Vikipediya azwiki https://az.wikipedia.org/wiki/Ana_s%C9%99hif%C9%99 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Media Xüsusi Müzakirə İstifadəçi İstifadəçi müzakirəsi Vikipediya Vikipediya müzakirəsi Fayl Fayl müzakirəsi MediaViki MediaViki müzakirəsi Şablon Şablon müzakirəsi Kömək Kömək müzakirəsi Kateqoriya Kateqoriya müzakirəsi Portal Portal müzakirəsi Qaralama Qaralama müzakirəsi TimedText TimedText talk Modul Modul müzakirəsi Tədbir Tədbir müzakirəsi 0 1564 8985474 8942556 2026-07-01T21:15:28Z ~2026-37600-08 349245 /* */ 8985474 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{səhv salma|İraq}} {{Dövlət | orijinal_adı = {{Dil-fa|جمهوری اسلامی ایران}} <br> ''{{transliterasiya|fa|Comhuri-ye Eslami-ye İran}}'' | rəsmi_adı = İran İslam Respublikası | adı = İran İslam Respublikası | milli_şüarı = Azadlıq, Müstəqillik, İslam Respublikası | himni = [[İran himni|سرود ملی جمهوری اسلامی ایران]] <br> ''(Sorud-e Melli-ye Comhuri-ye Eslami-ye İran)'' <br> "İran İslam Respublikasının Dövlət Himni" <br> [[Fayl:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | bayrağı = Flag of Iran.svg | gerbi = Emblem of Iran.svg | xəritəsi = Iran (orthographic projection).svg | rəsmi_dilləri = [[Fars dili]] | dini = [[İslam]] | paytaxtı = [[Tehran]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | ən_böyük_şəhəri = [[Tehran]] | etnik_qrupları = [[Farslar]] - '''60%''',<br>[[Azərbaycanlılar]] - '''16%''',<br>[[Kürdlər]] - '''10%''',<br>[[Giləklər]] və [[Mazandaranlılar]] - '''7%''', [[Lurlar]] '''6%''', <br>[[Bəluclar]] - '''2%''',<br>[[Ərəblər]] - '''1%''',<br>[[Türkmənlər]] və digər türk tayfaları - '''0,5%''',<br>Digərləri - '''1%''' <ref name="CIA World Factbook">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |website=Cia.gov |accessdate=2017-01-17 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html |archivedate=2012-02-03 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html|title=Ethnic groups|publisher=Central Intelligence Agency|lang=en|accessdate=2013-08-17|archive-date=2014-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625160623/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ijhssnet.com/journals/Vol_3_No_15_August_2013/24.pdf|title=Iranian People: Iranian Ethnic Groups|publisher=Ritsumeikan Journal of Asia Pacific Studies|lang=en|accessdate=2019-06-30|archive-date=2019-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819164022/http://www.ijhssnet.com/journals/Vol_3_No_15_August_2013/24.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.apu.ac.jp/rcaps/uploads/fckeditor/publications/journal/RJAPS34_14_Khalili.pdf|2=author: Mostafa Khalili|title=A comparative study of ethnic identity among Azerbaijani speakers in the Islamic Republic of Iran and the Republic of Azerbaijan|publisher=International Journal of Humanities and Social Science|lang=en|accessdate=2019-06-30|archive-date=2019-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819043941/http://www.apu.ac.jp/rcaps/uploads/fckeditor/publications/journal/RJAPS34_14_Khalili.pdf|url-status=live}}</ref> | demonimi = [[İranlılar|İranlı]] | idarəetmə_forması = [[Unitar dövlət|Unitar]] [[Prezident respublikası|prezident]] [[Teokratiya|teokratik]] [[İslam respublikası|islam respublikası]] | qanunverici_orqanı = [[İslam Şurası Məclisi]] | rəhbərin_titulu1 = [[İranın Ali Rəhbəri|Ali Rəhbər]] | rəhbərin_adı1 = [[Müctəba Xamenei]] | rəhbərin_titulu2 = [[İran prezidentlərinin siyahısı|Prezident]] | rəhbərin_adı2 = [[Məsud Pezeşkian]] | rəhbərin_titulu3 = Vitse-prezident | rəhbərin_adı3 = [[Məhəmməd Rza Arif]] | quruluş_növü = | quruluş = | quruluş_hadisəsi1 = | quruluş_tarixi1 = | quruluş_hadisəsi2 = [[Əhəmənilər dövləti|Əhəmənilər]] | quruluş_tarixi2 = E.ə. 550 | quruluş_hadisəsi3 = [[Parfiya|Əşkanilər]] | quruluş_tarixi3 = E.ə. 247 | quruluş_hadisəsi4 = [[Sasanilər İmperiyası|Sasanilər]] | quruluş_tarixi4 = 224-651 | quruluş_hadisəsi5 = [[Səfəvilər]] | quruluş_tarixi5 = 1501-1736 | quruluş_hadisəsi6 = [[Əfşar İmperiyası|Əfşarlar]] | quruluş_tarixi6 = 1736-1796 | ərazisi = 1,648,195 | ərazi_sırası = 17ci | su_ərazisi_faizi = 1.63 | təxmini_əhalisi = 86,758,304<ref>{{cite web|url=https://www.amar.org.ir/%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C|title=Population Clock of Iran|publisher='''Statistical Center of Iran'''|accessdate=12 novambr 2020–ci il, 02:30|archive-date=2020-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200422215355/https://www.amar.org.ir/%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C|url-status=dead}}</ref> | təxmini_əhali_sırası = 17ci | təxmini_əhalisi_il = 2022 | əhalisinin_siyahıya_alınması = 79 926 270<ref name="Selected findings of the 2016 National Population and Housing Census">(Farsca:پورتال - مرکز آمار ایران) Portal - Statistical Center of Iran (Markaz-e Amar-e Iran): [https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/ch_nsonvm_95.pdf Selected findings of the 2016 National Population and Housing Census] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200523145510/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/ch_nsonvm_95.pdf |date=2020-05-23 }}</ref> | əhalisinin_siyahıya_alınması_il = 2016 | əhalisinin_sıxlığı = 48 | əhalisinin_sıxlığı_sırası = 162ci | ÜDM_AQP = {{increase}} $1.691 trilyon | ÜDM_AQP_sırası = 22ci | ÜDM_AQP_il = 2023 | adam_başına_ÜDM_AQP = {{increase}} $19,500 | adam_başına_ÜDM_AQP_sırası = 80ci | ÜDM_nominal = {{decrease}} $367.970 milyard | ÜDM_nominal_sırası = 43cü | ÜDM_nominal_il = 2023 | adam_başına_ÜDM_nominal = {{decrease}} $4,241 | adam_başına_ÜDM_nominal_sırası = 120ci | İİİ = 0.780 | İİİ_il = 2022 | İİİ_sırası = 78ci | İİİ_fərq = azalma | İİİ_mənbə = <ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|title=Human Development Report 2023/24|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=13 March 2024|page=289|access-date=13 March 2024|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live}}</ref> | valyutası = [[İran rialı]] | valyutası_kodu = IRR | saat_qurşağı = +3:30 | üv_fərq = | yay_vaxtı_saat_qurşağı = | tarix_formatı = [[Hicri-şəmsi təqvimi]] | nəqliyyatın_yönü = sağ | iso3166_kodu = IR | internet_domeni = [[.ir]] | telefon_kodu = +98 | quruluş_hadisəsi7 = [[Qacar dövləti|Qacarlar]] | quruluş_hadisəsi8 = [[Pəhləvilər]] ilə İran | quruluş_hadisəsi9 = [[İran İslam İnqilabı]] | quruluş_tarixi7 = 1785-1925 | quruluş_tarixi8 = 1925-1979 | quruluş_tarixi9 = 11 fevral 1979 }} '''İran''' ([[Fars dili|fars]]. ''ایران'') və ya rəsmi adı ilə '''İran İslam Respublikası''' ([[Fars dili|fars]]. ''جمهوری اسلامی ایران'') — [[Ön Asiya|Qərbi Asiyada]] dövlət. İran şimal-qərbdən [[Azərbaycan]] və [[Ermənistan]], şimaldan [[Xəzər dənizi]], şimal-şərqdən [[Türkmənistan]], şərqdən [[Əfqanıstan]] və [[Pakistan]], cənubdan [[İran körfəzi|Fars körfəzi]] və [[Oman körfəzi]], qərbdən [[Türkiyə]] və [[İraq]]la əhatə olunmuşdur. Paytaxtı və ən böyük şəhəri [[Tehran]], ümumi sahəsi 1,648,195 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 83 milyon nəfərdən çoxdur. İran ərazi böyüklüyünə görə [[Yaxın Şərq]] regionunda ikinci, dünya ölkələri arasında [[Sahələrinə görə ölkələrin və ərazilərin siyahısı|on yeddinci]], əhalisinin sayına görə isə [[Ölkələrin əhaliyə görə sıralanması|on səkkizinci]] ölkəsidir.<ref>{{Cite web|url=https://financialtribune.com/articles/domestic-economy/61421/national-census-preliminary-results-released-irans-urban-population|title=|website=|access-date=2018-11-03|archive-date=2017-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713122706/https://financialtribune.com/articles/domestic-economy/61421/national-census-preliminary-results-released-irans-urban-population|url-status=live}}</ref> Ölkənin [[Avrasiya]]nın mərkəzində və [[Ön Asiya|Qərbi Asiyada]] yerləşməsi, həmçinin [[Hörmüz boğazı]]na yaxınlığı ona [[Geostrategiya|geostrateji]] əhəmiyyət qazandırmışdır.<ref>{{Cite web|url=http://thediplomat.com/2012/07/irans-strategy-in-the-strait-of-hormuz/|title=|website=|access-date=2018-11-03|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208071232/http://thediplomat.com/2012/07/irans-strategy-in-the-strait-of-hormuz/|url-status=unfit}}</ref> İran dünyanın ən qədim [[sivilizasiya]]larından birinə ev sahibliyi edir.<ref>{{cite book |author=Christopher Whatley|date=2001 |title=Bought and Sold for English Gold: The Union of 1707 |publisher=Tuckwell Press}}</ref><ref>{{cite book|author=Lowell Barrington|title=Comparative Politics: Structures and Choices, 2nd ed.tr: Structures and Choices|url=https://books.google.com/books?id=yLLuWYL8gTsC&pg=PA121|accessdate=3 noyabr 2018|date=2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-111-34193-0|page=121|archive-date=2019-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190906071713/https://books.google.com/books?id=yLLuWYL8gTsC&pg=PA121|url-status=live}}</ref> Hələ eramızdan əvvəl dördüncü minillikdə bu ərazidə Elam krallığı mövcud olmuşdur. Bu dövlət eramızdan əvvəl 7-ci əsrdə [[Madaylar]] tərəfindən işğal olunmuşdur.<ref name="Encyclopædia Britannica Encyclopedia Article: Media ancient region, Iran">{{cite web |author=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media |title=Encyclopædia Britannica Encyclopedia Article: Media ancient region, Iran |publisher=Britannica.com |accessdate=3 noyabr 2018 |archive-date=2015-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150509044057/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media |url-status=live }}</ref> Eramızdan əvvəl 6-cı əsrdə isə [[Əhəmənilər İmperiyası]]nın banisi olan [[II Kir]]in hakimiyyəti illərində bu imperiyanın ərazisi [[Şərqi Avropa]]dan (yəni indiki Türkiyə əraziləri daxil olmaqla Bolqarıstan, Albaniya, Ukrayna, Krım, şimali və cənubi Qafqazdan) [[Hind çayı]]na qədər uzanırdı ki, bu da həmin imperiyanı tarixin ən böyük dövlətlərindən birinə çevirmişdi.<ref name="book">{{cite book| author = David Sacks| author2 = Oswyn Murray| author3 = Lisa R. Brody|author4=Oswyn Murray |author5=Lisa R. Brody | title = Encyclopedia of the ancient Greek world| url = https://books.google.com/?id=gsGmuQAACAAJ| year = 2005| publisher = Infobase Publishing| isbn = 978-0-8160-5722-1| pages = 256 (at the right portion of the page)| accessdate = 3 noyabr 2018 }}</ref> Eramızdan əvvəl dördüncü əsrdə İran ərazisinin [[Makedoniyalı İsgəndər]] tərəfindən işğal olunması nəticəsində burada [[Ellinizm]] mədəniyyəti kök saldı. [[Parfiya]] dövlətinin yaranması ilə İran üsyanı özünün kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Həmin dövlətin ardıcılı hesab olunan [[Sasanilər İmperiyası]] isə eramızın üçüncü əsrindən etibarən dörd əsr boyunca dünyanın aparıcı gücü hesab edilirdi.<ref name="Norman A. Stillman p. 22">{{cite book |author=Stillman, Norman A. |title=The Jews of Arab Lands |url=https://archive.org/details/jewsofarablands00stil |page=[https://archive.org/details/jewsofarablands00stil/page/22 22] |publisher=Jewish Publication Society |date=1979 |isbn=0827611552}}</ref><ref name="Byzantine Studies 2006, p. 29">{{cite book |author=Jeffreys, Elizabeth; Haarer, Fiona K. |title=Proceedings of the 21st International Congress of Byzantine Studies: London, 21–26 August, 2006, Volume 1 |page=29 |publisher=Ashgate Publishing |date=30 sentyabr 2006 |isbn=075465740X}}</ref> Yeddinci əsrdə imperiya ərazisinin ərəblər tərəfindən işğal olunmasından sonra İranda mövcud olan yerli [[Zərdüştilik]] və [[Manixeizm]] dinləri [[İslam]] dini ilə əvəzləndi. İran [[İslamın qızıl çağı]]na mühüm töhfələr vermişdir. Bu töhfələr xüsusilə incəsənət və elm sahələrində özünü büruzə verdi. İki əsrdən sonra İranın müxtəlif müsəlman xanədanlıqlarına bölünməsinin ardınca, ərazi [[Səlcuq imperiyası|türklər]] və [[Elxanilər dövləti|monqollar]] tərəfindən işğala məruz qaldı. 15-ci əsrdə Səfəvilər dövlətinin yüksəlişə keçməsi ilə vahid dövlətin yaradılması prosesi yenidən başladı. Səfəvilərin [[şiəlik]] təriqətini əsas götürməsi ilə İran və İslam tarixində dönüş nöqtəsi qeydə alındı.<ref name="Andrew J. Newman 2006">{{cite book|author=Andrew J. Newman|title=Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire|url=https://books.google.com/books?id=afsYCq1XOewC|accessdate=21 June 2013|date=21 aprel 2006|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-86064-667-6|archive-date=12 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012230428/http://books.google.com/books?id=afsYCq1XOewC|url-status=live}}</ref><ref name="savoryeiref">{{cite encyclopedia |author=Savory, R. M. |title=Safavids |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam |edition=2nd}}</ref> [[Nadir Şah]]ın hakimiyyəti illərində İran dövrün ən güclü dövlətlərindən biri hesab olunsa da<ref name="books.google.nl">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9o0AAwAAQBAJ|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|author=Axworthy, Door Michael|date=2006|accessdate=3 noyabr 2018|isbn=9780857721938|archive-date=2019-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620070657/https://books.google.com/books?id=9o0AAwAAQBAJ|url-status=live}}</ref>, 19-cu əsrdən etibarən Qacarilərin [[Rusiya imperiyası]] ilə aralarında baş verən ardıcıl münaqişələr ciddi ərazi itkiləri ilə nəticələndi. İran Qafqazı və İğdır, Qars və s əraziləri Gülüstan və daha sonra Türkmənçay müqavilələrində Rusiyaya verməli oldu.<ref name="Timothy C. Dowling pp. 728-730">{{cite book |author=Dowling, Timothy C. |url=https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ |title=Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond |pages=728–730 |publisher=ABC-CLIO |date=2 dekabr 2014 |isbn=1598849484 |access-date=2018-11-03 |archive-date=2017-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012040129/https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ |url-status=live }}</ref> 1905–1911-ci illəri əhatə edən [[Məşrutə inqilabı (1905-1911)|Məşrutə inqilabı]] ölkənin [[konstitusiyalı monarxiya]]ya çevrilməsi ilə nəticələndi. 1953-cü ildə [[Böyük Britaniya]] və [[ABŞ]]-nin təhriki ilə baş tutmuş [[İran çevrilişi (1953)|İran çevrilişi]] ölkədə Qərb əleyhinə narazılığın artması ilə nəticələndi.<ref name="Anthony H. Cordesman p 22">{{cite book |author=[[Anthony Cordesman|Cordesman, Anthony H.]] |url=https://books.google.com/books?id=3j6sZyByv8EC |title=Iran's Military Forces in Transition: Conventional Threats and Weapons of Mass Destruction |page=22 |date=1999 |isbn=9780275965297 |access-date=2018-11-03 |archive-date=2017-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012041142/https://books.google.com/books?id=3j6sZyByv8EC |url-status=live }}</ref> Xarici təsir və siyasi repressiya əleyhinə narazılıqlar 1979-cu ildə [[İran İslam İnqilabı]]nın başlanmasına səbəb oldu və nəticədə, ölkə İslam respublikasına çevrildi.<ref name="britannica1">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Iran|title=Iran|year=2012|publisher=Encyclopædia Britannica|work=Encyclopædia Britannica|accessdate=3 noyabr 2018|archive-date=2019-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111112441/https://www.britannica.com/place/Iran|url-status=live}}</ref> Beləliklə, "[[İranın Ali Rəhbəri|Ali lider]]" tərəfindən rəhbərlik olunan [[Teokratiya|teokratik]] hökumətin əsası qoyuldu.<ref name=politicalsystem>{{cite web |script-title=fa:قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران |url=http://fa.wikisource.org/wiki/قانون_اساسی_جمهوری_اسلامی_ایران |language=Persian |accessdate=3 noyabr 2018 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080410011625/http://fa.wikisource.org/wiki/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 |archivedate=10 April 2008 |df= }}</ref> 1980-ci illər ərzində təqribən 8 il müddətinə davam etmiş [[İran-İraq müharibəsi|İraq-İran müharibəsi]] hər iki tərəf üçün ciddi itkilərin baş verməsi ilə((2000-ci illərdən bəri İranın mübahisəli [[İranın nüvə proqramı|nüvə proqramı]] narahatlıqların artmasına səbəb olmuş və ölkə əleyhinə beynəlxalq sanksiyaların tətbiq olunması ilə nəticələnmişdir. 14 iyul 2015-ci ildə [[Altılıq]] ölkələri ilə İran arasında hərtərəfli fəaliyyət proqramı əsasında razılaşma əldə olunmuşdur. Bu razılaşmaya əsasən İrana qarşı tətbiq olunan sanksiyaların yumşaldılması qarşılığında İran hökuməti zənginləşdirilmiş uran istehsalını azaltmalı idi. [[Suveren dövlət]] olan İran [[BMT]], [[İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı]], [[Qoşulmama Hərəkatı]], [[İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı]] və [[OPEK]] kimi qurumların üzvüdür.<ref name="parliament">{{cite web |author=The Committee Office, House of Commons |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm² 00607/cmselect/cmfaff/363/36310.htm |title=Select Committee on Foreign Affairs, Eighth Report, Iran |publisher=Publications.parliament.uk |accessdate=3 noyabr 2018 |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809092919/https://publications.parliament.uk/pa/cm%3Csup%3E2%3C/sup%3E |url-status=live }}</ref><ref name="petro-hunt">{{cite web|url=http://www.petro-hunt.com/lectures/LectureOpen.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100103021931/http://www.petro-hunt.com/lectures/LectureOpen.htm|archivedate=3 yanvar 2010 |title=Iran @ 2000 and Beyond lecture series, opening address, W. Herbert Hunt, 18 May 2000 |accessdate=3 noyabr 2018}}</ref> Əsas regional güclərdən biri hesab olunan İran dünyanın ən böyük təbii qaz ehtiyatlarına və təsdiqlənmiş dördüncü ən böyük neft ehtiyatlarına sahib ölkədir.<ref name="Reuters.com_November_29_2015c">{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/2013/06/12/bp-reserves-idUSL5N0EO1I720130612 |title=UPDATE 3-BP cuts global gas reserves estimate, mostly for Russia |newspaper=Reuters.com |date=2013 |accessdate=3 noyabr 2018 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924182038/http://www.reuters.com/article/2013/06/12/bp-reserves-idUSL5N0EO1I720130612 |url-status=dead }}</ref><ref name="CIA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html |title=Iran |author=CIA World Factbook |accessdate=3 noyabr 2018 |archive-date=2020-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518204512/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html |url-status=live }}</ref> Bu səbəblərdən də İran hal-hazırda beynəlxalq enerji təhlükəsizliyi və dünya iqtisadiyyatına nəzərə çarpacaq təsir göstərir. Zəngin mədəni irsə sahib olan İran [[UNESCO]]-nun [[Ümumdünya irsi]] siyahısında 28 mədəni mirasa sahibdir. Bu, Asiyada üçüncü, dünya üzrə isə səkkizinci ən yaxşı göstəricidir.<ref>{{cite web |title=World Heritage List |url=http://whc.unesco.org/en/list/ |publisher=[[UNESCO]] |access-date=2018-11-03 |archive-date=2020-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520011001/http://whc.unesco.org/en/list |url-status=live }}</ref> İran müxtəlif [[İran əhalisi|etnik və linqvistik qruplar]]ın yaşadığı ölkədir. Ölkə ərazisində yaşayan ən böyük etnik qruplar [[farslar]], [[azərbaycanlılar]], [[kürdlər]], talışlar, giləklər, mazanilər və [[lurlar]]dır. == Etimologiyası == Müasir fars dilində īrān sözü 3-cü əsr Orta Fars dilindəki Ērān sözündən götürülmüşdür və əvvəlcə "[[Arilər|arilərin]]" mənasını vermişdir, daha sonra isə arilərin yaşadığı torpaqlara istinad kimi coğrafi məna qazanmışdır.<ref name="MacKenzie3">{{citation|last=MacKenzie|first=David Niel|chapter=Ērān, Ērānšahr|title=Encyclopedia Iranica|series=vol. 8|year=1998|publisher=Mazda|location=Costa Mesa|chapter-url=http://www.iranicaonline.org/articles/eran-eransah|page=534}}.</ref><ref name="MacKenzie4">{{citation|last=MacKenzie|first=David Niel|chapter=Ērān, Ērānšahr|title=Encyclopedia Iranica|series=vol. 8|year=1998|publisher=Mazda|location=Costa Mesa|chapter-url=http://www.iranicaonline.org/articles/eran-eransah|page=534}}.</ref> Həm coğrafi, həm də demonimik mənalarda Ērān sözü antonimik Anērān sözündən fərqlənir və sözün əsl mənasında "qeyri-İran" (yəni, qeyri-ari) mənasını verir.<ref name="MacKenzie5">{{citation|last=MacKenzie|first=David Niel|chapter=Ērān, Ērānšahr|title=Encyclopedia Iranica|series=vol. 8|year=1998|publisher=Mazda|location=Costa Mesa|chapter-url=http://www.iranicaonline.org/articles/eran-eransah|page=534}}.</ref><ref name="Gignoux_Aneran3">{{citation|last=Gignoux|first=Phillipe|chapter=Anērān|pages=30–31|series=vol. 2|year=1987|title=Encyclopedia Iranica|location=New York|publisher=Routledge & Kegan Paul|chapter-url=http://www.iranicaonline.org/articles/aneran}}.</ref> Coğrafi mənada Ērān sözü həmçinin Sasani imperiyasının üstünlük verilən endonimi olan Ērānšahr fərqlənirdi, baxmayaraq ki, əsasən müxtəlif [[İrandilli xalqlar|İran xalqlarının]] yaşamadığı torpaqları da əhatə edirdi. Sassaniler İmperyasını Ērānšahr yəni İranlıların imperyasi olaraq adlandırdı<ref name="MacKenzie6">{{citation|last=MacKenzie|first=David Niel|chapter=Ērān, Ērānšahr|title=Encyclopedia Iranica|series=vol. 8|year=1998|publisher=Mazda|location=Costa Mesa|chapter-url=http://www.iranicaonline.org/articles/eran-eransah|page=534}}.</ref> İran termini qədim mətnlərdə müxtəlif variasiyalarla rast gəlinir. Buraya Arioi ([[Herodot]]), Arianē (Eratosthenes apud Strabo), áreion (Rodoslu Eudemus apud Damascius), yunan dilində Arianoi (Diodorus Siculus) və ermənicə Ari; bunlar da öz növbəsində iran formalarından gəlir: qədim farsca ariya, avestaca airya, ariao.<ref>{{Cite web |last=Foundation |first=Encyclopaedia Iranica |title=Welcome to Encyclopaedia Iranica |url=https://iranicaonline.org/articles/iranian-identity-ii-pre-islamic-period/ |access-date=2023-07-31 |website=iranicaonline.org |language=en-US}}</ref> == Tarixi == {{əsas|İran tarixi}} === İslamdan öncəki dövr === [[Fayl:Cyrus the Great II.jpg|thumb|[[II Kir]]]] İran ərazisinin məskunlaşması [[Alt paleolit]] dövrünə aid edilir. [[E.ə. III minillik|E.ə. III minilliyin]] əvvəllərində İranın cənubi-qərbində ilk sinifli cəmiyyətlər meydana gəlmiş, əvəlcə ayrı-ayrı şəhər-dövlətləri yaranmış, sonralar [[Elat|Elam]] və [[E.ə. III minillik|e.ə. III minilliyin]] II yarısında [[Lulubilər|Lullubilərin]] erkən quldarlıq dövlətləri mövcud olmuşdur. [[E.ə. 2200|E. ə. təqribən 2200-cü ildə]] [[Kutilər]] [[Sumer]] və [[Akkad]]ı müvəqqəti zəbt etmiş [[Kassilər]] isə [[E.ə. XVIII əsr|XVIII]]-[[E.ə. XVI əsr|XVI]] əsrlərdə [[Babilistan]]ı ələ keçirərək [[e.ə. XIII əsr]]in sonuna kimi burada hökmranlıq etmişlər. [[E.ə. II minillik|E.ə. II minilliyin]] sonudan İran ərazisinə hind-iran dillərində danışan Hind-Avropa tayfalarının İran qrupundan olan [[Arilər|ari]] (müasir İranın adı buradandır; qədim İran dilində Arianam-"arilər ölkəsi" və ya padşahlığı deməkdir) tayfaları gələrək qərbi və mərkəzi rayonlarda məskunlaşdılar. İndiki İranın [[Xuzistan]] və [[Luristan]] ərazisini əhatə edən vilayətlərlə yanaşı [[e.ə. VII əsr]]ə qədər İranın əsas əkinçilik rayonlarında sinifli cəmiyyətlər meydana gəlmişdir. [[Fayl:Atropatene as a vassal of Seleucids.png|thumb|"[[Atropatena]]" Tarixi [[Azərbaycan]] torpaqlarının bir hissəsində mövcud olmuş qədim dövlət və bu gün Azərbaycan adlanan rayonun qədim adıdır]] E.ə. təqribən [[E.ə. 673|673]]-[[E.ə. 672|672]]–ci illərdə [[Assuriya]] (Aşşur) əleyhinə bağlanmış üsyan nəticəsində İran yaylasının şimal qərbində [[Midiya]] dövləti yarandı. E.ə. 616-[[E.ə. 605|605]]-ci illərdə Midiya Babilistanla ittifaqda [[Assuriya]], [[Manna]], [[Urartu]]nu və İran yaylasının çox hissəsini işğal etmişdir. Midiyanın tabeliyində olan pars (parsa, pars, müasir fars sözü buradandır) padşahlığı ilə müharibə (e.ə. 553-[[e.ə. 550|550]]) nəticəsində hakimiyyət [[Əhəmənilər]] (Haxamanişlər) sülaləsinin əlinə keçdi. VI əsrin sonunda [[II Kir]] (Kuş) və onun varislərinin işğalları nəticəsində Əhəmənilər dövlətinin sərhədi [[Hind çayı]]ndan [[Egey dənizi]]nə və [[Kiçik Qafqaz dağları|Qafqaz dağları]]ndan [[Nil çayı]]na qədər genişləndi. Əhəmənilər dövləti [[I Dara]]nın hakimiyyəti dövründə (e.ə. 521-[[e.ə. 485|485]]) daha da qüvvətləndi. Ticarət yolları üzərində hökmranlıq qərb ilə şərq arasında gedən mübarizə Əhmənilər dövlətini Yunanıstanla uzun sürən müharibələrə sövq etmişdir. E.ə. 330-cu ildə [[Makedoniyalı İsgəndər]] İranı işğal etdi. [[Fayl:Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|thumb|249x249px|Şapur Sasani]] E.ə. 312-ci ildə İran [[Selevkilər]] dövlətinin tərkibinə qatıldı (İsgəndərin ölümündən sonra müstəqillik qazanan [[Atropatena]] dövləti yalnız [[E.ə. III əsr|e.ə. III]] 20-ci illərinin sonlarında Selevki hökmdarı [[III Antiox]]un hakimiyyətini tanımışdır) E.ə. III əsrin ortalarında indiki İran və [[Türkmənistan]] sərhəddində yaranmış [[Parfiya|Əşkanilər]] padşahlığı [[e.ə. II əsr]]in ortalarında bütün İranı hakimiyyət altına almışdır. Əşkanilərdən asılı olan [[fars]] hökmdarı [[I Ərdəşir]] 224-cü ildə Parfiyanın axırıncı padşahı [[II Artaban]]ı məğlub edərək [[Sasanilər]] dövlətinin əsasını qoymuşdur. Sasanilər dövründə ([[III əsr|III]]-[[VII əsr]]lər) İranda feodal münasibətlər yaranmağa başladı. Sasanilər İranda möhkəmləndikdən sonra [[Cənubi Ərəbistan]], [[Suriya]], [[Fələstin]], [[Misir]], [[Atropatena]], [[Albaniya]] (Qafqaz), [[Ermənistan]] və [[İberiya]]nı ələ keçirdi. Sasani hökmdarları hələ Əhəmənilər dövründə yeridilən xətti dövlət aparatında və orduda farslara üstünlük verilməsi, onların vergilərdən azad edilməsi siyasətini daha da gücləndirmiş, [[Zərdüştlük|Zərdüştlüyü]] dövlət dini elan etmişlər. Cənubi-Qafqaz (Zaqafqaziya) xalqlarının Sasani əsarətinə qarşı 450–451, 457, 481–484-cü illərdə qüdrətli üsyanları baş verdi. Sasanilər dövlətində sinfi ziddiyyətlərin kəskinləşməsi və feodal separatizminin güclənməsi həmçinin Bizansla aparılmış uzun sürən müharibələr [[VII əsr]]də [[Ərəb]]lərin İranı işğal etməsini asanlaşdırdı; [[İslam]] dini və [[Ərəb dili]] yayılmağa başladı. === İslamdan sonrakı dövr === [[Fayl:Depiction of the Battle of al-Qādisiyyah from a manuscript of the Persian epic Shāh-nāmeh. Source- British Library (MS. I.O.Islamic 3265 (1614) f. 602r).jpg|thumb|[[Qadisiyyə döyüşü]] 636-cı ildə baş vermiş döyüş. Döyüş [[Sasanilər sülaləsi|sasanilərlə]] [[ərəblər]] arasında baş tutmuş və ərəblər qələbə qazanmışlar.]] İranda ərəb hökmranlığı [[VII əsr]]in 80-ci illərinə kəndli üsyanlarına səbəb oldu. 747-ci ildə [[Mərv]]də [[əbu-Müslim]]in başçılığı ilə Əməvilər Xilafətinə qarşı xalq hərəkatı bütün İranı bürüdü. [[Abbasilər]] hökmranlığı dövründə [[Mak Sumbat]]ın (755), [[Ustad Sis]]in (767) və Azərbaycanda [[Babək Xürrəmi|Babəkin]] başçılığı ilə xalq üsyanları baş verdi. [[Şüubiyyə hərəkatı]] geniş vüsət alırdı. Bütün bunlar xilafətin süqutunu sürətləndirirdi. [[IX əsr|IX]]-[[X əsr]]lərdə İranda yalnız formal sürətdə xilafətdən asılı olan əmirliklər var idi. 900-cü ildə [[Xorasan]] və İranın şərq hissəsi [[Səmanilər|Samanilər]] dövlətini tərkibinə daxil oldu (999-a qədər). İranın qərbində və [[İraq]]da [[Büveyhilər]] dövləti ([tel:935–1055 935–1055]), [[Azərbaycan]] ərazisində isə [[IX əsr]]in sonu – [[XI əsr]]də [[Sacilər]], [[Səlarilər]], [[Rəvvadilər]], [[Şəddadilər]] və [[Şirvanşahlar]] dövlətləri yarandı.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://marketing.ucoz.org/load/2-1-0-13 |access-date=2009-02-21 |archive-date=2009-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090216144538/http://marketing.ucoz.org/load/2-1-0-13 |url-status=live }}</ref> [[X əsr]]də şəhərlərin və tranzit ticarətinin inkişafı Ərəb hökmranlığına son qoyulması [[XI əsr]]də İranda iqtisadi və mənəvi yüksəlişə şərait yaratdı. Samanilər dövlətinin süqutundan sonra İranın şərqi- Orta Asiyanın bir hissəsi və indiki Əfqanıstan ərazisi [[Qəznəvilər dövləti]]nin tərkibinə daxil oldu. 1040-cı ildə [[Səlcuq türkləri|səlcuq (oğuz) türkləri]] İranı və onunla həmsərhəd ölkələri işğal edərək [[Səlcuqilər]] dövlətinin yaratdılar. [[XII əsr]]in əvvəllərində Səlcuqilər dövləti ayr-ayrı sultanlıqlara parçalandı; Sultanlıqlar içərisində Atabəylərin hakimiyyəti yarandı. Mərkəzi Əlamut qalası olan [[İsmaililər]] dövləti (1090–1256) habelə [[Eldəgəzlər|Eldəgizlər]] dövləti (1136–1225) İranın xeyli hissəsini ələ keçirmişdir. 1220–56-cı illərdə İranı [[Monqollar]] işğal etdi. [[XIII əsr]]in ortaları [[XIV əsr]]lərdə İran monqol [[Elxanilər]] dövlətinin tərkibinə daxil idi, [[Qazan xan]]ın (1295–1304) keçirdiyi islahatlar İranın iqtisadi inkişafına şərait yaratdı. Elxanilər dövlətinin süqutundan sonra İran ərazisi [[Cəlairilər]], [[Müzəffərilər]] ([[XIV əsr]]in 40–50-ci illərində) və s. feodal dövlətlərinin tərkibinı daxil oldu. Feodal zülmü və monqol hökmranlığı [[Xorasan]]da [[Sərbədarlar üsyanı]]na (XIV əsrin 30–80-ci illərində) [[Mazandaran]] və [[Gilan]]da [[seyidlər hərəkatı]]na (1350) səbəb olmuşdur. [[Fayl:A painting in Chehel Sotoun1.jpg|thumb|[[Çaldıran döyüşü]]]] 1380–1393-cü illərdə [[Əmir Teymur|Teymur]] İranı işğal etdi. Onun ölümündən sonra İran [[Teymurilər]] və [[Qaraqoyunlular|Qaraqoyunlu]] dövləti arasında bölüşdürüldü. 1468-ci ildə, [[Muş döyüşü]]ndən sonra Qaraqoyunlu dövlətini [[Ağqoyunlular|Ağqoyunlu]] dövləti əvəz etdi. [[Qızılbaşlar]]a arxalanan [[Şah İsmayıl Xətai|İsmayıl]] Səfəvi xalq kütlələrinin ümumi narazılığından və daxili çəkişmələrindən istifadə edərək Azərbaycanda hakimiyyətini möhkəmləndirdi və Ağqoyunlu dövlətinə son qoyuldu. 1501-də o [[Təbriz]]ə daxil olaraq özünü şah elan edib, Şah I İsmayıl adını qəbul edir. 1501-ci ildə Azərbaycanın şahı, 1502-ci ildə isə bütün İranın şahı titulunu qəbul edir<ref>{{Cite journal}}</ref>. 1502-ci ildə [[şiəlik|şiəliyi]] dövlət dini elan etir. 1510-cu ilə qədər İran səfəvilərin hakimiyyətinə keçdi. 1514-cü ildə Səfəvilər [[İraq]], [[Kürdüstan]] və [[Cənubi Qafqaz]] uğrunda [[Osmanlı İmperiyası]] ilə uzun sürən müharibələr aparmışlar. [[XVI əsr]]in axırlarına qədər Səfəvilər dövləti xarakter etibarilə Azərbaycan dövləti idi, lakin sonralar dövlətin idarəsində üstünlük [[farslar]]a keçdi. Qızılbaşların siyasi mövqeyi məhdudlaşdırıldı. (Bax-[[Səfəvilər]]). [[Fayl:NaderShahPainting.png|thumb|234x234px|[[Nadir şah Əfşar|Nadir Şah Əfşar]]]] 1709–1722-ci illərdə üsyan etmiş [[əfqan tayfaları]] Səfəvilərin paytaxtı [[İsfahan]]ı ələ keçirdilər (1722). Əfqan xanlıqlarının qısa müddətli hökmranlığı əleyhinə xalq hərəkatları baş verdi. Əfqanlar əleyhinə mübarizəyə və Osmanlı türklərin ölkədən qovulmasına başçılıq edən [[Nadir xan Əfşar]] böyük feodal imperiyası yaratdı (Bax-[[Əfşarlar]]), lakin o öldürüldükdən sonra (1747) bu dövlət süqut etdi. [[Kərim xan Zənd]]in hakimiyyət dövrü (1760–1779) istisna olmaqla İranın [[XVIII əsr]] tarixi fasiləsiz feodal çəkişmələri ilə xarakterizə olunur. [[Zəndilər|Zəndlər]] və [[Qacarlar]]ın uzun sürən müharibəsi Qacarlar sülaləsinin (1796–1925) hakimiyyətə gəlməsi ilə başa çatdı. 1795–1797-ci illərdə [[Ağa Məhəmməd Şah Qacar]]ın başçılıq etdiyi İran ordusunun Cənubi Qafqaza (o cümlədən Qarabağa) basqınları böyük dağıntılara və qırğınlara səbəb oldu. XVIII əsrin axırları [[XIX əsr]]in əvvəlləri [[Böyük Britaniya]], [[Rusiya]] və [[Fransa]]nın İranı əsarət altına almaq cəhdləri ölkədə kaputilyasiya rejiminin yaradılması İranla bir sıra Avropa dövlətləri arasında qeyri-bərabər müqavilələr imzalanması ilə nəticələndi. [[Fayl:Turkmanchay.jpg|thumb|[[Türkmənçay müqaviləsi]]]] Azərbaycan torpaqları Rusiya-İran müharibələri nəticəsində iki imperiya arasında bölündü. ([[Gülüstan müqaviləsi|Gülüstan]] 1813-cü il, [[Türkmənçay müqaviləsi]]) 1828-ci il. İranın Avropa ölkələrinin sənaye malları üçün satış bazarına çevrilməsi sosial ziddiyyətlərin daha da kəskinləşdirdi və anti-feodal [[Babi üsyanları]]na (1848–1852) səbəb oldu. Feodal mülkədar dairələri böhrandan çıxış rolunu mərkəzi hakimiyyəti və dövlətin müstəqilliyini möhkəmlətməkdə və bir-sıra islahatlar keçirilməsində görürdülər. [[Mirzə Tağı]] xanın (Əmir Nizam) islahatları (XIX ortalarında) nəticəsində iqtisadiyyat və mədəniyyət sahəsində müəyyən irəliləyiş oldu. XIX sonu-XX əvvəllərində İran imperialist dövlətlərin (Böyük Britaniya, Rusiya) yarımmüstəmləkəsinə çevrilmişdir. XIX əsrin sonundan milli şüur inkişaf edir, burja-millətçilik ideyaları yayılır, (Mülküm xan, Ə. Talıbov, Zeynalabdin Marağayi, Ağaxan Kirmani və b.) burjua tələbləri irəli sürən gizli cəmiyyətlər yaranırdı. [[Fayl:Reza Shah train.jpg|thumb|[[Rza şah Pəhləvi|Rza Şah]] və onun oğlu [[Məhəmməd Rza Pəhləvi|Məhəmməd Rza]], 1937]] [[XIX əsr]]in sonlarından İranda başlayan [[sənayeləşmə]] və 1905–1911 [[İran Konstitusiya İnqilabı]] [[Qacarlar]]ı daha da zəiflətdi. 1919-cu ildə Böyük Britaniya İranda öz protektaratını qurmağa çalışsada alınmadı, nəticədə 1921-ci ildə elit hərbi süvari briqadanın rəhbəri [[Rza şah Pəhləvi|Rza Xan]] (sonradan Rza Şah) İngiltərə və digər Avropa dövlətlərinin dəstəyi ilə Qacarları devirdi. 1925-ci ildə Məclis onu yeni sülalə-[[Pəhləvilər]]in ilk hökmdarı kimi tanıdı. Rza şahın dövründə ifrat Fars milliyətçiliyinə baxmayaraq, genişmiqyaslı yenilənmələr aparıldı, sənaye inkişafı ölü nöqtədən tərpəndi, yeni dəmiryolları çəkildi, milli təhsil sistemi yalnız [[Fars dili]]ndə təşəkkül tapdı. [[Fayl:Shahstalinmolotov.JPG|thumb|[[Məhəmməd Rza Pəhləvi]] və [[İosif Stalin]], 1943]] [[İkinci dünya müharibəsi]] zamanı İran öz "neytrallığını" elan etsə də, ölkədə çox güclü faşist kəşfiyyatı vardı. Bunu bilən Sovetlər və İngiltərə öz qoşunlarını İranın ərazisinə yeritdilər. [[SSRİ]] qoşunları [[İran Azərbaycanı]]na girdi. SSRİ İranın ərazisinə girməsini 1922-ci ildə İran və SSRİ arasında olan müqavilə ilə izah etdi (həmin müqaviləyə görə əgər bir dövlətin təhlükəsizliyinə qarşı şərait yaranarsa digər onun ərazisinə qoşun yeridə bilər). Ölkədə yaranmış olan vəziyyət şahı öz oğlu [[Məhəmməd Rza Pəhləvi]]nin xeyrinə taxtdan əl çəkdirdi. [[SSRİ]] və [[Böyük Britaniya]] qoşunları İran ərazisində 1946-cı ilə kimi qaldılar. Bu qoşunların əsas məqsədi [[Fars körfəzi]] və [[Xəzər dənizi]]ni birləşdirən nəqliyyat yollarını müdafiə etməli idi. Müharibə qurtardıqdan sonra Sovet qoşunlarının bir hissəsi, həmçinin qoşunla birgə getmiş olan azərbaycanlılar İran Azərbaycanında məskunlaşdılar. [[Fayl:Mosaddegh Kashani123.jpg|thumb|[[Məhəmməd Müsəddiq]] və [[Seyid Əbülqasim Kaşani]], 1950]] 1951-ci ildə demokratik millətçi [[Məhəmməd Musaddıq]] İranda yaranmış olan vəziyyətə qarşı qalxdı və Baş nazir seçildi. Baş nazir kimi o ölkənin neft sərvətlərinə nəzarəti ələ keçirməyə və Anqlo-İran Neft Kampaniyasını (indiki [[BP]]) milliləşdirməyə cəhdi Qərbi narahat etməyə başladı. Mussadıq bununla da İranın "neytrallığını" qorumağa çalışırdı. Bunun cavabında isə Britaniya İrana embarqo qoydu. Tezliklə [[Amerika Birləşmiş Ştatları]]-nda Britaniyaya qoşuldu. Nəticədə ölkədə çevriliş oldu Nazirlər Kabineti qovuldu, Mussadıq həbs edildi. Şah Amerika Birləşmiş Ştatları və Böyük Britaniyanın dəstəyi ilə ölkəyə qayıtdı. Neftdən gələn gəlirlər şaha qısa zamnda hərbi gücü artırmağa və çoxsaylı islahatlar aparmağa şərait yaratdı. Yeni yollar tikildi, limanların geişləndirildi, kəndilərin xeyrinə islahatlar, qadınlara seçki hüququ verildi və s. irəliləyişlər baş verdi. [[Fayl:Imam in Paris.jpg|thumb|[[Xomeyni]] Fransadadır, 1978]] Şah xarici siyasətdə isə qərbyönümlü siyasət aparırdı. 1960-cı illərin ortalarından başlayaraq şahın müstəqil siyasət aparmaq istəyi qərbin heç xoşuna gəlmədi. Tezliklə qərbdə onun avtoritar idarə etmədə, insan haqlarını pozmaqda ittiham etdilər. 1977-ci ildə [[Amerika Birləşmiş Ştatları]]-nda hakimiyyətə gəlmiş olan prezident [[Cimmi Karter|Karter]] və onun əhatəsi İrana qarşı zidd mövqe tutmağa və İrana zidd qüvvələrlə yaxınlaşmağa başladı. Bu müddət ərzində isə İran daxilində [[Ayətullah Xomeyni|Ruhullah Musəvi Xomeyni]] artıq öz ətrafında antişah qüvvələr toplaya bilmişdi. Xomeyni dindar-şiələrin dəstəyinə arxalanırdı. Xomeyni şahın daxili və xarici siyasətini həmçinin aqrar islahatları, qadınlara verilmiş seçki hüququnu tənqid edirdi. Bu fəaliyyətinə görə o 1963 və 1964-cü illərdə həbs edilmiş və ölkə xaricinə çıxardılımışdır. Sonrakı fəaliyyətini [[İraq]]da davam etdirən Xomeyni burada da İrandaxili qüvvələrlə əlaqə saxlayırdı. 1978-ci ilə kimi şah rejimi ölkədaxili vəziyyəti gizli polisin hesabına qoruyub saxlaya bilirdi. Bu vaxta qədər ölkə ərazisini antişah nümayişləri bürüdü. Bu aktivlik təkcə Xomeyni və onun tərəfdarlarından gəlmirdi. İran mucahidləri və İran fədailəri təşkilatları da bu işdə SSRİ, [[Fələstin Azadlıq Təşkilatı]] və radikal ərəb rejimlərinin dəstəyi ilə fəal iştirak edirdilər. İqtisadiyyat sarsılmışdı. Tezliklə nümayişkarlara qarşı qoyulmuş ordu 1979-cu il fevralın 11-də öz neytrallığını elan etdi, bununla da [[Pəhləvilər]]in taleyi həll edildi. === İslam inqilabı === {{Əsas|İran İslam İnqilabı}} === Müasir İran === [[Fayl:Iran-Iraq War Montage.png|thumb|[[İran–İraq müharibəsi]]]] İrana qayıtmış Xomeyni dini və siyasi rəhbər kimi qarşılandı. Müvəqqəti hökumətin lideri [[Mehdi Bazarqan]]ın iştirakı ilə 15 nəfərdən ibarət [[İslam İnqilabı Şurası]] yaradıldı. 1979-cu ilin 1 aprelində ölkə İran İslam Respublikası, daha sonra isə Xomeyni ömürlük lider elan edildi. 1980-ci ildə Məclisə keçirilmiş seçkilər nəticəsində [[İslam Respublikası Partiyası]] (Xomeyni və onun tərəfdarları) qalib gəldi. Tezliklə ölkə prezidenti [[Əbülhəsən Bənisdar]] və İRP arasında açıq mübarizə başladı. Bəndisar və İran Mücahidləri təşkilatı ölkənin [[klerikal]] (din ölkə siyasətinə təsir) idarə metodunun əksinə çıxırdılar. 1981-ci ilin iyununda mücahidlər üsyana qalxdı, Xomeynin göstərişi ilə Məclis ölkə prezidentinə impiçment elan etdi, prezident vəzifəsindən getdi. Yeni prezident keçmiş baş nazir Rəcai oldu, Baş nazir postuna Məhəmməd Cəvar Bəhonar gəldi. İlyarımdan sonra mücahidlərin üsyanı yatırıldı. Avqustda Rəcai və Bəhonar bomba partlaması nəticəsində həlak oldu. Yeni prezident [[Seyid Əli Xameneyi]] oldu, Baş nazir postuna [[Mir Hüseyn Musavi]] seçildi. 1984-cü ildə məclisə keçirilən seçkilərdə İRP yenidən qalib gəldi. 1985-ci ildə keçirilmiş seçkilərdə Xameneyi yenidən prezident seçildi. Ölkədə gedən proseslər yüzlərlə zadəgan ailəsini xaricə emiqrasiya etməyə məcbur etdi. İranda baş verən şiə inqilabının ölkə şiələrinə təsirini azaltmaq, həmçinin Fars körfəzində yeganə hakim olmaq istəyi [[İraq]]ı 1980-ci il İrana qarşı müharibə başlamağa məcbur etdi. Hər iki tərəfin zəifləməsində mənafe güdən qərb müxtəlif vaxtlarda İranı və İraqı dəstəklədi. Ümumi ziyan 300 mlrd. dollara çatdı. İranın cənubdakı neft infrastrukturuna hədsiz ziyan dəydi. 1988-ci ildə İran [[BMT]]-nin dəstəyi ilə [[Küveyt]] və [[Səudiyyə Ərəbistanı]] ilə diplomatik əlaqələrə başladı. 8 il davam edən müharibə nəticəsində heç bir tərəf qalib gəlmədi. 1980-ci illərin sonunda İranda mühafizəkarlar və islahatçılar arasında baş verən hakimiyyət daxili qarşıdurma İRP-nin buraxılması ilə nəticələndi, yeni seçkilərdə islahatçılar qalib gəldilər. Ölkədaxili və beynəlxalq siyasətdə radikal dini siyasət mülayimləşdi. [[Ruhullah Xomeyni|Xomeyni]] 1989-cu il iyunun 3-də vəfat etdi. Konstitusiyaya dəyişikliklər edildi, ömürlük lider Xameneyi seçildi, Baş nazir postu ləğv edildi. Prezident Məclisin spikeri [[Əli Əkbər Haşemi-Rəfsəncani]] seçildi. Yeni hökumətin tərkibinə islahatçılarla yanaşı mühafizəkarlar da daxil oldular. [[Fayl:IEP2009 colage.jpg|thumb]] 1990-cı ildə İraq Küveytə hücumu ilə əlaqədar İranla sülh bağlayıb, diplomatik əlaqələrə başladı. Buna baxmayaraq İran Küveytə hücumu pislədi, [[BMT]]-nin sanksiyalarına əməl etdi. Qərb qoşunlarının Küveytdə olmasını arzulamayan İran onların Fars körfəzindən çıxarılmasını tələb edirdi. 1991-ci ildə Küveytdən İraq qoşunlarının çıxarılması ilə İran-İraq münasibətləri yenidən gərginləşdi. Bununla yanaşı Rəfsəncani İran neftinin Qərbə eksportunu təmin etdi. Buna baxmayaraq ölkədaxili gərginlik Rəfsəncaniyə islahatlar aparmağa həmçinin Amerika Birləşmiş Ştatları-nın siyasətini daha da mülayimləşdirməyə mane oldu. Nəticədə ölkə iqtisadiyyatının bərpası üçün lazım olan xarici investisiya İrana gəlmədi. 1993-cü ildə Rəfsəncani yenidən prezident seçilsə də, bu problemləri həll edə bilmədi. Artıq dini dairələrdə onun siyasətinin tənqid etməyə başladı. Nəticədə 1997-ci ildə keçirilmiş seçkilərdə [[Seyid Məhəmməd Xatəmi]] qalib gəldi, Qərblə münasibətlər yaxşılaşdı. 1997–1998-ci ildə dünya bazarlarında neftin qiymətinin aşağı düşməsi İran iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərdi. Xatəmi islahatların və qərblə yaxınlaşmanın tərəfdarı idi. Bu da islahatçılar və mühafizəkarlar arasındakı münasibəti kəskinləşdirdi. Bu münasibət Xameneyi və Xatəmi arasında ziddiyyətə səbəb oldu. 1999-cu ilin yayında tələbə nümayişləri oldu. 2000-ci ilin mayında Xatəminin qardaşı – M. R. Xatəminin rəhbərlik etdiyi islahatçılar seçkini qazandılar. Qərblə İran arasında istiləşmə müşahidə olundu. 2001-ci ildə keçirilən seçkilərdə Xatəmi yenidən qalib gəldi. Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı "[[11 sentyabr terror aktları|11 sentyabr hadisələri]]"ndən sonra İranın [[nüvə texnologiyaları]]nı inkişaf etdirmək niyyəti onu Amerika Birləşmiş Ştatlarının düşmənləri sırasına aid etdi. Amerika Birləşmiş Ştatlarının "nəzarəti altında" "Fridom Hous"(Freedom House), "Soros Fondu" (Soros Foundation) və digər təşkilatlar İrandakı sseparatçı qrupları maliyələşdirir. [[Fayl:Ilham Aliyev meet Ali Khamenei - March 5, 2017 (8).jpg|thumb|Azərbaycanın Prezidenti [[İlham Əliyev]], İranın Prezidenti [[Həsən Ruhani|Ruhani]] və İranın Ali Lideri [[Xamenei]] yanında, 2017]] 2003-cü ildə yerli idarəetmə orqanlarına və 2004-cü ilin fevral-may Məclis seçkilərdə mühafizəkarlar qalib gəldilər. İran İraqdakı antinato qüvvələrinə dəstək verməyə başladı. İranda davam edən mühafizəkar-islahatçılar mübarizəsində keçmiş prezident Rəfsəncaninin reytinqi qalxdı. Onu sağmərkəzçi qüvvələr dəstəkləyirdilər. 2005-ci il Məclisə keçirilən seçkilərdə mühafizəkarlar əksər yerləri tutdular. İranda keçirilən son 17 iyun 2005-ci il tarixli seçkilərin ilkin mərhələsində Rəfsəncani qələbə çalsada, ikinci turda gözlənilmədən [[Tehran]]ın keçmiş meri, qatı-mühafizəkar [[Mahmud Əhmədinecad]] 62% səslə qalib gəldi. 6 avqust 2005-ci ildə inauqurasiya olundu. Əhmədinecad İslam inqilabı ideallarını bərpa etməyi, hakimiyyəti rüşvətxorlardan təmizləməyi, ölkədə islam prinsiplərinə uyğun sosializm qurmağı söz verib. [[Amerika Birləşmiş Ştatları]] və [[İsrail]] seçkilərin nəticələrini tanımadıqlarını bəyan etdilər. == Əhali == {{Əsas|İran əhalisi}} [[Fayl:People of Iran.jpg|thumb|İrandilli xalqlar]] Əhalinin əksər hissəsi şimali və qərbi rayonlarda yerləşmişdir. 2011-ci ildə aparılmış siyahıya almanın nəticələrinə əsasən əhalinin sayı 75.149.669 nəfərdir və əhalinin 71,4 % şəhər əhalisidir.<ref name="Selected findings of the 2011 National Population and Housing Census">(Farsca:پورتال — مرکز آمار ایران) Portal — Statistical Center of Iran (Markaz-e Amar-e Iran): [http://www.amar.org.ir/Portals/1/Iran/census-2.pdf Selected findings of the 2011 National Population and Housing Census] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160303210933/http://www.amar.org.ir/Portals/1/Iran/census-2.pdf |date=2016-03-03 }}</ref>. Ən böyük şəhər [[Tehran]]dır. [[Tehran]]ın əhalisi 1926–2006-cı illərdə 210 min nəfərdən 7,1 milyona çatmışdır. 1960-cı illərin əvvəllərindən başlayaraq [[urbanizasiya]] prosesi daha da sürətlənmişdir. Əksər əhalinin etnik mənşəyi yerli [[midiya]]lılara və e.ə. VIII – VI əsrdə Dağlıq [[Tacikistan]]dan və [[Əfqanıstan]]dan İrana miqrasiya etmiş [[Arilər|ari]] tayfalarına çatır ([[Əhməd Kəsrəvi|Seyid Əhməd Kəsrəvi]] Təbrizi, [[İqrar Əliyev]] və digər alimlərin fikrinə əsasən). Buna baxmayaraq [[Ərəb Xilafəti]]nin bu regionlardan çəkilməsindən sonra bu ərazilərə gəlmiş [[Türk xalqları|türk]] tayfaları mərkəzi, qərbi və bir neçə şimali regionlarda əhalinin etnik mənşəyinə təsir etmişdir. Hal-hazırda buna baxmayaraq İranda yaşayan əhalinin nümayəndələrində: [[farslar]]da, [[kürdlər]]də, [[lurlar]]da, [[bəxtiyarilər]]də, [[mazandaranlılar]]da, [[gilanlılar]]da və [[talışlar]]da ari-iran etnik mənşəyi dominionluq təşkil edir. Şimalda yaşayan xalqlarda (Xəzərsahili istisna olmaqla) türk cizgiləri özünü kəskin büruzə verir. === Milli tərkib === [[Fayl:Night lights of Iran.jpg|thumb|250px|right]] '''Ethnologue report for İran''' – a görə ümumilikdə ölkə ərazisində 69-a yaxın dildə danışan etnik qrup var :<ref>{{Cite web |title=Ethnologue : Languages of the World – 14 edition (2000) : Languages of İran |url=http://www.ethnologue.com/14/show_country.asp?name=Iran |access-date=2010-07-30 |archive-date=2009-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624125503/http://www.ethnologue.com/14/show_country.asp?name=Iran |url-status=live }}</ref> [[farslar]], [[azərbaycanlılar]], [[kürdlər]], [[ləklər]], [[gilanlılar]], [[mazandaranlılar]], [[türkmənlər]], [[ərəblər]], [[bəluclar]], [[qaşqaylar]], [[qaraçılar]], [[Xorasan türkləri]], [[talışlar]], [[həzaralar]], [[aymaqlar]], [[lurlar]], [[bəxtiyarilər]], [[tatlar]], [[gürcülər]], [[ermənilər]], [[puştunlar]], [[assuriyalılar]], [[taciklər]], [[yəhudilər]], [[qazaxlar]], [[xələclər]] və sairə. == Dini mənsubiyyət, dil == [[Fayl:Kelileh va Demneh.jpg|thumb|right]] Ölkə əhalisinin 98% müsəlmandır. Əhalinin 90%-i [[Şiəlik|şiə təriqətinə]] məxsusdur. Şiələrdən 85% [[Cəfərilik|imamilərdir]] (İsnə Əşəriyyə), qalanları başqa şiə təriqətlərinə mənsublar- [[İsmaililər|İsmaillilər]] və [[Zeydilik]]. Ölkə əhalisinin 9%- [[Sünnülük|sünnüdür]] (əksərən kürdlər). Xristianlardan [[Qriqoryan kilsəsi|Qriqoryan]] (ermənilər), [[Nestorian kilsəsi|Nestorian]] (assurlar), [[Roma-Katolik Kilsəsi|Roma-katolik]] həmçinin [[anqlikan]] və başqa protestant kilsələrinin nümayəndələri mövcuddur. Ölkədə həmçinin [[bəhailik|bəhailiyə]], [[iudaizm]]ə və [[zərdüştlük|zərdüştlüyə]] mənsub insanlarda mövcuddur. [[Fars dili]] — İran İslam Respublikasının rəsmi dilidir. Fars dili [[Hind-Avropa dilləri|Hind-Avropa dil]] ailəsinə mənsubdur. [[MKİ]]–nin məlumatlarına əsasən İran dilləri qrupuna aid dillərdə əhalinin 78%-i danışır. Əhalinin 16%-dən çoxu türk dilləri ailəsinə mənsub dillərdə danışır. == İnzibati ərazi bölgüsü == {{Catmain|İranın inzibati bölgüsü}} İran İslam Respublikası inzibati cəhətdən 31 ostana bölünmüşdür.<ref>"İran, Daxili İşlər Nazirliyi". 2008-12-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-12-05.</ref> [[Buşehr ostanı|Buşəhr]], [[Cənubi Xorasan ostanı|Cənubi Xorasan]], [[Çahar-Mahal və Bəxtiyari ostanı|Çahar-Mahal və Bəxtiyari]], [[Əlburz ostanı|Əlburz]], [[Ərdəbil ostanı|Ərdəbil]], [[Fars ostanı|Fars]], [[Gilan ostanı|Gilan]], [[Gülüstan ostanı|Gülüstan]], [[Həmədan ostanı|Həmədan]], [[Hörmüzgan ostanı|Hörmüzqan]], [[Xuzistan ostanı|Xuzistan]], [[İlam ostanı|İlam]], [[İsfahan]], [[Kirman ostanı|Kirman]], [[Kirmanşah ostanı|Kirmanşah]], [[Kohgiluyə və Boyer-Əhməd ostanı|Kohgiluyə və Boyar-Əhməd]], [[Kürdüstan ostanı|Kürdüstan]], [[Qərbi Azərbaycan ostanı|Qərbi Azərbaycan]], [[Qəzvin ostanı|Qəzvin]], [[Qum ostanı|Qum]], [[Luristan ostanı|Luristan]], [[Mazandaran ostanı|Mazandaran]], [[Mərkəzi ostanı|Mərkəzi]], [[Rəzəvi Xorasan ostanı|Rəzəvi Xorasan]], [[Simnan ostanı|Simnan]], [[Sistan və Bəlucistan ostanı|Sistan və Bəlucistan]], [[Şərqi Azərbaycan ostanı|Şərqi Azərbaycan]], [[Tehran ostanı|Tehran]], [[Yəzd ostanı|Yəzd]], [[Zəncan ostanı|Zəncan]], [[Şimali Xorasan ostanı|Şimali Xorasan]]. == İranın ən böyük şəhərləri == '''[[Əhalisinə görə İran şəhərlərinin siyahısı]]''' (2011-ci il siyahısına görə)<ref>{{Cite web |title=Statistical Center of Iran : 1385 (2006) census |url=http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en/sci_en.Glance/sci_en.land |access-date=2009-03-07 |archive-date=2009-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091114031455/http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en/sci_en.Glance/sci_en.land |url-status=live }}</ref> {| !Şəhər||Əhalisi |- | [[Tehran]] ||8,154,051 |- | [[Məşhəd]] ||2,749,374 |- | [[İsfahan]] ||1,756,126 |- | [[Təbriz]] ||1,494,988 |- | [[Şiraz]] ||1,460,665 |- |Əhvaz |1,112,021 |} == İqtisadiyyatı == [[Fayl:Visitor (Griselda Ramirez) Holds Freshly-Acquired Iranian Currency - Downtown Ardabil - Iranian Azerbaijan - Iran (7421182372).jpg|thumb|[[İran rialı]] dünyanın ən dəyərsiz pul vahididir<ref>{{Cite web |title=Dünyanın ən dəyərsiz 14 pul vahidi – bilgibazarı |url=https://bilgibazari.com/2016/04/07/dunyanin-%C9%99n-ucuz-14-pul-vahidi/ |access-date=2025-11-27 |website=bilgibazari.com |language=az}}</ref>]] İran neft sənayesi yüksək inkişaf etmiş aqrar-sənaye ölkəsidir. Sənayenin inkişafı üçün ölkədə bir sıra imkanların olmasına baxmayaraq, onun artım sürəti sənaye məhsullarına olan tələbatı tam ödəyə bilmir. Neft-qaz sənayesi [[İran iqtisadiyyatı]]nın başlıca sahəsidir və dövlətin gəlirlərinin 90%-i verir. Bu sahə [[İran Milli Neft Şirkəti]]nə məxsusdur. Ölkə ərazisində neft emalı və neft-kimya müəsisələri fəaliyyət göstərir. Təbii sərvətlərdən [[neft]], [[qaz]], [[kömür]], [[mis]], [[dəmir]], [[Filizlər|manqanlı və sink-qurğuşun filizləri]] istehlak edilir. Ölkənin cənubu, cənub-qərbi və şimal-qərbi neft və qazla zəngindir. Ən böyük neft emalı zavodları Abadan və Tehran sənaye rayonlarıdır. Ölkədə həmçinin [[Maşınqayırma sənayesi|maşınqayırma]] və [[Metalişləmə sənayesi|metalişləmə]], [[Qida sənayesi|qida]] və [[tekstil sənayesi]] inkişaf etmişdir. Metallurgiya yerli xammala əsaslanır. [[İsfahan]] şəhərində tam dövriyyəli qara metallurgiya müəssisəsi fəaliyyət göstərir. Əlvan metallurgiya zavodlarında əsasən [[mis]] və [[alüminium]] istehsal edilir. Maşınqayırma sənayesinin inkişafında [[Almaniya]] və [[Böyük Britaniya]]ya məxsus şirkətlərin fəaliyyəti böyükdür. Xalçaların kustar üsulla istehsalı geniş yayılmışdır. [[Təbriz]], [[İsfahan]], [[Məşhəd]] şəhərlərində toxunan xalçalar, [[Şiraz]], [[Tehran]], [[İsfahan]]da hazırlanan bəzək əşyaları dünya bazarında yüksək qiymətləndirilir. Əsasən xam neft və neft məhsulları, metal filizləri, kənd-təsərrüfatı məhsullarının ixracı üstünlük təşkil edir. Ölkəyə xaricdən ağır maşınqayırma və [[kimya sənayesi]], maşın, dəmir, polad, tekstil malları, kağız idxal olunur. Əsas ticarət əməkdaşlarına [[Türkiyə]], [[BƏƏ]], [[Almaniya]], [[Böyük Britaniya]], [[İtaliya]], [[Yaponiya]] daxildir. İranda ABŞ-nin tətbiq etdiyi ölkəni neft gəlirlərinin yarısından məhrum edən sanksiyaların təsiri altında 2019-cu ildə [[inflyasiya]] tempi kəskin artıb. 2019-cu ilin aprel ayında bu ölkədə istehlak qiymətləri ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 51.4 faiz artıb. Hələ neft ixracının tam qadağan olunmasına qədər İranın neft ixracı kəskin azalmışdı. Belə ki, 2019-cu ilin aprel ayında İran gündə 1 milyon barreldən də az neft sata bilib. Bir il əvvəl isə gündə 2.3 milyon barrel neft satırdı. Hesablamalara görə ABŞ-nin sanksiyalarının təsiri nəticəsində İran iqtisadiyyatı bir ildə azı 10 milyard dollar gəlirdən məhrum olub.<ref>{{Cite web |title=Qiymətlər bir ildə 52 faizə yaxın artıb, özəl sektor can verir… |url=https://virtualaz.org/aktual/139896 |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190504064622/https://virtualaz.org/aktual/139896 |url-status=live }}</ref> === Kənd təsərrüfatı === [[Fayl:Iran land.jpg|200px|right|İran kənd təsərrüfatı]] Ölkədə şimal-qərbdən cənub-şərq istiqamətində illik yağıntıların miqdarının azalması müşahidə edilir. Kənd təsərrüfatının inkişafı üçün ən əlverişli şərait Xəzərsahili bölgələrdə və Azərbaycan ostanlarındadır. İran ərazisinin təxminən 2/3 hissəsini tutan [[Dəşti-Kəbir]] və [[Dəşti-Lüt]] kənd təsərrüfatına tamamilə yararsızdır. Kənd təsərrüfatı məhsullarının böyük hissəsini bitkiçilik verir. Dənli bitkilərin əkinləri üstünlük təşkil edir. [[Buğda]] və [[arpa]] əkinlərinə ölkənin bütün əyalətlərində rast gəlindiyi halda, [[düyü|çəltik]] əsasən [[Gilan]] və [[Mazandaran]] ostanlarında yetişdirilir. Texniki bitkilərdən şəkər çuğunduru ölkənin bütün bölgələrində, çay, tütün, pambıq Xəzərsahili bölgələrdə yetişdirilir. İran dünya bazarına müxtəlif boyaq bitkiləri, həna və zəfəran çıxarır. Bağçılıq və üzümçülük qədim zamanlardan inkişaf etdirilir. Heyvandarlıq davar saxlanması üzrə ixtisaslaşmışdır. Qoyunçuluq Şərqi və Qərbi Azərbaycan, Xorasan, İsfahan, Fars, Mazandaran ostanlarında yayılmışdır. === Təbii qaz === İran bütün dünyada təbii qaz ehtiyatının 16%-nə malikdir. Əsas qaz yataqları [[Fars körfəzi]] şelfində həmçinin ölkənin şimali-şərqində yerləşir.[[Fayl:Iran-geographic map.svg|thumb|right|300px|İran]]2010-cu ilədək qaz hasilatının ildə 290 milyard m³-a çatacağı gözlənilir. Bundan sonra qaz ixracı tam gücüylə fəaliyyətə başlayacaq. Hal-hazırda qaz ixracı əsasən Türkiyəyə-dir, Şimali-Fars adlı qaz yatağından çıxan qazın qaz-sıxıcı zavodlara çatması üçün ötürücü borular inşa edir. === Neft === İran konstitutsiyasına əsasən milli neft hasil edən müəssisə aksiyalarının xarici kompaniyalara satılması və ya onlara neft hasil etməyə icazə verilməsi qadağandır. Neft yataqlarının kəşfini [[İran Milli Neft Kompaniyası]] aparır (İMNK). 1990-cı illərin sonlarından başlayaraq neft sektoruna xarici investorlar gəlmişdir (Fransa-[[Total]] və [[Elf Aquitaine]], Malayziya-[[Petronas]], İtaliya- [[Eni]] həmçinin [[Çin Milli Neft Kompaniyası]]). Onlar "kompensasiya edilmiş kontraktlar" əsasında hasil edilmiş neftin bir hissəsini əldə edirlər, müddət bitdikdən sonra isə yataqları İMNK-nın nəzarətinə verirlər. == Coğrafiyası == * [[Dəşti-Kəbir|Dəşti-Kəvir]] * [[Dəşti-Lüt]] * [[Zaqros]] * [[Əlburz]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı|3}} == Mənbə == * [[Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası]] (4-cü cild, səh 502–506) * [[BSE]] (Большая Энциклопедия-ТЕРРА), (19-cu cild) * {{kitab3|müəllif=İsmayılov R. İ.|başlıq=Asiya və Afrika ölkələrinin çağdaş tarixi (1945-2000-ci illər). II kitab|link=https://www.avetruthbooks.com/ismayilov-r-i-asiya-ve-afrika-olkelerinin-cagdas-tarixi-1945-2000-ci-iller-ii-kitab-2001|cavabdeh=|yer=Bakı|nəşriyyat=“Çaşıoğlu” Eİ-MMC|il=2001|cild=|səhifə=|səhifələr=s. 5-53|isbn=|doi=|ref=İsmayılov R. İ.|hissə=}} * {{kitab3|müəllif=Nuruzadə Ş. C.|başlıq=Asiya və Afrika ölkələrinin yeni tarixi. I cild|link=https://www.avetruthbooks.com/nuruzade-s-c-asiya-ve-afrika-olkelerinin-yeni-tarixi-i-cild-2017|cavabdeh=|yer=Sumqayıt|nəşriyyat=“Azəri” nəşriyyatı|il=2017|cild=|səhifə=|səhifələr=s. 251-281|isbn=9789952453119|doi=|ref=Nuruzadə Ş. C.|hissə=}} == Həmçinin bax == * [[İran-islam milliyətçiliyi]] * [[İran Kürdüstanı İnqilabi Xabat Təşkilatı]] * [[İran Ticarət Mərkəzi]] * [[İran axını salamandrı]] * [[İraq Premyer Liqası]] * [[İran ostanları]] * [[İran şəhristanları]] == Xarici keçidlər == {{Vikianbar kateqoriyası|Iran}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html CIA facktbook-Iran (en)] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html |date=2012-02-03 }} * [http://www.president.ir/en/ President.ir] * [http://tarikhema.org Ancient Iran: History, Geography, Government, and Culture] * [http://www.infoplease.com/ipa/A0107640.html Iran: History, Geography, Government, and Culture] * [http://www.panasia.ru/main/iran/sight/ İran tarixi (ru)] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070225043332/http://www.panasia.ru/main/iran/sight/ |date=2007-02-25 }} * [http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en/sci_en.Glance/sci_en.pop Statistical Center of Iran : Population and Manpower] * [http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en/sci_en.Glance/sci_en.generalinf Statistical Center of Iran : Land and Climate] * [http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/Mid_East_Linguistic_lg.jpg linguistic composition of Iran] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120118184312/http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/Mid_East_Linguistic_lg.jpg |date=2012-01-18 }} {{İranın ostanları}} {{İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı}} {{Asiya ölkələri}} {{D8}} {{Neft İxrac Edən Ölkələr Birliyi}} {{Xəzər dənizi ölkələri}} {{Xəzər dənizi limanları}} {{Türk dövlətləri}} [[Kateqoriya:İran| ]] [[Kateqoriya:Xəzər dənizi ölkələri]] [[Kateqoriya:Fars körfəzi ölkələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan dilində danışılan ölkə və bölgələr]] [[Kateqoriya:İslam dövlətləri]] [[Kateqoriya:Yaxın Şərq dövlətləri]] [[Kateqoriya:Orta Şərq dövlətləri]] [[Kateqoriya:G15 ölkələri]] [[Kateqoriya:İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv dövlətlər]] [[Kateqoriya:OPEK-ə üzv dövlətlər]] [[Kateqoriya:1037-ci ildə ləğv olunmuş dövlətlər və ərazilər]] [[Kateqoriya:İslam]] n4w85s33z48srbkjmfyx9ce5ne5uihs 0 1770 8985311 8924301 2026-07-01T15:46:14Z HyBoxwood 349218 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 8985311 wikitext text/x-wiki {{səhv salma|Cin}} {{Dövlət | orijinal_adı = 中华人民共和国 | rəsmi_adı = Çin Xalq Respublikası | adı = Çin | milli_şüarı = | himni = ''''义勇军进行曲''''<br><small>''[[Çin Xalq Respublikası himni]]''</small><center>[[Fayl: March of the Volunteers instrumental.ogg]]<center> | bayrağı = Flag of China.svg | gerbi = 中華人民共和國國徽.svg | xəritəsi = People's Republic of China (orthographic projection).svg | rəsmi_dilləri = [[Çin dili]] | paytaxtı = [[Pekin]] | ən_böyük_şəhəri = [[Şanxay]], [[Pekin]], [[Quançjou]] | etnik_qrupları = 91.51% Han 55 azlıq | idarəetmə_forması = Tək partiyalı sosialist [[Respublika]] | rəhbərin_titulu1 = [[Çin Xalq Respublikasının Sədri|Prezident]] | rəhbərin_titulu2 = Baş Nazir | rəhbərin_titulu3 = Birinci vitse-prezident | rəhbərin_adı1 = [[Si Tsinpin]] | rəhbərin_adı2 = [[Li Tsyan]] | rəhbərin_adı3 = [[Han Çjen]] | quruluş_növü = | quruluş = | quruluş_hadisəsi1 = Respublikanın qurulması | quruluş_tarixi1 = 1 yanvar 1912 | quruluş_hadisəsi2 = Yenidən Xalq Respublikası elan olunması | quruluş_tarixi2 = 1 oktyabr 1949 | ərazisi = 9, 780.960 | ərazi_sırası = 3-ci | su_ərazisi_faizi = 3,8 | təxmini_əhalisi = 1,415,500,000 | təxmini_əhali_sırası = 2-ci | təxmini_əhalisi_il = 2022 | əhalisinin_siyahıya_alınması = 1,300,000,000 | əhalisinin_siyahıya_alınması_il = 2010 | əhalisinin_sıxlığı = 145 | əhalisinin_sıxlığı_sırası = 83-cü | ÜDM_AQP = 25.102 trilyon ABŞ dolları | ÜDM_AQP_sırası = 1-ci | ÜDM_AQP_il = 2018 | adam_başına_ÜDM_AQP = 17,943 $ | adam_başına_ÜDM_AQP_sırası = 77-ci | ÜDM_nominal = 13.118 trilyon ABŞ dolları | ÜDM_nominal_sırası = 2-ci | ÜDM_nominal_il = 2018 | adam_başına_ÜDM_nominal = 9,376 $ | adam_başına_ÜDM_nominal_sırası = 74-cü | İİİ = 0,738 | İİİ_il = 2015 | İİİ_sırası = 90-cı | İİİ_fərq = artış | valyutası = [[Yuan]] | valyutası_kodu = CNY | saat_qurşağı = +8 | üv_fərq = | yay_vaxtı_saat_qurşağı = +8 | nəqliyyatın_yönü = sağ | iso3166_kodu = CN | internet_domeni = [[.cn]] | telefon_kodu = +86 | qeydlər = | demonimi = [[Çinlilər|Çinli]] | qanunverici_orqanı = [[Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi]] | yuxarı_palatası = [[Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi Rəyasət Heyəti]] | aşağı_palatası = [[Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi]] }} '''Çin Xalq Respublikası''' ('''ÇXR''') yaxud '''Çin''', köhnə mənbələrdə '''Xita''' (Köhnə Azərbaycanca: خطا)<ref>Sultan-Məcid Qənizadə, Azərbaycanca-rusca lüğət (Татарско-русский словарь), 1904, Bakı (s.56)</ref> — [[Şərqi Asiya]]da yerləşən tək partiyalı [[Unitar dövlət|unitar]] dövlətdir.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=2018-08-23|archive-date=2014-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html|url-status=dead}}</ref> [[Çin Kommunist Partiyası]] tərəfindən idarə olunan ölkə 22 [[Çin əyalətləri|əyalət]], beş muxtar bölgə, dörd birbaşa idarə olunan [[bələdiyyə]] ([[Pekin]], [[Tyantszin]], [[Şanxay]] və [[Çuntsin]]) həmçinin [[Honkonq]] və [[Makao]] xüsusi inzibati bölgələrindən ibarətdir. Çin Xalq Respublikası sahəsinin böyüklüyünə görə dünyanın 3-cü ölkəsidir. Əlverişli və geosiyasi mövqeyə malik olmaqla Mərkəzi və [[Şərqi Asiya]]da yerləşir. [[Çin Xalq Respublikası himni|Çin Xalq Respublikası]] şimal-şərqdən və şimal-qərbdən 3645 km məsafədə RF ilə, şimal-şərqdən 1416 km məsafədə [[Şimali Koreya]] ilə şimal-qərbdən-1533 km məsafədə [[Qazaxıstan]]la, qərbdən-523 km məsafədə [[Pakistan]]la, 414 km-[[Tacikistan|Tacikstanla]], 76 km-[[Əfqanıstan]]la, cənub-qərbdən 3380 km məsaəfədə [[Hindistan]]la, 2185 km məsafədə Myanma ilə, 1281 km məsaəfədə [[Vyetnam]]la, 1236 km məsafədə [[Nepal]]la, 470 km məəsafədə [[Butan–Yaponiya münasibətləri|Butanla]], 423 km məsafədə Laosla, şimaldan 4673 km [[Monqolustan]]la, cənub -şərqdən Aominla (Makao) 34 km məsafədə sərhədə malikdir. {{maplink|frame=yes|frame-width=265|type=line|stroke-width=3|text=Çin}} Şimali [[Çin ovalığı]] ərazisindən keçən [[Sarı çay]] hövzəsi insanlar tərəfindən ilk dəfə məskunlaşmış yerlərdən biri hesab olunur. Eramızdan əvvəl 21-ci əsrdən etibarən minilliklər boyunca [[Çin tarixi|Çin]] yarım əfsanəvi [[Sya sülaləsi]] və digər irsi monarxiyalar və xanədanlıqlar tərəfindən idarə olunmuşdur. Eramızdan əvvəl 3-cü əsrdə [[Sin sülaləsi (e.ə. 221 – e.ə. 206)|Sin sülaləsi]] digər xanədanlara qalib gələrək vahid Çin imperiyasının əsasını qoymuşdur. Onların ardınca hakimiyyətə gələn və eramızdan əvvəl 206-cı ildən eramızın 220-ci ilinə qədər ölkəni idarə edən [[Han sülaləsi]]nin zamanında [[kağız]] və [[kompas]] kəşf olunmuş, kənd təsərrüfatı və tibb sahələrində irəliləyiş qeydə alınmışdır. [[Tan sülaləsi]]nin hakimiyyəti dövründə (618–907) isə [[barıt]] və çap etmənin kəşf olunması nəticəsində Dörd böyük ixtira tamamlandı. Tan mədəniyyəti [[Böyük İpək yolu]] sayəsində [[Mesopotamiya]] və [[Afrika buynuzu]]na qədər geniş ərazilərə yayılmışdır. 1912-ci ildə baş vermiş Tsinxai inqilabı nəticəsində xanədanlıq hakimiyyətinə son qoyuldu və [[Tzin sülaləsi]] hakimiyyətdən düşdü. Çin vətəndaş müharibəsi 1949-cu ildə ölkənin parçalanması ilə nəticələndi. Ölkənin qitə hissəsində [[Çin Kommunist Partiyası]]nın rəhbərliyi ilə Çin Xalq Respublikasının qurulduğu bir vaxtda [[Tayvan]] adasında [[Homindan partiyası]]nın rəhbərliyi altında [[Çin Respublikası]]nın yaradıldığı elan olundu. Hal-hazırda da Çin Xalq Respublikası və beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən məhdud səviyyədə tanınmış Çin Respublikası arasındakı münaqişə davam edir. 1978-ci ildə Çində qəbul edilmiş iqtisadi islahatlar nəticəsində [[Çin iqtisadiyyatı]] hər il orta hesabla 6 faizlik artımla dünyanın ən tez böyüyən iqtisadiyyatıdır.<ref>{{cite web|title=GDP growth (annual %)|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?end=2016&locations=CN&start=1961&year_high_desc=true|website=World Bank|accessdate=23 avqust 2018|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531173009/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?end=2016&locations=CN&start=1961&year_high_desc=true|url-status=live}}</ref> 2016-cı ilə olan məlumata əsasən [[ÜDM]]-nin həcminə görə dünyada ikinci, [[alıcılıq qabiliyyəti pariteti]] göstəricisinə görə isə ilk yeri tutmuşdur.<ref>{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?locations=CN&year_high_desc=true|website=World Bank|accessdate=23 avqust 2018|title=Arxivlənmiş surət|archive-date=2022-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220318063353/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?locations=CN&year_high_desc=true|url-status=live}}</ref> Çin, həmçinin dünyada ən böyük ixracatçı və ikinci ən böyük idxalatçı hesab olunur.<ref name="ChinaBiggestTrader">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/economics/9860518/China-trade-now-bigger-than-US.html|title=China trade now bigger than US|work=Daily Telegraph|date=10 fevral 2013|accessdate=23 avqust 2018|location=London|first=Garry|last=White|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/finance/economics/9860518/China-trade-now-bigger-than-US.html|url-status=live}}</ref> Ölkə hazırda nüvə dövləti olaraq tanınır və dünyanın ən böyük ordusuna sahibdir.<ref name="China’s Economic Future at the Brink of Nuclear Conflict">{{cite news|url=https://www.tradefinanceglobal.com/posts/chinas-economic-future-at-the-brink-of-nuclear-conflict/|title=The Korea Question: China’s Economic Future at the Brink of Nuclear Conflict|publisher=Trade Finance Global|date=12 fevral 2018|accessdate=23 avqust 2018|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120052426/https://www.tradefinanceglobal.com/posts/chinas-economic-future-at-the-brink-of-nuclear-conflict/|url-status=live}}</ref> Çin Xalq Respublikası [[BMT Təhlükəsizlik Şurası]]nın daimi üzvüdür. Çin [[Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı]], [[Dünya Ticarət Təşkilatı]], [[Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlığı]], [[BRICS]] və [[G20]] də daxil olmaqla bir çox təşkilatın aparıcı üzvüdür. Ölkə dünya miqyasında potensial super güc hesab olunur.<ref>{{cite web|url=http://www.carnegieendowment.org/events/index.cfm?fa=eventDetail&id=851&prog=zch|title=From Rural Transformation to Global Integration: The Environmental and Social Impacts of China's Rise to Superpower|last=Muldavin|first=Joshua|date=9 fevral 2006|publisher=Carnegie Endowment for International Peace|accessdate=23 avqust 2018|archive-date=2017-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010151846/http://carnegieendowment.org/events/index.cfm?fa=eventDetail&id=851&prog=zch|url-status=live}}</ref><ref name="ChinaFuture">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-19995218|title=A Point Of View: What kind of superpower could China be?|publisher=BBC|date=19 oktyabr 2012|accessdate=23 avqust 2018|archive-date=2022-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20221004134457/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-19995218|url-status=live}}</ref> == Coğrafiyası == === Çinin Yeri və ərazisi === Geniş [[torpaq]]larında zəngin təbii sərvətlərə sahibdir. [[Çin tarixi|Çinin]] ərazisi təxminən 9,6 milyon km² və ya dünya ərazisinin 6,5%-nə bərabərdir. Çin torpaqlarının şimaldan cənuba uzunluğu təqribən 5500 kilometrdir və [[Mohe]] qəsəbəsinin şimalındakı [[Heilong]] çayının mərkəzindən (53⁰30<sup>`</sup>) [[Nansa (kənd)|Nanşa]] adalarının ən cənubundakı [[Zəngmülk (Əhər)|Zengmu]] resifinə qədər (4<sup>0</sup>) uzanır. Şimaldakı Heilongjiang bölgəsi qarlarla örtülüykən Cənubi Çin dənizindəki adalar tropik yay istisi ilə qovrulur. === Çinin ətraf dənizlər və adalar === Çinin ətrafı şərqdə və cənubda [[Bohai dənizi|Bohai]], Huanqhai (Sarı Dəniz), [[Şərqi Çin dənizi|Şərqi Çin]] və [[Cənubi Çin dənizi|Cənubi Çin]] dənizləri ilə əhatə olunur. Bohai dənizi Çinin qitə dənizidir. Qalan dənizlər isə [[Sakit okean]] hövzəsində Çinin dəniz sərhədlərinin uzunluğu [[32.000]] km-dir. Cənubdan Sakit Okeanın [[Cənubi Çin dənizi|Cənubi Çin]] və Şərqdən Sarı və Şərqi Çin dənizlərinin suları ilə əhatələnmişdir. Okeanda yerləşən [[50000 (ədəd)|5000]]-dən artıq adalar da Çinə aiddir. Onun sərhədinin ümumi uzunluğu isə 14 500 km-dən az deyildir. Çin dünyasının 15-ə qədər dövləti və ərazisi ilə sərhədə malikdir. Ölkənin ərazisi şərqdən-qərbə 5700 km, şimaldan cənuba doğru 3600 km məsafə uzanmışdır. Çin Xalq Respublikası ərazisinin nəhəng ölçüyə malik olması, böyük refionda mərəkəzi nöqteyi, dünya Okeanına açıqlığı geosiyası vəziyyətinin əlverişli olmasına dəlalət edir. == Çinin inzibati vahidləri == Çin birbaşa mərkəzi hökumətin idarəsi altında olan 23 [[əyalətə]], [[muxtar mahallar]], [[muxtar qəzalar]] 5 [[muxtar]] bölgəyə ([[Daxili Monqolustan Muxtar Rayonu|Daxili Monqolustan]], [[Munaya]]-[[Xuy]], [[Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu|Sintsizyan-Uyğur]], [[Tibet]], [[Quansi-Çjuan Muxtar Rayonu|Quansi]]-[[Çjuanlar|Çjuan]]) və 4 bələdiyyəyə bölünmüşdür. Bu inzibati vahidlər 30 muxtar vilayət, 640 şəhər və 1716 rayon səviyyəsində inzibati vahiddən təşkil olunmuşdur. Rayon inzibati vahidləri 30000-dən çox qəsəbə və 17000-dən çox nahiyədən ibarətdir. === Çinin əsas şəhəri və paytaxtı === * [[Pekin]] * [[Şanxay]] == Tarixi == {{Əsas|Çin tarixi}} Dünyadakı ən qədim mədəniyyətlərdən biri olan Çin təqribən 4000 illik yazılı tarixə sahibdir. Yunnan əyalətindəki Yuanmouda çalışan antropoloqlar, Çində kəşfedilmiş ən qədim insanabənzər canlı olan və bu bölgədə təqribən 1.7 milyon il əvvəl yaşamış olan "Yuanmou adamının" qalıqlarını tapmışdılar. 400000 və ya 500000 il əvvəl müasir [[Pekin]]in cənub qərbindəki Zhoukoudianda yaşamış olan "Pekin Adamı", insanın əsas xüsusiyyətlərinə sahib idi. === Çin qədim zamanlar === Çin ərazisindəki quldarlıq quruluşu eramızdan əvvəl 21-ci yüzillikdə '''[[Şiaşkotan|Şia]]''' (Xia) sülaləsinin qurulması ilə başlanır. Sonrakı '''[[Şanq-Çi və on halqa əfsanəsi (film, 2021)|Şanq]]''' (Shang) (e.ə 16–11-ci yüzilliklər) və '''[[Qərbi Azərbaycan ostanı|Qərbi]] [[Coul|Cou]]''' (Zhou) (e.ə 11-ci yüzillik — e.ə 770-ci il) dövründə quldarlıq sistemi daha da gücləndi. Bundan sonra quldarlıq quruluşu '''İlkbahar və Sonbahar dövrü''' sonra da '''Vuruşan Padşahlıqlar''' dövründə (vəya Şərqi Cou dövrü, e.ə 770 — e.ə 221) tədriclə feodalizm quruluşu ilə əvəz olunmağa başladı. Eramızdan əvvəl 221-ci ildə Çin xanədanının ilk imperatoru [[Sin Şi Xuandi]] [[Döyüşən çarlıqlar dövrü]]ndəki müstəqil dövlətləri vahid Çin süaləsi ətrafında birləşdirdi. Bu Çin tarixindəki ilk çox etnik qruplu, mərkəzi feodal dövlət idi. 1840-cı ilindəki [[Birinci tiryək müharibəsi|Tiryək müharibələri]] zamanı Çin artıq 2000 illik feodal dövlət idi. 20 il davam edən "[[Sarısarıq]]lılar" üsyanı və digər amillər Çinin zəifləməsinə, Xan sülaləsinin devrilməsinə səbəb oldu. III əsrin əvvəllərində Çin xırda dövlətlərə parçalandı. Qədim Çin imperiyasının yerində bir-biri ilə düşmənçilik edən bir neçə dövlət yarandı. Bu zaman şimaldan türk xalqlarının hücumlarının arası kəsilmirdi. Dağınıq halda olan Çin bu hücumların qarşısını almaqda çətinlik çəkirdi. === Çində vahid dövlətin yaranması === === Suy sülaləsi === {{Əsas|Suy sülaləsi}} Feodal münasibətlərinin inkişafı Çində yenidən vahid dövlətin yaranmasına səbəb oldu. Sərkərdə Yan Szyan Suy sülaləsinin əsasını (581–618) qoydu. Çanan şəhəri ölkənin paytaxtı oldu. İmperiya yenidən bərpa edildi. Çində dövlət feodalizmi mövcud idi. İmperator xidmət əvəzinə sərkərdələrə və məmurlara şərti torpaq sahələri paylayırdı. Həmin torpaqların sahibləri tədricən feodala çevrilirdilər. Çində o zaman iri feodallar "Güclü ailələr" adlanırdı. Onların əksəriyyəti kəndli torpaqlarını tutur, kəndliləri özlərindən asılı vəziyyətə salırdılar. Asılı vəziyyətə düşmüş kəndlilər töycü şəklində vergilər ödəyirdilər. 8-ci əsrdən etibarən feodallar dövlət torpaqlarını da zəbt etməyə başladılar. Çində təsərrüfat inkişaf etmişdi. İmperatorun qərarı ilə Yantsızı və Xuanxe çaylarını, habelə dəniz sahillərini bu çaylarla birləşdirən Böyük Kanal çəkildi. Suyun sahilə çıxarılmasını təmin edən xüsusi qurğu ixtira edildi. İpəktoxuma dəzgahı təkmilləşdirildi. === Tan sülaləsi === {{Əsas|Tan sülaləsi}} 618-ci ildə Çində hakimiyyətə Tan sülaləsi gəldi. Bu sülalə ölkəni təqribən 300 il idarə etdi. Tan imperatoru ilahiləşdirilərək "Səma oğlu" adlandırılırdı. Tan sülaləsinin hakimiyyəti dövründə [[Koreya]] və [[Vyetnam]] Çinə tabe edildi. Çin ordusu Böyük İpək yolunun Mərkəzi Asiyayadək uzanan hissəsinə nəzarəti ələ keçirdi. [[Böyük ipək yolu|Böyük İpək]] yolu Çinin [[Mərkəzi Asiya]] dövlətləri, [[Azərbaycan]], [[İran]] və [[Bizansda vətəndaş müharibəsi (1321-1328)|Bizansla]] ticarət əlaqələrini möhkəmləndirdi. Lakin 751-ci ildə ərəblərə məğlub olduqdan sonra bu yol ərəblərin nəzarətinə keçdi və Qərblə Çinin ticarətinə böyük zərbə vuruldu. Çində ənənəvi olan [[çəltik]], [[Çay (bitki)|çay]], [[şəkərqamışı]], [[Çini|çini qablar]], ipək istehsalı inkişaf edirdi. Çin Hind okeanı sahili ölkələri ilə dəniz vasitəsilə ticarət əlaqələri saxlayırdı. === Sun sülaləsi === {{Əsas|Sun sülaləsi}} === Monqol işğalı === 960-cı ildə [[Çin tarixi|Çində]] hakimiyyətə [[Sun sülaləsi]] gəldi. Sun sülaləsi dövründə daim kəndli çıxışları baş verir, ölkə qonşu dövlətlərin hücumlarına məruz qalırdı. 1215-ci ildə Böyük Monqol xanı [[Çingiz xan]]ın qoşunları [[Şimali Çin]]i tutdu. [[Monqollar]] uzun mübarizədən sonra Çini tamamilə özlərinə tabe etdilər. Çin Monqol imperiyasının əsas hissəsi oldu. Monqol imperatorluğunun paytaxtı Pekin şəhərinə köçürüldü. === Min sülaləsi === {{Əsas|Min sülaləsi}} 14-cü əsrin ortalarında Çində monqol əsarətinə qarşı xalq hərəkatı nəticəsində ölkə yenidən azad oldu. Hakimiyyətə [[Min sülaləsi]] (1368–1644) gəldi. Min sülaləsinin hakimiyyətinin ilk dövrlərində monqol feodallarından alınmış torpaqlar kəndlilərə paylandı. Kəndlilər üç il müddətinə bütün vergi və mükəlləfiyyətlərdən azad edildi. Tacir və sənətkarlardan alınan vergilərin miqdarı azaldıldı. Bütün bu tədbirlər 15-ci əsrdə Çində təsərrüfatın inkişafına səbəb oldu. 16-cı əsrdə Min sülaləsinin işğalçı yürüşləri nəticəsində imperiyanın ərazisi xeyli genişləndi. Çin imperiyasının ərazisinə müasir Çinin daxili əyalətləri, habelə Mancuriya daxil idi. [[Koreya İmperiyası|Koreya]], [[Vyetnam]] və [[Tibet]] isə Çindən asılı vəziyyətdə idi. === Müasir dövr (1840–1949) === 1840-cı ildə Tiryək müharibələrinin başlanması Çin tarixində böyük dəyişikliyə yol açdı. XIX əsrin əvvəllərindən etibarən İngiltərə kontrabanda yolu ilə Çinə böyük miqdarda [[Tiryək]] ixrac etmiş və eləcə də Çin gümüşünü ölkədən çıxarmışdır. Bu Çinin iqtisadi zərərə uğramasına gətirib çıxardı. 1839-cu ildə Çinq(Qing) hökuməti Tiryək kontrabandasının yox edilməsi üçün Lin Ceşunu Quanqdonqa məmur təyin etdi. İngiltərə mənfəət gətirən bu kontrabandanı qorumaq üçün 1840-cı ildə Çinə müharibə elan etdi. Çin xalqı Lin Ceşu ilə birlikdə silaha sarılsa da Çinq hökuməti İngiltərəyə boyun əydi və alçaldıcı [[Nankin müqaviləsi]]ni imzaladı. Müqavilə Çini yarı feodal yarı müstəmləkə bir dövlətə çevirdi. === Çin XX əsrdə === {{Şərq bloku sidebar}} XX əsrin əvvəllərində Çin yarımfeodal ölkə olaraq qalırdı. Əhalinin çoxu mülkədarlardan asılı olan torpaqsız və aztorpaqlı kəndlilər idi. Kəndlilər, sənətkarlar, fəhlələr və milli burjuaziyanın ən cəsarətli hissəsi olan qabaqcıl ziyalılar Çindəki mütləqiyyət quruluşu əleyhinə çıxış edirdilər. 1905-ci ildə "Birləşmiş ittifaq" adlı gizli təşkilat yarandı. Bu təşkilata rəhbərlik edən [[Sun Yatsen]] 1906-cı ildə "Üç xalq prinsipi" adlanan müddəalarını irəli sürdü: millətçilik, demokratizm, xalq rifahı. Millətçilik prinsipi tezisində Mancur sülaləsinin təzyiqinə qarşı mübarizədə Çin xalqının birliyi ideyası öz əksini tapmışdı. Demokratizm prinsipinin məzmununu Çin demokratik respublikasının yaradılması təşkil edirdi. Sun Yatsen kəndlilərin istifadəsinə verilmək üçün torpaqların milliləşdirilməsinə çalışırdı. "Xalq rifahı" prinsipi də bunu ifadə edirdi. Sun Yatsenin prinsipləri xırda milli burjuaziya tərəfindən tamamilə qəbul edilirdi. Nəticədə 1906-cı ildən başlayaraq Çində kəndlilərin, qabaqcıl ziyalıların və milli burjuaziyanın çıxışlarının yeni dalğası başlandı. 1911-ci ilin oktyabrında Uçan şəhərindəki qabiliyyətli üsyan inqilabın başlanğıcı oldu. Üsyançılar şəhəri tutdular. Bütün Xubey əyaləti respublika elan edildi. 1911-ci ilin sonlarına yaxın Çinin bütün cənubi və mərkəzi əyalətləri artıq məncur əsarətindən azad edilmiş və üsyançıların hakimiyyəti altına keçmişdi. Antimonarxiya ruhlu bütün əyalətlərin nümayəndələrinin Nankində toplanmış konfransında Sun Yatsen respublikanın müvəqqəti prezidenti seçildi və 1912-ci il 1 yanvarda öz vəzifəsinin icrasına başladı. Liberal-mülkədarlar irticaçı general [[Yuan Şikay]]la sövdələşirdilər. 1912-ci ilin fevralında xüsusi fərmanla [[Sin sülaləsi (1644–1911)|Sin monarxiyası]] ləğv edildi. 1912-ci il 1 apreldə liberalların təzyiqi ilə üzləşən Sun Yatsen istefa verdi və irticaçı burjuaziyanın köməyi ilə Yuan Şikay respublikanın prezidenti seçildi. 1912-ci ilin avqustunda "Birləşmiş ittifaq" təşkilatı ilə bir sıra liberal təşkilatlar Homindan partiyasında (Milli partiyada) birləşdilər. Partiyanın sədrliyinə Sun Yatsen seçildi. 1913-cü ilin yayında ölkənin cənubunda mürtəce hökumətin siyasətinə qarşı "ikinci inqilab" adlandırılan üsyanlar baş verdi. Lakin xarici qoşunlar inqilabçıları darmadağın etməkdə Yuan Şikaya kömək etdilər. "İkinci inqilab" da məğlub oldu. 1911–1913-cü illərin Çin inqilabı qarşısında duran vəzifələrdən yalnız birini – monarxiyanı devirmək vəzifəsini yerinə yetirdi. (1919–1949) Rusiyadakı Oktyabr inqilabından sonra marksizm ideologiyası Çinə yayıldı. Oktyabr inqilabının təsiri altında 1919-cu ildə məşhur 4 May Hərəkatı başladı. 1921-ci ildə ölkədəki bütün inqilabi qrupları təmsil edən [[Mao Tszedun]], Donq Bivu, Çen Tançui, He Şuhenq, Vanq Cinmey, Denq Enminq və Li Da Şanxayda Birinci Milli Konqresi təşkil edərək [[Çin Kommunist Partiyası]]nı qurdular. == Əhalisi == {{əsas|Çin əhalisi}} Artıq 2 min ildir ki, [[Çin tarixi|Çin]] dünyanın ən çox əhaliyə malik ölkəsidir. İndi planetin əhalisinin hər beşdən biri Çin vətəndaşıdır. Çin Xalq Respublikasının əhalisi [[XX əsr]]in 60–70-ci illərində əhalinin təbii artımı həqiqətən "partlayış" xarakteri almışdı. Nəticədə əhalinin yaş tərkibi cavanlaşmış, əmək qabiliyyətlilərin sayı yarım milyard nəfəri ötmüş və onların sosial tələbatının təmin edilməsində ciddi problemlər yaranmışdır. Buna görə də ölkədə əhalinin təbii artımını məhdudlaşdıran fəal demoqrafik siyasət yürüdülür. Ölkənin əhalisinin 90%-dən çoxu [[çinlilər]]dir. Lakin buna baxmayaraq onu çoxmillətli ölkələr sırasına aid edirlər. Bunun da üç başlıca səbəbi vardır. Əvvəla azlıq təşkil edən etnik qrupların sayı 50-dən çoxdur ([[çjuanlar]], [[monqollar]], [[uyğurlar]], [[tibetlilər]] və başqaları). Həm də onlar dörd [[dil ailəsi]] qrupuna mənsublar. İkincisi, onların sayı 100 milyon nəfərdən çoxdur. Üçüncüsü isə milli azlıq təşkil edənlər ölkə ərazisinin yarıdan çoxunda (xüsusilə muxtar rayonlarda) məskunlaşmışlar. Ölkə üzrə əhalinin olduqca qeyri-bərabər yerləşməsi böyük təsərrüfat çətinlikləri törədir. Şərqdə, xüsusilə [[Böyük Çin düzənliyi]]nin cənubunda əhalinin sıxlığı 1 km²-də 600 nəfərdən artıq olduğu halda, [[Tibet Muxtar rayonu]]nda bu göstərici 1–2 nəfərə bərabərdir (ölkə üzrə əhalinin orta sıxlığı 1 km²-də 130 nəfərdir). Çində [[urbanizasiya]]nın səviyyəsi örta dünya göstəricisindən təxminən iki dəfə aşağıdır. Lakin dünyanın heç bir ölkəsində Çində olduğu qədər şəhərli (500 milyon nəfər) və milyonçu şəhər (40-dan çox) yoxdur. Şəhərlərin 90%-dən çoxu ölkənin şərq hissəsində yerləşir. Ən iri şəhərləri [[Şanxay]], [[Pekin]], [[Tyantszin]] və [[Şenyan]]dır. 2010-cu ildə aparılmış siyahıya 2011-ci ilin aprel ayında elan olunmuş ilkin yekunlarına əsasən Çin XR-nın əhalisi 1,339,724,852 nəfərdir.<ref>'''National Bureau of Statistics of China''' :[http://stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110428_402722237.htm Press Release on Major Figures of the 2010 National Population Census] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110910133518/http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110428_402722237.htm |date=2011-09-10 }}</ref> === Təbii artım === {| class="wikitable" |- ! İl ! Doğum (1/1000 olaraq) ! Ölüm (1/1000 olaraq) ! Artım (1/1000 olaraq) |- | 1949 | 36.00 | 20.00 | 16.00 |- | 1952 | 37.00 | 17.00 | 20.00 |- | 1957 | 34.03 | 10.80 | 23.23 |- | 1965 | 37.88 | 9.50 | 28.38 |- | 1970 | 33.43 | 7.60 | 25.83 |- | 1975 | 23.01 | 7.32 | 15.69 |- | 1980 | 18.21 | 6.34 | 11.87 |- | 1985 | 21.04 | 6.78 | 14.26 |- | 1990 | 21.06 | 6.67 | 14.39 |- | 1995 | 17.12 | 6.57 | 10.55 |} === Çindəki Türk xalqları === {{əsas|Çində yaşayan xalqlar}} Çində 11 türk əsilli etnik qrup yaşamaqdadır : [[uyğurlar]], [[qazaxlar]], [[qırğızlar]], [[salarlar]], [[Sarı uyğurlar|yuğurlar]], abdallar, [[özbəklər]], [[tatarlar]], [[tuvalar]], İli türkləri və Fuyu qırğızları. 2000-ci ildə aparılmış siyahıyaalmanın elan olunmuş rəsmi nəticələrinə əsasən Çində 8.399.393<ref name="Ethnic Minority Elites in China’s Party-State Leadership: An Empirical Assessment">{{Cite web |title=Ethnic Minority Elites in China’s Party-State Leadership: An Empirical Assessment |url=http://media.hoover.org/sites/default/files/documents/CLM25CL.pdf |access-date=2012-04-16 |archive-date=2021-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830001429/https://media.hoover.org/sites/default/files/documents/CLM25CL.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>China.org.cn :[http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-uygur.htm The Uygur ethnic minority] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220318063350/http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-uygur.htm |date=2022-03-18 }}</ref> nəfər uyğur, 1.250.458<ref name="The Kazak ethnic minority">China.org.cn : [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-kazak.htm The Kazak ethnic minority] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220807142439/http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-kazak.htm |date=2022-08-07 }}</ref> nəfər qazax, 160.823<ref name="The Kirgiz ethnic minority">China.org.cn : [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-kirgiz.htm The Kirgiz ethnic minority] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220807142443/http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-kirgiz.htm |date=2022-08-07 }}</ref> nəfər qırğız, 104.503<ref name="report for language code:slr">'''Ethnologue.com''' :[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=slr report for language code:slr] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080918064454/http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=slr |date=2008-09-18 }}</ref> nəfər salar, 13.719<ref name="The Yugur ethnic minority">China.org.cn :[http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yugur.htm The Yugur ethnic minority] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070314104803/http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yugur.htm |date=2007-03-14 }}</ref> nəfər yuğur, 212.370 nəfər özbək və 40.890<ref name="The Ozbek ethnic minority">China.org.cn :[http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-tartar.htm The Ozbek ethnic minority] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220807142440/http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-tartar.htm |date=2022-08-07 }}</ref> nəfər tatar olmaqla ''19.946.156 nəfər'' türk kökənli əhali yaşayır. Ölkədəki uyğur, qazax və qırğızların əksəriyyəti, həmçinin tuvalar [[Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu]]nda məskunlaşmışlar. * '''Uyğurlar''': [[Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu]] * '''Qazaxlar''': * '''Qırğızlar''': özlərini "Kırqızdar" adlandırırlar, 2000-ci il siyahıya almasına əsasən Çində 160.823<ref name="The Kirgiz ethnic minority"/><ref name="report for language code:kir">'''Ethnologue.com''' :[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=kir report for language code:kir] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100211065808/http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=kir |date=2010-02-11 }}</ref> (158,775 nəfəri Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonunun ərazisində yaşamışdır) nəfər qırğız məskunlaşmışdır. Sintszyan–Uyğur Muxtar Rayonunda yaşayan qırğızların əksəriyyəti — 124.533 nəfəri və ya 78%-dən çoxu Qızılsu-Qırğız Muxtar Dairəsinin (2000-ci il s.a.-na görə M. D. əhalisi 281.306 nəfəri uyğur, 124.533 nəfəri qırğız, 28.197 nəfəri çinli, 4.662 nəfəri tacik, 432 nəfəri dunsyan, 558 nəfəri digər millətlər olmaqla cəmi 439.688 nəfər olmuşdur.) Akto,<ref name="report for language code:kir"/> Akçi<ref name="report for language code:kir"/> və Vüqia<ref name="report for language code:kir"/> (türkcə əsl adı Uluqçat) qəzalarında, qalan 34.242 nəfər isə Aksu dairəsinin Uşi<ref name="report for language code:kir"/> (türkcə əsl adı Uçturfan) və Bayçen<ref name="report for language code:kir"/> (türkcə əsl adı Bay və ya Bəy) qəzalarında, İli-Qazax Muxtar Dairəsinin Çjaosu<ref name="report for language code:kir"/> (türkcə əsl adı Monqolkürə-dir, mənası uyğur dilində "Monqol Məbədi" deməkdir) və Tekes<ref name="report for language code:kir"/> qəzalarında yaşamaqdadır. * '''Tuvalar''': özlərini "Tıvalar" adlandırırlar, 1999-cu ilə aid olan tədqiqatlara görə Çindəki tuvaların sayı təxminən 2.400<ref name="Язык">'''Министерства культуры Республики Тыва''' :[http://tuvaculture.ru/language1/ Язык] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120511163832/http://tuvaculture.ru/language1/ |date=2012-05-11 }}</ref><ref name="report for language code:tyv">'''Ethnologue.com''' :[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tyv report for language code:tyv] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101008161620/http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tyv |date=2010-10-08 }}</ref> nəfərdir. Öz milli dillərini və milli türklük şüurlarını qorumuşlar. Bununla belə onların 90%-i qazax dilində, 30%-ə qədəri də monqol dilində (kalmık dialekti) danışa bilir, həmçinin çin dilində yaza və oxuya bilirlər.<ref name="report for language code:tyv"/> Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonunun İli-Qazax Muxtar Dairəsinin Altay qəzasında Burçun (ing: Burjin, uyğ: Burçin), Xabaxe (ing: Habahe, uyğ:Qaba), Fuyun (ing: Fuyun, uyğ: Köktokay) və Altay nahiyyələrində (Burçun nahiyyəsinin Xom və Xanas kəndlərində, Xabaxe nahiyyəsinin Aq Xava kəndində və Altay nahiyyəsinin inzibati mərkəzi olan Altay şəhərində) yaşamaqdadırlar.<ref name="report for language code:tyv"/> Ehtimal olunur ki, siyahıyaalma zamanı tuvaların dil və mənşə tədqiqi aparılmadan monqollarla yemək, geyim, irqi görünüş və sairə kültür bənzərliyi əsas götürülmüş və onlar monqol olaraq qeydiyyata alınmışlar.<ref name="report for language code:tyv"/>''Haşiyə : Altay qəzasının ərzisi 118 min km²-dir, əhalisi 2000-ci il s.a.-na görə 561.757 nəfər olmuşdur : 288.612 nəfəri qazax, 229.984 nəfəri çinli, 22.166 nəfəri xuey, 10.068 nəfəri uyğur, 5.486 nəfəri monqol, 1.724 nəfəri dunsyan, 1.236 nəfəri tatar, 2.481 nəfəri isə digər millətlər olmaqla. Onlardan qazax, xuey (kökən olaraq çinlidirlər, keçmiş SSRİ-da elmi ədəbiyyatda onlar "dunqan" adlanırdılar, leksikasına xeyli ölçüdə türk dilinin karluk-çağatay-uyğur ləhçəsi təsir göstərmişdir), uyğur, dunsyan (monqol kökənli) və tatar etnik qrupları müsəlmandırlar.'' * '''Salarlar''': özlərini "Salır" adlandırırlar.<ref name="Salar Türkleri İle Söyleşi"/> "Salar" bu etnik qrupun adının çin dilində deyiliş şəkilidir. Azərbaycan dilində düzgün deyilişi "salur"dur.<ref name="Salar Türkleri İle Söyleşi">'''Göktürkcə Araştırmaları''' :[http://kokturukce.blogspot.com/2011/05/salar-turkleri-ile-soylesi.html Salar Türkleri İle Söyleşi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210928160456/https://kokturukce.blogspot.com/2011/05/salar-turkleri-ile-soylesi.html |date=2021-09-28 }}</ref> Çinin Tsinxay vilayətinin Xaydun dairəsinin Syunxua-Salar Muxtar Qəzasında<ref name="report for language code:slr"/> 63.859 nəfər (məlumat 2000-ci il s.a.-na aiddir: Syunxua-Salar MQ-da ümumi əhali 104.452 nəfər olmuşdur), Tsinxay vilayətinin Xaydun dairəsinin Xualun-Xuey Muxtar Qəzasında<ref name="report for language code:slr"/> 11.100 nəfər (məlumat 2000-ci il s.a.-na aiddir: Xualun-Xuey MQ-da ümumi əhali 213.716 nəfər olmuşdur), Qansu vilayətinin Linsya-Xuey Muxtar Dairəsinin Tszişişan-Baoan-Dunsyan-Salar Muxtar Qəzasında<ref name="report for language code:slr"/> 25.782 nəfər və Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonunun (tarixi adı Şərqi Türkistan və ya Uyğurustan) İli-Qazax Muxtar Dairəsinin inzibati mərkəzi İnin (əsl-keçmiş adı Güljə olmuşdur. Bu söz türkcə olub qazax dilində vəhşi dağ qoyununun iri erkəyini bildirmək üçün istifadə olunur) şəhərində<ref name="report for language code:slr"/> 3.762 nəfər salar türkü məskunlaşmışdır. Hazırda Çində 14 tümən yəni 140 min nəfər salar türkü yaşamaqdadır.<ref name="Salar Türkleri İle Söyleşi"/> Tarixi məxəzlərə dayanılaraq ehtimal edilir ki, ipək ticarəti ilə əlaqədar Salarlar hazırda Çində yaşadıqları ərazilərə XIV əsrdə o zaman məskun olduqları Səmərqənd şəhəri yaxınlığından köç etmişlər, köçəri deyildilər, oturaq əhali idilər və əsasən ipəkçiliklə məşğul olurdular.<ref>Uluslararası Sosyal Arastırmalar Dergisi, Ersin Teres: [http://www.sosyalarastirmalar.com/cilt4/sayi18_pdf/1_dil_edebiyat/teres_ersin.pdf "İli Salır türkcəsinde ve Türkmen türkcəsinde isim çekimi".] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210514095415/https://www.sosyalarastirmalar.com/cilt4/sayi18_pdf/1_dil_edebiyat/teres_ersin.pdf |date=2021-05-14 }} Cilt: 4, Sayı: 18, Yıl: 2011</ref> Salarlar etnik mənşə və danışdıqları ana dilləri etibarilə Türk dillərinin Oğuz yarımqrupuna daxildirlər.<ref>'''salars.cn''' :[http://www.salars.cn/bbs/viewthread.php?tid=5527&extra=page%3D1 Salırça ve Oğuş] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121029035038/http://www.salars.cn/bbs/viewthread.php?tid=5527&extra=page%3D1 |date=2012-10-29 }}</ref> Hazırda salar dilini demək olar ki, bu etnik qrupun bütün fərdləri, həmçinin etnik salarların çoxluq olduqları bölgələrdə ətrafda yaşayan türk olmayan digər dillərin daşıyıcıları da (xüsusiylə kişilər) bilirlər.<ref name="report for language code:slr"/> Adətən salarlar ana dillərindən əlavə bir və ya bir neçə dildə danışa bilirlər. Beləki onların böyük bir qismi uyğur və çin dillərində, çox az hissəsi isə tibet dilində danışmağı bacarır.<ref name="report for language code:slr"/> Salar dili iki dialektə sahibdir: cizi və menqda. Cizi dialekti salarcanın qrammatikasında standart olaraq qəbul edilir.<ref name="report for language code:slr"/> Leksikasına nəzər salınarkən uyğur və qazax dillərinin təsiri hiss edilir. Salarlar X əsrdən başlayaraq XX əsrin sonlarınadək ərəb əlifbası əsasında hazırlanmış türk əlifbasından istifadə etsələr də, 1969-cu ildən 2008-ci ilədək Uyğur Latın Əlifbasından, 2008-ci ildən bəri isə salar dilinə uyğunlaşdırılmış yeni latın əlifbasından (salarca : ''Salır Latin Oğuş''), həmçinin ölkədə rəsmi olan çin əlifbasından istifadə edirlər.<ref name="Salar Latin aifabesi">'''salars.cn''' :[http://www.salars.cn/bbs/viewthread.php?tid=5530&extra=page%3D1 Salar Latin aifabesi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121029035031/http://www.salars.cn/bbs/viewthread.php?tid=5530&extra=page%3D1 |date=2012-10-29 }}</ref> (Salır Latin Oğuş： Aa Bb Cc Çç Dd Ee Ff Gg Ğğ Hh Iı İi Kk Ll Mm Nn Ññ Oo Öö Pp Qq Rr Ss Şş Tt Uu Üü Vv Xx Yy Zz)<ref>'''salars.cn''' :[http://www.salars.cn/bbs/viewthread.php?tid=5526&extra=page%3D1 Salırça] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121029035023/http://www.salars.cn/bbs/viewthread.php?tid=5526&extra=page%3D1 |date=2012-10-29 }}</ref> Dindarlarının əksəriyyəti İslam dininə (süni və sufi) etiqad etməkdədir, fərdlərinin təxminən 52%<ref name="report for language code:slr"/> oxuyub-yazmağı bacarır. * '''Fuyu qırğızları''': eyniylə tuvalar kimi müsəlman olmayan türk kökənli topluluq olub Mancuriya vilayətində Qiqihaer rayonunun Fuyu nahiyyəsindəki bir neçə kənddə yaşamaqdadırlar. 2000-ci ilə olan təxminə əsasən sayları 1.000 nəfər ətrafındadır. 35 yaşdan aşağı olanların demək olar ki, 90%-i öz dilini bilmir və ya bu dildə çox az söz başa düşür, gündəlik həyatda əsasən monqol və çin dilindən istifadə edirlər. Daha yaşlı nəsil ilə aparılmış sorğu anketlərinə əsasən fuyu qırğız dilinin xakas dili ilə olduqca yaxın olduğu qənaətinə varılmışdır. Ehtimal olunur ki, fuyu qırğızlarını hazırkı yaşadıqları yerlərə bu bölgədə yaşayan monqollarla birlikdə 18-ci əsrdə Çində hakimiyyətdə olan Mancur əsilli xanədanlıq hazırkı Şimali Monqolustan ərazisindən köçürüb gətirmişdir və ehtimal olunur ki, hazırda Fuyu bölgəsində monqollar içərisində asmilə olmuş minlərlə fuyu qırğızı vardır. Ancaq onlar artıq öz milli şüurunu itirmişlər. * '''Abdallar''': özlərini "Əynülər" adlandırırlar, sayları 1996-cı ilə olan təxminə əsasən 30,000<ref name="Discoveries on the Turkic Linguistic Map">'''Svenska Forskningsinstitutet i Istanbul''', Published with fõnancial support from Magn. Bergvalls Stiftelse, Lars Johanson :[http://turkoloji.cu.edu.tr/DILBILIM/johanson_01.pdf Discoveries on the Turkic Linguistic Map] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20171010111102/http://turkoloji.cu.edu.tr/DILBILIM/johanson_01.pdf |date=2017-10-10 }}:…'''Eynu'''</ref> nəfərdir. 2000-ci il s.a. zamanı uyğur olaraq qeydə alınmışlar. Rusiya FR-da və Yaponiyada yaşayan "Ayn" etnik qrupuyla eyni deyillər.<ref name="report for language code aib">'''Ethnologue.com''' :[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=aib report for language code aib] {{Wayback|url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=aib |date=20120523172958 }}</ref> * '''İli türkləri''': Milli təsnifata görə özbək əsilli hesab edilirlər.<ref name="report for language code ili">'''Ethnologue.com''' :[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ili report for language code ili] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121001160815/http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ili |date=2012-10-01 }}</ref> == Din == Çin, din baxımından böyük rəngarəngliyə malik ölkədir və 100 milyondan artıq insan fərqli dinlərə inanmaqdadır. Başlıca dinlər arasında [[Çində buddizm|Buddizm]], [[Çində islam|İslam]], [[Çində roman katolisizm|Katoliklik]], [[Çində protestantlıq|Protestantlıq]], [[Çinin dövlət quruluşu|Çinin]] yerli dini olan [[Taoizm]]lə bərabər, [[Şamanizm]], [[Ortodoksluq|Şərqi ortodoks xristianlığı]] və Naşi(Naxi) xalqının [[Donqba dini]] vardır. Azsaylı dinləri [[Çində xristianlıq|Xristianlıq]] (3–4% / 40–54 milyon), [[Çində islam|İslam]] (2–3% / 30 milyon), [[Hinduizm]], [[Dongbaizm]], [[Bon (din)|Bon]] və bəzi digər kiçik təriqət və qruplardır. 2005-ci ildə edilən bir araşdırmaya görə əhalinin 14%-i (180 milyon) özünü [[ateist]] olaraq tanımaqdadır. Buddizm 1-ci əsrdən etibarən [[Çin tarixi|Çində]] ən böyük din olaraq qalmağı bacarmışdır. Buddizmin ölkədə bu qədər çox yayılmasına baxmayaraq, [[Çin tarixi|Çin]] əhalisinin əksəriyyəti heç bir dinə inanmır. [[Çin tarixi|Çində]] yaşayan ümumi buddistlərin sayı isə 102 milyon nəfərdən çoxdur. Çin Xalq Respublikası əhalisinin 30%-i isə yerli dinlər və [[Daosizm]]ə inanır. Əhalinin 18%-i buddist, 4%-i xristian, 2%-i isə müsəlmandır. Əhalinin 42%-i isə özünü [[aqnostik]] və ya [[Ateizm|ateist]] olaraq adlandırır. == Dillər == [[Han]] xalqının dili olan [[Çin tarixi|Çincə]] [[Sino-Tibet]] vəya [[Han-Tibet]] dil ailəsinə mənsubdur. [[Çin tarixi|Çində]] ən çox istifadə olunan dildir və dünyada ən çox danışılan dillərdən biridir. Yazılı [[Çin tarixi|Çincə]] 6000 il əvvəl meydana gəlmişdir. Bu gün istifadə edilən [[Çin tarixi|Çin]] ideoqramları və loqoqramları 3000 il əvvəldən sümük və tisbağa qınına daha sonra da bürünc üzərinə yazılan işarələrdən əmələ gəlmişdir. [[Çin tarixi|Çində]] əhali 292 dildə danışır. [[Çin tarixi|Çin]]-[[Tibet]] dil ailəsinə aid olan [[Mandarin dili]] ölkə əhalisinin 70%-nin danışdığı dildir. == İqtisadiyyatı == {{Əsas|Çin iqtisadiyyatı}} Sosializm quruculuğu illərində (1949-cu ildən bəri) Çin Xalq Respublikası çətin və ziddiyyətli tarixi yol keçmişdir. Ayrı-ayrı dövrlərdə əldə edilən iqtisadi nailiyyətlər böhran ilə əvəz olunmuş və nəticədə əhalinin həyat səviyyəsi çox ləng yüksəlmişdir. Yalnız 70-ci illərin axırlarında ölkə böhran vəziyyətindən çıxmışdır. Ölkədə sosializm quruculuğunun təkmilləşdirilməsi məqsədilə aşağıdakı dörd modernizasiya proqramı irəli sürülmüş və həyata keçirilmişdir. # Sənaye # Kənd təsərrüfatı # Müdafiə # Elm Bu proqram [[Çin tarixi|Çini]] mərhələlər üzrə [[XXI əsr]]in ortalarınadək yüksək inkişaf etmiş sosializm dövlətinə çevirmək məqsədini güdür. Son illə dünya təsərrüfatında [[Çinin dövlət quruluşu|Çinin]] rolu xeyli artmışdır. 80-ci illərin əvvəllərindən başlayaraq [[Çin tarixi|Çin]] iqtisadiyyatının artım sürətinə görə dünyanın ən böyük dövlətləri arasında birinci yeri tutur. 1979–2000-ci illər ərzində ölkənin ümumi milli məhsulunun orta artım göstəricisi 8% olmuşdur. İndi [[Çin tarixi|Çin]] [[Asiya]]nın iqtisadi tərəqqisinin lokomotivlərindən birinə çevrilmişdir. Onun iqtisadiyyatının belə sürətli inkişafına ölkənin ictimai həyatında aparılan əsaslı mütərəqqi dəyişikliklər, iqtisadiyyatın bütün sahələrində həyata keçirilən islahatlar (xarici kapitalın axınına şərait yaradılması, azad iqtisadi bölgələrin yaradılması və s.), ayrı-ayrı iqtisadi sahələrdə daha çox maddi nemətlər bolluğu yarada bilən istehsal münasibətlərindən (dövlət, kooperativ və xüsusiyyətçilik) istifadə olunması təsir etmişdir. Belə sürətli inkişaf əhalinin həyat səviyyəsini bir qədər yaxşılaşdırmışdır. Son illər ölkədə Yerin süni peyklərinin buraxılışı üçün raket-kosmik sənayesi sürətlə inkişaf edir. [[Çin tarixi|Çin]] 2008-ci ildə ilk dəfə öz kosmonavtını açıq kosmosa göndərməklə [[Rusiya]] və [[ABŞ]]-dən sonra bu göstəricini əldə edən üçüncü dövlət olmuşdur. [[Çingiz xan|Çin]] [[daş kömür]] hasilatına, [[sement]], [[polad]], [[alüminium]], [[velosiped]], tikiş və paltaryuyan maşınlar, pambıq parça istehsalına görə dünyada birinci yeri tutur. İndi [[Çin tarixi|Çin]] əhalinin ərzaq məhsullarına olan tələbatını təmin edir, bu da belə çoxsaylı dövlət üçün böyük nailiyyətdir. === Kənd təsərrüfatı === Kənd təsərrüfatı üçün təbii şərait ilk əvvəl ölkənin relyef və iqlim xüsusiyyətlərilə müəyyən edilir. Təbii şəraitə görə ölkənin qərbi və şərqi arasında olduqca böyük fərqlər var. Çinin dənizkənarı hissəsi, şimal-şərqindəki ovalıqlar, təpəli düzənliklər və maili alçaq dağ yamacları mülayim iqlim [[kənd təsərrüfatı]] üçün daha əlverişlidir. Qərbin dağlıq relyefi ([[Tyan-Şan|Tyanşan]], [[Himalay]], [[Kunlun dağları|Kunlun]], [[Tibet]]), yarımsəhra və səhraları ([[Təklə-Məkan]]), kəskin kontinental iqlimi, yağıntının azlığı kənd təsərrüfatının (xüsusilə əkinçiliyin) inkişafını xeyli çətinləşdirir. Çin ərazisinin 90%-dən çoxu [[Şimal yarımkürəsi]]nin mülayim qurşağında və yalnız ucqar cənubu subtropik qurşaqda yerləşir. Şərq hissəsində [[Musson|musson iqlimdir]]. Buna görə də əkinçilik bir çox ərazilərdə süni suvarma tələb edir. Kənd təsərrüfatı [[Çin iqtisadiyyatı]]nın mühüm sahəsidir. Bu sahə nəinki 1 milyarddan artıq əhalini ərzaq məhsulları ilə, yeyinti və yüngül sənaye sahələrinin xammal ilə təmin edir, hətta bəzi məhsullarını ixrac da edə bilir. 80-ci illərdən başlayaraq kənd təsərrüfatında [[Xalq kommunası]] adlanan tipdən ailə icarədarlığı sisteminə keçid bu sahədə məhsul istehsalının xeyli artmasına səbəb olmuşdur. Kənd təsərrüfatının başlıca sahəsi əkinçilikdir. Taxıl bitkiləri ümumi əkin sahələrinin 4/5 hissəsini tutur. Çinlilərin qidasında mühüm rol oynayan [[çəltik]] başlıca olaraq ölkənin cənubunda və [[Yanszı]] vadisində yetişdirilir. Çində çəltik samanından yem kimi heyvandarlıq və quşçuluqda, kağız, həsir, ip və s. hazırlanmasında istifadə olunur. [[Su]] ilə örtülmüş çəltik sahələrində balıq yetişdirilir. Buğda Çin düzənliyində, [[Xuanxe]] hövzəsində, pambıq [[Xuanxe]] hövzəsində, çay ölkənin cənub-şərqində və cənubunda becərilir. Təbii şəraiti imkan verən hər yerdə [[kartof]], [[batat]], tərəvəz, meyvə və tütün becərilir. Kənd təsərrüfatı məhsullarının 60%-i ölkənin şərqində istehsal edilir. Kənd təsərrüfatında heyvandarlıq ikinci dərəcəli rol oynayır. Lakin mal-qaranın sayına görə Çin dünyada birinci yeri tutur. Şərqdə saxlanılan qaramalın 2/3 hissəsindən iş heyvanı kimi istifadə olunur. Ət məhsullarının 80%-dən çoxunu [[donuzçuluq]] verir. [[Daxili Monqolustan Muxtar Rayonu|Daxili Monqolustan]], [[Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu|Sintszyan-Uyğur]] muxtar rayonlarında köçəri və yarımköçəri ekstensiv otlaq heyvandarlıq üstünlük təşkil edir. Yanszı çayı hövzəsində, həm də şimal-şərqdə və [[Şandun yarımadası]]nda baramaçılıq inkişaf etmişdir. == Təbii şərait və təbii ehtiyatlar == Ərazi [[Relyefin inversiyası|relyefinin]] 85%-i dəniz səviyyəsindən 500 metr, xeyli hissəsi isə 1000 metr hündürlükdə yerləşir. [[Səth]] quruluşunun meyilliliyi qərbdən şərqə doğru tədrici olaraq alçalır. Təbii şəraitin aparıcı elementi olan relyefin 2/3 hissəsini dağlıq və 12 %-i düzənlik sahələr təşkil edir. Cənub-qərbdə orta hündürlüyü 4500 m-dən az olmayan (dünyada ən hündür), sahəsi 2,3 min. km² təşkil edən [[Şinxay-Tiğet]] yaylası yerləşir. Qərbdən enlik istiqamətində bir sıra dağ silsilələri şərqə doğru istiqamət almışdır. Şimalsan isə [[Monqollar|Monqol]] Altayının tipləri əraziyə daxil olur. Cənubdan [[Nepal]] sərhədində məşhur hiçalayın dümyada ən hündür zirvəsi hesab edilən [[Everest|Comolunqma]]-8842 m yerləşir. [[Himalay]]la yanaşı Çinin şimal sərhədində biri-birinə paralel uzanan Tyanşan, Atıntağa, Kunhun və bir sıra digər dağlar ərazinin səth quruluşunu daha da mürəkkəbləşdirir. Göstərilən dağlar arasında [[Cunqariya|Cunqari]], [[Tarım hövzəsi|Tarim]] və başqa düzənliklər ölkədə kənd təsərrüfatının inkişafına xidmət edir. Tyanşanın şərq hissəsində-154 m dəniz səviyyəsindən alşaqlıqda [[Turfan]] depressiyası mövcuddur. Ölkənin şərqində düzənliklər çoxda hündür olmayan yaylalar, orta hündürlüyə malik olan dağlar relyefə mürəkkəblik gətirirlər. [[Çin tarixi|Çin]] dünyada təbii sərvətlərlə zəngin olan dövlət kimi tanınır. Kömür, qara və əlvan nadir metal filizləri, mədən kimyası və qeyri filiz ehtiyatlarına görə dünya əhəmiyyəti kəsb edir. Kömür ehtiyatları ölkənin hər yerində aşkarlansa da başlıca yataqlar Şimal və Şimal-Şərq rayonlarındandır. [[Filiz]] ehtiyatlarına görə [[Çin tarixi|Çin]] fərqlənir. 13,0 mlrd.ton dəmir filizi ehtiyatının olması [[Çin tarixi|Çini]] dünyada 3-cü yerdə saxlayır. == Meşə örtüyü == Meşə örtüyü dağlıq ərazilədə üstülük təşkil etməklə 162 mln. ha-dan artıq deyildir. Əhəmiyyətli ağac növləri mövcuddur. Yansızı şayı hövzəsindən cənubdan, habelə Siçuan vadisində qırmıəzı torpaqlar geniş əraziyə malik olmaqla çəltik becərilməsində istifadə olunur. Şimali və [[Şimali Çin|Şimal]]-Qərbi [[Çin tarixi|Çində]] yayılan şabalıdı torpaqlar payızlıq buğda,, lobya, kartof becərilməsi üçün yararlıdır. Ərazi torpaqları eroziyaya çox məruz qalmışdır. == Yanacaq-energetika kompleksi == Yanacaq-energetika kompleksi əsasını yerli ehtiyatların mövcudluğu təçkil edir. Yanacaq-energetika balansında kömür-75%, neft-17%, qaz-20%, elektrik enerjisi-6% yer tutur. Ən ucuz və keyfiyyətli yanacaq növü təbii qazdır. Müasir [[Çingiz xan|Çində]] dənizin şelf zonasında da qaz yataqları aşkarlanmışdır. == YEK-də elektroenergetika == YEK-də elektroenergetika xüsusi yer tutur. Çünki elektrik enerjisi hasilatında dünyanın 2-cisi hüsab edilən [[Çin tarixi|Çində]] hər ikl −1,4 trln kvtsaata qədər məhsul əldə edilir. Mövcud elektrik stansiyalarının gücü 200mln. kvt-i keçmişdir. Onun [[İES]], [[SES]], [[AES]], [[GeoİES]], GES, QES, KES növləri istehlaka xidmət edirlər. Atom enerjisindən istifadə etmək [[Çin tarixi|Çinə]] son illərədə nəsib olmuşdur. == Metallurgiya kompleksi == [[Çin tarixi|Çində]] qara melallurgiya kəmiyyət və keyfiyyətinə görə seçilir. Çində qara metallurgiya 1500-dən artıq tam və natamam dövriyyəli müəssisələrdə fəaliyyət göstərir. İkinci qara melallurgiya bazası [[Şimali Çin]]də yerləşməklə [[Pekin]], [[Tyantszin|Tyantsin]], Tanşan iri zavodları ilə tanınır. Üçüncü qara metallurgiya bazası [[Şimali Çin]]in Daxili [[Monqolustan]] Muxtar rayonunda yerləşən [[Baotoda]] fəaliyyətdə olan iri metallurgiya zavodu sayılır. == Əlvan metallurgiya == Əlvan metallurgiyanın inkişaf etdirilməsi üçün əlverişli yerli təbii imkanar mövcuddur. Boksit, polimetal filizləri, tələbat çində aliminum, mis, qalay, qurğuşun, volfram kimi əlvan metalları istehsalını gündən-günə daha da artırır. Əlvan metallurgiyanın başlıca müəsissələri [[Şimali Çin|Şimali]]-Şərqi [[Çin tarixi|Çində]], Mərkəzi [[Çin tarixi|Çində]], [[Şanxay]]da fəaliyyət göstərir. == Maşınqayırma və metalemalı == Maşınqayırma və metalemalı çoxçeşidliyi ilə seçilir. Məhsulların içərisində ağır sənaye avadanlıqları və toxuculuq sənayesinə gərək olan maşınlar üstünlük təşkil edir. Şimali [[Çin tarixi|Çində]] ağır maşınqayırmanın dağ-mədən avadanlıqları, Şimali-Şərqi [[Çin tarixi|Çindıə]] ağır maşınqayırmanın bir başqa növü (xarbində, Senyanda) istehsalı müəssisləri vardır. Ən böyük dəzgahqayırma müəssisələri Şimali-Şərqi, [[Çin tarixi|Çinin]] Çenyan, Dalyan şəhərlərində, eləcə də Yansızı çayının mənbələrinə yaxın — Şanxay, Mankin, Usi şəhərlərində, habelə Pekində mövcuddur. == Kimya sənayesi == Kimya sənayesi yerli xammallara əsaslanır. Onun mineral kübrə, polimerlər, kimyəvi lif, etilen, plastik kütlə, sintetik və təbii kauçuk, əczaçlıq məhsulları kimi sahələri vardır. Mineral gübrə istehsalına görə o dünyada 1-ci (28 mln.) kimyəvi lif buraxılışına görə 2-ci yeri tutur. == Meşə sənayesi == Meşə sənayesinin daha da inkişaf etdirilməsi üçün hələ fedalizm dövründən onun ehtiyatı istifadə olunmaqdadır. Burada tut ağaclarının olması ölkədə ipəkçiliyin inkişafına hələ qədimdən təsir etməkdədir. Cubtropik ağac növü olan fındıq, kamfora, boya, BAMbuk, tis və başqa ağaş növləri meşələrin tərkibini daha da zənginləşdirir. Ölkənin əsasən cənum şərqində yayəlan tut bağlarından ildə 5–6 dəəfə yarpaq toplanaraq barama qurdlarının yeminə göndərilir. == Yüngül sənaye == Yüngel sənayenin toxuma, trikotaj, gön-dəri ayaqqabı sahələri də əsasən istehlak rayonlarında fəaliyyətdədir. Dünyada ayaqqabının −40% [[Çin tarixi|Çin]] verir. İldə dünyala 4,0 mlrd cüt ayaqqabı əhalinin istehlakına verilir. [[Çin tarixi|Çin]] [[Qərbi Avropa]] bazarının idman və ev ayaqqablarına olan tələbatının 25% ödəyir. Yun parça toxumasındada [[Çin tarixi|Çinin]] özünün xüsusi yeri vardır. === Nəqliyyat === [[Çin tarixi|Çin]] ərazisinin böyük hissəsini tutan dağlıq relyef, səhra və dağ-meşə rayonları quru yol nəqliyyatı üçün o qədər də əlverişli deyildir. Əsasən enlik istiqamətində axan çaylarının əksəriyyətinin aşağı hissələri, gölləri, Böyük kanal (uzunluğu 1700 km), həm də [[Çin tarixi|Çini]] əhatə edən dənizlər demək olar ki, bütün il boyu gəmiçilik üçün yararlıdır. Nəqliyyatın daha sıx şəbəkəsi ölkənin şərq hissəsindədir. Yük və sərnişin daşınmasının təxminən yarısı dəmir yollarının payına düşür. Lakin yükdaşımada onun payı tədricən azalır, dəniz, avtomobil, boru kəməri, hava nəqliyyatının payı isə artır. Dünya əhəmiyyətli ən iri portu [[Şanxay portu]]dur. Qərb rayonlarında yük heyvanlarından geniş istifadə olunur. == Silahlı qüvvələr == 1 avqust 1927-ci ildə [[Nançan]]da [[Homindan]]çılara qarşı [[Kommunist]]lər (general [[Cu Qe]]nin başçılığı ilə) üsyan qaldırdı. Bu tarix çinlilər tərəfindən milli-azadlıq ordusunun yaranması kimi qəbul edilir. 1946-cı ilin yayından etibarən [[Çin Xalq Azadlıq Ordusu]] adlanmağa başlayır. Buna qədər İşçi-Kəndli İnqilab ordusu, İşçi-Kəndli Qırmızı ordu, 8-ci ordu və Yeni Dördüncü Korpus kimi adlanırdı. 1949-cu il Çin Xalq Respublikasının yaranmasından sonra isə ÇXR-in silahlı qüvvələri Xalq Azadlıq Ordusu adlanmağa başladı. Bu ordu dünyanın ən böyük ordusudur. Uniformaları generallarda və əsgərlərdə eyni yaşıl rəngdədir. Bunun sayəsində ordu içində rütbələrin olmadığı düşünülür. Bunun səbəbi haqda ordu tərəfindən rəsmi açıqlama verilməmişdir. Əsgərlərin papaqlarının ön tərəfində [[kommunizm]]in emblemi olan qırmızı ulduz vardır. ÇXAO-nun əsgəri heyət sayına görə dünyada birinci yerdədir. Bunun səbəbi əhalinin sayının çox olması və hərbi xidmətin ölkədə çox pristijli fəaliyyət hesab edilməsidir. ÇXAO-na [[Mərkəzi Hərbi Komissiya]] (MHK) rəhbərlik edir (ona hərbi sahədə qanun yaratmaq hüququ verilib), hansı ki, rəsmən partiyadan ayrı fəaliyyət göstərir və yalnız Milli Xalq Konqresinə hesabat verir. MHK-ya və [[Çin Kommunist Partiyası]]na (ÇKP) bir qayda olaraq eyni şəxs rəhbərlik edir. Bu orqanların tərkibi 1982-ci il konstitutsiyasına əsasən gizli saxlanılır. Eyni zamanda MHK-nın sədri vəzifəsi de-fakto olaraq ÇKP-də ən mühüm vəzifə sayılır. Yalnız bu vəzifəyə sahib olan şəxs ölkənin tamhüquqlu lideri sayıla bilər. ÇKP-nin Mərkəzi Komitəsinin, tərkibinin 20%-ni yüksək və orta rütbəli hərbçilər təşkil edir. ÇXAO ÇKP-nin rəhbərliyinin nəzarəti altındadır və yalnız xarici aqressiyaya qarşı müdafiə üçün deyil, eyni zamanda daxili problemləri həll etmək üçün polis vəzifəsini yerinə yetirir. Bunun üçün 1982-ci ildə [[Silahlı Milis Qüvvələr]]i (SMQ) yaradılmışdır. SMQ-nin tərkibinə 1.5 milyon heyət daxildir. Onun tərkibinə ÇXAO-nun bir hissəsi və bir neçə piyada diviziyası daxildir. SMQ Mərkəzi Hərbi Şura ilə yanaşı, eyni zamanda Dövlət Şurasına tabedir. Kişilər üçün hərbi xidmətə çağırış 18 yaş müəyyən edilmişdir. Hərbi xidmət müddəti 2 ildir. Könüllülər Qanuna əsasən 49 yaşa qədər xidmət edə bilər. 50 yaşa qədər olan kişilər ehtiyat qüvvə hesab olunur. Müharibə dövründə 350 milyon insan silahlanmağa qadirdir. Orduya çağırışçı ehtiyatlarının həddən artıq çox olması, çağırışçıları seçim əsnasında aparılmasına imkan verilir, bu da hərbi rəhbərliyə ən yaxşılarını yəni, daha yüksək keyfiyyətlərə malik olanlarla müqavilə bağlamağa şərait yaradır. Xidməti müqavilə, 3 ildən 30 ilə kimi bağlana bilər. Hərbi xidmət müddəti, 18–35 yaş arası müəyyən edilmişdir. Əsgərliyə çağırılmayanlar ordunun ehtiyat qüvvəsi hesab olunur və xalq milis ordusunda qeydiyyata alınır, hansı ki, onların ümumi sayı 36.5 milyon nəfərdir. Onlar ÇXAO-nun tərkibində təşkil olunmuş, partizan hərəkatının döyüşə hazır ehtiyat qüvvəsi hesab olunur. Hazırda Çin ordusunun sayı təxminən 2,3 milyon nəfərdir. ÇXAO sayına görə dünyada birincidir. İkinci yerdə isə 1,5 milyon şəxsi heyətlə [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] ordusu gəlir. Şəxsi heyətin sayının azaldılması, ordunun daha da müasir və yüksək texnologiyalı edilməsi üçün aparılan islahat çərçivəsində həyata keçiriləcək. İxtisar ilk növbədə quru qoşunlarında olacaq. Çin eyni zamanda Hərbi Dəniz Qüvvələri və Hərbi Hava Qüvvələrinin sayını artırmağa hazırlaşır. Bəzi məlumatlara görə bu qoşun növlərinə ancaq ali təhsilə malik şəxsləri cəlb edəcəklər. Çin ordusunun zəif tərəfi onun köhnəliyindədir, yəni ordudakı əsas texnikalar [[Sovet ordusu]]nun [[XX əsr]]in 50–60-cı illərin texnikalarının əsasında hazırlanıb (tankların 70%, hərbi təyyarələrin isə 80% dən çoxu), buna görə də müasir tələblərə cavab vermir. Buna baxmayaraq son zamanlar Çin sürətlə öz ordusunun, maddi-texniki bazasının keyfiyyətini artırmaqdadır. Misal olaraq [[Rusiya]]dan alınan müasir tankları göstərmək olar. Bundan əlavə, [[Avropa]] və [[Rusiya]] texnologiyaları əsasında öz daxili silah istehsalını həyata keçirir (məs: [[T-96]] tankları, [[J-10]] qırıcı təyyarələri). Çin bütün leqal və qeyri-leqal yollarla Qərbdən və Rusiyadan ən müasir texnologiyaları əldə edir. Bəzi ekspertlər bildirir ki, 2002-ci ildən bəri Çin öz texnologiyalarını sürətlə inkşaf edirməkdədir, hətta bəzi göstəricilərinə görə Rusiyanı qabaqlayır. Çinin hərbi büdcəsi son 20 il ərzində ardıcıl olaraq hər il artıb və nəticədə hazırda bu ölkə müdafiə büdcəsinin həcminə görə dünyada ABŞ-dən sonra 2-ci yerə çıxıb. ÇXR hərbi qüdrətini artırmaqda davam edir. Belə ki, ölkənin hərbi büdcəsi cari 2012-ci ildə 11,2 faiz artaraq 106,4 milyard dollara çatıb. Rəsmi Pekin hamını əmin edir ki, qlobal hərbi liderliyə can atmır və hərbi büdcənin artırılması ÇXAO-nun qarşısında dayanan cari məsələləri həll etmək istəyilə bağlıdır. Çinin hərbi sənayəsi, hərbi [[təyyarədaşıyan gəmi]], [[stels]] texnologiyalı gözə görünməz hərbi təyyarələrin, kosmik orbitdəki peykləri vurub sala bilən raketlərin istehsalı kimi istiqamətləri də əhatə edir. Çinin artan hərbi qüdrətini balanslaşdırmaq üçün, ABŞ ötən 2011-ci ildə regionda hərbi mövcudluğunun genişlənməsinə çalışıb. Vaşinqton hər il hərbi məqsədlər üçün $740 mlrd vəsait xərcləyir. Region boyu yerləşdirilmiş ABŞ hərbi bazalarında minlərlə qoşun saxlanmaqdadır. Rəsmi Pekin Vaşinqtonun regionda artan hərbi nüfuzundan narahatdır. Çin hesab edir ki, ABŞ Çini mühasirəyə almaq istəyir. Pekinin Vyetnam, Fillipin və Yaponiya ilə uzun müddətdir ki davam edən ərazi çəkişmələri var. Bundan əlavə Çin [[Tayvan]]ı öz ərazisi hesab edir və bu ölkə ilə sərhəddə Tayvana istiqamətləndirilmiş yüzlərlə raket yerləşdirib.<ref>[http://az.defence.az/news/a-547.html Çin Xalq Azadlıq Ordusu] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120425222347/http://az.defence.az/news/a-547.html |date=2012-04-25 }} Defence.az</ref> [[Pentaqon]]a görə Çin ordusu 21-ci əsrin ən böyük təhlükəsidir. == Siyasi sistemi == [[Çin tarixi|Çin]] formal çoxpartiyalı sistemə malik sosialist dövlətidir. Ən güclü partiya olan [[Çin tarixi|Çin]] kommunist partiyasından əlavə 8 partiya da mövcuddur. Bunlar demokratik partiyalar qrupunu təşkil edir və aşağıdakılardır. * Kuomintanq Çin İnqilabi Komitəsi (Homindan) * Çin Demokratik Birliyi * Çin Demokratik Milli Qruplaşma Birliyi * Çin Demokratik İnkişaf Birliyi * Çin Kəndli və Fəhlə Demokratik Partiyası * Çin Zhi Gong Dang * Jiusan Dərnəyi * Tayvan Demokratik Muxtar Birliyi [[Çin tarixi|Çinin]] siyasi sisteminin qapalı olması iqtisadi sisteminin də qismən qapalı olmasına səbəb olur. Belə ki, [[Çin tarixi|Çin]] xarici malların və xidmətlərin ölkəyə idxalına ciddi nəzarət edir. [[Çin tarixi|Çin]] bunu bütün sferalarda, hətta internet saytların və xidmətlərin ölkə ərazisində istifadəsinə də tətbiq edir. Bu məsələ [[Google]] və [[Mərkəzi Avropa Universiteti]]nin təşkil etdiyi "Azadlıqda İnternet 2010" tədbirində (20–22 sentyabr, [[Budapeşt]], [[Macarıstan]]) geniş müzakirə olunub.<ref>{{Cite web |title=Rəşad Mehbaliyev, "Azadlıqda İnternet 2010" |url=http://weboxu.com/blog/789.html |access-date=2011-07-13 |archive-date=2013-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512202507/http://weboxu.com/blog/789.html |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı|3}} == Mənbə == * {{kitab3|müəllif=İsmayılov R. İ., Axundova N. Ç.|başlıq=Asiya və Afrika ölkələrinin çağdaş tarixi (1945-2000-ci illər). I kitab|link=https://www.avetruthbooks.com/ismayilov-r-i-axundova-n-c-asiya-ve-afrika-olkelerinin-cagdas-tarixi-1945-2000-ci-iller-i-kitab-2001|cavabdeh=|yer=Bakı|nəşriyyat=“Çaşıoğlu” Eİ-MMC|il=2001|cild=|səhifə=|səhifələr=s. 58-115|isbn=|doi=|ref=İsmayılov R. İ., Axundova N. Ç.|hissə=}} * {{kitab3|müəllif=Nuruzadə Ş. C.|başlıq=Asiya və Afrika ölkələrinin yeni tarixi. I cild|link=https://www.avetruthbooks.com/nuruzade-s-c-asiya-ve-afrika-olkelerinin-yeni-tarixi-i-cild-2017|cavabdeh=|yer=Sumqayıt|nəşriyyat=“Azəri” nəşriyyatı|il=2017|cild=|səhifə=|səhifələr=s. 13-78|isbn=9789952453119|doi=|ref=Nuruzadə Ş. C.|hissə=}} == Həmçinin bax == * [[Çin Xalq Respublikasının vitse-prezidenti]] == Xarici keçidlər == * Elcan Həbibzadə, Salam, Çin [http://ebooks.azlibnet.az/book-9fYdeVtl.html] {{Çin mövzularda}} {{Asiya ölkələri}} {{Şərqi Asiya Sammiti}} {{G20}} {{Türk dövlətləri}} {{Ölkələrə görə sosializm |vəziyyət=collapsed}} [[Kateqoriya:Çin]] [[Kateqoriya:Şərqi Asiya]] [[Kateqoriya:G20 ölkələri]] [[Kateqoriya:Ateist dövlətlər]] [[Kateqoriya:Şərqi Asiya ölkələri]] [[Kateqoriya:BMT üzvü olan ölkələr]] [[Kateqoriya:Respublikalar]] [[Kateqoriya:Tanınmayan və ya qismən tanınan dövlətlər]] [[Kateqoriya:Çin dağları]] [[Kateqoriya:Birpartiyalı sistem]] mnoznzp9yoqi0ctef00u4n2rschte9c 0 1900 8985815 8984017 2026-07-02T11:23:44Z Philosopherazer 40686 8985815 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Notenschluessel.png|thumb|[[Skripka]] açarı|272x272px]]'''Musiqi''' — səsli, bədii surətləri gerçəklikdə əks etdirən, insanın psixikasına fəal təsir edən [[incəsənət]]in növlərindən biridir. Musiqi forma, harmoniya, melodiya, ritm və ya başqa cür ifadəli məzmunun birləşməsidir. Qədim yunanlar musiqini tanrıların töhfəsi kimi qiymətləndirir, ona insanların qəlbini fəth edən [[ecazkar]] qüvvə kimi yanaşırdılar. [[Yunan]] rəvayətlərinin birində Orfey oxuduğu gözəl [[nəğmə]]<nowiki>lərlə</nowiki> tanrıları və adamları heyran edir, təbiətin kor qüvvələrini ram edirdi. Ümumi musiqi terminləri [[italyan dili]]<nowiki>ndən</nowiki> götürülmüşdür. Buna intervaları nümunə göstərmək olar. Musiqidə 7 [[not]] var: do, re‚ mi, fa, sol, lya, si. Musiqi (digər yunan dilindən μουσική) müəyyən şəkildə təşkil edilmiş səslərin forma, harmoniya, melodiya, ritm və ya digər ifadəli məzmun birləşməsini yaratmaq üçün istifadə edildiyi bir sənət növüdür. Musiqinin tərifləri mədəniyyətdən mədəniyyətə dəyişir, lakin o, bütün insan cəmiyyətlərinin bir cəhətidir — mədəni universaldır. Tədqiqatçılar etiraf edirlər ki, musiqi bir neçə [[Spesifik Qalaktikalar|spesifik]] elementlə müəyyən edilir (ton, tembr, müddət, forma və s.), lakin onların tərifləri ilə bağlı konsensus yoxdur. Musiqi istehsalı adətən musiqi kompozisiyasına, improvizasiyaya və ifaya bölünür, musiqi sənətinin müxtəlif aspektləri isə akademik fənlər (məsələn, musiqişünaslıq və musiqi nəzəriyyəsi), tənqid, fəlsəfə və psixologiya çərçivəsində nəzərdən keçirilir. Musiqinin ifası və improvizasiyası müxtəlif alətlərdən, o cümlədən səsdən istifadə etməklə həyata keçirilə bilər. Bəzi [[Musiqi janrı|musiqi janrlarında]] musiqinin ifası və ya bəstələnməsi müəyyən dərəcədə improvizə oluna bilər. Belə ki, Hindustan klassik musiqisi çərçivəsində ifaçı, bir qayda olaraq, qismən müəyyən edilmiş struktura əməl edərək və xarakterik motivlərdən istifadə edərək, kortəbii ifa edir. Modal cazda oyunçular dəyişən notlar dəstindən istifadə edərkən növbə ilə aparıcı və cavab verə bilərlər. Pulsuz caz hər hansı bir quruluşa malik olmaya bilər, hər bir ifaçı öz fəaliyyətindədir. Musiqi qəsdən ifa edilə bilməyəcək şəkildə yazıla və ya müxtəlif instrumental hissələrdən elektron şəkildə bəstələnə bilər. O, ictimai və özəl yerlərdə ifa olunur, festivallar, rok konsertləri və orkestr çıxışları kimi tədbirlərin mövzusudur və film, televiziya şousu, opera və ya video oyun üçün musiqi müşayiəti və ya soundtrack kimi istifadə edilə bilər. Musiqinin səsləndirilməsi portativ audio və CD pleyerlərin əsas funksiyası və radio və smartfonların universal xüsusiyyətidir. Musiqi çox vaxt ictimai məclislərdə, dini ayinlərdə, keçid ayinlərində, şənliklərdə və mədəni tədbirlərdə əsas rol oynayır. Musiqi [[sənaye]]sinə mahnı müəllifləri, ifaçılar, səs mühəndisləri, prodüserlər, tur təşkilatçıları, musiqi alətləri, aksessuarlar və partituraların distribyutorları daxildir. Bəstələr, tamaşalar və musiqi yazıları musiqi tənqidçiləri, musiqi jurnalistləri və musiqişünaslar, eləcə də həvəskarlar tərəfindən qiymətləndirilir və təhlil edilir. == Musiqi tarixi == Müasir insanın 160.000 il əvvəl Afrikada yarandığı güman edilir. Təxminən 50.000 il əvvəl insanlar həyat üçün yararlı [[qitə]]lərdə məskunlaşmışdır. Tarixçilər təcrid edilmiş bir qrup [[tayfa]]<nowiki>ların</nowiki> belə musiqisi olduğunu nəzərə alaraq ilk musiqinin də məhz [[Afrika]]<nowiki>da</nowiki> yarandığını güman edirlər. Afrikada yaranması güman edilən musiqi, 50.000 ildir ki, insan həyatının ayrılmaz bir hissəsinə çevrilmisdir. "Tarixdən əvvəlki" termini adətən qədim Avropa xalqlarının musiqi ənənəsinə, digər qitələrin nümayəndələrinin musiqisinə münasibətdə isə başqa terminlərdən – folklor, ənənəvi, xalq terminlərindən istifadə olunur. İlk musiqi səsləri ov zamanı heyvanların və quşların səslərinin insanların təqlidləridir. Və ilk [[musiqi aləti]] insan səsidir. Səs tellərinin səyi ilə insan hətta o zaman da çox geniş diapazonda səsləri ustalıqla təkrar edə bilirdi: ekzotik quşların oxumasından və həşəratların cingiltisindən tutmuş vəhşi heyvanın gurultusuna qədər. Arxeoloqlar tərəfindən mövcudluğu rəsmən təsdiqlənən ilk tarixdən əvvəlki musiqi aləti fleytadır. İlkin formada bu, fit idi. Fısıltı borusu barmaq delikləri əldə etdi və tam hüquqlu bir musiqi alətinə çevrildi və tədricən müasir fleyta formasına çevrildi. Fleyta prototipləri Almaniyanın cənub-qərbində aparılan qazıntılar zamanı eramızdan əvvəl 35–40 min il dövrünə aid edilmişdir. === Qədim dünyanın musiqisi === Tarixdən əvvəlki dövr yazılı musiqi ənənəsinə keçidlə başa çatır. Çivi yazı lövhəsində yazılmış ən qədim mahnı Nippur qazıntılarında tapılmışdır, o, eramızdan əvvəl 2000-ci ilə aiddir. e. Planşet Berkeley Universitetinin professoru A. D. Kilmer tərəfindən deşifrə edilib və onun üçdə birində tərtib edildiyi və Pifaqor tənzimləməsindən istifadə edildiyi göstərilib. Qoşa trubalar, məsələn, qədim yunanlar tərəfindən istifadə edilənlər və qədim çubuqlar, həmçinin vazalar və divarlardakı qədim rəsmlərə və qədim yazılara baxış (bax: məsələn, Aristotelin "Problemləri", XIX kitab. O dövrün musiqi texnikasını təsvir edən 12[4]) polifoniyaya işarə edir. Aulosdakı bir boru, ehtimal ki, fonu təmin edir, digəri isə melodik parçalar ifa edirdi. Hind Vadisi Sivilizasiyasından yeddi dəlikli fleyta və müxtəlif növ simli alətlər kimi alətlər tapılmışdır. Hind klassik musiqisinin (marqa) qeydlərinə Vedaların müqəddəs kitablarında rast gəlmək olar. Dörd Vedadan biri olan Sama Veda musiqini ətraflı təsvir edir. İranda (Fars) musiqinin tarixi tarixdən əvvəlki dövrə gedib çıxır. Əfsanəvi böyük padşah Cəmşidin musiqini icad etdiyinə inanırlar. İranda musiqini Elam İmperiyasının (e.ə. 2500–644) dövrünə aid etmək olar. Ölkə tarixinin müxtəlif dövrlərinə aid fraqmentləşdirilmiş sənədlər qədim farsların geniş musiqi mədəniyyətinə malik olduğunu göstərir. Xüsusilə Sasanilər dövrü (226–651) bizə Farsda canlı musiqi həyatını göstərən çoxlu dəlillər qoyub. Barbaud, Nakissa və Ramtin kimi bəzi mühüm musiqiçilərin adları, bəzi əsərlərinin adları q<ref>{{Cite web |last=İnfoselection.ru |first=İnfoselection.ru |date=31:05:2023 |title=История музыки. Музыкальные эпохи |url=https://infoselection.ru/infokatalog/muzyka/muzyka-obshchee/item/545-istoriya-muzyki-muzykalnye-epokhi |url-status=live |access-date=2023-05-31 |website=infoselection.ru |language=ru-ru |archive-date=2023-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230531093159/https://infoselection.ru/infokatalog/muzyka/muzyka-obshchee/item/545-istoriya-muzyki-muzykalnye-epokhi }}</ref> orunub saxlanılmışdır. Piramidaların divarlarında, qədim papiruslarda, "Piramida mətnləri" və "[[Ölülər kitabı|Ölülər kitabı"]] kolleksiyalarında dini ilahilərin sətirləri var. "Ehtiraslar" və "sirlər" var. Populyar süjet hər il ölüb dirilən Osirisin "ehtiras"ı, eləcə də qadınların ölmüş Osiris üzərində mərsiyə oxuması idi. Mahnıların ifası dramatik səhnələrlə müşayiət oluna bilərdi. Misirlilərin ən qədim musiqi alətləri arfa və fleyta idi. Yeni Padşahlıq dövründə misirlilər Asiyadan gətirilən zəng, dəf, nağara və lira çalırdılar. İmkanlı şəxslər peşəkar musiqiçilərin dəvəti ilə qəbullar keçirirdilər. [[Qədim Yunanıstan]]da musiqinin qədim dünya mədəniyyətində zirvəyə çatdığına inanılır. "Musiqi" sözünün özü qədim yunan mənşəlidir. Qədim Yunanıstanda ilk dəfə olaraq meydança ilə nömrə arasında müntəzəm əlaqə qeyd edildi, hansı ənənənin kəşfi Pifaqora aid edilir. Böyük dini və vətəndaş bayramlarının keçirildiyi siyasətin böyüməsi nəfəs alətinin müşayiəti ilə xor oxumağın inkişafına səbəb oldu. Aulos ilə birlikdə metal boru istifadəyə verildi. Davamlı müharibələr hərbi musiqinin inkişafına təkan verdi. Eyni zamanda musiqi alətlərinin müşayiəti ilə oxunan lirik şeir də inkişaf etmişdir. Görkəmli mahnı müəllifləri arasında Alcaeus, Archilochus və Sappho var. Forma rəngarəngliyi, ritmlərin zənginliyi və qəribəliyi ilə seçilən himnlərin, içməli və qələbə qəsidələrinin müəllifi olan şair və musiqiçi Pindar xor lirikasının klassikinə çevrilib. Pindarın himnləri əsasında Dionysian şənliklərində (təxminən eramızdan əvvəl 600-cü il) ifa olunan ditiramblar inkişaf etmişdir. Musiqi teatr tamaşalarının tərkib hissəsi idi. Faciə dram, rəqs və musiqini birləşdirdi. Faciələrin müəllifləri — Esxil, Sofokl, Evripidlər də qədim yunan lirik şairləri kimi eyni zamanda musiqinin yaradıcıları olmuşlar. Faciə inkişaf etdikcə korifeylərin və aktyorların musiqi hissələri təqdim edildi. Euripides öz əsərlərində xor hissələrinin təqdimatını məhdudlaşdırdı, əsas diqqəti solo hissələrinə yönəltdi. Orta əsrlər musiqisi təxminən eramızın V əsrindən 14-cü əsrinə qədər olan bir dövrü əhatə edən musiqi mədəniyyətinin inkişaf dövrüdür. === Avropada musiqi === [[Orta əsrlər]] dövründə [[Avropa]]da peşəkar incəsənəti, həvəskar musiqi yaradıcılığını və folkloru birləşdirən yeni tipli musiqi mədəniyyəti — feodal mədəniyyəti formalaşdı. Kilsə mənəvi həyatın bütün sahələrində üstünlük təşkil etdiyindən, peşəkar musiqi sənətinin əsasını musiqiçilərin kilsə və monastırlarda fəaliyyəti təşkil edir. Dünyəvi peşəkar sənət əvvəlcə sarayda, zadəganların evlərində, döyüşçülər arasında və s. Zaman keçdikcə cəngavərlik musiqi yaradıcılığının həvəskar və yarı peşəkar formaları inkişaf etdi: Fransada — trubadur və trouver sənəti (Adam de la Halle, XIII əsr), Almaniyada — minnesinqlər (Volfram fon Eschenbach, Walter von der Vogelweide, XII). -XIII əsrlər), eləcə də şəhər sənətkarları. Feodal qalalarında və şəhərlərində hər cür janr, janr və mahnı formaları (epik, "sübh", rondo, le, virele, balladalar, kanzonlar, laudalar və s.) becərilir. Gündəlik həyata yeni musiqi alətləri, o cümlədən Şərqdən gələnlər (altça, lavta və s.) daxil olur, ansambllar (sabit olmayan kompozisiyalar) yaranır. Kəndlilər arasında folklor çiçəklənir. "Xalq peşəkarları" da var: nağılçılar, səyyar sintetik sənətkarlar (jonqlyarlar, mimlər, ozanlar, şpilmanlar, camışlar). Ənənələrin və standartların möhkəmləndirilməsi, qorunub saxlanılması və yayılması (eyni zamanda onların tədricən yenilənməsi) melodik hərəkatın xarakterini yalnız təqribən göstərən neumlardan xətti nota keçid (Guido d'Arezzo, XI əsr) ilə asanlaşdırıldı. tonların yüksəkliyini, sonra isə onların müddətini dəqiq düzəltməyə imkan verdi. VI–VII əsrlərdən Qərbi Avropada. diatonik rejimlər (Qriqorian nəğməsi) əsasında monofonik (monodik) kilsə musiqisinin ciddi şəkildə tənzimlənən sistemi formalaşır, hansı ki, oxunuşu (məzmur) və oxumağı (həmnləri) birləşdirir. 1-ci və 2-ci minilliyin qovşağında polifoniya yaranır. Yeni vokal (xor) və vokal-instrumental (xor və orqan) janrları formalaşır: orqan, motet, dirijorluq, sonra kütləvi. Fransada 12-ci əsrdə Notr-Dam kilsəsində (Leonin, Perotin) ilk bəstəkarlıq (yaradıcılıq) məktəbi formalaşmışdır. İntibah dövrünün başlanğıcında (Fransa və İtaliyada ars nova üslubu, XIV əsr) peşəkar musiqidə monofoniya polifoniya ilə əvəz olundu, musiqi tədricən sırf praktik funksiyalardan (kilsə ayinlərinə xidmət etmək) azad olmağa başladı, dünyəvi janrların əhəmiyyəti, o cümlədən mahnı janrları (Guillaume de Masho). === Şərqi Avropa və Asiyada musiqi === Şərqi [[Avropa]] və [[Zaqafqaziya]]da (Ermənistan, [[Gürcüstan]]) öz musiqi mədəniyyətləri müstəqil rejimlər, janrlar və formalar sistemləri ilə inkişaf edir. Bizansda, [[Bolqarıstan]]da, [[Kiyev]] Rusunda və daha sonra Novqorodda diatonik tonlar sisteminə əsaslanan, yalnız sırf vokal janrlarla (tropariya, stichera, ilahilər və s.) məhdudlaşan və xüsusi not yazısından istifadə etməklə kult znamennı oxuma (Znamennıy chant) inkişaf etmişdir. sistem (qarmaqlar). Eyni zamanda Şərqdə ([[Ərəb xilafəti]], [[Orta Asiya]] ölkələri[[İran|, İran]], [[Hindistan]][[Çin Xalq Respublikası|, Çin]], [[Yaponiya]]) xüsusi tipli feodal musiqi mədəniyyəti formalaşırdı. Onun əlamətləri dünyəvi peşəkarlığın (həm saray, həm də xalqın) geniş yayılması, virtuoz xarakter qazanması, şifahi ənənələrin və monodik (müşayiətsiz melodiya) formaların məhdudlaşdırılmasıdır, lakin melodiya və ritm baxımından yüksək incəlik əldə edir, yaradıcılıq. ciddi şəkildə müəyyən edilmiş lad növlərini, janrları, intonasiya və kompozisiya strukturlarını (muğamlar, məqamlar, rəqalar və s.) birləşdirən çox sabit milli və millətlərarası musiqi təfəkkür sistemlərinin. == Musiqinin insana təsiri == İstənilən musiqi əzələlərdəki yorğunluğu aparır və hərəkət qabiliyyətini artırır. Məlumatın aydın və konkret olaraq qəbul edilməsini təmin edir. Musiqinin insana təsirini araşdıran alimlər klassik musiqinin insana möcüzəvi təsirini müəyyən etmişlər. Burada daha çox [[Motsart]], [[Vivaldi]], [[Cüzeppe Verdi|Verdi]], [[Qriq]], [[Bethoven]], [[Frans Şubert|Șubert]], [[Șuman]], [[Çaykovski]] kimi [[bəstəkar|bəstəkar<nowiki>ların</nowiki>]] əsərləri vurğulanmışdır. == Ədəbiyyat == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Musiqi sənəti fəlsəfi-estetik kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.273-293] * Məlikov, Ə., [https://doi.org/10.13140/RG.2.2.24892.82560 Risalətun fi elmil-musiqi (Nəsirəddin Tusi)// ResearchGate elmi bazası, 2023, 16.09.2023, səh.1–2] (https://doi.org/10.13140/RG.2.2.24892.82560) == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Musiqi]] [[Kateqoriya:Əsas mövzuların təsnifatı]] [[Kateqoriya:Səhnə incəsənəti]] [[Kateqoriya:Səs]] sl2gvzlmvsb8y61d3n49maanrl9soqj 0 2408 8985814 8984009 2026-07-02T11:23:02Z Philosopherazer 40686 8985814 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Ancient Greek dancer · HHWIII171.svg|thumb|286x286px|[[Qədim Yunanıstan]]da rəqs təsviri.]] '''Rəqs''' — insan bədəninin müəyyən ritm və musiqi altında, estetik və bədii məna daşıyan, ardıcıl və nizamlı hərəkətlər sistemi. Rəqs musiqisi Azərbaycan milli folklorunda xüsusi yer tutur. Azərbaycan xalq rəqslərinin çox qədim tarixi var. Qobustan qayaüstü rəsmlərində əksini tapmış rəqs səhnələri bunun əyani sübutudur. Ritminə görə Azərbaycan rəqsləri 3 qrupa bölünür: ağır, aram – "Mirzəyi", "Turacı", "Uzundərə"; yüngül şən – "Tərəkəmə", "Ceyranı", "Brilyant (rəqs); şıdırğı "Qaytağı", "Qazağı", "Xançobanı". Bəzi rəqslərin adı isə hərəkətlərlə bağlıdır: "Süzmə", "Kəsmə", "Atlanma", "Çolağı". Qadın və kişi rəqsləri bir-birindən fərqlənir. Qadın rəqslərində uzun yubka ayaqların süzgün hərəkətini müəyyənləşdirir, rəqqasələrin bütün diqqəti əl və bədənin yuxarı hissəsinin (çiyinlər, baş, üzün mimikası və s.) hərəkətinə yönəlir. Kişi rəqsinin əsas əlaməti isə ayaqların hərəkətidir. Rəqqas barmaqları üzərində dayanır, dizləri sürətlə yerə vurur. Qadın rəqsləri təmkini, plastika, yumşaq ahəng və lirika ("Vağzalı", "Nəlbəki", "Ceyranı", "Turacı", "İnnabi" və s.), kişi rəqsləri isə daha qızğın, iti sürətli, igidlik və güc ifadə edir ("Qazağı", "Qaytağı", "Xançobanı"). Rəqsləri adətən xalq çalğı alətləri - zurnaçılar triosu (2 zurna və 1 nağara), sazəndə triosu ([[tar]], [[kamança]], [[dəf]]) və s. müşayiət edir. Azərbaycanın tanınmış rəqqasə və rəqqaslarından Əminə Dilbazi, Afaq Məlikova, Roza Xəlilova, Təranə Muradova, Tamilla Məmmədova, Böyükağa Məmmədov. Kamil Dadaşov, Böyükağa Atababayev və başqaları öz ifalarında milli elementləri qoruyub saxlamaqla milli rəqsimizi inkişaf etdirərək yeni çalarlarla zənginləşdirmişlər. Azərbaycan xalq rəqsləri olduqca rəngarəngdir. Onlar quruluş, [[süjet]] və mövzu baxımından biri-birindən çox fərqlənir. Bu gün məşhur olan milli rəqslərimizə – "Azərbaycan", "Heyvagülü", "Uzundərə", "Toy rəqsi", "Turacı", "Tərəkəmə", "Cəngi", "Şalaxo", "İnnabı", "[[Qızılgül]]", "Qazağı", "Qaytağı", "Qoçəli", "Lalə", "Misri", "Naznazı", "Vağzalı", "Yallı" və digərlərini misal gətirmək olar. <ref>{{cite web |url = http://www.azculture.uz/azerbaycan.php?link=azerbaycan-reqsleri |archiveurl = https://web.archive.org/web/20230515194127/http://www.azculture.uz/azerbaycan.php?link=azerbaycan-reqsleri |archivedate = 15 May 2023 |title = Azərbaycan xalq rəqsləri |author = |date = |work = |publisher = www.azculture.uz/azerbaycan.php?link=azerbaycan-reqsleri |accessdate = |language = |url-status = unfit }}</ref> Aprelin 29-u peşəkar və ya həvəskar rəqslə məşğul olan, rəqsi sevən hər kəsin bayramıdır. Beynəlxalq Rəqs Günü 1982-ci ildə [[UNESCO]]-nun Beynəlxalq Rəqs Şurası tərəfindən təsis olunub. Bu əlamətdar tarix fransalı baletmeyster, balet nəzəriyyəçisi və islahatçısı Jan Jorj Noverrin (1727-1810) anadan olduğu gündə qeyd olunur. Günün təsis olunmasında məqsəd ictimaiyyətin diqqətini rəqs sənətinə cəlb etməkdir. Dünyanın əksər ölkələrində olduğu kimi, Azərbaycanda da [[Beynəlxalq Rəqs Günü]] təsis olunduğu tarixdən hər il qeyd olunur. Azərbaycanda rəqsin tarixi olduqca zəngin və qədimdir. İncəsənətin bir qolu olan rəqslərimiz ülvilik, gözəllik və birlik rəmzi sayılır. <ref>{{cite web |url = https://medeniyyettv.az/az/news/1926/bu-gun-beynelxalq-reqs-gunudur |archiveurl = https://web.archive.org/web/20230515194128/https://medeniyyettv.az/az/news/1926/bu-gun-beynelxalq-reqs-gunudur |archivedate = 15 May 2023 |title = Bu gün Beynəlxalq rəqs günüdür |author = |date = |work = |publisher = medeniyyettv.az/az/news/1926 |accessdate = |language = |url-status = unfit }}</ref> == Həmçinin bax == * [[Haylend (rəqs)]] * [[Kizomba (rəqs)]] * [[Tarantella]] * [[Burre]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Rəqs sənəti fəlsəfi-estetik kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.245-272] == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Rəqs]] [[Kateqoriya:Rəqslər]] oizzjv105dtj8ac6yay4oe6knwnj0jf 0 2526 8985778 8894914 2026-07-02T10:49:22Z Niftalizade Ayla 349194 Yeni cümlə əlavə etdim. "Cəlilabad rayonunda xarı bülbülə rast gəlinir", əlavələr 8985778 wikitext text/x-wiki {{Aydınlaşdırma |mövzu = Cəlilabad şəhəri |digər mövzu = Şəhər |digər mövzu səhifəsi = Cəlilabad şəhəri }} {{İnzibati vahid | Status = Rayon | Daxildir = [[Lənkəran-Astara iqtisadi rayonu|Lənkəran-Astara]] | Əhali = 231800 | Kəndləri = 119 | Seriya nömrəsi = 15 | Şəkil = }} '''Cəlilabad rayonu''' — [[Azərbaycan|Azərbaycan Respublikası]]nda inzibati – ərazi vahidi.<ref>{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}</ref> Mərkəzi [[Cəlilabad|Cəlilabad şəhəridir]]. Cəlilabad rayonu Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindəndir. Rayon ərazisində mövcud olmuş Həməşərə şəhəri b.e.ə. II minilliyə aiddir. Tarixi mənbələrdə şəhərin 3 metr hündürlüyündə möhtəşəm qala ilə əhatə olunduğu göstərilir. Ərəblərin hücumundan sonra [[Həməşəra şəhəri]] dağılıb və sonrakı dövrlərdə [[Hasıllı şəhəri]] məşhurlaşıb. XIX əsrin 30-cu illərində rusların Azərbaycana köçürülməsi nəticəsində azərbaycanlılarla rusların birgə məskunlaşdığı Astarxanbazar şəhəri əyalətin mərkəzinə çevrilib. Cəlilabad rayonu 8 avqust 1930-cu ildə təşkil edilib. 1967-ci ilədək Astarxanbazar, 2 iyun 1967-ci ildən isə görkəmli yazıçı-dramaturq Cəlil Məmmədquluzadənin şərəfinə Cəlilabad adlandırılıb. 26 may 1964-cü ildə Biləsuvar inzibati ərazi vahidi rayonun tərkibinə qatılıb, 6 yanvar 1965-ci ildə yenidən ayrılaraq müstəqil rayona çevrilib.<ref>{{Cite web |title = Arxivlənmiş surət |url = http://www.anl.az/down/meqale/movqe/2011/oktyabr/207860.htm |access-date = 2017-05-30 |archive-date = 2022-03-25 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220325125732/http://www.anl.az/down/meqale/movqe/2011/oktyabr/207860.htm |url-status = live |arxivləşdirmə tarixi = 2022-03-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20220325125732/http://www.anl.az/down/meqale/movqe/2011/oktyabr/207860.htm |deadurl = live }}</ref> == Toponimikası == Cəlilabad rayonu 8 avqust 1930-cu ildə Astraxanbazar adı ilə təşkil edilmişdir. 2 iyul 1967-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə Azərbaycan yazıçısı [[Cəlil Məmmədquluzadə]]nin şərəfinə Cəlilabad adlandırılmışdır. == Tarixi == [[Fayl:Tuncdan hakimiyyət simvolu, Uzuntəpə.JPG|180px|thumb|left|Cəlilabad rayonu [[Uzuntəpə]] kəndi ərazisindəki Uzuntəpə yaşayış yerindən aşkarlanmış [[Tunc dövrü]]nə aid mis-tunc qarışığından hazırlanmış maral formalı hakimiyyət simvolu. [[Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi]]]] Cəlilabad rayonu Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindəndir. Rayon ərazisində mövcud olmuş [[Həməşəra şəhəri]] eramızdan əvvəlki II minilliyə aiddir.{{mənbə_göstərin}} Qədim mənbələrdə şəhərin 3 metr hündürlüyündə möhtəşəm qala divarları ilə əhatə olunduğu göstərilmişdir. Ərəb istilasından sonra Həməşərə şəhəri dağılmış və sonrakı dövrlərdə [[Hasıllı]] məşhurlaşmışdır. XIX əsrin 30-cu illərində rusların Azərbaycana köçürülməsi nəticəsində azərbaycanlılarla rusların birgə məskunlaşdığı [[Astraxanbazar]] əyalətin mərkəzinə çevrilmişdir. Hasıllı bazarı, şirvanlı Məşədi Məmmədin yeni bazar tikdirməsi Cəlilabad rayonu 8 avqust 1930-cu ildə təşkil edilmişdir. 1967-ci ilədək Astarxanbazar, 2 iyun 1967-ci ildən görkəmli yazıçı-dramaturq Cəlil Məmmədquluzadənin şərəfinə Cəlilabad adlandırılmışdır. 26 may 1964-cü ildə Biləsuvar inzibati ərazi vahidi rayonun tərkibinə qatılmış, 6 yanvar 1965-ci ildə yenidən ayrılaraq müstəqil rayona çevrilmişdir. Respublikanın Cənub-Şərq bölgəsində yerləşən rayon şimaldan Biləsuvar, şərqdən Neftçala, cənub şərqdən Masallı, cənubdan Yardımlı rayonları ilə, qərbdən isə [[İran İslam Respublikası]] ilə həmsərhəddir. Ərazisi 1441,4 kvadrat kilometr, əhalisi 216,5 min (2017) nəfərdir. Rayonda 2 şəhər, 118 kənd vardır. Mərkəzi Cəlilabad şəhəridir. Rayon ərazisində 50 tarixi-arxeoloji abidə mövcuddur. Onlardan eneolit dövrünə aid [[Əliköməktəpə yaşayış yeri|Əliköməktəpə]] və Mişarçay yaşayış yerləri, 4-cü minilliyə aid Qurudərə yaşayış yeri, tunc dövrünə aid Cinlitəpə yaşayış yeri, qədim Muğan və Bəcirəvan şəhərlərinin qalıqları, Qazan köşkü, Bəcirəvan kurqanları, Pirhəsən, Pirəxəncər, Zərdüşt daxmaları kimi tarixi abidələr vardır. [[Fayl:Miz qazan, Əliköməktəpəsi.JPG|180px|thumb|right|Cəlilabad rayonu [[Üçtəpə (Cəlilabad)|Üçtəpə]] kəndi ərazisindəki [[Əliköməktəpə]] yaşayış yerindən aşkarlanmış [[Eneolit]] dövrünə aid böyük mis qazan. [[Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi]]. ]] Hasıllı özü Həmşərəçay Quzey-Günbatan tayında yerləşirdi. Həmşərəçay Güney-Gündoğan tayında binə cuhudları deyilən ruslar yaşayırdı, Hasıllı ilə binə cuhudların kəndinin arası yüz əlli arşın ancaq olardı. Hasıllı bazarına Azərbaycanın çox yerlərindən alverçilər, böyük tacirlər gələr, öz mallarını bura gələn alıcılara satardılar. Bura alverə gələn şirvanlı Məşədi Məmməd sonradan Hasıllı bazarında dükan tikib böyük ticarətə başlamışdı. Məşədi Məmməd Hasıllıda yerini bərkidəndən sonra, buraya onun yerliləri olan şirvanlılar da axın etdilər, köçüb gəlməyə başladılar, Məşədi Məmməd də hamıya olduğu kimi, öz yerlilərinə də əlindən gələn yardımı əsirgəməz, onlara burada yer-yurd salmağa kömək eləyərdi. Məşədi Məmmədin alverinin yaxşı getməsinin bir niyəsi onun ucuzcul olması, geniş çeşidli mallar tapıb gətirməsi idisə, başqa bir niyəsi də onun çox əliaçıq bir insan olması idi. O, kimliyindən asılı olmayaraq, işi düşənlərə yardım eləyər, yoxsullara əl tutar, bacardıqca hamıyla yaxşı davranmağa çalışardı. Birdən kimsə toy üçün geyim-gecim almağa gəlsə, Məşədi Məmməd deyərmiş: "Gəlinimin çadrasını aldığım qiymətdən verəcəyəm". Toy geyim-gecimi alınıb yığılandan, pulu veriləndən sonra, Məşədi Məmməd gəlin üçün ən azından bir yaxşı kəlayağı bağışlarmış. Məşədi Məmmədin alverinin belə yaxşı getməyini yerli tacirlərin gözü götürmədiyindən, onlar günlərin birində bir qarışıqlıq salıb, yerli adamlarla şirvanlılar arasında toqquşma yaratdılar, sonra da Məşədi Məmmədə dedilər: "Sən gərək öz yerlin şirvanlıları da götürüb bizim bazardan çıxasan". Məşədi Məmməd qarşıdurma yaratmaq istəməyib, 1916-cı ilin yazında, yaxınlıqdakı Astarxanovka kəndindəki ruslardan əlli giri buğdanın yerini satın alaraq, orada bazar açdı. Hasıllı bazarında başqa yerlərdən gəlmə tacirlər də, yerli tacirlər onlara yaxşı üz göstərmədiklərindən, Məşədi Məmmədin bazarına köçüb getdilər. Məşədi Məmməd ruslardan aldığı torpaqda qabaqca özünə çox gözəl bir ev tikdi, sonra çox planlı bir şəkildə bir bazar, onun çevrəsində yenə də planla evlər tikdirməyə başladı. Bir sözlə, yeni bir şəhər salınmağa başladı. Məşədi Məmməd onun bazarına gələnlər üçün özü dükan tikdirər, köçüb gələnlər üçün də evlər tikdirərdi. Məşədi Məmməd yeni bazar salandan sonra, oradakı dükanlarını uzaq yerlərdən gətirilmə, çətin tapılan mallarla doldurdu. Bu malları həm də çox uyğun-ucuz qiymətə satar, bazarındakı tacirlərə də insafla alver eləməyi gənəşərdi. Məşədi Məmməd öz bazarından bir az aralıda mal-qara satışı üçün Mal bazarı deyilən bir bazar da saldırmışdı. Beləliklə də, bir-birinə yaxın olan iki bazar yarandı, Hasıllı bazarına yuxarı, Məşədi Məmmədin bazarına aşağı bazar deyərdilər. Məşədi Məmməd alver işlərini yaxşı qurduğundan, yavaş-yavaş Hasıllı bazarı sıradan çıxmağa başladı. Sonradan Hasıllılarla binə cuhud deyilən ruslar arasında baş verən savaşda ruslar Hasıllı kəndini yandırandan sonra Hasıllı bazarı büsbütün dağıldı. Məşədi Məmməd haqqında bu gün də Cəlilabadda yaxşı sözlər dolaşmaqdadır. Deyilənə görə, öləcəyi ürəyinə daman Məşədi Məmməd nisyə dəftərini sobaya atıb yandıraraq, yaxın adamlarına demişdi: "Birdən mən öləndən sonra adamları borca görə incidərsiniz, kimin imkanı, vicdanı var gətirib borclarını verər, gətirməyənləri də bağışlayıram". == Coğrafi mövqeyi == Cəlilabad rayonu şimaldan Biləsuvar, şərqdən Neftçala, cənubdan Masallı, cənub-qərbdən Yardımlı rayonları, qərbdən isə [[İran İslam Respublikası]] ilə həmsərhəddir. Kür-Araz ovalığının sərhədində yerləşir. Rayonun ərazisi düzənlik və alçaq dağlıqdır, şərq hissəəsində bəzi yerlər dəniz səviyyəsindən aşağıdadır. Yayı quraqlıq keçən mülayim-isti yarımsəhra-və quru çöl iqlimə malikdir. Relyefinə görə Aran-düzənlik (Muğan düzünün cənubu və Lənkəran ovalığının bir hissəsi) və alçaq dağlıqdır. Rayon ərazisindən Bolqarçay, Mişarçay, İncəçay, Göytəpəçay, Həməşəra və başqa müvəqqəti axarlı çaylar keçir. Torpaqları allüvül-çəmən, şabalıdı, qəhvəyi dağ, meşə və s növlüdür. Rayonun mərkəzi olan Cəlilabad şəhəri Ələt-Astara avtomobil yolunun 210 kilometrliyində yerləşir. Cəlilabad rayonu relyefinə görə Aran-düzənlik (Muğan düzünün cənubu və Lənkəran ovalığının bir hissəsi) və alçaq dağlıqdır (Rayonun şərq və cənub-şərqində Buravar silsiləsinin şimal-qərb hissəsi). Ən hündür nöqtəsi 1000 metrə qədər, şərq hissədə bəzi yerləri okean səviyyəsindən aşağıdır. Antropagen, dağlıq hissədə paleogen və neogen çöküntüləri yayılmışdır. Əsasən yayı quraq keçən mülayim isti yarımsəhra və quru çöl iqliminə malikdir. Orta temperatur qışda 1–3 dərəcə -selsi, yayda 25–30 dərəcə-selsi, aktiv temperaturun miqdarı [tel:4000–4500 4000–4500] dərəcə-selsidir. İllik yağıntılar 400–600 mm təşkil edir. Torpaq tipləri aran hissədə allevual-çəmən, şabalıdı, dağətəyi zonada şabalıdı, qəhvəyi, dağ-meşə torpaqlarıdır. Yarımsəhra, çöl, dağ kserofil bitkiləri və sair inkişaf etmişdir. Rayonun 17,1 min hektar və ya 11 faiz ərazisi meşə sahələri ilə örtülüdür. Meşələrin 50 faizi şabalıd yarpaq palıd, 16,5 faizi vələs, 6,5 faizi fıstıq, qalan hissəsi ağçaqayın, azad, dəmirağac və sair bitkilərdən təşkil olunmuşdur. Torpaqqoruyucu və sunizamlayıcı roluna görə birinci qrupa aid edilən meşələrin doluluq səviyyəsi 0,4–0,5, məhsuldarlığı IV–V banitet arasındadır. Rayonda heyvanlardan dovşan, qaban, porsuq, canavar, çaqqal, tülkü, qunduz və başqaları, quşlardan qartal, bəzgək, dovdaq, torağay, turac, ördək, qaz, qaşqaldaq, qırqovul, leylək və başqaları yaşayır. Rayonun dağlıq ərazisində nadir bitki- xarıbülbül bitir. Təbii ehtiyatlardan neftli-qazlı sahə, əhəng, gil, qum və tikinti daşı yataqları mövcuddur. === Relyefi === Cəlilabadın ərazisi düzənlik və alçaq dağlıqdır. Rayonun qərb hissəsində Talış dağlarına aid olan Burovar silsiləsinin bir hissəsi yerləşir. Dəniz səviyyəsindən maksimum hündürlük 1000 metrə qədərdir. Rayonun şərq hissəsində bəzi yerlər okean səviyyəsindən aşağıdır. Rayon ərazisindən [[Bolqarçay]], [[Mişarçay]], [[İncəçay]], [[Göytəpəçay]] və başqa müvəqqəti axarlı çaylar keçir. Torpaqları allüvial-çəmən, şabalıdı, qəhvəyi dağ, meşə və sair növlüdür. === Təbiəti === Cəlilabadda 14,7 min [[hektar]] [[meşə]], habelə quş qışlaqları vardır. Heyvanlardan [[dovşan]], [[qaban]], [[porsuq]], [[canavar]], [[tülkü]], [[çaqqal]] və qunduz, quşlardan qartal, qarğa, turac, torağay, ördək, qaz, qaşqaldaq, qırqovul, leylək və dovlaq yaşayır. Cəlilabad rayonunda xarıbülbülə rast gəlinir. === İqlimi === Cəlilabad yayı quraqlıq keçən mülayim-isti iqlimə malikdir. Orta temperatur qışda 1–3 °C, yayda isə 25–30 °C-dir. İllik yağıntı 400–600 mm-dir. == İri yaşayış məntəqələri == Cəlilabad rayonunun ən böyük yaşayış məntəqələri Alar, Günəşli, Üçtəpə, Privolnoye, Uzuntəpə kəndləridir. Müstəqilliyə qədər Göytəpə şəhəri Prişib adlanmış və müstəqillik əldə edildikdən sonra öz tarixi adı bərpa edilmişdir. Hərbi şəhər olduğu üçün Sovet hakimiyyəti dövründə çoxmillətli sakinləri olub. Hal-hazırda təxmini olaraq 231 min nəfər sakini vardır. Şəhərdə zavodlar, fabriklər, xəstəxanalar, texniki peşə məktəbi, orta məktəblər və bu kimi çoxlu sayda ictimai elmi müəssisələr vardır. Rayonda 2 şəhər 118 kənd vardır. == Tanınmış şəxsləri == {{Əsas|Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (1999)|Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (2009)}} {{Wikidata/Population}} * [[Kərəm Həsənov]] — Prezidentin köməkçisi, Prezident Administrasiyanın Dövlət Nəzarəti Məsələləri şöbəsinin müdiri. * [[Fərhad Əliyev]] — Sabiq İqtisadi İnkişaf naziri. * [[Dünyamalı Məmmədov]] — Millət vəkili birinci çağırış. * [[Adış Məmmədov]] — Azərbaycan Respubilkasının Çexiyadakı səfiri. * [[Əfqan Nağıyev]] (1966–) — General leytenant, Qarabağ ordeni. * [[Raqif Abbasov]] — Bakı Şəhər Gənclər və İdman Baş İdarəsinin rəisi, [[Milli Olimpiya Komitəsi]]nin üzvü, Azərbaycan Respublikasının Fəxri Bədən Tərbiyəsi və İdman İşçisi (2021). * [[Fərid Əhmədov (hərbçi)|Fərid Əhmədov]] (1986–2010) — Şəhid, baş leytenant. * [[Qəzənfər Ağayev (hərbçi)|Qəzənfər Ağayev]] (1996—) Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı, baş leytenat. * [[Vüqar Mürsəlov]] (1963–1992) — [[Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı]]. * [[Eldar Həsənov (milli qəhrəman)|Eldar Həsənov]] (1965–1994) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı. * [[Rəşad Abdullayev (hərbçi)|Rəşad Abdullayev]] (1988–2020) — [[Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı]], kapitan. * [[Arif Qubadov]] (1966–2009) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı. * [[Telman Miriyev]] (1981–2016) — Şəhid, Polkovnik–leytenant. * [[Nəsib Mirzəyev]] — Zəfər ordeni, Polkovnik. * [[Mirkazım Kazımov]] — Milli məclisin deputatı. * [[Malik Həsənov]] — Milli məclisin deputatı. * [[Aydın Həsənov (siyasətçi)|Aydın Həsənov]] — Milli məclisin deputatı. * [[Elman Nəsirov]] — Milli məclisin deputatı. * Teymur Mustafayev — Xalq artisti. * [[Yusif Mustafayev]] — Əməkdar artist. * [[Nurəddin Mehdixanlı]] — Xalq artisti. * [[Qabil Mehdixanlı]] — Xalq artisti. * [[Ağadadaş Ağayev]] — Xalq artisti. * [[Əfrahim Hüseynli]] — Yazıçı. * [[Əlipənah Abbasov]] — Geologiya-mineralogiya doktoru. * [[Əflatun Qubadov]] — Müğənni. * [[Elçin Hüseynov (müğənni)|Elçin Hüseynov]]- Müğənni. * [[Həsən Feyziyev]] — Texnika Elmləri Doktoru, Professor. * [[İlhamə Zərbəliyeva]] — Kimya Elmləri Doktoru. * [[Rahib Əbiyev]] — Texnika Elmləri Doktoru. * [[Sakit Hüseynov]] — Fəlsəfə elmlər doktoru. * [[Şahlar Quliyev]] — Xalq artisti. * [[Şövqi Hüseynov]] — Əməkdar artist. * [[Abbasağa Azərtürk]] — Azərbaycan şairi. * [[Mail Yaqub]] — Fəlsəfə doktoru. * [[Müşfiq Ələsgərli]] — Jurnalistlərin həmkarlar ittifaqının sədri. * [[Məhərrəm Əliyev (əmək qəhrəmanı)|Məhərrəm Əliyev]] - Əmək qəhrəmanı == İqtisadiyyat == Rayonun iqtisadiyyatında taxılçılıq, kartofçuluq və üzümçülük, Çiyələk, sarımsaq əsas yer tutur. Bununla yanaşı təsərrüfatlarda tərəvəz, bostan bitkiləri və meyvə də yetişdirilir. Son illərdə üzümçülük sahahəsi daha da inkişaf etdirilir. Son illər rayonda pambıq, sarımsaq və noxud əkilir. Quşçuluda inkişaf etmiş sahələrdəndir. Heyvandarliq da inkişaf etmişdir, rayonda Günəşli aqropark fəaliyyət göstərir.Rayon iqtisadi cəhətdən özünü təmin edən ən böyük rayonlardan biridir. == Mədəniyyət, təhsil və səhiyyə müəssisələri == Cəlilabad rayonunda Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin filialı, Astara Pedaqoji Kollecinin rayon şöbəsi, peşə liseyi, peşə məktəbi, 18 məktəbəqədər, 5 məktəbdənkənar tərbiyə müəssisəsi, 126 ümumtəhsil məktəbi (ondan 75-i tam orta, 39-u ümumi orta, 12-si ibtidai), 1 Təhsil İşçiləri Evi, 94 kitabxana, 19 mədəniyyət evi, 24 klub, 1 uşaq incəsənət, 1 musiqi məktəbi, Heydər Əliyev mərkəzi, tarix-diyarşünaslıq muzeyi, şəkil qalereyası, mədəniyyət və istirahət parkı fəaliyyət göstərir. Rayonda 147 idman qurğusu, o cümlədən 112 sadə idman qurğusu var. Dövlət Proqramında nəzərdə tutulmuş Olimpiya İdman Kompleksinin tikintisi davam etdirilir. Əhaliyə 5 şəhər, 3 kənd sahə xəstəxanası, 28 həkim, 40 tibb məntəqəsi, Təcili Tibbi Yardım Stansiyası, Müalicə-diaqnostika mərkəzi tibbi xidmət . Cəlilabad da regional diaqnostika mərkəzi fəaliyyət göstərir. Tibb ərazi bölmələrinin regionlararası regional mərkəzi xəstəxanası vardır. İcbari tibbi sığortanın Cəlilabad regional filialı fəaliyyət göstərir. == Maddi-mədəni irsi == Cəlilabad rayonunda 50 tarixi-arxeoloji abidə mövcuddur. Onlardan eneolit dövrünə aid Əlikömtəpə və Mişarçay yaşayış yerləri, eramızdan əvvəl IV minilliyə aid Qurudərə yaşayış yeri, tunc dövrünə aid Yedditəpə kurqanları, eramızdan əvvəl III minilliyə aid Cinlitəpə yaşayış yeri, qədim Muğan və Bəcirəvan şəhərlərinin qalıqları, Qazan köşkü, Bəcirəvan kurqanları, Pirhəsən, Pirəxəncər, Zərdüşt daxmaları kimi tarixi abidələr vardır. == İdman == Rayonda 2750 nəfərlik stadion, 110 sadə idman qurğusu, 7 kompleks idman qurğusu, 23 məktəb zalı, 4 atıcılıq tiri, şahmat məktəbi fəaliyyət göstərir. "Azərbaycan Respublikası regionlarının sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı"na əsasən Cəlilabad şəhərində beynəlxalq standartlara cavab verən idman kompleksi inşa edilmişdir.<ref>{{Cite web |title = Azerbaijan.az saytı |url = http://azerbaijan.az/_Districts/_districts_a.html |access-date = 2011-12-19 |archive-date = 2017-02-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170202035348/http://www.azerbaijan.az/_Districts/_districts_a.html |url-status = dead |arxivləşdirmə tarixi = 2017-02-02 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20170202035348/http://www.azerbaijan.az/_Districts/_districts_a.html |deadurl = }}</ref> Azərbaycan Basketbol Liqasında (ABL) "Cəlilabad" Basketbol klubu iştirak edir. == Yerli media == Cəlilabad rayonunda "Yeni gün" qəzeti nəşr olunur. == İstinadlar == {{İstinad stili}} {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://celilabad-ih.gov.az Cəlilabad rayonunun İcra Hakimiyyəti Rəsmi sayti] * [http://www.gateway.az/cgi-bin/cl2_gw/browse.cgi?lang=az&topic=000e24 Azerbaijan Development Gateway – Cəlilabad] {{Vebarxiv | url = https://web.archive.org/web/20081113125558/http://gateway.az/cgi-bin/cl2_gw/browse.cgi?lang=az&topic=000e24 | date = 2008-11-13 }} * [-www.kanal15.az http://www.kanal15.az] {{Xarici istinadlar}} {{Cəlilabad rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Azərbaycan}} {{Azərbaycan iqtisadi rayonları}} {{Cəlilabad rayonunun rəhbərləri}} [[Kateqoriya:Cəlilabad rayonu]] [[Kateqoriya:1930-cu ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]] h4zjn4o5qkm4nd9wvc579ags0ghpt4m 0 4537 8985754 8778822 2026-07-02T09:12:58Z Araz Yaquboglu 17991 /* Doğumlar */ 8985754 wikitext text/x-wiki {{il naviqasiyası|1828}} {{Təqvim illəri}} == Hadisələr == * [[26 aprel]] - [[Rusiya]] imperiyası tərəfindən [[Türkiyə]]yə 1 illik [[müharibə]] elan edilməsi. * 22 iyun - Ruslar tərəfindən Qars qalasının ələ keçirilməsi. * [[5 iyul]] - Fransisko Morasanın ordusu tərəfindən Qualço yaxınlığında [[Qvatemala]]nın federal ordusunun darmadağın edilməsi. * [[24 iyul]] - [[Anapa]]nın birdəfəlik olaraq [[Rusiya]]ya birləşdirilməsi. * [[27 avqust]] - [[Kolumbiya]]da Təsis yığıncağının buraxılmasından sonra [[Simon Bolivar]]ın şəxsi diktaturasının qurulmasını təmin edən konstitusiya qanununun qəbul edilməsi. * [[23 oktyabr]] - Fransisko Morasanın ordusunun [[Salvador]]un paytaxtı [[San-Salvador]] şəhərinə daxil olması. * [[10 dekabr]] - [[I Nikolay]]ın əmri ilə [[Sankt-Peterburq]]da Texnologiya İnstitutunun əsasının qoyulması. * [[28 yanvar]] - Çar [[Rusiya]]sının qoşunları tərəfindən [[İran]]la [[müharibə]]nin ([[1826]]-1828) gedişində [[Cənubi Azərbaycan]]ın [[Urmiya]] şəhərini işğal edilməsi. * [[6 fevral]] - [[Təbriz]] yaxınlığındakı Türkmənçay kəndində Abbas Mirzə və rus qoşunlarının baş komandanı Paskeviç arasında danışıqların başlanması. * [[8 fevral]] - Rus qoşunları tərəfindən [[Ərdəbil]]in işğal edilməsi. * [[10 fevral]] – [[Rusiya]] ilə [[İran]] arasında [[Türkmənçay müqaviləsi]]nin imzalanması, [[Azərbaycan]] torpaqlarının [[Rusiya]] ilə [[İran]] arasında bölüşdürülməsinin başa çatdırılması. * 20 mart - Çar [[I Nikolay]] tərəfindən Türkmənçay müqaviləsini (10 fevral 1828) təsdiq edib və Rusiyaya birləşdirilmiş [[İrəvan]] və [[Naxçıvan]] xanlıqlarının ərazisində “Erməni vilayəti”nin yaradılması barədə fərman verilməsi. * Aprel - [[Rusiya]]nın [[Osmanlı]] dövlətinə [[müharibə]] elan etməsi. * Zəylik kəndi yaxınlığındakı zəy yataqlarının iltizama (1828-[[1850]]) verilməsi. * Şeyx Səfi kitabxanasının nadir əlyazmalarının ruslar tərəfindən qarət edilərək [[Sankt-Peterburq]]a aparılması. == Doğumlar == * [[Mkrtiç Beşiktaşlyan]] * [[Mir İbrahim xan Talışxanov]] - [[Rusiya]] ordusunda [[general]]. * [[Balakişi bəy Ərəblinski]] - [[Rusiya]] ordusunun [[general]]ı. * [[Corc Meredit]] - Tanınmış [[ingilis]] [[yazıçı]]sı. == Ölümlər == * [[19 dekabr]] — [[Katolikos II Sargis]] * [[Fransisko Qoya]] - [[İspan]] [[rəssam]]. * Əbdürrəzaq Dünbili - [[Azərbaycan]] [[tarixçi]]si. * [[Seyid Həsən Paşa]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:1828| ]] 6c4v2fqgf1aze1k1t7gsggk72tp0wl7 0 4582 8985752 8778832 2026-07-02T09:07:57Z Araz Yaquboglu 17991 /* Doğumlar */ 8985752 wikitext text/x-wiki {{il naviqasiyası|1873}} {{Təqvim illəri}} == Hadisələr == * İngilis fiziki Ceyms Naksvell tərəfindən elektromaqnit sahəsinin mövcud olması nəzəriyyəsinin irəli sürülməsi. * [[1 may]] - [[Vyana]]da Beynəlxalq Sənaye sərgisinin açılması. * [[5 may]] - [[Danimarka]] ilə [[İsveç]] arasında [[Skandinaviya]] valyuta ittifaqının yaradılması haqqında müqavilə imzalanması * [[4 iyun]] - liberal Xusto Rufino Barriosun [[Qvatemala]]nın prezidenti vəzifəsinə seçilməsi. * [[24 avqust]] - [[Rusiya]] ilə [[Xivə xanlığı]] arasında Gendemian sülhünün imzalanması. * [[8 oktyabr]] - [[ABŞ]]-də ilk qadın həbsxanası açılmışdır. * [[23 mart]] — Bakı realnı məktəbinin teatr həvəskarları truppası tərəfindən M.F.Axundovun "Sərgüzəşti-vəziri-xani-Lənkəran" əsərinin tamaşaya qoyulması ilə [[Azərbaycan]]da milli [[teatr]] sənətinin əsasının qoyulması. * Balaxanıda ilk neft fontanının vurması: Qara şəhər zavodlar rayonunun meydana gəlməsi. == Doğumlar == * [[Tullio Levi-Çvita]] * [[25 fevral]] – [[Enriko Karuzo]] * 17 iyul - [[Adil-Gəray Daidbəyov]] * [[14 oktyabr]] – [[Rey Yuri]] * [[Nurəddin İbrahim Konyar]] == Ölümlər == * [[Seyid Əbülqasim Nəbati]] * [[22 may]] — [[Alesandro Manzoni]] * [[18 yanvar]] – [[Eduard Bulver-Litton]] [[Kateqoriya:1873| ]] 3dlouvs5ntldupx66u319t12fiqykzd 0 4813 8985706 8861582 2026-07-02T07:50:29Z Etibar.muradli 63036 /* Bələdiyyələr */ 8985706 wikitext text/x-wiki {{Aydınlaşdırma |mövzu = Şamaxı rayonu |digər mövzu = Şəhər |digər mövzu səhifəsi = Şamaxı }} {{İnzibati vahid |Status = Rayon |Adı = Şamaxı |Xəritə = Shamakhi District in Azerbaijan.svg |Daxildir = [[Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonu|Dağlıq Şirvan]] |Sahəsi = 1670<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://files.preslib.az/projects/azerbaijan/gl2.pdf#page165 |access-date=2021-02-16 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306215646/http://files.preslib.az/projects/azerbaijan/gl2.pdf#page165 |url-status=live }}</ref> |Əhali = 105 100<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.stat.gov.az/source/demoqraphy/ap/az/population_2019.zip |access-date=2020-05-02 |archive-date=2020-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607194104/https://www.stat.gov.az/source/demoqraphy/ap/az/population_2019.zip |url-status=live }}</ref> |Əhali sıxlığı = 53 |Əsası qoyulub = 08.08.1930<ref name="Şamaxı rayonu" /> |Avtomobil nömrəsi = 56<ref name="Şamaxı rayonu" /> (1 yanvar 2009-cu il) |Telefon kodu = 994 20 |Poçt indeksi = AZ 5600 |Tərkibi = 61 |Vəzifəli şəxs = [[Tahir Məmmədov (icra başçısı)|Tahir Məmmədov]] |Vəzifənin adı = İcra başçısı |Sayt = http://www.shamaxi-ih.gov.az/ }} '''Şamaxı rayonu''' — [[Azərbaycan|Azərbaycan Respublikası]]nda inzibati – ərazi vahidi.<ref>{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}</ref> Mərkəzi [[Şamaxı|Şamaxı şəhəridir]]. [[Böyük Qafqaz dağları|Baş Qafqaz silsiləsinin]] cənub–şərq ətəklərində, Bakıdan 118 kilometr məsafədə yerləşən [[Şamaxı]] Azərbaycanın qədim tarixə malik şəhərlərindən biridir. Sahəsi 1670 km², əhalisi 85,3 min nəfərdir. Rayon ərazisində 3 tibb müəssisəsi, 97 mədəniyyət ocağı fəaliyyət göstərir. == Tarixi == [[Fayl:Şamaxının Dəmirçilər kəndindən tapılmış qızıl diadema, II-IV əsrlər.jpg|240px|thumb|left|Şamaxı rayonu [[Dəmirçilər]] kəndi ərazsindən tapılmış II–IV əsrlərə aid qızıl diadema. [[Qafqaz Albaniyası]] mədəniyyəti. [[Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi]].]] Qədim [[yunan]] coğrafiyaşünası Ptolomeyin "Coğrafi təlim–namasi"ndə "Samaxeya", "Kemaxeya", ərəb mənbələrində "Əş–Şə–maxiyyə" kimi qeyd edilmiş Şamaxı (m.ə. V–IV əsrlər) Azərbaycanın ən qədim şəhərlərindəndir. Şamaxı haqqında bir çox antik dövr ərəb, fars, türk, rus və orta əsr Avropa müəllifləri geniş məlumatlar vermişlər. Şamaxı sözünün etimologiyası haqqında müxtəlif mülahizələr mövcuddur. Bəzi mütəxəssislər onu qədim yerli tayfa adı ilə bağlayırlar. Ərazidən tapılmış qədim [[Roma]] və Makedoniya İmperiyalarına məxsus antik sikkələr buranın hətta antik dövrlərdən mühüm mərkəz olduğunu göstərir. Ərəblərin [[Qafqaz]]ı işğalından sonra Şamaxı mahal mərkəzi olmuşdur. Ərəb xilafəti zəifləkdikdən sonra Şamaxıda feodal dövləti olan [[Şirvanşahlar]] dövləti yaranmışdır. X əsrin əvvəllərindon [[Şamaxı]] [[Şirvanşahlar]] (Məzyədilər) dövlətinin paytaxtı olub Yəzid ibn–Məzyədin şərəfinə Yəzidiyyə adlanırdı. Şirvanşah II Mənuçöhrün dövründə Şamaxı daha da qüdrətləndi. Lahicanşahlıq [[Şirvanşahlar dövləti]]nə birləşdirildikdən sonra qədim Şamaxı şəhərini bərpa etdirdi və Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı buraya köçürüldü. Şirvanşahlar dövlətinin çiçəklənməsi [[I Şah İbrahim]]in dövrünə təsadüf edir. Bu dövrü əhatə edən 1382–1417-ci illərdə Şamaxı həm iqtisadi, həm də mədəni cəhətdən sürətlə inkişaf etmiş və bir sıra xarici ölkələrlə böyük ticarət əlaqələri qurmuşdur. [[Şirvanşahlar]] dövləti süqut etdikdən sonra isə bu ərazi bəylərbəyi üsul–idarəsi ilə idarə edilmiş və 1578-ci ildən Şirvanda türk hərbi–inzibati idarə sistemi qurulmuşdur. Sonrakı dövrlərdə Şamaxı Şirvan bəylərbəyliyinin mərkəzinə çevrildi. 1734-cü ildə Nadir şah [[Şamaxı]]nı dağıdaraq indiki [[Ağsu]] şəhərinin yaxınlığına — Yeni Şamaxıya köçürdü. Nadir şahın ölümündən sonra (1747) yaranan Şamaxı xanlığı sonradan Osmanlı işğalına məruz qaldı. [[Fayl:Antropomorf qab, Xınıslı 1.JPG|190px|thumb|right|Şamaxı rayonu [[Xınıslı]] kəndi ərazisindəki qədim xəzinədən əldə edilmiş antropomorf gil qablardan biri. [[Qafqaz Albaniyası]] mədəniyyəti. [[Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi]].]] Qərbi, şərqi və cənubu birləşdirən bir mərkəz olan Şamaxıda rus tacirlərinin öldürülməsi nəticəsində İran–Rus müharibəsi başlandı. Böyük Pyotr Şamaxı üzərinə yeridi və onu əsl xarabazara çevirdi. XVIII əsrin ortalarında xanlığa çevrilən Şamaxı 1805-ci ildə [[Rusiya imperiyası]] hakimiyyətini qəbul etdi. Şamaxı şəhəri 1846-cı ildə quberniya mərkəzi oldu. O, müxtəlif dövrlərdə Xəzər vilayətinin, Şamaxı qəzasnın, Şamaxı quberniyasının mərkəzi olmuşdur. 1667, 1859, 1902-ci illərdə Şamaxıda fəlakətli zəlzələlər olmuşdur. Buna baxmayaraq Şamaxı yenidən ayağa qalxmış, öz iqtisadiyyatını və mədəniyyətini inkişaf etdirmişdir. Tez–tez baş verən zəlzələlər şəhəri bir neçə dəfə tamamilə dağıtmışdır. Ona görə də şəhərdə qədim tarixi abidələr, demək olar ki, qalmamışdır. Ərazisində ən qədim yaşayış məskənlərindən olan Əngəxaran kəndi 1798-ci ildə Kəndxuda Ağacəbrayıl bəy tərəfindən Zaratxeybəri kəndindən köç edib indiki ərazisində yerləşərək əsasını qoymuşdur. 1918-ci ilin mart–aprel aylarında erməni zorakılıqlarından [[Azərbaycan]]ın ən çox zərər çəkmiş bölgələrindən biri də [[Şamaxı]] şəhəri və Şamaxı qəzasının azərbaycanlılar yaşayan kəndləri olmuşdur. Bu hadisə tarixi ədəbiyyatda [[Mart soyqırımı]] ilə birgə hallanır. ([[Şamaxı soyqırımı]]) 1920-ci ildə Azərbaycan rus bolşevikləri tərəfindən işğal edildikdən sonra Şamaxı on il yenə də quberniya mərkəzi olmuşdur. 1930-cu ildə Şamaxıya rayon statusu verilmişdir. == Tarixi abidələri == Rayonun Çıraqlı kəndində e.ə. I minilliyin sonu — antik dövrə aid qədim qəbiristanlıq mövcuddur. Bundan başqa Göylər kəndində XII–XIV əsrlərə aid Pir–Mərdəkan Xanəgahı var. Bir versiyaya görə dövrünün görkəmli alimlərindən olan Seyid Mərdəkaninin qəbri buradadır. Dədəgünəş kəndi yaxlığında köhnə qəbiristanlıq və "Piri–Sultan Dədəgünəş" məqbərəsinin xarabalıqları yerləşir. Buradakı kitabədə bu sözlər yazılmışdır: "Bu məzar mərhum, bağışlanmış, xoşbəxt şəhid olmuş, əhalinin iftixarı, yüksəklərin və böyüklərin görkəmlisi, möminlərin qulu–yoldaşı, həqiqəti məydana çıxaran, kəramət sahiblərinin rəisi, Dədəgünəş övladlarından Şeyx Dədəqulunun oğlu şeyx Məhəmmədə aiddir (1602–1603)". Dədəgünəş şair Əfzələddin Xaqaninin əmisi Kəfiəddin Ömər ibn Osmanın ləqəbidir. O, zəmanəsinin tanmmış həkimi, həm də görkəmli filosofu olmuşdur. Burada Kəfiəddin Ömər ibn Osmanın təşkilaiçılığı və rəhbərliyi ilə bütün Şərqdə məşhur tibb akademiyası olan "Mədrəsəyə tibb" (tibb mədrəsəsi) və müalicəxana fəaliyyət göstərmişdir. Şamaxıda XIX əsrə aid türbələr kompleksi də mövcuddur. [[Şamaxı]] hakimi Mustafa xanın ailə üzvləri üçün tikilmiş 7 türbədən 4-ü qalmışdir. Türbələr yonulmuş ağ daşdan inşa edilmiş, çatmatağlı gümbəzlə örtülmüşdür. Xanın anasının dəfn edildiyi türbənin (1810) kitabəsində "Ustad Tağı memar" həsr edilmişdir. Kələxana kəndində XVII əsrə aid memarlıq kompleksinin isə 9 türbəsindən 8-i qalmışdır. Türbələrdən biri üzərindəki kitabədə abidənin 1663-cü ildə sərkar Əbdüləzim Əmirəli oğlu tərəfindən İbrahim Əmirəhməd adlı şəxsin qəbri üzərində tikildiyi göstərilib. Şamaxı şəhəri yaxınlığında IX əsrə aid Gülüstan qalası da bu günə gəlib çatan tarixi abidələrdəndir. Qalanın ön istehkamı dağın yamac hissəsində, narın qalası isə zirvəsində inşa edilmişdir. XV–XVII əsrlərdə Şirvan şahlarının müdafiə qalası və iqamətgahı olmuşdur. Yeraltı gizli yollar olan bu qala odlu silahın meydana gəlməsi ilə əhəmiyyətini itirmişdir. Şamaxı rayonu çox nadir geoloji təbiət abidələri ilə də zəngindir. Ərazidə bir sıra karst mağaraları mövcuddur. Əsrarəngiz və nadir geoloji təbiət abidəsi Dəmirçi kəndi yaxınlığındakı "Dəmirçi palçıq vulkanı"dır. Qövsi–qüzeh çaları gözəlçiçəkli bitki xalısı fonunda və seyrək çaytikanı kollarının əhatəsində yer almış bu vulkan yaz və yay aylarında öz gümüşü əbası ilə çox yüksək estetik və valehedici görünüşlü olur. Çarhan, Məlikçobanlı və Quşçu vulkanları da özünəməxsus xüsusiyyətləri, gözəlliyi və unikal landşaftı ilə seçilir. == Coğrafiyası == Ərazi [[Baş Qafqaz]] silsiləsini, Qobustan, Ləngəbiz silsiləsini və Şirvan düzünü tutur. Maksimal hündürlük 2500 m-ə çatır. Səthi, əsasən, dağlıdır Rayonun şimalını Baş Qafqaz silsiləsinin cənub hissəsi tutur. Ondan cənubda xırda plato və silsilələr sahəsi yerləşir Rayonun şərq hissəsi Qobustana daxildir. Pir–saatçaydan qərbdə, şimal–qərbdən cənub–şərqə doğru Ləngəbiz silsiləsi uzanır. Rayonun cənub hissəsi [[Şirvan düzü]]nə daxildir. Rayonda palçıq vulkanları vardır. Rayonun dağlıq hissələrində təbaşir yaşlı, alçaq dağlıq və dağətəyi zonalarda Paleogen yaşlı, cənubda Antropogen yaşlı çöküntülər yayılır. Faydalı qazıntılara bitium, gil, əhəngdaşı, qum–çınqıl aiddir. Mineral bulaqlar (Çuxuryurd) vardır. Rayon ərazisində Şirvan düzündən Dübrar silsiləsinə qədər yarımsəhra və quru çöl iqlimi, dağətəyi zonada yayı quraq keçən mülayim–isti, yağıntıları bərabər paylanan mülayim–isti, bütün fəsillərdə bol yağıntısı olan soyuq iqlim tipləri yaranır. === Çay və su hövzələri === Əsas çaylar Ağsuçay, Pirsaat, [[Qozluçay]], Acı–çay, Cigil çayları və kiçik göllər vardır. Ağsuçayın mənbəyi Sanbulaq dağnın (2268 m) yamacından (2100 m) başlayır, Pisaatçayın mənbəyi Baş Qafqazın cənub yamacmdan (2400 m) başlayır. === Landşaftları və bioloji müxtəlifliyi === İqlimi cənubda qışı quraq keçir) mülayim–isti yanmsəhra və quru çöl tipli, şimalda yayı quraq keçən mülayim-istidir. Çimli dağ–çəmən, qəhvəyi dağ–meşə, dağ–qara, qonur dağ–meşə, dağ tünd–şabalıdı, şabalıdı, boz–qonur, şorakətvan boz–qonur, boz–çəmən və çəmən–boz torpaqlar yayılmışdır. Zəngin meşələri, subalp və aid çəmənlikləri, dağ–bozqır və yanmsəhra bitkiləri vardır. Şahdağ Milli parkmm cənub hissəsi (keçmiş [[Pirqulu Dövlət Təbiət Qoruğu]]) Şamaxı rayonu ərazisindədir. 520 növ bitki, o cümlədən, 130 növ ağac və kol bitkisi, 440 növ çiçəkli bitki, 143 heyvan və quş növü, o cümlədən 33 məməli növü mövcuddur. Dağın zirvəsində (2000 m) övliya məzarı yerləşir. === Florası === Ərazinin dendroflorası, əsasən, qafqaz vələsi, şərq fıstığı, iberiya palıdı və iritozcuqlu palıddan ibarətdir. Meşələrdə, həmçinin, adi göyrüş, çöl ağcaqayını, çinaryarpaq ağcaqayın, vələsyarpaq qarağac, şərq qarağacı, qaraçöhrə, tozağacı, söyüd, şərq alması, qafqaz armudu, çaytikanı, əzgil, adi qoz, doqquzdan, itburnu, dəli–zoğal, müxtəlif növ yemişanlar, alça, albalı, meşəalbalısı, zirinc kimi ağac-kollar vardır.<ref>Əsgərov A. M. Azərbaycanın Ali bitkiləri. Azərbaycan florasının konspekti.3 cilddə. Bakı: Elm 2006</ref> === Fauna === Burada cücüyeyənlər dəstəsindən uzunquyruq ağdişə, ağdöş kirpiyə, xırda köstəbəyə rast gəlinir. Yarasalar kiçik və böyük nalburunlar, itiqulaq şəpbərə, dağ gönlücəsi və s. növlərlə təmsil olunub. Ərazidə gəmiricilərin 10-a yaxın növü təsvir edilmişdir: adi sincab, sanboğaz siçan və s.. Yırtıcılardan canavar, çaqqal, tülkü, meşə pişiyi, qonur ayı, gəlincik, porsuq və s. növlər təsvir edilmişdir. Quşlardan qafqaz şahini, qırqovul, qaratoyuq, bildirçin, kəklik və göyərçinə rast gəlinir.<ref>Quliyev S. Azərbaycanın cütdırnaqlılar faunası. Bakı:Elm və Təhsi, 2008</ref> == Əhalisi == {{Əsas|Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (1999)|Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (2009)}} {| class="wikitable" style="text-align: right;" |+'''Şamaxı rayonu əhalisinin etnik tərkibi''' |- ! Etnik qrup ! Sayı, 1999 sa.<ref name="Azerbaijan Republic population and housing census of 1999">Population statistics of Eastern Europe: [http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm Azerbaijan Republic population and housing census of 1999] {{Vebarxiv|url=https://archive.today/20150627190317/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm |date=2015-06-27 }}</ref> ! Nisbəti, 1999 sa. ! Sayı, 2009 sa.<ref name="Şamaxı rayonu">Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: [http://www.azstat.org/region/az/011_4.xls Şamaxı rayonu] {{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="Azerbaijan Republic population and housing census of 2009">Population statistics of Eastern Europe: [http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm Azerbaijan Republic population and housing census of 2009] {{Vebarxiv|url=https://archive.today/20150627190114/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm |date=2015-06-27 }}</ref> ! Nisbəti, 2009 sa.<ref name="Şamaxı rayonu" /> |- | toplam||80 625||100.00 %||91 605||100.00 % |- | [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]||78 844||97.79 %||90 350||98.63 % |- | [[Axısqa türkləri|türk]]||979||1.21 %||879||0.96 % |- | [[Ruslar|rus]]||515||0.64 %||235||0.26 % |- | [[Ləzgilər|ləzgi]]||159||0.2 %||87||0.09 % |- | [[Gürcülər|gürcü]]||2||0.00 %||21||0.02 % |- | [[Tatlar|tat]]||…||…||6||0.01 % |- | [[Tatarlar|tatar]]||8||0.01 %||2||0.00 % |- | [[Ukraynalılar|ukraynalı]]||61||0.08 %||2||0.00 % |- | [[Yəhudilər|yəhudi]]||4||0.005 %||…||… |- | [[Ermənilər|erməni]]||4||0.005 %||…||… |- | digər||49||0.06 %||23||0.03 % |- |} == Sərhəd rayonlar == [[Ağsu rayonu|Ağsu]], [[İsmayıllı rayonu|İsmayıllı]], [[Qobustan rayonu|Qobustan]], [[Xızı rayonu|Xızı]], [[Quba rayonu|Quba]]. == Kəndləri == {| class="sortable wikitable" width 100% |- bgcolor="#CCCCCC" ! # || Kənd || Təsərrüfat sayı || Əhalisi |- |1|| Acıdərə ||3||6 |- |2|| Adnalı ||175||965 |- |3|| Aşkar ||5||6 |- |4|| Avaxıl ||99||490 |- |5|| Bağırlı ||462||1957 |- |6|| Cabanı 1 ||76||387 |- |7|| Cabanı 2||125||457 |- |8|| Çağan 1 ||44||184 |- |9|| Çağan 2 ||36||149 |- |10|| Çarhan ||525||2599 |- |11|| Çaylı 1 ||368||1685 |- |12|| Çaylı 2 ||91||510 |- |13|| Çıraqlı ||42||242 |- |14|| Çöl – Göylər ||41||185 |- |15|| Çuxuryurd ||794||1048 |- |16|| Dağ – Bağırlı ||168||1258 |- |17|| Dədəgünəş ||52||198 |- |18|| Dəmirçi ||102||582 |- |19|| Əhmədli ||123||502 |- |20|| Əngəxaran ||196||856 |- |21|| Ərçiman ||139||585 |- |22|| Göylər ||1860||6462 |- |23|| Hacılı ||73||365 |- |24|| Hacıqədirli ||94||525 |- |25|| Həmyəli ||415||2017 |- |26|| Böyük – Xınıslı ||11||412 |- |27|| Keçmədin ||51||211 |- |28|| Kələxana ||139||804 |- |29|| Kərkənc ||166||730 |- |30|| Laləzar ||62||384 |- |31|| Məlhəm ||414||1392 |- |32|| Məlikçobanlı ||347||1882 |- |33|| Məlcək ||94||487 |- |34|| Mərzəndiyə ||169||1026 |- |34|| Meysəri ||162||690 |- |35|| Mirikənd ||170||799 |- |36|| Muğanlı ||240||1061 |- |37|| Nağaraxana ||212||864 |- |38|| Nüydü ||113||630 |- |39|| Ovculu ||249||1127 |- |40|| Pirbəhli ||38||184 |- |41|| Qaladərəsi ||36||143 |- |42|| Qaravəlli ||278||1143 |- |43|| Qəleybuğurd ||192||801 |- |44|| Qızmeydan ||258||1114 |- |45|| Qonaqkənd ||166||829 |- |46|| Qurdtəpə ||139||804 |- |47|| Quşçu ||558||3681 |- |48|| Sabir ||546||3702 |- |49|| Sabirli ||61||380 |- |50|| Safalı ||31||134 |- |51|| Saqiyan ||145||646 |- |52|| Şəhriyar ||610||2109 |- |53|| Şərədil ||147||577 |- |54|| Şirvan ||88||412 |- |55|| Sis ||79||348 |- |56|| Talışnuru ||77||317 |- |57|| Məmmədbəyli ||6||41 |- |58|| Yenikənd ||40||180 |- |59|| Zarat – Xeybəri ||40||233 |- bgcolor=gold | ||'''Cəmi'''||'''12131'''||'''53 618''' |} == Təhsil == Şamaxı rayonunda hazırda 72 ümumtəhsil o cümlədən 51 tam orta, 17 ümumi orta, 4 ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir. Eyni zamanda rayonda 23 məktəbəqədər və 5 məktəbdənkənar təhsil müəssisəsi vardır. Həmin təhsil müəssisələrində 1849 nəfər müəllim və 200 tərbiyəçi işləyir. Rayonun ümumtəhsil məktəblərində 14526 nəfər şagird, uşaq bağçalarında 1250 nəfər uşaq vardır. == Səhiyyə == Şamaxı rayonunun əhalisinə 345 çarpaylıq mərkəzi, 40 çarpaylıq [[Göylər]] kənd və 35 çarpaylıq Sabir qəsəbə xəstəxanaları, poliklinika, habelə 16 həkim ambulatoriyası və 23 ferdşer – mama məntəqəsi, 114 həkim, 332 orta tibb işçisi və 248 kiçik tibb işçisi xidmət edir. Həmçinin rayonda müasir tələblərə cavab verən Diaqnostika Müalicə Mərkəzi fəaliyyət göstərir. == Turizm == Rayonun ən məşhur turizm zonalarından biri Pirqulu kəndidir. == Bələdiyyələr == Rayonda 1 şəhər, 2 qəsəbə və 7 kənd bələdiyyəsi fəaliyyət göstərir. == Qardaş şəhərlər == * [[İğdır]] ([[Türkiyə]]). == Qalereya == <gallery> Fayl:Expensive in the village (Azerbaijan, Shamakhi Rayoni) e-citizen.jpg Fayl:Shamakhi e-citizen.jpg Fayl:Shamakhi Juma Mosque.jpg Fayl:Village in Azerbaijan (Shamakhi Rayoni) e-citizen.jpg Fayl:Mountain in Azerbaijan, Shamakhi Rayoni e-citizen.jpg Fayl:Azerbaijan, Shamakhi e-citizen.jpg Fayl:Shemakha pass azerbaijan.jpg </gallery> == Mənbə == * Azərbaycan Respublikasının inzibati ərazi vahidləri. — Kənd rayonları, səhifə 871. // [[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]]. 25 cilddə. Məsul katib akademik [[Tofiq Nağıyev|T. M. Nağıyev]]. [http://web.archive.org/save/http://www.ebooks.az/download/hJTyWQZD.pdf "Azərbaycan" cildi]. Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2007, 884 səhifə. ISBN 9789952441017 == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * http://shamakhi-encyclopedia.az/ * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [https://www.youtube.com/watch?v=MvKTA-WApkw Şamaxı mahnısı (02.03.2014)] * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [https://www.youtube.com/watch?v=iMkitBTMrgE Şamaxı abidələri (05.05.2014)] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Azərbaycan}} {{Azərbaycan iqtisadi rayonları}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonu| ]] [[Kateqoriya:1930-cu ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]] bixd1fmxh09t0j1yzrrv8wc3smkzm4u 0 5430 8985835 8984085 2026-07-02T11:31:34Z Philosopherazer 40686 8985835 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} [[Fayl:Mechanical scan TV-set.jpg|thumb|200px|İlk SSRİ mexaniki televizoru]] '''Televiziya''' ([[yunanca]] τήλε — uzaq və [[latınca]] video — görürəm; televisio — uzağıgörmə) — [[kütləvi informasiya vasitələri|kütləvi informasiya vasitəsi]], [[səs]]in və hərəkət edən təsvirin müəyyən məsafəyə ötürülməsi və qəbulu üçün rabitə sistemi. İlk televiziya sitemləri mexaniki idilər və təsviri göstərərək səs müşayiətini nəzərdə tutmurdu. == Televiziyanın cəmiyyətdə rolu == [[Edvard Merou]]: "O öyrədə və maarifləndirə, hətta həvəsləndirə bilər, ancaq o vaxta qədər ki, insanlar ondan müvafiq surətdə istifadə edə bilsinlər. Əks halda o sadəcə olaraq naqil və lampalardan ibarət qutudur". == Televiziyanın tənqidi == [[Artur Çarlz Klark]]: "Nə vaxtsa bizim nəsil haqqında işıqlı hərflərlə yazacaqlar: "Tanrılar məhv etmək istədiklərinə əvvəlcə televizor bağışlayacaqlar. Biz yaradan yox, tamaşa edən nəsilə çevrilirik". == Şəkilləri == <gallery> OTVbelweder-front.jpg|Televiziya Family watching television 1958.jpg|ilk lampalı televizor Plasma display.jpg|Televiziya </gallery> == Xarici keçidlər == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Teleincəsənət fəlsəfi-estetik kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.439-447] [[Kateqoriya:Televiziya| ]] [[Kateqoriya:ABŞ ixtiraları]] [[Kateqoriya:Almaniya ixtiraları]] [[Kateqoriya:Britaniya ixtiraları]] [[Kateqoriya:Rusiya ixtiraları]] [[Kateqoriya:Televiziya terminləri]] [[Kateqoriya:XX əsrin ixtiraları]] [[Kateqoriya:Şotlandiya ixtiraları]] 0hbat2xddwez0tlz5q70uhb6dvc88h6 0 5706 8985511 8601384 2026-07-01T22:27:47Z Nemoralis 128937 Test 8985511 wikitext text/x-wiki {{yeniləmə}} {{Dövlət | orijinal_adı = {{Dil-fr|Burkina Faso}} | rəsmi_adı = Burkina Faso | milli_şüarı = "Unité, Progrès, Justice" | himni = | bayrağı = Flag of Burkina Faso.svg | gerbi = Burkina Faso COA.png | xəritəsi = Burkina Faso (orthographic projection).svg | rəsmi_dilləri = [[Fransız dili]] | dini = | paytaxtı = [[Uaqaduqu]] | ən_böyük_şəhəri = [[Uaqaduqu]]- 2 740 min; Bobo-Diulaso – 580 min ( 2015 il). | rəhbərin_titulu1 = Prezident | rəhbərin_titulu2 = Baş nazir | rəhbərin_adı1 = [[İbrahim Traore]] | rəhbərin_adı2 = [[Albert Ouédraogo]] | quruluş_hadisəsi1 = [[Fransa]]dan müstəqillik | quruluş_tarixi1 = 5 avqust 1960 | su_ərazisi_faizi = 0,2 | təxmini_əhalisi = 18,3 milyon | təxmini_əhali_sırası = 61-ci yer | təxmini_əhalisi_il = 2015-ci il | əhalisinin_siyahıya_alınması = 14 017 262 | əhalisinin_siyahıya_alınması_il = 9.XII.2006 | əhalisinin_sıxlığı = 66 | ÜDM_AQP = 29,3 milyard | ÜDM_AQP_sırası = 124-cü | ÜDM_AQP_il = 2014 | adam_başına_ÜDM_AQP = 1 700 | adam_başına_ÜDM_AQP_sırası = 212-ci | valyutası = Frank | valyutası_kodu = KFA | internet_domeni = [[.bf]] | telefon_kodu = 226 }} '''Burkina Faso''' — [[Qərbi Afrika]]da [[dövlət]]. 1984-cü ilin avqustuna qədər Yuxarı Volta adlanırdı. [[Şimal]]da [[Mali]], [[şərq]]də [[Niger]], [[cənub]]-[[şərq]]də [[Benin]], [[cənub]]da [[Toqo]] və [[Qana]], [[cənub]]-[[qərb]]də Kot-d-İvuar ilə həmsərhəddir. Burkina Fasonun dənizə çıxışı yoxdur. Burkina Fasonun adı tərcümədə "vicdanlı adamların vətəni" deməkdir. (moore dilində "burkina" -""vicdanlı adamlar", dyula dilində "faso" — "vətən"). Digər tərcüməyə görə Burkina Faso — "ləyaqətli adamların ölkəsi" deməkdir. Ərazisi 273 187 km², əhalisi 15,7 mln. nəfərdir.(2009). Paytaxtı — [[Uaqaduqu]] şəhəridir. == Siyasi quruluşu == Dövlət başçısı — ümumi səsvermənin nəticələrinə əsasən seçilən prezidentdir. (1 noyabr 2014-cü il tarixdən bu vəzifəni müvəqqəti olaraq İsaak Zida icra edir). Hökumət başçısı — [[prezident]] tərəfindən təyin edilən baş nazirdir. (1 noyabr 2014-cü il tarixdən İsaak Zida) Qanunvericilik orqanı ikipalatalı parlamentdən — Milli Assambleyadan (ümumi səsvermə ilə 5 il müddətinə seşilən 111 deputat) və Nümayəndələr Palatasından (3 il müddətinə seçilən 178 [[deputat]]) ibarətdir. == Tarixi == === Erkən tarix === XI əsrin əvvəllərində Burkina Faso ərazisinə [[şimal]]-[[şərq]]dən, indiki [[Qana]] ərazisindən mosi [[tayfa]]sı gəlmişdir. Mosilər yerli nyenese, qrusi və busa [[tayfa]]larını özlərinə tabe etdilər. Doqon [[tayfa]]sı şimala çəkilməyə məcbur oldu. Müasir Furkina Faso ərazisində XIV əsrdə Uaqaduqu, Yatenqa, Tenkodoqo və Fada-Qurma dövlətləri mövcud olmuşdur. XIV əsrdən XVI əsrə qədər Yatenqa dövləti qonşu Mali və Sonqay ərazilərinin bir hissəsini işğal etmişdir. === Müstəmləkə dövrü === XIX əsrin sonlarında Burkina Fasonın fransızlar tərəfindən işğalı başlandı. 1895-ci ildə Yatenqa dövlətinin ordusu darmadağın edildi, 1897-ci ildə isə Fada-Qurma [[Fransa]]nın protektoratlığını tanıdı. 1904-cü ildən 1919-cu ilədək Yuxarı Volta fransız müstəmləkəsi olan Yuxarı [[Seneqal]] — [[Niger]] müstəmləkəsinin tərkibində, sonralar isə ayrıca müstəmləkə olmuşdur. 1947-ci ildə Yuxarı Volta müstəmləkəsi bərpa olunmuşdur. 1947-ci ildən 1958-ci ilə kimi fransız Yuxarı Voltası [[Fransa]] dənizarxası ərazisi olmuş, sonralar isə Fransa Birliyinin tərkibində Yuxarı Volta Muxtar Pespublikası kimi təşkil olunmuşdu. 1958-ci ildə Yuxarı Volta 1959–1960-cı illərdə mövcud olmuş Mali Federasiyasına ([[Mali]] və [[Seneqal]]) daxil olmağı planlaşdırmaq arzusunda olsa da, qonşu [[Fil Dişi Sahili]] dövlətinin təzyiqi nəticəsində bu federasiyada iştirak etməkdən imtina etdi. 1959-cu ilin dekabrında Yameoqo ölkənin prezidenti oldu. Onun ilk işi öz partiyasından başqa digər partiyaların fəaliyyətini qadağan etmək oldu. [[Fayl:Un-burkina-faso.png|400px|Burkina Fasonun bölgələri]] === Müstəqillik dövrü === 5 avqust 1960-cı ildə Yameoqo tərəfindən Yuxarı Voltanı müstəqil dövlət elan etdi və onun ilk prezidenti oldu. 1966-cı ilin yanvarında başlanan ümummilli tətil nəticəsində Yameoqo hakimiyyətdən devrildi. Hakimiyyət podpolkovnik Sanqule Lamizana başda olmaqla hərbçilərin əlinə keçdi. 1970-ci ildə Burkina Fasoda yeni konstitusiya qəbul edildi, siyasi partiyaların fəaliyyətinə icazə verildi, artıq briqada generalı olmuş Lamizana ümumi səsvermə nəticəsində ölkə prezidenti seçildi, lakin 1974-cü ildə növbəti prezident seçkiləri ərəfəsində hakim partiyanın rəhbərləri arasında ziddiyyətlər kəskinləşdi və 1974-cü ilin fevralında Lamizana hakimiyyəti ələ keçirdi. 1977-ci ildə Lamizana ölkəni mülki idarəetmə formasına qaytardı, lakin 1980-ci ilin noyabrında Yuxarı Voltada polkovnik Saye Zerbonun başçılığı ilə yenidən hərbi rejim quruldu. 1982-ci ilin 7 noyabrında Zerbo növbəti hərbi çevriliş nəticəsində hakimiyyətdən devrildi. Bu hərbi çevriliş nəticəsində prezidentlikdə gözü olmayan Sankara yerinə hakimiyyətə mayor Jan Batista Uedraoqo ölkənin yeni prezidenti oldu. Hərbi idarəetmə yeni bir konstitusiya ilə demokratik bir quruluşa keçməyə hazırlaşarkən, Sankara anti-qərb ritorikası ilə önə çıxan Liviya lideri Muammar Qəddafi ilə yaxın əlaqələr qurmağa başladı. 1983-cü ildə yeni prezident öz hökumətindəki "sollarla" əlaqələri kəsməyi qərara aldı. Həyata keçirilən tədbirlərdən biri də kapitan [[Tomas Sankara]]nın solçu baxışlarının davamçılarını Nazirlər Kabinetindən qovulması oldu. 1983-cü ilin 4 avqustunda leytenant Blez Compaorenin başçılıq etdiyi bir qrup hərbçi Sankaranı həbsdən azad etdi və Sankara dövlət başçısı oldu. O, ölkənin adını dəyişərək Burkina Faso adlandırdı və sosial inqilabi dəyişikliklər kursunu elan etdi. Xarizmatik lider olan [[Tomas Sankara]] inqilabın inkişafını yalnız şəxsi nümunədə görürdü. Prezident ordu kapitanı olaraq bu vəzifədən qazandığı əmək haqqı ilə — ayda 450 dollar ilə dolanırdı. Prezidentlikdən aldığı 2000 dollar məbləğində pulu isə kimsəsizlər fonduna bağışlayırdı. Sankaranın vəfatından sonra onun sərvətinin hakimiyyətə gəlməmişdən əvvəl aldığı "Pejo" markalı avtomobildən, buzxanası sınıq olan soyuducudan, dörd velosipeddən ibarət olduğu aşkar olunmuşdu. Onun keçirdiyi islahatlardan biri bütün dövlət məmurlarının gəlirlərinin və hesablarının açıqlanması olmuşdu. Sankara işçilərinə onun iş otağında kondisioner quraşdırmaqlarını qadağan etmişdi. Bunu o, belə izah etmişdi: "mən dəbdəbəli həyat sürə bilməyən insanların qarşısında utanıram". Həmçinin Sankara öz portretlərini ictimai yerlərdən, ofislərdən asmağa da icazə verməmişdi. O, "Mersedes" markalı avtomobillərdən ibarət olan hökumət avtoparkını satmışdı. Onun əvəzinə nazirləri ölkədə ən ucuz marka olan "Reno" avtomobilləri ilə təmin etmişdi. Sankara dövlət məmurlarının maaşlarını kəsirdi, onlara şəxsi sürücüdən istifadə etməyə və birinci sinif aviabiletlərlə uçmağı qadağan etmişdi. Məmurlara bahalı qərb kostyumları deyil, yerli əhalinin tikdiyi pambıqdan olan tuniklər geyinmələrini tapşırmışdı. Yeni il qabağı Sankara məmurlara kimsəsizlər fonduna bir aylıq əmək haqqlarını bağışlamaları haqqında göstəriş vermişdi. Bir dəfə Sankara nazirlər kabinetinin yarısını işdən çıxardıb kollektiv şəkildə fermalara göndərmişdi. Ölkə başçısı onların orada çalışaraq daha faydalı olacaqlarını bəyan etmişdi. Sankaranın hakimiyyətə gəlməsindən üç il ötdükdən sonra Dünya Bankı Burkina-Fasoda korrupsiyanın olmadığını qeyd etmişdi. 15 oktyabr 1987-ci ildə Blez Compaorenin rəhbərlik etdiyi hərbi çevriliş nəticəsində çıxan toqquşmada 30 nəfərlə birlikdə ölmüşdür. === Yeni dövr === 30 oktyabr 2014-cü ildə ordu hakimiyyəti ələ keçirdi və parlamenti buraxdı. Hadisədən bir gün sonra Prezident Compaoré istefa etdiyini və 90 gün ərzində yeni seçkilərin keçiriləcəyini açıqladı. Bu elandan bir müddət əvvəl hərbi komandan Nabéré Honoré Traoré, yeni konstitusiyaya uyğun hökumət on iki ay ərzində yenidən qurulana qədər müvəqqəti bir hökumətin olacağını bildirdi. Bu açıqlama ilə birlikdə Traoré, eyni zamanda konstitusiyaya uyğun olaraq prezidentliyi də icra edəcəyini bildirdi. Bu açıqlamalara əlavə olaraq, prezident qvardiya alayının polkovniki Yaqouba İshaq Zida müvəqqəti hökumət yaratmaq vəzifəsinin ona tapşırıldığını və Traorenin dediklərinin etibarlı olmadığını bildirdi. Noyabrın 1-də ordu rəhbərliyi Zidanın arxasında olduqlarını bildirdilər, rəhbərliyə can atan Traoré isə bəyannaməni imzalayanların arasında idi. Prezident Compaoré ölkəni tərk edərək Fil Dişi Sahilinə qaçdı. Burkina Faso müvəqqəti hökuməti, təxminən 1200 əsgərdən ibarət olan prezident qarovulunun yenidən qurulma planlarını əvvəlcədən açıqladı. Burada üsyanin əsl səbəbi açıqlanırdı. Sentyabrın 23-də nə əhalinin, nə də ordunun dəstəyini almayan üsyançılar üçün çevriliş bitdi, Prezident vəzifəsini icra edən Kafando və Baş nazir Zida öz vəzifələrinə qayıtdılar. Oktyabrın 1-də üsyançıların başçısı Briqada generalı Gilbert Dyendre həbs edildi. 30 noyabr 2015-ci ildə keçirilən qanuni prezident seçkilərdə 29,65% səs toplayan Zefirin Diabré 53,49% səslə üstələyən Roch Mark Christian Kaboré birinci turda Burkina Fasonun prezidenti seçildi. O Maurice Yaméogo-dan sonra Burkina Fasonun müstəqillik əldə etməsindən sonra ikinci sivil prezidentdir. 15 yanvar 2016-cı ildə 30 nəfər silahlı şəxs Burkina Fasonun paytaxtı Uaqaduqunun mərkəzindəki Taxi Brousse barına, Cappuccino restoranına və Otel Splendidə hücum etdi. Bu yerlər əsasən qərblilər tərəfində ziyarət edilən yerlər idi. == Əhalisi == Burkina Fasonun yerli xalqları iki əsas etnik qrupa aiddir:qur, ən böyük xalqı moşu də daxil olmaqla (ümumi əhalinin 48,6%), həmçinin sisala, mbuin, qa, bobo (6,8%), lobi (4,3%), qurunsi (6%), qurma (7%), senufo (2,2%); və mande, ona da daxildir buşa (bisa), samo (sanu) 6,5 %, xausa, soninke, dyula, fulbe; şimalda isə sonqay və tuareqlər yaşayır. Dinlər — [[müsəlman]]lar 60,5%, yerli dinlər 15,3%, [[xristianlıq]] (əsasən [[katoliklər]]) — 23,2%. Şəhər əhalisi 20 %-dir. Əhali sıxlığı 48,2 nəfər/km²-dir. == İqtisadiyyatı == {{Başlıq genişləndir}} == Mənbə == * Народы мира. Москва,1988. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Burkina-Faso mövzularda}} {{Afrika Birliyi}} {{İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı}} {{Xarici keçidlər}} {{Burkina-Faso-qaralama}} {{Afrika-qaralama}} [[Kateqoriya:Burkina-Faso| ]] [[Kateqoriya:Unitar dövlətlər]] [[Kateqoriya:Dənizə çıxışı olmayan ölkələr]] [[Kateqoriya:BMT üzvü olan ölkələr]] [[Kateqoriya:Afrika İttifaqına üzv dövlətlər]] [[Kateqoriya:İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv dövlətlər]] [[Kateqoriya:1958-ci ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]] [[Kateqoriya:1960-cı ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]] [[Kateqoriya:1984-cü ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]] [[Kateqoriya:Afrika İttifaqına üzv dövlətlər]] [[Kateqoriya:Ən az inkişaf etmiş ölkələr]] [[Kateqoriya:Fransız dilində danışılan ölkə və bölgələr]] [[Kateqoriya:Hərbi diktaturalar]] [[Kateqoriya:İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv dövlətlər]] [[Kateqoriya:Keçmiş Fransa müstəmləkələri]] [[Kateqoriya:Respublikalar]] 6j7ro209goevzbwakcfkiajavdrkn5v 8985512 8985511 2026-07-01T22:27:57Z Nemoralis 128937 Test 8985512 wikitext text/x-wiki {{Mənbəsiz}} {{yeniləmə}} {{Dövlət | orijinal_adı = {{Dil-fr|Burkina Faso}} | rəsmi_adı = Burkina Faso | milli_şüarı = "Unité, Progrès, Justice" | himni = | bayrağı = Flag of Burkina Faso.svg | gerbi = Burkina Faso COA.png | xəritəsi = Burkina Faso (orthographic projection).svg | rəsmi_dilləri = [[Fransız dili]] | dini = | paytaxtı = [[Uaqaduqu]] | ən_böyük_şəhəri = [[Uaqaduqu]]- 2 740 min; Bobo-Diulaso – 580 min ( 2015 il). | rəhbərin_titulu1 = Prezident | rəhbərin_titulu2 = Baş nazir | rəhbərin_adı1 = [[İbrahim Traore]] | rəhbərin_adı2 = [[Albert Ouédraogo]] | quruluş_hadisəsi1 = [[Fransa]]dan müstəqillik | quruluş_tarixi1 = 5 avqust 1960 | su_ərazisi_faizi = 0,2 | təxmini_əhalisi = 18,3 milyon | təxmini_əhali_sırası = 61-ci yer | təxmini_əhalisi_il = 2015-ci il | əhalisinin_siyahıya_alınması = 14 017 262 | əhalisinin_siyahıya_alınması_il = 9.XII.2006 | əhalisinin_sıxlığı = 66 | ÜDM_AQP = 29,3 milyard | ÜDM_AQP_sırası = 124-cü | ÜDM_AQP_il = 2014 | adam_başına_ÜDM_AQP = 1 700 | adam_başına_ÜDM_AQP_sırası = 212-ci | valyutası = Frank | valyutası_kodu = KFA | internet_domeni = [[.bf]] | telefon_kodu = 226 }} '''Burkina Faso''' — [[Qərbi Afrika]]da [[dövlət]]. 1984-cü ilin avqustuna qədər Yuxarı Volta adlanırdı. [[Şimal]]da [[Mali]], [[şərq]]də [[Niger]], [[cənub]]-[[şərq]]də [[Benin]], [[cənub]]da [[Toqo]] və [[Qana]], [[cənub]]-[[qərb]]də Kot-d-İvuar ilə həmsərhəddir. Burkina Fasonun dənizə çıxışı yoxdur. Burkina Fasonun adı tərcümədə "vicdanlı adamların vətəni" deməkdir. (moore dilində "burkina" -""vicdanlı adamlar", dyula dilində "faso" — "vətən"). Digər tərcüməyə görə Burkina Faso — "ləyaqətli adamların ölkəsi" deməkdir. Ərazisi 273 187 km², əhalisi 15,7 mln. nəfərdir.(2009). Paytaxtı — [[Uaqaduqu]] şəhəridir. == Siyasi quruluşu == Dövlət başçısı — ümumi səsvermənin nəticələrinə əsasən seçilən prezidentdir. (1 noyabr 2014-cü il tarixdən bu vəzifəni müvəqqəti olaraq İsaak Zida icra edir). Hökumət başçısı — [[prezident]] tərəfindən təyin edilən baş nazirdir. (1 noyabr 2014-cü il tarixdən İsaak Zida) Qanunvericilik orqanı ikipalatalı parlamentdən — Milli Assambleyadan (ümumi səsvermə ilə 5 il müddətinə seşilən 111 deputat) və Nümayəndələr Palatasından (3 il müddətinə seçilən 178 [[deputat]]) ibarətdir. == Tarixi == === Erkən tarix === XI əsrin əvvəllərində Burkina Faso ərazisinə [[şimal]]-[[şərq]]dən, indiki [[Qana]] ərazisindən mosi [[tayfa]]sı gəlmişdir. Mosilər yerli nyenese, qrusi və busa [[tayfa]]larını özlərinə tabe etdilər. Doqon [[tayfa]]sı şimala çəkilməyə məcbur oldu. Müasir Furkina Faso ərazisində XIV əsrdə Uaqaduqu, Yatenqa, Tenkodoqo və Fada-Qurma dövlətləri mövcud olmuşdur. XIV əsrdən XVI əsrə qədər Yatenqa dövləti qonşu Mali və Sonqay ərazilərinin bir hissəsini işğal etmişdir. === Müstəmləkə dövrü === XIX əsrin sonlarında Burkina Fasonın fransızlar tərəfindən işğalı başlandı. 1895-ci ildə Yatenqa dövlətinin ordusu darmadağın edildi, 1897-ci ildə isə Fada-Qurma [[Fransa]]nın protektoratlığını tanıdı. 1904-cü ildən 1919-cu ilədək Yuxarı Volta fransız müstəmləkəsi olan Yuxarı [[Seneqal]] — [[Niger]] müstəmləkəsinin tərkibində, sonralar isə ayrıca müstəmləkə olmuşdur. 1947-ci ildə Yuxarı Volta müstəmləkəsi bərpa olunmuşdur. 1947-ci ildən 1958-ci ilə kimi fransız Yuxarı Voltası [[Fransa]] dənizarxası ərazisi olmuş, sonralar isə Fransa Birliyinin tərkibində Yuxarı Volta Muxtar Pespublikası kimi təşkil olunmuşdu. 1958-ci ildə Yuxarı Volta 1959–1960-cı illərdə mövcud olmuş Mali Federasiyasına ([[Mali]] və [[Seneqal]]) daxil olmağı planlaşdırmaq arzusunda olsa da, qonşu [[Fil Dişi Sahili]] dövlətinin təzyiqi nəticəsində bu federasiyada iştirak etməkdən imtina etdi. 1959-cu ilin dekabrında Yameoqo ölkənin prezidenti oldu. Onun ilk işi öz partiyasından başqa digər partiyaların fəaliyyətini qadağan etmək oldu. [[Fayl:Un-burkina-faso.png|400px|Burkina Fasonun bölgələri]] === Müstəqillik dövrü === 5 avqust 1960-cı ildə Yameoqo tərəfindən Yuxarı Voltanı müstəqil dövlət elan etdi və onun ilk prezidenti oldu. 1966-cı ilin yanvarında başlanan ümummilli tətil nəticəsində Yameoqo hakimiyyətdən devrildi. Hakimiyyət podpolkovnik Sanqule Lamizana başda olmaqla hərbçilərin əlinə keçdi. 1970-ci ildə Burkina Fasoda yeni konstitusiya qəbul edildi, siyasi partiyaların fəaliyyətinə icazə verildi, artıq briqada generalı olmuş Lamizana ümumi səsvermə nəticəsində ölkə prezidenti seçildi, lakin 1974-cü ildə növbəti prezident seçkiləri ərəfəsində hakim partiyanın rəhbərləri arasında ziddiyyətlər kəskinləşdi və 1974-cü ilin fevralında Lamizana hakimiyyəti ələ keçirdi. 1977-ci ildə Lamizana ölkəni mülki idarəetmə formasına qaytardı, lakin 1980-ci ilin noyabrında Yuxarı Voltada polkovnik Saye Zerbonun başçılığı ilə yenidən hərbi rejim quruldu. 1982-ci ilin 7 noyabrında Zerbo növbəti hərbi çevriliş nəticəsində hakimiyyətdən devrildi. Bu hərbi çevriliş nəticəsində prezidentlikdə gözü olmayan Sankara yerinə hakimiyyətə mayor Jan Batista Uedraoqo ölkənin yeni prezidenti oldu. Hərbi idarəetmə yeni bir konstitusiya ilə demokratik bir quruluşa keçməyə hazırlaşarkən, Sankara anti-qərb ritorikası ilə önə çıxan Liviya lideri Muammar Qəddafi ilə yaxın əlaqələr qurmağa başladı. 1983-cü ildə yeni prezident öz hökumətindəki "sollarla" əlaqələri kəsməyi qərara aldı. Həyata keçirilən tədbirlərdən biri də kapitan [[Tomas Sankara]]nın solçu baxışlarının davamçılarını Nazirlər Kabinetindən qovulması oldu. 1983-cü ilin 4 avqustunda leytenant Blez Compaorenin başçılıq etdiyi bir qrup hərbçi Sankaranı həbsdən azad etdi və Sankara dövlət başçısı oldu. O, ölkənin adını dəyişərək Burkina Faso adlandırdı və sosial inqilabi dəyişikliklər kursunu elan etdi. Xarizmatik lider olan [[Tomas Sankara]] inqilabın inkişafını yalnız şəxsi nümunədə görürdü. Prezident ordu kapitanı olaraq bu vəzifədən qazandığı əmək haqqı ilə — ayda 450 dollar ilə dolanırdı. Prezidentlikdən aldığı 2000 dollar məbləğində pulu isə kimsəsizlər fonduna bağışlayırdı. Sankaranın vəfatından sonra onun sərvətinin hakimiyyətə gəlməmişdən əvvəl aldığı "Pejo" markalı avtomobildən, buzxanası sınıq olan soyuducudan, dörd velosipeddən ibarət olduğu aşkar olunmuşdu. Onun keçirdiyi islahatlardan biri bütün dövlət məmurlarının gəlirlərinin və hesablarının açıqlanması olmuşdu. Sankara işçilərinə onun iş otağında kondisioner quraşdırmaqlarını qadağan etmişdi. Bunu o, belə izah etmişdi: "mən dəbdəbəli həyat sürə bilməyən insanların qarşısında utanıram". Həmçinin Sankara öz portretlərini ictimai yerlərdən, ofislərdən asmağa da icazə verməmişdi. O, "Mersedes" markalı avtomobillərdən ibarət olan hökumət avtoparkını satmışdı. Onun əvəzinə nazirləri ölkədə ən ucuz marka olan "Reno" avtomobilləri ilə təmin etmişdi. Sankara dövlət məmurlarının maaşlarını kəsirdi, onlara şəxsi sürücüdən istifadə etməyə və birinci sinif aviabiletlərlə uçmağı qadağan etmişdi. Məmurlara bahalı qərb kostyumları deyil, yerli əhalinin tikdiyi pambıqdan olan tuniklər geyinmələrini tapşırmışdı. Yeni il qabağı Sankara məmurlara kimsəsizlər fonduna bir aylıq əmək haqqlarını bağışlamaları haqqında göstəriş vermişdi. Bir dəfə Sankara nazirlər kabinetinin yarısını işdən çıxardıb kollektiv şəkildə fermalara göndərmişdi. Ölkə başçısı onların orada çalışaraq daha faydalı olacaqlarını bəyan etmişdi. Sankaranın hakimiyyətə gəlməsindən üç il ötdükdən sonra Dünya Bankı Burkina-Fasoda korrupsiyanın olmadığını qeyd etmişdi. 15 oktyabr 1987-ci ildə Blez Compaorenin rəhbərlik etdiyi hərbi çevriliş nəticəsində çıxan toqquşmada 30 nəfərlə birlikdə ölmüşdür. === Yeni dövr === 30 oktyabr 2014-cü ildə ordu hakimiyyəti ələ keçirdi və parlamenti buraxdı. Hadisədən bir gün sonra Prezident Compaoré istefa etdiyini və 90 gün ərzində yeni seçkilərin keçiriləcəyini açıqladı. Bu elandan bir müddət əvvəl hərbi komandan Nabéré Honoré Traoré, yeni konstitusiyaya uyğun hökumət on iki ay ərzində yenidən qurulana qədər müvəqqəti bir hökumətin olacağını bildirdi. Bu açıqlama ilə birlikdə Traoré, eyni zamanda konstitusiyaya uyğun olaraq prezidentliyi də icra edəcəyini bildirdi. Bu açıqlamalara əlavə olaraq, prezident qvardiya alayının polkovniki Yaqouba İshaq Zida müvəqqəti hökumət yaratmaq vəzifəsinin ona tapşırıldığını və Traorenin dediklərinin etibarlı olmadığını bildirdi. Noyabrın 1-də ordu rəhbərliyi Zidanın arxasında olduqlarını bildirdilər, rəhbərliyə can atan Traoré isə bəyannaməni imzalayanların arasında idi. Prezident Compaoré ölkəni tərk edərək Fil Dişi Sahilinə qaçdı. Burkina Faso müvəqqəti hökuməti, təxminən 1200 əsgərdən ibarət olan prezident qarovulunun yenidən qurulma planlarını əvvəlcədən açıqladı. Burada üsyanin əsl səbəbi açıqlanırdı. Sentyabrın 23-də nə əhalinin, nə də ordunun dəstəyini almayan üsyançılar üçün çevriliş bitdi, Prezident vəzifəsini icra edən Kafando və Baş nazir Zida öz vəzifələrinə qayıtdılar. Oktyabrın 1-də üsyançıların başçısı Briqada generalı Gilbert Dyendre həbs edildi. 30 noyabr 2015-ci ildə keçirilən qanuni prezident seçkilərdə 29,65% səs toplayan Zefirin Diabré 53,49% səslə üstələyən Roch Mark Christian Kaboré birinci turda Burkina Fasonun prezidenti seçildi. O Maurice Yaméogo-dan sonra Burkina Fasonun müstəqillik əldə etməsindən sonra ikinci sivil prezidentdir. 15 yanvar 2016-cı ildə 30 nəfər silahlı şəxs Burkina Fasonun paytaxtı Uaqaduqunun mərkəzindəki Taxi Brousse barına, Cappuccino restoranına və Otel Splendidə hücum etdi. Bu yerlər əsasən qərblilər tərəfində ziyarət edilən yerlər idi. == Əhalisi == Burkina Fasonun yerli xalqları iki əsas etnik qrupa aiddir:qur, ən böyük xalqı moşu də daxil olmaqla (ümumi əhalinin 48,6%), həmçinin sisala, mbuin, qa, bobo (6,8%), lobi (4,3%), qurunsi (6%), qurma (7%), senufo (2,2%); və mande, ona da daxildir buşa (bisa), samo (sanu) 6,5 %, xausa, soninke, dyula, fulbe; şimalda isə sonqay və tuareqlər yaşayır. Dinlər — [[müsəlman]]lar 60,5%, yerli dinlər 15,3%, [[xristianlıq]] (əsasən [[katoliklər]]) — 23,2%. Şəhər əhalisi 20 %-dir. Əhali sıxlığı 48,2 nəfər/km²-dir. == İqtisadiyyatı == {{Başlıq genişləndir}} == Mənbə == * Народы мира. Москва,1988. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Burkina-Faso mövzularda}} {{Afrika Birliyi}} {{İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı}} {{Xarici keçidlər}} {{Burkina-Faso-qaralama}} {{Afrika-qaralama}} [[Kateqoriya:Burkina-Faso| ]] [[Kateqoriya:Unitar dövlətlər]] [[Kateqoriya:Dənizə çıxışı olmayan ölkələr]] [[Kateqoriya:BMT üzvü olan ölkələr]] [[Kateqoriya:Afrika İttifaqına üzv dövlətlər]] [[Kateqoriya:İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv dövlətlər]] [[Kateqoriya:1958-ci ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]] [[Kateqoriya:1960-cı ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]] [[Kateqoriya:1984-cü ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]] [[Kateqoriya:Afrika İttifaqına üzv dövlətlər]] [[Kateqoriya:Ən az inkişaf etmiş ölkələr]] [[Kateqoriya:Fransız dilində danışılan ölkə və bölgələr]] [[Kateqoriya:Hərbi diktaturalar]] [[Kateqoriya:İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv dövlətlər]] [[Kateqoriya:Keçmiş Fransa müstəmləkələri]] [[Kateqoriya:Respublikalar]] 38a3r57omi4f2d3ubi9oavubg03fsqp 0 5952 8985188 8762971 2026-07-01T12:35:32Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985188 wikitext text/x-wiki {{İslam}} '''Mövlud bayramı''' — [[Məhəmməd peyğəmbər]]in (s) doğum gününün qeyd olunması. Mövlud ərəbcədən tərcümədə "doğum yeri", yaxud "doğum vaxtı" deməkdir. Tarixçilərin bəzisi Məhəmməd peyğəmbərin "fil ili"ndə - [[570]], yaxud [[571]]-ci il [[rəbiüləvvəl]] ayının 12-də, bəziləri isə [[rəbiüləvvəl]] 17-də dünyaya göz açdığını yazırlar. Peyğəmbər "tarixin gur işığında" doğulmuşdur, yəni bir çox tarixi şəxsiyyətlərdən fərqli olaraq İslam peyğəmbərinin bütün həyat yolu təfsilatı ilə öyrənilmişdir. Onun doğum tarixi ilə bağlı bir neçə günlük fərqi isə aradan qaldırmaq məqsədilə [[1981]]–ci ildə [[Ayətullah Xomeyni]]nin təklifi ilə{{mənbə göstər}}, [[1989]]-cu ildən isə Türkiyə Diyanət Vəqfi Peyğəmbərin doğumunu "Doğum həftəsi" altında bir həftə - [[rəbiüləvvəl]] ayının 12-dən 17-dək bayram etməyi daha uyğun hesab etmiş və bu fikir digər müsəlman ölkələri tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır. Müsəlmanlar həmin həftəni dünyanın hər yerində bayram edirlər. Buna "Mövlud", yaxud "Mövlud bayramı" deyirlər. Ümumiyyətlə, islamda bəzi gecələr müqəddəs, qiymətli gecələr sayılır: [[Qədr gecəsi]], [[Merac gecəsi]], Mövlud gecəsi belə gecələrdəndir. Mövlud gecəsi Peyğəmbərin doğulduğuna səmimi-qəlbdən sevinənlərin günahlarının bağışlanmasına dair çoxlu hədislər nəql olunur. Əsrlər boyu Mövlud gecəsinin öz ənənələri təşəkkül tapmışdır. Bu gecə müsəlmanlar oyaq qalır, [[Quran]] oxuyur, sədəqə çıxarır, günahlarının bağışlanması üçün Allaha dualar edirlər, qəlblərə xoş bir duyğu, sevinc, arxayınlıq hakim kəsilir. Lakin Mövlud gecəsinin fəlsəfəsi bununla bitmir. Burada məqsəd ondan ibarətdir ki, müsəlmanlar Məhəmməd peyğəmbərin keçdiyi həyat yoluna bir daha nəzər salsınlar, onun yüksək insani keyfiyyətlərindən, əxlaqi dəyərlərindən ibrət götürə bilsinlər. Qurana görə, Peyğəmbər adi insandır<ref>[[Kəhf surəsi]], 110</ref>, möminlərə şəfqətli və mərhəmətlidir<ref>[[Tövbə surəsi]], 128</ref>, yaxşı əməl sahiblərinə cənnətdən müjdə verən, pis əməl sahiblərini cəhənnəm əzabından xəbərdar edəndir<ref>[[Maidə surəsi]], 19</ref>, möminlərə onların özlərindən daha yaxındır<ref>[[Əhzab surəsi]], 6</ref>. Allah onu insanlar arasında seçmiş, özünə rəsul-elçi etmiş, doğru yolu göstərən sonuncu rəhbərlik kitabı Quranla aləmlərə rəhmət olaraq peyğəmbər göndərmişdir. Odur ki, Quranda buyurulur: "Səni də (Ya Rəsulum!) aləmlərə (bütün insanlara və cinlərə) ancaq bir rəhmət olaraq göndərdik." <ref>[[Ənbiya surəsi]], 107</ref>. Allah onu gözəl əxlaqına görə insanlara təqlid nümunəsi kimi vəsf edir: "Allahın Rəsulu Allaha, Qiyamət gününə ümid bəsləyənlər və Allahı çox zikr edənlər üçün gözəl nümunədir"<ref>[[Əhzab surəsi]], 21</ref>. Peyğəmbərə iman gətirməklə, onun dediklərinə əməl etməklə, onu müqəddəs tutmaqla insan böyük savab qazanır, axirətdə yüksək dərəcələrə və əbədi səadətə nail olur. Mövlud bayramı bütün bunları insanlara bir daha xatırladır, onları əməli salehliyə, xoşxasiyyətliliyə, gözəl əxlaqa çağırır. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:İslam bayramları]] [[Kateqoriya:Məhəmmədin həyatı]] [[Kateqoriya:Livan festivalları]] [[Kateqoriya:Şiəlik]] [[Kateqoriya:İslam terminləri]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ktlfidiafvklotknt1d3i3ax7itxwlm 0 6060 8985405 8942271 2026-07-01T18:28:02Z Bozqurd77 316685 +[[Kateqoriya:Etnofobiya]]; +[[Kateqoriya:Türkofobiya]]; +[[Kateqoriya:Erməni tarixi]] 8985405 wikitext text/x-wiki {{Vətəndaşlara qarşı hücum |Adı = Xocalı soyqırımı |Konflikt = [[Qarabağ müharibəsi|Birinci Qarabağ müharibəsi]] |Şəkil = Khojaly Genocide memorial 3.JPG |Şəklin ölçüsü = 255px |Şəklin izahı = [[Niderland]]ın [[Haaqa]] şəhərində [[Haaqa şəhərində Xocalı abidəsi|Xocalı soyqırımı abidəsi]] |Koordinatlar = |Hücumun yeri = |Hücumun hədəfi = |Tarix = |Vaxt = |Hücum metodu = |Silah = |Ölü = 613<ref name="Число жертв">Azərbaycan dövlətinin rəsmi məlumatına görə bax: [http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument Letter dated 23 April 2002 from the Chargé d’affaires a.i. of the Permanent Mission of Azerbaijan to the United Nations Office at Geneva addressed to the Chairperson of the Commission on Human Rights] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120217010848/http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument |date=17 February 2012 }}</ref> ([[Azərbaycan|AR]] rəsmi məlumatı) |Yaralı sayı = 487 |Təşkilatçı = {{plainlist| * {{flagicon image|Flag of Artsakh.svg}} [[Dağlıq Qarabağ]] separatçıları * {{flaqifikasiya|Ermənistan}} * {{bayraq|Rusiya}} [[366-cı motoatıcı alay]] }} |Girov sayı = 1275 }}'''Xocalı soyqırımı''' — 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə [[Ermənistan Silahlı Qüvvələri]] tərəfindən [[Rusiya]]nın [[366-cı motoatıcı alay]]ının iştirakı ilə [[Xocalı şəhəri]]ni işğal edərkən, [[Xocalı]]nın yerli əhalisi olan [[Azərbaycan türkləri|Azərbaycan türklərinə]] qarşı baş vermiş soyqırımdır. Bu əməllər mütəşəkkil formada həyata keçirildi.<ref name="memorial" /> Deportasiya olunan əhalinin əksəriyyəti [[Xankəndi]]də saxlanıldı və bu barədə qondarma [[Dağlıq Qarabağ Respublikası]] (DQR) hakimiyyətinin müvafiq əmri olduğunun aşkar göstəricisidir. Xocalıda dinc əhalinin, o cümlədən qadınların girov kimi tutulması və saxlanılması "DQR" hakimiyyətinin Xocalının bütün dinc insanlarını əvəzsiz olaraq [[Azərbaycan]] tərəfinə qaytarmağa hazır olması ilə bağlı bəyanatları ilə aşkarca ziddiyyət təşkil edir. Girovların saxlanma şəraiti kəskin dərəcədə qeyri-qənaətbəxş olmuş, Xocalının saxlanılan sakinlərinə qarşı zorakılıq tətbiq edilmişdir.<ref name="memorial" /> Xocalı sakinləri qanunsuz olaraq mülkiyyətlərindən məhrum edildi, onların əmlakı [[Xankəndi]]də və ətraf məntəqələrdə məskunlaşan şəxslər tərəfindən mənimsənildi.<ref name="memorial" /> "DQR" hakimiyyəti həmçinin şəhərdən çıxan və ya deportasiya olunan Xocalı sakinlərinə məxsus evləri zəbt etmək üzrə ordenlər verməklə başqa şəxslərə məxsus bu cür əmlakın mənimsənilməsini leqallaşdırdılar.<ref name="memorial" /> Xocalıya hücumda [[Müstəqil Dövlətlər Birliyi]]nin ordusuna məxsus olan [[366-cı motoatıcı alay]]ın hərbçiləri iştirak etmişdir.<ref name="memorial" /> Xocalı soyqırımı nəticəsində 63-ü uşaq, 106-sı qadın, 70-i qoca və qarı olmaqla, 613 Xocalı sakini qətlə yetirilib, 8 ailə tamamilə məhv edilib, 25 uşaq hər iki valideynini, 130 uşaq valideynlərindən birini itirib.<ref>{{cite web|title=AZERIS MARK THE KHOJALY MASSACRE|url=http://foreignpolicynews.org/2014/02/26/azeris-mark-the-khojaly-massacre/|website=foreignpolicynews.org|publisher=foreignpolicynews.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331015208/https://foreignpolicynews.org/2014/02/26/azeris-mark-the-khojaly-massacre/|archivedate=2022-03-31|url-status=unfit}}</ref> Düşmən gülləsindən 76-sı uşaq olmaqla, 487 nəfər yaralanıb. 1275 nəfər [[Girov|əsir]] götürülüb. Əsir götürülənlərdən 150 nəfərinin, o cümlədən 68 qadın və 26 uşağın taleyi bu günədək məlum deyil.<ref>{{cite web|last1=Abbasov|first1=Shahin|title=Azerbaijan: Baku Presses Genocide Recognition Campaign for Khojaly|url=http://www.eurasianet.org/node/65060|website=www.eurasianet.org|publisher=www.eurasianet.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612184406/https://eurasianet.org/node/65060|archivedate=2018-06-12|url-status=unfit}}</ref> Azərbaycanda Xocalı soyqırımının işıqlandırması əsasən [[Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı]] [[Çingiz Mustafayev]]in adı ilə əlaqələndirilir. Onun qısa müddətli [[Hərbi jurnalistika|hərbi jurnalistlik]] karyerasında ən vacib xidməti Xocalıda törədilən vəhşilikləri lentə almaq olmuşdur. Xocalının müdafiəsi zamanı yeddi [[Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı]] iştirak etmişdir.<ref name=ganira /> Döyüşlərdə [[Şöhrət Həsənov]] şəhid olmuş və ölümündən sonra Azərbaycan prezidenti tərəfindən [["İgidliyə görə" medalı]] ilə təltif olunmuşdur.<ref name=ganira /> Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı [[Allahverdi Bağırov]] erməni polkovnik [[Vitali Balasanyan]] vasitəsilə üç gün ərzində 1003 Xocalı əsirini ermənilərin əlindən xilas etmişdir. Hazırda [[Xocalı soyqırımının tanınması]] Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirilmişdir. Azərbaycandan başqa, Xocalını tam səviyyədə [[qətliam]] kimi [[Pakistan]] və [[Sudan]] tanıyır. Faciəni parlament səviyyəsində qətliam kimi [[Meksika]], [[Kolumbiya]], [[Çexiya]], [[Bosniya və Herseqovina]], [[Cibuti]], [[Peru]], [[Honduras]], [[Panama]], [[İordaniya]], [[Rumıniya]] və [[Şotlandiya]] tanıyır.<ref name=worldwide /> İndiyədək [[ABŞ]]-nin 22 ştatı Xocalını qətliam kimi tanıyan sənəd qəbul edib. Bu hadisə Azərbaycanda "Xocalı soyqırımı" və "Xocalı faciəsi" kimi, digər ölkələrdə isə "Xocalı qətliamı" kimi anılır. == Zəmin == {{Main|Qarabağ müharibəsi}} [[Xocalı]] 1991-ci ilin oktyabrından Qarabağdakı erməni separatçılarının blokadasında idi.<ref name="ganira">{{cite book|last1=Paşayeva|first1=Qənirə Paşayeva|author1=Həvva Məmmədova|title=Xocalı soyqırımı: Şahidlərin dilindən.|date=2011|publisher=Elm və təhsil|location=Bakı|isbn=978-9952-8142-7-9|pages=288|url=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305010129/http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|archivedate=2016-03-05|url-status=dead}}</ref> Oktyabrın 30-da şəhərlə avtomobil əlaqəsi kəsilmiş və yeganə nəqliyyat vasitəsi olaraq helikopter əlaqəsi qalmışdı.<ref name=ganira /> Xocalıya sonuncu helikopter 1992-ci il yanvarın 28-də gəlmişdi. [[Şuşa]] şəhərinin səmasında mülki helikopterin [[Şuşa yaxınlığında Mi-8 vertolyotunun vurulması|vurulması]]<ref name="28 yanvar 2015az.apa.az">{{cite web |url=http://az.apa.az/news/370626 |title=Ermənilərin Şuşada içərisində qadın və uşaqlar olan vertolyotu vurmasından 23 il ötür |author= |date=28 Yanvar 2015 |work= |publisher=az.apa.az |accessdate=2015-01-28 |language=az |archive-date=2015-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150131172821/http://az.apa.az/news/370626 |url-status=dead }}</ref> və nəticədə 41 nəfərin faciəli surətdə həlak olmasından sonra isə bu əlaqə də kəsilmişdi.<ref name=ganira /> Yanvarın 2-dən şəhərə elektrik enerjisi verilmirdi.<ref name=ganira /> 1992-ci il yanvarın 2-də [[Ayaz Mütəllibov]] Azərbaycan Respublikası Prezidentinin vəzifəsini icra etməyə davam etdi. Rəsmi olaraq, yeni yaradılmış Ermənistan Respublikası Dağlıq Qarabağda separatçılarla açıq olaraq hər hansı bir silah, yanacaq, ərzaq və ya digər maddi-texniki təmin olunmasını təkzib edirdi, lakin [[Levon Ter-Petrosyan]] sonra separatçıların maaşlarının ödənilməsi və maddi-texniki təchizatı ilə təmin edilməsini etiraf etsə də, döyüşə öz adamlarının göndərilməsini təkzib edirdi. Ermənistan artıq Azərbaycanın blokadası, həmçinin Azərbaycanın qonşusu olan Türkiyənin təzyiqi üz-üzə idi.<ref>{{cite book|last = Gokay|first = Bulent|title = The Politics of Caspian Oil|publisher=Palgrave MacMillan|year = 2003|location = New York|pages = 189–190|isbn = 0-333-73973-6 }}</ref> Fevralın əvvəllərində Azərbaycan kəndləri olan [[Malıbəyli]], [[Qaradağlı soyqırımı|Qaradağlı]] və [[Ağdaban soyqırımı|Ağdaban]] ermənilər tərəfindən işğal edildi və onların mülki əhalisi qırğına məruz qalaraq evlərini tərk etməyə məcbur edildilər. Nəticədə ən azı 140 nəfər yaralanmış və 99 nəfər həlak olmuşdu.<ref name="Smallnations">Cornell, Svante E. ''Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus''. London: Routledge, 2001. ISBN 0-7007-1162-7.</ref> Ermənistanın Qarabağla yeganə quru əlaqəsi yalnız vertolyotlar ilə daxil olunan Laçın dəhlizi idi. Bölgənin tək hava limanı paytaxt Xankəndindən yeddi km aralı yerləşən, əhalisi təxminən 6.000–10.000 nəfər olan [[Xocalı]] şəhəri idi. Bundan əlavə, Xocalı [[Qrad (silah)|Qrad]] raketlərinin artilleriya bazası kimi xidmət etmişdir. Ermənilər Xankəndidə ermənilərin yaşadığı çoxmərtəbəli binalara 400 Qrad raketlərinin atıldığını iddia edirdi.<ref name="Kaufman">{{cite book | last = Kaufman | first = Stuart | title = Modern Hatreds: The Symbolic Politics of Ethnic War | publisher=Cornell Studies in Security Affairs | year = 2001 | location = New York | pages = 49–66 | isbn = 0-8014-8736-6 }}</ref><ref name=Walker>Walker J. Christopher (1996) The Armenian presence in mountainous Karabakh. In Wright F. R. John, Goldenberg Suzanne and Schofield Richard (eds.) Transcaucasian boundaries. London: UCL Press, pp. 89–111</ref> Erməni tərəfi fevralın sonunda azərbaycanlılara hücum barədə xəbərdarlıq etdiklərini və şəhəri təslim etmək barədə ultimatum verir.<ref name=Walker /><ref>{{Cite web |title=Bloodshed in the Caucasus: escalation of the armed conflict in Nagorno Karabakh. Human Rights Watch, 1992. ISBN 1-56432-081-2, ISBN 978-1-56432-081-0, p. 20 |url=http://www.hrw.org/sites/default/files/reports/1992%20Bloodshed%20in%20Cauc%20-%20Escalation%20in%20NK.pdf |access-date=2016-08-25 |archive-date=2017-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170113170554/https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/1992%20Bloodshed%20in%20Cauc%20-%20Escalation%20in%20NK.pdf |url-status=live }}</ref><ref>The HRW report quotes the testimony of an Azerbaijani woman: "According to A. H., an Azerbaijani woman interviewed by Helsinki Watch in Baku, "After Armenians seized Malybeyli, they made an ultimatum to Khojaly… and that Khojaly people had better leave with white flag. Alif Gajiev [the head of the militia in Khojaly] told us this on 15 February, but this didn't frighten me or other people. We never believed they could occupy Khojaly""[http://www.hrw.org/sites/default/files/reports/1992%20Bloodshed%20in%20Cauc%20-%20Escalation%20in%20NK.pdf Bloodshed in the Caucasus: escalation of the armed conflict in Nagorno Karabakh. Human Rights Watch, 1992. ISBN 1-56432-081-2, ISBN 978-1-56432-081-0, p. 20] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170113170554/https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/1992%20Bloodshed%20in%20Cauc%20-%20Escalation%20in%20NK.pdf |date=2017-01-13 }}</ref> == Xocalıya hücum == [[Fayl:Nagorno Karabakh, Azerbaijan, Khojaly region..png|thumb|[[Xocalı]] şəhəri]] 1992-ci ildə fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Ermənistan silahlı qüvvələri, [[Rusiya]]nın [[366-cı motoatıcı alay]]ının zirehli texnikası və hərbi heyətinin köməkliyi ilə Azərbaycanın Xocalı şəhərini işğala başlayaraq, orada yaşayan etnik azərbaycanlıları vəhşicəsinə qətlə yetirməyə başladılar.<ref>{{cite web|last1=Muradov|first1=Murad|title=THE KHOJALY MASSACRE: A TRAGEDY UNKNOWN|url=http://beaveronline.co.uk/the-khojaly-massacre-a-tragedy-unknown/|website=beaveronline.co.uk|publisher=beaveronline.co.uk|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://beaveronline.co.uk/the-khojaly-massacre-a-tragedy-unknown/|archivedate=25 avqust 2016}}</ref> Xocalıya üç istiqamətdən hücum aparıldığından əhali [[Qarqarçay|Qarqar çayı]] istiqamətində meşələrə doğru qaçmağa məcbur olmuşdu.<ref name="jewish">{{cite web|last1=Yevdayev|first1=Milikh|title=Tragedy has No Borders: the Khojaly Massacre Remembered|url=http://www.jewishjournal.com/mountain_jews_of_azerbaijan/item/tragedy_has_no_borders_the_khojaly_massacre_remembered|website=www.jewishjournal.com|publisher=www.jewishjournal.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161009012309/http://www.jewishjournal.com/mountain_jews_of_azerbaijan/item/tragedy_has_no_borders_the_khojaly_massacre_remembered|archivedate=2016-10-09|url-status=dead}}</ref> Qarlı aşırımlarda və meşələrdə zəifləmiş, taqətdən düşmüş insanların çox hissəsi Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən burada da xüsusi qəddarlıqla məhv edilmişdir.<ref>{{cite web|last1=Hajizade|first1=Ali|title=Can the Khojaly massacre be considered as genocide?|url=http://www.turkiyenewspaper.com/world/8597.aspx|website=www.turkiyenewspaper.com|publisher=www.turkiyenewspaper.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331141142/http://www.turkiyenewspaper.com/world/8597.aspx|archivedate=2022-03-31|url-status=unfit}}</ref> "Memorial" İnsan Hüquqları Mərkəzinin 25 – 26 fevral 1992-ci il tarixdə Xocalı yaşayış məntəqəsinin işğalı zamanı insan hüquqlarının kütləvi şəkildə pozulması ilə bağlı hesabatında qeyd olunur ki, hücuma qədər Xocalıda şəhərin bir neçə yüz müdafiəçisi də daxil olmaqla 2–4 min əhali yaşayırdı.<ref name="memorial">{{cite web|title=“Memorial” İnsan Hüquqları Mərkəzinin 25-26 fevral 1992-ci il tarixdə Xocalı yaşayış məntəqəsinin işğalı zamanı insan hüquqlarının kütləvi şəkildə pozulması ilə bağlı hesabatı|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/%E2%80%9Cmemorial%E2%80%9D-insan-h%C3%BCquqlar%C4%B1-m%C9%99rk%C9%99zinin-25-26-fevral-1992-ci-il-tarixd%C9%99-xocal%C4%B1-ya%C5%9Fay%C4%B1%C5%9F|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220315230938/https://justiceforkhojaly.org/az/content/%E2%80%9Cmemorial%E2%80%9D-insan-h%C3%BCquqlar%C4%B1-m%C9%99rk%C9%99zinin-25-26-fevral-1992-ci-il-tarixd%C9%99-xocal%C4%B1-ya%C5%9Fay%C4%B1%C5%9F|archivedate=2022-03-15|url-status=unfit}}</ref> Xocalını könüllü müdafiə qüvvələri, [[Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi]]nin [[OMON|polis xüsusi təyinatlıları]] və [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri|Azərbaycan milli ordusunun]] əsgərləri qoruyurdu.<ref name="memorial" /> Hər iki tərəfdən alınan məlumata görə şəhərdə üç ədəd zirehli texnika, həmçinin "Alazan" raket qurğusu yerləşirdi. Xocalıya hücum edən şəxslər və Dağlıq Qarabağ "rəsmiləri" Xocalıda həmçinin iki ədəd "[[Qrad (silah)|Qrad]]" tipli reaktiv atəş sisteminin olduğunu söyləyirlər.<ref name="memorial" /> === Hücumun iştirakçıları === Hesabatda hücumun iştirakçılarının, "Artsaxın Milli Azadlıq Ordusu (AMAO)" "Dağlıq Qarabağ Respublikası"nın Ali Sovetinin plenumunun qərarı ilə təyin olunan baş komandan və qərargah rəisinə tabe olan ərazi komandanlıqlarının tabeliyində olan dəstələrdən (bölüklərdən) ibarət olması qeyd olunur.<ref name="memorial" /> "Memorial" müşahidəçiləri Xocalıya hücum etməyə şəxsən kimin əmr verdiyi və ya əməliyyata görə kimin məsuliyyət daşıdığı barədə məlumat ala bilməmişdir, lakin "DQR" rəhbərliyinin onun Dağlıq Qarabağda vəziyyətə tam nəzarət etməsi ilə bağlı bəyanatını əsas götürərək Xocalını zəbt etmək əməliyyatının həm planlaşdırmasına, həm də icrasına görə məsuliyyətin də onun daşıdığı nəticəsinə gəlmək olar.<ref name="memorial" /> === 366-cı motoatıcı alayın rolu === Bütün Xocalı qaçqınlarının söylədiklərinə görə şəhərə hücumda Sovet Ordusunun [[366-cı motoatıcı alay]]ının hərbçiləri iştirak edirdi, hətta onlardan bəziləri şəhərə də girmişlər.<ref name="memorial" /><ref name=ganira /><ref>Şefçenko, V. 366-cının çıxarılması: [Dağlıq Qarabağda Xocalı facəsini törətmiş rus polku haqqında]. Həyat.- 1992.- 1 may.- S.3.</ref> Hərbi hissənin komanda heyəti, əhalinin müqaviməti ilə rastlaşdıqlarına görə alayın sərbəst çıxarılmasını təmin edə bilmədiyini qeyd edirdi.<ref>.Салаев, Г. 40 дней Ходжалы: "героям" 366 — го полка посвящается. Молодежь Азербайджана.- 1992.- 4 апреля.- С.2</ref> Bu məqsədlə [[Gəncə]]də yerləşən desant diviziyasının qüvvələri cəlb edilməli oldu. Ancaq bu qüvvələr gələnədək alayın 103 nəfəri, əsasən ermənilərdən ibarət olan və qırğında iştirak etmiş hərbçi əmrə tabe olmaqdan boyun qaçıraraq Qarabağda qaldılar.<ref>Литовкин, В. Десантники будут прикрывать вывод 366-го полка из Степанакерта. Известия.- 1992.- 3 марта.- С.1</ref><ref>Vəliyev, X. 366-cı alayın hərbi quluqçularının və digər şəxslərin Xocalı Soyqırımında iştirakı tam sübuta yetirilib. Yeni Azərbaycan.- 2011.- 26 fevral.- S.11.</ref><ref>Əlioğlu, S. Xocalı: ["366-ci" diviziyanın törətdiyi qırğından 366 gün keçir]. 525-ci qəzet.- 1993.- 26 fevral.- S.4.</ref> Alayın komandanlığının cinayət sövdələşməsi və alayın çıxarılmasına məsul olan digər şəxslərin məsuliyyətsizliyi nəticəsində hərbi texnikanın bir hissəsi, o cümlədən zirehli texnika ermənilərə təhvil verildi.<ref>Məmmədov, E. Xocalı dörd ay tam mühasirədə qaldı: 366-cı motoatıcı alayın qərargahında əməliyyat planı hazırlandı. İki sahil.- 2008.- 26 fevral.- S.5.</ref> Erməni tərəfindən alınmış məlumata görə 366-cı alayının döyüş maşınları və onların heyəti şəhərə hücum əməliyyatında iştirak etmişdir, onlar şəhərə atəş açmış, lakin ora daxil olmamışdır.<ref name="memorial" /> Erməni tərəfi hərbçilərin döyüş əməliyyatlarında iştirakı üçün alayın komandanılığının yazılı əmrinin olmadığını bildirir.<ref name="memorial" /> === Hücumun gedişatı === [[Fayl:Azerbaijani refugees after the Khojaly massacre in train.jpg|thumb|250px|Xocalıdan olan [[məcburi köçkün]]lər qatarda, Ağdam, 1992-ci il.]] Xocalı fevralın 25-də saat 23:00-dan toplardan atəşə tutulmağa başlanmışdır.<ref name=memorial /> İlk növbədə yaşayış massivində yerləşən kazarma və müdafiə nöqtələri dağıdıldı. Piyada dəstələr şəhərə fevralın 26-sı gecə saat 01:00–04:00 arası girmişdir. Ermənistan silahlı birləşmələrin üzvlərinin məlumatına görə Xocalı qarnizonunun silahlı müqaviməti tezliklə tam olaraq qırıldı. Xocalıdakı dağıntılar artilleriya hücumunun olduğunu təsdiq edir, onlar gərgin küçə döyüşləri nəticəsində yaranan dağıntı və zədələnməyə bənzəmirdilər. Sonuncu müdafiə nöqtəsi saat 07:00-da məhv edildi. Hücum başladıqdan dərhal sonra əhalinin bir hissəsi Ağdam istiqamətinə hərəkət edərək Xocalını tərk etməyə başladılar<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ZUd6u4A1sZg |title=Ağdam xocalılıların imdad yeri idi |author=AzərTAc |date=13.07.2023 |work= |publisher=[http://youtube.com/ Youtube.com] |accessdate=2023-07-14 |language=az |archive-date=2023-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714185726/https://www.youtube.com/watch?v=ZUd6u4A1sZg |url-status=live }}</ref>. Şəhəri tərk edən bəzi qrupların tərkibində şəhər qarnizonundan olan silahlı şəxslər var idi.<ref name=memorial /> Əhali şəhəri iki istiqamətdə tərk etdi:<ref name=memorial /> * Şəhərin şərq hissəsindən çay yatağı boyunca şimal-şərq istiqamətinə, Əsgəranı sol tərəfdə saxlamaqla (Ermənistan rəsmiləri məhz bu yolun "azad dəhliz" kimi saxlanıldığını bildirir); * Əsgəranı sağ tərəfdə saxlamaqla şəhərin şimal hissəsindən şimal-şərq istiqamətinə (görünür bu yolla qaçqınların az bir hissəsi keçmişdir). Beləliklə mülki əhalinin əksər hissəsi Xocalını tərk etdi, təxminən 200–300 nəfər öz evlərində və zirzəmilərində gizlənərək Xocalıda qaldı. Hücum zamanı şəhərin bombalanması nəticəsində Xocalıda qeyri-müəyyən sayda mülki əhali öldürüldü. Erməni tərəfi praktiki olaraq bu cür öldürülən əhalinin sayı ilə bağlı məlumat verməkdən imtina etdi (26 fevral tarixində Xocalı rayonunda olan "Qolfstrim" assosiasiyasının tele-müxbiri I. Burqanskinin məlumatında əhalinin əksəriyyəti müdafiə qarnizonunun bölmələrinin minomyot atəşindən öldüyü göstərilir, lakin Burqanskinin hücuma dair təsvir etdiyi əksər təfərrüatlar bütün mənbələrdən alınan digər məlumatlara uyğun gəlmədiyindən onun bu məlumatları şübhə doğurur.)<ref name=memorial /> Erməni tərəfinin məlumatına görə hücum edənlər 10–12 nəfər ölüm itkisi vermişdir.<ref name=memorial /> === Əhalinin çıxması üçün "azad dəhliz" === [[Fayl:Shakhsey-vakhsey in Agdam for victims of Khojaly massacre.jpg|thumb|left|250px|[[Ağdam]]da Xocalı soyqırımının qurbanları üçün şaxsey-vaxsey, 1992-ci il.]] "DQR" rəsmilərinin məlumatına görə mülki əhalinin Xocalıdan çıxması üçün şəhərin şərq hissəsindən başlayan, çay yatağı ilə davam edən və şimal-şərq tərəfə, Ağdama doğru istiqamətlənən və Əsgəranı sol tərəfdən keçən "azad dəhliz" saxlanılmışdı. Bu "dəhliz" 100–200, bəzi yerlərdə isə 300 metrə çatan enliyə malik idi. Ermənistan silahlı birləşmələrinin üzvləri mülki əhaliyə və həmin "dəhlizin" hüdudlarında yerləşən silahsız hərbi birləşmələrin üzvlərinə atəş açmayacağına söz vermişdi.<ref name=memorial /> "DQR" rəsmilərinin və hücumda iştirak edən şəxslərin məlumatına görə hücum başlanarkən zirehli döyüş maşınlarında quraşdırılmış səsucaldan cihazlar vasitəsilə Xocalı sakinləri bu cür "dəhliz"in mövcudluğu barədə məlumatlandırılmışdır, lakin bu məlumatı verən şəxslər Xocalının əksər sakinlərinin atışma səsləri və səsgücləndiricilərin gücünün zəif olması səbəbindən "azad dəhliz" barədə xəbəri eşitməyə bildiyini istisna etmədilər. "DQR" rəsmiləri həmçinin bildirdilər ki, hücuma bir neçə gün qalmış Xocalı üzərindən helikopterlər ilə əhaliyə "azad dəhliz"dən istifadə etmək çağırışı ilə müraciət edən vərəqələr paylanmışdır, lakin bunun sübutu üçün "Memorial" müşahidəçilərinə bu cür vərəqənin bircə dənə də olsa nümunəsi təqdim edilə bilmədi. "Memorial" müşahidəçiləri Xocalıda da bu cür vərəqələrin heç bir izinə rast gəlməmişdir. Dindirilən Xocalı qaçqınları bu cür vərəqələr barədə heç nə eşitmədiyini söylədilər.<ref name=memorial /> Ağdam və Bakıda "Memorial" müşahidəçiləri Xocalıya hücum zamanı şəhəri tərk etmiş 60 nəfərlə sorğu-sual etmişlər. Soruşulanlardan ancaq biri söyləmişdir ki, "azad dəhliz" barədə məlumatı olmuşdur (Xocalı qarnizonunun "hərbçi"si onu xəbər etmişdir). "Memorial" müşahidəçilərinin Xankəndidə təcridxana mərkəzində deputat [[Paruyr Hayrikyan]] iştirakı ilə söhbət etdiyi (söhbət Ermənistan televiziyasının operatoru tərəfindən lentə alınmışdır) əsir götürülən Xocalı sakinləri "azad dəhliz" barədə heç nə eşitməmişdir.<ref name=memorial /> Hücumdan bir neçə gün öncə Ermənistan tərəfinin nümayəndələri radio əlaqədən istifadə edərək dəfələrlə Xocalı qurumlarını planlaşdırılan hücum barədə məlumatlandırmış və onlardan dərhal əhalini tam şəkildə şəhərdən çıxarmağı tələb etmişdir.<ref name=memorial /> Bu məlumatın Azərbaycan tərəfindən alındığı və Bakıya ötürüldüyü "[[Bakinski raboçi (qəzet)|Bakinski raboçi]]" qəzetinin buraxılışında təsdiq olunmuşdur.<ref name=memorial /> "Dəhliz"in möcvudluğu barədə "Russkaya mısl" qəzetinin 03.04.1992-ci il tarixli nəşrində göstərilir və bu barədə Xocalı icra hakimiyyətinin başçısı [[Elman Məmmədov (siyasətçi)|Elman Məmmədovun]] sözlərindən sitat gətirilir: {{cquote|müəllif=[[Elman Məmmədov (siyasətçi)|Elman Məmmədov]]|''Biz bu dəhlizin mülki əhalinin çıxması üçün nəzərdə tutulduğunu bildirdik...''<ref name=memorial />}} == Soyqırım == === Şəhərdən çıxan əhalinin taleyi === Hücum başlayan kimi sakinlər təşviş içində şəhəri tərk etməyə cəhd göstərdilər.<ref name=memorial /> Əhali ən vacib əşyalarını belə götürməyə imkan tapa bilmədilər — əksəriyyət yüngül geyimdə qaçdılar (nəticədə onlar müxtəlif dərəcəli donvurmanın qurbanına çevrildilər), [[Bakı]]da və [[Ağdam]]da dindirilən qaçqınların əksəriyyətinin hətta sənədləri yox idi. Əhalinin əksəriyyəti şəhəri çayın yatağı boyunca hərəkət edərək (birinci yol – "Xocalıya hücum" bölməsinə baxın) tərk etdi. Bəzi qaçqın qruplarının tərkibində şəhər qarnizonundan silahlı şəxslər var idi. Azərbaycanın Ağdam rayonunun yaxınlığında "azad dəhliz"lə hərəkət edərkən bu insanlara atəş açıldı və nəticədə onların çox hissəsi öldürüldü. Sağ qalan qaçqınlar dağınıq düşdü. Xilas olmağa çalışanlar erməni postalarına dirəndilər və orada atəşə məruz qaldılar. Yalnız qaçqınların bir hissəsi Ağdama çata bildi; bəziləri, əsasən qadın və uşaqlar (dəqiq sayını müəyyən etmək mümkün deyil) dağlarda hərəkət edərkən donaraq öldülər; Ağdama çata bilənlərin ifadələrinə görə bəziləri Pircamal və Naxçıvanik kəndlərində əsir götürüldülər. Dəyişdirilən Xocalı sakinlərinin ifadələrinə görə əsir götürülənlərin bəziləri qətlə yetirildi.<ref name=memorial /> Qaçqınların öldürüldüyü yer, həmçinin öldürülənlərin meyitləri Azərbaycan bölmələri cəsədləri helikopterlə Ağdama aparmaq üçün əməliyyat keçirərkən video çəkilişə alınmışdır. Lentə alınan kadrlardan görünür ki, öldürülənlərin cəsədləri geniş məkana səpələnmişdir. Qətliam yerində filmə alınan cəsədlərin böyük əksəriyyətini qadın və yaşlıların cəsədləri təşkil edirdi, öldürülənlərin arasında uşaqlar da var idi. Eyni zamanda, öldürülənlərin arasında formada olanlar da var idi. Videoda ümumilikdə onlarla cəsəd göstərilirdi.<ref name=memorial /> Ehtimal etmək olar ki, relyefin çətinliyi və əksər insanların fiziki qabiliyyətləri nəzərə alınaraq, qaçqınlar təxminən yeddi və ya səkkiz saata Xocalıdan qətliam yerinə çata bilmişlər ("azad dəhliz"ə paralel yol boyunca hərəkət iki saat çəkir). Beləliklə qaçqınlar sübh tezdən atəşə məruz qalmışlar. Dörd gün ərzində Ağdama təxminən 200 cəsəd gətirildi. Onlarla cəsədin üzərində dəyişiklik əlamətləri var idi. Ağdamda tibbi qatarda işləyən həkimlər azı dörd baş dərisi soyulmuş və bir başı kəsilmiş cəsəd qeydə almışdır.<ref name=memorial /> Ağdamda 181 meyitin (130 kişi, 51 qadın, o cümlədən 13 uşaq) məhkəmə-tibbi ekspertizası aparılmışdır; ekspertlərin gəldiyi nəticələrə görə 151 nəfər güllə yarasından, 20 nəfər mərmi yaralarından, 10 nəfər isə küt alətlə zərbədən ölmüşdür. Bundan başqa, Xocalı rayonundan gətirilmiş bir neçə meyit üzərində də məhkəmə-tibbi ekspertiza keçirilmişdir. "DQR" rəsmiləri "Memorial" müşahidəçilərinə "120–130 cəsədin onların razılığı ilə Ağdama" gətirildiyini bildirmişdir. 96 meyit Ağdamda dəfn olundu. Digərlərinin meyitləri qohumlarına çatdırıldı.<ref name=memorial /> "DQR" rəsmiləri və Ermənistan silahlı dəstələrinin üzvləri "azad dəhliz"də mülki əhalinin öldürülməsini hərəkət edən qaçqınların arasında erməni postlarına atəş edən və cavab atəşini məcbur edən silahlı şəxslərin olması və həmçinin Azərbaycan qüvvələrinin əsas hissəsinin müdaxilə cəhdləri ilə izah etmişdir. Ermənistan silahlı dəstələrinin sözlərinə görə Azərbaycan bölmələri Ağdamdan "azad dəhliz" istiqamətində silahlı müdaxiləyə cəhd etmişdir. Erməni postları hücumu dəf edərkən, Xocalıdan birinci qrup qaçqınlar yaxınlaşdı. Qaçqınların arasında olan silahlı şəxslər erməni postlarına atəş açdılar. Döyüş zamanı bir post dağıdıldı (iki nəfər öldürüldü və 10 nəfər yaralandı), lakin azərbaycanlıların bilmədiyi digər post Xocalıdan gələn insanlara yaxın məsafədən atəş altına aldılar.<ref name=memorial /> Xocalı qaçqınları verdiyi ifadələrində (o cümlədən mətbuatda çap olunmuş) qaçqınlar axınında olan silahlı şəxslərin erməni postları ilə atışma apardıqlarını, lakin hər dəfə atışmanı başlayan tərəfin erməni olduğunu söylədilər. Həmçinin 2-ci yol ilə gedən və Əsgəranı özlərindən sağ tərəfdə saxlayan qaçqın qrupları da atəşə məruz qalmışdı. Ağdam şəhərindəki tibb vaqonunun demək olar ki, Xocalının bütün qurban və müdafiəçilərinin əks olunduğu jurnalında 598 yaralı və [[donvurma]] qurbanları (sonuncu qrup üstünlük təşkil edirdi) qeydə alınmışdı.<ref name=HRW>Qafqazda qətliam, "Human Rights Watch" (keçmiş "Helsinki Watch") hesabatı, sentyabr 1992-ci il, səhifə 19–24.</ref> Canlı vəziyyətdə baş dərisinin soyulması halı da burada əks olunmuşdur.<ref name=HRW /> Xocalıda ölən şəxslərin ümumi sayını qiymətləndirərkən insanların yalnız qaçqınların güllələnməsi nəticəsində deyil (bu cür öldürülən insanların cəsədlərinin bir hissəsi Ağdama gətirilmişdir), həmçinin dağlarda hərəkət zamanı donvurma səbəbindən ölməsi faktı da nəzərə alınmalıdır.<ref name=HRW /> "Memorial" müşahidəçiləri üç uşağını bu yolla itirmiş bir qadınla söhbət etmişdir. Xocalının donvurma nəticəsində ölmüş sakinlərinin dəqiq sayını müəyyən etmək mümkün olmamışdır.<ref name=HRW /> "[[Qarabağ (qəzet, 1990)|Qarabağ]]" qəzetinin 26.03.1992-ci il tarixli buraxılışında verilən məlumata görə Xocalı qaçqınlarına yardım komissiyası 476 şəhid ailəsinə yardım etmişdir.<ref name=memorial /> <center><gallery perrow="5" widths="230" heights="160" caption="Rusiyalı jurnalist və fotoqraf [[Viktoriya İvleva]] tərəfindən 1992-ci ilin fevralında Xocalıda çəkilmiş fotoşəkillər"> Fayl:Xocali 1992.jpg|Küçədəki meyitlər fonunda şəhərdə talançılıqla məşğul olan erməni maşını Fayl:Xocali 004.jpg|Erməni silahlı qüvvələrinin hücumu zamanı öldürülən qadın və uşaq meyiti Fayl:Xocalı (İvleva).jpg|Erməni silahlı qüvvələrinin hücumu zamanı öldürülən qadın meyiti </gallery></center> === Şəhərdə qalan sakinlərin taleyi === Şəhər erməni silahlı dəstələri tərəfindən zəbt ediləndə orada 300 dinc əhali, o cümlədən 86 [[Axısqa türkləri|axısqa türkü]] qalmışdı.<ref name=memorial /> Sakinlərin, hücumun iştirakçılarının, "DQR" rəsmilərinin və həmin ərəfədə [[Xocalı rayonu]]nda olan kütləvi informasiya vasitələrinin nümayəndələrinin ifadələrinə görə qalan sakinlərin hamısı əsir götürüldü və üç gün ərzində [[Xankəndi]]yə (təcridxana mərkəzi və nəqliyyat dəstəsinin binasına), Krasniy kəndində saxlama yerinə və [[Əsgəran rayonu]]nda təcridxanaya aparıldı.<ref name=memorial /> "DQR" rəhbərliyinin razılığı ilə onların bəziləri Azərbaycan ərazisində qohumları həbsdə olan erməni ailələrinin xüsusi evlərinə aparıldı.<ref name=memorial /> "DQR" rəsmilərinin məlumatına görə bir həftə ərzində bütün qadın və uşaqlar heç nə alınmadan Azərbaycan tərəfinə təhvil verildi. Hər iki tərəfdən alınan məlumata görə Xocalının həm şəhərin ələ keçirilməsi zamanı, həm də Ağdama gedərkən tutulan 700 nəfərdən çox əsir götürülmüş sakini 28.03.1992-ci il tarixinə kimi Azərbaycan tərəfinə təhvil verilmişdi.<ref name=memorial /> Onların əksəriyyətini qadınlar və uşaqlar təşkil edirdi. Eyni zamanda, bir çox Xocalı sakinlərinin ifadələrinə görə qadın və uşaqlar, həmçinin kişilər "dəyişdirmə vasitəsi" kimi saxlanılırdı. Bu ifadələr "Memorial" nümayəndələrinin şəxsi müşahidələri ilə təsdiqlənmişdi: 13 mart tarixinə [[Əsgəran]] şəhərində qadın və gənc qızlar da daxil olmaqla Xocalı sakinləri hələ də girov kimi saxlanılırdı. Bu tarixdən sonra da qadınların zor gücü ilə Əsgəranda saxlanıldığına dair etibarlı sübutlar mövcuddur.<ref name=memorial /> === Əsir düşmüş əhali və Xocalı müdafiəçilərinin saxlanılma şəraiti === [[Fayl:18 xojali ilgar.jpg|thumb|250px|[[Ağdam]]da Xocalı soyqırımının şahidi olan [[məcburi köçkün]].]] "Memorial" müşahidəçilərinin Xankəndi rayonunda yerləşən əsir götürülmüş Xocalı sakinlərinin və Azərbaycan silahlı birləşmələrinin əsir götürülmüş üzvlərinin (onların hamısı münaqişə zonasında "girov" kimi müəyyən olunur) saxlanıldığı təcridxana mərkəzində keçirdiyi baxış zamanı onların saxlanma şəraitinin hədsiz dərəcədə qeyri-qənaətbəxş olduğu müəyyən olundu.<ref name=memorial /> Təcridxana mərkəzində saxlanılan azərbaycanlıların xarici görkəmi onların zəif qidalandırıldığını göstərirdi və onlarda taqətdən düşmənin aydın əlamətləri görünürdü. Şifahi şəkildə alınan məlumatlara görə əsirlər müntəzəm surətdə döyülürdülər.<ref name=memorial /> Həmçinin o da qeyd edilməlidir ki, müşahidəçilərə yalnız bəzi girovlara baxmağa imkan verilmişdi.<ref name=memorial /> Təcridxananın rəisi mayor Xaçaturyan əsirlikdə olan şəxslərlə hətta bir neçə dəqiqəlik təkbətək söhbət aparmağı qadağan etdi.<ref name=memorial /> Yalnız təsadüf nəticəsində bir dəfə belə bir söhbət aparmaq mümkün oldu. Əsir götürülən və sonralar dəyişdirilən Xocalı sakinləri və şəhər müdafiəçilərinin ifadələrinə görə onlar döyülmə hallarına məruz qalırdılar.<ref name=memorial /> İfadələrin bir çoxunda qadın və uşaqların kişilərdən fərqli olaraq döyülmədiyi deyilirdi, lakin Bakı və Ağdamda həkimlərin də təsdiqlədiyi kimi azyaşlılar da daxil olmaqla zorlama halları barədə ifadələr mövcuddur.<ref name=memorial /> [[Allahverdi Bağırov]]un Xocalı soyqırımı zamanı həlak olanların meyitlərinin döyüş meydanından çıxarılmasında və azərbaycanlı əsirlərin erməni işğalçı əsgərlərin meyitləri və əsirləri ilə dəyişdirilərək azad edilməsində böyük xidməti olub.<ref name="ideal">{{cite web|title=Əfsanəvi qəhrəman – Allahverdi Bağırov…|url=http://ideologiya.az/2014/11/%C9%99fsan%C9%99vi-q%C9%99hr%C9%99man-allahverdi-bagirov/|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220401092801/http://ideologiya.az/2014/11/%C9%99fsan%C9%99vi-q%C9%99hr%C9%99man-allahverdi-bagirov/|archivedate=2022-04-01|url-status=unfit}}</ref> O, erməni polkovnik [[Vitali Balasanyan]] vasitəsilə üç gün ərzində 1003 Xocalı əsirini ermənilərin əlindən xilas etmişdir.<ref>{{cite web|first1=Ədalət|title=Xocalı faciəsində 1003 nəfəri əsirlikdən alan qəhrəmanın nağılı|url=http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2012/fevral/235647.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220801221540/http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2012/fevral/235647.htm|archivedate=2022-08-01|url-status=unfit}}</ref> Allahverdi Bağırov erməni əsirləri avtobusla gətirib, sahiblərinə təhvil verdi. O, cəsədləri Ağdam məscidində, kəfənə tutdurub torpağa tapşırırdı, Ağdamın Qarağacı qəbiristanlığında Azərbaycan əsirləri təhvil aldı.<ref>{{cite web|title=“Bizi “ölüm kamerası”ndan çıxarıb, maşına doldurdular...” – ƏSİR DÜŞƏRGƏSİ|url=http://gundemxeber.az/fakt/15726-vbizi-vglgm-kamerasdvndan-gdxardb-maedna-doldurdularv-v-zhsdr-dgezhrgzhsd.html|website=gundemxeber.az|publisher=gundemxeber.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200201125917/http://gundemxeber.az/fakt/15726-vbizi-vglgm-kamerasdvndan-gdxardb-maedna-doldurdularv-v-zhsdr-dgezhrgzhsd.html|archivedate=2020-02-01|url-status=unfit}}</ref> Məhz Allahverdi Bağırovun Vitali Balasanyanla apardığı danışıqlar nəticəsində hərbi operator [[Seyidağa Mövsümlü]] və [[Çingiz Mustafayev]]in Xocalı hadisələrinin görüntülərini lentə alması mümkün olmuşdu.<ref name="Vitali">{{cite web|title=İşğal altında qalan qəhrəman məzarına gül aparan erməni (FOTO-VİDEO) I və II hissələr|url=http://ideologiya.az/2014/06/isgal-altinda-qalan-q%C9%99hr%C9%99man-m%C9%99zarina-gul-aparan-erm%C9%99ni-foto-video-i-v%C9%99-ii-hiss%C9%99l%C9%99r/|website=ideologiya.az|publisher=ideologiya.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331141143/http://ideologiya.az/2014/06/isgal-altinda-qalan-q%C9%99hr%C9%99man-m%C9%99zarina-gul-aparan-erm%C9%99ni-foto-video-i-v%C9%99-ii-hiss%C9%99l%C9%99r/|archivedate=2022-03-31|url-status=unfit}}</ref> === Cəsədlərin yığılması === Xocalı mühasirədə olan zaman Xocalı əhalisi Ağdam istiqamətində yox, dağlar və meşələrə tərəfə qaçırdı, çünki erməni silahlı dəstələri Ağdama gedən yolun üstündəki Qaraqaya adlı hündürlüyü tutmuşdular. Xocalı camaatına Əsgərən istiqamətindən kömək etmək mümkünsüz olduğu üçün bir qrup döyüşçü xocalılılara kömək üçün plan qurur və Qaraqaya əməliyyatına başlayırlar. Bu əməliyyat yuxarı komandanlığın göstərişi olmadan hazırlanır. Xocalı hadisəsi baş verən günlərdə Qaraqaya ermənilərdə idi. Yalnız fevralın 26-da səhər saatlarında, Xocalıdan sağ çıxıb gələn adamlardan nə baş verdiyini öyrəndikdən sonra Ağdamdakı yerli batalyonlar tərəfindən dinc əhalini xilas etmək üçün Qaraqaya erməni dəstələrindən azad edilir. Və bundan sonra Ağdamın Şelli kəndi istiqamətində canlarını qurtarmaq istəyən dinc xocalılılar xilas edilir. Qaraqaya əməliyyatı nəticəsində 200-ə yaxın insan əsirlikdən azad edilir, 100-dən çox meyit Ağdama gətirilir. Qaraqayanın qarşı tərəfindən bir az qabaqda Əsgəran istiqamətində isə xocalılıların meyitləri başlayırdı. Həmin ərazilər ermənilərin nəzarəti altında idi<ref name="olke">{{Cite web |title=Xocalı faciəsi, erməni vəhşiliyi və meyitləri kimlərin təhqir etməsi iddialarına cavab |url=http://olke.az/news/detail/xocali-faciesi-ermeni-vehsiliyi-ve-meyitleri-kimlerin-tehqir-etmesi-iddialarina-cavab-82160 |access-date=2017-03-06 |archive-date=2021-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511141419/https://olke.az/news/detail/xocali-faciesi-ermeni-vehsiliyi-ve-meyitleri-kimlerin-tehqir-etmesi-iddialarina-cavab-82160 |url-status=live }}</ref>. [[Fayl:Map of the area where Massacre of Khojaly citizens was committed (Azerbaijani).png|250px|thumb|left|Xocalılıların cəsədləri əsasən şəhərin özündə və ermənilərin nəzarəti altında olan [[Əsgəran]], [[Kətük]] və [[Naxçıvanlı|Naxçıvanikin]] yaxınlığında idilər]] Orada qalan onlarla xocalılıların meyitlərinin götürülməsi isə Ağdam batalyonunun komandirlərindən biri Allahverdi Bağırov ilə Əsgəran batalyonunun komandiri Vitali Balasanyanın danışıqları nəticəsində baş tutub<ref name="olke" /><ref name="Məmmədov">{{Cite web |title=Qarabağ qazisi Oruc Məmmədov: "Adil Əliyevin etdiyi bu haqsızlıq cəmiyyətdə pis nümunə ola bilər" |url=http://qafqaznews.az/2016/05/qarabag-qazisi-oruc-m-mm-dov-adil-liyevin-etdiyi-bu-haqsizliq-c-miyy-td-pis-numun-ola-bil-r-musahib/ |access-date=2017-03-08 |archive-date=2017-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170624040835/http://qafqaznews.az/2016/05/qarabag-qazisi-oruc-m-mm-dov-adil-liyevin-etdiyi-bu-haqsizliq-c-miyy-td-pis-numun-ola-bil-r-musahib/ |url-status=dead }}</ref>. Belə ki, faciədən iki gün sonra<ref name="Hüseynov">{{Cite web |title=Ermənilərin içində doğulan Xocalı sakini: "Allahdan xalqımıza səbir verməməsini diləyirəm" |url=http://publika.az/news/qirmizi/8174.html |access-date=2017-03-08 |archive-date=2021-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228002707/https://publika.az/news/qirmizi/8174.html |url-status=live }}</ref> [[Allahverdi Bağırov]] Əsgəran yolundakı keçid məntəqəsinə yollanaraq, düşmən tərəflə aparılan danışıqlardan sonra ermənilərin Əsgərandakı batalyonunun komandiri Vitali Balasanyanla görüşdü və ona bildirdi ki, Azərbaycan tərəfi həm meyitləri götürməli, həm də çəkiliş aparmalıdı (həmin vaxt Bağırov ilə o vaxt Müdafiə Nazirliyinin hərbi operatoru olan [[Seyidağa Mövsümov]] da getmişdi). Vitali əvvəlcə çəkilişin aparılmasına razı deyildi, ancaq Allahverdinin təkidindən sonra razılaşdı bir şərtlə ki, iki erməni silahlıları azərbaycanlıları axıra qədər izləyəcək və onların icazəsi olmadan heç bir çəkiliş aparılmayacaq. Razılaşandan sonra ermənilərin maşınlarına minib Xocalıya doğru irəlilədilər. Onlarla birgə iki yük maşını da getdi. Maşında Xocalı özünümüdafiə batalyonunun bir qrup döyüşçüsü də vardı. Onlar meyitləri yığacaqdılar. [[Əsgəran qalası]]nın yaxınlığında olan Əsgəran körpüsünə çatanda, məlum oldu ki, körpünün altı və ətrafı insan cəsədləri ilə doludu. Əksəriyyətinin başı kəsilmiş, gözləri çıxarılmış, sifətlərinin dərisi soyulmuşdu. İnsanlar çox qəddarlıqla qətlə yetirilmişdilər. Mövsümov nə qədər cəhd göstərsə də burada çəkiliş aparmağa imkan vermədilər. Azərbaycan döyüşçüləri meyitləri yığmağa başladılar. Öldürülənlər arasında körpə uşaqlar, qızlar, qocalar çoxluq təşkil edirdi. Bəzi meyitlərinsə ayaqlarına kəndir, məftil bağlayıb maşının arxasınca sürümüşdülər<ref name="Mövsümov" />. Bir az qabağa gedəndə xeyli sayda Azərbaycan döyüşçüsünün cəsədləri göründü. Onlar döyüş vəziyyətində idilər. Onların arasında [[Əlif Hacıyev]]in də meyiti var idi. Əlifin sırıqlısının ətəyi üzünə düşdüyünə görə, ermənilər onu tanımadılar, yoxsa, aparmağa imkan verməyəcəkdilər<ref name="Mövsümov" />. Ermənilər də meyitlərin arasında bəzi adamları axtarırdılar, məsələn, [[Aqil Quliyev (milli qəhrəman)|Aqil Quliyevin]] cəsədini. Ermənilər Seyidağa Mövsümovdan Aqil Quliyevin cəsədini göstərib Aqil Quliyev olub-olmadığını soruşanda, Mövsümov bilə-bilə ki, bu Aqil Quliyevin meyitidir, deyib ki, yox, o, deyil<ref name="olke" />. Əlif Hacıyevin meyitindən bir az qabaqda isə ağsaqqal kişinin meyiti var idi, onun qulaqlarını kəsmişdilər. Başqa bir yerdə bir ailənin uşaqdan böyüyə qədər hamısını qırmışdılar. Yolda yaşlı ər-arvadı bir-birinə məftillə bağlamışdılar, kişinin kəllə qapağını çıxarmış, sonra da əzmişdilər, qadının isə qulaqlarını və burnunu kəsmişdilər. Seyidağa Mövsümov bütün gördüklərinin hamısını lentə köçürməyə çalışırdı<ref name="Mövsümov">{{Cite web |title=Xocalı dərdini dağ da götürməz |url=http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2010/fevral/109056.htm |access-date=2017-03-06 |archive-date=2022-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805190035/http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2010/fevral/109056.htm |url-status=live }}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=xPUdOHKAcxU Seyidağa Mövsümovun Xocalı sakinlərinin meyitləri yığılan zaman çəkdiyi kadrlar] {{Wayback|url=https://www.youtube.com/watch?v=xPUdOHKAcxU |date=20170305200319 }} (18+)</ref>. Meyitlər Qarqarçayın sahilindən dağlara qədər səpələnmişdi. Döyüşçülər Qarqarçaya çatanda ermənilər bir yük maşını dolu meyiti körpüdən çayın kənarına tökdülər<ref name="Məmmədov" />. Mövsümov və meyitləri yığan döyüşçülər artıq yüksəklikdə olanda [[Çingiz Mustafayev]]in vertolyotla gəlişinin şahidi oldular<ref name="Məmmədov" /><ref name="Mövsümov" />. Ermənilər vertolyotu atəşə tutdular və heyət aradan çıxdı. Çingiz isə döyüş meydanında düşmənlə üz-üzə tək qalmışdı və Naxçıvanik tərəfdə çəkiliş aparırdı. Mustafayevdən başqa Mövsümov orada digər müxbirləri də görmüşdü. Onlardan biri "Səhər" qəzetinin müxbiri Şamil Sabiroğlu, o birisi isə xarici jurnalist idi<ref name="Mövsümov" />. Çingiz Mustafayevin sözlərinə görə, o, ilk dəfə fevralın 28-i əraziyə vertolyotla gələndə təxminən 500 metr radiusunda havadan cəsədlərlə dolu meydança var idi<ref name="Таранов" />. Mustafayev göydən cəsədləri yığan<ref name="olke" /> azərbaycan döyüşçülərini də görmüşdü<ref name="Mustafayev" />. Pilotlar əvvəlcə enmirdilər, çünki ərazi erməni silahlılarının nəzarəti altında idi. Nəhayət enəndə, atəş səsləri eşidildi və vertolyotlar havaya qalxdılar. Mustafayevnən gələn milis işçiləri isə cəmi dörd cəsəd götürməyə macal tapdılar<ref name="Таранов" />. Çingiz Mustafayev və onunla daha beş nəfər həmin ərazidə qalıb (Əsgəran-Naxçıvanik yolundan 25 metr aralıda, donuz fermasının yanında) çəkiliş apardılar. Mustafayevin dediklərinə görə onların yanından hətta iki erməni ilə dolu maşın da keçdi<ref name="Mustafayev">{{Cite web |title=Çingiz Mustafayevin Xocalı faciəsi barədə istintaq komissiyasına dedikləri |url=http://asif.video.az/az/video/126359/cingiz-mustafayev-xocali-faciesi-barede-1992 |access-date=2017-03-06 |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331141143/http://asif.video.az/az/video/126359/cingiz-mustafayev-xocali-faciesi-barede-1992 |url-status=live }}</ref>. Mustafayev deyirdi ki, onunla bir yerdə olan iki nəfər xeyli sayda ölü və eybəcər hala salınmış adam gördüyündən huşunu itirmişdi, çoxusunun ürəyi bulanırdı. Sonra vertolyot qayıdmış və Çingiz Mustafayevgili aparmışdı<ref name="Mövsümov" />. Bağırovun döyüşçüləri həmin gün 85 şəhidin çıxarılmasında iştirak etmişdilər, sonradan Milli Qəhrəman adı alan Əlif Hacıyev və Aqil Quliyevin meyitləri də onların arasında idi<ref name="Hüseynov" />. Həmin meyitləri artıq axşam Ağdam yaxınlığında iki yük maşınından boşaldan zaman orada olan [[Röyters]]in fotomüxbiri Frederika Langen də çəkmişdi<ref>[http://www.justiceforkhojaly.org/content/frederique-lengaigne Frederika Langenin Xocalı qurbanlarının çəkdiyi fotoşəkillər (12, 16 və 21 nömrəli şəkillər)] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211130202824/https://justiceforkhojaly.org/content/frederique-lengaigne |date=2021-11-30 }} (18+)</ref>. Langen özünün "[[The New York Times]]" qəzetinə verdiyi müsahibəsində gördüklərini bu cür təsvir edirdi:{{cquote|müəllif=[[Frederika Langen]]|''Birinci yük maşınında mən 35 cəsəd saydım, və göründüyü kimi ikincisində də təxminən o qədər var idi. Bəzilərinin başı kəsilmiş, çoxusu yandırılmış halda idi. Onların hamısı kişi idi və bəzilərinin əynində hərbi rəngdə forma var idi.<ref>[http://www.nytimes.com/1992/03/03/world/massacre-by-armenians-being-reported.html Massacre by Armenians Being Reported] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220324074500/https://www.nytimes.com/1992/03/03/world/massacre-by-armenians-being-reported.html |date=2022-03-24 }} // The New York Times, March 3, 1992.</ref>''}} Ümumilikdə, Bağırovun döyüşçüləri Kətük, Naxçıvanik, Əsgəran və Xocalıdan 180-ə yaxın cəsəd toplayıb Ağdam məscidinə gətirdilər. Xeyli cəsəd tanınmaz hala düşmüşdü<ref name="Məmmədov" />. Martın 2-si Çingiz Mustafayev bir qrup xarici jurnalistlər ilə hadisə yerinə çatanda isə cəsədlərin çoxusu daha da eybəcər hala salınmışdı. Mustafayevin "İzvestiya" qəzetinə dediklərinə görə, onları bir neçə gün eybəcər hala salırmışlar<ref name="Таранов">Сергей Таранов. Нагорный Карабах: Солдаты и офицеры армии СНГ воюют по обе стороны конфликта // Известия : газета. — 4 марта 1992. — № 54 (23628). — С. 1–2.</ref>. === Soyqırımın qurbanları === {{Main|Xocalı soyqırımı qurbanlarının siyahısı}} [[Fayl:Ilham Aliyev attended ceremony to commemorate Khojaly genocide victims 25.jpg|thumb|270px|Xocalı soyqırımının 27-ci ildönümü ilə əlaqədar [[Xətai rayonu]]ndakı soyqırım qurbanlarına həsr olunan plakat.]] Xocalı rayonundan olan 14577 nəfər məcburi köçkün Azərbaycanın 52 müxtəliş şəhər və rayonlarında müvəqqəti məskunlaşmışdır.<ref name="valizade">{{cite book|last1=Səmədov|first1=Vasif|author1=Rövşən Vəlizadə|title=Leyla Əliyeva: "Xocalıya ədalət!": III cild|date=2014|location=Bakı|isbn=978-9952-487-51-0|pages=480|url=https://www.ebooks.az/az/book/xih0U1Rq|accessdate=16 sentyabr 2017|archive-date=2022-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220711095722/https://www.ebooks.az/view/xih0U1Rq.pdf|url-status=live}}</ref> Əksər Azərbaycan və beynəlxalq [[KİV]]-lərdə qeyd olunur ki, Xocalı soyqırımı nəticəsində 63-ü uşaq, 106-sı qadın, 70-i qoca və qarı olmaqla, 613 Xocalı sakini qətlə yetirilib, 8 ailə tamamilə məhv edilib, 25 uşaq hər iki valideynini, 130 uşaq valideynlərindən birini itirib.<ref>{{cite web|last1=McGuinness|first1=Damien|title=Nagorno-Karabakh: Remembering the victims of Khojaly|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17179904|website=www.bbc.co.uk|publisher=[[BBC]]|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220925102000/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17179904|archivedate=2022-09-25|url-status=unfit}}</ref><ref name=ailem>{{cite web|title=23 il öncə bir gecədə 8 ailə məhv edildi|url=http://www.ailem.az/read/3049|website=www.ailem.az|publisher=www.ailem.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230841/http://www.ailem.az/read/3049|archivedate=2018-03-20|url-status=dead}}</ref> Düşmən gülləsindən 76-sı uşaq olmaqla, 487 nəfər yaralanıb.<ref name=ailem /> 1275 nəfər əsir götürülüb. Girov götürülənlərdən 150 nəfərinin, o cümlədən 68 qadın və 26 uşağın taleyi bu günədək məlum deyil.<ref name=ailem /> [[Azərbaycan parlamenti]]nin hüquq, qanunçuluq və müdafiə məsələləri idarəsinə rəhbərlik edən və Xocalı hadisələrinin istintaqını aparan parlament qrupunun tərkibinə daxil olan [[Namiq Əliyev (səfir)|Namiq Əliyevin]] 23 aprel tarixində "Helsinki Watch"-a bildirdiyinə görə Ağdamda 213 Xocalı qurbanı dəfn olunub. Ağdamda müvəqqəti olaraq yaradılmış hospitalda qəbul edilmiş bəzi cəsədlər kombatant kimi müəyyən edilmişdir.<ref name=helsinki /> Helsinki Watch 180 Xocalı sakininin itkin düşdüyü qeyd edir.<ref name=helsinki /> "Qara bağ" kitabının müəllifi [[Tomas de Vaal]]ın fikrincə, faciə nəticəsində 485 insan (donma nəticəsində həlak olmuşlar da daxil olmaqla) həlak olmuşdu.{{sfn|de Waal|2003|p=171}} Azərbaycan hakimiyyətinin rəsmi hesablamasında 25 – 26 fevralın hadisələri zamanı zərər çəkmiş [[ölü sayı]] 613 nəfər idi, bunlardan da 63-ü uşaq, 106-sı qadın, 70-i isə ahıl yaşlı insanlar olmuşdur.<ref name=unhcr>{{cite web |url=http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument |title=Letter from the Charge d'affaires a.i. of the Permanent Mission of Azerbaijan to the United Nations Office |publisher=Unhchr.ch |accessdate=31 May 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217010848/http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument |archivedate=17 February 2012 }}</ref> === Xocalı sakinlərinin əmlakı === Şəhərdən çıxan Xocalı sakinləri hətta zəruri əşyaları belə götürə bilməmişdilər.<ref name=memorial /> Erməni silahlı qüvvələrinin Xocalıdan çıxardıqları sakinlərə heç olmasa əşyalarının bir hissəsini götürməyə imkan verilmədi.<ref name=memorial /> "Memorial" müşahidəçiləri şəhərdə azğın, heç nə ilə qarşısı alınmayan soyğunçuluğun şahidi olmuşlar. Şəhərdə qalan əmlak Xankəndi və yaxınlıqdakı yaşayış məntəqələrinin əhalisi tərəfindən daşınırdı.<ref name=memorial /> Çox evlərin darvazalarında onların yeni sahiblərinin adları yazılmışdı.<ref name=memorial /> "DQR" ali sovetinin qərarına əsasən ehtiyacı olan ermənilər Xocalıdakı evlərə köçürülür və bunun üçün onlara nömrələr verilir.<ref name=memorial /> === Xocalı soyqırımı zamanı şahidlərin xatirələri === [[Fayl:09 xojali ilgar.jpg|thumb|1992-ci ildə [[Bakı Dəmiryol Stansiyası]]na qatarla Xocalı soyqırımında ölən və yaralıların gətirilməsi. Ölülər təcili tibb yardımı maşınları ilə aparılırdı.]] Tərəvəz mağazasında işləmiş 33 yaşlı Nigar Əzizovanın "[[Human Rights Watch|Helsinki Watch]]"-a (Human Rights Watch) söylədiyinə görə kütlə öldürülməyə başladığı zaman onlar geri çevrildi və müxtəlif istiqamətlər üzrə qaçmağa başladı. {{cquote|müəllif=|''Kütlə təxminən altmış metr uzunluğunda idi. Mən ortada idim və irəlidə olan insanların əksəriyyəti öldürülmüşdü. Naxçıvanikdə bu insanların irəlidən öldürüldüyünü gördük. Onlar qışqıraraq ölürdülər. Onları üzlərindən tanıyırdım. Onların üzərindən keçdikdə üzlərini görürdüm. Uşaqlar görməsin deyə onların gözlərini bağlayırdıq.''<ref name="helsinki">{{cite web|title=Qafqazda Qətliam: Dağlıq Qarabağda silahlı münaqişənin eskalasiyası|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/qafqazda-q%C9%99tliam-da%C4%9Fl%C4%B1q-qaraba%C4%9Fda-silahl%C4%B1-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99nin-eskalasiyas%C4%B1|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121000403/https://www.justiceforkhojaly.org/az/content/qafqazda-q%C9%99tliam-da%C4%9Fl%C4%B1q-qaraba%C4%9Fda-silahl%C4%B1-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99nin-eskalasiyas%C4%B1|archivedate=2020-11-21|url-status=unfit}}</ref>}} Sonradan əsir götürülən gənc azərbaycanlı qadın "Helsinki Watch"-a dediklərindən: {{cquote|müəllif=|''Ora şumlanmış sahə idi. Biz oraya yaxınlaşdıq və onların atəş açmağa başladığını gördük. Bu sahədə altmışa qədər ölmüş insan gördüm. Mənimlə birlikdə qaçanlar yıxılaraq ölürdülər.''<ref name="helsinki" />}} Xocalı soyqırımı şahidi Həsən Allahyarovun dediklərindən: {{cquote|müəllif=|''Tank atmağa başlayan zaman biz bütün istiqamətlərdə qaçmağa başladıq. Mən səpələnmiş meyidlər gördüm və onların əhatəsində olan bütün insanların yıxıldığını gördüm.''<ref name="helsinki" />}} Xocalı soyqırımı şahidi Hicran Ələkbərovanın dediklərindən: {{cquote|müəllif=|''Naxçıvanikə çatan zaman səhər saat 9:00 idi. Orada bir sahə və çoxlu ölmüş insan var idi. Onların sayı yüz olardı. Saymağa cəhd etmədim. Bu sahədə mən yaralanmışdım. [[Əlif Hacıyev]] yaralanmışdı və mən ona kömək etmək istədim. Güllə mənim qarnıma dəydi. Onların haradan atdığını görürdüm. Sahədə olan digər meyidlər də gördüm. Onlar yenicə öldürülmüşdülər – dərilərin rəngi hələ dəyişməmişdi.''<ref name="helsinki" />}} Xocalı soyqırımı şahidi 50 yaşlı Baloğlan Allahyarovun dediklərindən: {{cquote|müəllif=|''Naxçıvanikə səhər saat 8:00-də çatdıq və onlar atəş açan zaman bir sahənin ortasında idik. Onlar yalnız bir istiqamətdən – meşədən – atəş açırdı. Sonra biz bu sahədən həyat yoldaşım və baldızımın öldürüldüyü dərəyə doğru qaçdıq. Onlar təxminən iyirmi metr məsafədən öldürülmüşdü. Baldızım üç yerdən vurulmuşdu – baş, qarın və ayaq nahiyəsindən. Həyat yoldaşıma arxadan atəş açılmışdı. [[Ermənilər]] onların üzüklərini götürmüşdülər.''<ref name="helsinki" />}} == Xocalı döyüşündə iştirak etmiş Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları == Xocalının müdafiəsi zamanı yeddi [[Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı]] iştirak etmişdir.<ref name=ganira /> Döyüşlərdə [[Şöhrət Həsənov]] şəhid olmuş və ölümündən sonra Azərbaycan prezidenti tərəfindən [["İgidliyə görə" medalı]] ilə təltif olunmuşdur.<ref name=ganira /> * [[Ələsgər Novruzov]] [[Xocalı]]nın ilk özünümüdafiə dəstələrinin, sonralar isə batalyonun döyüşçülərinə atıcılıq məharətini, silahlardan istifadə etmək bacarığını öyrədənlərdən biri olmuşdur. Xocalı müdafiə komitəsinin üzvləri ilə birlikdə ermənilərin atəş nöqtələrinin dağıdılması, erməni quldur dəstələrinin məhv edilməsi üçün əməliyyat planlarının hazırlanması və həyata keçirilməsində daima fəal iştirakçı olmuşdur. Səhər saat 5 radələrinə qədər öz mövqelərini müdafiə edən Ələsgərgilin dəstəsi qəhrəmancasına ermənilərin irimiqyaslı hücumunun qarşısını almış, dayandığı mövqeyə düşməni yaxın buraxmamış, onlarla düşmən əsgərini məhv etmişdilər, lakin dəstənin silah-sürsatı tükənmək üzrə olduğundan artıq müqavimət göstərməyə gücü qalmayan dəstənin komandiri Ələsgər Novruzov Xocalı şəhərində olan yeganə beşmərtəbəli binaya tərəf döyüşə-döyüşə geri çəkilməyi əmr etdi. Beşmərtəbəli binanın yaxınlığında Ələsgər Novruzov ağır güllə yarası almış, huşsuz halda əsir düşmüşdür<ref>{{Cite web |title=Sultan Hümbətov, Babalarının yolunu davam etdirən oğul |url=http://karabakhmedia.az/main/411-babalarinin-yolunu-davam-etdiren-ogul.html |access-date=2016-09-03 |archive-date=2017-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813123413/http://karabakhmedia.az/main/411-babalarinin-yolunu-davam-etdiren-ogul.html |url-status=dead }}</ref>. Ona müxtəlif işgəncələr verilərək şəhid edilmişdir. Bu haqda Azərbaycan Respublikası Prokurorluğunun istintaq qrupunda yetərincə izahat və məlumatlar vardır. Eləcə də şahidlərin verdikləri tükürpədici məlumatlar qəzet, jurnal və kitablarda dəfələrlə çap edilmişdir.<ref>Ходжалинский геноцид – 1992 (в документах, фактах и прессе). Баку – 2006. Издательско-полиграфичкский Дом "Абилов, Зейналов и сыновья". стр.419.<blockquote>… открылась дверь и в камеру бросили человека. Я его спросил: "кто ты". И он вдруг ответил: "А ты разве меня не узнал? Я Алескер Ханлар оглы – учитель из Ходжалы". У него было пулевое ранение тазобедренного сустава, нижняя часть у него не работала. Он попросил воды, но я не мог ему помоч, воды не было. Он попросил, чтобы я поплакал, чтобы капли слез упали на его губы, чтобы он спокойно умер. Я взял его на руку и дал ему потрогать мой язык, что он сухой. Тогда он попросил взят его на руки. Я лег на землю и положил его на себя, обнял и качал как маленького ребенка. Так он умер. Через 2 дня в камеру крикнули: "вы живы?". Я ответил, что один умер. Зашли армяне, при мне выбили у мертвого золотой зуб, потом его унесли.</blockquote></ref><ref>[http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf Qənirə Paşayeva, Həvva Məmmədova. Xocalı soyqırımı: Şahidlərin dilindən. Bakı, "Elm və təhsil", 2011. səh. 42–43.] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160305010129/http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf |date=2016-03-05 }}<blockquote>… ermənilərlə səhərə qədər döyüşüb, neçə-neçə insanları azad edib. Sonra onu əsir götürüblər. Yoldaşımın 4 qızıl dişi vardı, onları çəngəllə çıxarmış, qollarını isə bir neçə yerdən qırmışdılar. Sifətini elə hala salmışdılar az qala tanımaq olmurdu. Avtomatla üzünə o qədər vurmuşdular ki, gözü çıxmış, çənəsi qırılmışdı…Yoldaşımın meyitini ancaq 2 ay sonra alıb dəfn edə bildik.</blockquote></ref> * 1992-ci ilin fevralın 25-də [[Əlif Hacıyev]] və onun dəstəsi səhər saat beşə qədər düşmənə ciddi müqavimət göstərdilər.<ref name="sema">{{cite web|title=Xocalı səmasında sonuncu əməliyyat|url=http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2014/fevral/354726.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=28 fevral 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331141144/http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2014/fevral/354726.htm|archivedate=2022-03-31|url-status=unfit}}</ref> Amma döyüşlər qeyri-bərabər qüvvələr arasında gedirdi. Əlif Hacıyev yenə gücünə, adamların etibarına və etimadına inanıb geri çəkilmədi. İlk növbədə dinc əhalini nisbətən təhlükəsiz yerə çatdırmağa cəhd göstərdi.<ref name="sema" /> Qanlı döyüş gecəsində adamların bir hissəsini Ağdamın Şelli kəndinə çatdıra bildi.<ref name="sema" /> Amma hələ də təhlükədə xeyli adam vardı və bu adamlar Əlif Hacıyevin yolunu gözləyirdi.<ref name="sema" /> Belə məqamda Hacıyev bir an belə dinclik tapmırdı, qətiyyətlə yenidən geriyə döndü.<ref name="sema" /> Avtomatın darağını dəyişərkən düşmən gülləsi Əlif Hacıyevin qəlbinə sancılır.<ref name="sema" /> Onun cəsədi Xocalıda 5 gün böyürtkən kolunun dibində qalmışdı.<ref name=hormet /> Onun Nazim adında işçisi, Hacıyev vurulanda böyürtkən kolunun dibində onun yerini rahatlayıb, sırıqlısını da üstünə örtmüşdü.<ref name=hormet /> Nazim oradan Əlif Hacıyevin cəsədini götürəndə ermənilərdən biri deyib ki: "Əgər bilsələr bu Əlifin meyitidir, ermənilər onu sizə verməyəcəklər". Ona görə də, Hacıyevin cəsədini maşında o biri meyitlərin altında gizlədib gətirmişdi.<ref name="hormet">{{cite web|title=“Qayıtsam papağımı qaytararsan”|url=http://karabakhinfo.com/11031|website=karabakhinfo.com|publisher=karabakhinfo.com|accessdate=20 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250812141641/https://karabakhinfo.com/11031|archivedate=2025-08-12|url-status=}}</ref> * 1991-ci ildə [[Tofiq Hüseynov (milli qəhrəman)|Tofiq Hüseynovun]] təşəbbüsü və komandirliyi ilə "Xocalı Özünümüdafiə batalyonu" yaradılır.<ref name=ganira /> 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə, o düşmənlə axıra qədər vuruşub, dinc əhalinin xeyli hissəsinin təhlükəsiz yerə çıxmasını təmin edib. O, axırıncı gülləsinə qədər döyüşüb, sonda qumbara ilə özünü partladıb, 10 nəfərə yaxın ermənini də məhv edib.<ref>{{cite web|title=Qəhrəmanlar unudulmur – Milli Qəhrəman Tofiq Hüseynov|url=http://news.lent.az/news/63493|website=news.lent.az|publisher=news.lent.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614200032/http://news.lent.az/news/63493|archivedate=2018-06-14|url-status=dead}}</ref> * 1992-ci il, fevralın 25-dən 26-na keçən gecə, [[İnqilab İsmayılov]] yaralıların və meyitlərin daşınmasında fədakarlıq göstərir, ermənilərdən qisas almağa çalışır, bunun üçün məqam axtarırdı.<ref name=ganira /> Bundan sonra İnqilab İsmayılov günahsız insanların qısasını almaq üçün Ağdam ətrafındakı döyüşlərdə qəhrəmancasına döyüşməyə başladı. Onun son döyüşü Daşbaşı yüksəkliyində oldu. O yüksəkliyi götürmək üçün İnqilab 25-dək erməni əsgərini məhv etdi, ancaq özü də qəhrəmancasına həmin döyüşdə həlak oldu.<ref name=ganira /> * Fevralın 18-də [[Aqil Quliyev (milli qəhrəman)|Aqil Quliyev]] qadınları Xocalıdan çıxarmaq üçün 11 nəfər döyüşçüsünü götürüb, mühasirəni yarmaq üçün erməni postuna yaxınlaşır.<ref name="battle" /> Postda erməni quldurlarına göz açmağa imkan verməyib 21 nəfərini öldürürlər.<ref name="battle" /> Otağa girəndə döyüşçü yoldaşı İlqar Musayevə güllə dəyir.<ref name="battle" /> Aqil Quliyev onu təhlükəsiz yerə aparmaq istəyir, lakin avtomatdan açılan atəş onun qıçlarına dəydi.<ref name="battle" /> İlqar həyatla vidalaşır, özünü yetirən Cabbar isə düşməni qətlə yetirir.<ref name="battle" /> Bu döyüşdə Cabbar və Hafiz də yaralandılar.<ref name="battle" /> Yaralı döyüşçülər əməliyyatı başa çatdırmadan geri döndülər.<ref name="battle" /> Yaralı döyüşçülər çox əzab-əziyyətlə onu öz postlarına çatdıra bildilər.<ref name="battle" /> Aqil Quliyevin təcili cərrahiyyə əməliyyatına ehtiyac vardı.<ref name="battle" /> Lakin həmin zaman, nə həkim çağırmaq, nə də Aqil Quliyevi hospitala çatdırmaq mümkün deyildi.<ref name="battle">{{cite web|title=Vətənin qəhrəman oğlu...|url=http://www.sherg.az/pre.php?id=40897|website=www.sherg.az|publisher=www.sherg.az|accessdate=28 iyun 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180302103841/http://www.sherg.az/pre.php?id=40897|archivedate=2018-03-02|url-status=dead}}</ref> 1992-ci il fevralın 25-də, döyüş yoldaşları Quliyevi xərəyə qoyub Xocalı soyqırımından xilas etmək üçün çalışırdılar.<ref name="battle" /> Bütün Xocalı sakinləri şəhərin uzunmüddətli müdafiəsində onun misilsiz xidmətlərini yaxşı bilirdilər.<ref name="battle" /> Növbə ilə onu [[Kətik]] kəndinin yanına qədər gətirib çıxardılar.<ref name="battle" /> Lakin dağın döyüşündə erməni əsgərlərinin pusqusuna düşdülər.<ref name="battle" /> Aqil Quliyevi aparanlardan hamısı həlak oldu, bir güllə də Aqilə dəydi.<ref name="battle" /> Aqil Quliyevin meyitini beş gün sonra martın 2-də hadisə yerindən götürmək mümkün oldu.<ref name="battle" /> * 1992-ci il 26 fevral gecəsi, [[Füzuli Rüstəmov]] əlində avtomat silahla qız-gəlinlərin ermənilərə əsir düşməməsi üçün [[Kətik]] meşəsində, [[Naxçıvanlı]] kəndi yaxınlığında döyüşürdü.<ref name=ganira /> O, iki dəfə qadınları, uşaqları, qocaları erməni hərbçilərinin mühasirəsindən çıxararaq Ağdama doğru göndərə bilmişdi. Rüstəmov üçüncü dəfə insanları mühasirədən çrxarmaq istəyəndə sayca çox olan erməni hərbçiləri onu ağır yaraladılar. Yoldaşları yaralanmış insanları, o cümlədən Füzulini çox çətinliklə Ağdam hərbi qospitalına çatdırsalar da, onun həyatını qurtarmaq mümkün olmur.<ref name=ganira /> * 1992-ci il 26 fevralda, [[Şöhrət Həsənov]] özünümüdafiə batalyonunun üzvü kimi Xocalıda Ermənistan Silahlı Qüvvələrinə qarşı vuruşdu.<ref name=ganira /> Ermənilər onu ancaq yaralayandan sonra əsir götürə bilmişdilər.<ref name=ganira /> Onu işgəncə verərək öldürüblər: Əvvəlcə sağ qolunu və sağ qıçını kəsiblər, sonra sağ gözünü çıxarıblar və bu cür işgəncələri davam etdirərək onu qətlə yetiriblər.<ref name=ganira /> Şöhrət Həsənovun cəsədini bir ay sonra tapılmış və Bakının [[Şəhidlər Xiyabanı]]nda dəfn edilmişdir.<ref name=ganira /> == Reaksiyalar == === Azərbaycanın reaksiyası === Jurnalist [[Tomas de Vaal]] qeyd edir ki, Ayaz Mütəllibov öz siyasi opponentlərini bu hadisələrə görə ittiham edib, lakin sonra öz bəyanatından geri çəkilib.<ref name="spooky">{{cite web|title=TOMAS DE VAAL XOCALIDAN YAZDI|url=http://www.anl.az/down/meqale/yeni_musavat/2011/fevral/156580.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331141452/http://www.anl.az/down/meqale/yeni_musavat/2011/fevral/156580.htm|archivedate=2022-03-31|url-status=unfit}}</ref> Azərbaycan parlamentinin martın 3-də keçirdiyi iclasda müxalifətçi deputatlar teleoperator [[Çingiz Mustafayev]]in çəkdiyi filmi nümayiş etdirməyi tələb etdilər.<ref name="baltic">{{cite book|last1=de Vaal|first1=Tomas|title=[[Qara bağ: Ermənistan və Azərbaycan sülh və savaş yollarında]]|date=http://www.ebooks.az/view/9f81DPlg.pdf|isbn=978-9952-25-086-2|accessdate=17 fevral 2017|archiveurl=http://www.ebooks.az/view/9f81DPlg.pdf|archivedate=17 fevral 2017}}</ref> Bu cür dəhşətli kadrlar iqtidar rejimini sarsıtdı. Martın 6-da [[Azərbaycan Xalq Cəbhəsi]]nin müxalifətin ultimatumundan sonra Mütəllibov istefa verdi.<ref name="baltic" /> Parlamentin yeni seçilmiş spikeri [[Yaqub Məmmədov (siyasətçi)|Yaqub Məmmədov]] rəsmən hökumətin başçısı oldu.<ref name="baltic" /><ref>7. Bədəlov, Ə. Ayaz Mütəllibovun adı çəkiləndə insanın yadına Xocalı faciəsi düşür: [Milli Məclisin deputatı Səyyad Aranla müsahibə] /Ə. Bədəlov //Azərbaycan.- 2002.- 7 mart.- S.5.</ref><ref>{{cite web|title=Xocalı faciəsi – vəhşiliyin, qəddarlığın son həddi|url=http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/xalqqazeti_fevral2009/70537.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331141458/http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/xalqqazeti_fevral2009/70537.htm|archivedate=2022-03-31|url-status=unfit}}</ref> 1993-cü ildə Azərbaycan prezidenti [[Heydər Əliyev]]in təşəbbüsü ilə fevralın 26-sı tarixi [[Xocalı soyqırımı günü]] kimi qəbul olundu.<ref>{{cite web|title=“Xocalı soyqırımı” diskinin təqdimatı keçirilib|url=http://anl.az/down/meqale/yeni_az/2010/fevral/109033.htm|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331141447/http://anl.az/down/meqale/yeni_az/2010/fevral/109033.htm|archivedate=2022-03-31|url-status=unfit}}</ref> Heydər Əliyevin 25 fevral 1997-ci il verdiyi N 498 qərar nəticəsində, hər il fevral ayının 26-sı saat 17.00-da Azərbaycan Respublikasının ərazisində Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsinə ehtiram əlaməti olaraq sükut dəqiqəsi elan olunur.<ref name=ganira /> Heydər Əliyev Xocalı soyqırımının onuncu ildönümü ilə əlaqədar Azərbaycan xalqına 2002-ci il 25 fevral tarixli müraciətində qeyd edirdi: {{cquote|müəllif=[[Heydər Əliyev]]|''Xocalı şəhidlərinin ruhu qarşısında bizim vətəndaşlıq və insanlıq borcumuzdur. Digər tərəfdən, faciənin əsl beynəlxalq hüquqi-siyasi qiymət alması, onun ideoloqlarının, təşkilatçılarının və icraçılarının layiqincə cəzalandırılması bütövlükdə insanlığa qarşı yönəlmiş belə qəddar aktların gələcəkdə təkrarlanmaması üçün mühüm şərtdir.''<ref name=gesha>{{cite web|title=Ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən Xocalı soyqırımına siyasi qiymətin verilməsi|url=http://news.lent.az/news/125384|website=news.lent.az|publisher=news.lent.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170113131652/http://news.lent.az/news/125384|archivedate=2017-01-13|url-status=dead}}</ref>}} 2014-cü ildə Azərbaycan prezidenti [[İlham Əliyev]] Xocalı soyqırımı haqqında qeyd etmişdir ki: {{cquote|müəllif=[[İlham Əliyev]]|''Xocalı faciəsi iki yüz ilə yaxın bir müddət ərzində erməni millətçilərinin və onların havadarlarının xalqımıza qarşı apardığı etnik təmizləmə və soyqırımı siyasətinin davamı və qanlı səhifəsi idi.''<ref>{{cite web|title=Prezident İlham Əliyev: «Xocalı faciəsi erməni millətçilərinin yüzilliklər boyu türk və Azərbaycan xalqlarına qarşı apardığı soyqırımı və etnik təmizləmə siyasətinin qanlı səhifəsi idi»|url=http://www.azerbaijan-news.az/index.php?mod=3&id=7490|website=www.azerbaijan-news.az|publisher=www.azerbaijan-news.az|accessdate=3 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210228221916/http://www.azerbaijan-news.az/index.php?mod=3&id=7490|archivedate=2021-02-28|url-status=unfit}}</ref>}} 2017-ci ildə Bakının [[Azadlıq meydanı]]ndan [[Xətai rayonu]]nda ucaldılmış [[Bakıda Xocalı soyqırımı abidəsi|Ana Harayı]] abidəsinə doğru hərəkətə başlayan yürüşdə, 40 mindən çox insan iştirak etmişdir.<ref>{{cite web|title=Bakı: Xocalı qətliamının 25-ci ildönümü üçün yürüş keçirilib|url=http://www.bbc.com/azeri/azerbaijan-39095442?ocid=socialflow_facebook|website=www.bbc.com|publisher=[[BBC]]|accessdate=26 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180503022942/http://www.bbc.com/azeri/azerbaijan-39095442?ocid=socialflow_facebook|archivedate=2018-05-03|url-status=unfit}}</ref><ref>{{cite web|title=Bakıda prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə "Xocalı yürüşü" keçirilir|url=http://salamnews.org/az/news/read/260112|website=salamnews.org|publisher=salamnews.org|accessdate=26 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331141453/http://salamnews.org/az/news/read/260112|archivedate=2022-03-31|url-status=unfit}}</ref> === Ermənistanın reaksiyası === [[Fayl:Zoriy Balayan.JPG|thumb|150px|[[Zori Balayan]]]] "DQR" ali soveti Xocalıya hücum zamanı qəddarlıq hallarına görə təəssüfləndiyini bildirən bəyanat verdi.<ref name=memorial /> Lakin Xocalının işğalı ilə bağlı cinayətlərin təhqiqatının aparılması ilə bağlı heç bir səy göstərilməmişdir.<ref name=memorial /> Rəsmilər "Memorial" müşahidəçiləri ilə söhbətləri zamanı Ermənistanın silahlı dəstələrinin tərkibində qohumları azərbaycanlılar tərəfindən öldürülən aclıqlı şəxslər, həmçinin cinayətkar keçmişə malik şəxslər olduğundan Xocalının işğalı zamanı vəhşiliklərə yol verildiyini inkar etməmişdir.<ref name=memorial /> Öz kitabını qardaşı və terrorçu [[Monte Melkonyan]]a həsr etmiş Markar Melkonyan adlı erməni müəllifinin sözlərinə əsasən şəhər "strateji məqsəd idi, lakin bu həm də qisas aktı olmuşdur".<ref name=markar>Markar Melkonyan, "My Brother’s Road: An American’s Fateful Journey to Armenia" (London və Nyu York, 2005), səh. 213–214</ref> Müəllif "Arabo" və "Aramo" adlı iki erməni dəstəsinin silahlılarının rolunu xüsusilə vurğulayır və onların Xocalının dinc sakinlərini nə cür qəddarcasına öldürdüklərini təfərrüatlı təsvir edir.<ref name=markar /> Belə ki, onun sözlərinə əsasən şəhərin bəzi sakinləri "[erməni] əsgərləri onları təqib edənədək" təxminən altı mil məsafə qət etdikdən sonra demək olar ki təhlükəni arxada qoymuşlar. Ardınca bildirir ki, "əsgərlər uzun müddət ombalarında gəzdirdikləri bıçaqlarını çıxardı və [onları] bıçaqlamağa başladılar".<ref name=markar /><ref name=garden>Thomas de Vaal, "Black Garden: Armenia and Azerbaijan through Peace and War" (Nyu York və London, 2003), səh. 172</ref> Yazıçı-jurnalist David Xerdiyan Xocalıda ermənilərin [[Azərbaycan türkləri]]nin başına gətirdikləri müsibətləri "Xaç uğrunda" kitabında fəxrlə xatırlayır. "Xaç uğrunda" kitabının 19–76-cı səhifələrində Xocalı soyqırımından yazır: {{cquote|müəllif=David Xerdiyan|''Səhərin soyuğunda biz Daşbulaq yaxınlığındakı bataqlıqdan keçmək üçün ölülərdən körpü düzəltməli olduq. Mən ölülərin üstünə getmək istəmədim. Bunu görən podpolkovnik Ohanyan mənə işarə etdi ki, qorxmayın. Mən ayağımı 9-11 yaşlı qız meyidinin sinəsinə basıb addımlamağa başladım. Mənim ayaqlarım və şalvarım qan içində idi. Və mən beləcə 1200 meyidin üstündən keçdim.''<ref name=xackar>David Xerdiyan. Xaç uğrunda. Livan, "Şərq" mətbəəsi, səh. 26</ref>}} {{cquote|müəllif=David Xerdiyan|''Martın 2-də "Qaflan" erməni qrupu (meyitləri yandırmaqla məşğul olurdu) 2000-ə yaxın alçaq monqolun (türklərin) cəsədlərini toplayıb ayrı-ayrı hissələrlə Xocalının 1 km-liyində yandırdı. Axırıncı yük maşınında mən başından və qollarından yaralanmış təxminən 10 yaşlı bir qız uşağını gördüm. Diqqətlə baxanda gördüm ki, o yavaş-yavaş nəfəs alır. Soyuq, aclıq və ağır yaralanmasına baxmayaraq, o hələ də sağ idi. Ölümlə mübarizə aparan bu uşağın gözlərini mən heç vaxt yaddan çıxarmayacam. Sonra Tiqranyan familiyalı bir əsgər onun qulaqlarından tutub artıq üzərinə mazut tökülmüş cəsədlərin içərisinə atdı. Daha sonra onları yandırdılar. Tonqaldan ağlamaq və imdad səsləri gəlirdi.''<ref name=xackar />}} Yazıçı-şair [[Zori Balayan]] "Ruhumuzun dirçəlişi" adlı kitabında 1992-ci ilin 26 fevralında Xocalıda törətdikləri soyqırım haqqında yazır: {{cquote|müəllif=[[Zori Balayan]]|''Biz Xaçaturla Xocalıda ələ keçirdiyimiz evə girərkən əsgərlərimiz 13 yaşlı bir türk uşağını pəncərəyə mismarlamışdılar. Türk uşağı çox səs-küy salmasın deyə, Xaçatur uşağın anasının kəsilmiş döşünü onun ağzına soxdu. Daha sonra 13 yaşındakı türkün başından, sinəsindən və qarnından dərisini soydum. Saata baxdım, türk uşağı 7 dəqiqə sonra qan itirərək dünyasını dəyişdi. Ruhum sevincdən qürurlandı. Xaçatur daha sonra ölmüş türk uşağının cəsədini hissə-hissə doğradı və bu türklə eyni kökdən olan itlərə atdı. Axşam eyni şeyi daha 3 türk uşağına etdik. Mən bir erməni kimi öz vəzifəmi yerinə yetirdim. Bilirdim ki, hər bir erməni hərəkətlərimizlə fəxr duyacaq.''<ref>{{cite web|title=Xocalı haqqında Zori Balayandan – Tükürpədici etiraf|url=http://axar.az/news/9913|website=axar.az|publisher=axar.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160605010407/http://axar.az/news/9913|archivedate=2016-06-05|url-status=unfit}}</ref>}} Xocalı hadisələri Ermənistanının prezidenti [[Serj Sarkisyan]]ın qanunsuz separatçı rejimin "özünü-müdafiə qüvvələri komitəsi"nin rəhbəri olan dövrdə baş vermişdir və bu səbəbdən onun xatirələri bu sahədə ən vacib sübut mənbələrindən biridir. Sarkisyanın aşağıdakı sözləri Xocalıda törədilmiş cinayətlərin icraçıları barədə heç bir şübhə qoymur: {{cquote|müəllif=[[Serj Sarkisyan]]|''Xocalıdan əvvəl azərbaycanlılar fikirləşirdilər ki, onlar bizimlə zarafat edirlər, onlar fikirləşirdilər ki, ermənilər mülki əhaliyə qarşı əl qaldıra bilməz. Biz bu [stereotipi] qıra bildik. Və budur baş verənlər. Və biz həmçinin nəzərə almalıyıq ki, o uşaqların içərisində Bakı və Sumqayıtdan qaçanlar olmuşdur.''<ref name=garden />}} Jurnalistin minlərlə adamın ölməsindən təəssüf keçirdib-keçirmədiyi barədə sualına Serj Sarkisyan utanmadan cavab vermişdir: {{cquote|müəllif=[[Serj Sarkisyan]]|''Mən heç bir təəssüf keçirmirəm...hətta minlərlə əhali ölərsə bu cür sərt gedişlər zəruridir.''<ref name=garden />}} Ermənistanda Xocalıda soyqırımı törətməsi faktını tanıyan azsaylı ermənilərdən hüquq müdafiəçisi [[Mikael Danielyan]]ı və jurnalist [[Vahe Avetyan]]ı qeyd etmək olar.<ref>{{cite web|title=Erməni jurnalist Xocalıya ədalət istədi|url=http://www.azadliq.az/xeber/4623/erm%C9%99nistanli-publisist-xocali-soyqirimini-q%C9%99bul-etdi/|website=www.azadliq.az|publisher=www.azadliq.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211027081436/https://www.azadliq.az/xeber/4623/erm%C9%99nistanli-publisist-xocali-soyqirimini-q%C9%99bul-etdi/|archivedate=2021-10-27|url-status=unfit}}</ref><ref>{{cite web|title=Скончался армянский правозащитник, признавший геноцид в Ходжалы|url=http://haqqin.az/news/78561|website=haqqin.az|publisher=haqqin.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211027121040/https://haqqin.az/news/78561|archivedate=2021-10-27|language=Rus|url-status=unfit}}</ref><ref>{{cite web|title=Xocalı soyqırımına görə Azərbaycandan üzr istəyən erməni öldü|url=http://news.milli.az/incedent/463893.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130932/https://news.milli.az/incedent/463893.html|archivedate=2018-03-21|url-status=unfit}}</ref> === Digər ölkələrin reaksiyası === * {{Bayraq|CAN}} 2007-ci ildə [[Kanada]]nın İctimai Təhlükəsizlik naziri [[Monte Kvinter]] Xocalı soyqırımı haqqında ilk dəfə eşitdiyini və bu həqiqətlərin dünya ictimaiyyəti tərəfindən tanınmasının zəruriliyini bildirib.<ref>{{cite web|title=Kanadalı nazir Xocalı barədə birinci dəfə eşitdiyini deyir|url=http://www.azadliq.org/a/379910.html|website=www.azadliq.org|publisher=www.azadliq.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210617171119/https://www.azadliq.org/a/379910.html|archivedate=2021-06-17|url-status=unfit}}</ref> * {{Bayraq|Meksika}} 2011-ci ildə [[Meksiko]] parlamentinin deputatı [[Markos Peres]] Xocalıda baş vermiş hadisələri soyqırım adlandırıb və qeyd edib ki, "Xocalı yer üzündən hər hansı təbii fəlakət nəticəsində deyil, məhz insan əli ilə silinib".<ref>{{cite web|title=MEKSİKA PARLAMENTİNİN DEPUTATI: “XOCALI YER ÜZÜNDƏN İNSAN ƏLİ İLƏ SİLİNİB”|url=http://www.mediaforum.az/az/2011/02/24/MEKS%C4%B0KA-PARLAMENT%C4%B0N%C4%B0N-DEPUTATI-XOCALI-YER-%C3%9CZ%C3%9CND%C6%8FN-013410122c00.html#.V7-2z_krKUk|website=www.mediaforum.az|publisher=www.mediaforum.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=http://www.mediaforum.az/az/2011/02/24/MEKS%C4%B0KA-PARLAMENT%C4%B0N%C4%B0N-DEPUTATI-XOCALI-YER-%C3%9CZ%C3%9CND%C6%8FN-013410122c00.html#.V7-2z_krKUk|archivedate=26 avqust 2016}}</ref> * {{Bayraq|TUR}} 2012-ci ildə [[Türkiyə]]nin [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası]]nın lideri [[Dövlət Baxçalı]] yazılı açıqlamasında bildirib ki, "Soydaşlarımızın namusuna, şərəfinə, yaşamaq haqlarına qəsd etməyə cürət edən erməni əxlaqsızlığını əziz millətimiz lənət və nifrətlə xatırlayacaq".<ref>{{cite web|title=Dövlət Bahçeli: "Xocalı qətliamı türk millətinə qarşı işlənmiş insanlıq suçudur"|url=http://news.milli.az/politics/99433.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130922/https://news.milli.az/politics/99433.html|archivedate=2018-03-21|url-status=unfit}}</ref> 2016-cı ildə Türkiyə prezidenti [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan]] çıxışında, "Xocalı qətliamı bütün bəşəriyyətin dərs çıxarmalı olduğu hadisədir" kimi qeyd edib.<ref>{{cite web|title=Ərdoğan: "Xocalı qətliamı bütün bəşəriyyətin dərs çıxarmalı olduğu hadisədir” Böyüt|url=http://apa.az/dagliq_qarabag/erdogan-xocali-qetliami-butun-beseriyyetin-ders-cixarmali-oldugu-hadisedir.html|website=apa.az|publisher=apa.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130602/https://apa.az/dagliq_qarabag/erdogan-xocali-qetliami-butun-beseriyyetin-ders-cixarmali-oldugu-hadisedir.html|archivedate=2018-03-21|url-status=dead}}</ref> * {{Bayraq|ISR}} 2013-cü ildə [[İsrail]] prezidenti [[Reuven Rivlin]] BMT Baş Assambleyasında [[Holokost]] qurbanları ilə bağlı keçirilən mərasimdəki çıxışında Xocalı faciəsini də dünyada törədilən soyqırımlar və kütləvi qətllər sırasında qeyd edib.<ref>{{cite web|title=İsrail prezidenti Xocalı faciəsini dünyadakı kütləvi qətllər sırasında – QEYD EDİB|url=http://news.atv.az/news/event/13732-israil-prezidenti-xocali-faciesini-dunyadaki-kutlevi-qetller-sirasinda|website=news.atv.az|publisher=news.atv.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://news.atv.az/news/event/13732-israil-prezidenti-xocali-faciesini-dunyadaki-kutlevi-qetller-sirasinda|archivedate=25 avqust 2016}}</ref> * {{Bayraq|MDA}} 2013-cü il iyulun 4-də [[Moldova]] parlamentinin deputatı və [[ombudsman]] [[Aureliya Qriqoriu]] Xocalı soyqırımını tanımağa çağırıb. O, qeyd edib ki, "Xocalıda soyqırım törədənləri cinayət məsuliyyətinə cəlb etmək üçün xüsusi tribunal yaradılmasının vaxtı çatıb".<ref>{{cite web|title=Avocatul parlamentar Aurelia Grigoriu provoacă un nou SCANDAL|url=http://www.ziarulnational.md/avocatul-parlamentar-aurelia-grigoriu-provoaca-un-nou-scandal/|website=www.ziarulnational.md|publisher=www.ziarulnational.md|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211022104028/https://www.ziarulnational.md/avocatul-parlamentar-aurelia-grigoriu-provoaca-un-nou-scandal/|archivedate=2021-10-22|url-status=unfit}}</ref> * {{Bayraq|RUS}} 2016-cı ildə [[Rusiya Federasiyası]] Dövlət Dumasının deputatı [[Dmitri Savelyev]] ünvanladığı açıq məktubda yazmışdır ki, "Əgər Xocalıya bənzər faciələr unudulsa, bu, yeni bəlalara gətirib çıxara bilər."<ref>{{cite web|title=Rusiyalı deputat: Xocalı faciəsi dünyanın heç bir yerində təkrarlanmamalıdır|url=http://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2499439.html|website=az.trend.az|publisher=az.trend.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170131151128/http://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2499439.html|archivedate=2017-01-31|url-status=dead}}</ref> * {{Bayraq|ITA}} 2016-cı ildə [[İtaliya]] Senatının Avropa İttifaqı Siyasəti Komissiyasının üzvü, Demokratik partiyasından olan senator [[Paolo Paleotti]] Senatın ümumi iclasında Xocalı soyqırımını Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin ən faciəvi hadisəsi adlandırıb.<ref>{{cite web|title=İtaliyalı senator: Xocalı qətliamı Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin ən faciəvi hadisəsidir|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/italiyal%C4%B1-senator-xocal%C4%B1-q%C9%99tliam%C4%B1-erm%C9%99nistan-az%C9%99rbaycan-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99sinin-%C9%99n-faci%C9%99vi-hadis%C9%99sidir|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929103750/https://www.justiceforkhojaly.org/az/content/italiyal%C4%B1-senator-xocal%C4%B1-q%C9%99tliam%C4%B1-erm%C9%99nistan-az%C9%99rbaycan-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99sinin-%C9%99n-faci%C9%99vi-hadis%C9%99sidir|archivedate=2020-09-29|url-status=unfit}}</ref> * {{Bayraq|UKR}} 2017-ci ildə Ukrayna-Azərbaycan parlamentlərarası dostluq qrupunun sədri və deputat [[Maksim Kuryaçiy]] qeyd edib ki, Xocalı faciəsini törədənlərin cəzalandırılmalıdır.<ref>{{cite web|title=Ukraynalı deputat: “Xocalı faciəsini törədənlər cəzalandırılmalıdır”|url=http://www.pia.az/Ukraynali_deputat%20_%E2%80%9CXocali_faciesini_-183712-xeber.html|website=www.pia.az|publisher=www.pia.az|accessdate=25 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331141623/http://www.pia.az/Ukraynali_deputat%20_%E2%80%9CXocali_faciesini_-183712-xeber.html#.WLEcvW-LSUk|archivedate=2022-03-31|url-status=unfit}}</ref> * {{Bayraq|IDN}} 2017-ci ildə [[İndoneziya]]lı deputat [[Meutya Viada Hafid]] "Xocalı faciəsinin bütün dünyanı sarsıdan bir soyqırım olduğunu" qeyd edib.<ref>{{cite web|title=İndoneziyalı deputat: "Xocalı faciəsi bütün dünyanı sarsıdan bir soyqırımdır"|url=http://news.milli.az/politics/520347.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=25 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063320/https://news.milli.az/politics/520347.html|archivedate=2018-03-21|url-status=unfit}}</ref> == Medianın işıqlandırması == === ABŞ mətbuatında === Xocalı soyqırımını ümumiyyətlə, [[ABŞ]]-də Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsini diqqətdə saxlayan qəzetlər arasında "[[Vaşinqton Post|Washington Post]]", "[[The New York Times]]", "[[Boston Globe]]", "[[Wall Street Journal]]", "[[Sunday Times]]", "[[Chicago Tribune]]" qəzetləri , "[[Associated Press]]" informasiya agentlikləri, "[[Time (jurnal)|Time]]" mühüm yer tutub.<ref name="borsa">{{cite web|last1=Bayramqızı|first1=Əfsanə|title=Xocalı soyqırımı beynəlxalq mətbuatın gözü ilə|url=http://www.xalqqazeti.com/az/news/politics/68231|website=www.xalqqazeti.com|publisher=www.xalqqazeti.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160329222148/http://www.xalqqazeti.com/az/news/politics/68231|archivedate=2016-03-29|url-status=dead}}</ref><ref name="firestar">{{cite web|title=BEYNƏLXALQ MƏTBUATDA İŞIQLANDIRMA|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/international_media_reports|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220130135016/https://justiceforkhojaly.org/az/international_media_reports|archivedate=2022-01-30|url-status=unfit}}</ref> Amerikalı jurnalist, [[Tomas Qoltz]]un 1992-ci il fevralın 27-də "Washington Post" qəzetində yayımlanan məqaləsi Amerika ictimaiyyətinə Xocalıda törədilmiş qətliam haqqında məlumat verdi. Bununla kifayətlənməyən jurnalist o gecəki qırğından güc-bəla ilə canlarını qurtarıb, Ağdama pənah gətirən bir sıra insanlarla görüşüb, onlardan əsl həqiqəti öyrənmişdi. "Vaşinqton Post"da yayımlanan məqalədə (28 fevral 1992-ci il) Tomas Qoltz yazır: {{cquote|müəllif=[[Tomas Qoltz]]|''...Dağlıq Qarabağın müharibə zonasının şərqində yerləşən şəhərin (Ağdam nəzərdə tutulur—müəllif) baş məscidindən bildirildiyinə görə, erməni silahlı qüvvələrinin çərşənbə günü ələ keçirdikləri müharibə zonasındakı Azərbaycan şəhərindən gətirilən 27 cəsədi bu gün dəfn ediblər...Ağdam məscidinin nümayəndəsi Səid Muan oğlu Sadıxov deyir ki, çərşənbə günündən etibarən qaçqınlar məsciddə 477 Xocalı faciəsi qurbanının adını qeydiyyatdan keçirmişlər. Azərbaycanın paytaxtı-Bakı rəsmiləri isə Xocalıya hücum zamanı 100-ə qədər ölüm olduğunu müəyyənləşdirdikləri halda, Ermənistanın paytaxtı Yerevandakı erməni rəsmiləri isə hücum zamanı yalnız iki azərbaycanlının öldüyünü iddia edirlər....''<ref name="borsa" />}} Tomas Qoltz "Azərbaycan gündəliyi" adlı əsərində, jurnalistin Ağdamda Xocalı soyqırımı qurbanlarını işıqlandırarkən həmkarlarının keçirdiyi hissləri təsvir edən sətirləri qeyd edir: {{cquote|müəllif=[[Tomas Qoltz]]|''...Reutersin müxbiri Elif Kaban heyrət içində qalmışdı. Fotoqraf Oleq Litvin elə təsirlənmişdi ki, mən onu cəsədlər, məzarlar və dırnaqları ilə üzlərini cıran, fəryad edən qadınlara doğru itələyəndən sonra şəkil çəkməyə nail oldu.''<ref name="borsa" />}} "The Washington Times" qəzetinin 2 mart 1992-ci il tarixli məqaləsində baş vermiş qətliam bu cür təsvir edilir: {{cquote|müəllif=|''...Təxminən Xocalının on min nəfər sakininin 1000 nəfəri çərşənbə axşamı baş verən hücumda erməni ordusu tərəfindən qırğına məruz qaldı. Azərbaycan Televiziyası Xocalı şəhərinin ərazisindən daşınan cəsədlərlə dolu vaqonları göstərdi...''<ref name="borsa" />}} Soyqırımı baş verdikdən bir neçə gün ərzində meşədə qətlə yetirilmiş meyitlərin toplanması üçün helikopterlə azərbaycanlı yetkililərlə yanaşı, əcnəbi jurnalistlər də hadisə yerinə səfər etmişlər.<ref name="borsa" /> "The New-York Times" qəzetinin 1992-ci il 3 mart tarixli nömrəsində həmin səfər barədə yazılıb: {{cquote|müəllif=|''Helikopterlə qısa müddətə də olsa, bölgəyə uçmuş Azərbaycan yetkililəri və jurnalistlər üç ölmüş və baş dəriləri soyulmuş uşağın cəsədini gətirdilər. Onlar dedilər ki, ermənilərin helikopterə atəş açmaları daha çox cəsədin toplanmasına imkan vermədi.''<ref name="borsa" />}} === Azərbaycan mətbuatında === [[Fayl:Çingiz Mustafayev2.jpg|thumb|left|[[Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı]] [[Çingiz Mustafayev]] Xocalıda törədilən soyqırımı lentə almışdır.]] Azərbaycanda Xocalı soyqırımının işıqlandırması əsasən [[Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı]] [[Çingiz Mustafayev]]in adı ilə əlaqələndirilir. Onun qısamüddətli hərbi jurnalistlik karyerasında ən vacib xidməti Xocalıda törədilən vəhşilikləri lentə almaq olmuşdur.<ref>{{cite web|title=Remembering Chingiz Mustafayev|url=http://teas.eu/news-remembering-chingiz-mustafayev|website=teas.eu|publisher=teas.eu|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230845/http://teas.eu/news-remembering-chingiz-mustafayev|archivedate=2018-03-20|url-status=dead}}</ref> Ermənistan qüvvələrinin amansız atəşinə məruz qaldığına baxmayaraq Çingiz Mustafayev bu hadisəni sənədləşdirmək üçün helikopterlər ilə bir qrup jurnalistlər ilə birlikdə iki dəfə qətliam yerinə səfər etməyə nail olmuşdur.<ref>{{cite web|title=Enclave Horror Echoed in a Cameraman's Sobs : Karabakh: Film is shown in Moscow as Azerbaijanis and Armenians again trade charges over Khojaly attack.|url=http://articles.latimes.com/1992-03-05/news/mn-4713_1_khojaly-residents|website=articles.latimes.com|publisher=articles.latimes.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306093524/http://articles.latimes.com/1992-03-05/news/mn-4713_1_khojaly-residents|archivedate=2016-03-06|url-status=unfit}}</ref> O, Xocalının qarla örtülmüş sahələri boyunca uzanmış yüzlərlə cəsədi lentə ala bilmişdir.<ref name="legend" /> Onun filmində çəkiliş apararaq qırğını təsvir edən Çingizin səsi onun hönkürtüləri və emosiyaları ilə əks-səda verirdi.<ref name="legend" /> O, gördüyü bu səhnəni bu cür təsvir edirdi: {{cquote|müəllif=[[Çingiz Mustafayev]]|''Ölənlər arasında 2 yaşla 15 yaş arası onlarla uşaq, qadın, yaşlı var idi, çoxuna isə alnının tən ortasına yaxın məsafədən atəş açılmışdı. Cəsədlərin vəziyyəti onu göstərirdi ki, insanların çoxu soyuqqanlılıqla, qəsdən öldürülüb, heç bir mübarizə, yaxud qaçmağa çalışırcasına əlamət yox idi. Bəzilərini kənara çəkib tək başına güllələmişdilər; bəzi hallarda isə bütün ailənin birdən güllələndiyi görünürdü. Bəzi cəsədlərdə bir neçə yara izi var idi ki, bunlardan biri həmişə başda olurdu bu da yaralının öldürüldüyünü sübut edirdi. Uşaqların qulaqlarını kəsmişdilər; orta yaşlı qadının üzünün sol tərəfinin dərisi, kişilərin isə başlarının dərisi soyulmuşdu. Üstü-başı qarət edildiyi açıq-aşkar görünən cəsədlər var idi.''<ref name="legend">{{cite web|title=Justice for Khojaly: Çingiz Mustafayev|url=http://justiceforkhojaly.org/az/content/%C3%A7ingiz-mustafayev|website=justiceforkhojaly.org|publisher=justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220130092844/https://justiceforkhojaly.org/az/content/%C3%A7ingiz-mustafayev|archivedate=2022-01-30|url-status=unfit}}</ref>}} Fotomüxbir [[İlqar Cəfərov (fotomüxbir)|İlqar Cəfərov]] [[Füzuli]], [[Şuşa]] və [[Laçın rayonu|Laçın]] rayonlarında xidmət etdikdən sonra Xocalıya yola düşür.<ref name="professional" /> Onun albomuna daxil edilən fotoların unikallığı ondadır ki, bu şəkillərdə yalnız ayrı-ayrı anlar dondurulmayıb, ayrıca götürülmüş bir hadisə qeydə alınmayıb, onlar bütöv bir dövrü əks etdirir.<ref name="professional" /> Müəllif isə xronikaçı, salnaməçi rolunda çıxış edir. Fotoların əksəriyyətində cəmiyyətin kövrək qruplarına, o cümlədən uşaqlara və qadınlara qarşı qəddarlıqlar əks olunub.<ref name="professional" /> O, Xocalıda yaşadığı hadisələri belə təsvir edir: {{cquote|müəllif=[[İlqar Cəfərov (fotomüxbir)|İlqar Cəfərov]]|''Hadisələri canlı görmək və bəzən eybəcər vəziyyətə salınmış cəsədləri lentə almaq heç də asan deyildi. Bunlar mənə psixoloji cəhətdən çox təsir edirdi. Dəhşətə gəlirdim, bəzən özümü qışqırmaqdan, ağlamaqdan güclə saxlayırdım. Ermənilər bir ailəni vəhşicəsinə qətlə yetirmiş, hər birinin də cəsədini eybəcər hala salmışdılar. Mən isə bunların hamısını lentə almalı idim!''<ref name="professional">{{cite web|title=Justice for Khojaly: Ilgar Jafarov|url=http://justiceforkhojaly.org/az/content/ilqar-c%C9%99f%C9%99rov|website=justiceforkhojaly.org|publisher=justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220130134916/https://justiceforkhojaly.org/az/content/ilqar-c%C9%99f%C9%99rov|archivedate=2022-01-30|url-status=unfit}}</ref>}} === Böyük Britaniya mətbuatında === [[Böyük Britaniya]]da, [[Reuters]] agentliyi, "[[The Times]]" qəzeti, "[[Sunday Times]]" qəzeti, "[[The Guardian]]" qəzeti, [[BBC]] kanalı və digər media orqanları Xocalı soyqırımı barədə məlumat vermişlər. Bir çox əcnəbi jurnalistlə birgə Dağlıq Qarabağa səfər edən "Times" qəzetinin müxbiri Anatol Lieven öz ölkəsinə döndükdən sonra gördüyü mənzərəni bu cür qələmə alır: {{cquote|müəllif=Anatol Lieven|''Dağlıq Qarabağın qarla örtülmüş təpələrinə endiyimiz zaman, biz səpələnmiş cəsədləri gördük. Açıq-aşkar görünürdü ki, qaçqınlar xilas olmaq üçün qaçdıqları zaman atəşə məruz qalmışdılar...Mülki vertolyot 4 cəsədi götürdü və bu zaman azərbaycanlı kinooperator təpələrdəki onlarca meyiti lentə aldı. Ağdamdakı aerodromda mülki vertolyotun topladığı cəsədlərə nəzər saldıq. İki yaşlı kişi və bir balaca qızın bədəni qanla örtülmüş və aşağı ətrafları isə soyuqdan və ağır şəraitdən bükülmüşdü. Onlar güllələnmişdilər.''<ref name="borsa" />}} 1992-ci il 3 martda, [[BBC]] televiziya kanalı səhər xəbərlərində qətliam barədə məlumat vermiş, qətlə yetirilmiş insanların cəsədlərini əks etdirən kadrlar nümayiş etdirmişdi: {{cquote|müəllif=|''Dağlardan toplanmış insan cəsədlərinin yaratdığı mənzərə çox dəhşətli idi. Müxbirin dediyinə görə, operator və Qərb jurnalistləri ermənilər tərəfindən qətlə yetirilmiş 100-dən çox kişi, qadın, uşaqlardan ibarət insan cəsədi görmüşlər. Onlar 1 metr məsafədən başlarından güllə ilə vurulmaqdan həlak olublar.''<ref name="borsa" />}} 1992-ci il fevralın 29-da, "[[The Independent]]" qəzetinin əməkdaşı Helen Vomak yazır: {{cquote|müəllif=Helen Vomak|''"Reuters" xəbər agentliyinin Ağdamdakı müxbiri Elif Koban çərşənbə günü baş verən soyqırımından sonra azərbaycanlıların məskunlaşdığı ikinci ən böyük şəhər olan Xocalının ermənilər tərəfindən qarət edildiyi zaman, azərbaycanlıların öldürülən onlarca insanı dəfn etmələri xəbərini verdi: “Dünya orada baş verən hadisələrə arxa çevirirdi. Biz ölürük və siz də sadəcə bunu izləyirsiniz” - deyə yas saxlayan şəxs bir qrup jurnalistə qışqırdı.''<ref name="borsa" />}} === Fransa mətbuatında === 1992-ci il 14 martda, [[Fransa]] mediasında özünəməxsus yeri olan "[[Le Monde]]" qəzeti isə baş vermiş qətliama bu cür qiymət verirdi: {{cquote|müəllif=|''Ağdamda əcnəbi jurnalist öldürülmüş insanlar arasında başının dərisi soyulmuş, dırnaqları çıxarılmış bir qadın və üç uşaq görmüşdü. Bu ”Azərbaycanın təbliğatı" deyil, reallıqdır." Xocalı soyqırımının şahidi olan fransız jurnalist Jan İv Yunet şahidi olduğu mənzərədən təsirlənərək, həmin illərdə gördüklərini bu cür dilə gətirmişdi: “Biz Xocalı faciəsinin şahidləri olduq, həlak olmuş yüzlərlə dinc sakinin – qadınların, uşaqların, qocaların, eləcə də Xocalını müdafiə edənlərin cəsədlərini gördük... Bu, dəhşətli mənzərə idi. Mən müharibələr haqqında, alman faşistlərinin qəddarlığı haqqında çox eşitmişdim. Lakin 5-6 yaşlı uşaqları, dinc əhalini qətlə yetirən ermənilər faşistləri də geridə qoymuşdular...''<ref name="borsa" />}} === Türkiyə mətbuatında === Azərbaycanın informasiya blokadasında olduğu çətin illərdə Xocalı soyqırımı ilə bağlı məlumatların [[Türkiyə]] ictimaiyyətinə çatdırılması önəmli idi.<ref name="borsa" /> İlk dəfə olaraq, erməni silahlılarının törətdiyi qırğın barədə fotolarla birgə Rəhbər Bəşiroğlu "[[Milliyyət (qəzet)|Milliyyət]]" qəzetinə ötürdü.<ref name="borsa" /> Türkiyənin nüfuzlu qəzetinin martın 4-ünə olan manşeti bütövlükdə Xocalı soyqırımına həsr edilmişdi.<ref name="borsa" /> "Qarabağda soyqırımı gördüm" adlı geniş yazıda soyqırımdan canlarını güclə xilas edən şahidlərin dili ilə faciəni Türkiyə ictimaiyyətinə geniş şəkildə çatdırmışdı.<ref name="borsa" /> === Rusiya mətbuatında === Xocalı qırğını [[Rusiya]] mediasının da diqqət mərkəzində idi. 1992-ci il 12 iyunda, Rusiyanın "[[Svoboda]]" qəzeti faciəni törədənlərə haqq qazandırıla bilməz" başlıqlı məqalədə Moskvada yerləşən insan haqları üzrə Memorial qrupunun 1992-ci il fevralın 25-dən 26-sına keçən gecə hərbi birəşmələr tərəfindən Xocalının işğalı zamanı insan hüquqlarının kütləvi şəkildə pozulmasına dair hesabatına geniş yer ayırmışdı. Hesabatda Xocalının işğalı zamanı törədilən insanların kütləvi hüquq pozuntularından, mülki əhaliyə verilmiş işgəncələrdən söhbət açılır: {{cquote|müəllif=|''Qaçqınlar ermənilərin qurduğu tələyə düşüb və o andaca atəşə tutulub. Buna baxmayaraq bəziləri Ağdama çatmağa müvəffəq olmuş, əsasən qadın və uşaqlar (dəqiq sayını demək qeyri-mümkündür) dağlarda azdıqları üçün soyuqdan donaraq, həlak olmuşlar, Ağdama çatanlardan alınan məlumata görə isə bəziləri də Pircamal və Naxçivanik kəndləri yaxınlığında girov götürülmüşlər. Dəyişdirilən Xocalı sakinlərinin ifadəsinə görə, onlardan bəziləri öldürülüb. Dörd gün ərzində təxminən 200 cəsəd Ağdama gətirilib. Cəsədlərdə edilən hörmətsizliyin izləri vardı...''<ref name="borsa" />}} Rus jurnalisti və fotoqrafı [[Viktoriya İvleva]]nın fotoobyektivinə şəhərin tərk edilmiş küçələrində qalmış meyitləri əks etdirir. Jurnalist Qarabağ müharibəsi ilə bağlı yazdığı məqaləsində, Xocalıda dörd övladı ilə girov düşmüş qadının taleyini qeyd edir.<ref name="borsa" /> Xocalı soyqırımını "[[Komsomolskaya pravda]]", "[[Trud (qəzet)|Trud]]", "[[Pravda (qəzet)|Pravda]]" qəzetləri və [[Moskva]]nın "Pasport" jurnalı işıqlandırıb.<ref name="firestar" /> === Digər ölkələrin mətbuatında === Xocalı soyqırımını digər ölkələrin mətbuatı da işıqlandırıb. Faciədən az sonra, [[İrlandiya]]nın "[[The Irish Times]]", [[Avstraliya]]nın "[[The Age]]" qəzetləri faciə haqqında məqalələr yazmışdır.<ref name="firestar" /> == Soyqırımın tanınması == {{Main|Xocalı soyqırımının tanınması}} [[Fayl:Massachusetts citation.pdf|thumb|right|200px|[[Massaçusets]] ştatının məclisi tərəfindən ştatın Xocalı soyqırımını rəsmən tanıması barədə qərar]] Hazırda [[Xocalı soyqırımının tanınması]] Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirilmişdir. Azərbaycandan başqa, Xocalını tam səviyyədə qətliam kimi [[Pakistan]] və [[Sudan]] tanıyır.<ref name=worldwide>{{cite web|title="International Recognition of The Khojaly Genocide"|url=http://un.mfa.gov.az/news/4/3069|website=un.mfa.gov.az|publisher=un.mfa.gov.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200210113338/http://un.mfa.gov.az/news/4/3069|archivedate=2020-02-10|url-status=unfit}}</ref> Faciəni parlament səviyyəsində qətliam kimi [[Meksika]], [[Kolumbiya]], [[Çexiya]], [[Bosniya və Herseqovina]], [[Peru]], [[Honduras]], [[Panama]], [[İordaniya]] və [[Rumıniya]] tanıyır.<ref name=worldwide /> İndiyədək [[ABŞ]]-nin 21 ştatı Xocalını qətliam kimi tanıyan sənəd qəbul edib.<ref name="www.azernews.az">{{cite web|title=Kentucky Senate adopts resolution on 25th anniversary of Azerbaijan's independence|url=http://www.azernews.az/azerbaijan/93349.html|website=www.azernews.az|publisher=www.azernews.az|accessdate=25 fevral 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160414074632/http://www.azernews.az/azerbaijan/93349.html|archivedate=2016-04-14|url-status=unfit}}</ref> 20 noyabr 2012-ci il tarixində [[Cibuti]]də keçirilmiş [[İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı]]nın (İƏT) Xarici İşlər Nazirləri Şurasının 39-cu sessiyasında Xocalıda törədilmiş cinayətləri soyqırım kimi tanıyan qətnamə qəbul edilmişdir.<ref>{{cite web|title=BEYNƏLXALQ TANINMA|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/beyn%C9%99lxalq-taninma|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220130164422/https://justiceforkhojaly.org/az/content/beyn%C9%99lxalq-taninma|archivedate=2022-01-30|url-status=unfit}}</ref> === Faciəni tam səviyyədə qətliam kimi tanıyan ölkə və təşkilatlar === {{AZE}} — [[Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi|Azərbaycan Milli Məclisi]] 24 fevral 1994-cü ildə Xocalı soyqırımını tanıyıb.<ref>{{Cite web |last=Abbasova |first=Günel |date=2023-02-24 |title=Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə... 29 il əvvəl Parlament Xocalı soyqırımını tanıdı |url=https://www.yeniazerbaycan.com/Siyaset_e81472_az.html |website=[[Yeni Azərbaycan (qəzet)|yeniazerbaycan.com]] |access-date=2023-03-29 |archive-date=2023-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329072151/https://www.yeniazerbaycan.com/Siyaset_e81472_az.html |url-status=live }}</ref> * {{Flaqifikasiya|Macarıstan}} — Macarıstan parlamenti 17 iyun 2009-cu ildə Xocalı qırğınını tanıyıb.<ref name="c">[https://www.altayli.net/hocali-soykirimi-macar-parlomentosunda.html] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210508153742/https://www.altayli.net/hocali-soykirimi-macar-parlomentosunda.html|date=2021-05-08}} {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20210508153742/https://www.altayli.net/hocali-soykirimi-macar-parlomentosunda.html|tarih=8 Mayıs 2021}} ''Altaylı'', Erişim tarihi: 17. iyun 2009</ref><ref name="d">[http://www.turkmacar.org.tr/hocali-katliami-budapeste-duzenlenecek-bir-panel-ile-macarlara-anlatilacak/ Macaristan'da Hocalı'yı anma programı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200928235919/http://www.turkmacar.org.tr/hocali-katliami-budapeste-duzenlenecek-bir-panel-ile-macarlara-anlatilacak/ |date=2020-09-28 }} {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20200928235919/http://www.turkmacar.org.tr/hocali-katliami-budapeste-duzenlenecek-bir-panel-ile-macarlara-anlatilacak/|tarih=28 Eylül 2020}} ''Türkmacar.org'', Erişim tarihi: 8. mart 2012</ref> * {{MEX}} — Meksika Nümayəndələr Palatasının xarici məsələlər üzrə Komitəsi 30 noyabr 2011-ci il tarixində Xocalı qətliamını tanıyıb.<ref>[http://gaceta.diputados.gob.mx/Black/Gaceta/Anteriores/61/2012/may/20120502/Acta-7.html Gaceta Parlamentaria, Número 3502] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160407193937/http://gaceta.diputados.gob.mx/Black/Gaceta/Anteriores/61/2012/may/20120502/Acta-7.html |date=2016-04-07 }} {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20160407193937/http://gaceta.diputados.gob.mx/Black/Gaceta/Anteriores/61/2012/may/20120502/Acta-7.html|tarih=7 Nisan 2016}}. 2 Mayıs 2012.</ref> * {{BEL}} — Belçika parlamenti Xocalı qırğınını 6 yanvar 2012-ci ildə tanıyıb.<ref>{{Web kaynağı|url=https://en.trend.az/azerbaijan/karabakh/1977095.html|başlık=Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi=19 Haziran 2022|arşivurl=https://web.archive.org/web/20220205002011/https://en.trend.az/azerbaijan/karabakh/1977095.html|arşivtarihi=5 Şubat 2022|ölüurl=hayır|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2022-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220205002011/https://en.trend.az/azerbaijan/karabakh/1977095.html|url-status=live}}</ref> * {{PAK}} — Pakistan Senatının Xarici İşlər Komitəsi Xocalı qətliamını 1 fevral 2012-ci il soyqırımı adlandırmışdır.<ref name="xoca2">{{web kaynağı|başlık=Azerbaijan thanks countries recognizing Khojaly genocide|url=http://www.azernews.az/azerbaijan/50568.html|website=www.azernews.az|erişimtarihi=12 Mayıs 2020|arşivurl=https://web.archive.org/web/20140819083805/http://www.azernews.az/azerbaijan/50568.html|arşivtarihi=19 Ağustos 2014|ölüurl=evet|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2014-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819083805/http://www.azernews.az/azerbaijan/50568.html|url-status=live}}</ref><ref>[http://www.senate.gov.pk/uploads/documents/1387174317_852.pdf Report of the Senate Committee on Defence and Defence Production] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140714105031/http://senate.gov.pk/uploads/documents/1387174317_852.pdf |date=2014-07-14 }} {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20140714105031/http://senate.gov.pk/uploads/documents/1387174317_852.pdf|tarih=14 Temmuz 2014}} (p. 64)</ref><ref>{{web kaynağı|url=http://www.eurasianet.org/node/65060|başlık=Azerbaijan: Baku Presses Genocide Recognition Campaign for Khojaly|yayımcı=EurasiaNet.org|tarih=28 Şubat 2012|erişimtarihi=12 Mayıs 2020|arşivurl=https://web.archive.org/web/20140429044508/http://www.eurasianet.org/node/65060|arşivtarihi=29 Nisan 2014|ölüurl=hayır|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2016-08-25|archive-date=2018-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612184406/https://eurasianet.org/node/65060|url-status=live}}</ref> * {{TUR}} — [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi]]nin Xarici İşlər üzrə Komissiyası 15 fevral 2012-ci ildə Xocalı qətliamını soyqırımı adlandırmışdır.<ref>[https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/komisyon_tutanaklari.goruntule?pTutanakId=417 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ: DIŞİŞLERİ KOMİSYONU TUTANAK DERGİSİ] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160304084756/https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/komisyon_tutanaklari.goruntule?pTutanakId=417 |date=2016-03-04 }} {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20160304084756/https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/komisyon_tutanaklari.goruntule?pTutanakId=417|tarih=4 Mart 2016}}. 15 Şubat 2012.</ref> * {{Flaqifikasiya|Almaniya}}— Almaniya AFR-Bundestaqı 24 fevral 2012-ci ildə Xocalı qətliamını tanıyıb.<ref>[weburl=https://azertag.az/en/xeber/German_Bundestag_adopts_new_document_on_Khojaly_genocide_and_Nagorno_Karabakh_conflict-220825/ {{Wayback|url=https://azertag.az/en/xeber/German_Bundestag_adopts_new_document_on_Khojaly_genocide_and_Nagorno_Karabakh_conflict-220825/ |date=20220505174203 }} Karabağ sorunu ve Hocalı soykırımı Almanya Federal Meclisinde]</ref> * {{Flaqifikasiya|Andorra}} — Andorra parlamenti Xocalı qırğınını 14 dekabr 2012-ci ildə tanıyıb.<ref>[http://idp.gov.az/en/news/216]</ref> * {{Flaqifikasiya|Rumıniya}} — Rumıniya parlamenti 15 fevral 2013-cü ildə Xocalı qırğınını pisləyən qətnamə qəbul edib.<ref>How Azerbaijan kept the memory of Khojaly alive | Daily Sabah (archive.org)</ref> * {{Flaqifikasiya|Bosniya və Herseqovina}} — Bosniya və Herseqovina Xalqları Assambleyası 26 fevral 2013-cü il tarixdə Xocalı qətliamını insanlığa qarşı cinayət kimi pisləyən qətnamə qəbul etmişdir.<ref>[https://www.parlament.ba/sadrzaj/ostali_akti/usvoj_rezolucije/default.aspx?id=46306&langTag=hr-HR&pril=b Resolution on the Recognition of the Sovereignty and the Territorial Integrity of the Republic of Azerbaijan] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201105060202/https://www.parlament.ba/sadrzaj/ostali_akti/usvoj_rezolucije/default.aspx?id=46306&langTag=hr-HR&pril=b |date=2020-11-05 }}{{Ölü keçid|date=May 2020}}. House of Peoples of Bosnia and Herzegovina. 29 Mayıs 2014.</ref> * {{Flaqifikasiya|Çexiya}} — Çexiya Parlamentinin Xarici İşlər Komitəsi 26 fevral 2013-cü il tarixində Xocalı qətliamını insanlığa qarşı cinayət kimi pisləyib.<ref>{{web kaynağı|url=http://www.justiceforkhojaly.org/sites/default/files/Czech%20Republic.pdf|başlık=Decision with regard to the 21st anniversary of the massacre in Azerbaijan town of Khojaly and offering sympathy to the people of Azerbaijan.|website=justiceforkhojaly.org|erişimtarihi=29 Mayıs 2017|arşivurl=https://web.archive.org/web/20160820194810/http://www.justiceforkhojaly.org/sites/default/files/Czech%20Republic.pdf|arşivtarihi=20 Ağustos 2016|ölüurl=hayır|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2016-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820194810/http://www.justiceforkhojaly.org/sites/default/files/Czech%20Republic.pdf|url-status=}}</ref><ref>Jakub Hein, Pavla Holcová, Jan Adamec. [http://visegradrevue.eu/the-czech-republic-remains-an-investment-haven-for-azerbaijani-officials/ The Czech Republic remains an investment haven for Azerbaijani officials] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170410085811/http://visegradrevue.eu/the-czech-republic-remains-an-investment-haven-for-azerbaijani-officials/ |date=2017-04-10 }} {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20170410085811/http://visegradrevue.eu/the-czech-republic-remains-an-investment-haven-for-azerbaijani-officials/|tarih=10 Nisan 2017}}. ''Visegrad Revue''. 27 July 2015.</ref> * {{Flaqifikasiya|Serbiya}} — Serbiya Milli Məclisi 26 fevral 2013-cü il tarixində Xocalı qırğınını pisləyən qətnamə qəbul etmişdir.<ref>{{Web kaynağı|url=https://www.dailysabah.com/opinion/op-ed/how-azerbaijan-kept-the-memory-of-khojaly-alive|başlık=How Azerbaijan kept the memory of Khojaly alive {{!}} Opinion|erişimtarihi=16 Mart 2022|tarih=14 Ekim 2020|dil=en-US|çalışma=Daily Sabah|ad=Hamza|soyadı=Karcic|arşivurl=https://web.archive.org/web/20201028152639/https://www.dailysabah.com/opinion/op-ed/how-azerbaijan-kept-the-memory-of-khojaly-alive|arşivtarihi=28 Ekim 2020|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028152639/https://www.dailysabah.com/opinion/op-ed/how-azerbaijan-kept-the-memory-of-khojaly-alive|url-status=live}}</ref> * {{Flaqifikasiya|Kolumbiya}} — Kolumbiya Nümayəndələr Palatasının xarici məsələlər üzrə Komitəsi 22 aprel 2013-cü ildə Xocalda qətliamı tanıyıb.<ref>{{web kaynağı|url=http://www.mfa.gov.az/files/file/Kolumbiya_xocali_14.pdf|başlık=Archived copy|erişimtarihi=29 Mayıs 2017|ölüurl=hayır|arşivurl=https://web.archive.org/web/20160304092023/http://www.mfa.gov.az/files/file/Kolumbiya_xocali_14.pdf|arşivtarihi=4 Mart 2016|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304092023/http://www.mfa.gov.az/files/file/Kolumbiya_xocali_14.pdf|url-status=live}}</ref> * {{Flaqifikasiya|Peru}} — Peru Konqresi 10 iyun 2013-cü il tarixində Xocalı qətliamını soyqırımı kimi tanıyan qətnamə qəbul etmişdir.<ref>{{Web kaynağı|başlık=Азербайно-перуанская группа дружбы в Конгрессе Перу|url=https://report.az/ru/vneshnyaya-politika/v-kongresse-peru-sozdana-gruppa-druzhby-peru-azerbajdzhan/|website=Информационное Агентство Репорт|dil=ru|erişimtarihi=8 Mayıs 2020|arşivurl=https://web.archive.org/web/20210428070254/https://report.az/ru/vneshnyaya-politika/v-kongresse-peru-sozdana-gruppa-druzhby-peru-azerbajdzhan/|arşivtarihi=28 Nisan 2021|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428070254/https://report.az/ru/vneshnyaya-politika/v-kongresse-peru-sozdana-gruppa-druzhby-peru-azerbajdzhan/|url-status=live}}</ref> * {{Flaqifikasiya|Panama}} — Panama Milli Məclisi 7 avqust 2013-cü ildə Xocalı qırğınını pisləyən qətnamə qəbul edib.<ref>{{Web kaynağı|url=https://un.mfa.gov.az/en/news/3069/xocali-soyqiriminin-beynelxalq-taninmasi|başlık="International Recognition of The Khojaly Genocide"|yazar=<!--Not stated-->|tarih=|website=|yayıncı=|erişimtarihi=28 Mart 2021|alıntı=|arşivurl=https://web.archive.org/web/20210428070256/https://un.mfa.gov.az/en/news/3069/xocali-soyqiriminin-beynelxalq-taninmasi|arşivtarihi=28 Nisan 2021|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428070256/https://un.mfa.gov.az/en/news/3069/xocali-soyqiriminin-beynelxalq-taninmasi|url-status=live}}</ref> * {{Flaqifikasiya|İspaniya}} — İspaniya parlamenti 8 fevral 2014-cü ildə Xocalıda qətliamı tanıyıb.<ref>{{Cite web |url=https://en.trend.az/azerbaijan/karabakh/2239753.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2022-09-13 |archive-date=2021-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016015339/https://en.trend.az/azerbaijan/karabakh/2239753.html |url-status=live }}</ref> * {{Flaqifikasiya|Honduras}} — Honduras Milli Konqresi 13 fevral 2014-cü ildə Xocalı qırğınını soyqırımı kimi tanıyıb.<ref>[https://tzibalnaah.unah.edu.hn/bitstream/handle/123456789/432/20140213.pdf?sequence=4&isAllowed=y DECRETO No. 286–2013] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180201075644/https://tzibalnaah.unah.edu.hn/bitstream/handle/123456789/432/20140213.pdf?sequence=4&isAllowed=y |date=2018-02-01 }} {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20180201075644/https://tzibalnaah.unah.edu.hn/bitstream/handle/123456789/432/20140213.pdf?sequence=4&isAllowed=y|tarih=1 Şubat 2018}}.</ref> * {{Flaqifikasiya|Sudan}} — Sudan Milli Məclisinin Xarici İşlər Komitəsi Xocalı qətliamını 1 sentyabr 2014-cü il tarixində tanıyıb.<ref>{{web kaynağı|url=http://www.mfa.gov.az/files/file/Sudan.pdf|başlık=Foreign Affairs Committee Statement on Khojaly killings|website=mfa.gov.az|erişimtarihi=12 Mayıs 2020|arşivurl=https://web.archive.org/web/20160304031224/http://www.mfa.gov.az/files/file/Sudan.pdf|arşivtarihi=4 Mart 2016|ölüurl=evet|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031224/http://www.mfa.gov.az/files/file/Sudan.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{web kaynağı|url=http://news.sudanvisiondaily.com/details.html?rsnpid=247608|başlık=President Ilham Aliyev Receives Delegation Led by Sudanese FM|tarih=18 Mart 2015|yayımcı=Sudan Vision Daily|erişimtarihi=12 Mayıs 2020|arşivurl=https://web.archive.org/web/20150708095310/http://news.sudanvisiondaily.com/details.html?rsnpid=247608|arşivtarihi=8 Temmuz 2015|ölüurl=evet|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2015-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708095310/http://news.sudanvisiondaily.com/details.html?rsnpid=247608|url-status=live}}</ref> * {{Flaqifikasiya|İndoneziya}} — İndoneziya nümayəndəliyi 12 fevral 2015-ci ildə Xocalıda qətliamı tanıyıb.<ref name="justiceforkhojaly.org">{{Web kaynağı|url=https://justiceforkhojaly.org/content/international-recognition-0|başlık=INTERNATIONAL RECOGNITION {{!}} justicekhojaly|erişimtarihi=15 Mart 2022|çalışma=justiceforkhojaly.org|arşivurl=https://web.archive.org/web/20160224223008/https://justiceforkhojaly.org/content/international-recognition-0|arşivtarihi=24 Şubat 2016|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2016-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160224223008/https://justiceforkhojaly.org/content/international-recognition-0|url-status=live}}</ref><ref>{{Web kaynağı|url==https://ann.az/en/indonesia-recognizes-khojaly-genocide/|başlık=Indonesia recognizes Khojaly Genocide|erişimtarihi=12 Şubat 2015}}</ref> * {{Flaqifikasiya|Qvatemala}} — Qvatemala 12 oktyabr 2015-ci ildə Xocalı qırğınını soyqırımı adlandırmışdır.<ref>[http://emisorasunidas.com/noticias/nacionales/diputados-se-solidarizan-con-la-republica-de-azerbaiyan-por-genocidio-de-1992/196968 Diputados se solidarizan con la República de Azerbaiyán por genocidio {{es icon}}] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160304091405/http://emisorasunidas.com/noticias/nacionales/diputados-se-solidarizan-con-la-republica-de-azerbaiyan-por-genocidio-de-1992/196968 |date=2016-03-04 }} {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20160304091405/http://emisorasunidas.com/noticias/nacionales/diputados-se-solidarizan-con-la-republica-de-azerbaiyan-por-genocidio-de-1992/196968|tarih=4 Mart 2016}}.</ref> * {{Flaqifikasiya|Kosta-Rika}} — Kosta-Rika Xarici İşlər Nazirliyi 20 oktyabr 2015-ci ildə Xocalıda qətliamı tanıyıb.<ref>{{Web kaynağı|url=https://report.az/en/karabakh/fm-of-costa-rica-azerbaijan-could-achieve-an-unprecedented-economic-progress-despite-the-conflict/|başlık=Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi=13 Haziran 2022|arşivurl=https://web.archive.org/web/20220613231424/https://report.az/en/karabakh/fm-of-costa-rica-azerbaijan-could-achieve-an-unprecedented-economic-progress-despite-the-conflict/|arşivtarihi=13 Haziran 2022|ölüurl=hayır|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2022-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220613231424/https://report.az/en/karabakh/fm-of-costa-rica-azerbaijan-could-achieve-an-unprecedented-economic-progress-despite-the-conflict/|url-status=live}}</ref> * {{Flaqifikasiya|Sloveniya}} — Sloveniya Milli Şurası 22 yanvar 2016-cı il tarixində Xocalı qətliamını insanlığa qarşı cinayət kimi pisləyən qətnamə qəbul edib.<ref>{{Web kaynağı|url=https://azertag.az/en/xeber/Slovenian_National_Council_adopts_resolution_on_Nagorno_Karabakh_conflict-920917|başlık=Slovenian National Council adopts resolution on Nagorno-Karabakh conflict|yazar=<!--Not stated-->|tarih=22 Ocak 2016|website=azertag.az|yayıncı=|erişimtarihi=28 Mart 2021|alıntı=|arşivurl=https://web.archive.org/web/20160124003428/https://azertag.az/en/xeber/Slovenian_National_Council_adopts_resolution_on_Nagorno_Karabakh_conflict-920917|arşivtarihi=24 Ocak 2016|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2016-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160124003428/https://azertag.az/en/xeber/Slovenian_National_Council_adopts_resolution_on_Nagorno_Karabakh_conflict-920917|url-status=live}}</ref> * {{Flaqifikasiya|İordaniya}} — İordaniya Parlamenti 10 fevral 2016-cı ildə Xocalı qırğınını tanıyıb.<ref name="azernews.az">{{Web kaynağı|url=https://www.azernews.az/nation/92681.html|başlık=Jordanian parliament to pass resolution on Khojaly Genocide|erişimtarihi=15 Mart 2022|tarih=10 Şubat 2016|dil=İngilizce|çalışma=AzerNews.az|arşivurl=https://web.archive.org/web/20161213011107/https://www.azernews.az/nation/92681.html|arşivtarihi=13 Aralık 2016|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2016-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161213011107/https://www.azernews.az/nation/92681.html|url-status=live}}</ref> * {{Flaqifikasiya|Malta}} — Saint John Orden Qüds / Malta Knights. S. J. 12 dekabr 2016-cı ildə Xocalı qətliamını tanıyıb.<ref>{{Web kaynağı|url=https://www.azernews.az/aggression/106367.html|başlık=Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi=6 Haziran 2022|arşivurl=https://web.archive.org/web/20200923010417/https://www.azernews.az/aggression/106367.html|arşivtarihi=23 Eylül 2020|ölüurl=hayır|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2020-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923010417/https://www.azernews.az/aggression/106367.html|url-status=live}}</ref> * {{Flaqifikasiya|Cibuti}} — Cibuti Milli Məclisi 15 yanvar 2017-ci ildə Xocalı qətliamını soyqırımı aktı kimi tanıyıb.<ref>{{web kaynağı|url=http://www.lanationdj.com/assemblee-nationale-president-mohamed-ali-houmed-rencontre-lambassadeur-dazerbaidjan/|başlık=Assemblée nationale : Le président Mohamed Ali Houmed rencontre l’ambassadeur d’Azerbaïdjan|dil=Fransızca|erişimtarihi=12 Mayıs 2020|arşivurl=https://web.archive.org/web/20180829120839/http://www.lanationdj.com/assemblee-nationale-president-mohamed-ali-houmed-rencontre-lambassadeur-dazerbaidjan/|arşivtarihi=29 Ağustos 2018|ölüurl=evet|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2018-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829120839/http://www.lanationdj.com/assemblee-nationale-president-mohamed-ali-houmed-rencontre-lambassadeur-dazerbaidjan/|url-status=}}</ref><ref>[http://www.presidence.dj/texte.php?ID=001&ID2=2017-01-15&ID3=R%E9solution&ID4=1&ID5=2017-01-15&ID6=n] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201127213946/https://www.presidence.dj/texte.php?ID=001&ID2=2017-01-15&ID3=R%25E9solution&ID4=1&ID5=2017-01-15&ID6=n|date=2020-11-27}} {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20201127213946/https://www.presidence.dj/texte.php?ID=001&ID2=2017-01-15&ID3=R%25E9solution&ID4=1&ID5=2017-01-15&ID6=n|tarih=27 Kasım 2020}} [[Wayback Machine|Wayback Machinesitesinde]][https://web.archive.org/web/20201127213946/https://www.presidence.dj/texte.php?ID=001&ID2=2017-01-15&ID3=R%25E9solution&ID4=1&ID5=2017-01-15&ID6=n arşivlendi].{{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20201127213946/https://www.presidence.dj/texte.php?ID=001&ID2=2017-01-15&ID3=R%25E9solution&ID4=1&ID5=2017-01-15&ID6=n|tarih=27 Kasım 2020}}{{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20201127213946/https://www.presidence.dj/texte.php?ID=001&ID2=2017-01-15&ID3=R%25E9solution&ID4=1&ID5=2017-01-15&ID6=n|tarih=27 Kasım 2020}}{{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20201127213946/https://www.presidence.dj/texte.php?ID=001&ID2=2017-01-15&ID3=R%25E9solution&ID4=1&ID5=2017-01-15&ID6=n|tarih=27 Kasım 2020}}{{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20201127213946/https://www.presidence.dj/texte.php?ID=001&ID2=2017-01-15&ID3=R%25E9solution&ID4=1&ID5=2017-01-15&ID6=n|tarih=27 Kasım 2020}}{{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20201127213946/https://www.presidence.dj/texte.php?ID=001&ID2=2017-01-15&ID3=R%25E9solution&ID4=1&ID5=2017-01-15&ID6=n|tarih=27 Kasım 2020}}{{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20201127213946/https://www.presidence.dj/texte.php?ID=001&ID2=2017-01-15&ID3=R%25E9solution&ID4=1&ID5=2017-01-15&ID6=n|tarih=27 Kasım 2020}}{{Ölü keçid}}Résolution N° 001/AN/17/7ème L portant commémoration du massacre des civils azerbaïdjanais dans la ville de KHOJALY en 1992 et soutien contre agression de la République d'Arménie contre la République d'Azerbaïdjan{{fr icon}} {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20201127213946/https://www.presidence.dj/texte.php?ID=001&ID2=2017-01-15&ID3=R%25E9solution&ID4=1&ID5=2017-01-15&ID6=n|tarih=27 Kasım 2020}}.</ref> * {{Flaqifikasiya|Moldova}} — Moldova parlamenti Xocalı qırğınını 31 yanvar 2017-ci ildə tanıyıb.<ref>https://avim.org.tr/en/Bulten/MOLDOVA-READY-TO-RAISE-KHOJALY-GENOCIDE-WITH-AZERBAIJAN-IN-INT-L-ORGANIZATIONS-LAWMAKER</ref> * {{Flaqifikasiya|Şotlandiya}} — Şotlandiya parlamenti 2 fevral 2017-ci ildə Xocalı qətliamını tanıyıb.<ref name="justiceforkhojaly.org" /> * {{Flaqifikasiya|Avstraliya}} — Avstraliya parlamenti Xocalı qırğınını 14 fevral 2017-ci ildə tanıyıb.<ref>name="Avustralya"> [https://parlinfo.aph.gov.au/parlInfo/search/display/display.w3p;db=CHAMBER;id=chamber/hansards/3aa0516f-9255-4c8e-a93f-6db7f3829d6d/0162;query=Id:%22chamber/hansards/3aa0516f-9255-4c8e-a93f-6db7f3829d6d/0126%22/ Avustralya parlementosunda Hocalı katliamı] ''Parl Info'', Erişim tarihi: 14. fevral 2017</ref><ref name="Avs">[https://azertag.az/en/xeber/Australian_senator_highlights_Khojaly_massacre_during_parliamentary_debates-1035485/ Avustalya meclisinde Hocalı'nın önemi anlatıldı.] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170217161612/http://azertag.az/en/xeber/Australian_senator_highlights_Khojaly_massacre_during_parliamentary_debates-1035485 |date=2017-02-17 }} {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20170217161612/http://azertag.az/en/xeber/Australian_senator_highlights_Khojaly_massacre_during_parliamentary_debates-1035485|tarih=17 Şubat 2017}} ''Azertag.az'', Erişim tarihi: 15. fevral 2017</ref> * {{Flaqifikasiya|Litva}} — Litva Seymi 27 aprel 2017-ci il tarixində Xocalı qətliamını tanıyıb.<ref>{{Web kaynağı|url=https://azertag.az/en/xeber/Lithuanian_Seimas_adopts_appeal_on_Khojaly_Genocide-1054861|başlık=Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi=4 Haziran 2022|arşivurl=https://web.archive.org/web/20201119093510/https://azertag.az/en/xeber/Lithuanian_Seimas_adopts_appeal_on_Khojaly_Genocide-1054861|arşivtarihi=19 Kasım 2020|ölüurl=hayır|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2020-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20201119093510/https://azertag.az/en/xeber/Lithuanian_Seimas_adopts_appeal_on_Khojaly_Genocide-1054861|url-status=live}}</ref> * {{Flaqifikasiya|Paraqvay}} — Paraqvay parlamenti 25 oktyabr 2017-ci ildə Xocalı qətliamını soyqırımı aktı kimi tanıyıb.<ref>{{web kaynağı|url=http://foreignpolicynews.org/2017/12/23/paraguay-national-congress-commemorates-26th-anniversary-khojaly-genocide/|başlık=Paraguay National Congress commemorates the 26th anniversary of the Khojaly Genocide|arşivurl=https://web.archive.org/web/20171226233914/http://foreignpolicynews.org/2017/12/23/paraguay-national-congress-commemorates-26th-anniversary-khojaly-genocide/|arşivtarihi=26 Aralık 2017|ölüurl=evet|erişimtarihi=12 Mayıs 2020|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2017-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226233914/http://foreignpolicynews.org/2017/12/23/paraguay-national-congress-commemorates-26th-anniversary-khojaly-genocide/|url-status=live}}</ref><ref>{{web kaynağı|url=https://www.azernews.az/karabakh/124364.html|başlık=Paraguay Parliament recognizes Khojaly genocide|arşivurl=https://web.archive.org/web/20171225100711/https://www.azernews.az/karabakh/124364.html|arşivtarihi=25 Aralık 2017|ölüurl=evet|erişimtarihi=12 Mayıs 2020|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2017-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225100711/https://www.azernews.az/karabakh/124364.html|url-status=live}}</ref> * {{Flaqifikasiya|Finlandiya}} — Helsinki Komissiyası 26 fevral 2019-cu il tarixində Xocalı qətliamını tanıyıb.<ref>{{Web kaynağı|url=https://www.csce.gov/international-impact/press-and-media/press-releases/chairman-hastings-remembers-27th-anniversary|başlık=Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi=20 Haziran 2022|arşivurl=https://web.archive.org/web/20220610062548/https://www.csce.gov/international-impact/press-and-media/press-releases/chairman-hastings-remembers-27th-anniversary|arşivtarihi=10 Haziran 2022|ölüurl=hayır|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2022-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610062548/https://www.csce.gov/international-impact/press-and-media/press-releases/chairman-hastings-remembers-27th-anniversary|url-status=}}</ref> * {{Flaqifikasiya|Əfqanıstan}} — Əfqanıstan Milli Məclisi 3 oktyabr 2020-ci ildə Xocalı qətliamını tanıyıb.<ref name="azernews.az" /> * {{Flaqifikasiya|Estoniya}} — Estoniya parlamenti 19 fevral 2021-ci ildə Xocalı qırğınını tanıyıb.<ref>{{Web kaynağı|url=https://www.riigikogu.ee/en/news-from-factions/news-from-associations/statement-of-the-estonia-azerbaijan-parliamentary-friendship-group-on-the-anniversary-of-khojaly-massacre/|başlık=Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi=4 Haziran 2022|arşivurl=https://web.archive.org/web/20220317235208/https://www.riigikogu.ee/en/news-from-factions/news-from-associations/statement-of-the-estonia-azerbaijan-parliamentary-friendship-group-on-the-anniversary-of-khojaly-massacre/|arşivtarihi=17 Mart 2022|ölüurl=hayır|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2022-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317235208/https://www.riigikogu.ee/en/news-from-factions/news-from-associations/statement-of-the-estonia-azerbaijan-parliamentary-friendship-group-on-the-anniversary-of-khojaly-massacre/|url-status=live}}</ref><ref>{{Web kaynağı|url=https://azertag.az/en/xeber/Estonia_Azerbaijan_Parliamentary_Group_issues_statement_on_29th_anniversary_of_Khojaly_Massacre-1716363|başlık=Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi=6 Haziran 2022|arşivurl=https://web.archive.org/web/20211105140533/https://azertag.az/en/xeber/Estonia_Azerbaijan_Parliamentary_Group_issues_statement_on_29th_anniversary_of_Khojaly_Massacre-1716363|arşivtarihi=5 Kasım 2021|ölüurl=hayır|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2021-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105140533/https://azertag.az/en/xeber/Estonia_Azerbaijan_Parliamentary_Group_issues_statement_on_29th_anniversary_of_Khojaly_Massacre-1716363|url-status=live}}</ref><ref>{{Web kaynağı|url=https://tallinn.mfa.gov.az/en/news/3302/special-statement-of-the-estonia-azerbaijan-parliamentary-group-of-the-estonian-parliament-riigikogu-on-the-29th-anniversary-of-the-khojaly-genocide|başlık=Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi=6 Haziran 2022|arşivurl=https://web.archive.org/web/20220307203714/https://tallinn.mfa.gov.az/en/news/3302/special-statement-of-the-estonia-azerbaijan-parliamentary-group-of-the-estonian-parliament-riigikogu-on-the-29th-anniversary-of-the-khojaly-genocide|arşivtarihi=7 Mart 2022|ölüurl=hayır|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2022-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307203714/https://tallinn.mfa.gov.az/en/news/3302/special-statement-of-the-estonia-azerbaijan-parliamentary-group-of-the-estonian-parliament-riigikogu-on-the-29th-anniversary-of-the-khojaly-genocide|url-status=live}}</ref> * {{Flaqifikasiya|Quam}} — Quamın Katibliyi 25 fevral 2021-ci ildə Xocalı qətliamını tanıyıb.<ref>{{Cite web |url=https://www.azerbaycan24.com/en/guam-commemorates-khojaly-genocide/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2022-09-13 |archive-date=2024-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204132319/https://www.azerbaycan24.com/en/guam-commemorates-khojaly-genocide/ |url-status=live }}</ref> * {{Flaqifikasiya|Şimali Kipr}} — ŞKTK prezidenti Xocalı qətliamını 26 fevral 2021-ci ildə qətliam adlandırıb.<ref>{{Web kaynağı|url=https://kktcb.org/tr/cumhurbaskani-ersin-tatar-hocali-katliaminin-29-yil-donumu-dolayisiyla-taziye-8127|başlık=KKTC Cumhurbaşkanlığı – Cumhurbaşkanı Ersin Tatar, Hocalı katliamının 29. yıl dönümü dolayısıyla taziye mesajı yayımladı: |erişimtarihi=15 Mart 2022|çalışma=kktcb.org|arşivurl=https://web.archive.org/web/20210227090202/https://kktcb.org/tr/cumhurbaskani-ersin-tatar-hocali-katliaminin-29-yil-donumu-dolayisiyla-taziye-8127|arşivtarihi=27 Şubat 2021|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227090202/https://kktcb.org/tr/cumhurbaskani-ersin-tatar-hocali-katliaminin-29-yil-donumu-dolayisiyla-taziye-8127|url-status=live}}</ref> * {{Flaqifikasiya|Latviya}} — Seym Latviya Xocalı qırğınını 26 fevral 2021-ci ildə tanıyıb.<ref>{{Cite web |url=https://twitter.com/azembassy_lv/status/1365382434309758979?t=g9W16799rbCuHpVvHlTehA&s=19 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2022-09-13 |archive-date=2022-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619132736/https://twitter.com/azembassy_lv/status/1365382434309758979?t=g9W16799rbCuHpVvHlTehA&s=19 |url-status=live }}</ref> * {{Flaqifikasiya|Ukrayna}} — Ukrayna parlamenti Xocalı qırğınını 4 fevral 2022-ci ildə tanıyıb.<ref>[weburl=https://en.trend.az/azerbaijan/politics/3550403.html/ {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220218173518/https://en.trend.az/azerbaijan/politics/3550403.html |date=2022-02-18 }} {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20220218173518/https://en.trend.az/azerbaijan/politics/3550403.html|tarih=18 Şubat 2022}} Ukrayna Hocalı katliamını tanımak için gönderilen dilekçeyi kabul etti.]</ref> * {{Flaqifikasiya|Bolqarıstan}} — Bolqarıstan Milli Məclisi 10 mart 2022-ci ildə Xocalı qırğınını tanıyıb.<ref>{{web kaynağı|url=https://apa.az/en/foreign-policy/national-assembly-of-bulgaria-adopts-declaration-regarding-khojaly-genocide-370756|başlık=Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi=4 Haziran 2022|arşivurl=https://web.archive.org/web/20220604220928/https://apa.az/en/foreign-policy/national-assembly-of-bulgaria-adopts-declaration-regarding-khojaly-genocide-370756|arşivtarihi=4 Haziran 2022|ölüurl=hayır|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2022-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604220928/https://apa.az/en/foreign-policy/national-assembly-of-bulgaria-adopts-declaration-regarding-khojaly-genocide-370756|url-status=live}}</ref><ref>{{Web kaynağı|url=https://www.azernews.az/nation/190599.html|başlık=Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi=6 Haziran 2022|arşivurl=https://web.archive.org/web/20220606211547/https://www.azernews.az/nation/190599.html|arşivtarihi=6 Haziran 2022|ölüurl=hayır|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2022-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220606211547/https://www.azernews.az/nation/190599.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.azerbaycan24.com/en/declaration-on-azerbaijan-s-khojaly-genocide-adopted-in-national-assembly-of-bulgaria/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2022-09-13 |archive-date=2023-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928153050/https://www.azerbaycan24.com/en/declaration-on-azerbaijan-s-khojaly-genocide-adopted-in-national-assembly-of-bulgaria/ |url-status=live }}</ref><ref>[https://www.haberrating.net/declaration-on-azerbaijans-khojaly-genocide-adopted-in-national-assembly-of-bulgaria-17552] {{dead link|date=October 2022|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>{{Web kaynağı|url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/227002-conference-marking-30-years-of-khojaly-massacre-held-in-bta-press-club|başlık=Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi=6 Haziran 2022|arşivurl=https://web.archive.org/web/20220225183114/https://bta.bg/en/news/bulgaria/227002-conference-marking-30-years-of-khojaly-massacre-held-in-bta-press-club|arşivtarihi=25 Şubat 2022|ölüurl=hayır|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2022-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225183114/https://bta.bg/en/news/bulgaria/227002-conference-marking-30-years-of-khojaly-massacre-held-in-bta-press-club|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://en.azvision.az/news/155822/news.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-03-20 |archive-date=2025-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250809183119/https://en.azvision.az/news/155822/news.html |url-status=live }}</ref> * {{Flaqifikasiya|Kanada}} — Kanada hökuməti 2 aprel 2022-ci il tarixində Xocalı qətliamını faciə kimi tanıyıb və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyıb.<ref>{{Web kaynağı|url=https://report.az/en/foreign-politics/minister-canada-recognizes-azerbaijan-s-territorial-integrity-and-khojaly-massacre-as-tragedy/|başlık=Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi=5 Mayıs 2022|arşivurl=https://web.archive.org/web/20220505103112/https://report.az/en/foreign-politics/minister-canada-recognizes-azerbaijan-s-territorial-integrity-and-khojaly-massacre-as-tragedy/|arşivtarihi=5 Mayıs 2022|ölüurl=hayır|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2022-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220505103112/https://report.az/en/foreign-politics/minister-canada-recognizes-azerbaijan-s-territorial-integrity-and-khojaly-massacre-as-tragedy/|url-status=live}}</ref><ref>{{Web kaynağı|url=https://petitions.ourcommons.ca/en/Petition/Details?Petition=e-3780|başlık=Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi=7 Haziran 2022|arşivurl=https://web.archive.org/web/20220406125111/https://petitions.ourcommons.ca/en/Petition/Details?Petition=e-3780|arşivtarihi=6 Nisan 2022|ölüurl=hayır|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2022-09-13|archive-date=2022-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220406125111/https://petitions.ourcommons.ca/en/Petition/Details?Petition=e-3780|url-status=live}}</ref> === Faciəni qətliam kimi tanıyan ABŞ ştatları === [[Fayl:Map of US states that commemorated the victims of the Khojaly massacre.svg|300px|thumb|right|Faciəni qətliam kimi tanıyan ABŞ ştatları (Yenilənib: 26 fevral 2021)]] Amerikada yaşayan azərbaycanlılar 2013-cü il yanvarın 25-dən etibarən Xocalı soyqırımının tanınması, onun qurbanlarının anılması və ABŞ prezidentinin bununla bağlı bəyanat verməsi məqsədilə Ağ evin rəsmi veb-səhifəsində "Biz xalqıq" bölməsində petisiya yerləşdirdilər. Az vaxtda petisiyaya dünyanın müxtəlif ölkələrindən 100 mindən çox insan imza atdı.<ref>{{Cite web |title=Khojaly Massacre deserves recognition |url=http://thehill.com/blogs/congress-blog/foreign-policy/284237-khojaly-massacre-deserves-recognition |access-date=2016-09-01 |archive-date=2019-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216094155/https://thehill.com/blogs/congress-blog/foreign-policy/284237-khojaly-massacre-deserves-recognition |url-status=live }}</ref> İndiyədək ABŞ-nin 26 ştatı Xocalı ilə bağlı qətnamə qəbul edib. * [[Fayl:Flag of Massachusetts.svg|25px|Massaçusets bayrağı]] 25 fevral 2010-cu ildə [[Massaçusets]] ştatının nümayəndələr palatası [[Xocalı]]da qırğın törədilməsi faktının tanınması haqqında qətnamə qəbul etmişdir.<ref>{{Cite web |title=Xocalı soyqırımının ABŞ-də tanınması |url=http://davam.az/index.php?newsid=2803 |access-date=2016-09-01 |archive-date=2019-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190215215830/http://davam.az/index.php?newsid=2803 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Massachusetts State of the United States recognizes Khojaly tragedy as a massacre |url=http://www.turkishnews.com/en/content/2010/04/28/massachusetts-state-of-the-united-states-recognizes-khojaly-tragedy-as-a-massacre/ |access-date=2016-09-01 |archive-date=2014-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025003639/http://www.turkishnews.com/en/content/2010/04/28/massachusetts-state-of-the-united-states-recognizes-khojaly-tragedy-as-a-massacre/ |url-status=live }}</ref> * [[Fayl:Flag of Texas.svg|25px|Texas bayrağı]] 2011-ci ildə [[Texas]] ştatı Xocalı soyqırımını barədə qətnamə qəbul etmişdir.<ref>{{cite web |url=http://www.capitol.state.tx.us/BillLookup/History.aspx?LegSess=82R&Bill=HR535 |title=Texas House of Representatives Resolution 535: Commemorating the 19th anniversary of the Khojaly Massacre in Azerbaijan |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |work=Legislative Session 82(R) |publisher=Texas Legislature Online |accessdate=June 9, 2011 |archive-date=January 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160111000659/http://www.capitol.state.tx.us/BillLookup/History.aspx?LegSess=82R&Bill=HR535 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Texas ştatı Xocalı soyqırımını tanıdı |url=http://nice.az/maraq/12864-texas-tat-xocal-soyqrmn-tand.html |access-date=2016-09-01 |archive-date=2016-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312221852/http://nice.az/maraq/12864-texas-tat-xocal-soyqrmn-tand.html |url-status=dead }}</ref> * [[Fayl:Flag of New Jersey.svg|25px|Nyu-Cersi bayrağı]] 2011-ci ildə [[Nyu-Cersi]] ştatı Xocalı soyqırımı barədə qətnamə qəbul etmişdir.<ref>[http://www.njleg.state.nj.us/2010/Bills/AR/144_I1.PDF "ASSEMBLY RESOLUTION No. 144"] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180919162922/https://www.njleg.state.nj.us/2010/Bills/AR/144_I1.PDF |date=2018-09-19 }} New Jersey Legislature Retrieved 25 February 2012.</ref><ref>{{Cite web |title=ABŞ-nin Nyu-Cersi Ştatı Xocalı qətliamını tanıdı |url=http://www.lent.az/xeber_87645_AB%C5%9E-%C4%B1n_Nyu-Cersi_%C5%9Etat%C4%B1_Xocal%C4%B1_q%C9%99tliam%C4%B1n%C4%B1_tan%C4%B1d%C4%B1 |access-date=2016-09-01 |archive-date=2012-02-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120229090625/http://lent.az/xeber_87645_AB%C5%9E-%C4%B1n_Nyu-Cersi_%C5%9Etat%C4%B1_Xocal%C4%B1_q%C9%99tliam%C4%B1n%C4%B1_tan%C4%B1d%C4%B1 |url-status=dead }}</ref> * [[Fayl:Flag of Georgia (U.S. state).svg|25px|Corciya bayrağı]] 28 fevral 2012-ci ildə [[Corciya]] ştatı Xocalı soyqırımını rəsmən tanımışdır.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.legis.ga.gov/Legislation/20112012/122837.pdf |access-date=2016-09-01 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225020414/http://www.legis.ga.gov/Legislation/20112012/122837.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=ABŞ-nin Corciya Ştatının parlamenti Xocalı soyqırımı ilə əlaqədar qətnamə qəbul edib |url=http://az.trend.az/news/karabakh/1997595.html |access-date=2016-09-01 |archive-date=2012-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121129211258/http://az.trend.az/news/karabakh/1997595.html |url-status=dead }}</ref> * [[Fayl:Flag of Maine.svg|25px|Men bayrağı]] 23 mart 2012-ci ildə [[Men]] ştatı ştatı Xocalı soyqırımını rəsmən tanımışdır.<ref>{{Cite web |title=Recognition of the Genocide of Khojaly |url=http://files.preslib.az/projects/khojali/enkhojali/gl5.pdf |access-date=2016-09-01 |archive-date=2013-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130905131250/http://files.preslib.az/projects/khojali/enkhojali/gl5.pdf |url-status=live }}</ref> * [[Fayl:Flag of New Mexico.svg|25px|Nyu-Meksiko bayrağı]] 28 yanvar 2013-cü ildə [[Nyu-Meksiko]] ştatı Xocalı soyqırımını rəsmən tanımışdır.<ref>{{cite web|title=New Mexico legislature commemorates Khojaly Massacre|url=http://www.news.az/articles/politics/75855|work=news.az|accessdate=30 January 2013|archive-date=13 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130213054632/http://www.news.az/articles/politics/75855|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Сенат штата Нью-Мексико признал Ходжалинскую трагедию|url=http://www.1news.az/politics/karabakh/20130130053903690.html|work=1News.az|accessdate=30 January 2013|language=Russian|archive-date=20 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130620015139/http://1news.az/politics/karabakh/20130130053903690.html|url-status=live}}</ref> * [[Fayl:Flag of Arkansas.svg|25px|Arkanzas bayrağı]] 8 fevral 2013-cü ildə [[Arkanzas]] ştatı Xocalı soyqırımını rəsmən tanımışdır.<ref>{{cite web|title=HR1004|url=http://www.arkansashouse.org/bill/2013R/HR1004|work=Arkansas House of Representatives|accessdate=11 February 2013|archive-date=15 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130215100102/http://www.arkansashouse.org/bill/2013R/HR1004|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Another U.S. state recognizes Khojaly genocide|url=http://en.trend.az/news/karabakh/2117928.html|work=News.az|accessdate=11 February 2013|archive-date=29 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429050604/http://en.trend.az/news/karabakh/2117928.html|url-status=dead}}</ref> * [[Fayl:Flag of Mississippi.svg|25px|Missisipi bayrağı]] 25 fevral 2013-cü ildə [[Missisipi]] ştatı Xocalı soyqırımını rəsmən tanımışdır. * [[Fayl:Flag of Oklahoma.svg|25px|Oklahoma bayrağı]] 4 mart 2013-cü ildə [[Oklahoma]] ştatı Xocalı soyqırımını rəsmən tanımışdır.<ref>http://www.azernews.az/azerbaijan/50582.html {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130627081549/http://www.azernews.az/azerbaijan/50582.html |date=2013-06-27 }} Oklahoma Senate recognizes Khojaly genocide</ref><ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://bakuinfo.az/?p=6370 |access-date=2016-09-01 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308010647/http://bakuinfo.az/?p=6370 |url-status=dead }}</ref> * [[Fayl:Flag of Tennessee.svg|25px|Tennessi bayrağı]] 18 mart 2013-cü ildə [[Tennessi]] ştatı Xocalı soyqırımını rəsmən tanımışdır.<ref>{{Cite web |title=A RESOLUTION to commemorate the twenty-first anniversary of the Khojaly Tragedy. |url=http://www.capitol.tn.gov/Bills/108/Bill/HR0048.pdf |access-date=2016-09-01 |archive-date=2017-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210190353/http://www.capitol.tn.gov/Bills/108/Bill/HR0048.pdf |url-status=live }}</ref> * [[Fayl:Flag of Pennsylvania.svg|25px|Pensilvaniya bayrağı]] 18 mart 2013-cü ildə [[Pensilvaniya]] ştatı Xocalı soyqırımını rəsmən tanımışdır.<ref>{{Cite web |title=GENERAL ASSEMBLY OF PENNSYLVANIA HOUSE RESOLUTION No. 171 Session of 2013 INTRODUCED |url=http://www.legis.state.pa.us/CFDOCS/Legis/PN/Public/btCheck.cfm?txtType=PDF&sessYr=2013&sessInd=0&billBody=H&billTyp=R&billNbr=0171&pn=1199 |access-date=2016-09-01 |archive-date=2013-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003035724/http://www.legis.state.pa.us/CFDOCS/Legis/PN/Public/btCheck.cfm?txtType=PDF&sessYr=2013&sessInd=0&billBody=H&billTyp=R&billNbr=0171&pn=1199 |url-status=live }}</ref> * [[Fayl:Flag of West Virginia.svg|25px|West Virginia bayrağı]] 3 aprel 2013-cü ildə [[Qərbi Virciniya]] ştatı Xocalı soyqırımını rəsmən tanımışdır.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.aze.az/news_shtat__zapadnaya_89958.html |access-date=2016-09-01 |archive-date=2013-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406061729/http://www.aze.az/news_shtat__zapadnaya_89958.html |url-status=dead }}</ref> * [[Fayl:Flag of Connecticut.svg|25px|Konnektikut bayrağı]] 3 aprel 2013-cü ildə [[Konnektikut]] ştatı Xocalı soyqırımını rəsmən tanımışdır.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.cga.ct.gov/2013/trn/H/2013HTR00416-R00-TRN.htm |access-date=2016-09-01 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055018/http://www.cga.ct.gov/2013/trn/H/2013HTR00416-R00-TRN.htm |url-status=live }}</ref> * [[Fayl:Flag of Florida.svg|25px|Florida bayrağı]] 21 avqust 2013-cü ildə [[Florida]] ştatı Xocalı soyqırımını rəsmən tanımışdır.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.aze.az/news_shtat_ssha_priznal_95759.html |access-date=2016-09-01 |archive-date=2014-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429044532/http://www.aze.az/news_shtat_ssha_priznal_95759.html |url-status=dead }}</ref> * [[Fayl:Flag of Indiana.svg|25px|Indiana bayrağı]] 3 mart 2014-cü ildə [[İndiana]] ştatı Xocalı soyqırımını rəsmən tanımışdır.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://news.lent.az/news/157853 |access-date=2016-09-01 |archive-date=2018-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180322015208/http://news.lent.az/news/157853 |url-status=dead }}</ref> * [[Fayl:Flag of Arizona.svg|25px|Indiana bayrağı]] 2015-ci ilin 3 mart tarixində [[Arizona]] ştatı Xocalı soyqırımını rəsmən tanımışdır.<ref>{{Cite web |title=Arizona recognizes Khojaly Massacre |url=http://azertag.az/en/xeber/Arizona_recognizes_Khojaly_Massacre-835148 |access-date=2016-09-01 |archive-date=2019-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216101124/https://azertag.az/en/xeber/Arizona_recognizes_Khojaly_Massacre-835148 |url-status=live }}</ref> * [[Fayl:Flag of Utah.svg|25px|Yutah bayrağı]] 3 mart 2015-ci ildə [[Yuta]] ştatı Xocalı soyqırımını rəsmən tanımışdır.<ref>{{Cite web |title=Utah, latest in a string of US states to recognize Khojaly Massacre (PHOTO) |url=http://en.trend.az/azerbaijan/politics/2369934.html |access-date=2016-09-01 |archive-date=2019-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216035506/https://en.trend.az/azerbaijan/politics/2369934.html |url-status=dead }}</ref> * [[Fayl:Flag of Nebraska.svg|25px|Nebraska bayrağı]] 2016-cı ildə ABŞ-nin [[Nebraska]] ştatının qubernatoru Pit Rikets (Pete Ricketts) bəyannamə imzalayaraq, 26 fevral tarixini bütün Nebraska ştatında "Xocalını Anma Günü" elan edib və ştat sakinlərini bu günü hüznlə yad etməyə çağırıb<ref>{{cite news |title=ABŞ-nin daha bir ştatı Xocalı qətliamını tanıyıb |author= |url=http://news.lent.az/news/232207 |publisher=lent.az |date=2016-02-11 |accessdate=2016-02-11 |language=az |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160211080333/http://news.lent.az/news/232207 |archivedate=2016-02-11 }}</ref><ref>{{Cite web |title=ABŞ-də Xocalı soyqırımını tanıyan ştatların sayı 18-ə çatdı |url=http://azertag.az/xeber/ABS_da_Xocali_soyqirimini_taniyan_statlarin_sayi_18_e_chatdi-926225 |access-date=2016-09-01 |archive-date=2019-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216101121/https://azertag.az/xeber/ABS_da_Xocali_soyqirimini_taniyan_statlarin_sayi_18_e_chatdi-926225 |url-status=live }}</ref>. * [[Fayl:Flag of Hawaii.svg|25px|Havay bayrağı]] 2016-cı ildə ABŞ-nin [[Havay]] ştatının qubernatoru Deyvid İqe (David Ige) Xocalı faciəsinin 24-cü ildönümü ilə əlaqədar bu faciənin tanınması ilə bağlı xüsusi bəyannamə imzalayıb.<ref>[http://www.cbc.az/az/news/all-news/havay-shtati-da-xocali-qetliamini-pisledi.page Havay ştatı da Xocalı qətliamını pislədi] {{dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[Fayl:Flag of Montana.svg|25px|Montana bayrağı]] 2016-cı ildə ABŞ-nin [[Montana]] ştatının qubernatoru Stiv Bullok (Steve Bullock) rəsmi bəyanat imzalayaraq Xocalı soyqırımının ildönümü ilə bağlı Montana sakinlərinə çağırış edib. O, bəyanatda ştat sakinlərini 26 fevral tarixini "Xocalını Anma Günü" olaraq tanımağa və yad etməyə çağırıb. Bəyanatda Xocalı soyqırımı müharibə dəhşətlərindən biri kimi pislənilib.<ref>{{Cite web |title=ABŞ-nin daha bir ştatı Xocalı soyqırımını tanıdı |url=http://www.anspress.com/siyaset/18-02-2016/abs-in-daha-bir-stati-xocali-qetliamini-tanidi |access-date=2016-09-01 |archive-date=2018-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320230611/http://www.anspress.com/siyaset/18-02-2016/abs-in-daha-bir-stati-xocali-qetliamini-tanidi |url-status=live }}</ref> * [[Fayl:Flag of Idaho.svg|25px|Aydaho bayrağı]] 2016-cı ildə ABŞ-nin [[Aydaho]] ştatı Xocalı soyqırımını rəsmən tanımışdır.<ref name="www.azernews.az" /> * [[Fayl:Flag of Arizona.svg|25px|Arizona bayrağı]] 24 fevral 2017-ci ildə [[Arizona]] ştatı Xocalı soyqırımını rəsmən tanımışdır.<ref>{{cite web|title=Палата представителей штата Аризона признала Ходжалинский геноцид|url=http://ru.oxu.az/politics/178314|website=ru.oxu.az|publisher=ru.oxu.az|accessdate=24 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211016020319/https://ru.oxu.az/politics/178314|archivedate=2021-10-16|url-status=unfit}}</ref> * {{Flagicon|Nevada}} ştatı 28 fevral 2017-ci ildə Xocalı soyqırımı barədə qətnamə qəbul edib<ref>{{cite web |url=https://apa.az/en/foreign-news/xeber_governor_of_u.s._state_of_nevada_signs_d_-256795 |title=Governor of U.S. State of Nevada signs document on Khojaly Tragedy |author=<!--Not stated--> |date=2017-02-28 |website=Азери-Пресс |publisher= |access-date=2021-02-26 |quote= |archive-date=2021-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428065301/https://apa.az/en/foreign-news/xeber_governor_of_u.s._state_of_nevada_signs_d_-256795 |url-status=live }}</ref>. * {{Flagicon|Minnesota}} ştatı 15 fevral 2021-ci ildə Xocalı soyqırımı barədə qətnamə qəbul edib<ref>{{cite web |url=https://www.azernews.az/karabakh/176150.html |title=Minnesota state declares February 26 as Azerbaijani Day after Khojaly genocide |author=<!--Not stated--> |date=2021-02-15 |website=azernews.az |publisher= |access-date=2021-02-26 |quote= |archive-date=2021-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215174939/https://www.azernews.az/karabakh/176150.html |url-status=live }}</ref>. * {{Flagicon|İllinoys}} ştatı 18 fevral 2021-ci ildə Xocalı soyqırımı barədə qətnamə qəbul edib<ref>{{cite web | url=https://azertag.az/en/xeber/Village_of_Skokie_of_US_State_of_Illinois_issues_proclamation_on_29th_anniversary_of_Khojaly_Massacre-1714955 | title=Village of Skokie of US State of Illinois issues proclamation on 29th anniversary of Khojaly Massacre | access-date=2022-10-04 | archive-date=2021-03-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210307070914/https://azertag.az/en/xeber/Village_of_Skokie_of_US_State_of_Illinois_issues_proclamation_on_29th_anniversary_of_Khojaly_Massacre-1714955 | url-status=live }}</ref>. * {{Flagicon|Alabama}} ştatı 25 fevral 2021-ci ildə Xocalı soyqırımı barədə qətnamə qəbul edib<ref>{{Cite web |url=https://www.congress.gov/117/crec/2021/02/25/modified/CREC-2021-02-25-pt1-PgE173-2.htm |title=Источник |access-date=2022-10-04 |archive-date=2022-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604184501/https://www.congress.gov/117/crec/2021/02/25/modified/CREC-2021-02-25-pt1-PgE173-2.htm |url-status=live }}</ref>. * {{Flagicon|Virciniya}} ştatı 27 fevral 2021-ci ildə Xocalı soyqırımı barədə qətnamə qəbul edib<ref>{{cite web | url=https://trackbill.com/bill/virginia-house-resolution-607-celebrating-the-lives-of-victims-of-the-khojaly-massacre/2050072/ | title=Virginia HR607 &#124; TrackBill | access-date=2022-10-04 | archive-date=2023-02-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230227144537/https://trackbill.com/bill/virginia-house-resolution-607-celebrating-the-lives-of-victims-of-the-khojaly-massacre/2050072/ | url-status=live }}</ref>. === Xocalıya ədalət === {{Main|Xocalıya ədalət}} [[Fayl:Ilham Aliyev attended ceremony to commemorate Khojaly genocide victims 02.jpg|thumb|right|280px|Xocalı soyqırımının 27-ci ildönümü ilə əlaqədar [[Xətai rayonu]]ndakı "[[Ana harayı (abidə)|Ana harayı]]" abidəsinə ümumxalq yürüşü]] [[Heydər Əliyev Fondu]]nun vitse-prezidenti [[Leyla Əliyeva]]nın təşəbbüsü ilə 2008-ci il mayın 8-dən başlayan "[[Xocalıya ədalət]]" beynəlxalq kampaniyası çərçivəsində dövlət qurumları, gənclər təşkilatları və ali təhsil müəssisələrində Xocalı soyqırımına həsr olunan təqdimatlar təşkil edilir.<ref>{{cite web|title=“Xocalıya ədalət” beynəlxalq kampaniyası çərçivəsində Azərbaycan Dillər Universitetinin tələbələri ilə görüş keçirilib|url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/59/4246/%E2%80%9CXocal%C4%B1ya-%C9%99dal%C9%99t%E2%80%9D-beyn%C9%99lxalq-kampaniyas%C4%B1-%C3%A7%C9%99r%C3%A7iv%C9%99sind%C9%99-Az%C9%99rbaycan-Dill%C9%99r-Universitetinin-t%C9%99l%C9%99b%C9%99l%C9%99ri-il%C9%99-g%C3%B6r%C3%BC%C5%9F-ke%C3%A7irilib|website=www.heydar-aliyev-foundation.org|publisher=www.heydar-aliyev-foundation.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063111/http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/59/4246/%E2%80%9CXocal%C4%B1ya-%C9%99dal%C9%99t%E2%80%9D-beyn%C9%99lxalq-kampaniyas%C4%B1-%C3%A7%C9%99r%C3%A7iv%C9%99sind%C9%99-Az%C9%99rbaycan-Dill%C9%99r-Universitetinin-t%C9%99l%C9%99b%C9%99l%C9%99ri-il%C9%99-g%C3%B6r%C3%BC%C5%9F-ke%C3%A7irilib|archivedate=2018-03-21|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Justice for Khojaly Around Europe|url=http://www.visions.az/en/news/628/0b31e1cc/|website=www.visions.az|publisher=www.visions.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331143129/http://www.visions.az/en/news/628/0b31e1cc/|archivedate=2022-03-31|url-status=unfit}}</ref> Kampaniya qlobal səviyyədə fəaliyyət göstərmək və öz müraciətlərini çatdırmaq üçün müxtəlif kommunikasiya vasitələri və resurslarından, o cümlədən media, internet və canlı tədbirlərdən fəal şəkildə istifadə edir.<ref>{{cite web|title=KAMPANİYA HAQQINDA|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/kampaniya-haqqinda|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220130164755/https://justiceforkhojaly.org/az/content/kampaniya-haqqinda|archivedate=2022-01-30|url-status=unfit}}</ref> 26 fevral 2012-ci ildə [[İstanbul]]da Qalatasaray Liseyinin önündən başlayan və [[Taksim meydanı]]na doğru davam edən, təxminən 200.000 iştirakçı saatlarla davam edən [[İstanbulda Xocalı qətliamını anma mərasimi (2012)|aksiyalarda]] "Hamımız Xocalılıyıq" ({{dil-tr|Hepimiz Hocalılıyız}}, {{dil-en|We are all from Khojaly}}) şüarları səsləndirilib.<ref>{{cite web|title=Azeris mark 20th anniversary of Khojaly Massacre in Istanbul|url=http://www.hurriyetdailynews.com/azeris-mark-20th-anniversary-of-khojaly-massacre-in-istanbul.aspx?pageID=238&nid=14673|website=www.hurriyetdailynews.com|publisher=www.hurriyetdailynews.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160630212827/http://www.hurriyetdailynews.com/azeris-mark-20th-anniversary-of-khojaly-massacre-in-istanbul.aspx?pageID=238&nid=14673|archivedate=2016-06-30|url-status=unfit}}</ref><ref>{{cite web|title=Hocalı katliamına dev protesto|url=http://www.hurriyet.com.tr/hocali-katliamina-dev-protesto-20004588|website=www.hurriyet.com.tr|publisher=www.hurriyet.com.tr|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160923223757/http://www.hurriyet.com.tr/hocali-katliamina-dev-protesto-20004588|archivedate=2016-09-23|url-status=unfit}}</ref> 2012-ci ildə Azərbaycan Amerika Alyansının (AAA) Xocalı soyqırımı ilə bağlı keçirdiyi kampaniya nəticəsində, [[Nyu York]] şəhərinin ən böyük dəmiryolu vağzalı olan "Penn Station"-da, vağzalın giriş və çıxış qapıları və müxtəlif köşələrində, o cümlədən metro stansiyalarında xüsusi posterlər yerləşdirilib.<ref name="washington">{{cite web|title=Xocalı soyqırımı ilə bağlı plakatlar ABŞ metrosu və küçələrində|url=http://www.anspress.com/siyaset/24-02-2012/xocali-soyqirimi-ile-bagli-plakatlar-abs-metrosu-ve-kucelerinde--fotolar|website=www.anspress.com|publisher=www.anspress.com|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207223036/https://www.anspress.com/siyaset/24-02-2012/xocali-soyqirimi-ile-bagli-plakatlar-abs-metrosu-ve-kucelerinde--fotolar|archivedate=2021-12-07|url-status=unfit}}</ref> Həmçinin avtobus dayanacaqlarında və avtobusların üzərində bannerlər yapışdırılıb. [[Vaşinqton şəhəri]]ndə 400-dən çox metro qatarlarında, o cümlədən 95 metro stansiyasında, "Capitol Hill"-ə gedən avtobuslarda posterlər yerləşdirilib.<ref name="washington" /> 2019-cu il fevralın 23-də dünyanın 20-dən çox ölkəsində fəaliyyət göstərən Azərbaycan diaspor təşkilatları [[Brüssel]]in Lüksemburq meydanında "Xocalıya ədalət", "Dilqəm və Şahbaza azadlıq" və s. şüarlarla Ümumavropa Qarabağ mitinqi keçirib.<ref>{{cite web |title=Azerbaijanis stage rally in Brussels to commemorate Khojaly genocide |url=https://dnd.com.pk/azerbaijanis-stage-rally-in-brussels-to-commemorate-khojaly-genocide/161151 |website=dnd.com.pk |publisher=dnd.com.pk |accessdate=25 fevral 2019 |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331141629/https://dnd.com.pk/azerbaijanis-stage-rally-in-brussels-to-commemorate-khojaly-genocide/161151 |url-status=live }}</ref> 2019-cu il fevralın 26-da Bakı şəhərində Xocalı soyqırımının 27-ci ildönümü ilə əlaqədar [[Xətai rayonu]]ndakı "[[Ana harayı (abidə)|Ana harayı]]" abidəsinə ümumxalq yürüşündə 55 min insan iştirak edib.<ref>{{cite web |title=55 min insan Xocalı üçün küçələrə çıxdı |url=https://oxu.az/society/301175 |website=oxu.az |publisher=oxu.az |accessdate=27 fevral 2019 |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331141629/https://oxu.az/society/301175 |url-status=live }}</ref> == Beynəlxalq hüquqa görə məsuliyyət == 2003-cü il 15 fevralda Xocalı qaçqınlarının [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]]na, [[Avropa Şurası]]na, [[Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı]]na müraciəti oldu.<ref name=gesha /> Müraciətin əsas məqsədi dünyanın nüfuzlu beynəlxalq təşkilatları olan Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Avropa Şurası və Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatına 1992-ci ilin fevralında Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsində ermənilər tərəfindən törədilmiş Xocalı soyqırımı haqqında həqiqətləri dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırmaq və bu qanlı cinayətə hüquqi-siyasi qiymət verilməsinə nail olmaqdan ibarət idi.<ref name=gesha /> [[Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi]] 22 aprel 2010-cu il tarixli qərarında Xocalının azərbaycanlılardan ibarət mülki əhalisinin qırılmasını "müharibə cinayətləri və ya insanlığa qarşı cinayətlər kimi qiymətləndirilə bilən xüsusilə ağır əməllər" kimi müəyyən etmişdir.<ref name="geneva">{{cite web|title=Today is the 24th anniversary of the Khojaly Genocide|url=http://geneva.mfa.gov.az/news/4/3074|website=geneva.mfa.gov.az|publisher=geneva.mfa.gov.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925102257/https://geneva.mfa.gov.az/news/4/3074|archivedate=2020-09-25|url-status=unfit}}</ref> == Mirası == === Mədəniyyətdə === Azərbaycanda Xocalı soyqırımına poçt markası həsr olunmuşdur. <center> <gallery caption="Xocalı soyqırımı poçt markalarında" widths="250px" heights="180px"> Stamps of Azerbaijan, 2007-777.jpg|<small>Xocalı soyqırımının 15 illiyinə həsr həsr edilmiş marka.</small> Stamp of Azerbaijan 777.jpg|<small>Xocalı soyqırımının 15 illiyinə həsr həsr edilmiş marka.</small> Stamps of Azerbaijan, 2017-1289.jpg|<small>Xocalı soyqırımının 25 illiyinə həsr həsr edilmiş marka.</small> </gallery> </center> === Abidələr === {{Main|Xocalı soyqırımı abidələri}} Xocalı soyqırımının xatirəsinə 6 ölkədə 9-dan çox abidələr ucaldılıb. Xocalı soyqırımına aid ilk abidə 1993-cü ildə Bakıda inşa olunsa da, 2008-ci il fevralın 26-da həmin abidənin yerinə təzə "[[Bakıda Xocalı soyqırımı abidəsi|Ana Harayı]]" adlı abidə ucaldılmışdır.<ref name="Memorials" /> 2011-ci ildə abidənin postamenti 3 metr qaldırılıb və qara qranitdən yenidən qurulmuşdur.<ref>{{cite web|title=Bakıda Xocalı abidə kompleksi yenidən qurulub|url=http://www.anspress.com/siyaset/22-02-2011/bakida-xocali-abide-kompleksi-yeniden-qurulub|website=www.anspress.com|publisher=www.anspress.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207215819/https://www.anspress.com/siyaset/22-02-2011/bakida-xocali-abide-kompleksi-yeniden-qurulub|archivedate=2021-12-07|url-status=unfit}}</ref> 2008-ci il fevralın 24-də [[Avropa]]da Xocalı soyqırımına aid ilk [[Haaqa şəhərində Xocalı abidəsi|abidə]] [[Hollandiya]]nın [[Haaqa]] şəhərində ucaldılmışdır.<ref name="Memorials">{{cite web|title=Khojaly Memorials|url=http://xocali.org/en/index.php?p=memory|website=xocali.org|publisher=xocali.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331141630/http://xocali.org/en/index.php?p=memory|archivedate=2022-03-31|url-status=unfit}}</ref> 2011-ci il mayın 30-da [[Almaniya]]nın paytaxtı [[Berlin]]də, Şteqlits-Selendorf inzibati dairəsində Qotfrid-Benn kitabxanasının həyətində Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsinə [[Xocalı abidəsi (Berlin)|abidə]] ucaldılmışdır.<ref>{{cite web|title=20 Jahre Chodschali|url=http://www.geschichte.hu-berlin.de/de/bereiche-und-lehrstuehle/aserbaidschan/gaeste-und-veranstaltungen/chodschali-2012_botschaftsflyer|website=www.geschichte.hu-berlin.de|publisher=www.geschichte.hu-berlin.de|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211022032635/https://www.geschichte.hu-berlin.de/de/bereiche-und-lehrstuehle/aserbaidschan/gaeste-und-veranstaltungen/chodschali-2012_botschaftsflyer|archivedate=2021-10-22|language=Almanca|url-status=unfit}}</ref> 2012-ci il fevralın 24-də [[Bosniya və Herseqovina]]nın [[Sarayevo]] şəhərində, avqustun 23-də isə Şimali Amerikada soyqırıma aid ilk abidə [[Meksika]]nın [[Mexiko]] şəhərində tikilmiş, meydanın adı isə ''Tlakskoake-Xocalı'' adlandırılmışdır.<ref name="Memorials" /> [[Türkiyə]]də Xocalı soyqırımına aid ilk abidə 2014-cü il martın 28-də [[Ankara]]da ucaldılmışdır.<ref>{{cite web|title=HOCALI ANITINDA SONA GELİNDİ|url=http://www.milliyet.com.tr/hocali-anitinda-sona-gelindi-ankara-yerelhaber-31122/|website=www.milliyet.com.tr|publisher=www.milliyet.com.tr|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180629211720/http://www.milliyet.com.tr/hocali-anitinda-sona-gelindi-ankara-yerelhaber-31122/|archivedate=2018-06-29|url-status=unfit}}</ref> Türkiyənin [[İzmit]], [[İzmir]], [[Uşak]], [[Dənizli]] və [[Sakarya]] şəhərlərində də Xocalı soyqırımının xatirəsinə aid abidələr yerləşir.<ref>{{cite web|title=İzmir’e ‘Hocalı Şehitleri Anıtı’ Dikildi|url=http://www.dolunaydergi.com/2016/05/01/izmire-hocali-sehitleri-aniti-dikildi/|website=www.dolunaydergi.com|publisher=www.dolunaydergi.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331141636/http://www.dolunaydergi.com/2016/05/01/izmire-hocali-sehitleri-aniti-dikildi/|archivedate=2022-03-31|url-status=unfit}}</ref><ref>{{cite web|title=İZMİT’TE HOCALI ANITI AÇILDI|url=http://www.milliyet.com.tr/izmit-te-hocali-aniti-acildi-kocaeli-yerelhaber-743835/|website=www.milliyet.com.tr|publisher=www.milliyet.com.tr|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180629211302/http://www.milliyet.com.tr/izmit-te-hocali-aniti-acildi-kocaeli-yerelhaber-743835/|archivedate=2018-06-29|url-status=unfit}}</ref><ref>{{cite web|title=SAKARYA'YA HOCALI ANITI|url=http://www.haberturk.com/yerel-haberler/haber/43445794-sakaryaya-hocali-aniti|website=www.haberturk.com|publisher=www.haberturk.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925082253/https://www.haberturk.com/yerel-haberler/haber/43445794-sakaryaya-hocali-aniti|archivedate=2020-09-25|url-status=unfit}}</ref><ref>{{cite web|title=Denizli'de Karabağ parkı ve Hocalı anıtı yarın açılıyor|url=http://tr.trend.az/scaucasus/2680496.html|website=tr.trend.az|publisher=tr.trend.az|accessdate=4 noyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161104152815/http://tr.trend.az/scaucasus/2680496.html|archivedate=2016-11-04|url-status=dead}}</ref> 2016-cı ildə [[İsrail]]də, [[Qüds]] ilə [[Təl-Əviv]] arasında yerləşən Prezident meşəsində Yəhudi milli fondu və Azİz beynəlxalq cəmiyyətinin birgə təşkilatı ilə "Xocalı 613" adında xatirə ağaclıq zonası yaradılmışdır. Zonada Xocalı qətliamının qurbanlarının sayına uyğun 613 ədəd ağac əkilmişdir.<ref>İradə Əsədova. [https://zerkalo.az/hodzhaly-613-iz-za-pandemii-izrail-perenes-meropriyatiya-iz-znamenitoj-roshhi-v-onlajn/ "Ходжалы-613": из-за пандемии Израиль перенес мероприятия из знаменитой рощи в онлайн] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220331141630/https://zerkalo.az/hodzhaly-613-iz-za-pandemii-izrail-perenes-meropriyatiya-iz-znamenitoj-roshhi-v-onlajn/ |date=2022-03-31 }}. Zerkalo. 26 fevral 2021-ci il.</ref> 2026-cı il fevralın 26-da [[Xocalı]] şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorialının açılışı olub.<ref>{{Cite web |last=Report.az |date=2026-02-26 |title=Prezident İlham Əliyev Xocalı Soyqırımı Memorialının açılışında iştirak edib - YENİLƏNİB-4 |url=https://report.az/daxili-siyaset/prezident-ilham-eliyev-xocali-soyqirimi-memorialinin-acilisinda-istirak-edib |access-date=2026-02-26 |website=Report.az |language=az |archive-date=2026-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260308205324/https://report.az/daxili-siyaset/prezident-ilham-eliyev-xocali-soyqirimi-memorialinin-acilisinda-istirak-edib |url-status=live }}</ref> === Ədəbiyyatda === Bədii ədəbiyyatda Xocalı soyqırımına çoxlu sayda ədəbi əsərlər həsr olunub. Xocalı soyqırımına həsr olunmuş bədii əsərlərdən, [[Polad İlyas]]ın ''"Xocalı fəryadı"'', [[Elxan Elatlı]]nın ''"Cəhənnəmdən gələn səs"'' romanını qeyd etmək olar.<ref>Polad İlyas. Dünya sənin qəm yükünü daşıdım.- Bakı, 2010.- S. 38–39.</ref><ref>E. Elitli.- Bakı: MBM, 2009.- 368 s</ref> Xocalı soyqırımına həsr olunmuş şeirlərdən, [[Söhrab Tahir]]in ''"Xocalı qırğını"'', [[Hikmət Ziya]]nın ''"Xocalı müsibəti"'', [[Fikrət Qoca]]nın ''"Hər gecə Xocalıda"'', [[Aslan Kəmərli]]nin ''"Əldən gedir"'', [[Zəlimxan Yaqub]]un ''"Xocalım, layla"'', [[Əli Vəkil]]in ''"Dördlüklər"'', [[Nurəngiz Gün]]ün ''"Xocalı simfoniyası: rekviyem"'', [[Nüsrət Kəsəmənli]]nin ''"Xocalı"'', [[Paşa Qəlbinur]]un ''"Cahad"'', [[Rafiq Hümmət]]in ''"Şəhid nəğməsi"'', [[Zeynal Vəfa]]nın ''"Əsgər andı"'' şeirlərini qeyd etmək olar.<ref>T. Söhrab //Məhsəti.- 2009.- № 1.- S.10.</ref><ref>Paşa Qəlbinur //525-ci qəzet.- 2007.- 24 fevral.- S.22.</ref><ref>Qlobal Press jurnalı.- 2006.- № 1–2.- S.17.</ref><ref>Nurəngiz Gün //Azərbaycan.- 2005.- 26 fevral. S.7.</ref><ref>Fəridə Hacıyeva. Məni məndən alan dünya.- Bakı, 1998.- S.14.</ref> 2016-cı ildə [[İsrail]]də Xocalı soyqırımı ilə bağlı "AĞRI" romanı nəşr edilib. Romanın müəliffləri Əmir və [[Arye Qut]]dur.<ref>{{cite web|title=Novel devoted to Khojaly genocide published in Israel|url=http://www.azernews.az/aggression/103209.html|website=www.azernews.az|publisher=www.azernews.az|accessdate=12 oktyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211017194231/https://www.azernews.az/aggression/103209.html|archivedate=2021-10-17|url-status=unfit}}</ref> === Təsviri incəsənətdə === [[Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi]]ndə və [[Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyası]]nda Azərbaycan rəssamlarının Xocalı faciəsinin və Xocalı soyqırımının qurbanlarına həsr olunmuş bir çox əsərləri saxlanılır. Bunlara misal olaraq [[Mais Ağabəyov]]un ''"Xocalı faciəsi"'', [[Sirus Mirzəzadə]]nin ''"Xocalı",'' [[Nazim Məmmədov]]un ''"Vətənpərvər qız"'', "Xocalının son günü", [[Arif Hüseynov]]un ''"Xocalı"'', [[Bayram Qasımxanlı]]nın ''"Faciələrimiz"'' (triptix), heykəltəraşlardan [[Xanlar Əhmədov]]un ''"Ana körpəsi ilə"'', ''"Qoca"'', ''"Torpaqlarımız uğrunda"'', [[Sahib Quliyev]]in ''"Soyqırım"'', [[Zakir Əhmədov]]un ''"Çingiz Mustafayev"'', [[Nəriman Məmmədov]]un ''"Qarabağ süitası"'' və başqa əsərlərin adlarını qeyd etmək olar.<ref>{{cite web|last1=Quliyev|first1=Əsəd|title=Xocalı soyqırımı təsviri sənətdə|url=http://525.az/site/?name=xeber&news_id=52322|website=525.az|publisher=525.az|accessdate=2 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170710085000/http://525.az/site/?name=xeber&news_id=52322|archivedate=2017-07-10|url-status=unfit}}</ref><ref name="triptix">{{cite web|title=20 Yanvarın sənət təcəssümü|url=http://anl.az/down/meqale/medeniyyet/2013/yanvar/290497.htm|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=28 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220328060509/http://anl.az/down/meqale/medeniyyet/2013/yanvar/290497.htm|archivedate=2022-03-28|url-status=unfit}}</ref> Xocalı mövzusunda ən diqqətçəkən plakatlardan biri [[Vaqif Ucatay]]ın əsəridir.<ref name="grave">{{cite web|last1=Qaliboğlu|first1=Elçin|title=Xocalı faciəsi yaradıcılıq əsərlərində|url=http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/xalqcebhesi_fevral2009/70367.htm|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331141626/http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/xalqcebhesi_fevral2009/70367.htm|archivedate=2022-03-31|url-status=unfit}}</ref> Əsərdə uşağın qarnına qılınc saplanıb, qan hər yana tökülüb.<ref name="grave" /> 2019-cu il fevralın 24-də [[Vyana]]da Xocalı soyqırımının ildönümünə həsr olunan anım tədbiri keçirilib.<ref name="cafe" /> Tədbirdə [[Əşrəf Heybətov]]un Xocalı soyqırımına həsr olunmuş 25 əsərinin yer aldığı "Xocalıya Ədalət" adlı sərgisi də baş tutub.<ref name="cafe">{{cite web |title=Vyanada “Xocalıya Ədalət” adlı sərgi keçirilib |url=http://qafqazinfo.az/news/detail/vyanada-xocaliya-edalet-adli-sergi-kecirilib-244859 |website=qafqazinfo.az |publisher=qafqazinfo.az |accessdate=25 fevral 2019 |archive-date=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022022318/https://qafqazinfo.az/news/detail/vyanada-xocaliya-edalet-adli-sergi-kecirilib-244859 |url-status=live }}</ref> === Kinoda === Azərbaycan kinematoqrafında Xocalı soyqırımına ''"[[Haray (film, 1993)|Haray]]"'', ''"[[Günəşin batdığı yer (film, 2012)|Günəşin batdığı yer]]"'', ''"[[Xoca (film, 2012)|Xoca]]"'', ''[[Qırmızı qar (film, 1998)|"Qırmızı qar]]"'' filmləri ithaf olunub.<ref>{{cite web|last1=Whitfield|first1=Gemma|title=Xoca (Khoja) review|url=http://www.theupcoming.co.uk/2013/05/03/xoca-khoja-movie-review/|website=www.theupcoming.co.uk|publisher=www.theupcoming.co.uk|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220119045939/https://www.theupcoming.co.uk/2013/05/03/xoca-khoja-movie-review/|archivedate=2022-01-19|url-status=unfit}}</ref> Rejissor [[Mərahim Fərzəlibəyov]] [[Qara Yanvar]] ilə müqayisədə Xocalı mövzusu ilə bağlı dramaturji materialın azlığını qeyd edib.<ref name="grave" /> Azərbaycanlı rejissor və prodüser [[Elçin Ağazadə]] 2024-cü ildə previzualizatoru olduğu və Xocalı soyqırımına həsr edilmiş “Kölgəsiz Adamlar” animasiya filminin tizerini paylaşaraq maddi problemlər səbəbilə bu layihənin yarımçıq qaldığını və tamamlamaq üçün sponsor və qrant axtarışında olduqlarını açıqlayıb.<ref>{{Cite web |last=Yaşar |first=Habil |date=2024-10-25 |title=Xocalı qurbanlarına həsr olunmuş animasiya filmi yarımçıq qaldı - Elçin Ağazadədən çağırış |url=https://edebiyyatveincesenet.az/ru/kino-ve-teatr |access-date=2024-10-26 |website=edebiyyatveincesenet.az |language=Az}}</ref><ref>{{Cite web |title=Xocalı qurbanlarına həsr olumuş animasiya filmi yarımçıq qaldı - Elçin Ağazadədən çağırış - video |url=https://sitat.info/news/47650/xocali-qurbanlarina-hesr-olumus-animasiya-filminl-yarimciq-qaldi |access-date=2024-10-26 |website=sitat.info |language=en |archive-date=2024-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226191752/https://sitat.info/news/47650/xocali-qurbanlarina-hesr-olumus-animasiya-filminl-yarimciq-qaldi |url-status=live }}</ref> === Musiqidə === Xocalı soyqırımı haqqında bir sıra mahnılar və musiqi kompoziyaları bəstələnmişdir. Bunlardan [[Pyer Tilloy]]un ''"[[Xocalı 613]]"'' musiqi pyesini, [[Məmməd Quliyev (bəstəkar)|Məmməd Quliyevin]] ''"Simfoniya — rekviyem"'', Aleksandr Çaykovskinin ''"Khojaly Requiem"'', [[Nəriman Məmmədov (bəstəkar)|Nəriman Məmmədovun]] ''"Xocalı"'' (7 saylı simfoniya), [[Elnarə Dadaşova]]nın ''"Xocalı Laylası"'', [[Dəyirman (qrup)|Dəyirman]] və Toni Blekmenin ''"Justice for Khojaly"'', [[Qaraqan]]ın ''"Xocalı"'', [[Nigar Camal]]ın ''"Broken Dreams"'' mahnılarını qeyd etmək olar.<ref>{{cite web|title=WATCH as Nigar Jamal releases the 3D explosive ‘Empathy for Khojaly’ video|url=https://eurovisionireland.net/2015/02/27/watch-as-nigar-jamal-releases-the-3d-explosive-empathy-for-khojaly-video/|website=eurovisionireland.net|publisher=eurovisionireland.net|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331141646/https://eurovisionireland.net/2015/02/27/watch-as-nigar-jamal-releases-the-3d-explosive-empathy-for-khojaly-video/|archivedate=2022-03-31|url-status=unfit}}</ref><ref>{{cite web|title=UK première of Khojaly 613 by Pierre Thilloy moves a London audience|url=http://teas.eu/press-release-uk-premi%C3%A8re-khojaly-613-pierre-thilloy-moves-london-audience|website=teas.eu|publisher=teas.eu|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160402100720/http://teas.eu/press-release-uk-premi%C3%A8re-khojaly-613-pierre-thilloy-moves-london-audience|archivedate=2016-04-02|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Requiem for a wartime massacre|url=http://ticket.heraldtribune.com/2016/02/26/requiem-for-a-wartime-massacre/|website=ticket.heraldtribune.com|publisher=ticket.heraldtribune.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220407114301/http://ticket.heraldtribune.com/2016/02/26/requiem-for-a-wartime-massacre/|archivedate=2022-04-07|url-status=unfit}}</ref> === İdmanda === 26 fevral 2011-ci ildə [[Təbriz]]in [[Traktor FK|Traktor Sazi]] və [[Tehran]]ın [[İstiqlal]] komandaları arasında keçirilən oyun zamanı Traktor Sazi tərəfdarları [[Səhənd stadionu]]nunda Dağlıq Qarabağın işğalına etiraz edib, Xocalı soyqırımı şəhidlərinin xatirəsini anıb, "Qarabağ bizimdir, ermənilər isə işğalçıdırlar" şüarı səsləndirmişdilər.<ref>{{cite web|title=“Traktor-Sazi” Xocalı şüarı qaldırdı|url=http://axar.az/news/10092|website=axar.az|publisher=axar.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://axar.az/news/10092|archivedate=25 avqust 2016}}</ref> 2014-cü il fevralın 24-də [[Atletiko Madrid]] klubu, klubun və [[Türkiyə milli futbol komandası]]nın futbolçusu [[Arda Turan]] Xocalı soyqrımı qurbanlarının xatirəsini anıb.<ref>{{cite web|title=Meaningful Message from Arda Turan|url=http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/meaningful-message-from-arda-turan/301386/|website=www.habermonitor.com|publisher=www.habermonitor.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321192550/http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/meaningful-message-from-arda-turan/301386/|archivedate=2018-03-21|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Atletico Madrid FC to honor Khojaly victims|url=http://www.azernews.az/nation/64702.html|website=www.azernews.az|publisher=www.azernews.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121144800/https://www.azernews.az/nation/64702.html|archivedate=2022-01-21|url-status=unfit}}</ref> == Qayıdış == [[Böyük Qayıdış]] proqramı çərçivəsində, AXC-in yaranmasının ildönümündə ilk Xocalı sakinləri doğma torpaqlarına geri qayıtmışdır.<ref>{{cite news |title=Prezidentlə birinci xanım Xocalıya köçən sakinlərlə görüşdü - YENİLƏNİB -FOTOLAR + VİDEO |author= |url=https://bakivaxti.az/ru/posts/detail/ilham-eliyev-ve-mehriban-eliyeva-xocaliya-kocen-sakinlerle-gorusubler-1716891983 |publisher= |date= |accessdate=2024-05-23 |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240601064154/https://bakivaxti.az/ru/posts/detail/ilham-eliyev-ve-mehriban-eliyeva-xocaliya-kocen-sakinlerle-gorusubler-1716891983 |archivedate=2024-06-01 |url-status=live }}</ref> == Qalereya == <center><gallery> Fayl:Xocalı soyqırımını anma tədbiri (Türkiyənin Samsun şəhəri, Ondokuz Mayıs Universiteti).JPG|25 fevral 2013-cü ildə Türkiyənin [[Samsun]] şəhərində, Ondokuz Mayıs Universitetində Xocalı soyqırımını anma tədbiri. Fayl:Chodzaly Prague 2011.jpg|[[Praqa]]da Xocalı soyqırımını anma tədbiri. Fayl:Xocalı Nişanə - Khojaly 20 (26.02.2012).jpg|Xocalı soyqırımının iki yaşlı qurbanına həsr edilən pankart Fayl:Khojaly 20 (26.02.2012) (007).jpg|Xocalı soyqırımının 20-ci ildönümü ilə əlaqədar Bakıda ümumxalq yürüşü Fayl:Khojaly 20 (26.02.2012) (006).jpg|Xocalı soyqırımının 20-ci ildönümü ilə əlaqədar Bakıda ümumxalq yürüşü Fayl:Tirəxtur yandaşları və Xocalı soyqırımının anması.jpg|[[Tehran]]ın "İstiqlal" klubu ilə oyunda (26 fevral 2010) [[Traktor FK|Traktor Sazi]] azarkeşləri Xocalı soyqırımının qurbanlarını yad edirlər </gallery></center> == İstinadlar == <div style="height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088"> {{İstinad siyahısı|3}} </div> == Biblioqrafiya == === İnternet === * {{Cite web |last=Həmid |first=Tural |date=2021-02-26 |title=Xocalı qətliamı haqqında hər şey |url=https://azlogos.eu/xocali-q%C9%99tliami-haqqinda-h%C9%99r-sey/ |access-date=2024-11-04 |website=[[Azlogos]] |language=az}} === Tarixi nəzərlər === * [[Tomas de Vaal]]. "Black Garden — Armenia and Azerbaijan Through Peace and War". NYU Press, 2004 * Soyqırım cinayəti: Beynəlxalq aktlar, normativ sənədlər, müraciətlər və şərhlər toplusu.- Bakı, 2010.- 85 s. * Məhərrəmzadə, Ə. Xocalı Soyqırımı: ermənilərin azərbaycanlılara qarşı apardığı soyqırım siyasətinin xronologiyası.- Bakı: Adiloğlu, 2011.- 167 s * Raoul Contreras. Murder in the Mountains: War Crime in Khojaly and the Nagorno-Karabakh Conflict. Berkeley Press, 2016. 204 s. * Исторические факты о деяниях армян на Азербайджанской земле.- Бишкек: Мегамедия, 2009.- 304 с. * [[Əziz Boran]]. Xocalı soyqırımı: səbəbləri, həyata keçirilmə üsulları və nəticələri: Azərnəşr, 2008.- 224 s. === Xüsusi məsələlər və müqayisəli tədqiqatlar === * Чаладзе, Т. Карабахский геноцид: Обреченный Ходжалы: документальная хроника.- Баку, 2009.- 845 с. * Церцвадзе, Ф. Забытый геноцид. Нью-Йорк: Adeqi Press, 2005.- 132 с. * [[Qasım Qırxqızlı]]. Qırxqızda Qartal yuvası.- Bakı: Şuşa, 1998.- 144 s. * Tapdıqoğlu, N. Xocalı toponimləri, faciə qurbanları qısa ensiklopedik məlumat kitabı.- Bakı, 2002.- 160 s. * İmanov, V. İçimdə yaşatdığım dərd.- Bakı: Nurlan, 2007.- 166 s. * [[Tomas Qoltz]]. Azərbaycan gündəliyi: Çılğın müxbirin neftlə zəngin, müharibədən üzülmüş, post-Sovet Respublikasında macəraları, M. E. Şarp, Nyu-York 1998 * [[Nəsiman Yaqublu]]. Xocalı qırğını.-Bakı: Azərnəşr , 1992. 128 s. * [[Məhəmməd Nərimanoğlu]]. Türklərə qarşı törədilmiş erməni terrorunun qısa xronikası.- B.: Adiloğlu, 2009. −187 s. === Xilas olunanların ifadələri və xatirələri === * [[Səriyyə Müslüm qızı]]. Qar üstünə qan yağırdı.- Bakı: Azərnəşr, 1993.- 184 s. * Ana dərdi.- Bakı: Hərbi nəşriyyat, 1995.- 28 s. * Məmmədova, H. Xocalı: Şəhidlər, şahidlər.- Bakı: Yeni nəşrlər evi, 2003.- 197 s * Xocalı Soyqırımı rabitəçilərin yaddaşında.- Bakı, 2009.- 143 s. * [[Qənirə Paşayeva]], Həvva Məmmədova. Xocalı soyqırımı: Şahidlərin dilindən. Bakı, "Elm və təhsil", 2011.-288 səh. * [[Tale Heydərov]], Fiona Maklaxlan və İan Pert. Khojaly Witness of a war crime: Armenia in the Dock. 2014. 272 səh. * [[Qənirə Paşayeva]]. Hocalı soykırımı: tanıkların dilinde.- Bakü: Elm və Təhsil, 2011.- 288 s.- Türk dilində. === Bioqrafiyalar === * Hüseynov, S. Xocalıdan gələn səs.- Bakı: Azərbaycan, 1993.- 48 s. === Beynəlxalq reaksiyalar və xatirələr === * Xocalı soyqırımı – 1992: sənədlərdə, faktlarda və xarici mətbuatda.-Bakı: Əbilov, Zeynalov və oğulları, 2006.- 192 s * Khojaly: A Crime Against Humanity. Rabbi Israel Barouk. Berkeley Press.- 156 s === Mirası və tarixşünaslıq === * Xocalı harayı: Xocalı faciəsi rəssam N. Məmmədovun gözü ilə.- Bakı, 2010.- 101 s. * Əmir Qut, Arye Qut. Ağrı. Təl-Əviv, 2016. == Xarici keçidlər == {{Vikilər | commons = Khojaly massacre | wikispecies = | wikt = | b = Xocalı soyqırımı | s = Kateqoriya:Xocalı soyqırımı | q = Xocalı soyqırımı | n = | m = }} * {{url|http://www.justiceforkhojaly.org|Justice for Khojaly}} * {{url|https://www.khojalywitness.org/|Khojalywitness.org}} * [http://www.jns.org/latest-articles/2016/2/25/the-holocaust-and-the-khojaly-massacre-through-the-eyes-of-contemporaries#.V79yd_krKUk= The Holocaust and the Khojaly massacre through the eyes of contemporaries {{en}}] * [http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,975096,00.html Tragedy Massacre in Khojaly — TIME {{en}}] * [http://www.washingtontimes.com/news/2012/apr/9/massacre-in-khojaly-a-horror-not-forgotten/ Massacre in Khojaly a horror not forgotten by Azerbaijanis {{en}}] * [http://www.sozcu.com.tr/2016/gunun-icinden/hocali-katliami-nedir-hocali-katliamini-kim-yapti-1109679/ Hocalı Katliamı nedir? Hocalı Katliamı’nı kim yaptı?{{ref-tr}}] * [http://www.elespectador.com/noticias/elmundo/genocidio-de-jodyali-una-pagina-negra-de-historia-articulo-618747 Genocidio de Jodyalí, una página negra de la historia {{es}}] {{Xocalı soyqırımı}} {{Qarabağ münaqişəsi}} {{Azərbaycanlılar}} [[Kateqoriya:Xocalı soyqırımı| ]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlıların soyqırımı]] [[Kateqoriya:Azərbaycanda qətliamlar]] [[Kateqoriya:25 fevraldakı hadisələr]] [[Kateqoriya:26 fevraldakı hadisələr]] [[Kateqoriya:1992-ci ildəki münaqişələr]] [[Kateqoriya:1992-ci ildə Azərbaycan]] [[Kateqoriya:İnsanlıq əleyhinə cinayətlər]] [[Kateqoriya:Etnik təmizləmə]] [[Kateqoriya:Avropada etnik təmizləmə]] [[Kateqoriya:Asiyada etnik təmizləmə]] [[Kateqoriya:366-cı motoatıcı alay]] [[Kateqoriya:Qarabağ münaqişəsi]] [[Kateqoriya:Etnofobiya]] [[Kateqoriya:Türkofobiya]] [[Kateqoriya:Erməni tarixi]] k571z86u138jpffiouebx50vrjrlkt8 0 6079 8985420 8975861 2026-07-01T19:26:21Z Acategory II 348505 /* Rektorlar */ 8985420 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{Universitet |Ad = Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti |Şəkil = Азербайджанский государственный университет нефти и промышленности.jpg |Şəklin ölçüsü = |Şəklin izahı = |Orijinal ad = |Əvvəlki adları = Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası |Şüar = |Əsası qoyulub = 16 noyabr 1920 |Bağlanıb = |Yenidən təşkil olunub = 2015 |Tip = Ali təhsil müəsisəsi |Prezident = |Rektor = [[Rüfət Əzizov]] |Tələbə sayı = 20000 |Xarici tələbə sayı = |Bakalavr sayı = |Magistrant sayı = |Aspirant sayı = |Doktor sayı = |Professor sayı = |Müəllim sayı = |Şəhər = {{Gerbifikasiya|Bakı}} |Ölkə = {{AZE}} |Ünvan = Azadlıq prospekti, 20 |Metro = [[28 May metrostansiyası|28 May]] |Universitet şəhərciyi = |Universitet şəhərciyi 2 = |Himn = |İdman = |Vebsayt = |Commons = Azerbaijan State University of Oil and Industry |abreviatura = ADNSU|Sayt=https://asoiu.edu.az/ }} '''Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti''' və ya qısaca '''ADNSU''' — [[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin]] tabeliyində olan ali təhsil müəssisəsi. == Tarixi == Universitetin tarixi 1887-ci ildən başlayır. 10 noyabr 1887-ci ildə Bakı şəhər duması tərəfindən Bakıda texniki məktəbin yaradılması haqqında qərar çıxarılmışdır. 1896-cı ildə texniki məktəb "Bakı aşağı səviyyəli texniki məktəbə" çevrilmişdir. 1896–1905-ci illər ərzində bu məktəbin mexanika şöbəsi üzrə 50 nəfər, inşaat şöbəsi üzrə isə 55 nəfər buraxılışı olmuşdur. 1910-cu ildə mexanika şöbəsinə neft-texniki və elektromexanika istiqamətlər daxil idi. 1916-cı ildə məktəbdə 494 tələbə təhsil alırdı ki, onlardan da 20 nəfəri [[azərbaycanlılar|azərbaycanlı]] idi. 1918-ci ildə məktəb politexnikum adlandırılmışdır. Politexnikumda neft sənayesi, elektromexanika və inşaat–memarlıq şöbələri fəaliyyət göstərmiş, tələbələrin sayı 188 nəfər olmuşdur. Bu dövrdə Azərbaycanda, aralarında 12 mühəndis olan cəmi 62 nəfər azərbaycanlının ali təhsili olmuşdur. === SSRİ dövrü === 16 noyabr 1920-ci ildə Azərbaycan İnqilab Komitəsinin "Bakıda politexnik institutunun yaradılması haqqında" dekreti elan edildi. 12 dekabr 1920-ci ildə Xalq Maarif Komissarlığı tərəfindən institutun açılması barədə dekreti verilir. Dekretdə Bakı Politexnik İnstitunun yaradılması ilə bağlı Bakı Politexnikumun bağlanması və müəllimlərin öz vəzifələrindən azad edilməsi qeyd olunur, hazırlıq işlərinin başa çatması və institutda tədris ilinin 1 yanvar 1921-ci ildə başlanması göstərilirdi. Dekretə əsasən mühəndis A. İ. Kozlovun sədrliyi ilə institutda qəbul komissiyasının yaradılması və aşağıdakı normaları rəhbər tutaraq, qəbulun 1 yanvar 1921-ci ilədək başa çatdırılması nəzərdə tutulurdu. Namizədlərdən ilk növbədə – Bakı Politexnikumunun tələbələrinin, xüsüsi ali məktəblərin tələbələrinin, ikinci – türk dili bilənlərin, üçüncü – fəhlələrin, dördüncü – AKBP MK və BK-dən göndərilən beşinci – qızıl ordu nümayəndələrinin, altıncı – şura qulluqçularının, yeddinci – qalan vətəndaşların instituta qəbulu nəzərdə tutulmuşdur.<ref>{{Cite web |url=https://old.xalqqazeti.com/az/news/education/6107 |title=Neft Akademiyasının tarixi və müasir inkişaf dövrü |access-date=2026-04-30 |archive-date=2026-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430211827/https://old.xalqqazeti.com/az/news/education/6107 |url-status=live }}</ref> Professor N. A. Dubrovski 1 sentyabr 1921-ci ilədək ilk rektor təyin olunmuşdur. İnstitutun Elmi Şurasının birinci iclası 15 dekabr 1920-ci ildə ilk rektor professor N. A. Dubrovskinin sədrliyi altında aparılmışdır. İclasda S. Vəkilov Elmi Şuranın katibi seçilmişdir. Fəaliyyətə başlanmasını bəyan edən ilk zəng 2 yanvar 1921-ci ildə saat 9.30-da vurulmuş və mühəndis S. Vəkilov institutun tarixində ilk dəfə olaraq ali riyaziyyatdan mühazirə oxumuşdur. 1922-ci ildə institutun maddi-texniki bazasının və professor–müəllim heyətinin gücləndirilməsinə "Azneft"(təmir və lazımi avadanlığın təmini və 150 tələbəyə təqaüdün verilməsi), Xalq Komissarlar Şurası, Maarif, Torpaq, Yeyinti Ticarət Xalq Komissarlıqları tərəfindən lazımi köməklik göstərilirdi. 1923-cü ilin yayında Azərbaycan Hökumətinin təşəbbüsü nəticəsində "Azneft"in gəlirinin müəyyən faizinin institutun fonduna köçürülməsinə, Vladikavkaz Politexnikumun avadanlığının alınmasına nail olunmuşdur. 1923-cü ildə 3 nəfərdən ibarət birinci buraxılış, 1924–1925-ci tədris ilində −13, 1925–1926-cı ildə – 46, 1926–1927-ci ildə isə 289 nəfər mühəndis buraxılışı olmuşdur. 1923-cü ildən institut M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Politexnik İnstitutu adlandırılmışdır. 12 may 1929-cu ildə institutdan "Kənd Təsərrüfatı" fakültəsi ayrılmış və sərbəst fəaliyyət göstərən "Kənd Təsərrüfatı İnstitutu" yaranmışdır. 29 may 1930-cu ildə "Azərbaycan Politexnik İnstitutu"nun adı dəyişdirilmiş və "Azərbaycan Neft İnstitutu" (ANİ) adlandırılmışdır. 1931-ci ildə institutun şöbəsi "Azərbaycan Qiyabi Sənaye İnstitutu" yaradılmışdır. Azərbaycan Neft İnstitutu bazasında Gəncə, Qroznı, Ufa və İşimbayda şöbələri olan "Azərbaycan Qiyabi Neft İnstitutu" yaradıldı. 19 iyun 1930-cu ildə "İnşaat" fakültəsi bazasında Azərbaycan İnşaat İnstitutu yaradılmışdır (1 sentyabr 1934-cü ildə yenidən "memarlıq-inşaat fakültəsi" adı ilə Azərbaycan Neft İnstitutuna verilmişdir.) Politexnik İnstitutun 10 illiyinə təsadüf edən otuzuncu illərdə 3267 tələbəsi, qiyabi təhsil üzrə fəhlə fakültəsində 3000-dən çox dinləyicisi olan Azərbaycan Neft İnstitutu keçmiş ittifaqda, görkəmli ali təhsil müəssisələrindən birinə çevrilərək miqyas və əhəmiyyətinə görə Zaqafqaziyada birinci ali texniki məktəb kimi qalmışdı. Neft sənayesi üçün mütəxəssis hazırlığında əldə etdiyi nailiyyətlərə görə institut 1931-ci ildə Azərbaycan Respublikası hökumətinin [["Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (Azərbaycan SSR)|"Qırmızı əmək bayrağı" ordeni]] ilə mükafatlandırılmışdır. 1934-cü il oktyabrın 10-da Neft institutu maşınqayırma, energetika və s. sahələr üçün də mühəndis kadrları hazırlığına görə Azərbaycan Sənaye İnstitutuna (Az. Sİ) çevrildi. Fəaliyyətinin 20 illiyi ərzində əldə etdiyi nailiyyətlərə görə 25 dekabr 1940-cı ildə institut ittifaq hökumətinin ali mükafatlarından olan [["Qırmızı əmək bayrağı" ordeni]] ilə təltif olunur. === Müstəqillik Dövrü === Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 3 sentyabr 2015-ci il tarixli Sərəncamına əsasən '''Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası''' '''Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti''' adlandırılmışdır.<ref name="president.az">[http://president.az/articles/16054 "Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının adının dəyişdirilməsi haqqında"] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190813212310/https://president.az/articles/16054 |date=2019-08-13 }} Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3 sentyabr 2015-ci il tarixli Sərəncamı. president.az, 03.09.2015 {{ref-az}}</ref> Hazırda respublikada fəaliyyət göstərən [[Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti]], [[Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti]] və [[Azərbaycan Texniki Universiteti]] ADNSU-nun ayrı-ayrı fakültələri əsasında yaradılmışdır. == Rektorlar == # N. A. Dubrovski (1920–1921) # [[İosif Yesman]] (1922–1928) # [[Mixail Barinov]] (1928–1929) # [[Aleksandr Nikişin]] (1929–1932) # A. M. Çeqodayev (1932–1933) # S. P. Kiselyev (1933–1934) # İ. S. Axundzadə (1934–1938) # [[Musa Əliyev]] (1939–1941) # [[Saleh Qocayev]] (1941–1960) # [[İsmayıl İbrahimov]] (1960–1970) # [[Kazım Quluzadə]] (1970–1978) # [[İsmayıl İbrahimov]] (1978–1988) # [[Tofiq Əliyev (rektor)|Tofiq Əliyev]] (1988–1993) # [[Pərviz Məmmədov]] (1993–1997) # [[Siyavuş Qarayev]] (1997–2015) # ''[[Vaqif Qurbanov (professor)|Vaqif Qurbanov]]'' ({{i. e.}} 2015) # [[Mustafa Babanlı]] (2015–2023) # [[Vazeh Əskərov]] (2023–2025) # [[Rüfət Əzizov]] (2025–{{h. h.}}) == Maddi-texniki bazası == ADNSU-nin 1 milyona yaxın kitab fondu olan kitabxanası, informasiya hesablama mərkəzi, tədris vəsaitləri çap edən nəşriyyatı, 7 korpusdan ibarət tələbə şəhərciyi, 3 tədris korpusu, tələbə poliklinikası,xəstəxanası, idman kompleksi və Nabranda istirahət zonası vardır. == Tərkibi == ==Fakültələri== *[[Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin Neft-mexanika fakültəsi]] *[[Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin Qaz-neft-mədən fakültəsi]] *[[Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin İnformasiya texnologiyaları və idarəetmə fakültəsi]] *[[Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin Energetika fakültəsi]] === Kolleclər === * [[Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin nəzdində Bakı Neft-Energetika Kolleci]] * [[Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin nəzdində Sənaye və Texnologiya Kolleci]] == Beynəlxalq əlaqələri == [[Qafqaz Universitetlər Birliyi]]nin üzvüdür.<ref name="Tüm_Uyeler">[http://kunib.com/?id=10&baslik=Tum_Uyeler#arubaslik Tüm Uyeler] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190215050410/http://www.kunib.com/?id=10&baslik=Tum_Uyeler#arubaslik |date=2019-02-15 }}. kunib.com</ref> 1999-cu ildən başlayaraq ADNSU Amerika proqramları əsasında ABŞ-nin Corciya Dövlət Universiteti ilə birlikdə iki ixtisas üzrə magistrlər hazırlamağa başlamışdır. İlk dəfə məzunlara Amerika nümunəli diplomlar verilmişdir. 1970-ci illərdən başlayaraq ADNSU-nun professor müəllim heyəti Əlcəzair, Əfqanistan, Liviya, Qvineya-Bisau, Kamerun və digər ölkələrdə ali təhsil sisteminin təşkili və inkişafında fəal iştirak etmişlər. Əlcəzair və Əfqanıstanda tədris mərkəzləri yaradılmış, institutlar açılmış və uzun illər professsor-müəllim heyəti həmin institutlarda fəaliyyət göstərmiş və indi də göstərirlər. 1999-cu ildən etibarən ADNSU-da "TASİS-TEMPUS" proqramı çərçivəsində SR 20029–98 saylı Avropa kompakt layihəsinə uyğun "Ətraf mühit və neft sənayesi" ixtisası üzrə magistr hazırlığına başlanmışdır. Bu layihə çərçivəsində ADNSU Fransanın Nitsa Universiteti, Parisin Neft və mühərriklər institutu, İtaliyanın Genuya Universiteti ilə birgə əməkdaşlıq edir. ADNSU-da ABŞ-nin Corciya Dövlət Universitetinin tərəfmüqabilliyi ilə 1999-cu ildən "Biznesin idarə olunması üzrə magistrlərin hazırlanması və professor-müəllim heyətini təkmilləşdirilməsi" birgə proqramı çərçivəsində də magistr hazırlanır. ADNSU-nun Universitetlərin beynəlxalq assosiasiyalarına və digər təşkilatlarına üzv olması onun beynəlxalq əlaqələrini daha da zənginləşdirir. ADNSU Avropa Universitetləri Assosasiyasının və "YUNESKO" statuslu "İNKORVUZ" təşkilatının üzvüdür. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Həmçinin bax == *[[Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında terror hadisəsi]] == Xarici keçidlər == * [http://asoiu.edu.az/ Rəsmi saytı] {{Azərbaycandakı ali təhsil müəssisələri}} {{Xarici istinadlar}} [[Kateqoriya:Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti| ]] [[Kateqoriya:16 noyabrda yarananlar]] [[Kateqoriya:1920-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]] [[Kateqoriya:"Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif edilən təşkilatlar]] o2to9x0vsyilpbkc0uk3h5lntrzs6ft 0 7063 8985736 8850351 2026-07-02T08:30:33Z ~2026-37816-78 349271 /* Məskunlaşma */ 8985736 wikitext text/x-wiki {{Aydınlaşdırma |mövzu = Qafqazdilli avarlar |digər mövzu = Digər mənalar |digər mövzu səhifəsi = Avarlar (dəqiqləşdirmə) }} {{Xalq |adı = Avarlar<br>{{lang-av|авар(ал), магІарул(ал)}} |şəkil = [[Şəkil:Flag of the Avars (Variant 2).svg|250px]] |şəklin izahı = Canavar və Standartın — bu avar xanları rəmzi. |ümumi sayı =1 500 000 |ərazi1 = {{RUS}} |sayı1 = 1 012 074 |ref1 = (2021<ref>{{Cite web |title=Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx |access-date=2023-08-30 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx |url-status=live }}</ref>) |ərazi2 = {{AZE}} |sayı2 = 200 000 |ref2 = (2023) |ərazi3 = {{UKR}} |sayı3 = 1,496 |ref3 =(2001)<ref>[http://www.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=0&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20%20%20&n_page=1 Всеукраинская перепись населения 2001 Национальность и родной язык] {{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> |ərazi4 = {{KAZ}} |sayı4 = 1,407 |ref4 = (1999)<ref>{{Cite web |title=26.02.1999 census of Kazakhstan Republic |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybcensus/V2_table4.xls |access-date=2009-07-03 |archive-date=2018-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725220412/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybcensus/V2_table4.xls |url-status=live }}</ref> |dili = [[Avar dili]] |dini = [[İslam]] |qohum xalqlar = [[Qafqaz xalqları]] |qeyd = }}[[Fayl:Bu şəkildə avarların məskunlaşması göstərilir. .png|thumb|444x444px]] '''Avarlar''' ('''Qafqaz avarları''') ({{lang-av|аварал, магІарулал}}) — [[Dağıstan Respublikası]]nda ən böyük, [[Azərbaycan]]da sayca altıncı böyük etnik qrup. Qafqazın ən qədim yerli xalqlarından biri. Həmçinin, [[Rusiya]]nın [[Çeçenistan]], [[Kalmıkiya]] və digər federasiya subyektlərində məskunlaşmışlar. Azərbaycanda əsasən [[Balakən rayonu|Balakən]] [[Qax]] [[Şəki rayonu|Şəki]] və [[Zaqatala rayonu|Zaqatala]] rayonlarında yaşayırlar. Avarların etnik-mədəni ərazisi Avariya və ya Avarıstan adlanır. Mərkəzi [[Xunzax|Xunzaxdır]]. == Etimologiya == Bir çox mənbələrdə eyni zamanda Qafqaz Avarları olaraq anlandırılır. Özlərini "''магIарулал''" olaraq adlandırırlar. Mənası "dağların xalqı", "dağlılar" deməkdir. Avar dili Şimali Qafqaz (Nax-Dağıstan) dil ailəsinin Yeni Qol (Avar-Andi-Tsez) dil qrupuna aiddir. 14 ləhcədə danışılır. Ən çox yayılmış ləhcə elə Avar ləhcəsidir. Millətin adı da məhz bu ləhcədən götürülmüşdür. Çox zaman Qafqaz avar xalqını qədim türk soylu avarlarla səhv salırlar, Qədim, yəni türk kimi qəbul olunan avarlardır. Onlara bəzi ədəbiyyatlarda əsl avarlar da deyirlər. 555-ci ildə Göytürklər tərəfindən qərbə sürgün olunmuşlar. Sürgün zamanı isə onlara bir çox millətdən insanlar qoşulmuşdur. Avarlar Avropaya çatan zaman artıq avar xalq anlamını itirmişdir. Avar ordusunda olan hər bir hun, xəzər, monqol hamısı avar adlandırılmışdır. Bu xalqların böyük qismi qıyıqgözlü idi. == Tarix == [[XII əsr]]in əvvəllərində xristian Sərir krallığının süqutundan sonra Avarlar [[İslam|müsəlmanlaşmağa]] başladı. Bölgə [[Sabutay Bahadur]]un başçılığı ilə [[monqollar]] tərəfindən işğal edildikdən sonra, [[1222]]-ci ildə bölgədə hərbi münaqişələr artdı. Ardından avarlar, [[Xarəzmşahlar dövləti|Xarəzmşahlar]] hökmdarı II Məhəmmədə monqollara qarşı aparılacaq savaşda onlara dəstək olacaqlarını söz vermişdi, lakin avarların monqollarla müharibəsi haqqında heç bir bir məlumat, heç bir sənəd yoxdur. [[Qızıl Orda]]nın süqutunun ardından Qazi-Kumuxda şamxallığın yüksəlişi, Avar xanının gücünün [[XV əsr|XV]] və [[XVI əsr]]lərdə azalacağına bir nişanə idi. Bu illərdə xanlıq quruluş baxımından iradəsiz bir dövlət halına gəldi. Xanlıqdakı əhalinin bir çoxu xandan olduqca böyük muxtariyyət əldə etməsi səbəbindən bəzən o, güclü düşmənlərə qarşı [[Çar]]ın himayəsini istəmək məcburiyyətində qaldı. [[1740]]-cı ilin yayında [[Avşarlar sülaləsi]] hökmdarı [[Nadir şah]], Qazi-Kumuxa gəldi. [[Kumık]] şamaxalı Xaspulat xan, Qaytak usmisi Əhməd xan və Akuşa qazisi sədaqətlərini subut etmək üçün müxtəlif hədiyyələr təqdim etdilər. [[Avqust]] [[1740]]-cı ildə də Avar torpaqlarına girmiş, 80 min nəfərlik ordusu Andidə Avarlar və Dağıstanlı müttəffiqlər tərəfindən məğlubiyyətə uğradılmışdı. [[Ənvər Çingizoğlu]] yazır: "Avarıstan Dağıstanın bir bölgəsidir. Bu diyarda Məhəmməd Nutsal xan hökmranlıq edirdi. 1774-cü ildə onun ölümündən sonra oğlu Ümmə xan (Ömər xan) başçı oldu. Ümmə xan bacısı Bikə ağanı İbrahimxəlil xana verib, qohumlaşdı. İbrahimxəlil xan bu qohumluqdan dəfələrlə istifadə etmişdi. Tarixçi [[Rzaqulu bəy Vəzirov]] yazır: «Lazım olan zaman Dağıstan və ləzgi vilayətlərindən qoşun istəyirdi. İbrahim xan Ümmə xanın və başqa sərkərdələrin başçılığı ilə Qarabağa gələn qoşunu öz övladları və Qarabağ qoşunu ilə birlikdə lazım olan yerlərə göndərir, istədiyi adamı tənbeh edir və öz itaəti altına çəkirdi». Tarixçi [[Mirzə Yusif Qarabaği]] yazır: «Eyni zamanda qohumluq münasibətinə görə avar hakimi Ümmə xan və Dağıstan əmirləri də İbrahim xana sadiq və dost idilər, əgər aralarında bir narazılıq üz versəydi, dərhal İbrahim xanın işarəsi ilə Dağıstan əmirləri bütün qoşunlarıyla Gürcüstan üzərinə hücum edərək oranı çapıb dağıdırdılar, necə ki, 1205-ci (1790) ildə Gürcüstan valisi ilə İbrahim xanın arasında olan narazılıq üz vermişdi. Bu səbəbdən Ümmə xan çoxlu qoşunla Gürcüstan tərəfinə gedib bacardığı qədər Gürcüstan torpağını qarət edərək Sığnaq və Gümüşxananı zəbt etdi, camaatın çoxunu öldürdü. Bir qədərini əsir və digərlərini dustaq edib, təcili surətdə Axalsixə, Süleyman paşanın yanına getdi. Qışı orada keçirib, bahar fəslində geri qayıdaraq, yenə də Gürcüstan torpağına daxil oldu. Ümmə xan yolun üstündə knyaz Abaşidzenin arvad-uşağı ilə yaşadığı möhkəm qalanı mühasirə edib zor ilə zəbt etdi. Oranın əhalisini qılıncdan keçirdərək, bəzilərini də əsir etdi. Knyaz Abaşidzenin qızlarından Cavahir xanımı İbrahim xan üçün göndərdi, bir qızına da Ümmə xan özü evləndi». [[1801]]-ci il tarixində Ümmə xanın ölümündən sonra Avar xanlığı [[Rusiya imperiyası]]nın tərkibinə daxil oldu . Avar xanlığı dağılmasına baxmayaraq 1828-ci ilə Qafqaz imamlığının himayəsini daxil oldu. 1859-cu ildə Rusların zəbtilə Avar xanlığının varlığı sona çatmış oldu. == Məskunlaşma == Azərbaycanda avarlar əsasən [[Balakən|Balakən rayonunun]] [[Qabaqçöl|Qabaqçöl qəsəbəsində]]<ref name="Əhalisi">Balakən Rayon İcra Hakimiyyəti: Rayon haqqında: [http://balaken-ih.gov.az/page12/Əhalisi.html Əhalisi] {{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>, [[Mahamalar]]<ref name="Əhalisi" />, [[Mazımqara]]<ref name="Əhalisi" />, [[Qaysa]], [[Beçeqarbinə]], [[Beretbinə (Balakən)|Beretbinə]], [[Cederovtala]], [[Çorçorbinə]], [[Hetovlar]], [[Xalatala]], [[İsaxlıgirmə]], [[Katex]], [[Kilsəbuqov]], [[Kortala]], [[Qasbinə|Qasbinə(Qarsibinə)]], [[Mazımçay]], [[Meşəşambul]], [[Mollaçıbinə]], [[Poçtbinə]], [[Püştətala]], [[Roçəhməd]], [[Solban|Solban(Zalban)]], [[Şambul]], [[Şambulbinə]], [[Şərif]], [[Yeni Şərif]] və s. kəndlərində, [[Zaqatala rayonu]]nun [[Danaçı|Danaçı(Dinçi)]], [[Uzuntala (Zaqatala)|Uzuntala]], [[Ziliban]]<ref name="Этнические и национальные группы">Ежедневный информационный ресурс — "[http://www.azeri.ru/ Azeri.ru] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060906013528/http://www.azeri.ru/ |date=2006-09-06 }} — Азербайджанцы в России": [http://www.azeri.ru/az/etno/etnicheskie_i_nac_gruppi/ Этнические и национальные группы] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120913052328/http://www.azeri.ru/az/etno/etnicheskie_i_nac_gruppi |date=2012-09-13 }}: Аварцы</ref>, [[Mazıx]]<ref name="Этнические и национальные группы" />, [[Car]]<ref name="Этнические и национальные группы" />, [[Axaxdərə]], [[Abaəli]], [[Aşağı Çardaxlar]],[[Yuxarı Çardaxlar]], [[Beretbinə (Zaqatala)]], [[Çökəkoba]], [[Dardoqqaz]], [[Göyəm (Zaqatala)|Göyəm]], [[Höytala]], [[Kebeloba]], [[Maqov]], [[Paşan]], [[Fındıqlı]], [[Vöhtala]], [[Yolayrıc|Yolayrıc(Nuxbik)]] və s. kəndlərində, həmçinin Zaqatala, Balakən və Bakı şəhərlərində yaşayırlar. === Avarlar Azərbaycanda === Bu rayonlar ərazisində [[avar dili]]ndə ümumilikdə 260 sinfi olan 19 məktəb fəaliyyət göstərir və bu məktəblərdə 7 minə yaxın şagird təhsil alır.2009-cu ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən Azərbaycanda 49,8 min nəfər avar yaşayır, lakin bu rəsmi rəqəmlər deyil, mənbələr əsas verir ki, əslində avarların sayı Azərbaycanda bir neçə dəfə çox ola bilər. Azərbaycanlılarla sıx qaynayıb-qarışmışlar. İslam dininə etiqad edirlər. Avarların yaşadığı ərazi [[Şəki-Zaqatala iqtisadi rayonu]]na daxildir. Ərazi inkişaf etmiş nəqliyyat şəbəkəsinə malikdir. Əsas yol Yevlax-Balakən şose və dəmir yoludur. 80-ci illərin ikinci yarısında istifadəyə verilən dəmiryolu bu iqtisadi rayonla digər rayonlar arasında nəqliyyat-iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə səbəb olmuşdur. Bakı-Zaqatala hava xətti fəaliyyət göstərir. {| border=1 cellpadding=2 cellspacing=1 align=centerr |+'''1999-cu və 2009-cu il siyahıya almalarına görə''' |- ! Yaşayış məntəqəsi ! 1999<ref>'''Population statistics of Eastern Europe''' :[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm Ethnic composition of Azerbaijan by 1999 census] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130729015208/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm |date=2013-07-29 }}</ref> !2009<ref name="Ethnic composition of Azerbaijan by 2009 census">'''Population statistics of Eastern Europe''':[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm Ethnic composition of Azerbaijan by 2009 census] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120207161726/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm |date=2012-02-07 }}</ref> |- |[[Bakı]]||y.||296 |- |[[Sumqayıt]]||y.||27 |- |[[Mingəçevir]]||y.||6 |- |[[Abşeron rayonu]]||7||5 |- |[[Balakən rayonu]]||24,415||23,874 |- |[[Goranboy rayonu]]||1||y. |- |[[Göyçay rayonu]]||2||y. |- |[[Kürdəmir rayonu]]||1||y. |- |[[Lənkəran rayonu]]||5||y. |- |[[Oğuz rayonu]]||3||y. |- |[[Qax rayonu]]||11||9 |- |[[Salyan rayonu]]||1||y. |- |[[Samux rayonu]]||3||y. |- |[[Şəki rayonu]]||15||14 |- |[[Zaqatala rayonu]]||25,835||25,578 |- |[[Zərdab rayonu]]||1||y. |- |[[Füzuli rayonu]]||2||y. |- |[[Laçın rayonu]]||1||y. |- |Bütün ölkə üzrə || 50,871<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybcensus/V2_table4.xls The United Nations Statistics Division] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180725220412/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybcensus/V2_table4.xls |date=2018-07-25 }} :27.01.1999 census of Azerbaijan</ref>||49,800 |- |} == Həmçinin bax == * [[Avar xanlığı|Avar Xanlığı]] * [[Dağıstan]] == Mənbə == * Dünya xalqları. Ensiklopedik lüğat. Bakı.1998. * Велиев М.Г. (Бахарлы) Азербайджан. Баку.1921. * Гейбуллаев Г. К этногенезу Азербайджанцев. Баку.1994. * Сумбатзаде. Этногенез Азербайджанского народа. Баку.1990 * Петрушевский И.Р. Джаро-Белоканские вольные общества в первой половине Х!Х века. Махачкала.1993. * Шопен И.И. Кавказ и его обитатели. Обозрения закавказского края.ЖМГИ. с.1.кн.2.СПб.,1841 * Mahmudlu Y. İlusu sultanlığı-tarixi xəzinəmizdən bir inci. Letifova E. M. Severo-Zapadnıy Azerbaydjan. İlisuyskoe sultanstva. Baku.1999. * Бакыханов А. Гюлистан-и Ирам.Баку.1991. * Hacıyeva M. Türk dünyası və qardaş ölkələr ədəbiyyatı. Ankara.1997 * Петрушевский И.Р. Джаро-Белоканские вольные общества в первой половине ХIХ века. Махачкала.1993 == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [[Məhəbbət Paşayeva]]. [http://www.millifolklor.com/tr/sayfalar/80/08_.pdf "Avar xalqının etnik tarixindən"] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150704115420/http://www.millifolklor.com/tr/sayfalar/80/08_.pdf |date=2015-07-04 }}. "Millî Folklor". 2008. № 20 (80). səh. 64–69. * [http://www.bilgicik.com/tag/avarlar/ Bilgicik Dİl--tr] * [http://www.turkleronline.com/diger/avarlar/avarlar.htm/ Türkler online Dil--tr] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20081201102257/http://www.turkleronline.com/diger/avarlar/avarlar.htm |date=2008-12-01 }} {{Azərbaycanda yaşayan xalqlar}} {{etnos-qaralama}} [[Kateqoriya:Avarlar| ]] [[Kateqoriya:Azərbaycanda yaşayan etnik qruplar]] [[Kateqoriya:Rusiyada yaşayan etnik qruplar]] [[Kateqoriya:Gürcüstanda yaşayan etnik qruplar]] [[Kateqoriya:Qazaxıstanda yaşayan etnik qruplar]] [[Kateqoriya:Qafqazda yaşayan müsəlman etnik qruplar]] [[Kateqoriya:Cənubi Qafqazdakı yerli xalqlar]] [[Kateqoriya:Şimali Qafqazdakı yerli xalqlar]] 10aqhdl4klvo203dnmfbub02vuwh026 8985737 8985736 2026-07-02T08:31:34Z ~2026-37816-78 349271 /* Tarix */ 8985737 wikitext text/x-wiki {{Aydınlaşdırma |mövzu = Qafqazdilli avarlar |digər mövzu = Digər mənalar |digər mövzu səhifəsi = Avarlar (dəqiqləşdirmə) }} {{Xalq |adı = Avarlar<br>{{lang-av|авар(ал), магІарул(ал)}} |şəkil = [[Şəkil:Flag of the Avars (Variant 2).svg|250px]] |şəklin izahı = Canavar və Standartın — bu avar xanları rəmzi. |ümumi sayı =1 500 000 |ərazi1 = {{RUS}} |sayı1 = 1 012 074 |ref1 = (2021<ref>{{Cite web |title=Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx |access-date=2023-08-30 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx |url-status=live }}</ref>) |ərazi2 = {{AZE}} |sayı2 = 200 000 |ref2 = (2023) |ərazi3 = {{UKR}} |sayı3 = 1,496 |ref3 =(2001)<ref>[http://www.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=0&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20%20%20&n_page=1 Всеукраинская перепись населения 2001 Национальность и родной язык] {{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> |ərazi4 = {{KAZ}} |sayı4 = 1,407 |ref4 = (1999)<ref>{{Cite web |title=26.02.1999 census of Kazakhstan Republic |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybcensus/V2_table4.xls |access-date=2009-07-03 |archive-date=2018-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725220412/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybcensus/V2_table4.xls |url-status=live }}</ref> |dili = [[Avar dili]] |dini = [[İslam]] |qohum xalqlar = [[Qafqaz xalqları]] |qeyd = }}[[Fayl:Bu şəkildə avarların məskunlaşması göstərilir. .png|thumb|444x444px]] '''Avarlar''' ('''Qafqaz avarları''') ({{lang-av|аварал, магІарулал}}) — [[Dağıstan Respublikası]]nda ən böyük, [[Azərbaycan]]da sayca altıncı böyük etnik qrup. Qafqazın ən qədim yerli xalqlarından biri. Həmçinin, [[Rusiya]]nın [[Çeçenistan]], [[Kalmıkiya]] və digər federasiya subyektlərində məskunlaşmışlar. Azərbaycanda əsasən [[Balakən rayonu|Balakən]] [[Qax]] [[Şəki rayonu|Şəki]] və [[Zaqatala rayonu|Zaqatala]] rayonlarında yaşayırlar. Avarların etnik-mədəni ərazisi Avariya və ya Avarıstan adlanır. Mərkəzi [[Xunzax|Xunzaxdır]]. == Etimologiya == Bir çox mənbələrdə eyni zamanda Qafqaz Avarları olaraq anlandırılır. Özlərini "''магIарулал''" olaraq adlandırırlar. Mənası "dağların xalqı", "dağlılar" deməkdir. Avar dili Şimali Qafqaz (Nax-Dağıstan) dil ailəsinin Yeni Qol (Avar-Andi-Tsez) dil qrupuna aiddir. 14 ləhcədə danışılır. Ən çox yayılmış ləhcə elə Avar ləhcəsidir. Millətin adı da məhz bu ləhcədən götürülmüşdür. Çox zaman Qafqaz avar xalqını qədim türk soylu avarlarla səhv salırlar, Qədim, yəni türk kimi qəbul olunan avarlardır. Onlara bəzi ədəbiyyatlarda əsl avarlar da deyirlər. 555-ci ildə Göytürklər tərəfindən qərbə sürgün olunmuşlar. Sürgün zamanı isə onlara bir çox millətdən insanlar qoşulmuşdur. Avarlar Avropaya çatan zaman artıq avar xalq anlamını itirmişdir. Avar ordusunda olan hər bir hun, xəzər, monqol hamısı avar adlandırılmışdır. Bu xalqların böyük qismi qıyıqgözlü idi. == Tarix == [[XII əsr]]in əvvəllərində xristian Sərir krallığının süqutundan sonra avarlar [[İslam|müsəlmanlaşmağa]] başladı. Bölgə [[Sabutay Bahadur]]un başçılığı ilə [[monqollar]] tərəfindən işğal edildikdən sonra, [[1222]]-ci ildə bölgədə hərbi münaqişələr artdı. Ardından avarlar, [[Xarəzmşahlar dövləti|Xarəzmşahlar]] hökmdarı II Məhəmmədə monqollara qarşı aparılacaq savaşda onlara dəstək olacaqlarını söz vermişdi, lakin avarların monqollarla müharibəsi haqqında heç bir bir məlumat, heç bir sənəd yoxdur. [[Qızıl Orda]]nın süqutunun ardından Qazi-Kumuxda şamxallığın yüksəlişi, Avar xanının gücünün [[XV əsr|XV]] və [[XVI əsr]]lərdə azalacağına bir nişanə idi. Bu illərdə xanlıq quruluş baxımından iradəsiz bir dövlət halına gəldi. Xanlıqdakı əhalinin bir çoxu xandan olduqca böyük muxtariyyət əldə etməsi səbəbindən bəzən o, güclü düşmənlərə qarşı [[Çar]]ın himayəsini istəmək məcburiyyətində qaldı. [[1740]]-cı ilin yayında [[Avşarlar sülaləsi]] hökmdarı [[Nadir şah]], Qazi-Kumuxa gəldi. [[Kumık]] şamaxalı Xaspulat xan, Qaytak usmisi Əhməd xan və Akuşa qazisi sədaqətlərini subut etmək üçün müxtəlif hədiyyələr təqdim etdilər. [[Avqust]] [[1740]]-cı ildə də avar torpaqlarına girmiş, 80 min nəfərlik ordusu Andidə Avarlar və Dağıstanlı müttəffiqlər tərəfindən məğlubiyyətə uğradılmışdı. [[Ənvər Çingizoğlu]] yazır: "Avarıstan Dağıstanın bir bölgəsidir. Bu diyarda Məhəmməd Nutsal xan hökmranlıq edirdi. 1774-cü ildə onun ölümündən sonra oğlu Ümmə xan (Ömər xan) başçı oldu. Ümmə xan bacısı Bikə ağanı İbrahimxəlil xana verib, qohumlaşdı. İbrahimxəlil xan bu qohumluqdan dəfələrlə istifadə etmişdi. Tarixçi [[Rzaqulu bəy Vəzirov]] yazır: «Lazım olan zaman Dağıstan və ləzgi vilayətlərindən qoşun istəyirdi. İbrahim xan Ümmə xanın və başqa sərkərdələrin başçılığı ilə Qarabağa gələn qoşunu öz övladları və Qarabağ qoşunu ilə birlikdə lazım olan yerlərə göndərir, istədiyi adamı tənbeh edir və öz itaəti altına çəkirdi». Tarixçi [[Mirzə Yusif Qarabaği]] yazır: «Eyni zamanda qohumluq münasibətinə görə avar hakimi Ümmə xan və Dağıstan əmirləri də İbrahim xana sadiq və dost idilər, əgər aralarında bir narazılıq üz versəydi, dərhal İbrahim xanın işarəsi ilə Dağıstan əmirləri bütün qoşunlarıyla Gürcüstan üzərinə hücum edərək oranı çapıb dağıdırdılar, necə ki, 1205-ci (1790) ildə Gürcüstan valisi ilə İbrahim xanın arasında olan narazılıq üz vermişdi. Bu səbəbdən Ümmə xan çoxlu qoşunla Gürcüstan tərəfinə gedib bacardığı qədər Gürcüstan torpağını qarət edərək Sığnaq və Gümüşxananı zəbt etdi, camaatın çoxunu öldürdü. Bir qədərini əsir və digərlərini dustaq edib, təcili surətdə Axalsixə, Süleyman paşanın yanına getdi. Qışı orada keçirib, bahar fəslində geri qayıdaraq, yenə də Gürcüstan torpağına daxil oldu. Ümmə xan yolun üstündə knyaz Abaşidzenin arvad-uşağı ilə yaşadığı möhkəm qalanı mühasirə edib zor ilə zəbt etdi. Oranın əhalisini qılıncdan keçirdərək, bəzilərini də əsir etdi. Knyaz Abaşidzenin qızlarından Cavahir xanımı İbrahim xan üçün göndərdi, bir qızına da Ümmə xan özü evləndi». [[1801]]-ci il tarixində Ümmə xanın ölümündən sonra Avar xanlığı [[Rusiya imperiyası]]nın tərkibinə daxil oldu . Avar xanlığı dağılmasına baxmayaraq 1828-ci ilə Qafqaz imamlığının himayəsini daxil oldu. 1859-cu ildə Rusların zəbtilə Avar xanlığının varlığı sona çatmış oldu. == Məskunlaşma == Azərbaycanda avarlar əsasən [[Balakən|Balakən rayonunun]] [[Qabaqçöl|Qabaqçöl qəsəbəsində]]<ref name="Əhalisi">Balakən Rayon İcra Hakimiyyəti: Rayon haqqında: [http://balaken-ih.gov.az/page12/Əhalisi.html Əhalisi] {{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>, [[Mahamalar]]<ref name="Əhalisi" />, [[Mazımqara]]<ref name="Əhalisi" />, [[Qaysa]], [[Beçeqarbinə]], [[Beretbinə (Balakən)|Beretbinə]], [[Cederovtala]], [[Çorçorbinə]], [[Hetovlar]], [[Xalatala]], [[İsaxlıgirmə]], [[Katex]], [[Kilsəbuqov]], [[Kortala]], [[Qasbinə|Qasbinə(Qarsibinə)]], [[Mazımçay]], [[Meşəşambul]], [[Mollaçıbinə]], [[Poçtbinə]], [[Püştətala]], [[Roçəhməd]], [[Solban|Solban(Zalban)]], [[Şambul]], [[Şambulbinə]], [[Şərif]], [[Yeni Şərif]] və s. kəndlərində, [[Zaqatala rayonu]]nun [[Danaçı|Danaçı(Dinçi)]], [[Uzuntala (Zaqatala)|Uzuntala]], [[Ziliban]]<ref name="Этнические и национальные группы">Ежедневный информационный ресурс — "[http://www.azeri.ru/ Azeri.ru] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060906013528/http://www.azeri.ru/ |date=2006-09-06 }} — Азербайджанцы в России": [http://www.azeri.ru/az/etno/etnicheskie_i_nac_gruppi/ Этнические и национальные группы] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120913052328/http://www.azeri.ru/az/etno/etnicheskie_i_nac_gruppi |date=2012-09-13 }}: Аварцы</ref>, [[Mazıx]]<ref name="Этнические и национальные группы" />, [[Car]]<ref name="Этнические и национальные группы" />, [[Axaxdərə]], [[Abaəli]], [[Aşağı Çardaxlar]],[[Yuxarı Çardaxlar]], [[Beretbinə (Zaqatala)]], [[Çökəkoba]], [[Dardoqqaz]], [[Göyəm (Zaqatala)|Göyəm]], [[Höytala]], [[Kebeloba]], [[Maqov]], [[Paşan]], [[Fındıqlı]], [[Vöhtala]], [[Yolayrıc|Yolayrıc(Nuxbik)]] və s. kəndlərində, həmçinin Zaqatala, Balakən və Bakı şəhərlərində yaşayırlar. === Avarlar Azərbaycanda === Bu rayonlar ərazisində [[avar dili]]ndə ümumilikdə 260 sinfi olan 19 məktəb fəaliyyət göstərir və bu məktəblərdə 7 minə yaxın şagird təhsil alır.2009-cu ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən Azərbaycanda 49,8 min nəfər avar yaşayır, lakin bu rəsmi rəqəmlər deyil, mənbələr əsas verir ki, əslində avarların sayı Azərbaycanda bir neçə dəfə çox ola bilər. Azərbaycanlılarla sıx qaynayıb-qarışmışlar. İslam dininə etiqad edirlər. Avarların yaşadığı ərazi [[Şəki-Zaqatala iqtisadi rayonu]]na daxildir. Ərazi inkişaf etmiş nəqliyyat şəbəkəsinə malikdir. Əsas yol Yevlax-Balakən şose və dəmir yoludur. 80-ci illərin ikinci yarısında istifadəyə verilən dəmiryolu bu iqtisadi rayonla digər rayonlar arasında nəqliyyat-iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə səbəb olmuşdur. Bakı-Zaqatala hava xətti fəaliyyət göstərir. {| border=1 cellpadding=2 cellspacing=1 align=centerr |+'''1999-cu və 2009-cu il siyahıya almalarına görə''' |- ! Yaşayış məntəqəsi ! 1999<ref>'''Population statistics of Eastern Europe''' :[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm Ethnic composition of Azerbaijan by 1999 census] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130729015208/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm |date=2013-07-29 }}</ref> !2009<ref name="Ethnic composition of Azerbaijan by 2009 census">'''Population statistics of Eastern Europe''':[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm Ethnic composition of Azerbaijan by 2009 census] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120207161726/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm |date=2012-02-07 }}</ref> |- |[[Bakı]]||y.||296 |- |[[Sumqayıt]]||y.||27 |- |[[Mingəçevir]]||y.||6 |- |[[Abşeron rayonu]]||7||5 |- |[[Balakən rayonu]]||24,415||23,874 |- |[[Goranboy rayonu]]||1||y. |- |[[Göyçay rayonu]]||2||y. |- |[[Kürdəmir rayonu]]||1||y. |- |[[Lənkəran rayonu]]||5||y. |- |[[Oğuz rayonu]]||3||y. |- |[[Qax rayonu]]||11||9 |- |[[Salyan rayonu]]||1||y. |- |[[Samux rayonu]]||3||y. |- |[[Şəki rayonu]]||15||14 |- |[[Zaqatala rayonu]]||25,835||25,578 |- |[[Zərdab rayonu]]||1||y. |- |[[Füzuli rayonu]]||2||y. |- |[[Laçın rayonu]]||1||y. |- |Bütün ölkə üzrə || 50,871<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybcensus/V2_table4.xls The United Nations Statistics Division] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180725220412/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybcensus/V2_table4.xls |date=2018-07-25 }} :27.01.1999 census of Azerbaijan</ref>||49,800 |- |} == Həmçinin bax == * [[Avar xanlığı|Avar Xanlığı]] * [[Dağıstan]] == Mənbə == * Dünya xalqları. Ensiklopedik lüğat. Bakı.1998. * Велиев М.Г. (Бахарлы) Азербайджан. Баку.1921. * Гейбуллаев Г. К этногенезу Азербайджанцев. Баку.1994. * Сумбатзаде. Этногенез Азербайджанского народа. Баку.1990 * Петрушевский И.Р. Джаро-Белоканские вольные общества в первой половине Х!Х века. Махачкала.1993. * Шопен И.И. Кавказ и его обитатели. Обозрения закавказского края.ЖМГИ. с.1.кн.2.СПб.,1841 * Mahmudlu Y. İlusu sultanlığı-tarixi xəzinəmizdən bir inci. Letifova E. M. Severo-Zapadnıy Azerbaydjan. İlisuyskoe sultanstva. Baku.1999. * Бакыханов А. Гюлистан-и Ирам.Баку.1991. * Hacıyeva M. Türk dünyası və qardaş ölkələr ədəbiyyatı. Ankara.1997 * Петрушевский И.Р. Джаро-Белоканские вольные общества в первой половине ХIХ века. Махачкала.1993 == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [[Məhəbbət Paşayeva]]. [http://www.millifolklor.com/tr/sayfalar/80/08_.pdf "Avar xalqının etnik tarixindən"] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150704115420/http://www.millifolklor.com/tr/sayfalar/80/08_.pdf |date=2015-07-04 }}. "Millî Folklor". 2008. № 20 (80). səh. 64–69. * [http://www.bilgicik.com/tag/avarlar/ Bilgicik Dİl--tr] * [http://www.turkleronline.com/diger/avarlar/avarlar.htm/ Türkler online Dil--tr] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20081201102257/http://www.turkleronline.com/diger/avarlar/avarlar.htm |date=2008-12-01 }} {{Azərbaycanda yaşayan xalqlar}} {{etnos-qaralama}} [[Kateqoriya:Avarlar| ]] [[Kateqoriya:Azərbaycanda yaşayan etnik qruplar]] [[Kateqoriya:Rusiyada yaşayan etnik qruplar]] [[Kateqoriya:Gürcüstanda yaşayan etnik qruplar]] [[Kateqoriya:Qazaxıstanda yaşayan etnik qruplar]] [[Kateqoriya:Qafqazda yaşayan müsəlman etnik qruplar]] [[Kateqoriya:Cənubi Qafqazdakı yerli xalqlar]] [[Kateqoriya:Şimali Qafqazdakı yerli xalqlar]] ggzro0we1fo4t4aupiogvb9ebtaplo4 0 9225 8985434 8727691 2026-07-01T20:10:42Z Bozqurd77 316685 /* */ 8985434 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} [[Fayl:Caucasiamapussr.gif|thumb|265px]] '''Qafqaz''' — [[Asiya]] və [[Avropa]] qitəsinin kəsişməsində yerləşən coğrafi region. Qafqazın şərq sərhəddinin [[Xəzər dənizi]], qərbinin isə [[Qara dəniz]] olduğu qəbul edilir ancaq şimali və cənubi sərhədləri haqqında [[konsensus]] yoxdur. Şimalda fiziki-coğrafi sərhəd [[Kuma-Manıç]] çökəkliyi, hazırkı inzibati bölgüyə görə isə [[Krasnodar]] və [[Stavropol]] vilayətlərinin və [[Dağıstan]]ın şimal sərhədləri hesab edilir. Bəzən Qafqaza şərti olaraq [[Kalmıkiya]] da deyilir Şimali Qafqazın böyük hissəsinin tarixi-etnoqrafik olaraq rus çöllərinə və [[Aşağı Volqaboyu]]na daha yaxın olduğu nəzərə alındıqda isə Qafqazın şimal sərhəddini [[Kuban]] çayı boyunca, Kuma, Malke və Tereka təpərindən keçirmək olar. Beləliklə [[Krasnodar]] vilayətinin cənubu, [[Adıgey]], [[Qaraçay-Çərkəz]], [[Kabardin-Balkar]], [[Şimali Osetiya]], [[İnquşetiya]], [[Çeçenistan]] və [[Dağıstan|Dağıstanın]] böyük bir bölümü bu bölgəyə daxil olur. Cənub sərhədlərini siyasi olaraq [[Azərbaycan]], [[Ermənistan]] və [[Gürcüstan]] ilə [[İran]] və [[Türkiyə]]nin [[sərhəd]]ləri təşkil edir. == Etimologiya == Roma tarixçisi [[Qay Yuli Solin]] özünün "[[Dünya möcüzələri haqqında]]" əsərində yazır ki, [[skiflər]] Qafqaz dağlarını "Kroukas" adlandırır və bu, skifcə "qardan ağaran" deməkdir.<ref>{{Cite web |title=Кемал Алиев. Античные источники по истории Азербайджана. Баку:Элм, 1987, '''bax''' səh. 48 (XLIX). |url=http://www.istoriya.az/kitablar/Aliyev%20Kamal_Anticniye%20istocniki.pdf |access-date=2013-05-12 |archive-date=2014-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140804044713/http://www.istoriya.az/kitablar/Aliyev%20Kamal_Anticniye%20istocniki.pdf |url-status=dead }}</ref> ''"Kroukas"'' sözü türk dillərində belə açıqlana bilər: "kar" (qar)<ref>{{Cite web |title=Sergey Starostinin etimoloji toplusu — '''*kiār''' kökü |url=http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?single=1&basename=%2Fdata%2Falt%2Fturcet&text_number=+330&root=config |access-date=2013-05-12 |archive-date=2021-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921192105/https://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?single=1&basename=%2Fdata%2Falt%2Fturcet&text_number=+330&root=config |url-status=live }}</ref>+ "kaS / kaD" (qaya, dağ)<ref>{{Cite web |title=Sergey Starostinin etimoloji toplusu — '''*kadV''' kökü |url=http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?single=1&basename=%2Fdata%2Falt%2Faltet&text_number=+699&root=config |access-date=2013-05-12 |archive-date=2021-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921200837/https://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?single=1&basename=%2Fdata%2Falt%2Faltet&text_number=+699&root=config |url-status=live }}</ref>. Asiya ilə Avropanın birləşdirən Qafqaz rus yazıçılarının Tolstoy, Puşkin və Dostoyevskinin əsərlərində heyranlıqla qeyd etdikləri, ərəb coğrafiyaşünaslarının isə dillər dağı mənasını verən Cebel-Ül Elsan adlandırdıqları coğrafi bölgənin adıdır. Qafqazın strateji əhəmiyyəti və geosiyasi mövqeyi onu dünyanın ən çox diqqət çəkən regionlarından birinə çevirmişdir. Qafqaz sözü antik yunan mütəfəkkiri Esxilin e.ə. 472–458-ci illər arasında yazıldığı güman edilən "Zəncirlənmiş Prometey" əsərində çəkilmişdir. Əsərin iki fərqli hissəsində Qafqaz adı qeyd olunmuşdur. Bu adın mənasını isə müəllif Qara dənizin cənubunda yerləşən "ən yüksək dağlar" şəklində izah etmişdir.<ref>Çev. A. Erhat-S. Eyüpoğlu, Türkiye İşbankası Yayınları, İstanbul 2015</ref> Yunan müəllifi Herodot "Tarix" əsərində "Atlı tayfaların sivilizasiyası"nın mühüm halqasını təşkil edən kimmerlər və skiflər haqqında məlumat verərkən Qafqaz adından dəfələrlə istifadə etmişdir. Əsərdən məlum olur ki, Herodot Qafqaz adını dağ və bölgə adı kimi işlədir, skiflərin Midiyaya basqınlarından bəhs edərkən Kaspi/Xəzər dənizinin qərbindəki dağların ən uzunu və ən hündürünün Qafqaz olmasını, Şimali Qafqazın müxtəlif dillərin və dialektlərin danışıldığı coğrafiya olması səbəbindən "Mədəniyyətlər mozaikası", "Mədəniyyətlər dağı", "Dillər dağı" kimi də tanınmasını vurğulayır.<ref>Herodotos, Tarih I, s.164, no: 104, III, s. 261 no: 97, IV, s.299, no: 12. </ref> "Qafqaz" termininin ilk dəfə 479-cu ildə Dağıstanın yerli sakinləri tərəfindən istifadə edilməsi, Dağıstanda Qafqaz adlı kəndin olması barədə də məlumatlar vardır. Qədim ərəb coğrafiyaşünasları tərəfindən "Cebelü'l-Elsan/Diller dağı" da adlandırılmışdır. Firdovsinin "Şahnamə"sində bölgənin adı "Kuhe kâf" şəklində çəkilmişdir. Qafqaz xalqlarından olan ləzgilər Qafqaz adını "kasların dağı" şəklində izah etmişlər. Övliya Çələbi "Səyahətnamə"sinin VII cildində Qafqaz dağları haqqında aşağıdakı maraqlı məlumatlar vermişdir:"Bərzi tayfası bu yüksək dağın ətəyində yaşadığı üçün fars tarixçiləri bu böyük dağa Bərzi dağı (Küh-Əl Bərz və ya Elbrus dağı) deyirlər. Ərəb dilində dağların atası mənasını verən Əbü'l-Cibal mənasını verir. Bu, aləmləri yaradan Allahın qeyd etdiyi Kaf dağıdır".<ref>Prof., dr. R. Özey Kafkasya ve Kafkas ülkeleri coğrafyası. 2021, 359s.</ref> == Coğrafiyası == Qafqazın müasir ərazisi 440.4 min km² təşkil edir. Əhalisi 30 mln. nəfərdir. Regiona Cənubi Qafqazın 3 dövləti (Gürcüstan, Azərbaycan, Ermənistan) Rusiya Federasiyasının (RF) 2 diyarı (Krasnodar, Stavrapol) və 7 respublikası (Adıgey, Dağıstan, İnquşetiya, Çeçenistan (İçgeriya) Kabardin-Balkar, Qaraçay-Çərkəz, Şm. Osetiya (Alanya) daxildir. Qafqaz Qara, Xəzər dənizləri arasında yerləşir. Onun sərhədləri şimalda Kuma-Manıç çökəyi, cənubda İran və Türkiyə ilə sərhədlənir. Qərbdən-şərqə və şimaldan-cənuba gedən qədim ticarət yolları və müasir TRASEKA (İpək yolu) Şimal-Cənub dəhlizi məhz Qafqazdan keçir. === Qafqazın fiziki-coğrafi mövqeyi === Fiziki-coğrafi bölgüyə görə Asiyaya aid edilir, lakin burada yerləşən ölkələr Avropanı seçim etmişlər və onun qurumlarına daxil edilmişdir. Qafqaz mülayim və subtropik enliklərin təmas zonasında yerləşir. === İqtisadi-coğrafi mövqeyi === Dünyanın iqtisadi xəritədə tutuduğu mövqeyə deyilir. Daha geniş mənada bu regiondan kənarda yerləşən, onun inkişafına təsirə görə olan mövqedir. Burada Qara dəniz vasitəsilə dünya okeanına çıxmaq Avropaya yaxın yerləşmək, Xəzər dənizi vasitəsilə şimala və qərbə çıxışları vardır. Qafqazın iqtisadi-coğrafi mövqeyinə görə Şimali Qafqazla Cənubi Qafqaz arasında fərqlər vardır. RF ucqar cənubunda yerləşir. Qara, [[Azov]] və [[Xəzər]] dənizi ilə əhatələnməsi ona həm dünya yollarına çıxmağa, [[Volqa-Don]] kanalı vasitəsilə Avropa əlaqəsi təmin olunur. Xəzər dənizi vasitəsilə İran və Yaxın Şərqə çıxışını təmin edir. Onun sərhədləri Mahaçqala, Qara dənizdə Norosiyyat Tuapse limanları vardır. Cənubi Qafqazdan Rusiya və Şərqi Avropaya çıxan yolları üzərində yerləşir. Cənubda Gürcüstan və Azərbaycanla sərhədlənir. === İqlimi === Mülayim və subtropik enliklərin təsiri altında formalaşır. Qafqazın qərb hissəsi çox yağıntı alır. Ən çox yağıntı Qafqazın Qara dənizə baxan yamacları alır. Batumi, Quqarın ən çox yağıntı alan ərazilərdir . Ən az yağıntını isə Qafqazın şərq bölgələri alır. ==== Torpaq örtüyü ==== Şaquli qurşaqlıq üzrə Qafqazın əsas torpaq tipləri dağ-çimli, dağ- çəmən, dağ-podzol, podzollaşmış qonur, qonur meşə, boz-meşə, qəhvəyi, boz-qəhvəyi, dağ-qara, rütubətli yerlərdə sarı və qırmızı torpaqlardır. Çimli dağ-çəmən torpaqlar alp çəmənlikləri altında formalaşmışlar. Bu torpaqla- "A" horizontunun qalınlığı 10–15 sm-dir. Rəngi tünd qəhvəyi olub, yarım torflaşmış şəkildədir. Keçid qat olan ''B<sup>/</sup>'' horizontu qonur — qəhvəyi rəngdədir və qalınlığı 20 sm-dir. Bu torpaqlarda humus yüksək olub, 28%-ə çatır. Dağ-çəmən torpaqlar subalp çəmənliklər üçün xarakterik torpaqlardır. Çürüntü qatının qalınlığı (A+B) çox deyil. Adətən bu qalınlıq 30–40 sm təşkil edir. Bəzən onun qalınlığı 60–70 sm-ə çatır. Rəngi boz-qəhvəyi və yaxud qonur-qara; yuxarı çürüntülü qat yarım torflaşmış halda rütubətlilik çox olan yerlərdə tam torflaşmışdır. Qaratorpağa bənzər torpaqlarda ana süxur əsasən karbonatlıdır. Dağ podzol torpaqlar iynəyarpaq meşələr altında əmələ gəlir. Qonur meşə torpaqlarının fısdıq meşələri altında "A" horizontunun qalınlığı 15–20 sm, qonur-qəhvəyi, qozvarı, çoxlu yağış qurdları var, keçid tədricidir. "B" horizontunun qalınlığı 60–80 sm (A+B=100 sm ə kimi), çox açıq, qonuru, qozvarı. "C" horizontu adətən karbonatlıdır. Humusun miqdarı "A" horizontunda 8–12 %-dir. Podzollaşmış qonur torpaqlar əsasən iynəyarpaqlı meşələr altında formalaşır. Bu torpaqların alluvial və illüvial horizontları aydın ifadə olunmuşdur. Boz meşə torpaqları Şimali Qafqazın ön dağlığında palıd meşələri altında formalaşmışdır. === Bitki örtüyü === Qafqazın orta dağlıq ərazisi olan 200–500m hündürlükdə enliyarpaq və iynəyarpaq meşələr üstünlük təşkil edir. Azərbaycanda onlar bütün meşələrin 98%-ni, Ermənistanda 93%, Gürcüstanda 83% təşkil edir. Azərbaycanın Göygöl ətrafında şam meşəliklərinə rast gəlinir. Qafqazda torpaqlar şaquli zonalar üzrə yerləşir . Düzənlik ərazilər boz torpaqlarla örtülmüşdü. Qafqazın düzən əraziləri Kolxida ovalığı istisna olmaqla quru subtropik bitkilər yayılmışdır. Çöl və yarımsəhralarında (Şərqi Qafqazın düzənlikləri) qış otlaqları kimi istifadə olunur. Buralarda qoyunçuluq inkişaf etmişdir. Rütubətli subtropik zonalara Kolxida və Lənkəran ovalıqları daxildir. Burada sarı torpaqlar yayılmış, çayçılıq və subtropik meyvəçilik inkişaf etdirilir. Qara dəniz Qafqaz regionunun qərbində yerləşir, dünya okeanı ilə Bosforbogazı vasitəsilə birləşir. Sahəsi 422 min km², sahil xətlərini uzunluğu 4340 kmdır. Qafqazın iki ölkəsi Gürcüstan və Rusiyanın cənubu Qara dənizə çıxışı vardır. Qara dənizdə Gürcüstanın Batumi, Poti və Suxumi limanaları yerləşir. (bu limanlar hazırda Rusiyanın nəzarəti altındadır.) Gürcüstanın Qara dəniz sahillərində Azərbaycanın Kulevo neft terminalı fəaliyyət göstərir. Rusiyanın Qara dəniz sahillərində ən böyük limanı Novorossirskdır. Azərbaycan bu limanla neft ixrac edir (Bakı-Novorossirsk neft kəməri). Hazırda Qara dəniz sahili ölkələrini əhatə edən Qara dəniz birliyi yaradılmışdır. Azərbaycan da bu birliyin tərkibinə daxildir. Birlik ölkələri dənizin ekologiyasını qoruyur, ticarət əlaqələrini həyata keçirirlər. Dənizin sahillərində su heç vaxt donmur. Çimərlik və kurort turizmdə geniş istifadə olunur . Qara dəniz TRASEKA magistral nəqliyyatının Avropaya çıxışını təmin edir. Xəzər dənizi Asiyanın qərbində yerləşir və Qafqazı Qazaxıstan və Mərkəzi Asiyadan ayırır. O, nəhəng axarsız göldür . Xəzər dənizinin adı Qafqazın şərqində yaşamış və "Xəzərlər" adlanan qədim tayfanın adından götürülmüşdür. Xəzər dənizi 374 min km², sahil xəttinin uzunluğu 7 min km-dir. İqlimi sərt kontinentaldır. Qışda şimal hissəsi 2–3 aya donur. Xəzərin ətrafında 5 dövlət yerləşir;[[Azərbaycan]], RF,[[İran]], [[Türkmənistan]] və [[Qazaxıstan]] . Xəzərin bölgüsü başa çatdırılmayıb. Rusiya, [[Qazaxıstan]] və Azərbaycan öz aralarında dənizin dibi ilə keçirilən sərhədlərini müəyyənləşdiriblər . Lakin Türkmənistan və İranla Azərbaycan arasında dənizin bölgüsü həyata keçirilməyibdir. Bu da müəyyən ziddiyyətlər yaradır, xüsusilə neft yataqlarının istismarında. Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin uzunluğu 825 km təşkil edir. Xəzər dənizi qiymətli ağ balıq növləri ilə zəngindir — nərə balığı, kütüm, qızıl balıq. Xəzər dənizi qara kürü, qurubalıq istehsalı və balıq konservlərinə görə dünyada məşhurdur. Xəzər dənizi xüsusilə neft-qaz ehtiyatları ilə zəngindir . Xüsusilə, Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkmənistanın sahil zonaları özünün neftli qazlı olması ilə fərqlənirlər. Xəzər dəniz nəqliyatı inkişaf edib. Azərbaycan Xəzər, Volqa-Don kanalı vasitəsilə dünya okeanına çıxır. Azərbaycanın Xəzərdə ən böyük limanı Bakıdır. Türkmənistanın Türkmənbaşı, Bektaş, Qazaxıstanın Aktau, Rusiyanın Həştərxan, Mahaçqala, İranın-Ənzəli limanları Xəzər dənizi qarşısında duran əsas məsələlər: 1)səviyyəsi tez-tez tərəddüd edir, çətinlik yaradır 2)ekoloji problemi isə neft-qaz çıxarılması və çaylar vasitəsilə Rusiyadan çoxlu çirkli suların axıdılmasıdır. 3)Qafqazın ekoloji vəziyyətinin qorunması. Kürün və Araz çaylarının çox çirklənməsi 4) Təbii fəlakət hadisələrinin geniş yayılması, zəlzələr, daşqınlar, sürüşmələr, doluvurma == Əhalisi == Qafqazın əhalisi 30.2 milyon nəfərdir . Bu əhalinin 55% C. Qafqazda, 45% Ş. Qafqazda yaşayır. Qafqaz əhalisinin milli tərkibi ən mürəkkəb olan regiondur. Asiya ilə Avropa arasında keçid yeri olan Qafqazdan çox sayda xalqlar keçmişlər. Onların güclü olanları burada qədim dövlətlər yaratmışlar. Qafqazın dağlıq relyefi insanların gediş-gəlişinə çətinlik törətmişdir. Ona görə də qapalı dərələr və dağarası çökəkliklərdə xırda etnik qruplar yaratmışdır. Hazırda Qafqazın ərazisində 50-dən çox müxtəlif xalq yaşayır. Nisbətən Kiçik Qafqaz regionunda dörd dövlət Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistan və Rusiya Federasiyasının cənubu yerləşir . Bunlardan əlavə Qafqazın cənub hissəsində Naxçıvan MR, Acarıstan və Abxaziya MR və Cənubi Qafqazda isə qeyd olunduğu kimi 7 milli inzibati bölgü vardır. Qafqazın xalqlarının çoxu dörd dil ailəsinə aiddirlər : 1) Şimali Qafqaz etnik qrupu, 2) Kartveli, 3) Hind-Avropa, 4) Altay Hind Avropa dil ailəsinə əsasən slavyanlar, ermənilər, Gürcülər (kartveli) ailəsinə aiddirlər. Qafqaz dağlarının cənubunda yaşayırlar. Gürcülər həmçinin Osetiyada və Azərbaycanda yaşayırlar. Türk dil qrupuna Qafqazda azərbaycanlılar, qaraçaylar, balkarlar, kumıklar, naqoylar və türkmənlər aiddirlər. Azərbaycanlılar əsasən Azərbaycan Respublikasında yaşayır və əhalinin 90%-ini təşkil edir. Kənarda azərbaycanlılar Gürcüstanda gürcülərdən sonra 2-ci yer tuturlar, Dağıstanın Dərbənd şəhərində azərbaycanlılar çoxluq təşkil edirlər. Dərbəndin Mahaçqalada (dağ yəhudiləri) Ermənistanda azərbaycanlılar ermənilərdən sonra 2-ci yeri tuturdular. Lakin oradan qovulan ermənilər isə əsasən öz respublikalarında yaşayırlar. Hazırda Gürcüstan və Şimali Qafqazda çox sayda ermənilər yaşayır. Azərbaycanda 120 mindən çox erməni əhalisi yaşayır. Onların böyük əksəriyyəti Azərbaycanın işğal olunmuş Dağlıq Qarabağ vilayətində, qismən də Bakı və digər şəhərlərində yaşayır (nigahlı). Şimali Qafqazda ermənilər geniş yayılmışdır. == Geosiyasi əhəmiyyəti == Qədim zamanlardan Qafqaz [[Bizans İmperiyası]], [[Sasanilər]], [[Ərəb Xilafəti]], [[Qızıl Orda]], [[Rusiya imperiyası]] və [[Avropa]] kimi qüvvələrin siyasi və mədəni toqquşmasına şahidlik etmişdir, ancaq heç biri bu əraziyə tamamilə hökm etməyə nail olmamışdır. Bölgə zəngin yeraltı xam maddə ehtiyatına sahibdir və tarixi olaraq ticarət yollarının kəsişmə nöqtəsi olmuşdur. Tarixi [[İpək Yolu]] buradan keçmişdir. Burada da böyük kütlələrin hərəkətinə əlverişli keçid yoxdur. Beləcə Qərb və Orta Qafqazlar dik, son dərəcə kələ-kötür və keçid verməyən xüsusiyyətləri səbəbiylə [[Rusiya]]ya qarşı müqavimət göstərən qafqazlıların son sığınacaqlarını təşkil etmişdir. Şərq Qafqazlar isə, Daryal Keçidindən Abşeron yarımadasına qədər uzanar. === Daryal keçidi === Qafqazın iki əhəmiyyətli və hər vaxt açıq olan keçidi vardır. Bunlardan biri Daryal keçididir. Keçidin dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 2379 metrdir. Vladiqafqazı [[Tiflis]]ə bağlayan və Rusların "[[Hərbi Gürcüstan yolu|Gürcüstan Hərbi Yolu]]" deyilən yol da bu keçiddən keçir. Yol eyni keçiddə axmaqda olan [[Terek çayı]]nın ana qolunu izləyir. Orta və cənub seqmentləri üzərində [[osetinlər]]yaşayırlar. Bu keçid Qafqazı siyasi, əsgəri və hətta ictimai istiqamətlərdən iki ana parçaya ayırır. Gürcüstanın Rusiyaya bağlanmasından sonra bu keçidin əhəmiyyəti daha da böyümüşdür. Keçid Qafqazı ələ keçərmək istəyən Rusiya üçün həm Gürcüstanla əlaqəni davamlı açıq saxlamaq və həm də Qərb Qafqazdakı çərkəz-abxazlar ilə Şərq Qafqazdakı [[çeçenlər]] və dağıstanlılar arasındakı əməkdaşlığı kəsmək baxımından həyati bir əhəmiyyət daşımaqda idi. {{mənbə göstər}} === Dəmirqapı keçidi === Daryaldan başqa ikinci əhəmiyyətli keçid Dərbənddir. Bu keçid Xəzər dənizi sahili boyunca uzanır və genişliyi 1.5 ilə 30 km arasında dəyişir. Qeyd etmək lazımdır ki bu keçid qafqazda çox böyük keçidlərdən biridir və son dərcədə tarixi coğrafi baxımdan əhəmiyyətlidir. == Etnik və dini quruluş == Burada yaşayan xalqlar dillərinə görə 3 qrupa bölünür: * Türk xalqları: [[azərbaycanlılar]], [[qumuqlar]], [[qaraçaylılar]], [[balkarlar]], [[noqaylar]]. * Hind-Avropa xalqları: [[ermənilər]], [[tatlar]], [[talışlar]], [[dağ yəhudiləri]], [[osetinlər]], [[kürdlər]], [[Yunanlar|yunanlar,]] [[Ukraynalılar|ukrayınlar]] və [[ruslar]]. * Qafqaz dilli xalqlar: [[abxazlar]], [[adıgeylər]], [[çərkəzlər]], [[kabardinlər]], [[çeçenlər]], [[inquşlar]], [[ləzgilər]], [[Avarlar (qafqazdilli)]], [[darginlər]], [[Lak dili|laklar]], [[gürcülər]] və başqları. [[İslam]] ([[şiəlik]] və [[sünnilik]]) və [[Xristianlıq|xristian]] dinləri əsas dinlərdir. [[Müsəvilik]] dininin nümayəndələri də mövcüddür. Tarixi olaraq Qafqaz [[atəşpərəstlik]] dininin mərkəzlərindən sayılır. == İqtisadiyyatı == Təbii şəraiti, zəngin təbii ehtiyatlara malik olan Qafqaz regionu təsərrüfatı sənaye-aqrar xarakteri daşıyır. Üstün yeri sənaye tutsa da Qafqaz regionunda kənd təsərrüfatı da güclü inkişaf etmişdir. Region ərazisində üstün yeri hasilat sənaye sahələri tutur. Neft-qaz, filiz, hidroenerji, rekreasiya ehtiyatlarının istifadəsi əsasında Qafqazda neft-qaz sənayesi güclü inkişaf etmişdir. Onun iri mərkəzi Azərbaycanın Bakı sənaye rayonunda burada ildə 50 mln. tona qədər neft, 26 mln m³ qaz (2010-cu ildə) hasil olunmuşdur. Şimali Qafqazda neft-qaz hasilatı əsasən Çeçenistan, Dağıstan, Krasnodar və Stavropolda inkişaf etdirilir. Əvvəllər neft və qazı Rusiyanın digər rayonlarına göndərirdilər, hazırda həmin yerlərdə istifadə edilir. Bakı, Krasnodar, Maykopda neft emalı zavodları yerləşir. Elektrik enerjisi əsasən yerli yanacaq və SES-lər hesabına inkişaf etdirirlir. Azərbaycanda və Ermənistanda istilik elektrik stansiyaları üstünlük təşkil edir. Əlavə olaraq Ermənistanda [[Metsamor AES]] fəaliyyət göstərir. Region üçün təhlükə yaradır. Azərbaycanda DRES-lər Mingəçevir, Şirvan, Bakıda fəaliyyət göstərirlər. İEM-lər Gəncə, Sumqayıt şəhərlərindədir. Son illər ölkənin müxtəlif rayonlarında modul elektrik stansiyalar tikilmişdir (Astara, Quba və s.). Ən iri SES-lər kaskad şəklində [[Kür çayı]] üzərində salınmışdır. Mingəçevir, Şəmkir, Yeni Kənd, Tərtər çayında [[Sərsəng SES]], Araz çayının Naxçıvan İran sərhəddində birgə SES salınmışdır. Son illərdə Azərbaycanda alternativ enerji mənbələrindən istifadə artır. Gürcüstanda istilik stansiyaları ilə yanaşı həm də çox sayda SES fəaliyyət göstərir. Onun [[İnquri]], [[Rioni]], Kür çay üzərində SESlər vardır. Şimali Qafqazda elektrik enerjisinin əsas hissəsini İES-lər verir. [[Terek]], [[Sulak]] və b.çaylar üzərində SES-lər tikilibdir. Maşınqayırmada əsas yerli neft, qaz və yeyinti sənayesi üçün avadanlıqlar, çəltik yığan kombaynlar istehsalı tutur. Azərbaycanda avtomobil zavodları Naxçıvanda, Şamaxıda və Gəncədədir. Metallurgiya sənayesi həm Şimali, həm də Cənubi Qafqazda inkişaf etdirilir. Qara metallurgiya inkişafı Daşkəsən dəmir filizi və metal qırıntısına əsaslanır. İri mərkəzlər Rustavi, Sumqayıt şəhərlərindədir. Rustavi Daşkəsən dəmir filizi əsasında çuqun, polad, prokat istehsal edir. Hazırda işləmir. Gürcüstanın Giyatura mədənlərində manqan çıxarılır. Əlvan metallurgiya regionda xeyli inkişaf etdirilmişdir. O Azərbaycanda, Gəncə və Sumqayıt alüminium müəssisələri, [[Gədəbəy]]də qızıl zavodu ilə təmsil olunur. Son illərdə Ermənistanda yukelirvə almaz emalı sahələri güclü inkişaf etmişdir. Ermənistanın Qafan, Qaçaran, Gürcüstanın Madneuli zavodları əlvan metallurgiyaya aiddirlər. Şm. Qafqazda əlvan metallara Şm. Osetiya (Sadon), Kabardin-Balkarda(Tirenauz) inkişaf etdirilir. Kimya sənayesi Azərbaycanda (Sumqayıt, Gəncə), Ermənistanda (İravan kauçuk, lif və başqa məhsullar, Vanadzorda kimyəvi liflər), Gürcüstanda (Rustavi azot gübrəsi və süni liflər) Toxuculuq sənayesi əvvəl regionda güclü idi. Hazırda xaricdən çoxlu və çeşidli mallar gətirildiyinə görə xeyli zəifləyibdir. Onun digər səbəbi C. Qafqazda pambıqçılıq və ipəkçiliyin azalmasıdır. Qafqaz regionunda güclü inkişaf edən sənaye sahəsi qida sənayesidir. Bu sahənin inkişafı üçün güclü kənd təsərrüfatı məhsulları, mineral müalicə sular və satış bazarı vardır. Qida sənayesi regionun hər yerində yayılmışdır. Gürcüstanda inkişaf edən əsas qida sənayesinə çay emalı, şərabçılıq, konserv, siqaret istehsalı, bitki yağı və b. Onun Rusiya bazarlarına buraxılmaması şərabçılıq sənayesinə güclü ziyan vurdu. Hazırda ölkənin şərabçılıq sənayesi ABŞ və Hollandiya firmalarına məxsusdur. Artıq Rusiya da Gürcüstanın şərab bred markasını tanıyır və məhsullarını alır. Üzümçülüq və şərabçılıq Kaxetiyada güclü inkişaf etmişdir. Keyfiyyətli şərab növləri istehsal olunur. Azərbaycanda üzümçülük və şərabçılıq bərpa olunur. Əsas rayonları Gəncə-Qazax, Şamaxı-İsmayıllı və Naxçıvandır. Balıqçılıq Aşağı Kürdə, Lənkəranda yayılmışdır. Çay emalı Lənkəran, Astarada, şəkər sənayesi İmişlidə yerləşir. Şimali Qafqazda qida (yeyinti) sənayesi güclü k/t istehsalına əsaslanır. Burada şəkər, un-yarma, birki yağı, süd-ət heyvandarlıq məhsulları istehsalı hər yerdə yayılmışdır. == Bölgədə yerləşən ölkələr == === BMT üzvü === * [[Azərbaycan]] * [[Gürcüstan]] * [[Rusiya]] * [[Ermənistan]] === Tanınmayan === * [[Abxaziya]] * [[Çeçenistan]] * [[Cənubi Osetiya]] == Həmçinin bax == * [[Böyük Qafqaz]] * [[Kiçik Qafqaz]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [https://web.archive.org/web/20021016232244/http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/caucasus.pdf Caucasus region] * [http://www.cep.org.hu/legacy/countries/caucasus/index.html Caucasus:Introduction] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070401052051/http://www.cep.org.hu/legacy/countries/caucasus/index.html |date=2007-04-01 }} * [http://education.yahoo.com/reference/encyclopedia/entry/Caucasus Caucasus:Encyclopedical facts] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121113210830/http://education.yahoo.com/reference/encyclopedia/entry/Caucasus |date=2012-11-13 }} {{Asiya dağ sistemləri}} {{Avropa dağ sistemləri}} [[Kateqoriya:Regionlar]] [[Kateqoriya:Qafqaz]] [[Kateqoriya:Asiya regionları]] [[Kateqoriya:Avropa regionları]] etjao4pup9i22dhbnk1e9083drrypom 0 13615 8985530 8866350 2026-07-01T23:14:57Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985530 wikitext text/x-wiki {{Vikiləşdirmək}} {{Elementqutusu başlıq|nömrə=4|ad=berillium|sol=[[litium]]|işarə=Be|aşağı=[[Maqnezium|Mg]]|dövr=2|qrup=2|blok=s element|sağ=[[bor]]|yuxarı=-|elektron formulu=[ [[Helium|He]] ] 2s<sup>2</sup><br> 1s<sup>2</sup>2s<sup>2</sup>|elektromənfiliyi=1,57|ərimə temperaturu k=1551|ərimə temperaturu c=1278|ərimə temperaturu f=2332|qaynama temperaturu c=2970|qaynama temperaturu k=3243|qaynama temperaturu f=5378|sıxlığı=1,848}} '''Berillium''' (''Be'') – D. İ. Mendeleyevin [[Kimyəvi elementlərin dövri cədvəli|elementlərin dövri sistemində]] 4-cü elementdir. Berillium 1798-ci ildə fransız kimyaçısı L. Voklen tərəfindən qiymətli daş olan berrilldə aşkar etmişdir və adı da burdan götürülmüşdür. Yunan sözü olan "beryllos" berill deməkdir. Yüksək nisbətdə [[istilik]] çəkə bilmə xüsusiyyəti səbəbiylə, [[hava]] və [[Kosmik uçuş|kosmik cihazlarda]], [[rabitə]] peyklərində, nüvə stansiyalarında və [[raket]] istehsalında istifadə edilir. Bundan əlavə, yüngül metal ərintilərində, X-şüası balonlarının pəncərələrində və saat yaylarının istehsalında da istifadə edilir. Yüksək bir ərimə nöqtəsinə sahib olması, yüngüllüyü və [[polad]]dan çox daha [[Elastiklik|elastik]] bir metal olması səbəbiylə, kompüter hissələri istehsalında, jiroskoplarda və tikinti sektorunda sıx istifadə edilən bir elementdir. Berillium [[mis]] qarışığı da, qaynaq istehsalında, [[elektrik]] əlaqələrində və [[elektrod]]larda istifadə edilir. [[Zümrüd]] və Akuamarin, Berilliumun qiymətli [[Kristallar|kristal]] formalarıdır. Berillium və [[toz]]ları, zəhərli olmalardan dolayı, xüsusilə ağciyər xərçənginə yol aça bilməkdədir. == Canlı orqanizmlərdə == Bitkilərdə berilliumun orta miqdarı quru maddəyə görə 0,010±0,001q/kq olur. Əgər berillium torpaqda həll olmuş formadadırsa bitkilər tərəfindən asan mənimsənilir. Təbii şəraitlərdə bitkilərdə onun miqdarı 0,001–0,4 mq/kq (quru kütlədə) olur. Bitkilər üçün berillium praktiki olaraq zərərsizdir. Yaşlı insanın orqanizmində berilliumun miqdarı 0,4-dən 40 mkq-a qədər olur. Berillium ağ ciyərlərdə, limfa qovşaqlarında, qara ciyərdə, ürək əzələsində, sümük toxumasında aşkar edilmişdir. Berilliumun heyvan və insan orqanizminə daxil olmasının əsas yolu nəfəs vasitəsilədir. Qida və su ilə daxil olan miqdar olduqca azdır. Berilliumun bioloji rolu ondan ibarətdir ki, kalsium, maqnezium və fosfat mübadiləsində (sümük toxumasında) iştirak edir. Berillium bitkilər üçün zərərsiz olduğu halda heyvanlarda berillium raxiti yaradır. Qidada berillium duzlarının artıq miqdarda olması orqanizmdə həll olan berillium fosfatın əmələ gəlməsinə səbəb olur. Daim fosfatları "oğurlayaraq" berillium sümük toxumasının zəiflənməsinə səbəb olur ki, bu da xəstəliyin səbəbidir. Berilliumun bir çox birləşmələri zəhərlidir. Onlar dərinin və nəfəs alma orqanlarının iltihabı proseslərinə səbəbi ola bilər: berillioza – spesifik xəstəlik olub berillium və onun birləşmələri düşmüş hava ilə nəfəs aldıqda baş verir. Berilliumun həll olan birləşmələrinin böyük qatılıqda olduğu hava ilə qısamüddətli nəfəs aldıqda kəskin berillioz yaranır. Bu zaman nəfəs yolları qıcıqlanır, bəzən ağ ciyərlərin ödemi və boğulma müşahidə olunur. Berrilliozun xroniki növü də var. Onun üçün az kəskin simptomlar xarakterikdir, amma bütün orqanizmin daha çox pozulmaları müşahidə olunur. Odur ki, havada berilliumun icazə verilən qatılıq norması olduqca az olub cəmi 0,001 mq/m³ təşkil edir. Berillium orqanizmə əsasən hava və heyvan mənşəli məhsullar olan ət, ağ ciyər, qara ciyər vasitəsilə daxil olur. Berilliumun daha geniş məlum olan və insan tərəfindən geniş istifadə olunan birləşməsi berilldir – Be<sub>3</sub>Al<sub>2</sub>(SiO<sub>3</sub>)<sub>6</sub>. Qida məhsulları ilə sutka ərzində orqanizmə 0,01 mq hava ilə 0,000009 mq berillium daxil olur. Tibdə berillium rentgen qurğularında istifadə olunur. 1964-cü ildə Tacigistan SSR Elmləri Akademiyasının vitse prezidenti, kimya elmləri doktoru K. T. Poroşinin rəhbərliyi altında bir qrup sovet kimyaçıları qədim müalicə vasitəsi olan "mumya"nı kimyəvi analiz etmişlər və müəyyən etmişlər ki, mumyada digər elementlərlə yanaşı berillium da var. Berillium bəzi mineralların tərkibinə daxil olur və onlardan daha çox rast gələni berilldir Be<sub>3</sub>Al<sub>2</sub>(SiO<sub>3</sub>)<sub>6</sub>. Qeyd edək ki, mumya, "dağ qatranı" Mərkəzi Asiyanın dağ mağaralarından yığılır. O, üzvi və qeyri-üzvi maddələrin suda yaxşı həll olan təbii qarışığıdır. Mumya qayaların çatlarında, boşluqlarda, diblərdə təbəqə, qərtmək, qara çöküntülər, tərkibində qum əlavəsi olan tünd darçın və darçın qatranabənzər kütlədir. Əlavələrdən təmizlənmiş və ekstraksiya olunmuş mumya tünd darçını rəngli bircinsli, elastik konsistensiyalı, parıltılı səthə malik, özünə məxsus aromatik ətirli və acıtəhər və stimullaşdırıcı təsiri artıq çoxdan Orta Şərqdə və Hindistanda yüksək qiymətləndirilir. Çox qədimdən mumya müxtəlif xəstəliklərin və zədələrin müalicəsi üçün, həmçinin cinsi funksiyanı stimullaşdırmaq – kişi və qadın sonsuzluğunu müalicə etmək, potensiyanı artırmaq üçün geniş istifadə olunur. == Fiziki xassələri == Berillium yüngül metal olub, kompakt şəkildə açıq sarı, toz halında isə tünd boz rəngdədir, adi temperaturda kövrək, nisbətən yüksək temperaturda isə plastikdir. Berillium üçün zəif istilikkeçiricilik və yüksək istilik tutumu xarakterikdir. onun elektrik keçiriciliyi misdən təxminən 3 dəfə azdır. Berilliumun rentgen şüalarını keçirtmə qabiliyyəti alüminiumdan 16–17 dəfə artıqdır. Tərkibində 0.5–3%-ə qədər berillium olan bürünclər və həmçinin nikel-berilliumlu xəlitələr, xüsusi yaylar, membran, pres-formalar, təzyiq altında tökmə işi aparan maşınlar və s. üçün ən yararlı materiallar hesab olunur. Berilliumun müxtəlif poladlara, nikel, alüminium və maqnezium xəlitlərinə aşqar kimi qatılması, onların texniki keyfiyyətlərini xeyli yaxşılaşdırır. V.M.Abbasov, A.M.Məhərrəmov, M.M.Abbasov, M.B.Babanlı, A.M.Tağıyeva. "Qeyri-üzvi kimya" Bakı-2021. s. 559. == Kimyəvi xassələri == Əksər birləşmələrdə berilliumun oksidləşmə dərəcəsi +2-dir. Berillium üçün +1 oksidləşmə dərəcəsi, berilliumun BeO oksidindən hazırlanmış tigellərdə vakuumda buxarlanması və mütənasiblik nəticəsində uçucu Be<sub>2</sub>O oksidinin əmələ gəlməsi proseslərinin öyrənilməsi yolu ilə əldə edilmişdir. <chem>Be + BeO -> Be2O</chem>. +1 oksidləşmə dərəcəsi diberillosendə də məlumdur. Be<sub>2</sub>(C<sub>5</sub>H<sub>5</sub>)<sub>2</sub><ref>{{Cite journal |last1=Boronski |first1=Josef T. |last2=Crumpton |first2=Agamemnon E. |last3=Wales |first3=Lewis L. |last4=Aldridge |first4=Simon |date=2023-06-16 |title=Diberyllocene, a stable compound of Be(I) with a Be–Be bond |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adh4419 |journal=Science |language=en |volume=380 |issue=6650 |pages=1147–1149 |doi=10.1126/science.adh4419 |pmid=37319227 |bibcode=2023Sci...380.1147B |s2cid=259166086 |issn=0036-8075 |archive-date=2024-12-07 |access-date=2026-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207142304/https://www.science.org/doi/10.1126/science.adh4419 |url-status=live }}</ref>. 0-un oksidləşmə dərəcəsi LMgBeC<sub>5</sub>(CH<sub>3</sub>)<sub>5</sub> birləşməsində məlumdur, burada L kompleks diimid liganddır. Sirkonium və hafnium diberillidlərində (ZrBe<sub>2</sub> və HfBe<sub>2</sub>), berillium atomları -2 oksidləşmə dərəcəsinə malikdir və qrafit kimi təbəqələr əmələ gətirir. Bir çox kimyəvi xüsusiyyətlərə görə, berillium dövri cədvəldə onun dərhal altında yerləşən maqneziumdan daha çox alüminiuma bənzəyir ("diaqonal oxşarlığın" təzahürü). Metallik berillium otaq temperaturunda nisbətən reaksiyaya girmir, çünki havada aktiv şəkildə sabit BeO oksid təbəqəsi əmələ gətirir. Kompakt formasında, hətta çox isti temperaturda belə su və ya buxarla reaksiyaya girmir və 600°C-yə qədər hava ilə oksidləşmir. Berilyum tozu alovlandıqda parlaq alovla yanır və oksid və nitrid əmələ gətirir. Halogenlər 600°C-dən yuxarı berilyumla reaksiyaya girir və xalkogenlər daha yüksək temperatur tələb edir. Ammonyak 1200°C-dən yuxarı berilyumla reaksiyaya girərək Be<sub>3</sub>N<sub>2</sub> nitridini əmələ gətirir və karbon 1700°C-də Be<sub>2</sub>C karbidini əmələ gətirir. Berilyum hidrogenlə birbaşa reaksiyaya girmir. Berilyum turşuların seyreltilmiş sulu məhlullarında (xlorid və sulfat turşuları, qızdırıldıqda isə azot turşusu) asanlıqla həll olur, soyuq qatılaşdırılmış azot turşusu isə metalı passivləşdirir. Berliumun sulu qələvi məhlulları ilə reaksiyası hidrogenin ayrılması və hidroksoberillatların əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunur: : <chem>Be + 2NaOH + 2H2O -> Na2[Be(OH)4] + H2</chem>'''.''' 400-500°C-də əridilmiş qələvi ilə reaksiyaya girdikdə berillatlar əmələ gəlir: : <chem>Be + 2NaOH -> Na2BeO2 + H2</chem>'''.''' Berillium(II) hidroksidi amfoterdir, həm əsas (Be<sub>2</sub>+ əmələ gətirir), həm də turşu ([Be(OH)<sub>4</sub>]<sub>2</sub>− əmələ gətirir) xüsusiyyətləri zəif ifadə olunur. Sulu berillium duzlarından ammonyakla çökdürülməklə əldə edilir. == Hazırlanması == 19-cu əsrdə kaliumun susuz berillium xlorid üzərində təsiri ilə berillium sadə bir maddə kimi əldə edilmişdir: : <chem>BeCl2 + 2K -> Be + 2KCl</chem> Hazırda berillium berillium flüoridini maqneziumla reduksiya etməklə əldə edilir. : <chem>BeF2 + Mg -> Be + MgF2</chem> Hazırda berillium berillium flüoridini maqneziumla reduksiya etməklə və ya berillium və natrium xloridlərin əridilmiş qarışığının elektrolizi yolu ilə əldə edilir. İlkin berillium duzları berillium filizinin emalı zamanı təcrid olunur. == İstehsal və İstifadə == 2012-ci il etibarilə berilliumun əsas istehsalçıları (hələlik) ABŞ və Çin idi. Bundan əlavə, Qazaxıstan da berillium filizini emal edir. 2014-cü ildə Rusiya da ilk berillium nümunəsini istehsal etdi. Qalan ölkələr 2012-ci ildə qlobal istehsalın 4%-ni təşkil edib. Ümumilikdə, dünyada ildə 300 ton berillium istehsal olunur (2016). == Bioloji rol və fizioloji təsir == İnsanların qida vasitəsilə gündəlik qəbul etdiyi berilyum miqdarı təxminən 0,01 mq-dır. Canlı orqanizmlərdə berilyum heç bir əhəmiyyətli bioloji funksiya yerinə yetirmir. Lakin, berilyum bəzi fermentlərdə maqneziumu əvəz edə bilər və bu da onların disfunksiyasına səbəb olur. Berilyum fitotoksikdir, 2-16 mq/L kimi aşağı konsentrasiyalarda fosfataza aktivliyini inhibə edir və bu da köklərin və yarpaqların inkişafdan qalmasına səbəb olur. Su orqanizmləri üçün LD50 15-32 mq/L arasında dəyişir. Berilyumun zəhərli təsirləri onun hüceyrə nüvələrinə nüfuz etməsi, gen mutasiyalarına, xromosom aberrasiyalarına və bacı xromatid mübadiləsinə səbəb olması ilə əlaqədardır. Berilyum ionları həmçinin maqnezium, kalsium və manqan ionları ilə rəqabət reaksiyalarında iştirak edir və onların ferment aktivləşməsini bloklayır. Uçucu (və həll olan) berilyum birləşmələri, o cümlədən toz tərkibli berilyum birləşmələri insanlar üçün çox zəhərlidir. Hava üçün berilliumla hesablanan maksimum icazə verilən konsentrasiya (MPC) 0,001 mq/m³-dir. Berliumun açıq şəkildə allergik və kanserogen təsiri var. Tərkibində berillium olan havanı nəfəs almaq berillioz adlanan ağır tənəffüs xəstəliyinə səbəb olur. Lakin, berilliumun reproduktiv funksiyaya və ya dölün inkişafına heç bir təsiri yoxdur. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} == Həmçinin bax == {{Kimyəvi elementlərin dövri cədvəli}} [[Kateqoriya:Berillium| ]] [[Kateqoriya:Kimyəvi elementlər]] [[Kateqoriya:Qələvi torpaq metalları]] [[Kateqoriya:Əməyin təhlükəsizliyi]] nmxtqqj9ilpgezqojk5y0dj098xssuj 0 16964 8985670 8857557 2026-07-02T06:54:36Z ~2026-37849-31 349264 /* Əhalisi */ Menbede turk sozu yoxdur. 8985670 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi |ad = Yerfi |xəritə = |xəritə miqyas = |xəritə məlumat = |xəritə1 = |xəritə1 miqyas = |xəritə1 məlumat = |xəritə2 = |xəritə2 miqyas = |xəritə2 məlumat = |ərazi = |əhalisi = 470 (2009) |əhali_il = |əhali sıxlığı = |yüksəklik = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lat_hem = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |lon_hem = |poçt kodu = |ölkə = Azərbaycan |bölgə = |rayon = Quba rayonu |şəhər = |qəsəbə = |kənd nümayəndəsi = <!-- Şəhər (rayon) İcra Hakimiyyəti başçısının kənd inzibati-ərazi nümayəndəsi--> |bələdiyyə başçısı = |rəsmi_saytı = |şəkli=Yerfi, Quba rayonu - Azərbaycan (4).jpg}} '''Yerfi''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Quba rayonu]]nun Yerfi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.<ref>{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}</ref> [[Yerfi bələdiyyəsi|Eyniadlı bələdiyyənin]] tərkibindədir.<ref>{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı |url=https://e-qanun.az/framework/5230 |access-date=2013-04-04 |archive-date=2012-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111164801/http://e-qanun.az/print.php?internal=view&target=1&docid=5230&doctype=0 |url-status=dead }}</ref> == Tarixi == [[Fayl:"Yerfi". Maral Rəhmanzadə (1967).JPG|left|250px|thumb|"Yerfi" Maral Rəhmanzadə (1963)]] Türkdilli kəndlərin tat kəndlərindən əvvəl məskunlaşdığını nəzərə alsaq, deməli o cümlədən Yerfi kəndində də iki min il əvvəldən yaşayış məskəni olub. Kəndin tarixi ilə əlaqədar yer adlarına, qəbristanlıqlarda kənd sakinlərinin qazıntı apardıqları zaman tapılmış nümunələrə də diqqət yetirmək lazımdır. Kənddə üç yerdə qəbiristanlıq vardır. Sağ və sol tərəflərdə olan qəbiristanlıqların sel suları yuyan yerlərində çoxlu açılmış qəbirlər var. Tamamilə itən qəbirlər də çoxdur. Bu qəbirlərin kimə, yaxud hansı əqrəbaya aid olması bilinmir. Kəndin qədim hesab edilən ərazisi məhəllələrə ayrılmışdır: Musa məhəlləsi, Çuxur məhəllə, Güney məhəllə, Nurəlilər məhəlləsi, Əlməmmədlilər məhəlləsi. Bu bölgü kəndin digər tərəfində yoxdur, evlər də nəsillərə görə deyil, qarışıqdır. O vaxtkı kəndin qurtaracağında Əlməmmədlilər yaşadığı üçündür ki, bu gün kəndin ortasında qalıb itmiş, yerində mağaza tikilmiş, qəbiristanlıq deyilənlərə görə Əliməmmədlilərə aiddir. Kənddə qazıntı-tikinti zamanı məktəb ərazisində iki metr dərinlikdə ocaq və insan sümükləri, başqa bir həyətdə Ⅶ əsrə aid mis pulların tapılması ərazinin tarixi ilə bağlı məlumat verir. Yerfi kəndinin arxasında Kələva baba adlı zirvəyə yaxın bir yerdə qədim tikililər vardır. Bu tikililərin müdafiə xarakteri daşıdığını deyirlər. Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin saytında XI–XII əsrlərə aid yerli əhəmiyyətli müdafiə qüllələri, inventar N4640 kimi göstərilir. [[Quba xanlığı]]nda böyük miqdarda müxtəlif cür silahlar istehsal olunurdu. Xüsusən, Yerfi kəndində qılınc, xəncər və sair hazırlanırdı. == Toponimikası == Yerfi oyk., sadə. Babaçayın sahilində, [[Yan silsilə]]sinin (Kələqova dağının) ətəyindədir. Kəndin adının qədim [[türk dilləri]]ndəki yar (yarğan dərə) sözü ilə əlaqədar yaranması ehtimal olunur. Kəndin ərazisində eyniadlı dağ da var. Güman etmək lar ki, dağın adı ərazidəki Tufandağın (Qusar r-nu), Tufan-gölün (Qəbələ, Qusar r-ları), Fiy aşırımının (Oğuz r-nu) adları ilə bağlı olub ifıy avar, "tufan" mənasına uyğundur), "tufan olan yer" mənasındadır.<ref>Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]. [[Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu]]. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427</ref> == Mədəniyyəti == [[Yerfi xalçaları]] dünyada çoxdan məşhurdur. Bura gələnlər, xüsusilə də əcnəbi qonaqlar yerli xalçaçı ustalar tərəfindən əllə toxunmuş xalçaları həvəslə alırlar. Xalçalar dünyanın bir çox muzeylərinin və şəxsi kolleksiyaların bəzəyidir. == Coğrafiyası və iqlimi == * [[Quba rayonu]]nun cənubunda, dəniz səviyyəsindən 1500 m. yüksəklikdə, [[Babadağ (dağ, Azərbaycan)|Babadağ]]ın (3632 m.) ətəyində yerləşir. == Əhalisi == XVIII əsrdə xanlıqlarası vuruşmalar vaxtı başqa yerlərdən Yerfiyə, eləcə də Yerfidən köçmələr olmuşdur. Ağakişililərin Yerfiyə gəlişi 1735–1740-cı illərə, Günəşlilərin ilk nümayəndəsi Günəşin gəlişi isə 1760-cı illərə düşür. Yerfidən gəlib İsmayıllı rayonunun Culyan və Müdrü kəndlərində məskunlaşanların tarixi isə hələ ki, məlum deyil. 1933-cü il yanvarın 1-dən Azərbaycan SSR Qonaqkənd rayonunun Yerfi kənd sovetliyi yaradılıb. Əhalisi 1100 nəfər (223 təsərrüfat, 556 kişi, 554 qadın) qeydə alınıb. Bütün kənd sovetinin əhalisinin 97,3%-i azərbaycanlılar təşkil edib. 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 470 nəfər [[əhali]] yaşayır.<ref>Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. [[Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]]. Bakı-2010. Səh.629</ref> === Tanınmış şəxsləri === * [[Cabbar Hacıyev]] (1950) — Tibb elmləri doktoru, professor. * [[Hacıbaba Abbasov]] (1931–2001) — Biologiya elmləri doktoru, professor. * [[Hüseynağa Əlixanov]] (1953) — Ədliyyə general-mayoru. * [https://www.bioqrafiya.com/2024/02/niyetsah-nemetov.html Niyətşah Nemətov] (1928–2007) — Əməkdar rabitə işçisi. * [[Rövşən Yerfi]] (1965) — Yazıçı. * [[Tofiq Nurəli]] (1953) — Şair. * [[Vaqif Əlixanlı]] (1943–2024) — Əməkdar mədəniyyət işçisi. * [https://www.bioqrafiya.com/2021/12/tahir-hasanli.html Tahir Həsənli] (1950) — Araşdırmaçı yazar. == Mənbə == * Tahir Həsənli. [http://www.pdfyukle.com/2015/04/yerfililer-tahir-hesenli-kitabi-yukle.html Yerfililər]. [[Bakı]], Kitab Klubu, 2012 {{ref-az}} * C. M. Mustafayev. Azərbaycanın şimal xanlıqları və Rusiya: XVIII əsrin sonu — XIX əsrin əvvəlləri. Bakı, Elm, 1989. səh. 20 * Tahir Həsənli. ''"Yerfi kəndinin təbiəti"'', "Şəfəq" qəzeti, Quba – 06 iyul 2011, № 17 (8041), səh. 3 * Tahir Həsənli. ''"Yerfinin keçmişi haqqında"'', "Şəfəq" qəzeti, Quba – 30 iyul 2011, № 19 (8043), səh. 4 == Həmçinin bax == * [[Quba rayonu]] * [[Yerfi dağı]] == Xarici keçidlər == * [http://rovshenyerfi.wordpress.com/2010/11/09/yerfi-silsilesi/ YERFİ SİLSİLƏSİ] * [https://www.youtube.com/watch?v=nkDPHKDYBaI&t Yerfi silsiləsi (esse). Rövşən Yerfi] * [https://youtu.be/LfKmkFGtYGY?si=ri6ermTPcqRnNT0N Yerfi xalçaları (esse). Rövşən Yerfi] * [http://www.kitabxana.net/?oper=readBook&id=2158 Tahir Həsənli. "Yerfililər" (elektron kitab)] * [https://pdfyukle.com/yerfilil%c9%99r-tahir-h%c9%99s%c9%99nli-pdf-yukl%c9%99/ Tahir Həsənlinin "Yerfililər" kitabını yüklə] * [http://kitabxana.net/?oper=readBook&id=2691 Tahir Həsənli. "Yerfi töhfələri" (elektron kitab)] * [https://pdfyukle.com/yerfi-tohf%c9%99l%c9%99ri-tahir-h%c9%99s%c9%99nli-pdf-yukl%c9%99/ Tahir Həsənlinin "Yerfi töhfələri" kitabını yüklə] * [http://quba-ih.gov.az/ Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Quba rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Quba rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Quba rayonunun kəndləri]] f9fz5wqsj6qau85t5wew5fn7n97n20n 8985735 8985670 2026-07-02T08:30:02Z Agilli 9066 [[Special:Contributions/~2026-37849-31|~2026-37849-31]] ([[User talk:~2026-37849-31|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş [[Special:Diff/8985670|8985670]] nömrəli redaktə geri qaytarıldı 8985735 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi |ad = Yerfi |xəritə = |xəritə miqyas = |xəritə məlumat = |xəritə1 = |xəritə1 miqyas = |xəritə1 məlumat = |xəritə2 = |xəritə2 miqyas = |xəritə2 məlumat = |ərazi = |əhalisi = 470 (2009) |əhali_il = |əhali sıxlığı = |yüksəklik = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lat_hem = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |lon_hem = |poçt kodu = |ölkə = Azərbaycan |bölgə = |rayon = Quba rayonu |şəhər = |qəsəbə = |kənd nümayəndəsi = <!-- Şəhər (rayon) İcra Hakimiyyəti başçısının kənd inzibati-ərazi nümayəndəsi--> |bələdiyyə başçısı = |rəsmi_saytı = |şəkli=Yerfi, Quba rayonu - Azərbaycan (4).jpg}} '''Yerfi''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Quba rayonu]]nun Yerfi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.<ref>{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}</ref> [[Yerfi bələdiyyəsi|Eyniadlı bələdiyyənin]] tərkibindədir.<ref>{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı |url=https://e-qanun.az/framework/5230 |access-date=2013-04-04 |archive-date=2012-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111164801/http://e-qanun.az/print.php?internal=view&target=1&docid=5230&doctype=0 |url-status=dead }}</ref> == Tarixi == [[Fayl:"Yerfi". Maral Rəhmanzadə (1967).JPG|left|250px|thumb|"Yerfi" Maral Rəhmanzadə (1963)]] Türkdilli kəndlərin tat kəndlərindən əvvəl məskunlaşdığını nəzərə alsaq, deməli o cümlədən Yerfi kəndində də iki min il əvvəldən yaşayış məskəni olub. Kəndin tarixi ilə əlaqədar yer adlarına, qəbristanlıqlarda kənd sakinlərinin qazıntı apardıqları zaman tapılmış nümunələrə də diqqət yetirmək lazımdır. Kənddə üç yerdə qəbiristanlıq vardır. Sağ və sol tərəflərdə olan qəbiristanlıqların sel suları yuyan yerlərində çoxlu açılmış qəbirlər var. Tamamilə itən qəbirlər də çoxdur. Bu qəbirlərin kimə, yaxud hansı əqrəbaya aid olması bilinmir. Kəndin qədim hesab edilən ərazisi məhəllələrə ayrılmışdır: Musa məhəlləsi, Çuxur məhəllə, Güney məhəllə, Nurəlilər məhəlləsi, Əlməmmədlilər məhəlləsi. Bu bölgü kəndin digər tərəfində yoxdur, evlər də nəsillərə görə deyil, qarışıqdır. O vaxtkı kəndin qurtaracağında Əlməmmədlilər yaşadığı üçündür ki, bu gün kəndin ortasında qalıb itmiş, yerində mağaza tikilmiş, qəbiristanlıq deyilənlərə görə Əliməmmədlilərə aiddir. Kənddə qazıntı-tikinti zamanı məktəb ərazisində iki metr dərinlikdə ocaq və insan sümükləri, başqa bir həyətdə Ⅶ əsrə aid mis pulların tapılması ərazinin tarixi ilə bağlı məlumat verir. Yerfi kəndinin arxasında Kələva baba adlı zirvəyə yaxın bir yerdə qədim tikililər vardır. Bu tikililərin müdafiə xarakteri daşıdığını deyirlər. Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin saytında XI–XII əsrlərə aid yerli əhəmiyyətli müdafiə qüllələri, inventar N4640 kimi göstərilir. [[Quba xanlığı]]nda böyük miqdarda müxtəlif cür silahlar istehsal olunurdu. Xüsusən, Yerfi kəndində qılınc, xəncər və sair hazırlanırdı. == Toponimikası == Yerfi oyk., sadə. Babaçayın sahilində, [[Yan silsilə]]sinin (Kələqova dağının) ətəyindədir. Kəndin adının qədim [[türk dilləri]]ndəki yar (yarğan dərə) sözü ilə əlaqədar yaranması ehtimal olunur. Kəndin ərazisində eyniadlı dağ da var. Güman etmək lar ki, dağın adı ərazidəki Tufandağın (Qusar r-nu), Tufan-gölün (Qəbələ, Qusar r-ları), Fiy aşırımının (Oğuz r-nu) adları ilə bağlı olub ifıy avar, "tufan" mənasına uyğundur), "tufan olan yer" mənasındadır.<ref>Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]. [[Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu]]. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427</ref> == Mədəniyyəti == [[Yerfi xalçaları]] dünyada çoxdan məşhurdur. Bura gələnlər, xüsusilə də əcnəbi qonaqlar yerli xalçaçı ustalar tərəfindən əllə toxunmuş xalçaları həvəslə alırlar. Xalçalar dünyanın bir çox muzeylərinin və şəxsi kolleksiyaların bəzəyidir. == Coğrafiyası və iqlimi == * [[Quba rayonu]]nun cənubunda, dəniz səviyyəsindən 1500 m. yüksəklikdə, [[Babadağ (dağ, Azərbaycan)|Babadağ]]ın (3632 m.) ətəyində yerləşir. == Əhalisi == XVIII əsrdə xanlıqlarası vuruşmalar vaxtı başqa yerlərdən Yerfiyə, eləcə də Yerfidən köçmələr olmuşdur. Ağakişililərin Yerfiyə gəlişi 1735–1740-cı illərə, Günəşlilərin ilk nümayəndəsi Günəşin gəlişi isə 1760-cı illərə düşür. Yerfidən gəlib İsmayıllı rayonunun Culyan və Müdrü kəndlərində məskunlaşanların tarixi isə hələ ki, məlum deyil. 1933-cü il yanvarın 1-dən Azərbaycan SSR Qonaqkənd rayonunun Yerfi kənd sovetliyi yaradılıb. Əhalisi 1100 nəfər (223 təsərrüfat, 556 kişi, 554 qadın) qeydə alınıb. Bütün kənd sovetinin əhalisinin 97,3%-i türklər (azərbaycanlılar) təşkil edib. 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 470 nəfər [[əhali]] yaşayır.<ref>Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. [[Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]]. Bakı-2010. Səh.629</ref> === Tanınmış şəxsləri === * [[Cabbar Hacıyev]] (1950) — Tibb elmləri doktoru, professor. * [[Hacıbaba Abbasov]] (1931–2001) — Biologiya elmləri doktoru, professor. * [[Hüseynağa Əlixanov]] (1953) — Ədliyyə general-mayoru. * [https://www.bioqrafiya.com/2024/02/niyetsah-nemetov.html Niyətşah Nemətov] (1928–2007) — Əməkdar rabitə işçisi. * [[Rövşən Yerfi]] (1965) — Yazıçı. * [[Tofiq Nurəli]] (1953) — Şair. * [[Vaqif Əlixanlı]] (1943–2024) — Əməkdar mədəniyyət işçisi. * [https://www.bioqrafiya.com/2021/12/tahir-hasanli.html Tahir Həsənli] (1950) — Araşdırmaçı yazar. == Mənbə == * Tahir Həsənli. [http://www.pdfyukle.com/2015/04/yerfililer-tahir-hesenli-kitabi-yukle.html Yerfililər]. [[Bakı]], Kitab Klubu, 2012 {{ref-az}} * C. M. Mustafayev. Azərbaycanın şimal xanlıqları və Rusiya: XVIII əsrin sonu — XIX əsrin əvvəlləri. Bakı, Elm, 1989. səh. 20 * Tahir Həsənli. ''"Yerfi kəndinin təbiəti"'', "Şəfəq" qəzeti, Quba – 06 iyul 2011, № 17 (8041), səh. 3 * Tahir Həsənli. ''"Yerfinin keçmişi haqqında"'', "Şəfəq" qəzeti, Quba – 30 iyul 2011, № 19 (8043), səh. 4 == Həmçinin bax == * [[Quba rayonu]] * [[Yerfi dağı]] == Xarici keçidlər == * [http://rovshenyerfi.wordpress.com/2010/11/09/yerfi-silsilesi/ YERFİ SİLSİLƏSİ] * [https://www.youtube.com/watch?v=nkDPHKDYBaI&t Yerfi silsiləsi (esse). Rövşən Yerfi] * [https://youtu.be/LfKmkFGtYGY?si=ri6ermTPcqRnNT0N Yerfi xalçaları (esse). Rövşən Yerfi] * [http://www.kitabxana.net/?oper=readBook&id=2158 Tahir Həsənli. "Yerfililər" (elektron kitab)] * [https://pdfyukle.com/yerfilil%c9%99r-tahir-h%c9%99s%c9%99nli-pdf-yukl%c9%99/ Tahir Həsənlinin "Yerfililər" kitabını yüklə] * [http://kitabxana.net/?oper=readBook&id=2691 Tahir Həsənli. "Yerfi töhfələri" (elektron kitab)] * [https://pdfyukle.com/yerfi-tohf%c9%99l%c9%99ri-tahir-h%c9%99s%c9%99nli-pdf-yukl%c9%99/ Tahir Həsənlinin "Yerfi töhfələri" kitabını yüklə] * [http://quba-ih.gov.az/ Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Quba rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Quba rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Quba rayonunun kəndləri]] q0kdyh2zjhhq1aongr6pytqpcbp1tyk 0 20266 8985223 8954664 2026-07-01T13:18:41Z Goyathlay2391 308811 8985223 wikitext text/x-wiki {{Musiqiçi |mükafatları = {{Azərbaycan Respublikasının xalq artisti|2012}} {{Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi|2005}}<br>{{"Şöhrət" ordeni (Azərbaycan)|2022}} }} '''Eldar Bəhram oğlu Mansurov''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan bəstəkarı, [[Azərbaycan Respublikasının xalq artisti]] (2012).<ref>{{cite book |author=Heydər Əliyev Fondu |title=Энциклопедия Азербайджанского Мугама |publisher=Musiqi dünyası; TUTU Design |location=Bakı |year=2012 |pages=154 |language=ru }}</ref><ref>{{cite book |author=Heydər Əliyev Fondu |title=Muğam ensiklopediyası |publisher=Musiqi dünyası; TUTU Design |location=Bakı |year=2012 |pages=123-124 |language=az }}</ref> == Həyatı == Eldar Mansurov 1952-ci il fevralın 28-də [[Bakı]]da [[İçərişəhər]]də musiqiçi ailəsində anadan olub. 1968–1972-ci illərdə Asəf Zeynallı adına orta ixtisas musiqi məktəbinin (indiki [[Azərbaycan Milli Konservatoriyası nəzdində Musiqi Kolleci]]) fortepiano sinfində, 1974–1979-cu illərdə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının (indiki [[Bakı Musiqi Akademiyası]]) bəstəkarlıq fakültəsində professor [[Cövdət Hacıyev]]in sinfində təhsil alıb. "Yeddi gözəl" rok-operası, "Kleopatra" və "Olimp" rok-baletləri, 5 simfoniya, "Mahur-hindi" simfonik muğamı, skripka və simfonik orkestr üçün konsert, bir çox simfonik, kamera və xor əsərlərinin müəllifidir.<ref>{{Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası|1|297–298|Eldar Mansurov}}</ref> Bir sıra filmlərə və tamaşalara musiqilər bəstələyib, 3000-dən artıq mahnı və instrumental musiqinin müəllifidir. 1983 və 1987-ci illərdə [[Səmərqənd]] şəhərində keçirilən Beynəlxalq simpoziumda muğamların tarixi üzrə məruzələrlə çıxış edib.<ref>{{cite web |url=https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/hurriyet-cumartesi/ayni-kokten-gelen-kulturumuz-dogal-bir-yakinlik-kuruyor-43117914 |title=Aynı kökten gelen kültürümüz doğal bir yakınlık kuruyor |publisher=Hürriyet |language=tr |access-date=2026-05-28}}</ref> 1981-ci ildən SSRİ, sonralar isə [[Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı]]nın, 1999-cu ildən [[Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı]]nın üzvüdür. Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 2005-ci ildə "[[Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi|Əməkdar incəsənət xadimi]]"<ref>{{cite news |title=Prezident bir qrup mədəniyyət xadiminə fəxri adlar verdi |newspaper=525-ci qəzet |date=2005-09-17}}</ref>, 2012-ci ildə "[[Azərbaycan Respublikasının xalq artisti|Xalq artisti]]" fəxri adlarına layiq görülüb.<ref name="14.09.2012">{{cite web |title=Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14 sentyabr 2012-ci il tarixli Sərəncamı |url=http://president.az/articles/6199 |website=president.az |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi internet saytı |accessdate=8 may 2016 |language=azərb. |date=14 sentyabr 2012, 18:30 |archive-date=23 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923190255/http://president.az/articles/6199 |url-status=live }}</ref> 28 fevral 2022-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan musiqi sənətinin inkişafında xidmətlərinə görə"Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib<ref>{{Cite web |url=http://president.az/articles/55538 |title=E. B. Mansurovun "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |access-date=2022-02-28 |archive-date=2023-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708095124/https://president.az/az/articles/view/55538 |url-status=live }}</ref> 2022-ci il oktyabrın oktyabrın 2-də [[Mədəniyyət Nazirliyi (Azərbaycan)|Mədəniyyət Nazirliyi]] tərəfindən [[Heydər Əliyev Sarayı]]nda Eldar Mansurovun 70 illik yubileyinə həsr olunmuş təntənəli yaradıcılıq gecəsi keçirilmişdir.<ref>{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/Taninmis_bestekar_Eldar_Mansurovun_70_illik_yubiley_konserti_olub-2317874 |title=Tanınmış bəstəkar Eldar Mansurovun 70 illik yubiley konserti olub |website=AZƏRTAC |language=az |access-date=9 iyun 2026 }}</ref> 2012-ci il fevral ayının 21-dən [[Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü|Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü]]dür<ref>[https://president.az/az/articles/view/4362 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi saytı]</ref>. 2007–2012-ci illərdə [[Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı]]nın katibi vəzifəsində işləyib.<ref>{{Cite web |url=https://az.trend.az/azerbaijan/society/944654.html |title=Bəstəkarlar İttifaqının yeni rəhbəri Firəngiz Əlizadə oldu |website=Trend |language=az |date=21 iyun 2007 |access-date=9 iyun 2026 }}</ref>Ailəlidir, 2 oğlu var. == Yaradıcılığı == [[Fayl:Eldar Mansurov (1982).jpg|thumb|280px|Eldar Mansurov, 1982-ci il.]] ==== ''Simfonik musiqi'' ==== Eldar Mansurovun geniş yaradıcılığına çoxlu sayda simfonik əsərlər də daxildir: simfoniyalar, opera, baletlər, uvertüralar, süitalar və müxtəlif həcmli əsərlər də daxıldir. O, "Yeddi gözəl" (2005) rok-operasının və iki rok baletin – "Kleopatra" (1998) və "Olimp" (2004) – müəllifidir. Eldar Mansurov beş simfoniyanın (1979, 1981, 1982, 1991, 1999), "Violin və simfonik orkestr üçün Konsert"in (1978), "Mahur-Hindi" Simfonik Muğamının (1990), orkestr üçün "Adagio", "Passacaglia" (1991), "Simfonik rəqslər" (2010), “Rapsodiya” (2024), “Vals” (2025) və bir çox əsərlərin müəllifidir. ==== ''Kamera musiqisi'' ==== Eldar Mansurov bütün yaradıcılığı dövründə kamera musiqisi janrına müraciət etmişdir. Kamera orkestri üçün “Pastoral” (1984), “Freskalar” (1991), iki “Simli kvartet” (1977, 1986), milli musiqi aləti tar və simli kvartet üçün “Sağinamə” (1983), fortepiano üçün “Miniatürlər” (1986), violin və fortepiano üçün “Sonata” (1985), orqan üçün “Muğam-dəstgah” (1989), klavesin, çelesta və fortepiano üçün “Rubato” (1986) və müxtəlif instrumental ansambllar üçün bir çox əsərləri qeyd etmək lazımdır. ==== ''Xor və vokal əsərləri'' ==== Eldar Mansurovun xor və orkestr üçün yazdığı “Bahar oğlu” (2013) oratoriyası və "Ölməzlik" kantatası (1985), məşhur “Ulu torpaq” (1993) mahnısı ilə yanaşı Şərqin böyük şairləri Ömər Xəyyam, İmadəddin Nəsimi, Sədi Şirazi və Məhsəti Gəncəvinin şeirlərinə akapella xoru üçün yazılmış “Sevgi bayatıları” (1981) və “Rübailər” (1987) uğurlu əsərlər hesab olunur. Vokal janrında Hüseyn Cavidin sözlərinə yazılmış “Niyə getdin” romansı (1982) ilə yanaşı “Çıraqla gəzsən”, “Taleyim”, “Ölməzlik”, “Mia sinfonia” və digər əsərləri qeyd etmək lazımdır. Eldar Mansurov bütün yaradıcılığı boyu uşaqlar üçün də bir çox mahnılar və xor əsərləri bəstələmişdir. === ''Bayatılar'' === Bəstəkar Eldar Mansurovun "[[Bayatılar (mahnı)|Bayatılar]]" mahnısını ilk dəfə 1989-cu ildə о vaxt Azərbaycan estradasının gələcək ulduzu [[Brilliant Dadaşova]] ifa etdi. "Bayatılar" dərhal populyarlıq qazandı və artıq 1990-cı ildə "Melodiya" şirkəti tərəfindən val şəklində böyük tirajla çap olunaraq keçmiş sovet məkanında geniş yayıldı. Şair [[Vahid Əziz]]in sözlərinə yazılmış "Bayatılar" bu günə kimi ən sevimli mahnılar sırasındadır. O vaxtdan indiyədək bu uzunömürlü mahnı dünyanı gəzir. "Bayatılar"ın musiqisi [[Türkmənistan]], [[Rusiya]], [[Türkiyə]], [[Yunanıstan]], [[Almaniya]], [[İtaliya]], [[İspaniya]], [[Fransa]], [[Rumıniya]], [[Bosniya və Herseqovina]], [[Xorvatiya]], [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]], [[İngiltərə]], [[İsveç]], [[Kanada]], [[İsrail]], ərəb ölkələri, hətta uzaq [[Braziliya]]da da müxtəlif ifaçılar tərəfindən istifadə edilib. Bu mahnı sözləri şair Nikolay Denisova məxsus olan "Zdravstvuy" adı ilə Rusiya estradasının "şərq" ulduzu sayılan Reno tərəfindən ifa edilmişdi. Braziliyada "Bayatılar" vokaliz şəklində məşhur caz müğənnisi Monica Salmaso və onu müşayiət edən "Orquestra Popular de Câmara" tərəfindən səsləndirilib. Sonralar "Bayatıları" məşhur Braziliya cazmeni, pianoçu Benjamim Taubkin və onun qrupu instrumental versiyada ifa etdilər. Almaniyanın "Grinsteins Mischpoche" qrupunun ifasında mahnının nəfəsli alətlərlə instrumental variantı bir növ marşı xatırladır. Türkiyə estradasının "kraliçası" [[Sezen Aksu]] "Bayatılar"а yeni ruh və nəfəs verdi. "Zalim" adı ilə Türkiyədə məşhurlaşan bu mahnının sözləri Sezen Aksuya aiddir. Levent Yükselin ifasında və klip şəklində təqdim etdiyi "Zalim" neçə illərdir ki, [[Türkiyə]]də ən çox sevilən mahnılar siyahısındadır. 1995-ci ildə yunan müğənnisi Petros Dourdumbakis Bayatıları "TAXIDIARIKO BIRD" adlı mahnı kimi ifa etdi. 1997-ci ildə isə digər yunan müğənnisi Dimitra Galani, şair Nikos Maraitisin "όσες φωτιές" (Bu yanğınlar) adlı mətni ilə "Bayatıları" bir daha ifa etdi. Bir neçə il sonra daha bir yunan müğənnisi Vasilis Lekkas Bayatıları – "TAXIDIARIKO BIRD" ifa etdi. Artıq 30 ildən çoxdur ki, "Bayatılar" müxtəlif interpretasiyalarda səslənir və dünyanın məşhur musiqiçiləri tərəfindən disklərə yazılır. Son illərdə "Bayatı" demək olar ki, [[Avropa]]nın bir çox ölkələrində remix üslubunda yeni çalarlarla, "hip-hop" ritmində və hər xalqın öz dilində səslənir. Yunanıstanda Keti Qarbinin "Esena mono", Türkiyədə Seray Severin "İçim yanıyor" mahnılarını və başqalarının ifalarını buna misal göstərmək olar. Sonralar Türkiyənin "Çalarsaat" qrupu "Bayatılar"ı "Zalim" adı ilə [[rok]] üslubunda ifa ediblər. 2006-cı ildə "Bayatılar" mahnısı bir neçə yeni variantda səslənib. Türkiyənin tanınmış DJ-ləri – Hüseyn Karadayı və Cem Nadiran "Bayatılar"ı "Miracles" adı ilə rep üslubunda ifa etdilər. Elə həmin il yunan DJ Pantelis də "Bayatılar"ı – "I Have A Dream (Extended MIX)" adı ilə ifa etdi. Azərbaycanda isə bu mahnını [[Aygün Kazımova]] özünəməxsus şəkildə ifa etmişdir. Sonralar bir çox ölkələrdə, müxtəlif ifaçılar bu mahnını bir-birindən fərqli versiyalarda ifa etməyə başladılar. 2009-cu ildə italiyanın "Cantodiscanto" qrupu "Bayatıları" fərqli şəkildə ifa etdi. "Bayatılar" İsraildən də yan keçmədi. 2011-ci ildə İsrailin "Babbe Rabbe" qrupu "Bayatılar"ı orijinal versiyasında olduğu kimi ifa etdilər. Elə həmin ildə rumıniyalı DJ Edward Maya "Bayatılar"dan öz "Stereo love" (Vika Jigulina vocal version Extended) mahnısında istifadə etdi. Elə həmin il "Stereo love" isveçli PJ feat Velvet və kanadalı Mia Martina ifasında da səslənərək dünyanı dolaşdı. "Zalim" ilə məşhurlaşan Türkiyəli Levent Yüksel 2006-cı ildə "0 km" qrupu ilə həmin mahnını rok üslubunda yenidən ifa etdi. 2004-cü ildə bosniyalı [[Dino Merlin]] "Subota" adı ilə "Bayatıları" bir daha ifa etdi. 2005-ci ildə Nyu-Yorkda yaranmış "Brazilian girls" qrupu "Don’t Stop" kompozisiyasında bir daha Bayatılardan istifadə etdi. 2010-cu ildə "Bayatılar"ı daha bir instrumental qrup – [[İngiltərə]]nin Bristol şəhərinin "The Guzek Trio" üçlüyü ifa etdi. Elə həmin il "Bayatılar"ı DJ Brizi və Eusebio Belli ispan dilində səslənən "Moliendo Cafe" (extended version) kompozisiyasına daxil etdilər. 2010-cu ilin daha bir maraqlı versiyası İngiltərənin Hip-Hop, Rep, R&B üslubunda ifa edən populyar "N Dubz" qrupu oldu. Onlar "Bayatılar"ı "Scream my name" adlı kompozisiyasına daxil edib ifa etdilər. 2012-ci ilin əvvəllərində gənc türk müğənniləri Aydan Kaya, Haktan, Mustafa Eren, "SALTANATH" rok qrupu, 2013–2018-ci illərdə isə digər türk müğənniləri Selin Ataş, Bahtiyar Özdemir, Ayşe İnak Ekiz və Mustafa Demiroğlu, [[Bengü]], [[Ferhat Göçer]], Koray Çapanoğlu, Hediye Güven, Sevcan Orhan, Tuğba Uzun & Melis Aktaş, Mine Geçili, Fondip qrupu, Kanun Yıldırım, Edis, Yaraband qrupu və başqaları Bayatıların "Zalim" versiyasını özlərinə məxsus ifa etdilər. 2014-cü ildə İtaliyanın Leççe şəhərindən olan musiqiçilər — "Abash" rock qrupu "Bayatılar"ı çox orijinal şəkildə ifa etmişdir. Daha bir maraqlı fakt odur ki, son bir neçə ildə "O Ses Türkiye" mahnı müsabiqəsində "Zalim" bir çox müğənnilər tərəfindən daim ifa olunur. 2018-ci ilin sentyabrında Finlandiyanın Flat Earth rok qrupu "CYANİDE" kompozisiyasında Bayatılardan istifadə etmişdir. Onların ifa etdikləri bu kompozisiya rok-metal üslubundadır. Həmən bu ildə azərbaycanlı — Dj Roshka və Samir Cavadzadə "Feel the rhythm" adlı kompozisiyasında "Bayatılar" mahnısını yeni versiyada ifa etdilər. 2019 və 2020-ci və sonrakı illərdə "Bayatılar" daha bir neçə yeni versiyada müxtəlif ifaçılar tərəfindən oxundu. Almaniyada Why So Sad — Out Of Time, Drenchill-in ifasında "Never Never", İsrail kamança çalanı Mark Eliyahu — "Alegria" kompozisiyasında və bir çox DJ-lər "Bayatılar"ı ifa etdilər. Hər zaman olduğu kimi "Bayatılar" Türkiyədə də "Zalim" adı ilə bir çox müğənnilər tərəfindən hələ də oxunmaqdadır. Belə ki, ən sonuncu versiyalar Bergüzar Korel və Tuğba Yurt tərəfindən oxunmuşdur. ==== ''Esena Mono'' ==== 2003-cü ildə yunan müğənnisi {{İw|Katy Garbi|Keti Qarbi|en}} tərəfindən ifa olunmuş "Esena Mono" mahnısı "{{İw|Emmones Idees|Emmones Idees|en}}" albomunda Dimitris Kontopulosun bəstəsi kimi yer almışdır. Həmin dövrdən bu mahnı çox populyarlaşmış və bir çox ölkələrdə həm orijinal, həm də kaver versiyalarda ifa edilmişdir. 2008-ci ildə Eldar Mansurov "Bayatılar"ın musiqisini təkrarlayan "Esena Mono" mahnısı barədə məlumat əldə etmiş və bu səbəbdən yunan bəstəkarı Dimitris Kontopulosa və əsərin yayımını həyata keçirən şirkətə məhkəməyəqədər iddia qaydasında bildirmişdir. İddiaya cavab olaraq Kontopulos bunun yanlış olduğunu, mahnının orijinal olduğunu və onun tərəfindən bəstələndiyini vurğulamışdır. 2011-ci ildə Eldar Mansurov öz hüquqlarını müdafiə etmək məqsədilə Afina Çoxtərkibli Birinci İnstansiya Məhkəməsinə Dimitris Kontopulos və yayımlama şirkətinə qarşı müəlliflik hüquqlarının pozulması ilə bağlı iddia ilə müraciət etmişdir. 11 ildə üç instansiyadan keçmiş məhkəmə işi 2023-cü ildə yekunlaşmış və Yunanıstan Ali Məhkəməsinin qərarı ilə "Esena Mono"-nun "Bayatılar" mahnısının musiqisi üzərindəki müəlliflik hüquqlarının pozulmasını tanıyaraq Eldar Mansurovun xeyrinə qərar çıxarmışdır.<ref>{{Cite news |date=2023-07-23 |title=Yunanıstan məhkəməsi “Esena Mono” mahnısının müəllifliyi ilə bağlı Eldar Mansurovun xeyrinə qərar verib |language=az |work=Apa.az |url=https://apa.az/az/art/yunanistan-mehkemesi-esena-mono-mahnisinin-muellifliyi-ile-bagli-eldar-mansurovun-xeyrine-qerar-verib-767052 |access-date=2023-07-23 |archive-date=2023-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230723163827/https://apa.az/az/art/yunanistan-mehkemesi-esena-mono-mahnisinin-muellifliyi-ile-bagli-eldar-mansurovun-xeyrine-qerar-verib-767052 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Yunanıstan Ali Məhkəməsi Eldar Mansurovun müəlliflik hüququna dair qərar verib |url=https://medeniyyet.az/page/news/67966/Yunanistan-Ali-Mehkemesi-Eldar-Mansurovun-muelliflik-huququna-dair-qerar-verib.html |access-date=2023-07-23 |website=[[Mədəniyyət (qəzet)|"Mədəniyyət" qəzeti]] |language=az |publication-date=2023-05-26 |archive-date=2023-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230723163826/https://medeniyyet.az/page/news/67966/Yunanistan-Ali-Mehkemesi-Eldar-Mansurovun-muelliflik-huququna-dair-qerar-verib.html |url-status=live }}</ref> === ''Bəhramnamə'' === Eldar Mansurovun "Bəhramnamə" əsəri onun atası, məşhur tarzən [[Bəhram Mansurov]]un əziz xatirəsinə həsr olunub. Zəmanəsinin ən tanınmış ifaçılarından olan Bəhram Mansurov muğamlarımızı dünyaya tanıtdıran ilk musiqiçidir. 1971 və 1975-ci illərdə [[UNESCO]] ilk dəfə məhz onun təkrarsız və virtuoz ifasında Azərbaycan [[muğam]]larını val şəklində çap etmişdi. O vaxt bu fakt Azərbaycan mədəniyyətinin tarixində böyük və mühüm hadisə hesab olunurdu. İllər keçdi və yenə milli musiqimizin tarixində böyük hadisə baş verdi. Və nə yaxşı ki, bu hadisə də böyük tarzənin adı ilə bağlıdır. "Bəhramnamə" layihəsi əvvəlcə albom şəklində musiqisevərlərə təqdim olundu. Sonra layihənin efir ömrü başlandı: bir il ərzində yerli radiostansiyalarda bu ecazkar musiqi səsləndi. Nəhayət, layihə nəhəng konsertlə tamamlandı. 2005-ci ilin dekabrın 1-də Heydər Əliyev adına Sarayda, UNESCO-nun xoşməramlı səfiri [[Mehriban Əliyeva]]nın dəstəyi ilə "Bəhramnamə" layihəsinin təqdimatı keçirildi. Musiqiçilər tamaşaçıları yeni janrla tanış etdilər. Onun adı simfo-folk-rokdur. Burada simfoniya, [[rok]], [[caz]] və [[muğam]] harmonik şəkildə vəhdət təşkil edir. Zala toplaşanlar Eldar Mansurovun yeni yaratdığı orkestrin müşayiətilə "Bəhramnamə"nin canlı ifasını ilk dəfə eşitdilər. Pianoçular [[Nazim Əhməd]] və İlqar Bakıxanov, bas gitarada Ramiz Ağazadə, gitarada [[Rafiq Rəsulov (gitaraçı)|Rafiq Rəsulov]], tarla çalan Yaşar Hüseynov və zərb alətləri ifaçısı Sergey Krasnyanskidən ibarət olan orkestr "Bəhramnamə"ni yüksək səviyyədə musiqisevərlərə təqdim etdilər. Bəstəkarın qardaşı – tarzən [[Elxan Mansurov]] orkestrin müşayiətilə "Mahur-hindi", "Segah", "Şüştər", "Rast", "Bayatı-Şiraz", "Bayatı-kürd", "Çahargah", "Humayun" muğamları əsasında yazılmış kompozisiyaları atasından yadigar qalmış tarda ifa etdi. Bu muğamlar, amma digər interpretasiyada – vokal-instrumental variantda populyar müğənni [[Manana Caparidze|Manana]] və xanəndə Elbrus Abdulzadənin ifasında səsləndi. "Bəhramnamə"də Şərq və Qərb görüşüb. Hər iki sivilizasiyanın kəsiyində yerləşən Azərbaycan bu iki qütbü özündə birləşdirir. Eldar Mansurov orijinal sintez yaradıb: о, simfoniya, rok və muğamı birləşdirib və onları cazla daha da rəngarəng edib. "Bəhramnamə"də səslənən hər bir kompozisiya musiqiçilərin ifasında Şərq və Avropa motivlərinin vahid bitmiş formasıdır. Klassik Azərbaycan muğamı təmamilə yeni şəkildə – müasir Avropa ritmlərinin müşayiəti ilə təqdim olunub.<ref>{{cite news|title=”Bəhramnamə” Eldar Mansurov və Manana yeni layihə təqdim etdilər|author=Gülər|newspaper=525-ci qəzet|date=3 dekabr 2005|language=az|location=Bakı|page=12}}</ref> "Bəhramnamə-2" 2005-ci ildə ifa olunmuş "Bəhramnamə" layihəsinin davamıdır. Bəstəkar bu yeni layihədə həm səslənmə, həm də forma etibarilə yenilliklər etmişdir. Birinci layihədən fərqli olaraq Eldar Mansurov burada Azərbaycan milli musiqi aləti olan tardan və rok qrupundan başqa ilk dəfə böyük simfonik orkestrdən istifadə edir. Bu üç müxtəlif janrlara aid olan alətlər bir-biri ilə sintezdə çox gözəl və həmahəng səslənir. "Bəhramnamə-1" layihəsindən fərqli olaraq bu dəfə simfonik orkestr yeni layihəyə səslənmədə xüsusi gözəllik gətirir. Üç janrın sintezi, belə bir səslənmə "Bəhramnamə-2"ni ona bənzər layihələrdən öz orijinallığı ilə tam fərqləndirir. "Bəhramnamə-2" özündən əvvəlki layihə kimi 2 hissədən ibarətdir – instrumental və vokal. Layihənin vokal hissəsində solistlərdən başqa ilk dəfə olaraq kapella xorundan istifadə olunur. İnstrumental hissəsində isə Eldar Mansurov bir sıra yenilliklər edir. Belə ki, bu dəfə tardan başqa, Azərbaycan milli nəfəsli alətlərindən – ney, balaban, tütəkdən istifadə olunur. "Bəhramnamə-2"də "Rast" dəstgahından başqa bəstəkar çalğı praktikasında az ifa olunan "Qafqaz Humayunu", "Nəva-Nişabur", "Çoban bayatı", "Kürdü-Şahnaz" müğamlarına müraciət edir. Ümumiyyətlə, "Bəhramnamə-2" janr, forma və üslubuna görə orijinal və unikal bir layihədir.<ref>{{Cite news |date=2020-05-15 |title=Эльдар Мансуров: "Мугам – неотъемлемая часть нашей культуры, как язык" |language=ru |work=vestikavkaza.ru |url=https://vestikavkaza.ru/interview/eldar-mansurov-mugam-neotemlemaa-cast-nasej-kultury-kak-azyk.html |access-date=2025-10-30 |archive-date=2024-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713161530/https://vestikavkaza.ru/interview/eldar-mansurov-mugam-neotemlemaa-cast-nasej-kultury-kak-azyk.html |url-status=live }}</ref> === Kitab, not və məqalələr === Eldar Mansurov uzun illər təkcə bəstəkarlıq ilə yox, həm də muğamlarımızın tarixi və nəzəriyyəsi ilə də məşğul olub. Hələ konservatoriyada oxuduğu tələbəlik illərində muğamların nəzəriyyəsi haqqında elmi məqalələr yazmağa başlayır. 1987-ci ildə [[Səmərqənd]] şəhərində keçirilən Beynəlxalq Muğam simpoziumunda "Muğam adlarının yaranma tarixi" elmi məqaləsi ilə çıxış edir. Sonralar bu yazıların bir çoxu müəllifin "Muğam düşüncələrim" adlı kitabında toplu şəklində çap olunur. Elmi məqalələrlə yanaşı Eldar Mansurov 10 ildən çox atası [[Bəhram Mansurov]]un tarda ifasından bütün muğamları, qədim dəraməd, rəng, diringə, təsnif və bir çox el havalarını nota salmışdır. Eldar Mansurov 30 ildən çox nəslinin tarixi ilə də maraqlanıb. Arxivlərdə, muzeylərdə, kitabxanalarda bir çox əlyazmaları və tarixi sənədləri tədqiq edib, XVII əsrin əvvəllərindən bu günümüzə qədər əslən bakılı olan [[Mansurovlar]] nəslinin tarixini yazmışdır.<ref>{{cite magazine|title=Мансуровы|author=Панах Рустамзаде|magazine=içərişəhər|issue=4|date=2009-04-14|page=44-50|location=Bakı|language=ru}}</ref> '''Kitablar''' * "Eldar Mansurov. [[Muğam]] düşüncələrim" (Bakı, İrşad nəşriyyatı,1995-ci il). * "Məşədi Süleyman bəy Mansuov. Xatirələr" (Bakı, EQ nəşriyyatı,2005-ci il). * "[[Mansurovlar|Мансуровы]]. История рода" (Bakı, EQ nəşriyyatı, 2006-cı il). * "[[Mansurovlar]]" ([[Heydər Əliyev fondu]], Bakı, "Çaşıoğlu" Elm-istehsalat firması, 2011-ci il). '''Məqalələr (elmi və publisistik)''' * "Rast və Mahur-hindi muğamlarının müqayisəli təhlili" ("Qobustan" jurnalı, № 3, 1980-ci il, səh.71–74). * "Rast və Mahur-hindi muğamlarının keçmişi, bu günü və sabahı" ("Qobustan" jurnalı, № 4 (64), 1984-cü il, səh.18–20). * "Muğam adlarının yaranması haqqında" ("Qobustan" jurnalı, № 1, 1987-ci il, səh.66–68). * "Azərbaycan musiqisində Saqinamə janrı" (Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Məruzələri, tom XLIII cild, № 8, 1987-ci il). * "Гусейн Гулу Хан Бакинский" ("İçərişəhər" jurnalı, № 3, зима’ 2008–2009, стр. 10–19). '''Notlar''' * "Azərbaycan dəraməd və rəngləri" (Bakı, İşıq nəşriyyatı, 1984-cü il). * "Azərbaycan diringi və rəngləri" (Azad Kərimovla, Bakı, İşıq nəşriyyatı, 1986-cı il). * "Azərbaycan qədim el havaları" (Bakı, İşıq nəşriyyatı, 1990-cı il). == Əsərlərinin siyahısı == {{Refbegin|2}} * "12 prelüd" fortepiano üçün (1974) * "Sonatina" fortepiano üçün (1975) * "Poema" violin və fortepiano üçün (1976) * "Simli kvartet № 1" (1977) * "Konsert" violin ilə simfonik orkestr üçün (1978) * "Simfoniya № 1" (1979) * "Simli orkestr üçün pyeslər" (1979) * "Simli alətlər üçün musiqi" (1980) * "Pastoral" simli kvartet üçün (1981) * "Bayatılar" а`kapella xoru üçün (1981) * "Simfoniya № 2" kamera orkestri üçün (1981) * "2 romans" bariton səs və fortepiano üçün (1982) * "Adajio və skertso" fleyta və fortepiano üçün (1982) * "Simfoniya № 3" (1982) * "Uşaq xoru üçün 2 mahnı" (1982) * "Nəfəsli septet üçün 6 pyes" (1983) * "[[Saqinamə]]" tar və simli kvartet üçün (1983) * "Nəfəsli alətlər orkestri üçün marş" (1983) * "Kamera orkestri üçün Pastoral" (1984) * "Violin və fortepiano üçün sonata" (1985) * "Vətənim mənim" uşaq xoru üçün mahnılar silsiləsi (1985) * "Kantata – "Ölməzlik" B. Vəziroğlunun sözlərinə (1985) * "Uşaqlar üçün fortepiano pyesləri" silsiləsi (1986) * "14 prelüd" fortepiano üçün (1986) * "Simli kvartet № 2" (1986) * "6 prelüd" fortepiano üçün (1986) * "Rubato" klavesin, çelesta və fortepiano üçün (1986) * "Rübai" Ö. Xəyyam, M. Gəncəvi və S. Şirazinin sözlərinə а`kapella xoru üçün (1987) * "2 kontrabas üçün pyeslər" (1988) * "Muğam-dəstgah" orqan üçün (1989) * “Miniatürlər” fortepiano üçün (1989) * "Mahur-Hindi" simfonik muğamı (1990–1991) * "Simfoniya № 4" (1991) * "Freskalar" kamera orkestri üçün (1991) * "Adajio" violin və simfonik orkestr üçün (1991) * "Passakaliya" simfonik orkestr üçün (1991) * "Estrada-simfonik orkestri üçün pyeslər" (müxtəlif illər) * "3000-dən çox mahnılar və instrumental musiqi" (müxtəlif illər) * “Ulu torpaq” simfonik orkestr və xor üçün mahnı (1993) * "Kleopatra" rok-balet (1998) * "Olimpiya himni" (2002) * “Vokaliz” soprano və simfonik orkestr üçün (2003) * "Olimp" 1 pərdəli rok-balet (2004) * “Elegiya – Rekviyem” simfonik orkestr və xor üçün (2004) * "[[Bəhramnamə]]" tar, simfonik orkestr və rok qrupu üçün musiqi (2004) * “Taleyim” soprano və simfonik orkestr üçün mahnı (2005) * "Yeddi gözəl" rok-opera (2005) * “Bəhramnamə-2” Tar, simfonik orkestr və rok qrupu üçün musiqi (2007) * "Simfonik rəqslər" (2010) * "Odlar yurdu" simfonik orkestr üçün süita (2012) * "Bahar oğlu", oratoriya (2013) * "Simfonik qravürlər — 1" (2017) * “Neftçilər uvertürası” simfonik orkestr üçün (2019) * “Adventure” simfonik orkestr üçün (2019) * “Bayram uvertürası” simfonik orkestr və xor üçün (2023) * “Piliqrim” simfonik orkestr və xor üçün (2023) * "Simfonik qravürlər — 2" (2023) * “Rapsodiya” simfonik orkestr üçün (2024) * “Tanqo” simfonik orkestr üçün (2024) * “Qılınc və qızılgül” simfonik orkestr üçün (2024) * “Şərqin səhəri” simfonik orkestr üçün (2025) * “Vals” simfonik orkestr üçün (2025) * “Chahargah” soprano və simfonik orkestr üçün kompozisiya (2025) * “Chemin De Retour” simfonik orkestr və xor üçün 3 hissəli süita (2025) * “Renaissance” simfonik orkestr və xor üçün (2025) * “Yüksəliş” tenor və simfonik orkestr üçün mahnı (2026) * “Mia sinfonia” tenor və simfonik orkestr üçün mahnı (2026) {{refend}} == Müəllif konsertləri == {{refbegin}} * Eldar Mansurovun mahnı gecəsi. ([[Azərbaycan Dövlət Akademik Rus Dram Teatrı|Rus Dram Teatrı]]) (9 aprel 1996) * Eldar Mansurovun yeni konsert proqramı – "Sadiq dostlar". ([[Heydər Əliyev Sarayı|Respublika Sarayı]]). (14 iyul 1996) * Eldar Mansurovun yeni konsert proqramı – "Sevgi faytonu". (Respublika Sarayı) (5 oktyabr 1996) * Eldar Mansurovun yeni konsert proqramı – "Nəğmə karvanı". ([[Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı|Opera və Balet Teatrı]]) (7 may 1997) * Eldar Mansurovun yaradıcılıq gecəsi. ([[Zuğulba]] "Gənclik" Beynəlxalq Turizm Mərkəzi) (9 avqust 1997) * Eldar Mansurovun yeni konsert proqramı – "Ulduz yağışı". (Respublika Sarayı) (20 iyun 1998) * Eldar Mansurovun yeni konsert proqramı – "İçərişəhərin nağılları". (Respublika Sarayı) (3 mart 2001) * Eldar Mansurovun yeni layihəsi. "[[Bəhramnamə]]". (Heydər Əliyev Sarayı) (1 dekabr 2005) * Eldar Mansurovun 70 illiyinə həsr olunmuş yubiley konserti. (Heydər Əliyev Sarayı) (2 oktyabr 2022) * Eldar Mansurovun Simfonik əsərlərindən ibarət yaradıcılıq gecəsi. ([[Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyası|Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası]]) (17 noyabr 2023) * Eldar Mansurov. "Simfonik qravürlər". ([[Budapeşt]] şəhəri, [[Ferens List Musiqi Akademiyası]]nın konsert salonu) (17 iyun 2024)<ref>{{cite web|url= https://concert.lisztacademy.hu/programs/2024-06-17-eldar-mansurov-symphonic-gravures-12537|title= Eldar Mansurov – Symphonic Gravures|website= concert.lisztacademy.hu|access-date= 2024-08-24|archive-date= 2024-08-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20240824131646/https://concert.lisztacademy.hu/programs/2024-06-17-eldar-mansurov-symphonic-gravures-12537|url-status= live}} </ref> * Eldar Mansurov. "Simfonik qravürlər". ([[Roma]] şəhəri, Auditorium Conciliazione konsert salonu) (28 may 2025)<ref>{{Cite web |title=Symphonic Gravures – la musica della speranza |url=https://www.pangeapress.it/spettacolo/8270-symphonic-gravures-la-musica-della-speranza |access-date=2025-08-20 |website=pangeapress.it |language=it}}</ref> * Eldar Mansurovun yeni konsert proqramı. "Nəğmə karvanı". ([[Bakı]] şəhəri, Opera studiyası) (24 oktyabr 2025)<ref>{{Cite web |title=Eldar Mansurovun Nəğmə Karvanı |url=https://iticket.az/events/concerts/eldar-mansurovs-song-caravan/170283 |access-date=2025-10-25 |website=iticket.az |language=az}}</ref> * Eldar Mansurov. "Simfonik qravürlər". ([[İstanbul]] şəhəri, Atatürk Kültür Merkezi) (1 aprel 2026)<ref>{{cite web |title=Eldar Mansurov'un Senfonik Gravürleri |url=https://akmistanbul.gov.tr/tr/etkinlik/eldar-mansurovun-senfonik-gravurleri |access-date=2026-05-28 |website=akmistanbul.gov.tr |language=tr}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gazetevatan.com/gundem/akmde-senfonik-bir-gece-eldar-mansurov-ruzgari-esecek-2351217 |title=AKM'de senfonik bir gece: Eldar Mansurov rüzgarı esecek |publisher=Gazete Vatan |language=tr |access-date=2026-05-28}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.dha.com.tr/foto-galeri/eldar-mansurovun-senfonik-gravurler-eseri-akmde-sahnelendi-2847564/9 |title=Eldar Mansurov'un 'Senfonik Gravürler' eseri AKM'de sahnelendi |publisher=Demirören Haber Ajansı |language=tr |access-date=2026-05-28}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cnnturk.com/turkiye/galeri/eldar-mansurovun-senfonik-gravurler-eseri-akmde-sahnelendi-2412890?page=2 |title=Eldar Mansurov'un 'Senfonik Gravürler' eseri AKM'de sahnelendi |publisher=CNN Türk |language=tr |access-date=2026-05-28}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.posta.com.tr/kultur-sanat/sinema-sektorune-2026da-guclu-destek-kultur-bakanligindan-57-projeye-245-milyon-tl-nakit-destegi-2982642 |title=Sinema sektörüne 2026'da güçlü destek |publisher=Posta |language=tr |access-date=2026-05-28}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.posta.com.tr/gundem/eldar-mansurovun-senfonik-gravurler-eseri-akmde-sahnelendi-2979452 |title=Eldar Mansurov'un Senfonik Gravürler eseri AKM'de sahnelendi |publisher=Posta |language=tr |access-date=2026-05-28}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/eldar-mansurovun-senfonik-gravurleri-akmde-sanat-severlerle-bulusuyor-43112788 |title=Eldar Mansurov'un Senfonik Gravürleri AKM'de sanatseverlerle buluşuyor |publisher=Hürriyet |language=tr |access-date=2026-05-28}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.dha.com.tr/yerel-haberler/istanbul/istanbul-eldar-mansurovun-senfonik-gravurler-2823066 |title=İstanbul - Eldar Mansurov'un 'Senfonik Gravürler' eseri AKM'de sahnelendi |publisher=Demirören Haber Ajansı |language=tr |access-date=2026-05-28}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kulis.az/xeber/media/istanbulda-eldar-mansurovun-yaradiciligina-hesr-olunmus-konsert-kecirildi-66343 |title=İstanbulda Eldar Mansurovun yaradıcılığına həsr olunmuş konsert keçirildi |publisher=Kulis.az |language=az |access-date=2026-05-28}}</ref><ref>{{cite web |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/eldar-mansurovun-senfonik-gravurler-eseri-akmde-sahnelendi-2979452 |title=İstanbulda Eldar Mansurovun yaradıcılığına həsr olunmuş konsert keçirildi |publisher=Qafqazinfo |language=az |access-date=2026-05-28}}</ref><ref>{{cite web |url=https://baku.ws/show-business/turkiye-metbuati-eldar-mansurovdan-yazdi |title=Türkiyə mətbuatı Eldar Mansurovdan yazdı |publisher=Baku.ws |language=az |access-date=2026-05-28}}</ref><ref>{{cite web |url=https://azertag.az/xeber/istanbulda_eldar_mansurovun_simfonik_yaradiciligina_hesr_edilen_konsert_olub_video-4101239 |title=İstanbulda Eldar Mansurovun simfonik yaradıcılığına həsr edilən konsert olub (video) |publisher=AZERTAC |language=az |access-date=2026-05-28}}</ref> * Eldar Mansurovun yaradıcılıq axşamı. ([[Bakı]] şəhəri, Opera studiyası) (24 may 2026)<ref>{{Cite web |title=Eldar Mansurovun yaradıcılıq axşamı |url=https://iticket.az/events/concerts/eldar-mansurov2026 |access-date=2026-05-28 |website=iticket.az |language=az}}</ref> {{refend}} == Filmoqrafiya == {{Refbegin|2}} * Aran (film, 1985) * Yürüşün sonu varmı? (film, 1985) * [["Neftçi"-87 (film, 1987)]] * [[Əndazədən çıxanda (film, 1988)]] * [[Güzgü (film, 1990)(I)|Güzgü (film, 1990)]] * [[Bəxtəvər (film, 1990)]] * [[Almas İldırım (film, 1991)]] * [[Bəxt üzüyü (film, 1991)]] * [[Müqəddəs oda yanaram (film, 1991)]] * [[Fövqəldünya və ya qəsdsiz məntiqi səhv (film, 1992)]] * [[Dəniz səyahəti (film, 1992)]] * Əzablı qurtuluş (film, 1993) * Qisas günü (film, 1993) * İşğal (film, 1994) * [[Hökm (film, 1994)]] * [[Yük (film, 1995)]] * [[Bala-başa bəla! (film, 1995)]] * {{İw|Haut les cœurs !|Haut les cœurs! (film, 1999)|fr}} * {{İw|Promises (2001 film)|Promises (film, 2001)|en}} * {{İw|Ginger and Cinnamon|Ginger and Cinnamon (film, 2003)|en}} * Türklər (film, 2004) * [[Siçan və pişik (film, 2008)]] * Bizim paytaxt Bakımız (film, 2008) * Daşdan tikilmiş şəhər (film, 2008) * Təhlükəsizliyimizin tarixi (2009) * Heydər Əliyev (film, 1999–2013) * [[Hörümçək toru (film, 2011)]] * [[Babam və mən (film, 2012)]] * Tırtılın arzusu (film, 2012) * [[Tarın sədaları. Mansurovlar (film, 2013)]] * Günəşim ol (film, 2016) {{Refend}} == Teatr tamaşalarına yazılmış musiqilər == {{Refbegin|2}} * "Canlı musiqi" (1982) * "Dar ağacı" (1986) * "Dərviş və ölüm" (1986) * "Kürən at" (Divar) (1988) * "Gecə döyülən qapılar" (1989) * "Sevgilimin anası" (1989) * "Çələbi xan" (1990) * "Bal çəlləyi" (1991) * "Nəhəng qurbağa balası" (1991) * "Mənim ağ şəhərim" (1991) * "Dişi canavar" (1991) * "Məşuqələr" (1992) * "Pul dəlisi" (1992) * "Ah qadınlar qadınlar" (1992) * "Nəğməli, təbəssümlü səyahət" (1992) * "Evlənmək istəyirəm" (1993) * "Aktyor" (1994) * "Kələkbaz qızlar" (1994) * "Bu dünyanın adamları" (2000) * "Misir gecələri" (2004) * "Şeyda" (2008) * "Vicdansız" (2009) * "Bəylik dərsi" (2009) * "Sonuncu seriya" (2010) * "Xanışın toyu" (2014) * "Təzə ilin köhnə nağılları" (2015) * "Çarəsiz evlənmə" (2015) * "Şuşada ürəyim qaldı" (2022) {{Refend}} == Şəcərəsi == * [[Məşədi Məlik bəy Mansurov]]un nəticəsidir. * [[Məşədi Süleyman bəy Mansurov]]un nəvəsidir. * Tarzən [[Bəhram Mansurov]]un oğludur. * Tarzən [[Elxan Mansurov]]un qardaşıdır. * Kinooperator [[Aydın Mansurov]]un qardaşıdır. * Ülvi və Anar Mansurovun atasıdır. * Ulu babası Ağa Salah bəy Mansurov olub.<ref>{{Cite web |title=İçərişəhərdə yerləşən meydana bəstəkar Eldar Mansurovun babasının adı verildi |url=https://oxu.az/cemiyyet/iceriseherde-yerlesen-meydana-bestekar-eldar-mansurovun-babasinin-adi-verildi |access-date=2026-01-06 |website=Oxu.az |language=az |archive-date=2026-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260107141753/https://oxu.az/cemiyyet/iceriseherde-yerlesen-meydana-bestekar-eldar-mansurovun-babasinin-adi-verildi |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Həmçinin bax == * [[Bayatılar (mahnı)]] * [[Mansurovlar]] == Xarici keçidlər == * [http://www.eldarmansurov.com Eldar Mansurovun rəsmi saytı] * [https://www.youtube.com/user/eldarmansurov/ Eldar Mansurovun Youtube səhifəsi] * [https://itunes.apple.com/us/artist/eldar-mansurov/164950618 Eldar Mansurovun iTunes-da albomları] * [http://imslp.org/wiki/Category:Mansurov,_Eldar Eldar Mansurovun IMSLP səhifəsi] * [https://viaf.org/viaf/306294578/ Eldar Mansurovun VIAF səhifəsi] '''Video''' * [https://youtu.be/g5yM-Cj1y7g?si=ACPVWDkIypHglt3A Eldar Mansurov – Simfonik qravürlər | Roma | 28.05.2025] * [https://youtu.be/On04Rn-gQIo?si=Ei_krT7O9z73sQjo Eldar Mansurov – Simfonik qravürlər | Budapeşt | 17.06.2024] * [https://youtu.be/OcsxBMeiRgs?si=VJlZ18yFiuVWrMPi Eldar Mansurov – "Bəhramnamə" | Canlı Konsert | 01.12.2005] * [http://www.youtube.com/watch?v=nmX-qTxtKYs Eldar Mansurovun musiqisinə "Qılınclarla rəqs"] * [http://www.youtube.com/watch?v=09SLtbaYB5Q Eldar Mansurovun musiqisinə "Qobustan" rəqsi] * [http://www.youtube.com/watch?v=AqYGB2fTqys Eldar Mansurovun musiqisinə "Odlar yurdu" rəqsi] * [https://youtu.be/dl4ZBckqRe0?si=Su36wdZpbSanZVMN "Tarın sədaları. Mansurovlar" (film, 2013)] * [http://www.youtube.com/watch?v=tMukupHukJI Рено – "Здравствуй"] {{Xarici istinadlar}} [[Kateqoriya:Mansurovlar]] [[Kateqoriya:Azərbaycan bəstəkarları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan film bəstəkarları]] [[Kateqoriya:Bakıda doğulanlar]] [[Kateqoriya:Bakı şəhəri 189-190 nömrəli tam orta məktəbin məzunları]] [[Kateqoriya:İçərişəhərdə doğulanlar]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüləri]] [[Kateqoriya:SSRİ bəstəkarları]] [[Kateqoriya:XX əsr pianoçuları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan mədəniyyəti]] [[Kateqoriya:XXI əsr bəstəkarları]] [[Kateqoriya:XXI əsrin kişi pianoçuları]] isn36wm5kgkflsytpmmbkb23ebwfs4b 0 32423 8985732 8828774 2026-07-02T08:28:57Z Xəzərli 81347 8985732 wikitext text/x-wiki {{Kino sənətçisi |orijinal adı = Tariyel İsgəndər oğlu Qasımov |teatr = [[Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı]] |mükafatları = {{Azərbaycan SSR əməkdar artisti|1979}} {{Azərbaycan Respublikasının xalq artisti|1991}}<br>{{III dərəcəli "Əmək" ordeni|2018}} }} '''Tariyel Qasımov''' ({{DVTY}}) — Azərbaycanın teatr və kino aktyoru, Azərbaycan SSR-in əməkdar (1979) və Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (1991).<ref>Xələfli, Ə. Yeri, dağlarım, yeri…: Polkovnik Nəsibov — Xalq artisti Tariyel Qasımov haqqında düşüncələr //Kredo.- 2011.- 5 fevral.- S. 1; 16.</ref><ref name="1991-219">[https://e-qanun.az/framework/6553 ''"M. Qorki adına Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının işçilərinə Azərbaycan Respublikasının fəxri adlarının verilməsi haqqında"'' Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 may 1991-ci il tarixli, 219 nömrəli '''Fərmanı'''] {{Vebarxiv | url = https://web.archive.org/web/20221019094532/https://e-qanun.az/framework/6553 | date = 19 October 2022 }}{{ref-az}}</ref> == Həyatı == Tariyel İsgəndər oğlu Qasımov 4 fevral 1939-cu ildə [[Ağstafa]]nın [[Köçəsgər]] kəndində anadan olub. 1956-cı ildə Bədən Tərbiyəsi İnstitutuna qəbul olunub. Bədən Tərbiyəsi İnstitutunda təhsil aldığı zaman [[Lütfi Məmmədbəyli|Lütfi Məmmədbəyovun]] dram dərnəyinə getməyə başlayıb. İkinci kurs tələbəsi olarkən Gənc Tamaşaçılar Teatrında tamaşada rol alıb. Teatr müdriyyətinin məktubu ilə 1960-cı ildə köçürülmə yolu ilə sənədlərini Teatr İnstitutuna verib. Kino və dram aktyorluğu fakültəsinə — [[Rza Təhmasib]]in kursuna qəbul olunub. Üçüncü kursda oxuyarkən Dram Teatrına işə qəbul olunub. 1964-cü ildə Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun Dram və kino aktyorluğu fakültəsini bitirmişdir. 1964-cü il oktyabr ayının 1-dən (müəyyən fasilələrlə) [[Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı|Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrın]]<nowiki/>ın aktyorudur.<ref>{{Cite web | title = Xalq artistinin 75 illik yubileyi qeyd olunacaq | url = http://kaspi.az/news.php?id=11800 | access-date = 2014-04-10 | archive-date = 2014-07-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140719124750/http://kaspi.az/news.php?id=11800 | url-status = dead }}</ref> 2 il GTT-da işlədikdən sonra Naxçıvan Dövlət Musiqli Dram Teatrına dəvət olunub. 1967-ci ildə [[İrəvan]]da yenidən açılan Azərbaycan Teatrının ilk aktyorlarından olub. 1968-ci ildə yenə də Bakıya qayıdıb, kinostudiyada rejissor assistenti kimi işləyib. 1972-ci ildə Gənc Tamaşaçılar Teatrına qayıdıb. 1997-ci ildən Qazax Dövlət Dram Teatrına bədii rəhbər və direktor göndərilib. Hazırda Gənc Tamaşaçılar Teatrında çalışır. "[[Azərbaycanfilm]]"dən başqa "[[Türkmənfilm]]", "[[Tacikfilm]]", "[[Özbəkfilm]]", "[[Mosfilm]]", "[[Deutsche Film AG|DEFA]]" ([[Almaniya]]) studiyalarında filmlərə çəkilib: "Rüstəm və Söhrab" (1969–1971, Tacikfilm, 3 seriyalı, rej: Boris Kimyagərov), "Qızıl rəngi" (1975, Türkmənfilm), "Çilidə gecə" (1982, Mosfilm), "Əlvida, yaşıl yay" (1983, Özbəkfilm), "Həyatın mənası" (1983, Özbəkfilm, 2 seriyalı), "Odlu yollarla" (1981–1983, Özbəkfilm, 17 seriyalı), "Sahib" (1983, Özbəkfilm), "Sonya raport verir" (1983, 2 seriyalı, DEFA ([[Almaniya]]), rej: Ştefan Bernxard). ==Ailəsi== Aktyor iki dəfə ailə həyatı qurub.<ref>[https://teleqraf.az/news/art/144892.html Xalq artisti: “O bir səhvi arvadıma bağışlamadım...”]</ref> Oğlu Ülvi ixtisasca rejissordur.<ref>[https://teleqraf.az/news/art/370653.html “Oğlum deyirdi, ona görə aktyor olacam ki...” ]</ref> == Kitabları == # Ömrün sənət yollarında # İnam == Mükafatları == * "[[Azərbaycan SSR əməkdar artisti]]" fəxri adı — 9 fevral 1979 * "[[Azərbaycan Respublikasının xalq artisti]]" fəxri adı — 22 may 1991 * [["Əmək" ordeni (Azərbaycan)|III dərəcəli "Əmək" ordeni]] — 10 dekabr 2018<ref>{{cite web | url = https://president.az/articles/31005 | title = Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı əməkdaşlarının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı | author = President.Az | date = 10.12.2018 | work = | publisher = [http://www.president.az/ President.az] | accessdate = 2018-12-10 | language = az | archive-date = 2019-12-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191219053057/https://president.az/articles/31005 | url-status = live }}</ref> == Filmoqrafiya == # [[Ad günü (film, 1977)]] (tammetrajlı bədii film) — rol: Həsən # [[Axırıncı aşırım (film, 1971)]] (tammetrajlı bədii film) — rol: Xudayarın qardaşı # Axırıncı dayanacaq (film, 2014) # [[Babək (film, 1979)]] - film səsləndirən: Tərxan ([[Ənvər Həsənov]]) # [[Bir ovuc torpaq (film, 2009)]] - rol: Tacir Xudu # [[Bizim küçənin oğlanları (film, 1973)]] - rol: Əliş # Çilidə Gecə (1982, Mosfilm) # [[Cazibə qüvvəsi (film, 1964)(film, kinoalmanax)|Dağ meşəsindən keçərkən… (1964)]] - Geoloq # [[Dairə (film, 1989)]] - rol: Milis rəisi # [[Dədə Qorqud (film, 1975)]] - rol: Qılbaş # [[Doğma sahillər (film, 1989)]] - rol: Polkovnik Nəsibov # Əlvida, yaşıl yay (1983, [[Özbəkfilm]]) # Gənclik macərası (film) (tammetrajlı televiziya tamaşası) (AzTV) # [[Gilas ağacı (film, 1972)]] # [[Həyat, sən kiminsən? (film, 1972)]] # Həyatın mənası (1983, Özbəkfilm) # [[Hökm (film, 1994)]] # Hörmətli alim yoldaşlar (film, 1971) # [[Xüsusi vəziyyət (film, 1986)]] # [[İstintaq (film, 1979)]] # [[İşarəni dənizdən gözləyin (film, 1986)]] # [[Qatır Məmməd (film, 1974)]] # [[Qəzəlxan (film, 1991)]] # Qızıl rəngi (1975, Türkmənfilm) # [[Qızıl qaz (film, 1972)]] # [[Qocalar (film, 2008)]] # [[Qorxma, mən səninləyəm]] # [[Qaraca qız (film, 1966)(film, kinoalmanax)|Liftçi qız (1966)]] # [[Məhkumlar (film, 2006)]] # Muradına çatan Günəş # [[Nəsimi (film, 1973)]] # Alovlu yollar (1977–1984, Özbəkfilm) # [[Ovsunçu (film, 2002)]] # [[Özgə ömür (film, 1987)]] # Rüstəm və Söhrab (1969, Tacikfilm) # Sahib (1983, Özbəkfilm) # [[Sahilsiz gecə (film, 1989)]] # [[Sonuncu dərviş (film, 2009)]] # Sonya raport verir (1983, Almaniya) # [[Sürəyya (film, 1987)]] # [[Şeytan göz qabağında (film, 1987)]] # [[Tək olanda qorxma... (teleserial, 2013)]] # Unudulan adam (film, 1987) # [[Vulkana doğru (film, 1977)]] # [[Tahirənin İntiqamı (serial,2009)]] — rol: Fazil # [[Həmyerlilər]] ( film-tamaşa,1998) == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Mənbə == * İdrisoğlu, A. Tariyelin keşməkeşli həyat yolu: [Xalq artisti Tariyel Qasımov haqqında] //Azad Azərbaycan.- 2015.- 5 may.- S.7. {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Azərbaycan aktyorları]] [[Kateqoriya:Ağstafada doğulanlar]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikasının xalq artistləri]] [[Kateqoriya:3-cü dərəcəli "Əmək" ordeni ilə təltif edilənlər]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüləri]] [[Kateqoriya:XXI əsr Azərbaycan aktyorları]] [[Kateqoriya:XX əsr Azərbaycan aktyorları]] addyw8ke0tjoruw61b9ydkse4omgdks 0 33080 8985726 8978849 2026-07-02T08:24:01Z Leon9219 333207 8985726 wikitext text/x-wiki {{Kino sənətçisi |adı = Qorxmaz Əlilicanzadə |doğum yeri = [[Bakı]], [[Maştağa]], [[Azərbaycan SSR]], [[SSRİ]] |milliyyəti = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]] |uşağı = Məmmədağa Əlilicanzadə |atası = [[Məmməd Əlili]] |mükafatları = {{Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti|2019}} |vətəndaşlığı={{USSR}}<br>{{AZE}}}} '''Qorxmaz Əlilicanzadə''' (tam adı: '''Qorxmaz Məmməd oğlu Əlilicanzadə;''' {{DVTY}}) — [[Azərbaycan]]ın ilk şoumeni,<ref name="na"/> [[aktyor]], [[ixtiraçı]] [[alim]], [[dosent]],<ref name="amea"/> [[sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru]],<ref name="amea" /> [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti]] (2019). O, estrada artisti, estrada [[rejissor]]u, konfransye, ssenari müəllifi, həm də [[müğənni]] kimi fəaliyyət göstərir. Q. Əlilicanzadə həmçinin yeni milli musiqi alətlərinin müəllifi kimi tanınır.<ref name="ixtira"/> == Həyatı == Qorxmaz Məmməd oğlu Əlilicanzadə 1958-ci il oktyabrın 15-də [[Bakı]]nın [[Maştağa]] kəndində anadan olmuşdur. 1979-cu ildə M. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun (indiki [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]nin) "Kino və Dram Teatrı Aktyoru" fakültəsini, [[SSRİ xalq artisti]] [[Adil İsgəndərov]]un kursunu bitirmişdir.<ref name="amea">{{cite web |url=https://science.gov.az/az/forms/doktora-filosofii-instituta-arhitekturyi-i-iskusstva/2579 |title=Əlilicanzadə Qorxmaz Məmməd oğlu |author= |date= |website=science.gov.az |publisher=Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası |language=az |access-date= 3 iyn 2026|archive-url=https://archive.ph/SwBza |archive-date=05.06.2026 }}</ref> Kiçik yaşlarında onda teatr sənətinə böyük maraq yarandığına görə, öz həyatını bütünlüklə Azərbaycan incəsənətinə bağlamışdır.<ref>{{cite web |url=https://www.themoviedb.org/person/2043769-qorxmaz-lili?language=az-AZ |title=Qorxmaz Əlilicanzadə |author= |date= |website=themoviedb.org |publisher= |language=az |access-date= 4 iyn 2026|archive-url= |archive-date= }}</ref><ref name="na"/> === Ailəsi === Atası aktyor və rejissor [[Məmməd Əlili]], oğlu isə aktyor Məmmədağa Əlilicanzadədir. == Yaradıcılığı == Q. Əlilicanzadə sənət fəaliyyətinə erkən yaşlarından başlamışdır. O, ilk dəfə "[[Arşın mal alan (film, 1965)|Arşın mal alan]]" (1965) filmində epizodik rolda çəkilmişdir. 1970–1980-ci illərdə estrada sahəsində oynadığı rollar ona geniş tanınma qazandırmışdır. Belə ki, 1983-cü ildə Azərbaycanda keçirilən ilk "Estrada artistləri müsabiqəsi"nin laureatı olmuşdur. Sonrakı illərdə də müxtəlif estrada müsabiqələrində uğur qazanmışdır. 1985 və 1987-ci illərdə beynəlxalq estrada artistləri müsabiqələrində iştirak etmiş və həmin müsabiqələrin laureatı olmuşdur. Q. Əlilicanzadə 1985-ci ildə Miniatür Teatrını yaratmışdır.<ref name="na"/> [[Teatr]]da səhnələşdirilən satirik və komik tamaşalar tamaşaçılar tərəfindən maraqla qarşılanmışdır. 1990-cı ildə [[Azərbaycan]] Estrada Teatrını yaratmışdır. O, bu teatrın bədii rəhbəri və direktoru olmuşdur. 1991-ci ildə ilk olaraq "Oxşarlar" festivalını yaratmaqla Azərbaycanda şou proqramların və şou-biznesin təməlini qoymuşdur.<ref name="na"/> Q. Əlilicanzadənin Azərbaycanda gənc istedadlıların aşkara çıxarılmasında çox böyük əməyi vardır. Onun təşkilatçılığı ilə uzun illər keçirilmiş "7–17" müsabiqəsində və özünün "Şou Əlili" adlı əyləncəli proqramında xeyli gənc müğənni aşkara çıxarılmışdır. Bu gün bir çox gənc müğənni məhz həmin müsabiqələrdə formalaşmış və tamaşaçıların rəğbətini qazanmışdır.<ref name="na"/> O, 1992-ci ildə ilk dəfə olaraq "I Respublika Meyxana Müsabiqəsi"ni, 1998-ci ildə isə "II Respublika Meyxana Müsabiqəsi"ni keçirmişdir. 1993-cü ildə "Evlənmək istəyirəm" tamaşasında (Rauf İçərişəhərli) Teymur obrazını, "Silindr" tamaşasında (Eduardo de Filippo) iki fərqli xarakteri — Gənc və Qoca varlı məşuq obrazlarını canlandırmışdır. Bundan əlavə digər əyləncəli-estrada tamaşalarını yaratmışdır. Q. Əlilicanzadə estrada artisti, estrada rejissoru, konfransye, şoumen (Azərbaycanın ilk şoumeni), ssenari müəllifi, həm də müğənni kimi fəaliyyət göstərir. Onun repertuarına Azərbaycan bəstəkarlarının əsərləri, xalq və aşıq mahnıları, eləcə də türk və xarici ölkə mahnıları daxildir. İfa etdiyi əsərlər arasında aşağıdakılar yer alır: {| class="wikitable sortable" ! № ! Mahnı ! Musiqi ! Sözlər ! Qeyd |- | 1 | Füzuli kantatası | C. Cahangirov | M. Füzuli | Kantata |- | 2 | Kor ərəbin mahnısı | F. Əmirov | H. Cavid | |- | 3 | Zibeydə | T. Quliyev | [[Zeynal Cabbarzadə]] | |- | 4 | Vurulmuşam | R. Məmmədov | R. Məmmədov | İlk ifaçı |- | 5 | Solmayan çiçəksən | E. Mansurov | İ. Dadaşov | İlk ifaçı |- | 6 | Subaylıq | N. Əzimov | İ. Dadaşov | İlk ifaçı |- | 7 | Limanlar | R. Nəsiboğlu | A. Rəsul | |- | 8 | Sarıköynək | Orta şəşəngi | [[Aşıq Ələsgər]] | Aşıq havası |- |9 |Maral |Şirvan gözəlləməsi |Aşıq Cavan Hüseyn |Aşıq havası |- |10 |Nə bağ bildi, nə də bağban |Şirvan müxəmməsi |Şakir Hacıyev |Aşıq havası |- |11 |Yalvara-yalvara |Zil müxəmməs |Xeybər İgidəliyev |Aşıq havası |- |12 |Dağlara-dağlara |Orta müxəmməs |Fərhad Əhliman oğlu |Aşıq havası |- |13 |Qurban olum |"Orta Sarıtel" |B. Vətənoğlu |Aşıq havası |- | 14 | Cavanlığım | O. Kazımi | [[Cabir Novruz]] | |- | 15 | Sən nə biləsən | X. İsmayılqızı | X. İsmayılqızı | |- | 16 | Bilməzdim | [[Elza İbrahimova]] | R. Heydər | |- | 17 | Al məndən | E. Sabitoğlu | N. Xəzri | |- | 18 | Darıxmışam | T. Hacıyev | İlhamə | İlk ifaçı |- | 19 | Gecələr bulaq başı | Elza İbrahimova | B. Vahabzadə | |- | 20 | Narın narın | F. Sücəddinov | Z. Əlişqızı | |- | 21 | Qurban olum | K. Qasımova | V. Əziz | |- | 22 | Kimlər gəldi, kimlər getdi | A. Babayev | Z. Xəlil | |- | 23 | Step | — | — | İlk ifaçı |- | 24 | Yalandır dünya | A. Qafarov | A. Qafarov | İlk ifaçı |- | 25 | Bil sənə görə | Elşən Nicat | Şərafət Dağıstanlı | İlk ifaçı |- | 26 | Yaşa mənim xalqım | R. Məmmədov | Z. Ağayeva | |- | 27 | De görüm neyləmişəm | F. Əmirov | T. Elçin | |- | 28 | Bu gecə | Elşən Nicat | Aygün Toğrul | İlk ifaçı |- | 29 | Rəssam çək rəsmimi | A. Qafarov | A. Qafarov | İlk ifaçı |- | 30 | İnsaf da yaxşı şeydir | E. Sabitoğlu | R. Rza | |- | 31 | Ey mələk | İtalyan mahnısı | S. Yusifqızı (tərcümə) | İlk ifaçı |- | 32 | Dənizçi | Rauf Hacıyev | Tələt Əyyubov | "[[Əhməd haradadır?]]" filmindən |- | 33 | Bir zaman əhd etmişdik | Mehriban Səfərova | Mehriban Səfərova | Mehriban Səfərova ilə duet |- | 34 | Ürəyim | A. Qafarov | A. Qafarov | İlk ifaçı |- | 35 | Həyat gözəldir | A. Qafarov | A. Qafarov | İlk ifaçı |- | 36 | Azar azar | — | — | Türk mahnısı |- | 37 | Sen miydin? | — | — | Türk mahnısı |- | 38 | Dost | — | — | Türk mahnısı |- | 39 | Meyhaneci | — | — | Türk mahnısı |- | 40 | İmkansız | — | — | Türk mahnısı |- | 41 | Zalim | — | — | Türk mahnısı |- | 42 | O leyli | — | — | Türk mahnısı |- | 43 | Etirazım var | — | — | Türk mahnısı |- | 44 | Son şarkım | — | — | Türk mahnısı |- |45 |Gözlərimə bax da söylə |— |— |Türk mahnısı |- | 46 | Baharlı yurdum | M. Maqomayev | N. Xəzri | |- | 47 | Ninnə yarım | — | — | Kərkük havası |- | 48 | Bizi bir yerdə görəndə | Xalq havası | [[İsmayıl Dadaşov]] | Mehriban Səfərova ilə duet |- | 49 | Ləlah Fatimə | — | — | Mərakeş mahnısı |- | 50 | Durnalar | C. Cahangirov | Q. Zakir | |- | 51 | Özümə yazığım gəlir | Rauf Məmmədov | N. Kəsəmənli | |} [[Azərbaycan televiziyası]]nda və radiosunda onun aparıcısı olduğu verilişlər yayımlanmışdır. "Səhər görüşləri", "Yeni il görüşləri", "Lətifələr", radioda "Sabahınız xeyir", radio pyeslərdə, yumoristik səhnəciklərdə müxtəlif obrazlar yaratmışdır. O, meyxana verilişlərində çıxış etmiş, həmçinin müxtəlif kino və seriallarda, reklamlarda rol almışdır. Bu fəaliyyətlər nəticəsində daha geniş auditoriyaya təqdim olunmuşdur.<ref name="na">{{cite web |url=https://sabaha-inamla.az/medeniyyet/12247-estrada-sntmzn-lk-oumen-qorxmaz-llcanzad.html |title=Estrada sənətimizin ilk şoumeni Qorxmaz Əlilicanzadə |author=Nərminə Ağayeva |date=08-01-2020 |website=sabaha-inamla.az |publisher= |language=az |access-date= 4 iyn 2026|archive-url=https://archive.ph/IXGmF |archive-date=05.06.2026 }}</ref> === Filmoqrafiya === {{Div col|3}} # [[Arşın mal alan (film, 1965)]] # [[Dəli Kür (film, 1969)]] # [[Yuxu (film, 2001)]] # [[Yaz yuxusunun işığı (film, 1996)]] # [[Bir cənub kəndində]] # [[Güllələnmə təxirə salınır!... (film, 2002)]] # [[QAZ (film, 2005)]] # [[Qala (film, 2008)]] # [[Ölüm növbəsi (film, 2009)]] # [[Qayınana (serial, 2011)]] # [[Tərsinə çevrilən dünya (film, 2011)]] # [[Vəkil hanı? (film, 2011)]] # [[Sübhün səfiri (film, 2012)]] # [[Axırıncı dayanacaq (film, 2014)]] # [[Zəng (film, 2014)]] # Dələduzlar (tele-film, 2014)<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=Iti7t5-2kbU |title=Dələduzlar (film) — 1-ci bölüm |website=YouTube |access-date=6 iyun 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=kDS4NccGzjs |title=Dələduzlar (film) — 2-ci bölüm |website=YouTube |access-date=6 iyun 2026 }}</ref> # [[Əbədi ezamiyyət (film, 2016)]] # [[Köşk (film, 2017)]] # [[Babayevlər ailəsi (serial 2015)]] # [[Sənin deyil (serial, 2016)]] # [[Hippokratın andı (serial 2016)]] # [[Kolxoz 85 (serial)]] # [[Durnalar qayıdanda (serial 2017)]] # [[Bizim restoran (serial 2019)]] # Oxşarabad 2 (film 2020)<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GXdipd2c_ww |title=Oxşarabad 2 — telekomediya |website=YouTube |access-date=6 iyun 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=39SY6F_YkrE |title=Oxşarabad 2: Korifeylər — konsert proqramı |website=YouTube |access-date=6 iyun 2026 }}</ref> {{Div col end}} === Tamaşaları === * "Bir kəlmə xoş söz" (1985) * "Evlənmək istəyirəm" (1993) * "Silindr" (1994) * "Gülməliyik" (2007) == Fəaliyyəti == === Elmi-pedaqoji fəaliyyəti === 25 noyabr 2009-cu ildən [[AMEA Memarlıq və İncəsənət İnstitutu]]nun "Kulturologiya və incəsənətin nəzəriyyəsi" şöbəsində çalışır və hazırda bu institutun aparıcı elmi işçisidir. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində 11 il pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən estrada sənətinin tarixi, orta əsrlərdə [[Azərbaycan mədəniyyəti]]ndə sənət formalarının tədqiqi, həmçinin kulturologiya sahəsində fundamental araşdırmaları əhatə edir. 26-dan artıq elmi məqalənin müəllifidir. Tədqiqatları sistemli şəkildə 2004-cü ildən başlayaraq inkişaf etmişdir, ilkin işlər estrada sənətinin tarixinə həsr olunmuş, sonrakı illərdə orta əsrlər dövrünə diqqət yetirilmişdir. Ən mühüm əsərləri arasında "Estrada sənətinin tarixi" (2004), "Orta əsrlərdə nəqqalların ifaçılıq formaları" (2013) və "Estrada sənətinin qlobal problemləri" (2012) kimi məqalələr xüsusilə vurğulanır. Bu əsərlər elmi yenilik kimi estrada sənətinin köklərini və müasir çağırışlarını təhlil edir, praktiki əhəmiyyəti isə Azərbaycan mədəni irsinin qorunması və təbliğindədir. Onun tədqiqatları Azərbaycanın mədəni və incəsənət tarixinə əhəmiyyətli töhfələr verir.<ref>{{cite web |url=https://iremb.anas.az/users_profile/1436/4/ |title=Q. Əlilicanzadə |author= |date= |website=iremb.anas.az |publisher=İnsan resursları və elmmetrik məlumatlar bazası |language=az |access-date= 4 iyn 2026|archive-url= |archive-date= }}</ref> === İxtiraçılıq fəaliyyəti === Q. Əlilicanzadə 2014-cü ildən yeni milli musiqi alətlərinin ixtiralarına başlamışdır: * [[Əlbuta]], * [[Qorbuta]] (zil), * [[Canbuta]], * [[Canqor]],<ref name="ixtira">{{cite web |url=https://oxu.az/medeniyyet/qorxmaz-elili-yeni-musiqi-aleti-hazirladi-video |title=Qorxmaz Əlilicanzadə yeni musiqi aləti hazırladı - VİDEO |author= |date=15 noyabr, 2017 |website=oxu.az |publisher=Aytən Sadıqzadə |language= |access-date= 6 iyn 2026|archive-url= |archive-date= }}</ref> * Əlqor,<ref name="amea"/><ref>{{cite web |url=https://www.kinobiz.az/az/filmmaker/qorxmaz-elilicanzade |title=Qorxmaz Əlilicanzadə |author= |date= |website=kinobiz.az |publisher= |language=az |access-date= 4 iyn 2026|archive-url= |archive-date= }}</ref> * Bəm Qorbuta, * Qorney, * Cannur, * Canqopuz. == Mükafatları == 31 iyul 2019-cu ildə Azərbaycan kinematoqrafiyasının inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycanın əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.<ref>{{cite web|url=https://president.az/articles/33943|title=Azərbaycanın kino xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|author=President.az|date=2019-07-31|work=|publisher=[http://www.president.az President.az]|accessdate=2019-07-31|language=az|archive-date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026044042/https://president.az/articles/33943|url-status=live}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{YouTube|3MiCa24XPI8|logo=1|Qorxmaz Əlilicanzadə yeni musiqi aləti hazırladı}} {{Authority control}} [[Kateqoriya:Azərbaycan aktyorları]] [[Kateqoriya:Azərbaycanın televiziya aparıcıları]] [[Kateqoriya:XXI əsr Azərbaycan aktyorları]] [[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə alimlər]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunları]] 6gyamkkrn33he2ly87dfsm2crjvz1wk 8985738 8985726 2026-07-02T08:31:38Z Leon9219 333207 8985738 wikitext text/x-wiki {{Kino sənətçisi |adı = Qorxmaz Əlilicanzadə |doğum yeri = [[Bakı]], [[Maştağa]], [[Azərbaycan SSR]], [[SSRİ]] |milliyyəti = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]] |uşağı = Məmmədağa Əlilicanzadə |atası = [[Məmməd Əlili]] |mükafatları = {{Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti|2019}} |vətəndaşlığı={{USSR}}<br>{{AZE}}}} '''Qorxmaz Əlilicanzadə''' (tam adı: '''Qorxmaz Məmməd oğlu Əlilicanzadə;''' {{DVTY}}) — [[Azərbaycan]]ın ilk şoumeni,<ref name="na"/> [[aktyor]], [[ixtiraçı]] [[alim]], [[dosent]],<ref name="amea"/> [[sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru]],<ref name="amea" /> [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti]] (2019). O, estrada artisti, estrada [[rejissor]]u, konfransye, ssenari müəllifi, həm də [[müğənni]] kimi fəaliyyət göstərir. Q. Əlilicanzadə həmçinin yeni milli musiqi alətlərinin müəllifi kimi tanınır.<ref name="ixtira"/> == Həyatı == Qorxmaz Məmməd oğlu Əlilicanzadə 1958-ci il oktyabrın 15-də [[Bakı]]nın [[Maştağa]] kəndində anadan olmuşdur. 1979-cu ildə M. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun (indiki [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]nin) "Kino və Dram Teatrı Aktyoru" fakültəsini, [[SSRİ xalq artisti]] [[Adil İsgəndərov]]un kursunu bitirmişdir.<ref name="amea">{{cite web |url=https://science.gov.az/az/forms/doktora-filosofii-instituta-arhitekturyi-i-iskusstva/2579 |title=Əlilicanzadə Qorxmaz Məmməd oğlu |author= |date= |website=science.gov.az |publisher=Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası |language=az |access-date= 3 iyn 2026|archive-url=https://archive.ph/SwBza |archive-date=05.06.2026 }}</ref> Kiçik yaşlarında onda teatr sənətinə böyük maraq yarandığına görə, öz həyatını bütünlüklə Azərbaycan incəsənətinə bağlamışdır.<ref>{{cite web |url=https://www.themoviedb.org/person/2043769-qorxmaz-lili?language=az-AZ |title=Qorxmaz Əlilicanzadə |author= |date= |website=themoviedb.org |publisher= |language=az |access-date= 4 iyn 2026|archive-url= |archive-date= }}</ref><ref name="na"/> === Ailəsi === Atası aktyor və rejissor [[Məmməd Əlili]], oğlu isə aktyor Məmmədağa Əlilicanzadədir. == Yaradıcılığı == Q. Əlilicanzadə sənət fəaliyyətinə erkən yaşlarından başlamışdır. O, ilk dəfə "[[Arşın mal alan (film, 1965)|Arşın mal alan]]" (1965) filmində epizodik rolda çəkilmişdir. 1970–1980-ci illərdə estrada sahəsində oynadığı rollar ona geniş tanınma qazandırmışdır. Belə ki, 1983-cü ildə Azərbaycanda keçirilən ilk "Estrada artistləri müsabiqəsi"nin laureatı olmuşdur. Sonrakı illərdə də müxtəlif estrada müsabiqələrində uğur qazanmışdır. 1985 və 1987-ci illərdə beynəlxalq estrada artistləri müsabiqələrində iştirak etmiş və həmin müsabiqələrin laureatı olmuşdur. Q. Əlilicanzadə 1985-ci ildə Miniatür Teatrını yaratmışdır.<ref name="na"/> [[Teatr]]da səhnələşdirilən satirik və komik tamaşalar tamaşaçılar tərəfindən maraqla qarşılanmışdır. 1990-cı ildə [[Azərbaycan]] Estrada Teatrını yaratmışdır. O, bu teatrın bədii rəhbəri və direktoru olmuşdur. 1991-ci ildə ilk olaraq "Oxşarlar" festivalını yaratmaqla Azərbaycanda şou proqramların və şou-biznesin təməlini qoymuşdur.<ref name="na"/> Q. Əlilicanzadənin Azərbaycanda gənc istedadlıların aşkara çıxarılmasında çox böyük əməyi vardır. Onun təşkilatçılığı ilə uzun illər keçirilmiş "7–17" müsabiqəsində və özünün "Şou Əlili" adlı əyləncəli proqramında xeyli gənc müğənni aşkara çıxarılmışdır. Bu gün bir çox gənc müğənni məhz həmin müsabiqələrdə formalaşmış və tamaşaçıların rəğbətini qazanmışdır.<ref name="na"/> O, 1992-ci ildə ilk dəfə olaraq "I Respublika Meyxana Müsabiqəsi"ni, 1998-ci ildə isə "II Respublika Meyxana Müsabiqəsi"ni keçirmişdir. 1993-cü ildə "Evlənmək istəyirəm" tamaşasında (Rauf İçərişəhərli) Teymur obrazını, "Silindr" tamaşasında (Eduardo de Filippo) iki fərqli xarakteri — Gənc və Qoca varlı məşuq obrazlarını canlandırmışdır. Bundan əlavə digər əyləncəli-estrada tamaşalarını yaratmışdır. Q. Əlilicanzadə estrada artisti, estrada rejissoru, konfransye, şoumen (Azərbaycanın ilk şoumeni), ssenari müəllifi, həm də müğənni kimi fəaliyyət göstərir. Onun repertuarına Azərbaycan bəstəkarlarının əsərləri, xalq və aşıq mahnıları, eləcə də türk və xarici ölkə mahnıları daxildir. İfa etdiyi əsərlər arasında aşağıdakılar yer alır: {| class="wikitable sortable" ! № ! Mahnı ! Musiqi ! Sözlər ! Qeyd |- | 1 | Füzuli kantatası | [[Cahangir Cahangirov|C. Cahangirov]] | [[Məhəmməd Füzuli|M. Füzuli]] | Kantata |- | 2 | Kor ərəbin mahnısı | [[Fikrət Əmirov|F. Əmirov]] | [[Hüseyn Cavid|H. Cavid]] | |- | 3 | Zibeydə | T. Quliyev | [[Zeynal Cabbarzadə]] | |- | 4 | Vurulmuşam | R. Məmmədov | R. Məmmədov | İlk ifaçı |- | 5 | Solmayan çiçəksən | E. Mansurov | İ. Dadaşov | İlk ifaçı |- | 6 | Subaylıq | N. Əzimov | İ. Dadaşov | İlk ifaçı |- | 7 | Limanlar | R. Nəsiboğlu | A. Rəsul | |- | 8 | Sarıköynək | Orta şəşəngi | [[Aşıq Ələsgər]] | Aşıq havası |- |9 |Maral |Şirvan gözəlləməsi |Aşıq Cavan Hüseyn |Aşıq havası |- |10 |Nə bağ bildi, nə də bağban |Şirvan müxəmməsi |Şakir Hacıyev |Aşıq havası |- |11 |Yalvara-yalvara |Zil müxəmməs |Xeybər İgidəliyev |Aşıq havası |- |12 |Dağlara-dağlara |Orta müxəmməs |Fərhad Əhliman oğlu |Aşıq havası |- |13 |Qurban olum |"Orta Sarıtel" |B. Vətənoğlu |Aşıq havası |- | 14 | Cavanlığım | O. Kazımi | [[Cabir Novruz]] | |- | 15 | Sən nə biləsən | X. İsmayılqızı | X. İsmayılqızı | |- | 16 | Bilməzdim | [[Elza İbrahimova]] | R. Heydər | |- | 17 | Al məndən | E. Sabitoğlu | N. Xəzri | |- | 18 | Darıxmışam | T. Hacıyev | İlhamə | İlk ifaçı |- | 19 | Gecələr bulaq başı | Elza İbrahimova | B. Vahabzadə | |- | 20 | Narın narın | F. Sücəddinov | Z. Əlişqızı | |- | 21 | Qurban olum | K. Qasımova | V. Əziz | |- | 22 | Kimlər gəldi, kimlər getdi | A. Babayev | Z. Xəlil | |- | 23 | Step | — | — | İlk ifaçı |- | 24 | Yalandır dünya | A. Qafarov | A. Qafarov | İlk ifaçı |- | 25 | Bil sənə görə | Elşən Nicat | Şərafət Dağıstanlı | İlk ifaçı |- | 26 | Yaşa mənim xalqım | R. Məmmədov | Z. Ağayeva | |- | 27 | De görüm neyləmişəm | F. Əmirov | T. Elçin | |- | 28 | Bu gecə | Elşən Nicat | Aygün Toğrul | İlk ifaçı |- | 29 | Rəssam çək rəsmimi | A. Qafarov | A. Qafarov | İlk ifaçı |- | 30 | İnsaf da yaxşı şeydir | E. Sabitoğlu | R. Rza | |- | 31 | Ey mələk | İtalyan mahnısı | S. Yusifqızı (tərcümə) | İlk ifaçı |- | 32 | Dənizçi | Rauf Hacıyev | Tələt Əyyubov | "[[Əhməd haradadır?]]" filmindən |- | 33 | Bir zaman əhd etmişdik | Mehriban Səfərova | Mehriban Səfərova | Mehriban Səfərova ilə duet |- | 34 | Ürəyim | A. Qafarov | A. Qafarov | İlk ifaçı |- | 35 | Həyat gözəldir | A. Qafarov | A. Qafarov | İlk ifaçı |- | 36 | Azar azar | — | — | Türk mahnısı |- | 37 | Sen miydin? | — | — | Türk mahnısı |- | 38 | Dost | — | — | Türk mahnısı |- | 39 | Meyhaneci | — | — | Türk mahnısı |- | 40 | İmkansız | — | — | Türk mahnısı |- | 41 | Zalim | — | — | Türk mahnısı |- | 42 | O leyli | — | — | Türk mahnısı |- | 43 | Etirazım var | — | — | Türk mahnısı |- | 44 | Son şarkım | — | — | Türk mahnısı |- |45 |Gözlərimə bax da söylə |— |— |Türk mahnısı |- | 46 | Baharlı yurdum | M. Maqomayev | N. Xəzri | |- | 47 | Ninnə yarım | — | — | Kərkük havası |- | 48 | Bizi bir yerdə görəndə | Xalq havası | [[İsmayıl Dadaşov]] | Mehriban Səfərova ilə duet |- | 49 | Ləlah Fatimə | — | — | Mərakeş mahnısı |- | 50 | Durnalar | C. Cahangirov | Q. Zakir | |- | 51 | Özümə yazığım gəlir | Rauf Məmmədov | N. Kəsəmənli | |} [[Azərbaycan televiziyası]]nda və radiosunda onun aparıcısı olduğu verilişlər yayımlanmışdır. "Səhər görüşləri", "Yeni il görüşləri", "Lətifələr", radioda "Sabahınız xeyir", radio pyeslərdə, yumoristik səhnəciklərdə müxtəlif obrazlar yaratmışdır. O, meyxana verilişlərində çıxış etmiş, həmçinin müxtəlif kino və seriallarda, reklamlarda rol almışdır. Bu fəaliyyətlər nəticəsində daha geniş auditoriyaya təqdim olunmuşdur.<ref name="na">{{cite web |url=https://sabaha-inamla.az/medeniyyet/12247-estrada-sntmzn-lk-oumen-qorxmaz-llcanzad.html |title=Estrada sənətimizin ilk şoumeni Qorxmaz Əlilicanzadə |author=Nərminə Ağayeva |date=08-01-2020 |website=sabaha-inamla.az |publisher= |language=az |access-date= 4 iyn 2026|archive-url=https://archive.ph/IXGmF |archive-date=05.06.2026 }}</ref> === Filmoqrafiya === {{Div col|3}} # [[Arşın mal alan (film, 1965)]] # [[Dəli Kür (film, 1969)]] # [[Yuxu (film, 2001)]] # [[Yaz yuxusunun işığı (film, 1996)]] # [[Bir cənub kəndində]] # [[Güllələnmə təxirə salınır!... (film, 2002)]] # [[QAZ (film, 2005)]] # [[Qala (film, 2008)]] # [[Ölüm növbəsi (film, 2009)]] # [[Qayınana (serial, 2011)]] # [[Tərsinə çevrilən dünya (film, 2011)]] # [[Vəkil hanı? (film, 2011)]] # [[Sübhün səfiri (film, 2012)]] # [[Axırıncı dayanacaq (film, 2014)]] # [[Zəng (film, 2014)]] # Dələduzlar (tele-film, 2014)<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=Iti7t5-2kbU |title=Dələduzlar (film) — 1-ci bölüm |website=YouTube |access-date=6 iyun 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=kDS4NccGzjs |title=Dələduzlar (film) — 2-ci bölüm |website=YouTube |access-date=6 iyun 2026 }}</ref> # [[Əbədi ezamiyyət (film, 2016)]] # [[Köşk (film, 2017)]] # [[Babayevlər ailəsi (serial 2015)]] # [[Sənin deyil (serial, 2016)]] # [[Hippokratın andı (serial 2016)]] # [[Kolxoz 85 (serial)]] # [[Durnalar qayıdanda (serial 2017)]] # [[Bizim restoran (serial 2019)]] # Oxşarabad 2 (film 2020)<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GXdipd2c_ww |title=Oxşarabad 2 — telekomediya |website=YouTube |access-date=6 iyun 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=39SY6F_YkrE |title=Oxşarabad 2: Korifeylər — konsert proqramı |website=YouTube |access-date=6 iyun 2026 }}</ref> {{Div col end}} === Tamaşaları === * "Bir kəlmə xoş söz" (1985) * "Evlənmək istəyirəm" (1993) * "Silindr" (1994) * "Gülməliyik" (2007) == Fəaliyyəti == === Elmi-pedaqoji fəaliyyəti === 25 noyabr 2009-cu ildən [[AMEA Memarlıq və İncəsənət İnstitutu]]nun "Kulturologiya və incəsənətin nəzəriyyəsi" şöbəsində çalışır və hazırda bu institutun aparıcı elmi işçisidir. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində 11 il pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən estrada sənətinin tarixi, orta əsrlərdə [[Azərbaycan mədəniyyəti]]ndə sənət formalarının tədqiqi, həmçinin kulturologiya sahəsində fundamental araşdırmaları əhatə edir. 26-dan artıq elmi məqalənin müəllifidir. Tədqiqatları sistemli şəkildə 2004-cü ildən başlayaraq inkişaf etmişdir, ilkin işlər estrada sənətinin tarixinə həsr olunmuş, sonrakı illərdə orta əsrlər dövrünə diqqət yetirilmişdir. Ən mühüm əsərləri arasında "Estrada sənətinin tarixi" (2004), "Orta əsrlərdə nəqqalların ifaçılıq formaları" (2013) və "Estrada sənətinin qlobal problemləri" (2012) kimi məqalələr xüsusilə vurğulanır. Bu əsərlər elmi yenilik kimi estrada sənətinin köklərini və müasir çağırışlarını təhlil edir, praktiki əhəmiyyəti isə Azərbaycan mədəni irsinin qorunması və təbliğindədir. Onun tədqiqatları Azərbaycanın mədəni və incəsənət tarixinə əhəmiyyətli töhfələr verir.<ref>{{cite web |url=https://iremb.anas.az/users_profile/1436/4/ |title=Q. Əlilicanzadə |author= |date= |website=iremb.anas.az |publisher=İnsan resursları və elmmetrik məlumatlar bazası |language=az |access-date= 4 iyn 2026|archive-url= |archive-date= }}</ref> === İxtiraçılıq fəaliyyəti === Q. Əlilicanzadə 2014-cü ildən yeni milli musiqi alətlərinin ixtiralarına başlamışdır: * [[Əlbuta]], * [[Qorbuta]] (zil), * [[Canbuta]], * [[Canqor]],<ref name="ixtira">{{cite web |url=https://oxu.az/medeniyyet/qorxmaz-elili-yeni-musiqi-aleti-hazirladi-video |title=Qorxmaz Əlilicanzadə yeni musiqi aləti hazırladı - VİDEO |author= |date=15 noyabr, 2017 |website=oxu.az |publisher=Aytən Sadıqzadə |language= |access-date= 6 iyn 2026|archive-url= |archive-date= }}</ref> * Əlqor,<ref name="amea"/><ref>{{cite web |url=https://www.kinobiz.az/az/filmmaker/qorxmaz-elilicanzade |title=Qorxmaz Əlilicanzadə |author= |date= |website=kinobiz.az |publisher= |language=az |access-date= 4 iyn 2026|archive-url= |archive-date= }}</ref> * Bəm Qorbuta, * Qorney, * Cannur, * Canqopuz. == Mükafatları == 31 iyul 2019-cu ildə Azərbaycan kinematoqrafiyasının inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycanın əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.<ref>{{cite web|url=https://president.az/articles/33943|title=Azərbaycanın kino xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|author=President.az|date=2019-07-31|work=|publisher=[http://www.president.az President.az]|accessdate=2019-07-31|language=az|archive-date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026044042/https://president.az/articles/33943|url-status=live}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{YouTube|3MiCa24XPI8|logo=1|Qorxmaz Əlilicanzadə yeni musiqi aləti hazırladı}} {{Authority control}} [[Kateqoriya:Azərbaycan aktyorları]] [[Kateqoriya:Azərbaycanın televiziya aparıcıları]] [[Kateqoriya:XXI əsr Azərbaycan aktyorları]] [[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə alimlər]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunları]] syvsqg0tzpny7o4ogutdjbd2e9ix6zs 4 36101 8985483 8089553 2026-07-01T21:29:50Z ~2026-37600-08 349245 /* */ 8985483 wikitext text/x-wiki {{qısayol|VP:EM}}http://budaqbudaqov.com/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=8&Itemid=19 == Etibarlı mənbələr dedikdə nə başa düşülür == * Akademik jurnallar və sair akademik mənbələrdə nəşr olunan elmi məqalələr; * Dünyada tanınan və müəyyən nüfuza malik alimlərin əsərləri; * Mötəbər informasiya agentlikləri, mötəbər qəzetlər və rəsmi dövlət saytları; * Beynəlxalq aləmdə tanınmış və ya dövlət universitetlərində dərs demiş və elmi dərəcəsi olan müəlliflərin rəsmi saytlarda və nəşrlərdə öz ixtisasları üzrə yazdıqları etibarlı mənbə hesab edilə bilər. * [[Britannika]], [[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]], [[Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası]], [[Böyük Sovet Ensiklopediyası]] və mütəxəssislər tərəfindən, dövlət dəstəyi ilə yaradılmış ensiklopediyalar. ''Qeyd:'' Mənbənin etibarlılığı şübhə doğurursa və ya istifadəçilər arasında mübahisəyə səbəb olarsa [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd meydanı]]na müraciət edilməlidir. Müzakirə ilə təqdim edilən mənbələrin etibarlılığı barədə qərar verdikdən sonra həmin mənbələr [[Vikipediya: Etibarlı mənbələr siyahısı|xüsusi siyahıya]] daxil edilərək məqalələrdə sərbəst istifadə edilə bilər. == Etibarsız mənbələr hansılardır == Ekstremist, millətçi mənbələrdən istifadəyə müsbət yanaşılmır. Bu cür mənbələrə psevdoelm, təftişçi tarix, şovinist nəzəriyyələr və oxşarlar daxildir: * Şəxsi bloqlar; * Forum-saytlar; * Şəxsi saytlar; * Müxtəlif millətçi partiyalara məxsus saytlar; * Dinin qeyri-leqal təbliğini aparan saytlar. Hər-hansı mənbənin etibarlı olması haqqında yazılanlara kortəbii inanmaq olmaz. Mənbədə verilmiş müəllifin elmi dərəcəsi varsa, bu o demək deyil ki, onun yazdıqları bütün sahələrdə etibarlı sayılır. Yalnız verilmiş sahədə tanınmış ekspertin yazdıqları etibarlı mənbə sayıla bilər. == Mənbə nə zaman tələb olunmur == # Hamıya məlum olan faktlar barədə mənbə tələb etmək düzgün deyil. Məsələn, "Bakı Azərbaycanın paytaxtıdır..." və buna bənzər məlumatlar üçün mənbə tələb olunmur. # Məqalənin özündə hər hansı mənbə göstərilirsə, sonda məqaləyə mənbə tələb etmək düzgün deyil. Məsələn, incəsənət nümumələri (şəkillər, heykəllər və s.), filmlər və kitablar, kompüter oyunları və digər proqramlar haqqında məqalələrə mənbə tələb olunmur. Belə ki, məqalənin özündə bu informasiya verilməlidir. Lakin həmin məqalələdə hər-hansı fakt göstərilirsə, həmin faktla əlaqədar mənbə tələb olunmalıdır. Hər-hansı mötəbər mənbə göstərilmədən verilən iddia şübhə doğurarsa, həmin mətni məqaləyə daxil etmiş istifadəçi mötəbər mənbə göstərməyə borcludur, etibarlı mənbə göstərilmədikdə iddia məqalədən silinə bilər. == Tövsiyələr == * Şəxslər və ya təşkilatla bağlı məqalələrdə onların özlərinin nəşr etdikləri mənbələrdən ehtiyatla istifadə edilməlidir. * Əgər məqalədəki bir-birini təkzib edən məlumatların hər biri etibarlı mənbələrə istinad edirsə, o zaman hər bir məlumatın əvvəlində "Filan mənbədə belə iddia edilir ki..." və ya "Filankəsin fikrinə görə..." ifadələrin işlənməsi daha düzgündür. * Mənbənin etibarlılığı mübahisə doğurursa [[Vikipediya:Mənbələrin qiymətləndirilməsi|Mənbələrin qiymətləndirilməsi]] səhifəsində müzakirə olunmalı və ya [[Vikipediya:Arbitraj Komitəsi|Arbitraj Komitəsinə]] müraciət edərək mənbənin etibarlı hesab olub-olmamasını dəqiqləşdirmək lazımdır. == Mənbənin silinməsi == * Etibarlı mənbə məqalədən əsassız olaraq silinərsə və silinərkən heç bir səbəb göstərilməzsə, bu fəaliyyət [[Vikipediya:Vandalizm|vandalizm]] hesab edilir. Bu zaman istifadəçiyə xəbərdarlıq edilməli və istifadəçi etibarlı mənbəni nə üçün sildiyini mütləq izah etməlidir. * Etibarlılığı şübhə doğuran mənbə etibarlı mənbələr ilə təkzib edilirsə bu mənbə etibarsız hesab olunaraq məqalədən silinə bilər. * Dini və irqi ayrıseçkiliyə, millətlər arasında ədavətin yaranmasına və qızışdırılmasına xidmət edən istənilən yazı mənbə ilə birlikdə məqalədən silinməlidir. * Şəxs haqqında yazılanlar həmin şəxsin təhqir olunmasına və alçaldılmasına yönəlibsə, o zaman həmin məlumatların və mənbənin məqalədən silinməsinə icazə verilir. == Müəllifin yazdıqları nə zaman etibarlı hesab edilir == Hər-hansı müəllifin yazılarını etibarlı mənbə kimi istifadə etmək üçün aşağıdakı şərtlər ödənməlidir: * Müəllifin verilmiş mövzu üzrə yazıları etibarlı jurnallarda çap olunmalıdır; * Tanınmış alim və mütəxəssislərin müəllif haqqında fikirləri öyrənilməlidir; * Digər etibarlı müəlliflər araşdırılan mənbəyə və müəllifə istinad etməlidirlər; * Müəllifin verilən mövzu ilə əlaqədar elmi dərəcəsi olmalıdır. == Kitablardan istifadə == Təcrübə göstərir ki, etibarlı mənbələr çox zaman çap formasında olur. Bir çox kitabların və elmi məqalələrin elektron formasını tapıb, onlara istinad etmək çətinlik törədir. Əgər istifadəçi etibarlı elektron mənbə tapmaqda çətinlik çəkirsə, kağız üzərindəki elmi kitablara və jurnallara istinad edə bilər. İstinad aşağıda göstərilən qaydada verilməlidir: Kitabın adı, müəllifin adı və soyadı, çap olunduğu şəhər və nəşriyyat, çap tarixi və səhifələrin sayı. Məsələn, ''Məmmədov Q.Ş., Xəlilov M.Y. «Ekologiya, ətraf mühit və insan» // Bakı, «Elm» nəşriyyatı – 2006, 608 s. ISBN 5 – 8066 – 1765 – 3'' İstinadda mümkün qədər [[ISBN]] nömrəsinin göstərilməsinə çalışın. Belə ki, Google, Yandex, Yahoo və s. kimi axtarış sistemlərində ədəbiyyatın axtarılması bu nömrəyə görə aparılarsa müsbət nəticənin əldə olunması ehtimalı artar. {{Vikipediya qaydaları}} [[Kateqoriya:Vikipediya təlimatları]] 6bmapis6xsl4fjc7mdtdlpbp4yqhqw9 8985484 8985483 2026-07-01T21:33:26Z Bikar 250702 [[Special:Contributions/~2026-37600-08|~2026-37600-08]] ([[User talk:~2026-37600-08|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş 1 redaktə geri qaytarılaraq [[User:Qədir|Qədir]] tərəfindən yaradılan sonuncu versiya bərpa olundu 7809452 wikitext text/x-wiki {{qısayol|VP:EM}} == Etibarlı mənbələr dedikdə nə başa düşülür == * Akademik jurnallar və sair akademik mənbələrdə nəşr olunan elmi məqalələr; * Dünyada tanınan və müəyyən nüfuza malik alimlərin əsərləri; * Mötəbər informasiya agentlikləri, mötəbər qəzetlər və rəsmi dövlət saytları; * Beynəlxalq aləmdə tanınmış və ya dövlət universitetlərində dərs demiş və elmi dərəcəsi olan müəlliflərin rəsmi saytlarda və nəşrlərdə öz ixtisasları üzrə yazdıqları etibarlı mənbə hesab edilə bilər. * [[Britannika]], [[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]], [[Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası]], [[Böyük Sovet Ensiklopediyası]] və mütəxəssislər tərəfindən, dövlət dəstəyi ilə yaradılmış ensiklopediyalar. ''Qeyd:'' Mənbənin etibarlılığı şübhə doğurursa və ya istifadəçilər arasında mübahisəyə səbəb olarsa [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd meydanı]]na müraciət edilməlidir. Müzakirə ilə təqdim edilən mənbələrin etibarlılığı barədə qərar verdikdən sonra həmin mənbələr [[Vikipediya: Etibarlı mənbələr siyahısı|xüsusi siyahıya]] daxil edilərək məqalələrdə sərbəst istifadə edilə bilər. == Etibarsız mənbələr hansılardır == Ekstremist, millətçi mənbələrdən istifadəyə müsbət yanaşılmır. Bu cür mənbələrə psevdoelm, təftişçi tarix, şovinist nəzəriyyələr və oxşarlar daxildir: * Şəxsi bloqlar; * Forum-saytlar; * Şəxsi saytlar; * Müxtəlif millətçi partiyalara məxsus saytlar; * Dinin qeyri-leqal təbliğini aparan saytlar. Hər-hansı mənbənin etibarlı olması haqqında yazılanlara kortəbii inanmaq olmaz. Mənbədə verilmiş müəllifin elmi dərəcəsi varsa, bu o demək deyil ki, onun yazdıqları bütün sahələrdə etibarlı sayılır. Yalnız verilmiş sahədə tanınmış ekspertin yazdıqları etibarlı mənbə sayıla bilər. == Mənbə nə zaman tələb olunmur == # Hamıya məlum olan faktlar barədə mənbə tələb etmək düzgün deyil. Məsələn, "Bakı Azərbaycanın paytaxtıdır..." və buna bənzər məlumatlar üçün mənbə tələb olunmur. # Məqalənin özündə hər hansı mənbə göstərilirsə, sonda məqaləyə mənbə tələb etmək düzgün deyil. Məsələn, incəsənət nümumələri (şəkillər, heykəllər və s.), filmlər və kitablar, kompüter oyunları və digər proqramlar haqqında məqalələrə mənbə tələb olunmur. Belə ki, məqalənin özündə bu informasiya verilməlidir. Lakin həmin məqalələdə hər-hansı fakt göstərilirsə, həmin faktla əlaqədar mənbə tələb olunmalıdır. Hər-hansı mötəbər mənbə göstərilmədən verilən iddia şübhə doğurarsa, həmin mətni məqaləyə daxil etmiş istifadəçi mötəbər mənbə göstərməyə borcludur, etibarlı mənbə göstərilmədikdə iddia məqalədən silinə bilər. == Tövsiyələr == * Şəxslər və ya təşkilatla bağlı məqalələrdə onların özlərinin nəşr etdikləri mənbələrdən ehtiyatla istifadə edilməlidir. * Əgər məqalədəki bir-birini təkzib edən məlumatların hər biri etibarlı mənbələrə istinad edirsə, o zaman hər bir məlumatın əvvəlində "Filan mənbədə belə iddia edilir ki..." və ya "Filankəsin fikrinə görə..." ifadələrin işlənməsi daha düzgündür. * Mənbənin etibarlılığı mübahisə doğurursa [[Vikipediya:Mənbələrin qiymətləndirilməsi|Mənbələrin qiymətləndirilməsi]] səhifəsində müzakirə olunmalı və ya [[Vikipediya:Arbitraj Komitəsi|Arbitraj Komitəsinə]] müraciət edərək mənbənin etibarlı hesab olub-olmamasını dəqiqləşdirmək lazımdır. == Mənbənin silinməsi == * Etibarlı mənbə məqalədən əsassız olaraq silinərsə və silinərkən heç bir səbəb göstərilməzsə, bu fəaliyyət [[Vikipediya:Vandalizm|vandalizm]] hesab edilir. Bu zaman istifadəçiyə xəbərdarlıq edilməli və istifadəçi etibarlı mənbəni nə üçün sildiyini mütləq izah etməlidir. * Etibarlılığı şübhə doğuran mənbə etibarlı mənbələr ilə təkzib edilirsə bu mənbə etibarsız hesab olunaraq məqalədən silinə bilər. * Dini və irqi ayrıseçkiliyə, millətlər arasında ədavətin yaranmasına və qızışdırılmasına xidmət edən istənilən yazı mənbə ilə birlikdə məqalədən silinməlidir. * Şəxs haqqında yazılanlar həmin şəxsin təhqir olunmasına və alçaldılmasına yönəlibsə, o zaman həmin məlumatların və mənbənin məqalədən silinməsinə icazə verilir. == Müəllifin yazdıqları nə zaman etibarlı hesab edilir == Hər-hansı müəllifin yazılarını etibarlı mənbə kimi istifadə etmək üçün aşağıdakı şərtlər ödənməlidir: * Müəllifin verilmiş mövzu üzrə yazıları etibarlı jurnallarda çap olunmalıdır; * Tanınmış alim və mütəxəssislərin müəllif haqqında fikirləri öyrənilməlidir; * Digər etibarlı müəlliflər araşdırılan mənbəyə və müəllifə istinad etməlidirlər; * Müəllifin verilən mövzu ilə əlaqədar elmi dərəcəsi olmalıdır. == Kitablardan istifadə == Təcrübə göstərir ki, etibarlı mənbələr çox zaman çap formasında olur. Bir çox kitabların və elmi məqalələrin elektron formasını tapıb, onlara istinad etmək çətinlik törədir. Əgər istifadəçi etibarlı elektron mənbə tapmaqda çətinlik çəkirsə, kağız üzərindəki elmi kitablara və jurnallara istinad edə bilər. İstinad aşağıda göstərilən qaydada verilməlidir: Kitabın adı, müəllifin adı və soyadı, çap olunduğu şəhər və nəşriyyat, çap tarixi və səhifələrin sayı. Məsələn, ''Məmmədov Q.Ş., Xəlilov M.Y. «Ekologiya, ətraf mühit və insan» // Bakı, «Elm» nəşriyyatı – 2006, 608 s. ISBN 5 – 8066 – 1765 – 3'' İstinadda mümkün qədər [[ISBN]] nömrəsinin göstərilməsinə çalışın. Belə ki, Google, Yandex, Yahoo və s. kimi axtarış sistemlərində ədəbiyyatın axtarılması bu nömrəyə görə aparılarsa müsbət nəticənin əldə olunması ehtimalı artar. {{Vikipediya qaydaları}} [[Kateqoriya:Vikipediya təlimatları]] spd6if2vyi8egu9nzbibpw4cq9qx8wn 0 38962 8985482 8797073 2026-07-01T21:29:12Z ~2026-37888-23 349246 Yazı xətası düzəldildi 8985482 wikitext text/x-wiki {{Kino sənətçisi |adı = Eduard Pak |orijinal adı = |digər adları = |şəkil = |şəklin ölçüsü = 240 |şəklin izahı = |fəaliyyəti = |ilk adı = |ləqəbi = |vətəndaşlığı = {{KOR}}<br>{{UZB}}<br>{{KAZ}}<br>{{AZE}} |milliyyəti = |boyu = |çəkisi = |həyat yoldaşı = |uşağı = |partnyoru = |atası = |anası = |peşəsi = [[Aktyor]] |fəaliyyət illəri= |istiqaməti = |tanınır = |təhsili = |üzvlüyü = |teatr = |mükafatları = |imdb_id = |imzası = |imzanın eni = |imzanın izahı = |saytı = |vikimənbə = |vikianbar = }} '''Eduard Pak''' ({{DVTY}}) — [[Şimali Koreya]] əsilli özbək-qazax dram artisti və kino aktyoru. [[1986]]-cı ildən teatrda fəaliyyət göstərir. == Həyatı == Eduard Pak 22 dekabr 1962-ci ildə [[Özbəkistan SSR]]də, [[Daşkənd vilayəti]]nin Çinaz rayonunda doğulmuşdur. Almatı dövlət teatr incəsənəti institutunu "teatr və kino aktyoru" ixtisası üzrə bitirmişdir. 1992-ci ildə Seul Dövlət Milli Teatrında təcrübə keçmişdir. 2007-ci ildə Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin fəxri fərmanı, 2008-ci ildə isə Qazaxıstan Mədəniyyət və İnformasiya Nazirliyinin "Mədəniyyət xadimi" fəxri nişanı ilə təltif edilmişdir. == Filmoqrafiya == # "Həsrəti çəkilən torpaq" (''"Жерұйық"'') – Pyotr ("Qazaxfilm") # "Gənc akkordeonçunun həyat hekayəsi" – Sato ("Qazaxfilm") # "Koreyalı" – Çersu (Koreya Respublikası) # "Köçəri" – Çinli məsləhətçi ("Qazaxfilm") # "Mancuriya variantı" – baron Yamamoto ("Qazaxfilm") # "Sonyanın raportu" – partizan ("Defa", Almaniya) # "Şima" – malayziyalı ("[[Özbəkfilm]]") # [["Yapon" və yaponiyalı (film, 1990)]] == Xarici keçidlər == * [https://koreilbo.com/news/aktyer_eduard_pak_o_koreyskom_teatre_kino_i_mnogom_interesnom62/ Актёр Эдуард Пак - о Корейском театре, кино и многом интересном] [[Kateqoriya:Aktyorlar]] gc361vrj7rhgeb6zxym0u0nap5o3w8w 0 43731 8985690 8705048 2026-07-02T07:33:16Z Etibar.muradli 63036 /* Elm və Təhsili */ 8985690 wikitext text/x-wiki {{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Göylər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şamaxı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd. Göylər kəndi ([[Göylərdağ]]) həmçinin [[Acıdərə (Şamaxı)|Acıdərə]] və [[Çöl Göylər]] kəndləri ilə birlikdə meydana gələn Göylər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |access-date=2016-04-15 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023045923/http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |url-status=live }}</ref> Göylər kəndi [[Şamaxı]] rayonunda əhalisinin sayına görə ən böyük kənddir. == Tarixi == [[Şirvan xanlığı]]nda inzibati ərazi vahidi olan [[Elat mahalı]]nın tərkibində 1821-ci ildə Göylər kəndi də daxil olmaqla 20 oba (Bəyi, Xalac, Ərəbəbdülkərim, Bozavand, Qovlar, Paşalı, Zəngənə, Qaraimanlı, Karrar, Bayat, Pərdili, Xınıslı, Cəyirli, Birinci Ucarlı, İkinci Ucarlı, Üçüncü Ucarlı, Mirikənd, Taliş, Şamlı, Göylər) birləşmişdi. Bu mahalın sakinləri əsasən [[maldarlıq]], qismən isə [[əkinçilik]]lə məşğul olurdular. === Tarixi abidələri === # [[Qalacıq yaşayış yeri]] (III–XIII əsrlər<ref name=":0">{{Cite web |date=2 avqust 2001-ci il |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-09-29 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live }}</ref>) — Çöl Göylər kəndi<ref name=":1">{{ASE|6|108|Məqalə=ҜӨЈЛӘР ҸӨЛ|link=https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/108/mode/2up}}</ref> və ya Dağ Göylər kəndi.<ref name=":2">{{Cite web |title=GÖYLƏRDAĞ |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |access-date=2025-11-03 |archive-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202150519/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |url-status=live }}</ref> # [[Pirmərdəkan türbəsi]]<ref>{{Cite web |title=PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%c9%99rd%d3%99kan-turb%d3%99si/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917202711/https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ |url-status=live }}</ref> (XII–XIII əsrlər) — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR DAĞ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%d3%99r-dag/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111204424/https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%D3%99r-dag/ |url-status=live }}</ref> # Küp qəbirləri nekropolu (Antik dövr) — Göylər Dağ kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgah (Antik dövr və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgahın qəbiristanlığı (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Saxsılı taxta yaşayış yeri (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Pirəbağdad nekropolu (Antik dövr{{Mənbə göstər}}) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # [[Göylər məscidi]] (XII–XIII əsrlər)<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR MƏSCİDİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%c9%99r-m%c9%99scidi/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]]}}</ref> — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |website=Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tabeliyində İnformasiya Texnologiyaları və Məlumat İdarəetmə Mərkəzi |access-date=2025-09-29 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808005147/https://unvanportali.az/ |url-status= }}</ref> <center> <gallery caption="Pirmərdəkan türbəsi" perrow="5" widths="250px" heights="215px"> Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(3).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(1).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(23).jpg|</gallery> </center> == Coğrafiyası və iqlimi == {{Şəhərin iqlimi |Şəhər_yiyəlik= Göylər kəndi |Mənbə = [https://en.climate-data.org/asia/azerbaijan/samax%c4%b1-rayonu/goeyl%c9%99r-dag-956419/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/g%c3%b6yl%c7%9drda%c4%9f_azerbaijan_586459] | Yan_orta= 0.9 | Yan_orta_yağ= 37 | Fev_orta= 2.1 | Fev_orta_yağ= 46 | Mar_orta= 6.1 | Mar_orta_yağ= 60 | Apr_orta= 11.0 | Apr_orta_yağ= 58 | May_orta= 16.6 | May_orta_yağ= 50 | İyn_orta= 21.7 | İyn_orta_yağ= 35 | İyl_orta= 24.9 | İyl_orta_yağ= 16 | Avq_orta= 24.9 | Avq_orta_yağ= 17 | Sen_orta= 19.5 | Sen_orta_yağ= 44 | Okt_orta= 13.5 | Okt_orta_yağ= 56 | Noy_orta= 6.9 | Noy_orta_yağ= 53 | Dek_orta= 2.6 | Dek_orta_yağ= 40 | İl_orta = 12.6 | İl_orta_yağ = 512 | Yan_min_orta= -2.4 | Yan_maks_orta= 4.8 | Fev_min_orta= -1.6 | Fev_maks_orta= 6.2 | Mar_min_orta= 1.6 | Mar_maks_orta= 10.7 | Apr_min_orta= 5.8 | Apr_maks_orta= 15.7 | May_min_orta= 11.2 | May_maks_orta= 21.4 | İyn_min_orta= 15.9 | İyn_maks_orta= 26.9 | İyl_min_orta= 19.2 | İyl_maks_orta= 30.2 | Avq_min_orta= 19.3 | Avq_maks_orta= 30.2 | Sen_min_orta= 15 | Sen_maks_orta= 24.1 | Okt_min_orta= 9.8 | Okt_maks_orta= 17.5 | Noy_min_orta= 3.4 | Noy_maks_orta= 10.8 | Dek_min_orta= -0.7 | Dek_maks_orta= 6.5 | İl_min_orta = 8.0 | İl_maks_orta = 17.1 | Yan_müt_min= | Yan_müt_maks= | Fev_müt_min= | Fev_müt_maks= | Mar_müt_min= | Mar_müt_maks= | Apr_müt_min= | Apr_müt_maks= | May_müt_min= | May_müt_maks= | İyn_müt_min= | İyn_müt_maks= | İyl_müt_min= | İyl_müt_maks= | Avq_müt_min= | Avq_müt_maks= | Sen_müt_min= | Sen_müt_maks= | Okt_müt_min= | Okt_müt_maks= | Noy_müt_min= | Noy_müt_maks= | Dek_müt_min= | Dek_müt_maks= | İl_müt_min = | İl_müt_maks = | Yan_su_temp= | Fev_su_temp= | Mar_su_temp= | Apr_su_temp= | May_su_temp= | İyn_su_temp= | İyl_su_temp= | Avq_su_temp= | Sen_su_temp= | Okt_su_temp= | Noy_su_temp= | Dek_su_temp= | İl_su_temp = |}} == Əhalisi == Göylər kəndinin də daxil olduğu [[Elat mahalı]]nda 1821-ci ildə 1016 ailə yaşayırdı. 2009-cu il 1 Yanvar tarixli məlumatlara əsasən Göylər kəndinin əhalisi 7200 nəfər idi. === [[Şamaxı soyqırımı]] === Şamaxıda Lalayan, Samson Aspirov və T. Əmirovun quldur dəstələri 1918-ci il Aprelin 3-dən 16-a kimi Şamaxı əhalisinə qanlı divan tutmuşdular. Şamaxı qəzasında yerli erməni–rus–molokan kəndlilərinin köməyi ilə daşnaqlar 8000-dən artıq dinc azərbaycanlı əhali öldürmüşlər. 72 kəndi dağıtmış, 12 məhəllə məscidi və 800 illik tarixə sahib [[Şamaxı cümə məscidi]] içərisindəki insanlarla birlikdə yandırmışlar. Öldürülənlərin 1600 nəfərindən çoxu qadın, 965 nəfəri isə uşaq olmuşdu. Dağıdılan 72 kənddən biri də Göylər idi. Mənbələrdən belə aydın olur ki, erməni quldurları Göylərdə 55 nəfəri qətlə yetirmişdir. Onlar arasında kişilərlə birlikdə qadın və uşaqlar da var. Ermənilərin törədikləri vəhşiliklər indinin özündə də yaddaşlardan silinməyib. === Şəhid və itkinləri === ==== [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Əlsuvar Məmmədov|Əlsuvar Əliheydər oğlu Məmmədov]] — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |date=2022-12-29 |title=Daha bir şəhidin adını daşıyan gəmi suya endirildi — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |access-date=2025-09-29 |website=[[Qafqazinfo|Qafqazinfo.az]] |language=az |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230064525/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |url-status=live }}</ref> * [[Baba Mikayılov|Baba Balakişi oğlu Mikayılov]]. * [[Mirhəli Nuhov|Mirhəli Cümalı oğlu Nuhov]]. * [[Veyis Məhyəddinov|Veyis Rövşən oğlu Məhyəddinov]]. * [[Sərdar Səfərov Ələddin oğlu]]. * [[Bayramov Kamil Canbaba oğlu]]. ==== [[Aprel döyüşləri]] ==== * [[Elşən Səmədov|Elşən Səlim oğlu Səmədov]]. ==== [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Rza Məmmədov|Rza Canbaba oğlu Məmmədov]]. * [[Şəhadət Usubov|Şəhadət Qalib oğlu Usubov]]. * [[Tərlan Dərgah oğlu Atakişiyev]]. * [[Müşfiq Mecidov|Müşfiq Bayram oğlu Məcidov]]. * [[Elgün Quliyev (əsgər, 1992)|Elgün Vasif oğlu Quliyev]]. * [[Şahmurad İsgəndərov|Şahmurad Natiq oğlu İsgəndərov]]. == Elm və Təhsili == Göylər kəndi Azərbaycan elminə və təhsilinə bir çox insanlar bəxş etmişdir ki, onlardan da [[Nurqələm Mikayılov]]u, [[Aləm Nuriyev]]i, [[Elxan Nuriyev (coğrafiyaçı)|Elxan Nuriyevi]] qeyd etmək olar. Göylər kəndində (Dağ Göylər) iki orta məktəb fəaliyyət göstərir. Bunlar '''Əlsuvar Məmmədov adına 1 saylı orta məktəb''' və '''Tehran Kərimov adına 2 saylı orta məktəb'''lərdir. == Mədəniyyəti == Göylər kəndində 1949-cu ildə tikilib istifadəyə verilmiş bina 1965-ci ildən etibarən Göylər kənd Folklor Evi olaraq fəaliyyət göstərir. 2015-ci il fevralın 16-dan mayın 29-na kimi keçirilən 5-ci [[Muğam Televiziya Müsabiqəsi]]nin qalibi Göylər kəndindən olan [[Nisbət Sədrayeva]] seçilmişdir.<ref name="Heydər Əliyev Fondunun rəsmi internet səhifəsi">{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |access-date=2021-02-02 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729050355/http://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |url-status=dead }}</ref> == Səhiyyə sistemi == Göylər kəndində 15 çarpaylıq Göylər kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Azərbaycan alimi, neyrocərrah, əməkdar həkim, tibb elmlər doktoru, professor [[Sabir Etibarlı]] da [[Şamaxı]] rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. == İqtisadiyyatı == Göylər kəndinin əhalisi başlıca olaraq [[əkinçilik]], qismən [[bağçılıq]] və [[heyvandarlıq]] üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri [[taxılçılıq]] tutur. Digər əkinçilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün həyətyanı sahələrdə bostan–tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir və arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi [[maldarlıq]] və [[qoyunçuluq]]dur. Göylər kəndi qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olan zaman kəndin sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edirdi. [[Kənd]]in yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunurdu. Yeyinti sənayesində əsas yeri üzüm məhsulunun emalı — şərabçılıq tuturdu. [[SSRİ]]-nin "alkoqolizmə qarşı mübarizə kampaniyası" çərçivəsində Azərbaycanda bir sıra bölgələrdə o cümlədən Göylər kəndində üzümçülük təsərrüfatı ləğv edildi. Üzüm sahələri saxlanılmaqla süfrə üzüm sortları əkmək planları isə SSRİ dağıldıqdan sonra torpaq sahələrinin kəndlilərə paylanılması nəticəsində reallaşmadı. Hal–hazırda kəndlilərə məxsus torpaqlarda taxıl əkilir və demək olar ki, bütün həyətyanı sahələrdə üzüm çardaqları var. [[Kənd]]in torpaq ehtiyatları və ərazisinin orta dağlıqda yerləşməsi burada bir çox təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün, o cümlədən [[dəmyə əkinçiliyi]] üçün şərait yaradır. Kəndin iqtisadiyyatında tikinti materialları, əsasən mişar daşı istehsalı üçün xammal bazası (Mədan dağı) var. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [http://www.youtube.com/watch?v=8zBVIXlntFQ Şamaxı abidələri (film, 09.09.2007)] * [http://goyler.my1.ru/news/1918_ci_il_mart_soyqirimi/2011-04-10-8 Göylər kəndində 1918-ci il Mart soyqırımının nəticələri] * [http://goyler.my1.ru/news/goylerin_menseyi_ve_el_yozumu/2009-12-18-3 Göylər kəndinin mənşəyi, etimologiyası və el yozumu] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Şamaxı rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun ləğv olunmuş kəndləri]] bady03lv42c7c4k1s0auflqdnk3e8pi 8985691 8985690 2026-07-02T07:34:29Z Etibar.muradli 63036 /* İqtisadiyyatı */ 8985691 wikitext text/x-wiki {{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Göylər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şamaxı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd. Göylər kəndi ([[Göylərdağ]]) həmçinin [[Acıdərə (Şamaxı)|Acıdərə]] və [[Çöl Göylər]] kəndləri ilə birlikdə meydana gələn Göylər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |access-date=2016-04-15 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023045923/http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |url-status=live }}</ref> Göylər kəndi [[Şamaxı]] rayonunda əhalisinin sayına görə ən böyük kənddir. == Tarixi == [[Şirvan xanlığı]]nda inzibati ərazi vahidi olan [[Elat mahalı]]nın tərkibində 1821-ci ildə Göylər kəndi də daxil olmaqla 20 oba (Bəyi, Xalac, Ərəbəbdülkərim, Bozavand, Qovlar, Paşalı, Zəngənə, Qaraimanlı, Karrar, Bayat, Pərdili, Xınıslı, Cəyirli, Birinci Ucarlı, İkinci Ucarlı, Üçüncü Ucarlı, Mirikənd, Taliş, Şamlı, Göylər) birləşmişdi. Bu mahalın sakinləri əsasən [[maldarlıq]], qismən isə [[əkinçilik]]lə məşğul olurdular. === Tarixi abidələri === # [[Qalacıq yaşayış yeri]] (III–XIII əsrlər<ref name=":0">{{Cite web |date=2 avqust 2001-ci il |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-09-29 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live }}</ref>) — Çöl Göylər kəndi<ref name=":1">{{ASE|6|108|Məqalə=ҜӨЈЛӘР ҸӨЛ|link=https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/108/mode/2up}}</ref> və ya Dağ Göylər kəndi.<ref name=":2">{{Cite web |title=GÖYLƏRDAĞ |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |access-date=2025-11-03 |archive-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202150519/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |url-status=live }}</ref> # [[Pirmərdəkan türbəsi]]<ref>{{Cite web |title=PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%c9%99rd%d3%99kan-turb%d3%99si/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917202711/https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ |url-status=live }}</ref> (XII–XIII əsrlər) — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR DAĞ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%d3%99r-dag/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111204424/https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%D3%99r-dag/ |url-status=live }}</ref> # Küp qəbirləri nekropolu (Antik dövr) — Göylər Dağ kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgah (Antik dövr və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgahın qəbiristanlığı (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Saxsılı taxta yaşayış yeri (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Pirəbağdad nekropolu (Antik dövr{{Mənbə göstər}}) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # [[Göylər məscidi]] (XII–XIII əsrlər)<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR MƏSCİDİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%c9%99r-m%c9%99scidi/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]]}}</ref> — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |website=Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tabeliyində İnformasiya Texnologiyaları və Məlumat İdarəetmə Mərkəzi |access-date=2025-09-29 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808005147/https://unvanportali.az/ |url-status= }}</ref> <center> <gallery caption="Pirmərdəkan türbəsi" perrow="5" widths="250px" heights="215px"> Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(3).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(1).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(23).jpg|</gallery> </center> == Coğrafiyası və iqlimi == {{Şəhərin iqlimi |Şəhər_yiyəlik= Göylər kəndi |Mənbə = [https://en.climate-data.org/asia/azerbaijan/samax%c4%b1-rayonu/goeyl%c9%99r-dag-956419/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/g%c3%b6yl%c7%9drda%c4%9f_azerbaijan_586459] | Yan_orta= 0.9 | Yan_orta_yağ= 37 | Fev_orta= 2.1 | Fev_orta_yağ= 46 | Mar_orta= 6.1 | Mar_orta_yağ= 60 | Apr_orta= 11.0 | Apr_orta_yağ= 58 | May_orta= 16.6 | May_orta_yağ= 50 | İyn_orta= 21.7 | İyn_orta_yağ= 35 | İyl_orta= 24.9 | İyl_orta_yağ= 16 | Avq_orta= 24.9 | Avq_orta_yağ= 17 | Sen_orta= 19.5 | Sen_orta_yağ= 44 | Okt_orta= 13.5 | Okt_orta_yağ= 56 | Noy_orta= 6.9 | Noy_orta_yağ= 53 | Dek_orta= 2.6 | Dek_orta_yağ= 40 | İl_orta = 12.6 | İl_orta_yağ = 512 | Yan_min_orta= -2.4 | Yan_maks_orta= 4.8 | Fev_min_orta= -1.6 | Fev_maks_orta= 6.2 | Mar_min_orta= 1.6 | Mar_maks_orta= 10.7 | Apr_min_orta= 5.8 | Apr_maks_orta= 15.7 | May_min_orta= 11.2 | May_maks_orta= 21.4 | İyn_min_orta= 15.9 | İyn_maks_orta= 26.9 | İyl_min_orta= 19.2 | İyl_maks_orta= 30.2 | Avq_min_orta= 19.3 | Avq_maks_orta= 30.2 | Sen_min_orta= 15 | Sen_maks_orta= 24.1 | Okt_min_orta= 9.8 | Okt_maks_orta= 17.5 | Noy_min_orta= 3.4 | Noy_maks_orta= 10.8 | Dek_min_orta= -0.7 | Dek_maks_orta= 6.5 | İl_min_orta = 8.0 | İl_maks_orta = 17.1 | Yan_müt_min= | Yan_müt_maks= | Fev_müt_min= | Fev_müt_maks= | Mar_müt_min= | Mar_müt_maks= | Apr_müt_min= | Apr_müt_maks= | May_müt_min= | May_müt_maks= | İyn_müt_min= | İyn_müt_maks= | İyl_müt_min= | İyl_müt_maks= | Avq_müt_min= | Avq_müt_maks= | Sen_müt_min= | Sen_müt_maks= | Okt_müt_min= | Okt_müt_maks= | Noy_müt_min= | Noy_müt_maks= | Dek_müt_min= | Dek_müt_maks= | İl_müt_min = | İl_müt_maks = | Yan_su_temp= | Fev_su_temp= | Mar_su_temp= | Apr_su_temp= | May_su_temp= | İyn_su_temp= | İyl_su_temp= | Avq_su_temp= | Sen_su_temp= | Okt_su_temp= | Noy_su_temp= | Dek_su_temp= | İl_su_temp = |}} == Əhalisi == Göylər kəndinin də daxil olduğu [[Elat mahalı]]nda 1821-ci ildə 1016 ailə yaşayırdı. 2009-cu il 1 Yanvar tarixli məlumatlara əsasən Göylər kəndinin əhalisi 7200 nəfər idi. === [[Şamaxı soyqırımı]] === Şamaxıda Lalayan, Samson Aspirov və T. Əmirovun quldur dəstələri 1918-ci il Aprelin 3-dən 16-a kimi Şamaxı əhalisinə qanlı divan tutmuşdular. Şamaxı qəzasında yerli erməni–rus–molokan kəndlilərinin köməyi ilə daşnaqlar 8000-dən artıq dinc azərbaycanlı əhali öldürmüşlər. 72 kəndi dağıtmış, 12 məhəllə məscidi və 800 illik tarixə sahib [[Şamaxı cümə məscidi]] içərisindəki insanlarla birlikdə yandırmışlar. Öldürülənlərin 1600 nəfərindən çoxu qadın, 965 nəfəri isə uşaq olmuşdu. Dağıdılan 72 kənddən biri də Göylər idi. Mənbələrdən belə aydın olur ki, erməni quldurları Göylərdə 55 nəfəri qətlə yetirmişdir. Onlar arasında kişilərlə birlikdə qadın və uşaqlar da var. Ermənilərin törədikləri vəhşiliklər indinin özündə də yaddaşlardan silinməyib. === Şəhid və itkinləri === ==== [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Əlsuvar Məmmədov|Əlsuvar Əliheydər oğlu Məmmədov]] — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |date=2022-12-29 |title=Daha bir şəhidin adını daşıyan gəmi suya endirildi — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |access-date=2025-09-29 |website=[[Qafqazinfo|Qafqazinfo.az]] |language=az |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230064525/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |url-status=live }}</ref> * [[Baba Mikayılov|Baba Balakişi oğlu Mikayılov]]. * [[Mirhəli Nuhov|Mirhəli Cümalı oğlu Nuhov]]. * [[Veyis Məhyəddinov|Veyis Rövşən oğlu Məhyəddinov]]. * [[Sərdar Səfərov Ələddin oğlu]]. * [[Bayramov Kamil Canbaba oğlu]]. ==== [[Aprel döyüşləri]] ==== * [[Elşən Səmədov|Elşən Səlim oğlu Səmədov]]. ==== [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Rza Məmmədov|Rza Canbaba oğlu Məmmədov]]. * [[Şəhadət Usubov|Şəhadət Qalib oğlu Usubov]]. * [[Tərlan Dərgah oğlu Atakişiyev]]. * [[Müşfiq Mecidov|Müşfiq Bayram oğlu Məcidov]]. * [[Elgün Quliyev (əsgər, 1992)|Elgün Vasif oğlu Quliyev]]. * [[Şahmurad İsgəndərov|Şahmurad Natiq oğlu İsgəndərov]]. == Elm və Təhsili == Göylər kəndi Azərbaycan elminə və təhsilinə bir çox insanlar bəxş etmişdir ki, onlardan da [[Nurqələm Mikayılov]]u, [[Aləm Nuriyev]]i, [[Elxan Nuriyev (coğrafiyaçı)|Elxan Nuriyevi]] qeyd etmək olar. Göylər kəndində (Dağ Göylər) iki orta məktəb fəaliyyət göstərir. Bunlar '''Əlsuvar Məmmədov adına 1 saylı orta məktəb''' və '''Tehran Kərimov adına 2 saylı orta məktəb'''lərdir. == Mədəniyyəti == Göylər kəndində 1949-cu ildə tikilib istifadəyə verilmiş bina 1965-ci ildən etibarən Göylər kənd Folklor Evi olaraq fəaliyyət göstərir. 2015-ci il fevralın 16-dan mayın 29-na kimi keçirilən 5-ci [[Muğam Televiziya Müsabiqəsi]]nin qalibi Göylər kəndindən olan [[Nisbət Sədrayeva]] seçilmişdir.<ref name="Heydər Əliyev Fondunun rəsmi internet səhifəsi">{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |access-date=2021-02-02 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729050355/http://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |url-status=dead }}</ref> == Səhiyyə sistemi == Göylər kəndində 15 çarpaylıq Göylər kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Azərbaycan alimi, neyrocərrah, əməkdar həkim, tibb elmlər doktoru, professor [[Sabir Etibarlı]] da [[Şamaxı]] rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. == İqtisadiyyatı == Göylər kəndinin əhalisi başlıca olaraq [[əkinçilik]], qismən [[bağçılıq]] və [[heyvandarlıq]] üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri [[taxılçılıq]] tutur. Digər əkinçilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün həyətyanı sahələrdə bostan–tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir və arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi [[maldarlıq]] və [[qoyunçuluq]]dur. Göylər kəndi qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olan zaman kəndin sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edirdi. [[Kənd]]in yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunurdu. Yeyinti sənayesində əsas yeri üzüm məhsulunun emalı — şərabçılıq tuturdu. [[SSRİ]]-nin "alkoqolizmə qarşı mübarizə kampaniyası" çərçivəsində Azərbaycanda bir sıra bölgələrdə o cümlədən Göylər kəndində üzümçülük təsərrüfatı ləğv edildi. Üzüm sahələri saxlanılmaqla süfrə üzüm sortları əkmək planları isə SSRİ dağıldıqdan sonra torpaq sahələrinin kəndlilərə paylanılması nəticəsində reallaşmadı. Hal–hazırda kəndlilərə məxsus torpaqlarda taxıl əkilir və demək olar ki, bütün həyətyanı sahələrdə üzüm çardaqları var. Kəndin torpaq ehtiyatları və ərazisinin orta dağlıqda yerləşməsi burada bir çox təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün, o cümlədən [[dəmyə əkinçiliyi]] üçün şərait yaradır. Kəndin iqtisadiyyatında tikinti materialları, əsasən mişar daşı istehsalı üçün xammal bazası (Mədan dağı) var. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [http://www.youtube.com/watch?v=8zBVIXlntFQ Şamaxı abidələri (film, 09.09.2007)] * [http://goyler.my1.ru/news/1918_ci_il_mart_soyqirimi/2011-04-10-8 Göylər kəndində 1918-ci il Mart soyqırımının nəticələri] * [http://goyler.my1.ru/news/goylerin_menseyi_ve_el_yozumu/2009-12-18-3 Göylər kəndinin mənşəyi, etimologiyası və el yozumu] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Şamaxı rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun ləğv olunmuş kəndləri]] 182np8iyjeudmoi2p0bwe7tq3tdyli9 8985715 8985691 2026-07-02T08:05:54Z Etibar.muradli 63036 /* Mədəniyyəti */ 8985715 wikitext text/x-wiki {{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Göylər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şamaxı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd. Göylər kəndi ([[Göylərdağ]]) həmçinin [[Acıdərə (Şamaxı)|Acıdərə]] və [[Çöl Göylər]] kəndləri ilə birlikdə meydana gələn Göylər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |access-date=2016-04-15 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023045923/http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |url-status=live }}</ref> Göylər kəndi [[Şamaxı]] rayonunda əhalisinin sayına görə ən böyük kənddir. == Tarixi == [[Şirvan xanlığı]]nda inzibati ərazi vahidi olan [[Elat mahalı]]nın tərkibində 1821-ci ildə Göylər kəndi də daxil olmaqla 20 oba (Bəyi, Xalac, Ərəbəbdülkərim, Bozavand, Qovlar, Paşalı, Zəngənə, Qaraimanlı, Karrar, Bayat, Pərdili, Xınıslı, Cəyirli, Birinci Ucarlı, İkinci Ucarlı, Üçüncü Ucarlı, Mirikənd, Taliş, Şamlı, Göylər) birləşmişdi. Bu mahalın sakinləri əsasən [[maldarlıq]], qismən isə [[əkinçilik]]lə məşğul olurdular. === Tarixi abidələri === # [[Qalacıq yaşayış yeri]] (III–XIII əsrlər<ref name=":0">{{Cite web |date=2 avqust 2001-ci il |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-09-29 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live }}</ref>) — Çöl Göylər kəndi<ref name=":1">{{ASE|6|108|Məqalə=ҜӨЈЛӘР ҸӨЛ|link=https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/108/mode/2up}}</ref> və ya Dağ Göylər kəndi.<ref name=":2">{{Cite web |title=GÖYLƏRDAĞ |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |access-date=2025-11-03 |archive-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202150519/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |url-status=live }}</ref> # [[Pirmərdəkan türbəsi]]<ref>{{Cite web |title=PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%c9%99rd%d3%99kan-turb%d3%99si/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917202711/https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ |url-status=live }}</ref> (XII–XIII əsrlər) — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR DAĞ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%d3%99r-dag/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111204424/https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%D3%99r-dag/ |url-status=live }}</ref> # Küp qəbirləri nekropolu (Antik dövr) — Göylər Dağ kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgah (Antik dövr və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgahın qəbiristanlığı (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Saxsılı taxta yaşayış yeri (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Pirəbağdad nekropolu (Antik dövr{{Mənbə göstər}}) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # [[Göylər məscidi]] (XII–XIII əsrlər)<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR MƏSCİDİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%c9%99r-m%c9%99scidi/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]]}}</ref> — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |website=Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tabeliyində İnformasiya Texnologiyaları və Məlumat İdarəetmə Mərkəzi |access-date=2025-09-29 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808005147/https://unvanportali.az/ |url-status= }}</ref> <center> <gallery caption="Pirmərdəkan türbəsi" perrow="5" widths="250px" heights="215px"> Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(3).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(1).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(23).jpg|</gallery> </center> == Coğrafiyası və iqlimi == {{Şəhərin iqlimi |Şəhər_yiyəlik= Göylər kəndi |Mənbə = [https://en.climate-data.org/asia/azerbaijan/samax%c4%b1-rayonu/goeyl%c9%99r-dag-956419/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/g%c3%b6yl%c7%9drda%c4%9f_azerbaijan_586459] | Yan_orta= 0.9 | Yan_orta_yağ= 37 | Fev_orta= 2.1 | Fev_orta_yağ= 46 | Mar_orta= 6.1 | Mar_orta_yağ= 60 | Apr_orta= 11.0 | Apr_orta_yağ= 58 | May_orta= 16.6 | May_orta_yağ= 50 | İyn_orta= 21.7 | İyn_orta_yağ= 35 | İyl_orta= 24.9 | İyl_orta_yağ= 16 | Avq_orta= 24.9 | Avq_orta_yağ= 17 | Sen_orta= 19.5 | Sen_orta_yağ= 44 | Okt_orta= 13.5 | Okt_orta_yağ= 56 | Noy_orta= 6.9 | Noy_orta_yağ= 53 | Dek_orta= 2.6 | Dek_orta_yağ= 40 | İl_orta = 12.6 | İl_orta_yağ = 512 | Yan_min_orta= -2.4 | Yan_maks_orta= 4.8 | Fev_min_orta= -1.6 | Fev_maks_orta= 6.2 | Mar_min_orta= 1.6 | Mar_maks_orta= 10.7 | Apr_min_orta= 5.8 | Apr_maks_orta= 15.7 | May_min_orta= 11.2 | May_maks_orta= 21.4 | İyn_min_orta= 15.9 | İyn_maks_orta= 26.9 | İyl_min_orta= 19.2 | İyl_maks_orta= 30.2 | Avq_min_orta= 19.3 | Avq_maks_orta= 30.2 | Sen_min_orta= 15 | Sen_maks_orta= 24.1 | Okt_min_orta= 9.8 | Okt_maks_orta= 17.5 | Noy_min_orta= 3.4 | Noy_maks_orta= 10.8 | Dek_min_orta= -0.7 | Dek_maks_orta= 6.5 | İl_min_orta = 8.0 | İl_maks_orta = 17.1 | Yan_müt_min= | Yan_müt_maks= | Fev_müt_min= | Fev_müt_maks= | Mar_müt_min= | Mar_müt_maks= | Apr_müt_min= | Apr_müt_maks= | May_müt_min= | May_müt_maks= | İyn_müt_min= | İyn_müt_maks= | İyl_müt_min= | İyl_müt_maks= | Avq_müt_min= | Avq_müt_maks= | Sen_müt_min= | Sen_müt_maks= | Okt_müt_min= | Okt_müt_maks= | Noy_müt_min= | Noy_müt_maks= | Dek_müt_min= | Dek_müt_maks= | İl_müt_min = | İl_müt_maks = | Yan_su_temp= | Fev_su_temp= | Mar_su_temp= | Apr_su_temp= | May_su_temp= | İyn_su_temp= | İyl_su_temp= | Avq_su_temp= | Sen_su_temp= | Okt_su_temp= | Noy_su_temp= | Dek_su_temp= | İl_su_temp = |}} == Əhalisi == Göylər kəndinin də daxil olduğu [[Elat mahalı]]nda 1821-ci ildə 1016 ailə yaşayırdı. 2009-cu il 1 Yanvar tarixli məlumatlara əsasən Göylər kəndinin əhalisi 7200 nəfər idi. === [[Şamaxı soyqırımı]] === Şamaxıda Lalayan, Samson Aspirov və T. Əmirovun quldur dəstələri 1918-ci il Aprelin 3-dən 16-a kimi Şamaxı əhalisinə qanlı divan tutmuşdular. Şamaxı qəzasında yerli erməni–rus–molokan kəndlilərinin köməyi ilə daşnaqlar 8000-dən artıq dinc azərbaycanlı əhali öldürmüşlər. 72 kəndi dağıtmış, 12 məhəllə məscidi və 800 illik tarixə sahib [[Şamaxı cümə məscidi]] içərisindəki insanlarla birlikdə yandırmışlar. Öldürülənlərin 1600 nəfərindən çoxu qadın, 965 nəfəri isə uşaq olmuşdu. Dağıdılan 72 kənddən biri də Göylər idi. Mənbələrdən belə aydın olur ki, erməni quldurları Göylərdə 55 nəfəri qətlə yetirmişdir. Onlar arasında kişilərlə birlikdə qadın və uşaqlar da var. Ermənilərin törədikləri vəhşiliklər indinin özündə də yaddaşlardan silinməyib. === Şəhid və itkinləri === ==== [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Əlsuvar Məmmədov|Əlsuvar Əliheydər oğlu Məmmədov]] — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |date=2022-12-29 |title=Daha bir şəhidin adını daşıyan gəmi suya endirildi — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |access-date=2025-09-29 |website=[[Qafqazinfo|Qafqazinfo.az]] |language=az |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230064525/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |url-status=live }}</ref> * [[Baba Mikayılov|Baba Balakişi oğlu Mikayılov]]. * [[Mirhəli Nuhov|Mirhəli Cümalı oğlu Nuhov]]. * [[Veyis Məhyəddinov|Veyis Rövşən oğlu Məhyəddinov]]. * [[Sərdar Səfərov Ələddin oğlu]]. * [[Bayramov Kamil Canbaba oğlu]]. ==== [[Aprel döyüşləri]] ==== * [[Elşən Səmədov|Elşən Səlim oğlu Səmədov]]. ==== [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Rza Məmmədov|Rza Canbaba oğlu Məmmədov]]. * [[Şəhadət Usubov|Şəhadət Qalib oğlu Usubov]]. * [[Tərlan Dərgah oğlu Atakişiyev]]. * [[Müşfiq Mecidov|Müşfiq Bayram oğlu Məcidov]]. * [[Elgün Quliyev (əsgər, 1992)|Elgün Vasif oğlu Quliyev]]. * [[Şahmurad İsgəndərov|Şahmurad Natiq oğlu İsgəndərov]]. == Elm və Təhsili == Göylər kəndi Azərbaycan elminə və təhsilinə bir çox insanlar bəxş etmişdir ki, onlardan da [[Nurqələm Mikayılov]]u, [[Aləm Nuriyev]]i, [[Elxan Nuriyev (coğrafiyaçı)|Elxan Nuriyevi]] qeyd etmək olar. Göylər kəndində (Dağ Göylər) iki orta məktəb fəaliyyət göstərir. Bunlar '''Əlsuvar Məmmədov adına 1 saylı orta məktəb''' və '''Tehran Kərimov adına 2 saylı orta məktəb'''lərdir. == Mədəniyyəti və Dini-ictimai keçmişi == === Mədəniyyəti === Göylər kəndində 1949-cu ildə tikilib istifadəyə verilmiş bina 1965-ci ildən etibarən Göylər kənd Folklor Evi olaraq fəaliyyət göstərir. 2015-ci il fevralın 16-dan mayın 29-na kimi keçirilən 5-ci [[Muğam Televiziya Müsabiqəsi]]nin qalibi Göylər kəndindən olan [[Nisbət Sədrayeva]] seçilmişdir.<ref name="Heydər Əliyev Fondunun rəsmi internet səhifəsi">{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |access-date=2021-02-02 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729050355/http://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |url-status=dead }}</ref> === Dini-ictimai keçmişi === {{iş gedir}} Şirvan regionunun mühüm strateji nöqtələrindən hesab edilən Göylər kəndinin dini-mənəvi keçmişindən danışarkən üç əsas məqama diqqət yetirməliyik. Çünki kənd ərazisində bu günə qədər aparılan arxeoloji tədqiqatlar və etnoqrafik araşdırmalar ərazinin qədim yaşayış məskəni olduğunu sübuta yetirir. Kəndin istər etnoqrafik, istər toponimik, istərsə də mənəvi düşüncə yaddaşında bu amillərin rolu böyükdür. Kəndin etnik konstruksiyasının yaranma, dəyişmə və formalaşma mərhələlərini nəzərə alaraq dini cizgilərin kontur xəritəsini çəkərkən kifayət qədər dərin mənzərənin yarandığı görünür. 1. Göylər kənd ərazisində mövcud olan qədim dövrlərə aid dini abidələr. Kənd ərazisində Kərimli təpəliyində yerləşən qədim qəbiristanlıqda uzunsov formalı, yerə batmış qəbirlər var. Tədqiqatçılar bu qəbirlərin qədim türk etnoslarına xas olduğunu ehtimal edirlər. Digər tərəfdən Çöl Göylər ərazisində Pirə-Bağdad qəbiristanlığının yaxınlığında "Sarı pir" adı ilə tanınan, amma bu gün yeri bilinməyən daha bir abidə mövcud olub. Həmin ziyarət yerinin İslam dinindən xeyli əvvələ aid olduğu, qədim türk inanclarından qaynaqlandığı ehtimalı var. Bu dövrdə inanc sistemini qədim türklərə məxsus "tenqriçilik" formalaşdırdığı şübhəsizdir. 2. Erkən orta əsrlər dövrü. Bu dövrə aid toponimik abidələrdə dini mahiyyəti əks etdirən maddi faktlar olmasa da, İslamın gəlişinə qədərki dini mənzərəni aydınlaşdırmağa kömək edir. Bu dövrü xarakterizə edən iki əsas toponimik faktor Çöl Göylər ərazisindəki "Qalacıq yeri" və Dağ Göylər ərazisindəki ən hündür zirvələrdən birinə malik olan "Arnout" dağıdır. Hər iki ərazinin Qafqaz Albaniyası dövrünə aid olduğu tədqiqatçılar tərəfindən təsdiq edilir. Xüsusilə arxeoloq, professor Aləm Nuriyevin araşdırmalarına əsasən "Qalacıq yeri" kimi tanınan ərazidə III-VIII əsrlərdə şəhər tipli yaşayışın olduğu sübuta yetirilib. Kənd ərazisində bu günə qədər xristianlığa aid heç bir faktiki sübut tapılmadığını nəzərə alsaq, zərdüştilik dininin ərazidə yayıldığı ehtimal edilir. Xüsusilə də "Arnout" toponimi buna misaldır. Qafqaz Albaniyası dövründə atəşpərəstliyə etiqad edən tayfalar dövlətin müdafiəsində od elementindən geniş şəkildə istifadə edirdilər. Bunun üçün strateji əhəmiyyətli hündür dağ zirvələri mühüm rol oynayırdı. Düşmən hücumları zamanı həmin zirvələrdə qalanan tonqallar vasitəsilə digər məntəqələrə "həyəcan siqnalı" verilirdi. Hətta tarixi mənbələrdə güclü düşmən hücumları zamanı ölkənin bir çox yerlərində yandırılan çoxsaylı tonqallara görə bu torpaqlara ərəb mənbələrində "odlar ölkəsi" adı verildiyi qeyd olunur. 3. İslam dininin gəlişindən sonrakı dövr. Aparılan tədqiqatlar İslamın Göylər kəndinin yerləşdiyi ərazilərə VIII əsrdə gəldiyini sübut edir. Miladi 743-cü ildə Göylər kəndinin 16 kilometrliyində tikilmiş Şamaxı Cümə məscidi, Aləm Nuriyevin Qalacıq yaşayış məskəninin məhv olmasını VIII əsrə aid etməsi, eləcə də Pirə-Bağdad ərazisində ərəblərlə yerli sakinlər arasında baş vermiş döyüş haqqında rəvayət bu müddəanı gücləndirir. Beləliklə, Göylər kəndi ərazisinin dini-etnoqrafik mənzərəsində əsas rolu oynayan İslam dininin təşəkkülü və formalaşması başlayıb. Kənd ərazisindəki toponimlərin mütləq çoxluğu, əhalinin düşüncə və yaşayış tərzi məhz bu dinin təsiri altında formalaşıb. Orta əsrlərin böyük bir dövründə İslam dininin hakim mövqeyinə dair bir sıra abidələr mövcud olsa da, yerli sakinlərin yaşayışı, dövrü tarixi proseslərdə iştirakı haqqında heç bir məlumat yoxdur. Ərazisi Şirvanşahlar dövlətinin tərkibinə aid olunsa belə, Göylər kəndinin adına o dövrü əhatə edən tarixi mənbələrdə rast gəlinmir (hər halda indiyə qədər belə bir fakt aşkarlanmayıb və ya bizə məlum deyil – red.). Bunun iki səbəbi var. Birincisi həmin dövrlərə aid mənbələrdə məlumat çox azdır. Mövcud məlumatlar isə daha çox Şirvanşahlar dövlətinin hökmdarlarını və xarici siyasətini əks etdirir. İkinci tərəfdən Göylər əhalisi yarımköçəri həyat tərzi keçirdiyinə görə "mərkəzdənqaçma" amili onları Şirvanşahlar "dairəsindən" kənarda saxlaya bilər. Sakinlər arasında dövlət idarəetməsində iştirak edən, dini sferanıntənzimlənməsinə qoşulan şəxslərlə bağlı heç bir məlumat yoxdur. Kənd ərazisində ən məşhur abidə Pir Mərdəkan xanəgahıdır. Xanəgahın araşdırılmasında bir çox tədqiqatçılar, o cümlədən arxeoloq alimlər A. Nuriyev, H. Ciddi və M. Nemətova iştirak ediblər. Üzərindəki kitabədən 1188–1203-cü illər aralığında Şirvanşah Fərruxzad ibn Mənuçöhr tərəfindən inşa etdirildiyi sübuta yetirilən türbədə kimin dəfn olunduğu bu günə qədər mübahisə mövzusudur. M. Nemətova türbədə olan kitabələrə əsasən həmin şəxsin Cənubi Azərbaycanın Mədək şəhərindən olan Tair Tac əl-Hüda Mədəkani olduğu qənaətinə gəlsə də, bəzi tədqiqatçılar bu fikri düzgün hesab etmirlər. Bir sıra araşdırmalarda, o cümlədən yerli rəvayətlərdə türbədə Şirvanşahın özünün və ya nəvəsinin dəfn edildiyi iddiası da səslənir. Burada Şirvan müqəddəslərindən (övliya, ruhani) birinin torpağa tapşırıldığı görüşləri də var. Kitabədə dəfn edilən şəxsin adı "Tac əl-Hüda" kimi qeyd olunur, amma onun şəxsiyyəti barədə sənədlərdə heç bir məlumat yoxdur. F. A. Deminskinin "Şamaxı qəzası Qəbirstan nahiyəsi haqqında məlumatlar" kitabında xanəgahın adı çəkilir. Həmin məşhur rəvayətdə Göylər kəndinin əsasını təşkil edən əhalinin XI-XII əsrlərdə Bağdad tərəflərdən gəlib Pir Mərdəkan xanəgahının yaxınlığında məskunlaşdıqları qeyd edilir. Xanəgahın dini təyinatlı mövqeyinin olmasına baxmayaraq orta əsrlərdə mühüm dövlət müəssisəsi kimi fəaliyyət göstərdiyini də qeyd etməliyik. Cənub istiqamətində (İran, İraq, Ərəbistan, Hindistan və s.) hərəkət edən karvanlar məhz buradan keçirdi. Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı Şamaxı şəhərinə daxil olmaq üçün icazənin verilməsi Pir Mərdəkan xanəgahı yaxınlığında həyata keçirilirdi. Xanəgahda türbədən başqa məscid və karvansara, eləcə də yaxınlıqda iki çeşmə vardı. Ərazinin qəbiristanlığa çevrilməsi sonrakı dövrlərdə, ola bilsin, Şirvanşahlar dövlətinin süqutundan sonra baş vermişdi. Göylər kəndi ərazisində – Çöl Göylərdə məşhur olan digər bir abidə Pirə-Bağdaddır. "Bağdad elçisi" kimi xarakterizə edilən türbə VIII əsrə aid olunur. Onun Bağdaddan bu ərazilərdə İslam dinini yaymaq üçün gəlmiş şəxs yox, məhz VIII əsrdə yerli əhali ilə ərəblər arasında baş vermiş döyüşdə öldürülən ərəb sərkərdəsinin qəbri olduğu fikri daha üstündür. Tarixi mənbələrdə Göylər kənd sakini olduğu şübhə doğurmayan ilk şəxs 1708-ci ilə aid sənəddə aşkarlanıb. Tədqiqatçı Kamran Abdullayev tərəfindən üzə çıxarılan və yazıçı Qurban Yaquboğlu tərəfindən ictimailəşdirilən sənəddə Göylər sakini Cəbrayıl İbrahim oğlunun Şamaxı Cümə məscidinə aid "Namaz təlimi" adlı kitabın katibi olduğu qeyd edilib. Bu yazılı mənbələrdə adı keçən ilk Göylər sakinidir. Orta əsrlərdə çap maşınları hələ olmadığı üçün kitablar məhz katiblər tərəfindən əllə yazılaraq çoxaldılırdı. Bu səbəbdən bir çox hallarda əsərin sonunda müəlliflə bərabər katibin də adı qeyd olunurdu. Katiblər dili səlis bilməli, gözəl xəttə malik olmalı və sürətlə yazmağı bacarmalı idilər. Bəzi hallarda onlarda xəttatlıq bacarığı da olurdu. Bu baxımdan 1708-ci ildə bir Göylər sakinində bu xüsusiyyətlərin olması kənddə dini mühitə sübut kimi nəzərə çarpır. Təəssüf ki, o dövrə aid başqa hər hansı yazılı mənbədən əlavə məlumat əldə edə bilməmişik. Göylər kəndi ilə bağlı rəsmi mənbələrlə əsaslandırılmış məlumatlar XIX əsrin 20-ci illərindən etibarən başlanır. Azərbaycanın çar Rusiyasının tərkibinə keçməsindən sonra aparılan kameral siyahıyaalmalarda kənd əhalisi ilə bağlı məlumatlara rast gəlinir. Bu siyahılar kəndlə bağlı tədqiqatlarda əsas mənbələrdən biri hesab edilir. Bundan başqa, kənd sakinlərinin kollektiv yaddaşında, eləcə də ayrı-ayrı folklor nümunələrində yer alan faktlardan bəhrələnmək mümkündür. Kəndin dini mənzərəsinin canlandırılmasında bu amillərin mühüm rolu var. Bu mövzuya keçməzdən əvvəl dövrün ictimai-siyasi şərtlərinə toxunmaq vəziyyəti anlamaq baxımından əhəmiyyətlidir. 1820-ci ildə Azərbaycan torpaqlarının çar Rusiyası tərkibinə keçməsindən sonra təkcə siyasi-iqtisadi şərait deyil, dini-ictimai mühit də dəyişdi. Çar üsul-idarəsi dini sferanın nəzarətə götürülməsini təmin etmək üçün bir sıra addımlar atdı. Kəndlərə və məscidlərə mollalar birbaşa dövlət tərəfindən təyin edilməyə başlandı. Mollaların vəzifələrinə yeni doğulan uşaqların, vəfat edən şəxslərin qeydiyyatını aparmaq, kəbin kəsilməsi, boşanma işləri, cənazə namazlarının qılınması daxil idi. Məscidin idarəedilməsi, mollaxana kimi sırf dini işlər də onun fəaliyyət sahəsinə aid idi. Molla eyni zamanda sakinlər üçün ərizə yazan, mübahisəli məsələlərin həllində və miras bölgüsündə yaxından iştirak edən, yüzbaşı seçkilərində savadsız kəndlilərin əvəzinə imza atan nüfuzlu şəxs idi. Bu fəaliyyətlərinə görə mollaya dövlət tərəfindən aylıq maaş verilirdi. Bu dövrdə kəndlərə başqa bölgələrdən təyinatla molla göndərilməsi faktları da mövcuddur. 1872-ci il islahatlarından sonra isə molla təyinatı qaydalarında dəyişiklik edildi. Molla kənd icması - ağsaqqallar, nüfuzlu və varlı şəxslər, eləcə də məscid dindarları tərəfindən seçilməyə başladı. Kənd icması tərəfindən seçilmiş molla qəza qazılığına təqdim olunur, o da öz növbəsində Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Sünni Ruhani İdarəsinə (müftilik) göndərirdi. Seçilən molla Tiflisdə təsdiqlənməli idi. Təsdiqlənəcək şəxsin Tiflisə çağırılaraq imtahan edilməsi də mümkün idi. Apardığımız araşdırmalar zamanı bu dövrlərdə Göylər kəndinin mollası olmuş şəxslərin xronoloji ardıcıllığını tərtib etməyə çalışdıq. Məlumatların bir qismi rəsmi sənədlərdə əksini tapsa da adlar və ardıcıllıq əsasən kənd sakinlərinin yaddaşına əsaslanır. Göylər kəndinin bizə məlum olan ilk mollası Molla Nurudur. O, 1840-cı illərdə Göylər kəndinə təyinatla göndərilib. Əslən Qəbələ rayonundan olduğu deyilir. Molla Nuru Göylər kəndində evlənərək yaşayıb. Fəaliyyəti 1840-50-ci illəri əhatə edib. Dini xidmətini başa vurduqdan sonra Qəbələyə qayıtdığı deyilir. Göylər kəndinin bizə məlum ikinci mollası Molla Nəbi Hacı İbrahim oğludur. 1860-cı illərə aid sənədlərdə adı mahız "molla" kimi qeyd olunur. Çar hökuməti tərəfindən bir nüsxəsi Tiflisdəki müsəlman idarəsinə göndərilən sənəddə Molla Nəbinin dövlət əleyhinə işləməkdə şübhəli bilindiyi qeyd olunub. Molla Nəbi kəndin o dövrdəki nüfuzlu Hacı İbrahim nəslinin nümayəndəsi idi. Mürəkkəb bir ictimai formalaşma dövrü keçən Göylər kəndinin özünütəsdiq mübarizəsində Molla Nəbinin mühüm xidmətləri olub. Onun 1860-cı illərdə kənd mollası olduğu ehtimal edilir. Həmin dövrdə göylərilərin qonşu tayfalarla ərazi mübarizəsində əsas fiqurlardan biri olduğu ehtimal edilir. Həmin dövrdə molla Abdulla Nuru 1870-ci illərdə Göylər kəndində molla Abdulla Nuru oğlu olub. Onun kəndin mollası kimi fəaliyyət dövrü sənədlərdə əksini tapıb. Molla Abdulla Göylərin bilinən ilk oğlundan sonra ikinci mollasıdır. Bundan başqa, kənd sakinlərinin kollektiv yaddaşında, 1905-ci il sənədlərində kənddəki yüzbaşı seçkilərində iştirak etmiş kənd sakinləri arasında yalnız bir nəfərin – Nurməmməd Abdulla oğlunun adının qarşısında "molla" titulu qeyd edilib. Bu isə kənddə XX əsrin ilk illərindən etibarən Molla Nurməmməd Abdulla oğlunun din xadimi olduğunu göstərir. Türkiyənin İstanbul şəhərində dini təhsil almış Molla Nurməmməd 1925-ci ildə vəfat edir. Nurməmməd Abdulla oğlundan sonra kənddə mollalıq onun qardaşı Fəttah Abdulla oğluna həvalə olunur. Artıq Azərbaycanda sovet dövrü başlamışdı və dövlət tərəfindən molla təyinatı dayandırılmışdı. Eyni zamanda dinin nüfuzdan salınması istiqamətində aparılan təbliğat və din adamlarının sıxışdırılması prosesi məsələni mürəkkəbləşdirirdi. Camaat tərəfindən molla seçilən Molla Fəttahın dövrü ən çətin, ən mürəkkəb şəraitə təsadüf etdi. Molla Fəttah 1937-ci il repressiyası zamanı güllələndi. 1850-1937-ci illəri əhatə edən zaman aralığında diqqəti cəlb edən məqam kəndin baş mollası ("baş molla" ifadəsi yerli termindir, müstəqillik dövrünə qədər camaat belə deyib; görünür, kənddə bir neçə molla olduğu üçün bu ifadədən istifadə olunub; hazırda onu "imam" titulu əvəzləyib – red.) vəzifəsində işləyən şəxslərin – bir nəfər istisna – hamısının bir nəslə mənsub olmasıdır. Həmin dövrlərdə Göylər kəndində başqa mollalar da fəaliyyət göstərirdi, amma bizim mövzumuz "baş molla" təyinatı ilə bağlı olduğundan onlardan bəhs etməyəcəyik. Kənddə ilk məscidin təməlinin nə zaman qoyulduğu məlum deyil. Pir Mərdəkan xanəgahında orta əsrlərdə məscid fəaliyyət göstərib. Xanəgahların strukturuna uyğun olaraq burada türbədən əlavə karvansara va məscid günümüzədək gəlib çatmışdır. XX əsrin ortalarında həmin məscidin qalıqları da var. XX əsrin ortalarında həmin məscidin qalıqları da var idi. 1902-ci ildə Göylər kəndində yeni məscidin tikintisinə başlanır. Tikintinin təşkilati məsələlərinə kənd ağsaqqalı Hacı Nuh Hacı İbrahim oğlu rəhbərlik edir. Kənd sakinlərinin vəsaiti və iştirakı ilə tikilən məscid görünüş etibarilə klassik üslubdan fərqlənsə də kifayət qədər böyük idi. Yeni məscidin tikintisini zəruri edən əsas səbəblərdən birincisi xanəgah ərazisində mövcud olan tikintinin kiçik olması idi. Əhali sayının artması kənddə daha böyük məscidə ehtiyac yaratmışdı. İkinci tərəfdən 1902-ci ildə Şamaxıda baş verən dəhşətli zəlzələnin fəsadları Göylər kəndində də özünü göstərmişdi. Buna görə də kənd sakinləri yeni məscidin tikilməsi qərarına gəlmişdilər. Göylər kəndində XIX əsrin ikinci yarısında başlanan ictimai-sosial inkişaf xüsusilə 1872-ci il islahatlarından sonra daha da yüksəldi. Bütün bunlar dini sferaya təsirsiz ötüşə bilməzdi. Bu dövrdə kənd məscidində fəaliyyət göstərən mollaxanada təhsil almış uşaqlar şəriətin təməl biliklərinə yiyələnirdilər. Dini təhsilə davam etmək istəyənlər daha sonra Şamaxı Cümə məscidinin nəzdində mədrəsələrdə oxuyurdular. Təsadüfi deyil ki, XX əsr sovet hakimiyyəti illərində Göylər kəndində ərəb-fars dillərinə bələd olan və bu dillərdə sərbəst şəkildə yazıb-oxumağı bacaran kifayət qədər molla var idi. Onlar XX əsrin əvvəllərində əvvəlcə kənd mollaxanasında, ardınca Şamaxıda dini təhsil almışdılar. Məhz bu səbəbdən idi ki, dini təhsilin qadağan olunduğu, ruhanilərin ictimai proseslərdən kənarda saxlandığı XX əsrin gedişatında Göylər kəndində məşhur "yeddiilik" fəaliyyət göstərdi. Quranı sərbəst və düzgün şəkildə oxumağı bacaran bu yeddi dindar cənazə qaldırılandan qədər qısa müddət ərzində Quranı xətm edirdilər. Xətm mərasimlərində, adətən, yeddi molla iştirak edirdi, bəzi hallarda onların sayı səkkiz nəfər olurdu. Araşdırmalar zamanı onlardan bəzilərinin ərəb əlifbası ilə yazdıqları mətnlərin, eləcə də ərəb-fars dillərində klassik ədəbiyyat nümunələrinin olduğu təsdiqlənib. XIX əsrin ikinci yarısından etibarən kənddə sosial durumun yaxşılaşması əlavə imkanlar yaratdı. Gəlirlərin artması nəticəsində kəndin inanclı şəxsləri Məkkə ziyarətinə getməyə başladılar. O dövrdə heç bir texniki nəqliyyat vasitələri olmadığı üçün at, dəvə və piyada həyata keçirilən bu əməl 6-12 ay vaxt alırdı. Araşdırmalarımız zamanı 1920-ci ilə qədər Göylər kəndinin 22 sakininin həcc ziyarətinə getdiyi təsdiqini tapdı. Həmin şəxslər aşağıdakılardır: 1. Hacı Molla Ağa Şıxı oğlu; 2. Hacı Üzeyir Əlimərdan oğlu; 3. Hacı İbrahim Əlimərdan oğlu (Hacı Üzeyirlə Hacı İbrahim qohum və ya qardaş deyil – red.); 4. Hacı Nəbi İbrahim oğlu; 5. Hacı Nuh İbrahim oğlu; 6. Hacı Musa İbrahim oğlu; 7. Hacı Əmirəhməd Qasım oğlu; 8. Hacı Rəsul Məhəmmədrza oğlu; 9. Hacı Məhyəddin Məhəmməd oğlu; 10. Hacı Nüsrəddin Məhəmməd oğlu; 11. Hacı Murad Allahyar oğlu; 12. Hacı Cəlal Mikayıl oğlu; 13. Hacı Məmmədəli Kərim oğlu; 14. Hacı Allahverdi İbad oğlu; 15. Hacı Hasan Səfər oğlu; 16. Hacı Bayram Mikayıl oğlu; 17. Hacı Kərim Bədəl oğlu; 18. Hacı Rəsul Pirimverdi oğlu; 19. Hacı Qasım Qurban oğlu; 20. Hacı Şahbəddin Xudaverdi oğlu; 21. Hacı Əbdülkərim Kərim oğlu; 22. Hacı Xudaverdi Şahbəddin oğlu. Həcc ziyarət etmiş bu şəxslərdən iki nəfəri – Hacı Hasan Səfər oğlu və Hacı Qasım Qurban oğlu ziyarətdə olarkən vəfat edib. Bundan başqa, 1920-ci ildə bir neçə Göylər sakini həcc ziyarətinə yollansa da, Türkiyədən geriyə qayıtmağa məcbur olmuşlar. Onu da qeyd edək ki, Göylər kəndindən ziyarətə gedənlər icazə vərəqələrini İstanbul şəhərində alırdılar. 1920-ci ildə Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra siyasi vəziyyət dəyişdiyi üçün sərhədlər bağlamış və həcc ziyarəti qeyri-mümkün olub. Göylər kəndində dini mühitə təsir edən amillərdən danışarkən Şeyx Əyyub təriqətini də unutmaq olmaz. 1730-1796-cı illərdə yaşamış Şeyx Əyyub Bayram oğlu tərəfindən yaradılan və XIX-XX əsrlərdə Şirvan regionunda geniş yayılan bu təriqətin ardıcılları arasında Göylər kəndinin də sakininin adı keçir. Sufi təriqəti hesab edilən Şeyx Əyyubun yaratdığı təlim "zikr" üstündə qurulmuşdu və klassik "mürşüd-mürid" prinsipinə əsaslanırdı. İstər Şamaxı xanlığı dövründə, istərsə də çar Rusiyası hakimiyyəti illərində təriqətə loyal münasibət bəslənmiş, hətta müəyyən mənada dəstək də verilmişdi. Təriqət şeyxlərinə torpaq sahələrinin və "bəy" titullarının verilməsi dediklərimizi sübut edir. Ənənəvi dini ideologiya ilə bu təriqət arasında müəyyən fərqlər vardı. Sadə əhali arasında Şeyx Əyyub təriqətinin daha böyük nüfuza malik olduğunu qeyd etməliyik. Doğrudur, kənddə "molla" vəzifəsində çalışan şəxslərin təriqətlə yaxın əlaqələrinə dair məlumatlar yoxdur. İdeologiyaların fərqli olmasına baxmayaraq sadə əhali arasında Şeyx Əyyub təriqətinə meyl daha güclü idi. Hətta təriqətin bəzi şeyxləri Göylərlər kəndinə köçərək burada yaşamışdılar. Onların göylərilər arasında bir neçə "xəlifə"si də vardı. Xəlifələr təriqətin ən sadiq müridləri arasından birbaşa şeyxlər tərəfindən seçilirdi. Təriqətin məşhur müridləri arasında yer alan Göylər sakinlərindən ilk olaraq Hacı İbrahim Əlimərdan oğlunun, Yaqub Bədəl oğlunun, Pirimverdi Halim oğlunun (Sofu Əhməd kimi tanınıb) adlarını qeyd edə bilərik. Bu şəxslərin XVIII əsrin sonu, XIX əsrin birinci yarısında yaşadığı və təriqətin ilk göylərli müridlərindən olduqları ehtimal edilir. Beləliklə, Göylər kəndinin ictimai-sosial həyatının tərkib hissəsi kimi dini keçmişi araşdırarkən zəngin bir yol keçildiyi görünür. Orta əsrlərin erkən və inkişaf dövrlərinə dair yazılı mənbələr azlıq təşkil etsə də, əldə olan azsaylı faktlar, maddi sübutlar və ümumən bölgədə gedən proseslərin təhlili hesabına müəyyən nəticələrin çıxarılması, cizgilərin ümumi mənzərəsini yaratmağa çalışdıq. Gələcəkdə araşdırmaların daha da inkişaf etdirilməsi, yeni faktların üzə çıxarılması istiqamətində aparılan işlər Göylər kəndi ilə bağlı məlumatların daha da zənginləşməsinə səbəb olacaq. == Səhiyyə sistemi == Göylər kəndində 15 çarpaylıq Göylər kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Azərbaycan alimi, neyrocərrah, əməkdar həkim, tibb elmlər doktoru, professor [[Sabir Etibarlı]] da [[Şamaxı]] rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. == İqtisadiyyatı == Göylər kəndinin əhalisi başlıca olaraq [[əkinçilik]], qismən [[bağçılıq]] və [[heyvandarlıq]] üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri [[taxılçılıq]] tutur. Digər əkinçilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün həyətyanı sahələrdə bostan–tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir və arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi [[maldarlıq]] və [[qoyunçuluq]]dur. Göylər kəndi qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olan zaman kəndin sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edirdi. [[Kənd]]in yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunurdu. Yeyinti sənayesində əsas yeri üzüm məhsulunun emalı — şərabçılıq tuturdu. [[SSRİ]]-nin "alkoqolizmə qarşı mübarizə kampaniyası" çərçivəsində Azərbaycanda bir sıra bölgələrdə o cümlədən Göylər kəndində üzümçülük təsərrüfatı ləğv edildi. Üzüm sahələri saxlanılmaqla süfrə üzüm sortları əkmək planları isə SSRİ dağıldıqdan sonra torpaq sahələrinin kəndlilərə paylanılması nəticəsində reallaşmadı. Hal–hazırda kəndlilərə məxsus torpaqlarda taxıl əkilir və demək olar ki, bütün həyətyanı sahələrdə üzüm çardaqları var. Kəndin torpaq ehtiyatları və ərazisinin orta dağlıqda yerləşməsi burada bir çox təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün, o cümlədən [[dəmyə əkinçiliyi]] üçün şərait yaradır. Kəndin iqtisadiyyatında tikinti materialları, əsasən mişar daşı istehsalı üçün xammal bazası (Mədan dağı) var. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [http://www.youtube.com/watch?v=8zBVIXlntFQ Şamaxı abidələri (film, 09.09.2007)] * [http://goyler.my1.ru/news/1918_ci_il_mart_soyqirimi/2011-04-10-8 Göylər kəndində 1918-ci il Mart soyqırımının nəticələri] * [http://goyler.my1.ru/news/goylerin_menseyi_ve_el_yozumu/2009-12-18-3 Göylər kəndinin mənşəyi, etimologiyası və el yozumu] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Şamaxı rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun ləğv olunmuş kəndləri]] fvb9qrm9mqton5yv589kj11irptgk7v 8985717 8985715 2026-07-02T08:13:23Z Etibar.muradli 63036 /* Mədəniyyəti və Dini-ictimai keçmişi */ 8985717 wikitext text/x-wiki {{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Göylər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şamaxı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd. Göylər kəndi ([[Göylərdağ]]) həmçinin [[Acıdərə (Şamaxı)|Acıdərə]] və [[Çöl Göylər]] kəndləri ilə birlikdə meydana gələn Göylər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |access-date=2016-04-15 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023045923/http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |url-status=live }}</ref> Göylər kəndi [[Şamaxı]] rayonunda əhalisinin sayına görə ən böyük kənddir. == Tarixi == [[Şirvan xanlığı]]nda inzibati ərazi vahidi olan [[Elat mahalı]]nın tərkibində 1821-ci ildə Göylər kəndi də daxil olmaqla 20 oba (Bəyi, Xalac, Ərəbəbdülkərim, Bozavand, Qovlar, Paşalı, Zəngənə, Qaraimanlı, Karrar, Bayat, Pərdili, Xınıslı, Cəyirli, Birinci Ucarlı, İkinci Ucarlı, Üçüncü Ucarlı, Mirikənd, Taliş, Şamlı, Göylər) birləşmişdi. Bu mahalın sakinləri əsasən [[maldarlıq]], qismən isə [[əkinçilik]]lə məşğul olurdular. === Tarixi abidələri === # [[Qalacıq yaşayış yeri]] (III–XIII əsrlər<ref name=":0">{{Cite web |date=2 avqust 2001-ci il |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-09-29 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live }}</ref>) — Çöl Göylər kəndi<ref name=":1">{{ASE|6|108|Məqalə=ҜӨЈЛӘР ҸӨЛ|link=https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/108/mode/2up}}</ref> və ya Dağ Göylər kəndi.<ref name=":2">{{Cite web |title=GÖYLƏRDAĞ |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |access-date=2025-11-03 |archive-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202150519/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |url-status=live }}</ref> # [[Pirmərdəkan türbəsi]]<ref>{{Cite web |title=PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%c9%99rd%d3%99kan-turb%d3%99si/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917202711/https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ |url-status=live }}</ref> (XII–XIII əsrlər) — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR DAĞ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%d3%99r-dag/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111204424/https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%D3%99r-dag/ |url-status=live }}</ref> # Küp qəbirləri nekropolu (Antik dövr) — Göylər Dağ kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgah (Antik dövr və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgahın qəbiristanlığı (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Saxsılı taxta yaşayış yeri (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Pirəbağdad nekropolu (Antik dövr{{Mənbə göstər}}) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # [[Göylər məscidi]] (XII–XIII əsrlər)<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR MƏSCİDİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%c9%99r-m%c9%99scidi/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]]}}</ref> — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |website=Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tabeliyində İnformasiya Texnologiyaları və Məlumat İdarəetmə Mərkəzi |access-date=2025-09-29 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808005147/https://unvanportali.az/ |url-status= }}</ref> <center> <gallery caption="Pirmərdəkan türbəsi" perrow="5" widths="250px" heights="215px"> Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(3).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(1).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(23).jpg|</gallery> </center> == Coğrafiyası və iqlimi == {{Şəhərin iqlimi |Şəhər_yiyəlik= Göylər kəndi |Mənbə = [https://en.climate-data.org/asia/azerbaijan/samax%c4%b1-rayonu/goeyl%c9%99r-dag-956419/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/g%c3%b6yl%c7%9drda%c4%9f_azerbaijan_586459] | Yan_orta= 0.9 | Yan_orta_yağ= 37 | Fev_orta= 2.1 | Fev_orta_yağ= 46 | Mar_orta= 6.1 | Mar_orta_yağ= 60 | Apr_orta= 11.0 | Apr_orta_yağ= 58 | May_orta= 16.6 | May_orta_yağ= 50 | İyn_orta= 21.7 | İyn_orta_yağ= 35 | İyl_orta= 24.9 | İyl_orta_yağ= 16 | Avq_orta= 24.9 | Avq_orta_yağ= 17 | Sen_orta= 19.5 | Sen_orta_yağ= 44 | Okt_orta= 13.5 | Okt_orta_yağ= 56 | Noy_orta= 6.9 | Noy_orta_yağ= 53 | Dek_orta= 2.6 | Dek_orta_yağ= 40 | İl_orta = 12.6 | İl_orta_yağ = 512 | Yan_min_orta= -2.4 | Yan_maks_orta= 4.8 | Fev_min_orta= -1.6 | Fev_maks_orta= 6.2 | Mar_min_orta= 1.6 | Mar_maks_orta= 10.7 | Apr_min_orta= 5.8 | Apr_maks_orta= 15.7 | May_min_orta= 11.2 | May_maks_orta= 21.4 | İyn_min_orta= 15.9 | İyn_maks_orta= 26.9 | İyl_min_orta= 19.2 | İyl_maks_orta= 30.2 | Avq_min_orta= 19.3 | Avq_maks_orta= 30.2 | Sen_min_orta= 15 | Sen_maks_orta= 24.1 | Okt_min_orta= 9.8 | Okt_maks_orta= 17.5 | Noy_min_orta= 3.4 | Noy_maks_orta= 10.8 | Dek_min_orta= -0.7 | Dek_maks_orta= 6.5 | İl_min_orta = 8.0 | İl_maks_orta = 17.1 | Yan_müt_min= | Yan_müt_maks= | Fev_müt_min= | Fev_müt_maks= | Mar_müt_min= | Mar_müt_maks= | Apr_müt_min= | Apr_müt_maks= | May_müt_min= | May_müt_maks= | İyn_müt_min= | İyn_müt_maks= | İyl_müt_min= | İyl_müt_maks= | Avq_müt_min= | Avq_müt_maks= | Sen_müt_min= | Sen_müt_maks= | Okt_müt_min= | Okt_müt_maks= | Noy_müt_min= | Noy_müt_maks= | Dek_müt_min= | Dek_müt_maks= | İl_müt_min = | İl_müt_maks = | Yan_su_temp= | Fev_su_temp= | Mar_su_temp= | Apr_su_temp= | May_su_temp= | İyn_su_temp= | İyl_su_temp= | Avq_su_temp= | Sen_su_temp= | Okt_su_temp= | Noy_su_temp= | Dek_su_temp= | İl_su_temp = |}} == Əhalisi == Göylər kəndinin də daxil olduğu [[Elat mahalı]]nda 1821-ci ildə 1016 ailə yaşayırdı. 2009-cu il 1 Yanvar tarixli məlumatlara əsasən Göylər kəndinin əhalisi 7200 nəfər idi. === [[Şamaxı soyqırımı]] === Şamaxıda Lalayan, Samson Aspirov və T. Əmirovun quldur dəstələri 1918-ci il Aprelin 3-dən 16-a kimi Şamaxı əhalisinə qanlı divan tutmuşdular. Şamaxı qəzasında yerli erməni–rus–molokan kəndlilərinin köməyi ilə daşnaqlar 8000-dən artıq dinc azərbaycanlı əhali öldürmüşlər. 72 kəndi dağıtmış, 12 məhəllə məscidi və 800 illik tarixə sahib [[Şamaxı cümə məscidi]] içərisindəki insanlarla birlikdə yandırmışlar. Öldürülənlərin 1600 nəfərindən çoxu qadın, 965 nəfəri isə uşaq olmuşdu. Dağıdılan 72 kənddən biri də Göylər idi. Mənbələrdən belə aydın olur ki, erməni quldurları Göylərdə 55 nəfəri qətlə yetirmişdir. Onlar arasında kişilərlə birlikdə qadın və uşaqlar da var. Ermənilərin törədikləri vəhşiliklər indinin özündə də yaddaşlardan silinməyib. === Şəhid və itkinləri === ==== [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Əlsuvar Məmmədov|Əlsuvar Əliheydər oğlu Məmmədov]] — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |date=2022-12-29 |title=Daha bir şəhidin adını daşıyan gəmi suya endirildi — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |access-date=2025-09-29 |website=[[Qafqazinfo|Qafqazinfo.az]] |language=az |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230064525/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |url-status=live }}</ref> * [[Baba Mikayılov|Baba Balakişi oğlu Mikayılov]]. * [[Mirhəli Nuhov|Mirhəli Cümalı oğlu Nuhov]]. * [[Veyis Məhyəddinov|Veyis Rövşən oğlu Məhyəddinov]]. * [[Sərdar Səfərov Ələddin oğlu]]. * [[Bayramov Kamil Canbaba oğlu]]. ==== [[Aprel döyüşləri]] ==== * [[Elşən Səmədov|Elşən Səlim oğlu Səmədov]]. ==== [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Rza Məmmədov|Rza Canbaba oğlu Məmmədov]]. * [[Şəhadət Usubov|Şəhadət Qalib oğlu Usubov]]. * [[Tərlan Dərgah oğlu Atakişiyev]]. * [[Müşfiq Mecidov|Müşfiq Bayram oğlu Məcidov]]. * [[Elgün Quliyev (əsgər, 1992)|Elgün Vasif oğlu Quliyev]]. * [[Şahmurad İsgəndərov|Şahmurad Natiq oğlu İsgəndərov]]. == Elm və Təhsili == Göylər kəndi Azərbaycan elminə və təhsilinə bir çox insanlar bəxş etmişdir ki, onlardan da [[Nurqələm Mikayılov]]u, [[Aləm Nuriyev]]i, [[Elxan Nuriyev (coğrafiyaçı)|Elxan Nuriyevi]] qeyd etmək olar. Göylər kəndində (Dağ Göylər) iki orta məktəb fəaliyyət göstərir. Bunlar '''Əlsuvar Məmmədov adına 1 saylı orta məktəb''' və '''Tehran Kərimov adına 2 saylı orta məktəb'''lərdir. == Mədəniyyəti == Göylər kəndində 1949-cu ildə tikilib istifadəyə verilmiş bina 1965-ci ildən etibarən Göylər kənd Folklor Evi olaraq fəaliyyət göstərir. 2015-ci il fevralın 16-dan mayın 29-na kimi keçirilən 5-ci [[Muğam Televiziya Müsabiqəsi]]nin qalibi Göylər kəndindən olan [[Nisbət Sədrayeva]] seçilmişdir.<ref name="Heydər Əliyev Fondunun rəsmi internet səhifəsi">{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |access-date=2021-02-02 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729050355/http://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |url-status=dead }}</ref> == Səhiyyə sistemi == Göylər kəndində 15 çarpaylıq Göylər kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Azərbaycan alimi, neyrocərrah, əməkdar həkim, tibb elmlər doktoru, professor [[Sabir Etibarlı]] da [[Şamaxı]] rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. == İqtisadiyyatı == Göylər kəndinin əhalisi başlıca olaraq [[əkinçilik]], qismən [[bağçılıq]] və [[heyvandarlıq]] üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri [[taxılçılıq]] tutur. Digər əkinçilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün həyətyanı sahələrdə bostan–tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir və arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi [[maldarlıq]] və [[qoyunçuluq]]dur. Göylər kəndi qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olan zaman kəndin sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edirdi. [[Kənd]]in yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunurdu. Yeyinti sənayesində əsas yeri üzüm məhsulunun emalı — şərabçılıq tuturdu. [[SSRİ]]-nin "alkoqolizmə qarşı mübarizə kampaniyası" çərçivəsində Azərbaycanda bir sıra bölgələrdə o cümlədən Göylər kəndində üzümçülük təsərrüfatı ləğv edildi. Üzüm sahələri saxlanılmaqla süfrə üzüm sortları əkmək planları isə SSRİ dağıldıqdan sonra torpaq sahələrinin kəndlilərə paylanılması nəticəsində reallaşmadı. Hal–hazırda kəndlilərə məxsus torpaqlarda taxıl əkilir və demək olar ki, bütün həyətyanı sahələrdə üzüm çardaqları var. Kəndin torpaq ehtiyatları və ərazisinin orta dağlıqda yerləşməsi burada bir çox təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün, o cümlədən [[dəmyə əkinçiliyi]] üçün şərait yaradır. Kəndin iqtisadiyyatında tikinti materialları, əsasən mişar daşı istehsalı üçün xammal bazası (Mədan dağı) var. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [http://www.youtube.com/watch?v=8zBVIXlntFQ Şamaxı abidələri (film, 09.09.2007)] * [http://goyler.my1.ru/news/1918_ci_il_mart_soyqirimi/2011-04-10-8 Göylər kəndində 1918-ci il Mart soyqırımının nəticələri] * [http://goyler.my1.ru/news/goylerin_menseyi_ve_el_yozumu/2009-12-18-3 Göylər kəndinin mənşəyi, etimologiyası və el yozumu] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Şamaxı rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun ləğv olunmuş kəndləri]] m07gkbuuwkh0xvftsgwz4wz6sd6ynx8 8985718 8985717 2026-07-02T08:14:34Z Etibar.muradli 63036 8985718 wikitext text/x-wiki {{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Göylər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şamaxı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd. Göylər kəndi ([[Göylərdağ]]) həmçinin [[Acıdərə (Şamaxı)|Acıdərə]] və [[Çöl Göylər]] kəndləri ilə birlikdə meydana gələn Göylər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |access-date=2016-04-15 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023045923/http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |url-status=live }}</ref> Göylər kəndi [[Şamaxı]] rayonunda əhalisinin sayına görə ən böyük kənddir. == Tarixi == [[Şirvan xanlığı]]nda inzibati ərazi vahidi olan [[Elat mahalı]]nın tərkibində 1821-ci ildə Göylər kəndi də daxil olmaqla 20 oba (Bəyi, Xalac, Ərəbəbdülkərim, Bozavand, Qovlar, Paşalı, Zəngənə, Qaraimanlı, Karrar, Bayat, Pərdili, Xınıslı, Cəyirli, Birinci Ucarlı, İkinci Ucarlı, Üçüncü Ucarlı, Mirikənd, Taliş, Şamlı, Göylər) birləşmişdi. Bu mahalın sakinləri əsasən [[maldarlıq]], qismən isə [[əkinçilik]]lə məşğul olurdular. === Tarixi abidələri === # [[Qalacıq yaşayış yeri]] (III–XIII əsrlər<ref name=":0">{{Cite web |date=2 avqust 2001-ci il |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-09-29 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live }}</ref>) — Çöl Göylər kəndi<ref name=":1">{{ASE|6|108|Məqalə=ҜӨЈЛӘР ҸӨЛ|link=https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/108/mode/2up}}</ref> və ya Dağ Göylər kəndi.<ref name=":2">{{Cite web |title=GÖYLƏRDAĞ |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |access-date=2025-11-03 |archive-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202150519/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |url-status=live }}</ref> # [[Pirmərdəkan türbəsi]]<ref>{{Cite web |title=PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%c9%99rd%d3%99kan-turb%d3%99si/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917202711/https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ |url-status=live }}</ref> (XII–XIII əsrlər) — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR DAĞ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%d3%99r-dag/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111204424/https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%D3%99r-dag/ |url-status=live }}</ref> # Küp qəbirləri nekropolu (Antik dövr) — Göylər Dağ kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgah (Antik dövr və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgahın qəbiristanlığı (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Saxsılı taxta yaşayış yeri (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Pirəbağdad nekropolu (Antik dövr{{Mənbə göstər}}) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # [[Göylər məscidi]] (XII–XIII əsrlər)<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR MƏSCİDİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%c9%99r-m%c9%99scidi/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]]}}</ref> — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |website=Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tabeliyində İnformasiya Texnologiyaları və Məlumat İdarəetmə Mərkəzi |access-date=2025-09-29 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808005147/https://unvanportali.az/ |url-status= }}</ref> <center> <gallery caption="Pirmərdəkan türbəsi" perrow="5" widths="250px" heights="215px"> Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(3).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(1).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(23).jpg|</gallery> </center> == Dini-ictimai keçmişi == == Coğrafiyası və iqlimi == {{Şəhərin iqlimi |Şəhər_yiyəlik= Göylər kəndi |Mənbə = [https://en.climate-data.org/asia/azerbaijan/samax%c4%b1-rayonu/goeyl%c9%99r-dag-956419/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/g%c3%b6yl%c7%9drda%c4%9f_azerbaijan_586459] | Yan_orta= 0.9 | Yan_orta_yağ= 37 | Fev_orta= 2.1 | Fev_orta_yağ= 46 | Mar_orta= 6.1 | Mar_orta_yağ= 60 | Apr_orta= 11.0 | Apr_orta_yağ= 58 | May_orta= 16.6 | May_orta_yağ= 50 | İyn_orta= 21.7 | İyn_orta_yağ= 35 | İyl_orta= 24.9 | İyl_orta_yağ= 16 | Avq_orta= 24.9 | Avq_orta_yağ= 17 | Sen_orta= 19.5 | Sen_orta_yağ= 44 | Okt_orta= 13.5 | Okt_orta_yağ= 56 | Noy_orta= 6.9 | Noy_orta_yağ= 53 | Dek_orta= 2.6 | Dek_orta_yağ= 40 | İl_orta = 12.6 | İl_orta_yağ = 512 | Yan_min_orta= -2.4 | Yan_maks_orta= 4.8 | Fev_min_orta= -1.6 | Fev_maks_orta= 6.2 | Mar_min_orta= 1.6 | Mar_maks_orta= 10.7 | Apr_min_orta= 5.8 | Apr_maks_orta= 15.7 | May_min_orta= 11.2 | May_maks_orta= 21.4 | İyn_min_orta= 15.9 | İyn_maks_orta= 26.9 | İyl_min_orta= 19.2 | İyl_maks_orta= 30.2 | Avq_min_orta= 19.3 | Avq_maks_orta= 30.2 | Sen_min_orta= 15 | Sen_maks_orta= 24.1 | Okt_min_orta= 9.8 | Okt_maks_orta= 17.5 | Noy_min_orta= 3.4 | Noy_maks_orta= 10.8 | Dek_min_orta= -0.7 | Dek_maks_orta= 6.5 | İl_min_orta = 8.0 | İl_maks_orta = 17.1 | Yan_müt_min= | Yan_müt_maks= | Fev_müt_min= | Fev_müt_maks= | Mar_müt_min= | Mar_müt_maks= | Apr_müt_min= | Apr_müt_maks= | May_müt_min= | May_müt_maks= | İyn_müt_min= | İyn_müt_maks= | İyl_müt_min= | İyl_müt_maks= | Avq_müt_min= | Avq_müt_maks= | Sen_müt_min= | Sen_müt_maks= | Okt_müt_min= | Okt_müt_maks= | Noy_müt_min= | Noy_müt_maks= | Dek_müt_min= | Dek_müt_maks= | İl_müt_min = | İl_müt_maks = | Yan_su_temp= | Fev_su_temp= | Mar_su_temp= | Apr_su_temp= | May_su_temp= | İyn_su_temp= | İyl_su_temp= | Avq_su_temp= | Sen_su_temp= | Okt_su_temp= | Noy_su_temp= | Dek_su_temp= | İl_su_temp = |}} == Əhalisi == Göylər kəndinin də daxil olduğu [[Elat mahalı]]nda 1821-ci ildə 1016 ailə yaşayırdı. 2009-cu il 1 Yanvar tarixli məlumatlara əsasən Göylər kəndinin əhalisi 7200 nəfər idi. === [[Şamaxı soyqırımı]] === Şamaxıda Lalayan, Samson Aspirov və T. Əmirovun quldur dəstələri 1918-ci il Aprelin 3-dən 16-a kimi Şamaxı əhalisinə qanlı divan tutmuşdular. Şamaxı qəzasında yerli erməni–rus–molokan kəndlilərinin köməyi ilə daşnaqlar 8000-dən artıq dinc azərbaycanlı əhali öldürmüşlər. 72 kəndi dağıtmış, 12 məhəllə məscidi və 800 illik tarixə sahib [[Şamaxı cümə məscidi]] içərisindəki insanlarla birlikdə yandırmışlar. Öldürülənlərin 1600 nəfərindən çoxu qadın, 965 nəfəri isə uşaq olmuşdu. Dağıdılan 72 kənddən biri də Göylər idi. Mənbələrdən belə aydın olur ki, erməni quldurları Göylərdə 55 nəfəri qətlə yetirmişdir. Onlar arasında kişilərlə birlikdə qadın və uşaqlar da var. Ermənilərin törədikləri vəhşiliklər indinin özündə də yaddaşlardan silinməyib. === Şəhid və itkinləri === ==== [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Əlsuvar Məmmədov|Əlsuvar Əliheydər oğlu Məmmədov]] — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |date=2022-12-29 |title=Daha bir şəhidin adını daşıyan gəmi suya endirildi — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |access-date=2025-09-29 |website=[[Qafqazinfo|Qafqazinfo.az]] |language=az |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230064525/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |url-status=live }}</ref> * [[Baba Mikayılov|Baba Balakişi oğlu Mikayılov]]. * [[Mirhəli Nuhov|Mirhəli Cümalı oğlu Nuhov]]. * [[Veyis Məhyəddinov|Veyis Rövşən oğlu Məhyəddinov]]. * [[Sərdar Səfərov Ələddin oğlu]]. * [[Bayramov Kamil Canbaba oğlu]]. ==== [[Aprel döyüşləri]] ==== * [[Elşən Səmədov|Elşən Səlim oğlu Səmədov]]. ==== [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Rza Məmmədov|Rza Canbaba oğlu Məmmədov]]. * [[Şəhadət Usubov|Şəhadət Qalib oğlu Usubov]]. * [[Tərlan Dərgah oğlu Atakişiyev]]. * [[Müşfiq Mecidov|Müşfiq Bayram oğlu Məcidov]]. * [[Elgün Quliyev (əsgər, 1992)|Elgün Vasif oğlu Quliyev]]. * [[Şahmurad İsgəndərov|Şahmurad Natiq oğlu İsgəndərov]]. == Elm və Təhsili == Göylər kəndi Azərbaycan elminə və təhsilinə bir çox insanlar bəxş etmişdir ki, onlardan da [[Nurqələm Mikayılov]]u, [[Aləm Nuriyev]]i, [[Elxan Nuriyev (coğrafiyaçı)|Elxan Nuriyevi]] qeyd etmək olar. Göylər kəndində (Dağ Göylər) iki orta məktəb fəaliyyət göstərir. Bunlar '''Əlsuvar Məmmədov adına 1 saylı orta məktəb''' və '''Tehran Kərimov adına 2 saylı orta məktəb'''lərdir. == Mədəniyyəti == Göylər kəndində 1949-cu ildə tikilib istifadəyə verilmiş bina 1965-ci ildən etibarən Göylər kənd Folklor Evi olaraq fəaliyyət göstərir. 2015-ci il fevralın 16-dan mayın 29-na kimi keçirilən 5-ci [[Muğam Televiziya Müsabiqəsi]]nin qalibi Göylər kəndindən olan [[Nisbət Sədrayeva]] seçilmişdir.<ref name="Heydər Əliyev Fondunun rəsmi internet səhifəsi">{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |access-date=2021-02-02 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729050355/http://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |url-status=dead }}</ref> == Səhiyyə sistemi == Göylər kəndində 15 çarpaylıq Göylər kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Azərbaycan alimi, neyrocərrah, əməkdar həkim, tibb elmlər doktoru, professor [[Sabir Etibarlı]] da [[Şamaxı]] rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. == İqtisadiyyatı == Göylər kəndinin əhalisi başlıca olaraq [[əkinçilik]], qismən [[bağçılıq]] və [[heyvandarlıq]] üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri [[taxılçılıq]] tutur. Digər əkinçilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün həyətyanı sahələrdə bostan–tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir və arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi [[maldarlıq]] və [[qoyunçuluq]]dur. Göylər kəndi qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olan zaman kəndin sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edirdi. [[Kənd]]in yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunurdu. Yeyinti sənayesində əsas yeri üzüm məhsulunun emalı — şərabçılıq tuturdu. [[SSRİ]]-nin "alkoqolizmə qarşı mübarizə kampaniyası" çərçivəsində Azərbaycanda bir sıra bölgələrdə o cümlədən Göylər kəndində üzümçülük təsərrüfatı ləğv edildi. Üzüm sahələri saxlanılmaqla süfrə üzüm sortları əkmək planları isə SSRİ dağıldıqdan sonra torpaq sahələrinin kəndlilərə paylanılması nəticəsində reallaşmadı. Hal–hazırda kəndlilərə məxsus torpaqlarda taxıl əkilir və demək olar ki, bütün həyətyanı sahələrdə üzüm çardaqları var. Kəndin torpaq ehtiyatları və ərazisinin orta dağlıqda yerləşməsi burada bir çox təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün, o cümlədən [[dəmyə əkinçiliyi]] üçün şərait yaradır. Kəndin iqtisadiyyatında tikinti materialları, əsasən mişar daşı istehsalı üçün xammal bazası (Mədan dağı) var. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [http://www.youtube.com/watch?v=8zBVIXlntFQ Şamaxı abidələri (film, 09.09.2007)] * [http://goyler.my1.ru/news/1918_ci_il_mart_soyqirimi/2011-04-10-8 Göylər kəndində 1918-ci il Mart soyqırımının nəticələri] * [http://goyler.my1.ru/news/goylerin_menseyi_ve_el_yozumu/2009-12-18-3 Göylər kəndinin mənşəyi, etimologiyası və el yozumu] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Şamaxı rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun ləğv olunmuş kəndləri]] c8urnjdq4p9bnvqjsx9fznip5iapo7e 8985719 8985718 2026-07-02T08:17:00Z Etibar.muradli 63036 /* Dini-ictimai keçmişi */ 8985719 wikitext text/x-wiki {{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Göylər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şamaxı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd. Göylər kəndi ([[Göylərdağ]]) həmçinin [[Acıdərə (Şamaxı)|Acıdərə]] və [[Çöl Göylər]] kəndləri ilə birlikdə meydana gələn Göylər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |access-date=2016-04-15 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023045923/http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |url-status=live }}</ref> Göylər kəndi [[Şamaxı]] rayonunda əhalisinin sayına görə ən böyük kənddir. == Tarixi == [[Şirvan xanlığı]]nda inzibati ərazi vahidi olan [[Elat mahalı]]nın tərkibində 1821-ci ildə Göylər kəndi də daxil olmaqla 20 oba (Bəyi, Xalac, Ərəbəbdülkərim, Bozavand, Qovlar, Paşalı, Zəngənə, Qaraimanlı, Karrar, Bayat, Pərdili, Xınıslı, Cəyirli, Birinci Ucarlı, İkinci Ucarlı, Üçüncü Ucarlı, Mirikənd, Taliş, Şamlı, Göylər) birləşmişdi. Bu mahalın sakinləri əsasən [[maldarlıq]], qismən isə [[əkinçilik]]lə məşğul olurdular. === Tarixi abidələri === # [[Qalacıq yaşayış yeri]] (III–XIII əsrlər<ref name=":0">{{Cite web |date=2 avqust 2001-ci il |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-09-29 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live }}</ref>) — Çöl Göylər kəndi<ref name=":1">{{ASE|6|108|Məqalə=ҜӨЈЛӘР ҸӨЛ|link=https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/108/mode/2up}}</ref> və ya Dağ Göylər kəndi.<ref name=":2">{{Cite web |title=GÖYLƏRDAĞ |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |access-date=2025-11-03 |archive-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202150519/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |url-status=live }}</ref> # [[Pirmərdəkan türbəsi]]<ref>{{Cite web |title=PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%c9%99rd%d3%99kan-turb%d3%99si/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917202711/https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ |url-status=live }}</ref> (XII–XIII əsrlər) — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR DAĞ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%d3%99r-dag/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111204424/https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%D3%99r-dag/ |url-status=live }}</ref> # Küp qəbirləri nekropolu (Antik dövr) — Göylər Dağ kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgah (Antik dövr və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgahın qəbiristanlığı (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Saxsılı taxta yaşayış yeri (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Pirəbağdad nekropolu (Antik dövr{{Mənbə göstər}}) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # [[Göylər məscidi]] (XII–XIII əsrlər)<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR MƏSCİDİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%c9%99r-m%c9%99scidi/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]]}}</ref> — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |website=Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tabeliyində İnformasiya Texnologiyaları və Məlumat İdarəetmə Mərkəzi |access-date=2025-09-29 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808005147/https://unvanportali.az/ |url-status= }}</ref> <center> <gallery caption="Pirmərdəkan türbəsi" perrow="5" widths="250px" heights="215px"> Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(3).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(1).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(23).jpg|</gallery> </center> == Dini-ictimai keçmişi == {{iş gedir}} Göylər kəndinin dini-etnoqrafik və mənəvi tarixi kənd ərazisində aparılan arxeoloji tədqiqatlar və etnoqrafik araşdırmalar əsasında üç əsas xronoloji mərhələ üzrə öyrənilir. === İslamdan əvvəlki dövr və erkən orta əsrlər === Kənd ərazisindəki Kərimli təpəliyində yerləşən qədim qəbiristanlıqdakı uzunsov formalı, yerə batmış qəbirlərin tədqiqatçılar tərəfindən qədim türk etnoslarına aid olduğu ehtimal edilir. Çöl Göylər ərazisində, Pirə-Bağdad qəbiristanlığının yaxınlığında mövcud olmuş, lakin hazırda yeri dəqiq bilinməyən "Sarı pir" ziyarətgahının İslamdan əvvəlki dövrə — Tenqriçilik inanc sisteminə aid olduğu ehtimal olunur. Erkən orta əsrlər və Qafqaz Albaniyası dövrünü xarakterizə edən iki əsas toponimik faktor Çöl Göylər ərazisindəki "Qalacıq yeri" və Dağ Göylər ərazisindəki "Arnout" dağıdır. Arxeoloq, professor Aləm Nuriyevin araşdırmalarına əsasən, "Qalacıq yeri" yaşayış məskənində III–VIII əsrlərdə şəhər tipli yaşayış mövcud olmuşdur. Ərazidə xristianlıq dövrünə aid maddi sübutlar aşkar edilmədiyi üçün, alban tayfalarının bir qisminin zərdüştilik dininə etiqad etdiyi və strateji hündürlüyə malik "Arnout" zirvəsindən hərbi-müdafiə məqsədilə od elementindən (tonqallardan) istifadə etdiyi irəli sürülür. === İslam dövrü və orta əsrlər === Tədqiqatlar İslam dininin bu əraziyə VIII əsrdə gəldiyini göstərir. Göylər kəndinin 16 kilometrliyində yerləşən Şamaxı Cümə məscidinin inşa tarixi (743-cü il), Qalacıq yaşayış məskəninin məhv olmasının VIII əsrə təsadüf etməsi və Pirə-Bağdad ərazisində ərəblərlə yerli sakinlər arasında baş vermiş döyüş haqqında yerli rəvayətlər bu fikri əsaslandırır. Ərazi Şirvanşahlar dövlətinin tərkibinə daxil olsa da, dövrün yazılı mənbələrində Göylər kəndinin adına birbaşa rast gəlinmir. Bu, mənbələrin məhdudluğu və əhalinin qismən yarımköçəri həyat tərzi keçirməsi ilə izah olunur. Ərazidəki ən mühüm dini-tarixi abidələr aşağıdakılardır: Pir Mərdəkan xanəgahı: Arxeoloqlar A. Nuriyev, H. Ciddi və epiqrafist mütəxəssis M. Nemətova tərəfindən tədqiq edilmişdir. Türbə üzərindəki kitabəyə əsasən, abidə 1188–1203-cü illər aralığında Şirvanşah Fərruxzad ibn Mənuçöhr tərəfindən inşa etdirilmişdir. M. Nemətova kitabələrə əsasən türbədə Cənubi Azərbaycanın Mədək şəhərindən olan Tair Tac əl-Hüda Mədəkaninin dəfn olunduğunu qeyd etsə də, yerli rəvayətlərdə burada Şirvanşah nəslinin nümayəndələrinin və ya yerli ruhanilərin dəfn olunduğu iddia edilir. F. A. Deminskinin "Şamaxı qəzası Qəbirstan nahiyəsi haqqında məlumatlar" kitabında xanəgahın adı çəkilir və kənd əhalisinin XI–XII əsrlərdə Bağdad ətrafından gələrək burada məskunlaşdığı qeyd olunur. Orta əsrlərdə xanəgah həm də paytaxt Şamaxi şəhərinə daxil olmaq üçün icazə verilən mühüm regional keçid məntəqəsi, karvansara, məscid və çeşmələri olan kompleks kimi fəaliyyət göstərmişdir. Pirə-Bağdad türbəsi: Çöl Göylər ərazisində yerləşən bu abidə VIII əsrə aid edilir. Üstünlük təşkil edən elmi fikrə görə, bura İslamı yaymağa gələn elçinin deyil, VIII əsrdə yerli əhali ilə döyüşdə həlak olan bir ərəb sərkərdəsinin qəbridir. Yazılı mənbələrdə adı keçən ilk Göylər sakini 1708-ci ilə aid sənəddə qeyd olunmuş Cəbrayıl İbrahim oğludur. Tədqiqatçı Kamran Abdullayevin üzə çıxardığı sənədə görə, o, Şamaxı Cümə məscidinə aid "Namaz təlimi" kitabının katibi (xəttatı) olmuşdur. === XIX–XX əsrlər və çar Rusiyası dövrü === Azərbaycanın çar Rusiyası tərkibinə qatılmasından sonra, 1820-ci illərdən etibarən kameral siyahıyaalmalarda Göylər kəndi barədə rəsmi statistik məlumatlar qeydə alınmışdır. Çar üsul-idarəsi dövründə məscidlərə mollalar dövlət tərəfindən təyin edilir və onlara maaş verilirdi. Mollalar kənddə həm dini ayinləri icra edir, həm də mülki qeydiyyat, kəbin, miras bölgüsü və kənd icmasının sənədləşmə işlərini həyata keçirirdilər. 1872-ci il islahatlarından sonra mollalar birbaşa kənd icması tərəfindən seçilməyə və Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Sünni Ruhani İdarəsi tərəfindən təsdiqlənməyə başladı. Sənədlər və yerli yaddaş əsasında kəndin baş mollalarının xronologiyası müəyyən edilmişdir: Molla Nuru: Əslən Qəbələdən olan bu şəxs 1840–1850-ci illərdə kəndə təyinatla göndərilmiş ilk məlum molladır. Molla Nəbi Hacı İbrahim oğlu: 1860-cı illərdə fəaliyyət göstərmişdir. Rəsmi sənədlərdə onun hökumət əleyhinə fəaliyyətdə şübhəli bilindiyi qeyd olunmuşdur. Molla Abdulla Nuru oğlu: 1870-ci illərdə kəndin mollası olmuşdur. Molla Nurməmməd Abdulla oğlu: İstanbulda dini təhsil almış, XX əsrin əvvəllərindən 1925-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Molla Fəttah Abdulla oğlu: Qardaşından sonra sovet rejiminin ilk illərində icma tərəfindən molla seçilmiş, 1937-ci il repressiyaları zamanı güllələnmişdir. === Məscid tikintisi və dini təhsil === Pir Mərdəkan xanəgahındakı köhnə məscidin kiçik olması və 1902-ci il Şamaxı zəlzələsinin fəsadları səbəbindən, 1902-ci ildə kənd ağsaqqalı Hacı Nuh Hacı İbrahim oğlunun rəhbərliyi və yerli əhalinin vəsaiti hesabına Göylərdə yeni, daha böyük kənd məscidi inşa edilmişdir. Kənd məscidinin nəzdində fəaliyyət göstərən mollaxanada ilkin şəriət təhsili alan uşaqlar sonradan təhsillərini Şamaxı Cümə məscidinin mədrəsələrində davam etdirirdilər. Sovet dövründə dini təhsil qadağan edilsə də, kənddə ərəb və fars dillərini bilən xəttat və dindarların formalaşdırdığı, yerli dildə "Yeddilik" adlandırılan dindar qruplar fəaliyyət göstərmiş, Quranın xətm edilməsi ayinlərini qorumuşdular. XIX əsrin ikinci yarısında iqtisadi vəziyyətin yaxşılaşması ilə kənd sakinləri Həcc ziyarətinə getməyə başlamışlar. Araşdırmalara görə, 1920-ci ilə qədər kənddən 22 nəfər Həcc ziyarətində olmuşdur (onlardan Hacı Hasan Səfər oğlu və Hacı Qasım Qurban oğlu ziyarət zamanı vəfat etmişlər). 1920-ci ildə sovet hakimiyyətinin qurulması və sərhədlərin bağlanması ilə bu ziyarətlər dayandırılmışdır. === Şeyx Əyyub təriqəti === XIX–XX əsrlərdə Şirvan regionunda geniş yayılan və Şeyx Əyyub Bayram oğlu (1730–1796) tərəfindən əsası qoyulan sufi təriqəti Göylər kəndində də güclü nüfuza malik olmuşdur. Zikr və mürşüd-mürid prinsipinə əsaslanan bu təriqətin bəzi şeyxləri və müridləri Göylər kəndində məskunlaşmışdılar. Təriqətin ilk tanınmış göylərli müridləri və şeyx tərəfindən seçilən xəlifələri arasında Hacı Ibrahim Əlimərdan oğlu, Yaqub Bədəl oğlu və Pirimverdi Halim oğlunun (Sofu Əhməd) adları çəkilir. == Coğrafiyası və iqlimi == {{Şəhərin iqlimi |Şəhər_yiyəlik= Göylər kəndi |Mənbə = [https://en.climate-data.org/asia/azerbaijan/samax%c4%b1-rayonu/goeyl%c9%99r-dag-956419/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/g%c3%b6yl%c7%9drda%c4%9f_azerbaijan_586459] | Yan_orta= 0.9 | Yan_orta_yağ= 37 | Fev_orta= 2.1 | Fev_orta_yağ= 46 | Mar_orta= 6.1 | Mar_orta_yağ= 60 | Apr_orta= 11.0 | Apr_orta_yağ= 58 | May_orta= 16.6 | May_orta_yağ= 50 | İyn_orta= 21.7 | İyn_orta_yağ= 35 | İyl_orta= 24.9 | İyl_orta_yağ= 16 | Avq_orta= 24.9 | Avq_orta_yağ= 17 | Sen_orta= 19.5 | Sen_orta_yağ= 44 | Okt_orta= 13.5 | Okt_orta_yağ= 56 | Noy_orta= 6.9 | Noy_orta_yağ= 53 | Dek_orta= 2.6 | Dek_orta_yağ= 40 | İl_orta = 12.6 | İl_orta_yağ = 512 | Yan_min_orta= -2.4 | Yan_maks_orta= 4.8 | Fev_min_orta= -1.6 | Fev_maks_orta= 6.2 | Mar_min_orta= 1.6 | Mar_maks_orta= 10.7 | Apr_min_orta= 5.8 | Apr_maks_orta= 15.7 | May_min_orta= 11.2 | May_maks_orta= 21.4 | İyn_min_orta= 15.9 | İyn_maks_orta= 26.9 | İyl_min_orta= 19.2 | İyl_maks_orta= 30.2 | Avq_min_orta= 19.3 | Avq_maks_orta= 30.2 | Sen_min_orta= 15 | Sen_maks_orta= 24.1 | Okt_min_orta= 9.8 | Okt_maks_orta= 17.5 | Noy_min_orta= 3.4 | Noy_maks_orta= 10.8 | Dek_min_orta= -0.7 | Dek_maks_orta= 6.5 | İl_min_orta = 8.0 | İl_maks_orta = 17.1 | Yan_müt_min= | Yan_müt_maks= | Fev_müt_min= | Fev_müt_maks= | Mar_müt_min= | Mar_müt_maks= | Apr_müt_min= | Apr_müt_maks= | May_müt_min= | May_müt_maks= | İyn_müt_min= | İyn_müt_maks= | İyl_müt_min= | İyl_müt_maks= | Avq_müt_min= | Avq_müt_maks= | Sen_müt_min= | Sen_müt_maks= | Okt_müt_min= | Okt_müt_maks= | Noy_müt_min= | Noy_müt_maks= | Dek_müt_min= | Dek_müt_maks= | İl_müt_min = | İl_müt_maks = | Yan_su_temp= | Fev_su_temp= | Mar_su_temp= | Apr_su_temp= | May_su_temp= | İyn_su_temp= | İyl_su_temp= | Avq_su_temp= | Sen_su_temp= | Okt_su_temp= | Noy_su_temp= | Dek_su_temp= | İl_su_temp = |}} == Əhalisi == Göylər kəndinin də daxil olduğu [[Elat mahalı]]nda 1821-ci ildə 1016 ailə yaşayırdı. 2009-cu il 1 Yanvar tarixli məlumatlara əsasən Göylər kəndinin əhalisi 7200 nəfər idi. === [[Şamaxı soyqırımı]] === Şamaxıda Lalayan, Samson Aspirov və T. Əmirovun quldur dəstələri 1918-ci il Aprelin 3-dən 16-a kimi Şamaxı əhalisinə qanlı divan tutmuşdular. Şamaxı qəzasında yerli erməni–rus–molokan kəndlilərinin köməyi ilə daşnaqlar 8000-dən artıq dinc azərbaycanlı əhali öldürmüşlər. 72 kəndi dağıtmış, 12 məhəllə məscidi və 800 illik tarixə sahib [[Şamaxı cümə məscidi]] içərisindəki insanlarla birlikdə yandırmışlar. Öldürülənlərin 1600 nəfərindən çoxu qadın, 965 nəfəri isə uşaq olmuşdu. Dağıdılan 72 kənddən biri də Göylər idi. Mənbələrdən belə aydın olur ki, erməni quldurları Göylərdə 55 nəfəri qətlə yetirmişdir. Onlar arasında kişilərlə birlikdə qadın və uşaqlar da var. Ermənilərin törədikləri vəhşiliklər indinin özündə də yaddaşlardan silinməyib. === Şəhid və itkinləri === ==== [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Əlsuvar Məmmədov|Əlsuvar Əliheydər oğlu Məmmədov]] — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |date=2022-12-29 |title=Daha bir şəhidin adını daşıyan gəmi suya endirildi — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |access-date=2025-09-29 |website=[[Qafqazinfo|Qafqazinfo.az]] |language=az |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230064525/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |url-status=live }}</ref> * [[Baba Mikayılov|Baba Balakişi oğlu Mikayılov]]. * [[Mirhəli Nuhov|Mirhəli Cümalı oğlu Nuhov]]. * [[Veyis Məhyəddinov|Veyis Rövşən oğlu Məhyəddinov]]. * [[Sərdar Səfərov Ələddin oğlu]]. * [[Bayramov Kamil Canbaba oğlu]]. ==== [[Aprel döyüşləri]] ==== * [[Elşən Səmədov|Elşən Səlim oğlu Səmədov]]. ==== [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Rza Məmmədov|Rza Canbaba oğlu Məmmədov]]. * [[Şəhadət Usubov|Şəhadət Qalib oğlu Usubov]]. * [[Tərlan Dərgah oğlu Atakişiyev]]. * [[Müşfiq Mecidov|Müşfiq Bayram oğlu Məcidov]]. * [[Elgün Quliyev (əsgər, 1992)|Elgün Vasif oğlu Quliyev]]. * [[Şahmurad İsgəndərov|Şahmurad Natiq oğlu İsgəndərov]]. == Elm və Təhsili == Göylər kəndi Azərbaycan elminə və təhsilinə bir çox insanlar bəxş etmişdir ki, onlardan da [[Nurqələm Mikayılov]]u, [[Aləm Nuriyev]]i, [[Elxan Nuriyev (coğrafiyaçı)|Elxan Nuriyevi]] qeyd etmək olar. Göylər kəndində (Dağ Göylər) iki orta məktəb fəaliyyət göstərir. Bunlar '''Əlsuvar Məmmədov adına 1 saylı orta məktəb''' və '''Tehran Kərimov adına 2 saylı orta məktəb'''lərdir. == Mədəniyyəti == Göylər kəndində 1949-cu ildə tikilib istifadəyə verilmiş bina 1965-ci ildən etibarən Göylər kənd Folklor Evi olaraq fəaliyyət göstərir. 2015-ci il fevralın 16-dan mayın 29-na kimi keçirilən 5-ci [[Muğam Televiziya Müsabiqəsi]]nin qalibi Göylər kəndindən olan [[Nisbət Sədrayeva]] seçilmişdir.<ref name="Heydər Əliyev Fondunun rəsmi internet səhifəsi">{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |access-date=2021-02-02 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729050355/http://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |url-status=dead }}</ref> == Səhiyyə sistemi == Göylər kəndində 15 çarpaylıq Göylər kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Azərbaycan alimi, neyrocərrah, əməkdar həkim, tibb elmlər doktoru, professor [[Sabir Etibarlı]] da [[Şamaxı]] rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. == İqtisadiyyatı == Göylər kəndinin əhalisi başlıca olaraq [[əkinçilik]], qismən [[bağçılıq]] və [[heyvandarlıq]] üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri [[taxılçılıq]] tutur. Digər əkinçilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün həyətyanı sahələrdə bostan–tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir və arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi [[maldarlıq]] və [[qoyunçuluq]]dur. Göylər kəndi qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olan zaman kəndin sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edirdi. [[Kənd]]in yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunurdu. Yeyinti sənayesində əsas yeri üzüm məhsulunun emalı — şərabçılıq tuturdu. [[SSRİ]]-nin "alkoqolizmə qarşı mübarizə kampaniyası" çərçivəsində Azərbaycanda bir sıra bölgələrdə o cümlədən Göylər kəndində üzümçülük təsərrüfatı ləğv edildi. Üzüm sahələri saxlanılmaqla süfrə üzüm sortları əkmək planları isə SSRİ dağıldıqdan sonra torpaq sahələrinin kəndlilərə paylanılması nəticəsində reallaşmadı. Hal–hazırda kəndlilərə məxsus torpaqlarda taxıl əkilir və demək olar ki, bütün həyətyanı sahələrdə üzüm çardaqları var. Kəndin torpaq ehtiyatları və ərazisinin orta dağlıqda yerləşməsi burada bir çox təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün, o cümlədən [[dəmyə əkinçiliyi]] üçün şərait yaradır. Kəndin iqtisadiyyatında tikinti materialları, əsasən mişar daşı istehsalı üçün xammal bazası (Mədan dağı) var. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [http://www.youtube.com/watch?v=8zBVIXlntFQ Şamaxı abidələri (film, 09.09.2007)] * [http://goyler.my1.ru/news/1918_ci_il_mart_soyqirimi/2011-04-10-8 Göylər kəndində 1918-ci il Mart soyqırımının nəticələri] * [http://goyler.my1.ru/news/goylerin_menseyi_ve_el_yozumu/2009-12-18-3 Göylər kəndinin mənşəyi, etimologiyası və el yozumu] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Şamaxı rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun ləğv olunmuş kəndləri]] s5z01dx53yi9tjeirkig2b15zc3e44v 8985721 8985719 2026-07-02T08:20:49Z Etibar.muradli 63036 /* Tarixi */ 8985721 wikitext text/x-wiki {{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Göylər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şamaxı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd. Göylər kəndi ([[Göylərdağ]]) həmçinin [[Acıdərə (Şamaxı)|Acıdərə]] və [[Çöl Göylər]] kəndləri ilə birlikdə meydana gələn Göylər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |access-date=2016-04-15 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023045923/http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |url-status=live }}</ref> Göylər kəndi [[Şamaxı]] rayonunda əhalisinin sayına görə ən böyük kənddir. == Tarixi == [[Şirvan xanlığı]]nda inzibati ərazi vahidi olan [[Elat mahalı]]nın tərkibində 1821-ci ildə Göylər kəndi də daxil olmaqla 20 oba (Bəyi, Xalac, Ərəbəbdülkərim, Bozavand, Qovlar, Paşalı, Zəngənə, Qaraimanlı, Karrar, Bayat, Pərdili, Xınıslı, Cəyirli, Birinci Ucarlı, İkinci Ucarlı, Üçüncü Ucarlı, Mirikənd, Taliş, Şamlı, Göylər) birləşmişdi. Bu mahalın sakinləri əsasən [[maldarlıq]], qismən isə [[əkinçilik]]lə məşğul olurdular. '''Tarixi abidələri''' # [[Qalacıq yaşayış yeri]] (III–XIII əsrlər<ref name=":0">{{Cite web |date=2 avqust 2001-ci il |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-09-29 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live }}</ref>) — Çöl Göylər kəndi<ref name=":1">{{ASE|6|108|Məqalə=ҜӨЈЛӘР ҸӨЛ|link=https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/108/mode/2up}}</ref> və ya Dağ Göylər kəndi.<ref name=":2">{{Cite web |title=GÖYLƏRDAĞ |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |access-date=2025-11-03 |archive-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202150519/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |url-status=live }}</ref> # [[Pirmərdəkan türbəsi]]<ref>{{Cite web |title=PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%c9%99rd%d3%99kan-turb%d3%99si/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917202711/https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ |url-status=live }}</ref> (XII–XIII əsrlər) — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR DAĞ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%d3%99r-dag/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111204424/https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%D3%99r-dag/ |url-status=live }}</ref> # Küp qəbirləri nekropolu (Antik dövr) — Göylər Dağ kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgah (Antik dövr və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgahın qəbiristanlığı (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Saxsılı taxta yaşayış yeri (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Pirəbağdad nekropolu (Antik dövr{{Mənbə göstər}}) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # [[Göylər məscidi]] (XII–XIII əsrlər)<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR MƏSCİDİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%c9%99r-m%c9%99scidi/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]]}}</ref> — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |website=Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tabeliyində İnformasiya Texnologiyaları və Məlumat İdarəetmə Mərkəzi |access-date=2025-09-29 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808005147/https://unvanportali.az/ |url-status= }}</ref> <center> <gallery caption="Pirmərdəkan türbəsi" perrow="5" widths="250px" heights="215px"> Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(3).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(1).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(23).jpg|</gallery> </center> == Dini-ictimai keçmişi == {{iş gedir}} Göylər kəndinin dini-etnoqrafik və mənəvi tarixi kənd ərazisində aparılan arxeoloji tədqiqatlar və etnoqrafik araşdırmalar əsasında üç əsas xronoloji mərhələ üzrə öyrənilir. === İslamdan əvvəlki dövr və erkən orta əsrlər === Kənd ərazisindəki Kərimli təpəliyində yerləşən qədim qəbiristanlıqdakı uzunsov formalı, yerə batmış qəbirlərin tədqiqatçılar tərəfindən qədim türk etnoslarına aid olduğu ehtimal edilir. Çöl Göylər ərazisində, Pirə-Bağdad qəbiristanlığının yaxınlığında mövcud olmuş, lakin hazırda yeri dəqiq bilinməyən "Sarı pir" ziyarətgahının İslamdan əvvəlki dövrə — Tenqriçilik inanc sisteminə aid olduğu ehtimal olunur. Erkən orta əsrlər və Qafqaz Albaniyası dövrünü xarakterizə edən iki əsas toponimik faktor Çöl Göylər ərazisindəki "Qalacıq yeri" və Dağ Göylər ərazisindəki "Arnout" dağıdır. Arxeoloq, professor Aləm Nuriyevin araşdırmalarına əsasən, "Qalacıq yeri" yaşayış məskənində III–VIII əsrlərdə şəhər tipli yaşayış mövcud olmuşdur. Ərazidə xristianlıq dövrünə aid maddi sübutlar aşkar edilmədiyi üçün, alban tayfalarının bir qisminin zərdüştilik dininə etiqad etdiyi və strateji hündürlüyə malik "Arnout" zirvəsindən hərbi-müdafiə məqsədilə od elementindən (tonqallardan) istifadə etdiyi irəli sürülür. === İslam dövrü və orta əsrlər === Tədqiqatlar İslam dininin bu əraziyə VIII əsrdə gəldiyini göstərir. Göylər kəndinin 16 kilometrliyində yerləşən Şamaxı Cümə məscidinin inşa tarixi (743-cü il), Qalacıq yaşayış məskəninin məhv olmasının VIII əsrə təsadüf etməsi və Pirə-Bağdad ərazisində ərəblərlə yerli sakinlər arasında baş vermiş döyüş haqqında yerli rəvayətlər bu fikri əsaslandırır. Ərazi Şirvanşahlar dövlətinin tərkibinə daxil olsa da, dövrün yazılı mənbələrində Göylər kəndinin adına birbaşa rast gəlinmir. Bu, mənbələrin məhdudluğu və əhalinin qismən yarımköçəri həyat tərzi keçirməsi ilə izah olunur. Ərazidəki ən mühüm dini-tarixi abidələr aşağıdakılardır: Pir Mərdəkan xanəgahı: Arxeoloqlar A. Nuriyev, H. Ciddi və epiqrafist mütəxəssis M. Nemətova tərəfindən tədqiq edilmişdir. Türbə üzərindəki kitabəyə əsasən, abidə 1188–1203-cü illər aralığında Şirvanşah Fərruxzad ibn Mənuçöhr tərəfindən inşa etdirilmişdir. M. Nemətova kitabələrə əsasən türbədə Cənubi Azərbaycanın Mədək şəhərindən olan Tair Tac əl-Hüda Mədəkaninin dəfn olunduğunu qeyd etsə də, yerli rəvayətlərdə burada Şirvanşah nəslinin nümayəndələrinin və ya yerli ruhanilərin dəfn olunduğu iddia edilir. F. A. Deminskinin "Şamaxı qəzası Qəbirstan nahiyəsi haqqında məlumatlar" kitabında xanəgahın adı çəkilir və kənd əhalisinin XI–XII əsrlərdə Bağdad ətrafından gələrək burada məskunlaşdığı qeyd olunur. Orta əsrlərdə xanəgah həm də paytaxt Şamaxi şəhərinə daxil olmaq üçün icazə verilən mühüm regional keçid məntəqəsi, karvansara, məscid və çeşmələri olan kompleks kimi fəaliyyət göstərmişdir. Pirə-Bağdad türbəsi: Çöl Göylər ərazisində yerləşən bu abidə VIII əsrə aid edilir. Üstünlük təşkil edən elmi fikrə görə, bura İslamı yaymağa gələn elçinin deyil, VIII əsrdə yerli əhali ilə döyüşdə həlak olan bir ərəb sərkərdəsinin qəbridir. Yazılı mənbələrdə adı keçən ilk Göylər sakini 1708-ci ilə aid sənəddə qeyd olunmuş Cəbrayıl İbrahim oğludur. Tədqiqatçı Kamran Abdullayevin üzə çıxardığı sənədə görə, o, Şamaxı Cümə məscidinə aid "Namaz təlimi" kitabının katibi (xəttatı) olmuşdur. === XIX–XX əsrlər və çar Rusiyası dövrü === Azərbaycanın çar Rusiyası tərkibinə qatılmasından sonra, 1820-ci illərdən etibarən kameral siyahıyaalmalarda Göylər kəndi barədə rəsmi statistik məlumatlar qeydə alınmışdır. Çar üsul-idarəsi dövründə məscidlərə mollalar dövlət tərəfindən təyin edilir və onlara maaş verilirdi. Mollalar kənddə həm dini ayinləri icra edir, həm də mülki qeydiyyat, kəbin, miras bölgüsü və kənd icmasının sənədləşmə işlərini həyata keçirirdilər. 1872-ci il islahatlarından sonra mollalar birbaşa kənd icması tərəfindən seçilməyə və Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Sünni Ruhani İdarəsi tərəfindən təsdiqlənməyə başladı. Sənədlər və yerli yaddaş əsasında kəndin baş mollalarının xronologiyası müəyyən edilmişdir: Molla Nuru: Əslən Qəbələdən olan bu şəxs 1840–1850-ci illərdə kəndə təyinatla göndərilmiş ilk məlum molladır. Molla Nəbi Hacı İbrahim oğlu: 1860-cı illərdə fəaliyyət göstərmişdir. Rəsmi sənədlərdə onun hökumət əleyhinə fəaliyyətdə şübhəli bilindiyi qeyd olunmuşdur. Molla Abdulla Nuru oğlu: 1870-ci illərdə kəndin mollası olmuşdur. Molla Nurməmməd Abdulla oğlu: İstanbulda dini təhsil almış, XX əsrin əvvəllərindən 1925-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Molla Fəttah Abdulla oğlu: Qardaşından sonra sovet rejiminin ilk illərində icma tərəfindən molla seçilmiş, 1937-ci il repressiyaları zamanı güllələnmişdir. === Məscid tikintisi və dini təhsil === Pir Mərdəkan xanəgahındakı köhnə məscidin kiçik olması və 1902-ci il Şamaxı zəlzələsinin fəsadları səbəbindən, 1902-ci ildə kənd ağsaqqalı Hacı Nuh Hacı İbrahim oğlunun rəhbərliyi və yerli əhalinin vəsaiti hesabına Göylərdə yeni, daha böyük kənd məscidi inşa edilmişdir. Kənd məscidinin nəzdində fəaliyyət göstərən mollaxanada ilkin şəriət təhsili alan uşaqlar sonradan təhsillərini Şamaxı Cümə məscidinin mədrəsələrində davam etdirirdilər. Sovet dövründə dini təhsil qadağan edilsə də, kənddə ərəb və fars dillərini bilən xəttat və dindarların formalaşdırdığı, yerli dildə "Yeddilik" adlandırılan dindar qruplar fəaliyyət göstərmiş, Quranın xətm edilməsi ayinlərini qorumuşdular. XIX əsrin ikinci yarısında iqtisadi vəziyyətin yaxşılaşması ilə kənd sakinləri Həcc ziyarətinə getməyə başlamışlar. Araşdırmalara görə, 1920-ci ilə qədər kənddən 22 nəfər Həcc ziyarətində olmuşdur (onlardan Hacı Hasan Səfər oğlu və Hacı Qasım Qurban oğlu ziyarət zamanı vəfat etmişlər). 1920-ci ildə sovet hakimiyyətinin qurulması və sərhədlərin bağlanması ilə bu ziyarətlər dayandırılmışdır. === Şeyx Əyyub təriqəti === XIX–XX əsrlərdə Şirvan regionunda geniş yayılan və Şeyx Əyyub Bayram oğlu (1730–1796) tərəfindən əsası qoyulan sufi təriqəti Göylər kəndində də güclü nüfuza malik olmuşdur. Zikr və mürşüd-mürid prinsipinə əsaslanan bu təriqətin bəzi şeyxləri və müridləri Göylər kəndində məskunlaşmışdılar. Təriqətin ilk tanınmış göylərli müridləri və şeyx tərəfindən seçilən xəlifələri arasında Hacı Ibrahim Əlimərdan oğlu, Yaqub Bədəl oğlu və Pirimverdi Halim oğlunun (Sofu Əhməd) adları çəkilir. == Coğrafiyası və iqlimi == {{Şəhərin iqlimi |Şəhər_yiyəlik= Göylər kəndi |Mənbə = [https://en.climate-data.org/asia/azerbaijan/samax%c4%b1-rayonu/goeyl%c9%99r-dag-956419/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/g%c3%b6yl%c7%9drda%c4%9f_azerbaijan_586459] | Yan_orta= 0.9 | Yan_orta_yağ= 37 | Fev_orta= 2.1 | Fev_orta_yağ= 46 | Mar_orta= 6.1 | Mar_orta_yağ= 60 | Apr_orta= 11.0 | Apr_orta_yağ= 58 | May_orta= 16.6 | May_orta_yağ= 50 | İyn_orta= 21.7 | İyn_orta_yağ= 35 | İyl_orta= 24.9 | İyl_orta_yağ= 16 | Avq_orta= 24.9 | Avq_orta_yağ= 17 | Sen_orta= 19.5 | Sen_orta_yağ= 44 | Okt_orta= 13.5 | Okt_orta_yağ= 56 | Noy_orta= 6.9 | Noy_orta_yağ= 53 | Dek_orta= 2.6 | Dek_orta_yağ= 40 | İl_orta = 12.6 | İl_orta_yağ = 512 | Yan_min_orta= -2.4 | Yan_maks_orta= 4.8 | Fev_min_orta= -1.6 | Fev_maks_orta= 6.2 | Mar_min_orta= 1.6 | Mar_maks_orta= 10.7 | Apr_min_orta= 5.8 | Apr_maks_orta= 15.7 | May_min_orta= 11.2 | May_maks_orta= 21.4 | İyn_min_orta= 15.9 | İyn_maks_orta= 26.9 | İyl_min_orta= 19.2 | İyl_maks_orta= 30.2 | Avq_min_orta= 19.3 | Avq_maks_orta= 30.2 | Sen_min_orta= 15 | Sen_maks_orta= 24.1 | Okt_min_orta= 9.8 | Okt_maks_orta= 17.5 | Noy_min_orta= 3.4 | Noy_maks_orta= 10.8 | Dek_min_orta= -0.7 | Dek_maks_orta= 6.5 | İl_min_orta = 8.0 | İl_maks_orta = 17.1 | Yan_müt_min= | Yan_müt_maks= | Fev_müt_min= | Fev_müt_maks= | Mar_müt_min= | Mar_müt_maks= | Apr_müt_min= | Apr_müt_maks= | May_müt_min= | May_müt_maks= | İyn_müt_min= | İyn_müt_maks= | İyl_müt_min= | İyl_müt_maks= | Avq_müt_min= | Avq_müt_maks= | Sen_müt_min= | Sen_müt_maks= | Okt_müt_min= | Okt_müt_maks= | Noy_müt_min= | Noy_müt_maks= | Dek_müt_min= | Dek_müt_maks= | İl_müt_min = | İl_müt_maks = | Yan_su_temp= | Fev_su_temp= | Mar_su_temp= | Apr_su_temp= | May_su_temp= | İyn_su_temp= | İyl_su_temp= | Avq_su_temp= | Sen_su_temp= | Okt_su_temp= | Noy_su_temp= | Dek_su_temp= | İl_su_temp = |}} == Əhalisi == Göylər kəndinin də daxil olduğu [[Elat mahalı]]nda 1821-ci ildə 1016 ailə yaşayırdı. 2009-cu il 1 Yanvar tarixli məlumatlara əsasən Göylər kəndinin əhalisi 7200 nəfər idi. === [[Şamaxı soyqırımı]] === Şamaxıda Lalayan, Samson Aspirov və T. Əmirovun quldur dəstələri 1918-ci il Aprelin 3-dən 16-a kimi Şamaxı əhalisinə qanlı divan tutmuşdular. Şamaxı qəzasında yerli erməni–rus–molokan kəndlilərinin köməyi ilə daşnaqlar 8000-dən artıq dinc azərbaycanlı əhali öldürmüşlər. 72 kəndi dağıtmış, 12 məhəllə məscidi və 800 illik tarixə sahib [[Şamaxı cümə məscidi]] içərisindəki insanlarla birlikdə yandırmışlar. Öldürülənlərin 1600 nəfərindən çoxu qadın, 965 nəfəri isə uşaq olmuşdu. Dağıdılan 72 kənddən biri də Göylər idi. Mənbələrdən belə aydın olur ki, erməni quldurları Göylərdə 55 nəfəri qətlə yetirmişdir. Onlar arasında kişilərlə birlikdə qadın və uşaqlar da var. Ermənilərin törədikləri vəhşiliklər indinin özündə də yaddaşlardan silinməyib. === Şəhid və itkinləri === ==== [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Əlsuvar Məmmədov|Əlsuvar Əliheydər oğlu Məmmədov]] — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |date=2022-12-29 |title=Daha bir şəhidin adını daşıyan gəmi suya endirildi — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |access-date=2025-09-29 |website=[[Qafqazinfo|Qafqazinfo.az]] |language=az |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230064525/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |url-status=live }}</ref> * [[Baba Mikayılov|Baba Balakişi oğlu Mikayılov]]. * [[Mirhəli Nuhov|Mirhəli Cümalı oğlu Nuhov]]. * [[Veyis Məhyəddinov|Veyis Rövşən oğlu Məhyəddinov]]. * [[Sərdar Səfərov Ələddin oğlu]]. * [[Bayramov Kamil Canbaba oğlu]]. ==== [[Aprel döyüşləri]] ==== * [[Elşən Səmədov|Elşən Səlim oğlu Səmədov]]. ==== [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Rza Məmmədov|Rza Canbaba oğlu Məmmədov]]. * [[Şəhadət Usubov|Şəhadət Qalib oğlu Usubov]]. * [[Tərlan Dərgah oğlu Atakişiyev]]. * [[Müşfiq Mecidov|Müşfiq Bayram oğlu Məcidov]]. * [[Elgün Quliyev (əsgər, 1992)|Elgün Vasif oğlu Quliyev]]. * [[Şahmurad İsgəndərov|Şahmurad Natiq oğlu İsgəndərov]]. == Elm və Təhsili == Göylər kəndi Azərbaycan elminə və təhsilinə bir çox insanlar bəxş etmişdir ki, onlardan da [[Nurqələm Mikayılov]]u, [[Aləm Nuriyev]]i, [[Elxan Nuriyev (coğrafiyaçı)|Elxan Nuriyevi]] qeyd etmək olar. Göylər kəndində (Dağ Göylər) iki orta məktəb fəaliyyət göstərir. Bunlar '''Əlsuvar Məmmədov adına 1 saylı orta məktəb''' və '''Tehran Kərimov adına 2 saylı orta məktəb'''lərdir. == Mədəniyyəti == Göylər kəndində 1949-cu ildə tikilib istifadəyə verilmiş bina 1965-ci ildən etibarən Göylər kənd Folklor Evi olaraq fəaliyyət göstərir. 2015-ci il fevralın 16-dan mayın 29-na kimi keçirilən 5-ci [[Muğam Televiziya Müsabiqəsi]]nin qalibi Göylər kəndindən olan [[Nisbət Sədrayeva]] seçilmişdir.<ref name="Heydər Əliyev Fondunun rəsmi internet səhifəsi">{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |access-date=2021-02-02 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729050355/http://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |url-status=dead }}</ref> == Səhiyyə sistemi == Göylər kəndində 15 çarpaylıq Göylər kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Azərbaycan alimi, neyrocərrah, əməkdar həkim, tibb elmlər doktoru, professor [[Sabir Etibarlı]] da [[Şamaxı]] rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. == İqtisadiyyatı == Göylər kəndinin əhalisi başlıca olaraq [[əkinçilik]], qismən [[bağçılıq]] və [[heyvandarlıq]] üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri [[taxılçılıq]] tutur. Digər əkinçilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün həyətyanı sahələrdə bostan–tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir və arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi [[maldarlıq]] və [[qoyunçuluq]]dur. Göylər kəndi qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olan zaman kəndin sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edirdi. [[Kənd]]in yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunurdu. Yeyinti sənayesində əsas yeri üzüm məhsulunun emalı — şərabçılıq tuturdu. [[SSRİ]]-nin "alkoqolizmə qarşı mübarizə kampaniyası" çərçivəsində Azərbaycanda bir sıra bölgələrdə o cümlədən Göylər kəndində üzümçülük təsərrüfatı ləğv edildi. Üzüm sahələri saxlanılmaqla süfrə üzüm sortları əkmək planları isə SSRİ dağıldıqdan sonra torpaq sahələrinin kəndlilərə paylanılması nəticəsində reallaşmadı. Hal–hazırda kəndlilərə məxsus torpaqlarda taxıl əkilir və demək olar ki, bütün həyətyanı sahələrdə üzüm çardaqları var. Kəndin torpaq ehtiyatları və ərazisinin orta dağlıqda yerləşməsi burada bir çox təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün, o cümlədən [[dəmyə əkinçiliyi]] üçün şərait yaradır. Kəndin iqtisadiyyatında tikinti materialları, əsasən mişar daşı istehsalı üçün xammal bazası (Mədan dağı) var. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [http://www.youtube.com/watch?v=8zBVIXlntFQ Şamaxı abidələri (film, 09.09.2007)] * [http://goyler.my1.ru/news/1918_ci_il_mart_soyqirimi/2011-04-10-8 Göylər kəndində 1918-ci il Mart soyqırımının nəticələri] * [http://goyler.my1.ru/news/goylerin_menseyi_ve_el_yozumu/2009-12-18-3 Göylər kəndinin mənşəyi, etimologiyası və el yozumu] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Şamaxı rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun ləğv olunmuş kəndləri]] mkwmegn34231sld0u12tdhf7xsv0hoz 8985723 8985721 2026-07-02T08:21:32Z Etibar.muradli 63036 /* Tarixi */ 8985723 wikitext text/x-wiki {{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Göylər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şamaxı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd. Göylər kəndi ([[Göylərdağ]]) həmçinin [[Acıdərə (Şamaxı)|Acıdərə]] və [[Çöl Göylər]] kəndləri ilə birlikdə meydana gələn Göylər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |access-date=2016-04-15 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023045923/http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |url-status=live }}</ref> Göylər kəndi [[Şamaxı]] rayonunda əhalisinin sayına görə ən böyük kənddir. == Tarixi == [[Şirvan xanlığı]]nda inzibati ərazi vahidi olan [[Elat mahalı]]nın tərkibində 1821-ci ildə Göylər kəndi də daxil olmaqla 20 oba (Bəyi, Xalac, Ərəbəbdülkərim, Bozavand, Qovlar, Paşalı, Zəngənə, Qaraimanlı, Karrar, Bayat, Pərdili, Xınıslı, Cəyirli, Birinci Ucarlı, İkinci Ucarlı, Üçüncü Ucarlı, Mirikənd, Taliş, Şamlı, Göylər) birləşmişdi. Bu mahalın sakinləri əsasən [[maldarlıq]], qismən isə [[əkinçilik]]lə məşğul olurdular. ''' Tarixi abidələri ''' # [[Qalacıq yaşayış yeri]] (III–XIII əsrlər<ref name=":0">{{Cite web |date=2 avqust 2001-ci il |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-09-29 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live }}</ref>) — Çöl Göylər kəndi<ref name=":1">{{ASE|6|108|Məqalə=ҜӨЈЛӘР ҸӨЛ|link=https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/108/mode/2up}}</ref> və ya Dağ Göylər kəndi.<ref name=":2">{{Cite web |title=GÖYLƏRDAĞ |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |access-date=2025-11-03 |archive-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202150519/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |url-status=live }}</ref> # [[Pirmərdəkan türbəsi]]<ref>{{Cite web |title=PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%c9%99rd%d3%99kan-turb%d3%99si/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917202711/https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ |url-status=live }}</ref> (XII–XIII əsrlər) — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR DAĞ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%d3%99r-dag/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111204424/https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%D3%99r-dag/ |url-status=live }}</ref> # Küp qəbirləri nekropolu (Antik dövr) — Göylər Dağ kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgah (Antik dövr və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgahın qəbiristanlığı (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Saxsılı taxta yaşayış yeri (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Pirəbağdad nekropolu (Antik dövr{{Mənbə göstər}}) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # [[Göylər məscidi]] (XII–XIII əsrlər)<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR MƏSCİDİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%c9%99r-m%c9%99scidi/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]]}}</ref> — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |website=Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tabeliyində İnformasiya Texnologiyaları və Məlumat İdarəetmə Mərkəzi |access-date=2025-09-29 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808005147/https://unvanportali.az/ |url-status= }}</ref> <center> <gallery caption="Pirmərdəkan türbəsi" perrow="5" widths="250px" heights="215px"> Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(3).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(1).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(23).jpg|</gallery> </center> == Dini-ictimai keçmişi == {{iş gedir}} Göylər kəndinin dini-etnoqrafik və mənəvi tarixi kənd ərazisində aparılan arxeoloji tədqiqatlar və etnoqrafik araşdırmalar əsasında üç əsas xronoloji mərhələ üzrə öyrənilir. === İslamdan əvvəlki dövr və erkən orta əsrlər === Kənd ərazisindəki Kərimli təpəliyində yerləşən qədim qəbiristanlıqdakı uzunsov formalı, yerə batmış qəbirlərin tədqiqatçılar tərəfindən qədim türk etnoslarına aid olduğu ehtimal edilir. Çöl Göylər ərazisində, Pirə-Bağdad qəbiristanlığının yaxınlığında mövcud olmuş, lakin hazırda yeri dəqiq bilinməyən "Sarı pir" ziyarətgahının İslamdan əvvəlki dövrə — Tenqriçilik inanc sisteminə aid olduğu ehtimal olunur. Erkən orta əsrlər və Qafqaz Albaniyası dövrünü xarakterizə edən iki əsas toponimik faktor Çöl Göylər ərazisindəki "Qalacıq yeri" və Dağ Göylər ərazisindəki "Arnout" dağıdır. Arxeoloq, professor Aləm Nuriyevin araşdırmalarına əsasən, "Qalacıq yeri" yaşayış məskənində III–VIII əsrlərdə şəhər tipli yaşayış mövcud olmuşdur. Ərazidə xristianlıq dövrünə aid maddi sübutlar aşkar edilmədiyi üçün, alban tayfalarının bir qisminin zərdüştilik dininə etiqad etdiyi və strateji hündürlüyə malik "Arnout" zirvəsindən hərbi-müdafiə məqsədilə od elementindən (tonqallardan) istifadə etdiyi irəli sürülür. === İslam dövrü və orta əsrlər === Tədqiqatlar İslam dininin bu əraziyə VIII əsrdə gəldiyini göstərir. Göylər kəndinin 16 kilometrliyində yerləşən Şamaxı Cümə məscidinin inşa tarixi (743-cü il), Qalacıq yaşayış məskəninin məhv olmasının VIII əsrə təsadüf etməsi və Pirə-Bağdad ərazisində ərəblərlə yerli sakinlər arasında baş vermiş döyüş haqqında yerli rəvayətlər bu fikri əsaslandırır. Ərazi Şirvanşahlar dövlətinin tərkibinə daxil olsa da, dövrün yazılı mənbələrində Göylər kəndinin adına birbaşa rast gəlinmir. Bu, mənbələrin məhdudluğu və əhalinin qismən yarımköçəri həyat tərzi keçirməsi ilə izah olunur. Ərazidəki ən mühüm dini-tarixi abidələr aşağıdakılardır: Pir Mərdəkan xanəgahı: Arxeoloqlar A. Nuriyev, H. Ciddi və epiqrafist mütəxəssis M. Nemətova tərəfindən tədqiq edilmişdir. Türbə üzərindəki kitabəyə əsasən, abidə 1188–1203-cü illər aralığında Şirvanşah Fərruxzad ibn Mənuçöhr tərəfindən inşa etdirilmişdir. M. Nemətova kitabələrə əsasən türbədə Cənubi Azərbaycanın Mədək şəhərindən olan Tair Tac əl-Hüda Mədəkaninin dəfn olunduğunu qeyd etsə də, yerli rəvayətlərdə burada Şirvanşah nəslinin nümayəndələrinin və ya yerli ruhanilərin dəfn olunduğu iddia edilir. F. A. Deminskinin "Şamaxı qəzası Qəbirstan nahiyəsi haqqında məlumatlar" kitabında xanəgahın adı çəkilir və kənd əhalisinin XI–XII əsrlərdə Bağdad ətrafından gələrək burada məskunlaşdığı qeyd olunur. Orta əsrlərdə xanəgah həm də paytaxt Şamaxi şəhərinə daxil olmaq üçün icazə verilən mühüm regional keçid məntəqəsi, karvansara, məscid və çeşmələri olan kompleks kimi fəaliyyət göstərmişdir. Pirə-Bağdad türbəsi: Çöl Göylər ərazisində yerləşən bu abidə VIII əsrə aid edilir. Üstünlük təşkil edən elmi fikrə görə, bura İslamı yaymağa gələn elçinin deyil, VIII əsrdə yerli əhali ilə döyüşdə həlak olan bir ərəb sərkərdəsinin qəbridir. Yazılı mənbələrdə adı keçən ilk Göylər sakini 1708-ci ilə aid sənəddə qeyd olunmuş Cəbrayıl İbrahim oğludur. Tədqiqatçı Kamran Abdullayevin üzə çıxardığı sənədə görə, o, Şamaxı Cümə məscidinə aid "Namaz təlimi" kitabının katibi (xəttatı) olmuşdur. === XIX–XX əsrlər və çar Rusiyası dövrü === Azərbaycanın çar Rusiyası tərkibinə qatılmasından sonra, 1820-ci illərdən etibarən kameral siyahıyaalmalarda Göylər kəndi barədə rəsmi statistik məlumatlar qeydə alınmışdır. Çar üsul-idarəsi dövründə məscidlərə mollalar dövlət tərəfindən təyin edilir və onlara maaş verilirdi. Mollalar kənddə həm dini ayinləri icra edir, həm də mülki qeydiyyat, kəbin, miras bölgüsü və kənd icmasının sənədləşmə işlərini həyata keçirirdilər. 1872-ci il islahatlarından sonra mollalar birbaşa kənd icması tərəfindən seçilməyə və Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Sünni Ruhani İdarəsi tərəfindən təsdiqlənməyə başladı. Sənədlər və yerli yaddaş əsasında kəndin baş mollalarının xronologiyası müəyyən edilmişdir: Molla Nuru: Əslən Qəbələdən olan bu şəxs 1840–1850-ci illərdə kəndə təyinatla göndərilmiş ilk məlum molladır. Molla Nəbi Hacı İbrahim oğlu: 1860-cı illərdə fəaliyyət göstərmişdir. Rəsmi sənədlərdə onun hökumət əleyhinə fəaliyyətdə şübhəli bilindiyi qeyd olunmuşdur. Molla Abdulla Nuru oğlu: 1870-ci illərdə kəndin mollası olmuşdur. Molla Nurməmməd Abdulla oğlu: İstanbulda dini təhsil almış, XX əsrin əvvəllərindən 1925-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Molla Fəttah Abdulla oğlu: Qardaşından sonra sovet rejiminin ilk illərində icma tərəfindən molla seçilmiş, 1937-ci il repressiyaları zamanı güllələnmişdir. === Məscid tikintisi və dini təhsil === Pir Mərdəkan xanəgahındakı köhnə məscidin kiçik olması və 1902-ci il Şamaxı zəlzələsinin fəsadları səbəbindən, 1902-ci ildə kənd ağsaqqalı Hacı Nuh Hacı İbrahim oğlunun rəhbərliyi və yerli əhalinin vəsaiti hesabına Göylərdə yeni, daha böyük kənd məscidi inşa edilmişdir. Kənd məscidinin nəzdində fəaliyyət göstərən mollaxanada ilkin şəriət təhsili alan uşaqlar sonradan təhsillərini Şamaxı Cümə məscidinin mədrəsələrində davam etdirirdilər. Sovet dövründə dini təhsil qadağan edilsə də, kənddə ərəb və fars dillərini bilən xəttat və dindarların formalaşdırdığı, yerli dildə "Yeddilik" adlandırılan dindar qruplar fəaliyyət göstərmiş, Quranın xətm edilməsi ayinlərini qorumuşdular. XIX əsrin ikinci yarısında iqtisadi vəziyyətin yaxşılaşması ilə kənd sakinləri Həcc ziyarətinə getməyə başlamışlar. Araşdırmalara görə, 1920-ci ilə qədər kənddən 22 nəfər Həcc ziyarətində olmuşdur (onlardan Hacı Hasan Səfər oğlu və Hacı Qasım Qurban oğlu ziyarət zamanı vəfat etmişlər). 1920-ci ildə sovet hakimiyyətinin qurulması və sərhədlərin bağlanması ilə bu ziyarətlər dayandırılmışdır. === Şeyx Əyyub təriqəti === XIX–XX əsrlərdə Şirvan regionunda geniş yayılan və Şeyx Əyyub Bayram oğlu (1730–1796) tərəfindən əsası qoyulan sufi təriqəti Göylər kəndində də güclü nüfuza malik olmuşdur. Zikr və mürşüd-mürid prinsipinə əsaslanan bu təriqətin bəzi şeyxləri və müridləri Göylər kəndində məskunlaşmışdılar. Təriqətin ilk tanınmış göylərli müridləri və şeyx tərəfindən seçilən xəlifələri arasında Hacı Ibrahim Əlimərdan oğlu, Yaqub Bədəl oğlu və Pirimverdi Halim oğlunun (Sofu Əhməd) adları çəkilir. == Coğrafiyası və iqlimi == {{Şəhərin iqlimi |Şəhər_yiyəlik= Göylər kəndi |Mənbə = [https://en.climate-data.org/asia/azerbaijan/samax%c4%b1-rayonu/goeyl%c9%99r-dag-956419/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/g%c3%b6yl%c7%9drda%c4%9f_azerbaijan_586459] | Yan_orta= 0.9 | Yan_orta_yağ= 37 | Fev_orta= 2.1 | Fev_orta_yağ= 46 | Mar_orta= 6.1 | Mar_orta_yağ= 60 | Apr_orta= 11.0 | Apr_orta_yağ= 58 | May_orta= 16.6 | May_orta_yağ= 50 | İyn_orta= 21.7 | İyn_orta_yağ= 35 | İyl_orta= 24.9 | İyl_orta_yağ= 16 | Avq_orta= 24.9 | Avq_orta_yağ= 17 | Sen_orta= 19.5 | Sen_orta_yağ= 44 | Okt_orta= 13.5 | Okt_orta_yağ= 56 | Noy_orta= 6.9 | Noy_orta_yağ= 53 | Dek_orta= 2.6 | Dek_orta_yağ= 40 | İl_orta = 12.6 | İl_orta_yağ = 512 | Yan_min_orta= -2.4 | Yan_maks_orta= 4.8 | Fev_min_orta= -1.6 | Fev_maks_orta= 6.2 | Mar_min_orta= 1.6 | Mar_maks_orta= 10.7 | Apr_min_orta= 5.8 | Apr_maks_orta= 15.7 | May_min_orta= 11.2 | May_maks_orta= 21.4 | İyn_min_orta= 15.9 | İyn_maks_orta= 26.9 | İyl_min_orta= 19.2 | İyl_maks_orta= 30.2 | Avq_min_orta= 19.3 | Avq_maks_orta= 30.2 | Sen_min_orta= 15 | Sen_maks_orta= 24.1 | Okt_min_orta= 9.8 | Okt_maks_orta= 17.5 | Noy_min_orta= 3.4 | Noy_maks_orta= 10.8 | Dek_min_orta= -0.7 | Dek_maks_orta= 6.5 | İl_min_orta = 8.0 | İl_maks_orta = 17.1 | Yan_müt_min= | Yan_müt_maks= | Fev_müt_min= | Fev_müt_maks= | Mar_müt_min= | Mar_müt_maks= | Apr_müt_min= | Apr_müt_maks= | May_müt_min= | May_müt_maks= | İyn_müt_min= | İyn_müt_maks= | İyl_müt_min= | İyl_müt_maks= | Avq_müt_min= | Avq_müt_maks= | Sen_müt_min= | Sen_müt_maks= | Okt_müt_min= | Okt_müt_maks= | Noy_müt_min= | Noy_müt_maks= | Dek_müt_min= | Dek_müt_maks= | İl_müt_min = | İl_müt_maks = | Yan_su_temp= | Fev_su_temp= | Mar_su_temp= | Apr_su_temp= | May_su_temp= | İyn_su_temp= | İyl_su_temp= | Avq_su_temp= | Sen_su_temp= | Okt_su_temp= | Noy_su_temp= | Dek_su_temp= | İl_su_temp = |}} == Əhalisi == Göylər kəndinin də daxil olduğu [[Elat mahalı]]nda 1821-ci ildə 1016 ailə yaşayırdı. 2009-cu il 1 Yanvar tarixli məlumatlara əsasən Göylər kəndinin əhalisi 7200 nəfər idi. === [[Şamaxı soyqırımı]] === Şamaxıda Lalayan, Samson Aspirov və T. Əmirovun quldur dəstələri 1918-ci il Aprelin 3-dən 16-a kimi Şamaxı əhalisinə qanlı divan tutmuşdular. Şamaxı qəzasında yerli erməni–rus–molokan kəndlilərinin köməyi ilə daşnaqlar 8000-dən artıq dinc azərbaycanlı əhali öldürmüşlər. 72 kəndi dağıtmış, 12 məhəllə məscidi və 800 illik tarixə sahib [[Şamaxı cümə məscidi]] içərisindəki insanlarla birlikdə yandırmışlar. Öldürülənlərin 1600 nəfərindən çoxu qadın, 965 nəfəri isə uşaq olmuşdu. Dağıdılan 72 kənddən biri də Göylər idi. Mənbələrdən belə aydın olur ki, erməni quldurları Göylərdə 55 nəfəri qətlə yetirmişdir. Onlar arasında kişilərlə birlikdə qadın və uşaqlar da var. Ermənilərin törədikləri vəhşiliklər indinin özündə də yaddaşlardan silinməyib. === Şəhid və itkinləri === ==== [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Əlsuvar Məmmədov|Əlsuvar Əliheydər oğlu Məmmədov]] — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |date=2022-12-29 |title=Daha bir şəhidin adını daşıyan gəmi suya endirildi — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |access-date=2025-09-29 |website=[[Qafqazinfo|Qafqazinfo.az]] |language=az |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230064525/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |url-status=live }}</ref> * [[Baba Mikayılov|Baba Balakişi oğlu Mikayılov]]. * [[Mirhəli Nuhov|Mirhəli Cümalı oğlu Nuhov]]. * [[Veyis Məhyəddinov|Veyis Rövşən oğlu Məhyəddinov]]. * [[Sərdar Səfərov Ələddin oğlu]]. * [[Bayramov Kamil Canbaba oğlu]]. ==== [[Aprel döyüşləri]] ==== * [[Elşən Səmədov|Elşən Səlim oğlu Səmədov]]. ==== [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Rza Məmmədov|Rza Canbaba oğlu Məmmədov]]. * [[Şəhadət Usubov|Şəhadət Qalib oğlu Usubov]]. * [[Tərlan Dərgah oğlu Atakişiyev]]. * [[Müşfiq Mecidov|Müşfiq Bayram oğlu Məcidov]]. * [[Elgün Quliyev (əsgər, 1992)|Elgün Vasif oğlu Quliyev]]. * [[Şahmurad İsgəndərov|Şahmurad Natiq oğlu İsgəndərov]]. == Elm və Təhsili == Göylər kəndi Azərbaycan elminə və təhsilinə bir çox insanlar bəxş etmişdir ki, onlardan da [[Nurqələm Mikayılov]]u, [[Aləm Nuriyev]]i, [[Elxan Nuriyev (coğrafiyaçı)|Elxan Nuriyevi]] qeyd etmək olar. Göylər kəndində (Dağ Göylər) iki orta məktəb fəaliyyət göstərir. Bunlar '''Əlsuvar Məmmədov adına 1 saylı orta məktəb''' və '''Tehran Kərimov adına 2 saylı orta məktəb'''lərdir. == Mədəniyyəti == Göylər kəndində 1949-cu ildə tikilib istifadəyə verilmiş bina 1965-ci ildən etibarən Göylər kənd Folklor Evi olaraq fəaliyyət göstərir. 2015-ci il fevralın 16-dan mayın 29-na kimi keçirilən 5-ci [[Muğam Televiziya Müsabiqəsi]]nin qalibi Göylər kəndindən olan [[Nisbət Sədrayeva]] seçilmişdir.<ref name="Heydər Əliyev Fondunun rəsmi internet səhifəsi">{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |access-date=2021-02-02 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729050355/http://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |url-status=dead }}</ref> == Səhiyyə sistemi == Göylər kəndində 15 çarpaylıq Göylər kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Azərbaycan alimi, neyrocərrah, əməkdar həkim, tibb elmlər doktoru, professor [[Sabir Etibarlı]] da [[Şamaxı]] rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. == İqtisadiyyatı == Göylər kəndinin əhalisi başlıca olaraq [[əkinçilik]], qismən [[bağçılıq]] və [[heyvandarlıq]] üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri [[taxılçılıq]] tutur. Digər əkinçilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün həyətyanı sahələrdə bostan–tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir və arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi [[maldarlıq]] və [[qoyunçuluq]]dur. Göylər kəndi qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olan zaman kəndin sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edirdi. [[Kənd]]in yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunurdu. Yeyinti sənayesində əsas yeri üzüm məhsulunun emalı — şərabçılıq tuturdu. [[SSRİ]]-nin "alkoqolizmə qarşı mübarizə kampaniyası" çərçivəsində Azərbaycanda bir sıra bölgələrdə o cümlədən Göylər kəndində üzümçülük təsərrüfatı ləğv edildi. Üzüm sahələri saxlanılmaqla süfrə üzüm sortları əkmək planları isə SSRİ dağıldıqdan sonra torpaq sahələrinin kəndlilərə paylanılması nəticəsində reallaşmadı. Hal–hazırda kəndlilərə məxsus torpaqlarda taxıl əkilir və demək olar ki, bütün həyətyanı sahələrdə üzüm çardaqları var. Kəndin torpaq ehtiyatları və ərazisinin orta dağlıqda yerləşməsi burada bir çox təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün, o cümlədən [[dəmyə əkinçiliyi]] üçün şərait yaradır. Kəndin iqtisadiyyatında tikinti materialları, əsasən mişar daşı istehsalı üçün xammal bazası (Mədan dağı) var. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [http://www.youtube.com/watch?v=8zBVIXlntFQ Şamaxı abidələri (film, 09.09.2007)] * [http://goyler.my1.ru/news/1918_ci_il_mart_soyqirimi/2011-04-10-8 Göylər kəndində 1918-ci il Mart soyqırımının nəticələri] * [http://goyler.my1.ru/news/goylerin_menseyi_ve_el_yozumu/2009-12-18-3 Göylər kəndinin mənşəyi, etimologiyası və el yozumu] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Şamaxı rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun ləğv olunmuş kəndləri]] kb3kp9t1qekc23cuzf1o5dwd3r8sfh5 8985731 8985723 2026-07-02T08:28:01Z Etibar.muradli 63036 /* İslam dövrü və orta əsrlər */ 8985731 wikitext text/x-wiki {{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Göylər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şamaxı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd. Göylər kəndi ([[Göylərdağ]]) həmçinin [[Acıdərə (Şamaxı)|Acıdərə]] və [[Çöl Göylər]] kəndləri ilə birlikdə meydana gələn Göylər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |access-date=2016-04-15 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023045923/http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |url-status=live }}</ref> Göylər kəndi [[Şamaxı]] rayonunda əhalisinin sayına görə ən böyük kənddir. == Tarixi == [[Şirvan xanlığı]]nda inzibati ərazi vahidi olan [[Elat mahalı]]nın tərkibində 1821-ci ildə Göylər kəndi də daxil olmaqla 20 oba (Bəyi, Xalac, Ərəbəbdülkərim, Bozavand, Qovlar, Paşalı, Zəngənə, Qaraimanlı, Karrar, Bayat, Pərdili, Xınıslı, Cəyirli, Birinci Ucarlı, İkinci Ucarlı, Üçüncü Ucarlı, Mirikənd, Taliş, Şamlı, Göylər) birləşmişdi. Bu mahalın sakinləri əsasən [[maldarlıq]], qismən isə [[əkinçilik]]lə məşğul olurdular. ''' Tarixi abidələri ''' # [[Qalacıq yaşayış yeri]] (III–XIII əsrlər<ref name=":0">{{Cite web |date=2 avqust 2001-ci il |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-09-29 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live }}</ref>) — Çöl Göylər kəndi<ref name=":1">{{ASE|6|108|Məqalə=ҜӨЈЛӘР ҸӨЛ|link=https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/108/mode/2up}}</ref> və ya Dağ Göylər kəndi.<ref name=":2">{{Cite web |title=GÖYLƏRDAĞ |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |access-date=2025-11-03 |archive-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202150519/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |url-status=live }}</ref> # [[Pirmərdəkan türbəsi]]<ref>{{Cite web |title=PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%c9%99rd%d3%99kan-turb%d3%99si/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917202711/https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ |url-status=live }}</ref> (XII–XIII əsrlər) — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR DAĞ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%d3%99r-dag/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111204424/https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%D3%99r-dag/ |url-status=live }}</ref> # Küp qəbirləri nekropolu (Antik dövr) — Göylər Dağ kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgah (Antik dövr və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgahın qəbiristanlığı (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Saxsılı taxta yaşayış yeri (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Pirəbağdad nekropolu (Antik dövr{{Mənbə göstər}}) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # [[Göylər məscidi]] (XII–XIII əsrlər)<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR MƏSCİDİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%c9%99r-m%c9%99scidi/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]]}}</ref> — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |website=Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tabeliyində İnformasiya Texnologiyaları və Məlumat İdarəetmə Mərkəzi |access-date=2025-09-29 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808005147/https://unvanportali.az/ |url-status= }}</ref> <center> <gallery caption="Pirmərdəkan türbəsi" perrow="5" widths="250px" heights="215px"> Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(3).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(1).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(23).jpg|</gallery> </center> == Dini-ictimai keçmişi == {{iş gedir}} Göylər kəndinin dini-etnoqrafik və mənəvi tarixi kənd ərazisində aparılan arxeoloji tədqiqatlar və etnoqrafik araşdırmalar əsasında üç əsas xronoloji mərhələ üzrə öyrənilir. === İslamdan əvvəlki dövr və erkən orta əsrlər === Kənd ərazisindəki Kərimli təpəliyində yerləşən qədim qəbiristanlıqdakı uzunsov formalı, yerə batmış qəbirlərin tədqiqatçılar tərəfindən qədim türk etnoslarına aid olduğu ehtimal edilir. Çöl Göylər ərazisində, Pirə-Bağdad qəbiristanlığının yaxınlığında mövcud olmuş, lakin hazırda yeri dəqiq bilinməyən "Sarı pir" ziyarətgahının İslamdan əvvəlki dövrə — Tenqriçilik inanc sisteminə aid olduğu ehtimal olunur. Erkən orta əsrlər və Qafqaz Albaniyası dövrünü xarakterizə edən iki əsas toponimik faktor Çöl Göylər ərazisindəki "Qalacıq yeri" və Dağ Göylər ərazisindəki "Arnout" dağıdır. Arxeoloq, professor Aləm Nuriyevin araşdırmalarına əsasən, "Qalacıq yeri" yaşayış məskənində III–VIII əsrlərdə şəhər tipli yaşayış mövcud olmuşdur. Ərazidə xristianlıq dövrünə aid maddi sübutlar aşkar edilmədiyi üçün, alban tayfalarının bir qisminin zərdüştilik dininə etiqad etdiyi və strateji hündürlüyə malik "Arnout" zirvəsindən hərbi-müdafiə məqsədilə od elementindən (tonqallardan) istifadə etdiyi irəli sürülür. === İslam dövrü və orta əsrlər === Tədqiqatlar İslam dininin bu əraziyə VIII əsrdə gəldiyini göstərir. Göylər kəndinin 16 kilometrliyində yerləşən Şamaxı Cümə məscidinin inşa tarixi (743-cü il), Qalacıq yaşayış məskəninin məhv olmasının VIII əsrə təsadüf etməsi və Pirə-Bağdad ərazisində ərəblərlə yerli sakinlər arasında baş vermiş döyüş haqqında yerli rəvayətlər bu fikri əsaslandırır. Ərazi Şirvanşahlar dövlətinin tərkibinə daxil olsa da, dövrün yazılı mənbələrində Göylər kəndinin adına birbaşa rast gəlinmir. Bu, mənbələrin məhdudluğu və əhalinin qismən yarımköçəri həyat tərzi keçirməsi ilə izah olunur. Ərazidəki ən mühüm dini-tarixi abidələr aşağıdakılardır: [[Pirmərdəkan türbəsi|Pir Mərdəkan xanəgahı:]] Arxeoloqlar A. Nuriyev, H. Ciddi və epiqrafist mütəxəssis M. Nemətova tərəfindən tədqiq edilmişdir. Türbə üzərindəki kitabəyə əsasən, abidə 1188–1203-cü illər aralığında Şirvanşah Fərruxzad ibn Mənuçöhr tərəfindən inşa etdirilmişdir. M. Nemətova kitabələrə əsasən türbədə Cənubi Azərbaycanın Mədək şəhərindən olan Tair Tac əl-Hüda Mədəkaninin dəfn olunduğunu qeyd etsə də, yerli rəvayətlərdə burada Şirvanşah nəslinin nümayəndələrinin və ya yerli ruhanilərin dəfn olunduğu iddia edilir. F. A. Deminskinin "Şamaxı qəzası Qəbirstan nahiyəsi haqqında məlumatlar" kitabında xanəgahın adı çəkilir və kənd əhalisinin XI–XII əsrlərdə Bağdad ətrafından gələrək burada məskunlaşdığı qeyd olunur. Orta əsrlərdə xanəgah həm də paytaxt Şamaxi şəhərinə daxil olmaq üçün icazə verilən mühüm regional keçid məntəqəsi, karvansara, məscid və çeşmələri olan kompleks kimi fəaliyyət göstərmişdir. Pirə-Bağdad türbəsi: Çöl Göylər ərazisində yerləşən bu abidə VIII əsrə aid edilir. Üstünlük təşkil edən elmi fikrə görə, bura İslamı yaymağa gələn elçinin deyil, VIII əsrdə yerli əhali ilə döyüşdə həlak olan bir ərəb sərkərdəsinin qəbridir. Yazılı mənbələrdə adı keçən ilk Göylər sakini 1708-ci ilə aid sənəddə qeyd olunmuş Cəbrayıl İbrahim oğludur. Tədqiqatçı Kamran Abdullayevin üzə çıxardığı sənədə görə, o, Şamaxı Cümə məscidinə aid "Namaz təlimi" kitabının katibi (xəttatı) olmuşdur. === XIX–XX əsrlər və çar Rusiyası dövrü === Azərbaycanın çar Rusiyası tərkibinə qatılmasından sonra, 1820-ci illərdən etibarən kameral siyahıyaalmalarda Göylər kəndi barədə rəsmi statistik məlumatlar qeydə alınmışdır. Çar üsul-idarəsi dövründə məscidlərə mollalar dövlət tərəfindən təyin edilir və onlara maaş verilirdi. Mollalar kənddə həm dini ayinləri icra edir, həm də mülki qeydiyyat, kəbin, miras bölgüsü və kənd icmasının sənədləşmə işlərini həyata keçirirdilər. 1872-ci il islahatlarından sonra mollalar birbaşa kənd icması tərəfindən seçilməyə və Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Sünni Ruhani İdarəsi tərəfindən təsdiqlənməyə başladı. Sənədlər və yerli yaddaş əsasında kəndin baş mollalarının xronologiyası müəyyən edilmişdir: Molla Nuru: Əslən Qəbələdən olan bu şəxs 1840–1850-ci illərdə kəndə təyinatla göndərilmiş ilk məlum molladır. Molla Nəbi Hacı İbrahim oğlu: 1860-cı illərdə fəaliyyət göstərmişdir. Rəsmi sənədlərdə onun hökumət əleyhinə fəaliyyətdə şübhəli bilindiyi qeyd olunmuşdur. Molla Abdulla Nuru oğlu: 1870-ci illərdə kəndin mollası olmuşdur. Molla Nurməmməd Abdulla oğlu: İstanbulda dini təhsil almış, XX əsrin əvvəllərindən 1925-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Molla Fəttah Abdulla oğlu: Qardaşından sonra sovet rejiminin ilk illərində icma tərəfindən molla seçilmiş, 1937-ci il repressiyaları zamanı güllələnmişdir. === Məscid tikintisi və dini təhsil === Pir Mərdəkan xanəgahındakı köhnə məscidin kiçik olması və 1902-ci il Şamaxı zəlzələsinin fəsadları səbəbindən, 1902-ci ildə kənd ağsaqqalı Hacı Nuh Hacı İbrahim oğlunun rəhbərliyi və yerli əhalinin vəsaiti hesabına Göylərdə yeni, daha böyük kənd məscidi inşa edilmişdir. Kənd məscidinin nəzdində fəaliyyət göstərən mollaxanada ilkin şəriət təhsili alan uşaqlar sonradan təhsillərini Şamaxı Cümə məscidinin mədrəsələrində davam etdirirdilər. Sovet dövründə dini təhsil qadağan edilsə də, kənddə ərəb və fars dillərini bilən xəttat və dindarların formalaşdırdığı, yerli dildə "Yeddilik" adlandırılan dindar qruplar fəaliyyət göstərmiş, Quranın xətm edilməsi ayinlərini qorumuşdular. XIX əsrin ikinci yarısında iqtisadi vəziyyətin yaxşılaşması ilə kənd sakinləri Həcc ziyarətinə getməyə başlamışlar. Araşdırmalara görə, 1920-ci ilə qədər kənddən 22 nəfər Həcc ziyarətində olmuşdur (onlardan Hacı Hasan Səfər oğlu və Hacı Qasım Qurban oğlu ziyarət zamanı vəfat etmişlər). 1920-ci ildə sovet hakimiyyətinin qurulması və sərhədlərin bağlanması ilə bu ziyarətlər dayandırılmışdır. === Şeyx Əyyub təriqəti === XIX–XX əsrlərdə Şirvan regionunda geniş yayılan və Şeyx Əyyub Bayram oğlu (1730–1796) tərəfindən əsası qoyulan sufi təriqəti Göylər kəndində də güclü nüfuza malik olmuşdur. Zikr və mürşüd-mürid prinsipinə əsaslanan bu təriqətin bəzi şeyxləri və müridləri Göylər kəndində məskunlaşmışdılar. Təriqətin ilk tanınmış göylərli müridləri və şeyx tərəfindən seçilən xəlifələri arasında Hacı Ibrahim Əlimərdan oğlu, Yaqub Bədəl oğlu və Pirimverdi Halim oğlunun (Sofu Əhməd) adları çəkilir. == Coğrafiyası və iqlimi == {{Şəhərin iqlimi |Şəhər_yiyəlik= Göylər kəndi |Mənbə = [https://en.climate-data.org/asia/azerbaijan/samax%c4%b1-rayonu/goeyl%c9%99r-dag-956419/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/g%c3%b6yl%c7%9drda%c4%9f_azerbaijan_586459] | Yan_orta= 0.9 | Yan_orta_yağ= 37 | Fev_orta= 2.1 | Fev_orta_yağ= 46 | Mar_orta= 6.1 | Mar_orta_yağ= 60 | Apr_orta= 11.0 | Apr_orta_yağ= 58 | May_orta= 16.6 | May_orta_yağ= 50 | İyn_orta= 21.7 | İyn_orta_yağ= 35 | İyl_orta= 24.9 | İyl_orta_yağ= 16 | Avq_orta= 24.9 | Avq_orta_yağ= 17 | Sen_orta= 19.5 | Sen_orta_yağ= 44 | Okt_orta= 13.5 | Okt_orta_yağ= 56 | Noy_orta= 6.9 | Noy_orta_yağ= 53 | Dek_orta= 2.6 | Dek_orta_yağ= 40 | İl_orta = 12.6 | İl_orta_yağ = 512 | Yan_min_orta= -2.4 | Yan_maks_orta= 4.8 | Fev_min_orta= -1.6 | Fev_maks_orta= 6.2 | Mar_min_orta= 1.6 | Mar_maks_orta= 10.7 | Apr_min_orta= 5.8 | Apr_maks_orta= 15.7 | May_min_orta= 11.2 | May_maks_orta= 21.4 | İyn_min_orta= 15.9 | İyn_maks_orta= 26.9 | İyl_min_orta= 19.2 | İyl_maks_orta= 30.2 | Avq_min_orta= 19.3 | Avq_maks_orta= 30.2 | Sen_min_orta= 15 | Sen_maks_orta= 24.1 | Okt_min_orta= 9.8 | Okt_maks_orta= 17.5 | Noy_min_orta= 3.4 | Noy_maks_orta= 10.8 | Dek_min_orta= -0.7 | Dek_maks_orta= 6.5 | İl_min_orta = 8.0 | İl_maks_orta = 17.1 | Yan_müt_min= | Yan_müt_maks= | Fev_müt_min= | Fev_müt_maks= | Mar_müt_min= | Mar_müt_maks= | Apr_müt_min= | Apr_müt_maks= | May_müt_min= | May_müt_maks= | İyn_müt_min= | İyn_müt_maks= | İyl_müt_min= | İyl_müt_maks= | Avq_müt_min= | Avq_müt_maks= | Sen_müt_min= | Sen_müt_maks= | Okt_müt_min= | Okt_müt_maks= | Noy_müt_min= | Noy_müt_maks= | Dek_müt_min= | Dek_müt_maks= | İl_müt_min = | İl_müt_maks = | Yan_su_temp= | Fev_su_temp= | Mar_su_temp= | Apr_su_temp= | May_su_temp= | İyn_su_temp= | İyl_su_temp= | Avq_su_temp= | Sen_su_temp= | Okt_su_temp= | Noy_su_temp= | Dek_su_temp= | İl_su_temp = |}} == Əhalisi == Göylər kəndinin də daxil olduğu [[Elat mahalı]]nda 1821-ci ildə 1016 ailə yaşayırdı. 2009-cu il 1 Yanvar tarixli məlumatlara əsasən Göylər kəndinin əhalisi 7200 nəfər idi. === [[Şamaxı soyqırımı]] === Şamaxıda Lalayan, Samson Aspirov və T. Əmirovun quldur dəstələri 1918-ci il Aprelin 3-dən 16-a kimi Şamaxı əhalisinə qanlı divan tutmuşdular. Şamaxı qəzasında yerli erməni–rus–molokan kəndlilərinin köməyi ilə daşnaqlar 8000-dən artıq dinc azərbaycanlı əhali öldürmüşlər. 72 kəndi dağıtmış, 12 məhəllə məscidi və 800 illik tarixə sahib [[Şamaxı cümə məscidi]] içərisindəki insanlarla birlikdə yandırmışlar. Öldürülənlərin 1600 nəfərindən çoxu qadın, 965 nəfəri isə uşaq olmuşdu. Dağıdılan 72 kənddən biri də Göylər idi. Mənbələrdən belə aydın olur ki, erməni quldurları Göylərdə 55 nəfəri qətlə yetirmişdir. Onlar arasında kişilərlə birlikdə qadın və uşaqlar da var. Ermənilərin törədikləri vəhşiliklər indinin özündə də yaddaşlardan silinməyib. === Şəhid və itkinləri === ==== [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Əlsuvar Məmmədov|Əlsuvar Əliheydər oğlu Məmmədov]] — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |date=2022-12-29 |title=Daha bir şəhidin adını daşıyan gəmi suya endirildi — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |access-date=2025-09-29 |website=[[Qafqazinfo|Qafqazinfo.az]] |language=az |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230064525/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |url-status=live }}</ref> * [[Baba Mikayılov|Baba Balakişi oğlu Mikayılov]]. * [[Mirhəli Nuhov|Mirhəli Cümalı oğlu Nuhov]]. * [[Veyis Məhyəddinov|Veyis Rövşən oğlu Məhyəddinov]]. * [[Sərdar Səfərov Ələddin oğlu]]. * [[Bayramov Kamil Canbaba oğlu]]. ==== [[Aprel döyüşləri]] ==== * [[Elşən Səmədov|Elşən Səlim oğlu Səmədov]]. ==== [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Rza Məmmədov|Rza Canbaba oğlu Məmmədov]]. * [[Şəhadət Usubov|Şəhadət Qalib oğlu Usubov]]. * [[Tərlan Dərgah oğlu Atakişiyev]]. * [[Müşfiq Mecidov|Müşfiq Bayram oğlu Məcidov]]. * [[Elgün Quliyev (əsgər, 1992)|Elgün Vasif oğlu Quliyev]]. * [[Şahmurad İsgəndərov|Şahmurad Natiq oğlu İsgəndərov]]. == Elm və Təhsili == Göylər kəndi Azərbaycan elminə və təhsilinə bir çox insanlar bəxş etmişdir ki, onlardan da [[Nurqələm Mikayılov]]u, [[Aləm Nuriyev]]i, [[Elxan Nuriyev (coğrafiyaçı)|Elxan Nuriyevi]] qeyd etmək olar. Göylər kəndində (Dağ Göylər) iki orta məktəb fəaliyyət göstərir. Bunlar '''Əlsuvar Məmmədov adına 1 saylı orta məktəb''' və '''Tehran Kərimov adına 2 saylı orta məktəb'''lərdir. == Mədəniyyəti == Göylər kəndində 1949-cu ildə tikilib istifadəyə verilmiş bina 1965-ci ildən etibarən Göylər kənd Folklor Evi olaraq fəaliyyət göstərir. 2015-ci il fevralın 16-dan mayın 29-na kimi keçirilən 5-ci [[Muğam Televiziya Müsabiqəsi]]nin qalibi Göylər kəndindən olan [[Nisbət Sədrayeva]] seçilmişdir.<ref name="Heydər Əliyev Fondunun rəsmi internet səhifəsi">{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |access-date=2021-02-02 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729050355/http://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |url-status=dead }}</ref> == Səhiyyə sistemi == Göylər kəndində 15 çarpaylıq Göylər kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Azərbaycan alimi, neyrocərrah, əməkdar həkim, tibb elmlər doktoru, professor [[Sabir Etibarlı]] da [[Şamaxı]] rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. == İqtisadiyyatı == Göylər kəndinin əhalisi başlıca olaraq [[əkinçilik]], qismən [[bağçılıq]] və [[heyvandarlıq]] üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri [[taxılçılıq]] tutur. Digər əkinçilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün həyətyanı sahələrdə bostan–tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir və arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi [[maldarlıq]] və [[qoyunçuluq]]dur. Göylər kəndi qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olan zaman kəndin sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edirdi. [[Kənd]]in yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunurdu. Yeyinti sənayesində əsas yeri üzüm məhsulunun emalı — şərabçılıq tuturdu. [[SSRİ]]-nin "alkoqolizmə qarşı mübarizə kampaniyası" çərçivəsində Azərbaycanda bir sıra bölgələrdə o cümlədən Göylər kəndində üzümçülük təsərrüfatı ləğv edildi. Üzüm sahələri saxlanılmaqla süfrə üzüm sortları əkmək planları isə SSRİ dağıldıqdan sonra torpaq sahələrinin kəndlilərə paylanılması nəticəsində reallaşmadı. Hal–hazırda kəndlilərə məxsus torpaqlarda taxıl əkilir və demək olar ki, bütün həyətyanı sahələrdə üzüm çardaqları var. Kəndin torpaq ehtiyatları və ərazisinin orta dağlıqda yerləşməsi burada bir çox təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün, o cümlədən [[dəmyə əkinçiliyi]] üçün şərait yaradır. Kəndin iqtisadiyyatında tikinti materialları, əsasən mişar daşı istehsalı üçün xammal bazası (Mədan dağı) var. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [http://www.youtube.com/watch?v=8zBVIXlntFQ Şamaxı abidələri (film, 09.09.2007)] * [http://goyler.my1.ru/news/1918_ci_il_mart_soyqirimi/2011-04-10-8 Göylər kəndində 1918-ci il Mart soyqırımının nəticələri] * [http://goyler.my1.ru/news/goylerin_menseyi_ve_el_yozumu/2009-12-18-3 Göylər kəndinin mənşəyi, etimologiyası və el yozumu] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Şamaxı rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun ləğv olunmuş kəndləri]] nxa4c97e3a6qx2k6cnvu5fg15hyevmr 8985734 8985731 2026-07-02T08:29:23Z Etibar.muradli 63036 /* İslam dövrü və orta əsrlər */ 8985734 wikitext text/x-wiki {{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Göylər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şamaxı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd. Göylər kəndi ([[Göylərdağ]]) həmçinin [[Acıdərə (Şamaxı)|Acıdərə]] və [[Çöl Göylər]] kəndləri ilə birlikdə meydana gələn Göylər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |access-date=2016-04-15 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023045923/http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |url-status=live }}</ref> Göylər kəndi [[Şamaxı]] rayonunda əhalisinin sayına görə ən böyük kənddir. == Tarixi == [[Şirvan xanlığı]]nda inzibati ərazi vahidi olan [[Elat mahalı]]nın tərkibində 1821-ci ildə Göylər kəndi də daxil olmaqla 20 oba (Bəyi, Xalac, Ərəbəbdülkərim, Bozavand, Qovlar, Paşalı, Zəngənə, Qaraimanlı, Karrar, Bayat, Pərdili, Xınıslı, Cəyirli, Birinci Ucarlı, İkinci Ucarlı, Üçüncü Ucarlı, Mirikənd, Taliş, Şamlı, Göylər) birləşmişdi. Bu mahalın sakinləri əsasən [[maldarlıq]], qismən isə [[əkinçilik]]lə məşğul olurdular. ''' Tarixi abidələri ''' # [[Qalacıq yaşayış yeri]] (III–XIII əsrlər<ref name=":0">{{Cite web |date=2 avqust 2001-ci il |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-09-29 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live }}</ref>) — Çöl Göylər kəndi<ref name=":1">{{ASE|6|108|Məqalə=ҜӨЈЛӘР ҸӨЛ|link=https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/108/mode/2up}}</ref> və ya Dağ Göylər kəndi.<ref name=":2">{{Cite web |title=GÖYLƏRDAĞ |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |access-date=2025-11-03 |archive-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202150519/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |url-status=live }}</ref> # [[Pirmərdəkan türbəsi]]<ref>{{Cite web |title=PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%c9%99rd%d3%99kan-turb%d3%99si/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917202711/https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ |url-status=live }}</ref> (XII–XIII əsrlər) — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR DAĞ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%d3%99r-dag/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111204424/https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%D3%99r-dag/ |url-status=live }}</ref> # Küp qəbirləri nekropolu (Antik dövr) — Göylər Dağ kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgah (Antik dövr və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgahın qəbiristanlığı (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Saxsılı taxta yaşayış yeri (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Pirəbağdad nekropolu (Antik dövr{{Mənbə göstər}}) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # [[Göylər məscidi]] (XII–XIII əsrlər)<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR MƏSCİDİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%c9%99r-m%c9%99scidi/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]]}}</ref> — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |website=Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tabeliyində İnformasiya Texnologiyaları və Məlumat İdarəetmə Mərkəzi |access-date=2025-09-29 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808005147/https://unvanportali.az/ |url-status= }}</ref> <center> <gallery caption="Pirmərdəkan türbəsi" perrow="5" widths="250px" heights="215px"> Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(3).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(1).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(23).jpg|</gallery> </center> == Dini-ictimai keçmişi == {{iş gedir}} Göylər kəndinin dini-etnoqrafik və mənəvi tarixi kənd ərazisində aparılan arxeoloji tədqiqatlar və etnoqrafik araşdırmalar əsasında üç əsas xronoloji mərhələ üzrə öyrənilir. === İslamdan əvvəlki dövr və erkən orta əsrlər === Kənd ərazisindəki Kərimli təpəliyində yerləşən qədim qəbiristanlıqdakı uzunsov formalı, yerə batmış qəbirlərin tədqiqatçılar tərəfindən qədim türk etnoslarına aid olduğu ehtimal edilir. Çöl Göylər ərazisində, Pirə-Bağdad qəbiristanlığının yaxınlığında mövcud olmuş, lakin hazırda yeri dəqiq bilinməyən "Sarı pir" ziyarətgahının İslamdan əvvəlki dövrə — Tenqriçilik inanc sisteminə aid olduğu ehtimal olunur. Erkən orta əsrlər və Qafqaz Albaniyası dövrünü xarakterizə edən iki əsas toponimik faktor Çöl Göylər ərazisindəki "Qalacıq yeri" və Dağ Göylər ərazisindəki "Arnout" dağıdır. Arxeoloq, professor Aləm Nuriyevin araşdırmalarına əsasən, "Qalacıq yeri" yaşayış məskənində III–VIII əsrlərdə şəhər tipli yaşayış mövcud olmuşdur. Ərazidə xristianlıq dövrünə aid maddi sübutlar aşkar edilmədiyi üçün, alban tayfalarının bir qisminin zərdüştilik dininə etiqad etdiyi və strateji hündürlüyə malik "Arnout" zirvəsindən hərbi-müdafiə məqsədilə od elementindən (tonqallardan) istifadə etdiyi irəli sürülür. === İslam dövrü və orta əsrlər === Tədqiqatlar İslam dininin bu əraziyə VIII əsrdə gəldiyini göstərir. Göylər kəndinin 16 kilometrliyində yerləşən Şamaxı Cümə məscidinin inşa tarixi (743-cü il), Qalacıq yaşayış məskəninin məhv olmasının VIII əsrə təsadüf etməsi və Pirə-Bağdad ərazisində ərəblərlə yerli sakinlər arasında baş vermiş döyüş haqqında yerli rəvayətlər bu fikri əsaslandırır. Ərazi Şirvanşahlar dövlətinin tərkibinə daxil olsa da, dövrün yazılı mənbələrində Göylər kəndinin adına birbaşa rast gəlinmir. Bu, mənbələrin məhdudluğu və əhalinin qismən yarımköçəri həyat tərzi keçirməsi ilə izah olunur. Ərazidəki ən mühüm dini-tarixi abidələr aşağıdakılardır: ''' [[Pirmərdəkan türbəsi|Pir Mərdəkan xanəgahı:]] ''' Arxeoloqlar A. Nuriyev, H. Ciddi və epiqrafist mütəxəssis M. Nemətova tərəfindən tədqiq edilmişdir. Türbə üzərindəki kitabəyə əsasən, abidə 1188–1203-cü illər aralığında Şirvanşah Fərruxzad ibn Mənuçöhr tərəfindən inşa etdirilmişdir. M. Nemətova kitabələrə əsasən türbədə Cənubi Azərbaycanın Mədək şəhərindən olan Tair Tac əl-Hüda Mədəkaninin dəfn olunduğunu qeyd etsə də, yerli rəvayətlərdə burada Şirvanşah nəslinin nümayəndələrinin və ya yerli ruhanilərin dəfn olunduğu iddia edilir. F. A. Deminskinin "Şamaxı qəzası Qəbirstan nahiyəsi haqqında məlumatlar" kitabında xanəgahın adı çəkilir və kənd əhalisinin XI–XII əsrlərdə Bağdad ətrafından gələrək burada məskunlaşdığı qeyd olunur. Orta əsrlərdə xanəgah həm də paytaxt Şamaxi şəhərinə daxil olmaq üçün icazə verilən mühüm regional keçid məntəqəsi, karvansara, məscid və çeşmələri olan kompleks kimi fəaliyyət göstərmişdir. ''' Pirə-Bağdad türbəsi: ''' Çöl Göylər ərazisində yerləşən bu abidə VIII əsrə aid edilir. Üstünlük təşkil edən elmi fikrə görə, bura İslamı yaymağa gələn elçinin deyil, VIII əsrdə yerli əhali ilə döyüşdə həlak olan bir ərəb sərkərdəsinin qəbridir. Yazılı mənbələrdə adı keçən ilk Göylər sakini 1708-ci ilə aid sənəddə qeyd olunmuş Cəbrayıl İbrahim oğludur. Tədqiqatçı Kamran Abdullayevin üzə çıxardığı sənədə görə, o, Şamaxı Cümə məscidinə aid "Namaz təlimi" kitabının katibi (xəttatı) olmuşdur. === XIX–XX əsrlər və çar Rusiyası dövrü === Azərbaycanın çar Rusiyası tərkibinə qatılmasından sonra, 1820-ci illərdən etibarən kameral siyahıyaalmalarda Göylər kəndi barədə rəsmi statistik məlumatlar qeydə alınmışdır. Çar üsul-idarəsi dövründə məscidlərə mollalar dövlət tərəfindən təyin edilir və onlara maaş verilirdi. Mollalar kənddə həm dini ayinləri icra edir, həm də mülki qeydiyyat, kəbin, miras bölgüsü və kənd icmasının sənədləşmə işlərini həyata keçirirdilər. 1872-ci il islahatlarından sonra mollalar birbaşa kənd icması tərəfindən seçilməyə və Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Sünni Ruhani İdarəsi tərəfindən təsdiqlənməyə başladı. Sənədlər və yerli yaddaş əsasında kəndin baş mollalarının xronologiyası müəyyən edilmişdir: Molla Nuru: Əslən Qəbələdən olan bu şəxs 1840–1850-ci illərdə kəndə təyinatla göndərilmiş ilk məlum molladır. Molla Nəbi Hacı İbrahim oğlu: 1860-cı illərdə fəaliyyət göstərmişdir. Rəsmi sənədlərdə onun hökumət əleyhinə fəaliyyətdə şübhəli bilindiyi qeyd olunmuşdur. Molla Abdulla Nuru oğlu: 1870-ci illərdə kəndin mollası olmuşdur. Molla Nurməmməd Abdulla oğlu: İstanbulda dini təhsil almış, XX əsrin əvvəllərindən 1925-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Molla Fəttah Abdulla oğlu: Qardaşından sonra sovet rejiminin ilk illərində icma tərəfindən molla seçilmiş, 1937-ci il repressiyaları zamanı güllələnmişdir. === Məscid tikintisi və dini təhsil === Pir Mərdəkan xanəgahındakı köhnə məscidin kiçik olması və 1902-ci il Şamaxı zəlzələsinin fəsadları səbəbindən, 1902-ci ildə kənd ağsaqqalı Hacı Nuh Hacı İbrahim oğlunun rəhbərliyi və yerli əhalinin vəsaiti hesabına Göylərdə yeni, daha böyük kənd məscidi inşa edilmişdir. Kənd məscidinin nəzdində fəaliyyət göstərən mollaxanada ilkin şəriət təhsili alan uşaqlar sonradan təhsillərini Şamaxı Cümə məscidinin mədrəsələrində davam etdirirdilər. Sovet dövründə dini təhsil qadağan edilsə də, kənddə ərəb və fars dillərini bilən xəttat və dindarların formalaşdırdığı, yerli dildə "Yeddilik" adlandırılan dindar qruplar fəaliyyət göstərmiş, Quranın xətm edilməsi ayinlərini qorumuşdular. XIX əsrin ikinci yarısında iqtisadi vəziyyətin yaxşılaşması ilə kənd sakinləri Həcc ziyarətinə getməyə başlamışlar. Araşdırmalara görə, 1920-ci ilə qədər kənddən 22 nəfər Həcc ziyarətində olmuşdur (onlardan Hacı Hasan Səfər oğlu və Hacı Qasım Qurban oğlu ziyarət zamanı vəfat etmişlər). 1920-ci ildə sovet hakimiyyətinin qurulması və sərhədlərin bağlanması ilə bu ziyarətlər dayandırılmışdır. === Şeyx Əyyub təriqəti === XIX–XX əsrlərdə Şirvan regionunda geniş yayılan və Şeyx Əyyub Bayram oğlu (1730–1796) tərəfindən əsası qoyulan sufi təriqəti Göylər kəndində də güclü nüfuza malik olmuşdur. Zikr və mürşüd-mürid prinsipinə əsaslanan bu təriqətin bəzi şeyxləri və müridləri Göylər kəndində məskunlaşmışdılar. Təriqətin ilk tanınmış göylərli müridləri və şeyx tərəfindən seçilən xəlifələri arasında Hacı Ibrahim Əlimərdan oğlu, Yaqub Bədəl oğlu və Pirimverdi Halim oğlunun (Sofu Əhməd) adları çəkilir. == Coğrafiyası və iqlimi == {{Şəhərin iqlimi |Şəhər_yiyəlik= Göylər kəndi |Mənbə = [https://en.climate-data.org/asia/azerbaijan/samax%c4%b1-rayonu/goeyl%c9%99r-dag-956419/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/g%c3%b6yl%c7%9drda%c4%9f_azerbaijan_586459] | Yan_orta= 0.9 | Yan_orta_yağ= 37 | Fev_orta= 2.1 | Fev_orta_yağ= 46 | Mar_orta= 6.1 | Mar_orta_yağ= 60 | Apr_orta= 11.0 | Apr_orta_yağ= 58 | May_orta= 16.6 | May_orta_yağ= 50 | İyn_orta= 21.7 | İyn_orta_yağ= 35 | İyl_orta= 24.9 | İyl_orta_yağ= 16 | Avq_orta= 24.9 | Avq_orta_yağ= 17 | Sen_orta= 19.5 | Sen_orta_yağ= 44 | Okt_orta= 13.5 | Okt_orta_yağ= 56 | Noy_orta= 6.9 | Noy_orta_yağ= 53 | Dek_orta= 2.6 | Dek_orta_yağ= 40 | İl_orta = 12.6 | İl_orta_yağ = 512 | Yan_min_orta= -2.4 | Yan_maks_orta= 4.8 | Fev_min_orta= -1.6 | Fev_maks_orta= 6.2 | Mar_min_orta= 1.6 | Mar_maks_orta= 10.7 | Apr_min_orta= 5.8 | Apr_maks_orta= 15.7 | May_min_orta= 11.2 | May_maks_orta= 21.4 | İyn_min_orta= 15.9 | İyn_maks_orta= 26.9 | İyl_min_orta= 19.2 | İyl_maks_orta= 30.2 | Avq_min_orta= 19.3 | Avq_maks_orta= 30.2 | Sen_min_orta= 15 | Sen_maks_orta= 24.1 | Okt_min_orta= 9.8 | Okt_maks_orta= 17.5 | Noy_min_orta= 3.4 | Noy_maks_orta= 10.8 | Dek_min_orta= -0.7 | Dek_maks_orta= 6.5 | İl_min_orta = 8.0 | İl_maks_orta = 17.1 | Yan_müt_min= | Yan_müt_maks= | Fev_müt_min= | Fev_müt_maks= | Mar_müt_min= | Mar_müt_maks= | Apr_müt_min= | Apr_müt_maks= | May_müt_min= | May_müt_maks= | İyn_müt_min= | İyn_müt_maks= | İyl_müt_min= | İyl_müt_maks= | Avq_müt_min= | Avq_müt_maks= | Sen_müt_min= | Sen_müt_maks= | Okt_müt_min= | Okt_müt_maks= | Noy_müt_min= | Noy_müt_maks= | Dek_müt_min= | Dek_müt_maks= | İl_müt_min = | İl_müt_maks = | Yan_su_temp= | Fev_su_temp= | Mar_su_temp= | Apr_su_temp= | May_su_temp= | İyn_su_temp= | İyl_su_temp= | Avq_su_temp= | Sen_su_temp= | Okt_su_temp= | Noy_su_temp= | Dek_su_temp= | İl_su_temp = |}} == Əhalisi == Göylər kəndinin də daxil olduğu [[Elat mahalı]]nda 1821-ci ildə 1016 ailə yaşayırdı. 2009-cu il 1 Yanvar tarixli məlumatlara əsasən Göylər kəndinin əhalisi 7200 nəfər idi. === [[Şamaxı soyqırımı]] === Şamaxıda Lalayan, Samson Aspirov və T. Əmirovun quldur dəstələri 1918-ci il Aprelin 3-dən 16-a kimi Şamaxı əhalisinə qanlı divan tutmuşdular. Şamaxı qəzasında yerli erməni–rus–molokan kəndlilərinin köməyi ilə daşnaqlar 8000-dən artıq dinc azərbaycanlı əhali öldürmüşlər. 72 kəndi dağıtmış, 12 məhəllə məscidi və 800 illik tarixə sahib [[Şamaxı cümə məscidi]] içərisindəki insanlarla birlikdə yandırmışlar. Öldürülənlərin 1600 nəfərindən çoxu qadın, 965 nəfəri isə uşaq olmuşdu. Dağıdılan 72 kənddən biri də Göylər idi. Mənbələrdən belə aydın olur ki, erməni quldurları Göylərdə 55 nəfəri qətlə yetirmişdir. Onlar arasında kişilərlə birlikdə qadın və uşaqlar da var. Ermənilərin törədikləri vəhşiliklər indinin özündə də yaddaşlardan silinməyib. === Şəhid və itkinləri === ==== [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Əlsuvar Məmmədov|Əlsuvar Əliheydər oğlu Məmmədov]] — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |date=2022-12-29 |title=Daha bir şəhidin adını daşıyan gəmi suya endirildi — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |access-date=2025-09-29 |website=[[Qafqazinfo|Qafqazinfo.az]] |language=az |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230064525/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |url-status=live }}</ref> * [[Baba Mikayılov|Baba Balakişi oğlu Mikayılov]]. * [[Mirhəli Nuhov|Mirhəli Cümalı oğlu Nuhov]]. * [[Veyis Məhyəddinov|Veyis Rövşən oğlu Məhyəddinov]]. * [[Sərdar Səfərov Ələddin oğlu]]. * [[Bayramov Kamil Canbaba oğlu]]. ==== [[Aprel döyüşləri]] ==== * [[Elşən Səmədov|Elşən Səlim oğlu Səmədov]]. ==== [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Rza Məmmədov|Rza Canbaba oğlu Məmmədov]]. * [[Şəhadət Usubov|Şəhadət Qalib oğlu Usubov]]. * [[Tərlan Dərgah oğlu Atakişiyev]]. * [[Müşfiq Mecidov|Müşfiq Bayram oğlu Məcidov]]. * [[Elgün Quliyev (əsgər, 1992)|Elgün Vasif oğlu Quliyev]]. * [[Şahmurad İsgəndərov|Şahmurad Natiq oğlu İsgəndərov]]. == Elm və Təhsili == Göylər kəndi Azərbaycan elminə və təhsilinə bir çox insanlar bəxş etmişdir ki, onlardan da [[Nurqələm Mikayılov]]u, [[Aləm Nuriyev]]i, [[Elxan Nuriyev (coğrafiyaçı)|Elxan Nuriyevi]] qeyd etmək olar. Göylər kəndində (Dağ Göylər) iki orta məktəb fəaliyyət göstərir. Bunlar '''Əlsuvar Məmmədov adına 1 saylı orta məktəb''' və '''Tehran Kərimov adına 2 saylı orta məktəb'''lərdir. == Mədəniyyəti == Göylər kəndində 1949-cu ildə tikilib istifadəyə verilmiş bina 1965-ci ildən etibarən Göylər kənd Folklor Evi olaraq fəaliyyət göstərir. 2015-ci il fevralın 16-dan mayın 29-na kimi keçirilən 5-ci [[Muğam Televiziya Müsabiqəsi]]nin qalibi Göylər kəndindən olan [[Nisbət Sədrayeva]] seçilmişdir.<ref name="Heydər Əliyev Fondunun rəsmi internet səhifəsi">{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |access-date=2021-02-02 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729050355/http://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |url-status=dead }}</ref> == Səhiyyə sistemi == Göylər kəndində 15 çarpaylıq Göylər kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Azərbaycan alimi, neyrocərrah, əməkdar həkim, tibb elmlər doktoru, professor [[Sabir Etibarlı]] da [[Şamaxı]] rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. == İqtisadiyyatı == Göylər kəndinin əhalisi başlıca olaraq [[əkinçilik]], qismən [[bağçılıq]] və [[heyvandarlıq]] üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri [[taxılçılıq]] tutur. Digər əkinçilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün həyətyanı sahələrdə bostan–tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir və arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi [[maldarlıq]] və [[qoyunçuluq]]dur. Göylər kəndi qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olan zaman kəndin sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edirdi. [[Kənd]]in yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunurdu. Yeyinti sənayesində əsas yeri üzüm məhsulunun emalı — şərabçılıq tuturdu. [[SSRİ]]-nin "alkoqolizmə qarşı mübarizə kampaniyası" çərçivəsində Azərbaycanda bir sıra bölgələrdə o cümlədən Göylər kəndində üzümçülük təsərrüfatı ləğv edildi. Üzüm sahələri saxlanılmaqla süfrə üzüm sortları əkmək planları isə SSRİ dağıldıqdan sonra torpaq sahələrinin kəndlilərə paylanılması nəticəsində reallaşmadı. Hal–hazırda kəndlilərə məxsus torpaqlarda taxıl əkilir və demək olar ki, bütün həyətyanı sahələrdə üzüm çardaqları var. Kəndin torpaq ehtiyatları və ərazisinin orta dağlıqda yerləşməsi burada bir çox təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün, o cümlədən [[dəmyə əkinçiliyi]] üçün şərait yaradır. Kəndin iqtisadiyyatında tikinti materialları, əsasən mişar daşı istehsalı üçün xammal bazası (Mədan dağı) var. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [http://www.youtube.com/watch?v=8zBVIXlntFQ Şamaxı abidələri (film, 09.09.2007)] * [http://goyler.my1.ru/news/1918_ci_il_mart_soyqirimi/2011-04-10-8 Göylər kəndində 1918-ci il Mart soyqırımının nəticələri] * [http://goyler.my1.ru/news/goylerin_menseyi_ve_el_yozumu/2009-12-18-3 Göylər kəndinin mənşəyi, etimologiyası və el yozumu] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Şamaxı rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun ləğv olunmuş kəndləri]] 0x9rr5s8vq5r8k79d4pqxrom7xmvner 8985739 8985734 2026-07-02T08:32:21Z Etibar.muradli 63036 /* XIX–XX əsrlər və çar Rusiyası dövrü */ 8985739 wikitext text/x-wiki {{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Göylər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şamaxı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd. Göylər kəndi ([[Göylərdağ]]) həmçinin [[Acıdərə (Şamaxı)|Acıdərə]] və [[Çöl Göylər]] kəndləri ilə birlikdə meydana gələn Göylər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |access-date=2016-04-15 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023045923/http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |url-status=live }}</ref> Göylər kəndi [[Şamaxı]] rayonunda əhalisinin sayına görə ən böyük kənddir. == Tarixi == [[Şirvan xanlığı]]nda inzibati ərazi vahidi olan [[Elat mahalı]]nın tərkibində 1821-ci ildə Göylər kəndi də daxil olmaqla 20 oba (Bəyi, Xalac, Ərəbəbdülkərim, Bozavand, Qovlar, Paşalı, Zəngənə, Qaraimanlı, Karrar, Bayat, Pərdili, Xınıslı, Cəyirli, Birinci Ucarlı, İkinci Ucarlı, Üçüncü Ucarlı, Mirikənd, Taliş, Şamlı, Göylər) birləşmişdi. Bu mahalın sakinləri əsasən [[maldarlıq]], qismən isə [[əkinçilik]]lə məşğul olurdular. ''' Tarixi abidələri ''' # [[Qalacıq yaşayış yeri]] (III–XIII əsrlər<ref name=":0">{{Cite web |date=2 avqust 2001-ci il |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-09-29 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live }}</ref>) — Çöl Göylər kəndi<ref name=":1">{{ASE|6|108|Məqalə=ҜӨЈЛӘР ҸӨЛ|link=https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/108/mode/2up}}</ref> və ya Dağ Göylər kəndi.<ref name=":2">{{Cite web |title=GÖYLƏRDAĞ |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |access-date=2025-11-03 |archive-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202150519/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |url-status=live }}</ref> # [[Pirmərdəkan türbəsi]]<ref>{{Cite web |title=PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%c9%99rd%d3%99kan-turb%d3%99si/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917202711/https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ |url-status=live }}</ref> (XII–XIII əsrlər) — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR DAĞ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%d3%99r-dag/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111204424/https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%D3%99r-dag/ |url-status=live }}</ref> # Küp qəbirləri nekropolu (Antik dövr) — Göylər Dağ kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgah (Antik dövr və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgahın qəbiristanlığı (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Saxsılı taxta yaşayış yeri (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Pirəbağdad nekropolu (Antik dövr{{Mənbə göstər}}) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # [[Göylər məscidi]] (XII–XIII əsrlər)<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR MƏSCİDİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%c9%99r-m%c9%99scidi/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]]}}</ref> — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |website=Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tabeliyində İnformasiya Texnologiyaları və Məlumat İdarəetmə Mərkəzi |access-date=2025-09-29 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808005147/https://unvanportali.az/ |url-status= }}</ref> <center> <gallery caption="Pirmərdəkan türbəsi" perrow="5" widths="250px" heights="215px"> Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(3).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(1).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(23).jpg|</gallery> </center> == Dini-ictimai keçmişi == {{iş gedir}} Göylər kəndinin dini-etnoqrafik və mənəvi tarixi kənd ərazisində aparılan arxeoloji tədqiqatlar və etnoqrafik araşdırmalar əsasında üç əsas xronoloji mərhələ üzrə öyrənilir. === İslamdan əvvəlki dövr və erkən orta əsrlər === Kənd ərazisindəki Kərimli təpəliyində yerləşən qədim qəbiristanlıqdakı uzunsov formalı, yerə batmış qəbirlərin tədqiqatçılar tərəfindən qədim türk etnoslarına aid olduğu ehtimal edilir. Çöl Göylər ərazisində, Pirə-Bağdad qəbiristanlığının yaxınlığında mövcud olmuş, lakin hazırda yeri dəqiq bilinməyən "Sarı pir" ziyarətgahının İslamdan əvvəlki dövrə — Tenqriçilik inanc sisteminə aid olduğu ehtimal olunur. Erkən orta əsrlər və Qafqaz Albaniyası dövrünü xarakterizə edən iki əsas toponimik faktor Çöl Göylər ərazisindəki "Qalacıq yeri" və Dağ Göylər ərazisindəki "Arnout" dağıdır. Arxeoloq, professor Aləm Nuriyevin araşdırmalarına əsasən, "Qalacıq yeri" yaşayış məskənində III–VIII əsrlərdə şəhər tipli yaşayış mövcud olmuşdur. Ərazidə xristianlıq dövrünə aid maddi sübutlar aşkar edilmədiyi üçün, alban tayfalarının bir qisminin zərdüştilik dininə etiqad etdiyi və strateji hündürlüyə malik "Arnout" zirvəsindən hərbi-müdafiə məqsədilə od elementindən (tonqallardan) istifadə etdiyi irəli sürülür. === İslam dövrü və orta əsrlər === Tədqiqatlar İslam dininin bu əraziyə VIII əsrdə gəldiyini göstərir. Göylər kəndinin 16 kilometrliyində yerləşən Şamaxı Cümə məscidinin inşa tarixi (743-cü il), Qalacıq yaşayış məskəninin məhv olmasının VIII əsrə təsadüf etməsi və Pirə-Bağdad ərazisində ərəblərlə yerli sakinlər arasında baş vermiş döyüş haqqında yerli rəvayətlər bu fikri əsaslandırır. Ərazi Şirvanşahlar dövlətinin tərkibinə daxil olsa da, dövrün yazılı mənbələrində Göylər kəndinin adına birbaşa rast gəlinmir. Bu, mənbələrin məhdudluğu və əhalinin qismən yarımköçəri həyat tərzi keçirməsi ilə izah olunur. Ərazidəki ən mühüm dini-tarixi abidələr aşağıdakılardır: ''' [[Pirmərdəkan türbəsi|Pir Mərdəkan xanəgahı:]] ''' Arxeoloqlar A. Nuriyev, H. Ciddi və epiqrafist mütəxəssis M. Nemətova tərəfindən tədqiq edilmişdir. Türbə üzərindəki kitabəyə əsasən, abidə 1188–1203-cü illər aralığında Şirvanşah Fərruxzad ibn Mənuçöhr tərəfindən inşa etdirilmişdir. M. Nemətova kitabələrə əsasən türbədə Cənubi Azərbaycanın Mədək şəhərindən olan Tair Tac əl-Hüda Mədəkaninin dəfn olunduğunu qeyd etsə də, yerli rəvayətlərdə burada Şirvanşah nəslinin nümayəndələrinin və ya yerli ruhanilərin dəfn olunduğu iddia edilir. F. A. Deminskinin "Şamaxı qəzası Qəbirstan nahiyəsi haqqında məlumatlar" kitabında xanəgahın adı çəkilir və kənd əhalisinin XI–XII əsrlərdə Bağdad ətrafından gələrək burada məskunlaşdığı qeyd olunur. Orta əsrlərdə xanəgah həm də paytaxt Şamaxi şəhərinə daxil olmaq üçün icazə verilən mühüm regional keçid məntəqəsi, karvansara, məscid və çeşmələri olan kompleks kimi fəaliyyət göstərmişdir. ''' Pirə-Bağdad türbəsi: ''' Çöl Göylər ərazisində yerləşən bu abidə VIII əsrə aid edilir. Üstünlük təşkil edən elmi fikrə görə, bura İslamı yaymağa gələn elçinin deyil, VIII əsrdə yerli əhali ilə döyüşdə həlak olan bir ərəb sərkərdəsinin qəbridir. Yazılı mənbələrdə adı keçən ilk Göylər sakini 1708-ci ilə aid sənəddə qeyd olunmuş Cəbrayıl İbrahim oğludur. Tədqiqatçı Kamran Abdullayevin üzə çıxardığı sənədə görə, o, Şamaxı Cümə məscidinə aid "Namaz təlimi" kitabının katibi (xəttatı) olmuşdur. === XIX–XX əsrlər və çar Rusiyası dövrü === Azərbaycanın çar Rusiyası tərkibinə qatılmasından sonra, 1820-ci illərdən etibarən kameral siyahıyaalmalarda Göylər kəndi barədə rəsmi statistik məlumatlar qeydə alınmışdır. Çar üsul-idarəsi dövründə məscidlərə mollalar dövlət tərəfindən təyin edilir və onlara maaş verilirdi. Mollalar kənddə həm dini ayinləri icra edir, həm də mülki qeydiyyat, kəbin, miras bölgüsü və kənd icmasının sənədləşmə işlərini həyata keçirirdilər. 1872-ci il islahatlarından sonra mollalar birbaşa kənd icması tərəfindən seçilməyə və Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Sünni Ruhani İdarəsi tərəfindən təsdiqlənməyə başladı. Sənədlər və yerli yaddaş əsasında kəndin baş mollalarının xronologiyası müəyyən edilmişdir: {{columns-list|1| # Molla Nuru: Əslən Qəbələdən olan bu şəxs 1840–1850-ci illərdə kəndə təyinatla göndərilmiş ilk məlum molladır. # Molla Nəbi Hacı İbrahim oğlu: 1860-cı illərdə fəaliyyət göstərmişdir. Rəsmi sənədlərdə onun hökumət əleyhinə fəaliyyətdə şübhəli bilindiyi qeyd olunmuşdur. # Molla Abdulla Nuru oğlu: 1870-ci illərdə kəndin mollası olmuşdur. # Molla Nurməmməd Abdulla oğlu: İstanbulda dini təhsil almış, XX əsrin əvvəllərindən 1925-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. # Molla Fəttah Abdulla oğlu: Qardaşından sonra sovet rejiminin ilk illərində icma tərəfindən molla seçilmiş, 1937-ci il repressiyaları zamanı güllələnmişdir. }} === Məscid tikintisi və dini təhsil === Pir Mərdəkan xanəgahındakı köhnə məscidin kiçik olması və 1902-ci il Şamaxı zəlzələsinin fəsadları səbəbindən, 1902-ci ildə kənd ağsaqqalı Hacı Nuh Hacı İbrahim oğlunun rəhbərliyi və yerli əhalinin vəsaiti hesabına Göylərdə yeni, daha böyük kənd məscidi inşa edilmişdir. Kənd məscidinin nəzdində fəaliyyət göstərən mollaxanada ilkin şəriət təhsili alan uşaqlar sonradan təhsillərini Şamaxı Cümə məscidinin mədrəsələrində davam etdirirdilər. Sovet dövründə dini təhsil qadağan edilsə də, kənddə ərəb və fars dillərini bilən xəttat və dindarların formalaşdırdığı, yerli dildə "Yeddilik" adlandırılan dindar qruplar fəaliyyət göstərmiş, Quranın xətm edilməsi ayinlərini qorumuşdular. XIX əsrin ikinci yarısında iqtisadi vəziyyətin yaxşılaşması ilə kənd sakinləri Həcc ziyarətinə getməyə başlamışlar. Araşdırmalara görə, 1920-ci ilə qədər kənddən 22 nəfər Həcc ziyarətində olmuşdur (onlardan Hacı Hasan Səfər oğlu və Hacı Qasım Qurban oğlu ziyarət zamanı vəfat etmişlər). 1920-ci ildə sovet hakimiyyətinin qurulması və sərhədlərin bağlanması ilə bu ziyarətlər dayandırılmışdır. === Şeyx Əyyub təriqəti === XIX–XX əsrlərdə Şirvan regionunda geniş yayılan və Şeyx Əyyub Bayram oğlu (1730–1796) tərəfindən əsası qoyulan sufi təriqəti Göylər kəndində də güclü nüfuza malik olmuşdur. Zikr və mürşüd-mürid prinsipinə əsaslanan bu təriqətin bəzi şeyxləri və müridləri Göylər kəndində məskunlaşmışdılar. Təriqətin ilk tanınmış göylərli müridləri və şeyx tərəfindən seçilən xəlifələri arasında Hacı Ibrahim Əlimərdan oğlu, Yaqub Bədəl oğlu və Pirimverdi Halim oğlunun (Sofu Əhməd) adları çəkilir. == Coğrafiyası və iqlimi == {{Şəhərin iqlimi |Şəhər_yiyəlik= Göylər kəndi |Mənbə = [https://en.climate-data.org/asia/azerbaijan/samax%c4%b1-rayonu/goeyl%c9%99r-dag-956419/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/g%c3%b6yl%c7%9drda%c4%9f_azerbaijan_586459] | Yan_orta= 0.9 | Yan_orta_yağ= 37 | Fev_orta= 2.1 | Fev_orta_yağ= 46 | Mar_orta= 6.1 | Mar_orta_yağ= 60 | Apr_orta= 11.0 | Apr_orta_yağ= 58 | May_orta= 16.6 | May_orta_yağ= 50 | İyn_orta= 21.7 | İyn_orta_yağ= 35 | İyl_orta= 24.9 | İyl_orta_yağ= 16 | Avq_orta= 24.9 | Avq_orta_yağ= 17 | Sen_orta= 19.5 | Sen_orta_yağ= 44 | Okt_orta= 13.5 | Okt_orta_yağ= 56 | Noy_orta= 6.9 | Noy_orta_yağ= 53 | Dek_orta= 2.6 | Dek_orta_yağ= 40 | İl_orta = 12.6 | İl_orta_yağ = 512 | Yan_min_orta= -2.4 | Yan_maks_orta= 4.8 | Fev_min_orta= -1.6 | Fev_maks_orta= 6.2 | Mar_min_orta= 1.6 | Mar_maks_orta= 10.7 | Apr_min_orta= 5.8 | Apr_maks_orta= 15.7 | May_min_orta= 11.2 | May_maks_orta= 21.4 | İyn_min_orta= 15.9 | İyn_maks_orta= 26.9 | İyl_min_orta= 19.2 | İyl_maks_orta= 30.2 | Avq_min_orta= 19.3 | Avq_maks_orta= 30.2 | Sen_min_orta= 15 | Sen_maks_orta= 24.1 | Okt_min_orta= 9.8 | Okt_maks_orta= 17.5 | Noy_min_orta= 3.4 | Noy_maks_orta= 10.8 | Dek_min_orta= -0.7 | Dek_maks_orta= 6.5 | İl_min_orta = 8.0 | İl_maks_orta = 17.1 | Yan_müt_min= | Yan_müt_maks= | Fev_müt_min= | Fev_müt_maks= | Mar_müt_min= | Mar_müt_maks= | Apr_müt_min= | Apr_müt_maks= | May_müt_min= | May_müt_maks= | İyn_müt_min= | İyn_müt_maks= | İyl_müt_min= | İyl_müt_maks= | Avq_müt_min= | Avq_müt_maks= | Sen_müt_min= | Sen_müt_maks= | Okt_müt_min= | Okt_müt_maks= | Noy_müt_min= | Noy_müt_maks= | Dek_müt_min= | Dek_müt_maks= | İl_müt_min = | İl_müt_maks = | Yan_su_temp= | Fev_su_temp= | Mar_su_temp= | Apr_su_temp= | May_su_temp= | İyn_su_temp= | İyl_su_temp= | Avq_su_temp= | Sen_su_temp= | Okt_su_temp= | Noy_su_temp= | Dek_su_temp= | İl_su_temp = |}} == Əhalisi == Göylər kəndinin də daxil olduğu [[Elat mahalı]]nda 1821-ci ildə 1016 ailə yaşayırdı. 2009-cu il 1 Yanvar tarixli məlumatlara əsasən Göylər kəndinin əhalisi 7200 nəfər idi. === [[Şamaxı soyqırımı]] === Şamaxıda Lalayan, Samson Aspirov və T. Əmirovun quldur dəstələri 1918-ci il Aprelin 3-dən 16-a kimi Şamaxı əhalisinə qanlı divan tutmuşdular. Şamaxı qəzasında yerli erməni–rus–molokan kəndlilərinin köməyi ilə daşnaqlar 8000-dən artıq dinc azərbaycanlı əhali öldürmüşlər. 72 kəndi dağıtmış, 12 məhəllə məscidi və 800 illik tarixə sahib [[Şamaxı cümə məscidi]] içərisindəki insanlarla birlikdə yandırmışlar. Öldürülənlərin 1600 nəfərindən çoxu qadın, 965 nəfəri isə uşaq olmuşdu. Dağıdılan 72 kənddən biri də Göylər idi. Mənbələrdən belə aydın olur ki, erməni quldurları Göylərdə 55 nəfəri qətlə yetirmişdir. Onlar arasında kişilərlə birlikdə qadın və uşaqlar da var. Ermənilərin törədikləri vəhşiliklər indinin özündə də yaddaşlardan silinməyib. === Şəhid və itkinləri === ==== [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Əlsuvar Məmmədov|Əlsuvar Əliheydər oğlu Məmmədov]] — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |date=2022-12-29 |title=Daha bir şəhidin adını daşıyan gəmi suya endirildi — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |access-date=2025-09-29 |website=[[Qafqazinfo|Qafqazinfo.az]] |language=az |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230064525/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |url-status=live }}</ref> * [[Baba Mikayılov|Baba Balakişi oğlu Mikayılov]]. * [[Mirhəli Nuhov|Mirhəli Cümalı oğlu Nuhov]]. * [[Veyis Məhyəddinov|Veyis Rövşən oğlu Məhyəddinov]]. * [[Sərdar Səfərov Ələddin oğlu]]. * [[Bayramov Kamil Canbaba oğlu]]. ==== [[Aprel döyüşləri]] ==== * [[Elşən Səmədov|Elşən Səlim oğlu Səmədov]]. ==== [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Rza Məmmədov|Rza Canbaba oğlu Məmmədov]]. * [[Şəhadət Usubov|Şəhadət Qalib oğlu Usubov]]. * [[Tərlan Dərgah oğlu Atakişiyev]]. * [[Müşfiq Mecidov|Müşfiq Bayram oğlu Məcidov]]. * [[Elgün Quliyev (əsgər, 1992)|Elgün Vasif oğlu Quliyev]]. * [[Şahmurad İsgəndərov|Şahmurad Natiq oğlu İsgəndərov]]. == Elm və Təhsili == Göylər kəndi Azərbaycan elminə və təhsilinə bir çox insanlar bəxş etmişdir ki, onlardan da [[Nurqələm Mikayılov]]u, [[Aləm Nuriyev]]i, [[Elxan Nuriyev (coğrafiyaçı)|Elxan Nuriyevi]] qeyd etmək olar. Göylər kəndində (Dağ Göylər) iki orta məktəb fəaliyyət göstərir. Bunlar '''Əlsuvar Məmmədov adına 1 saylı orta məktəb''' və '''Tehran Kərimov adına 2 saylı orta məktəb'''lərdir. == Mədəniyyəti == Göylər kəndində 1949-cu ildə tikilib istifadəyə verilmiş bina 1965-ci ildən etibarən Göylər kənd Folklor Evi olaraq fəaliyyət göstərir. 2015-ci il fevralın 16-dan mayın 29-na kimi keçirilən 5-ci [[Muğam Televiziya Müsabiqəsi]]nin qalibi Göylər kəndindən olan [[Nisbət Sədrayeva]] seçilmişdir.<ref name="Heydər Əliyev Fondunun rəsmi internet səhifəsi">{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |access-date=2021-02-02 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729050355/http://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |url-status=dead }}</ref> == Səhiyyə sistemi == Göylər kəndində 15 çarpaylıq Göylər kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Azərbaycan alimi, neyrocərrah, əməkdar həkim, tibb elmlər doktoru, professor [[Sabir Etibarlı]] da [[Şamaxı]] rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. == İqtisadiyyatı == Göylər kəndinin əhalisi başlıca olaraq [[əkinçilik]], qismən [[bağçılıq]] və [[heyvandarlıq]] üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri [[taxılçılıq]] tutur. Digər əkinçilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün həyətyanı sahələrdə bostan–tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir və arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi [[maldarlıq]] və [[qoyunçuluq]]dur. Göylər kəndi qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olan zaman kəndin sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edirdi. [[Kənd]]in yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunurdu. Yeyinti sənayesində əsas yeri üzüm məhsulunun emalı — şərabçılıq tuturdu. [[SSRİ]]-nin "alkoqolizmə qarşı mübarizə kampaniyası" çərçivəsində Azərbaycanda bir sıra bölgələrdə o cümlədən Göylər kəndində üzümçülük təsərrüfatı ləğv edildi. Üzüm sahələri saxlanılmaqla süfrə üzüm sortları əkmək planları isə SSRİ dağıldıqdan sonra torpaq sahələrinin kəndlilərə paylanılması nəticəsində reallaşmadı. Hal–hazırda kəndlilərə məxsus torpaqlarda taxıl əkilir və demək olar ki, bütün həyətyanı sahələrdə üzüm çardaqları var. Kəndin torpaq ehtiyatları və ərazisinin orta dağlıqda yerləşməsi burada bir çox təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün, o cümlədən [[dəmyə əkinçiliyi]] üçün şərait yaradır. Kəndin iqtisadiyyatında tikinti materialları, əsasən mişar daşı istehsalı üçün xammal bazası (Mədan dağı) var. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [http://www.youtube.com/watch?v=8zBVIXlntFQ Şamaxı abidələri (film, 09.09.2007)] * [http://goyler.my1.ru/news/1918_ci_il_mart_soyqirimi/2011-04-10-8 Göylər kəndində 1918-ci il Mart soyqırımının nəticələri] * [http://goyler.my1.ru/news/goylerin_menseyi_ve_el_yozumu/2009-12-18-3 Göylər kəndinin mənşəyi, etimologiyası və el yozumu] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Şamaxı rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun ləğv olunmuş kəndləri]] ex3ujcmh15df1r5qeyfjga7uss2hz40 8985743 8985739 2026-07-02T08:33:13Z Etibar.muradli 63036 /* XIX–XX əsrlər və çar Rusiyası dövrü */ 8985743 wikitext text/x-wiki {{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Göylər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şamaxı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd. Göylər kəndi ([[Göylərdağ]]) həmçinin [[Acıdərə (Şamaxı)|Acıdərə]] və [[Çöl Göylər]] kəndləri ilə birlikdə meydana gələn Göylər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |access-date=2016-04-15 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023045923/http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |url-status=live }}</ref> Göylər kəndi [[Şamaxı]] rayonunda əhalisinin sayına görə ən böyük kənddir. == Tarixi == [[Şirvan xanlığı]]nda inzibati ərazi vahidi olan [[Elat mahalı]]nın tərkibində 1821-ci ildə Göylər kəndi də daxil olmaqla 20 oba (Bəyi, Xalac, Ərəbəbdülkərim, Bozavand, Qovlar, Paşalı, Zəngənə, Qaraimanlı, Karrar, Bayat, Pərdili, Xınıslı, Cəyirli, Birinci Ucarlı, İkinci Ucarlı, Üçüncü Ucarlı, Mirikənd, Taliş, Şamlı, Göylər) birləşmişdi. Bu mahalın sakinləri əsasən [[maldarlıq]], qismən isə [[əkinçilik]]lə məşğul olurdular. ''' Tarixi abidələri ''' # [[Qalacıq yaşayış yeri]] (III–XIII əsrlər<ref name=":0">{{Cite web |date=2 avqust 2001-ci il |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-09-29 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live }}</ref>) — Çöl Göylər kəndi<ref name=":1">{{ASE|6|108|Məqalə=ҜӨЈЛӘР ҸӨЛ|link=https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/108/mode/2up}}</ref> və ya Dağ Göylər kəndi.<ref name=":2">{{Cite web |title=GÖYLƏRDAĞ |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |access-date=2025-11-03 |archive-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202150519/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |url-status=live }}</ref> # [[Pirmərdəkan türbəsi]]<ref>{{Cite web |title=PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%c9%99rd%d3%99kan-turb%d3%99si/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917202711/https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ |url-status=live }}</ref> (XII–XIII əsrlər) — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR DAĞ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%d3%99r-dag/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111204424/https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%D3%99r-dag/ |url-status=live }}</ref> # Küp qəbirləri nekropolu (Antik dövr) — Göylər Dağ kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgah (Antik dövr və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgahın qəbiristanlığı (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Saxsılı taxta yaşayış yeri (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Pirəbağdad nekropolu (Antik dövr{{Mənbə göstər}}) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # [[Göylər məscidi]] (XII–XIII əsrlər)<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR MƏSCİDİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%c9%99r-m%c9%99scidi/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]]}}</ref> — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |website=Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tabeliyində İnformasiya Texnologiyaları və Məlumat İdarəetmə Mərkəzi |access-date=2025-09-29 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808005147/https://unvanportali.az/ |url-status= }}</ref> <center> <gallery caption="Pirmərdəkan türbəsi" perrow="5" widths="250px" heights="215px"> Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(3).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(1).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(23).jpg|</gallery> </center> == Dini-ictimai keçmişi == {{iş gedir}} Göylər kəndinin dini-etnoqrafik və mənəvi tarixi kənd ərazisində aparılan arxeoloji tədqiqatlar və etnoqrafik araşdırmalar əsasında üç əsas xronoloji mərhələ üzrə öyrənilir. === İslamdan əvvəlki dövr və erkən orta əsrlər === Kənd ərazisindəki Kərimli təpəliyində yerləşən qədim qəbiristanlıqdakı uzunsov formalı, yerə batmış qəbirlərin tədqiqatçılar tərəfindən qədim türk etnoslarına aid olduğu ehtimal edilir. Çöl Göylər ərazisində, Pirə-Bağdad qəbiristanlığının yaxınlığında mövcud olmuş, lakin hazırda yeri dəqiq bilinməyən "Sarı pir" ziyarətgahının İslamdan əvvəlki dövrə — Tenqriçilik inanc sisteminə aid olduğu ehtimal olunur. Erkən orta əsrlər və Qafqaz Albaniyası dövrünü xarakterizə edən iki əsas toponimik faktor Çöl Göylər ərazisindəki "Qalacıq yeri" və Dağ Göylər ərazisindəki "Arnout" dağıdır. Arxeoloq, professor Aləm Nuriyevin araşdırmalarına əsasən, "Qalacıq yeri" yaşayış məskənində III–VIII əsrlərdə şəhər tipli yaşayış mövcud olmuşdur. Ərazidə xristianlıq dövrünə aid maddi sübutlar aşkar edilmədiyi üçün, alban tayfalarının bir qisminin zərdüştilik dininə etiqad etdiyi və strateji hündürlüyə malik "Arnout" zirvəsindən hərbi-müdafiə məqsədilə od elementindən (tonqallardan) istifadə etdiyi irəli sürülür. === İslam dövrü və orta əsrlər === Tədqiqatlar İslam dininin bu əraziyə VIII əsrdə gəldiyini göstərir. Göylər kəndinin 16 kilometrliyində yerləşən Şamaxı Cümə məscidinin inşa tarixi (743-cü il), Qalacıq yaşayış məskəninin məhv olmasının VIII əsrə təsadüf etməsi və Pirə-Bağdad ərazisində ərəblərlə yerli sakinlər arasında baş vermiş döyüş haqqında yerli rəvayətlər bu fikri əsaslandırır. Ərazi Şirvanşahlar dövlətinin tərkibinə daxil olsa da, dövrün yazılı mənbələrində Göylər kəndinin adına birbaşa rast gəlinmir. Bu, mənbələrin məhdudluğu və əhalinin qismən yarımköçəri həyat tərzi keçirməsi ilə izah olunur. Ərazidəki ən mühüm dini-tarixi abidələr aşağıdakılardır: ''' [[Pirmərdəkan türbəsi|Pir Mərdəkan xanəgahı:]] ''' Arxeoloqlar A. Nuriyev, H. Ciddi və epiqrafist mütəxəssis M. Nemətova tərəfindən tədqiq edilmişdir. Türbə üzərindəki kitabəyə əsasən, abidə 1188–1203-cü illər aralığında Şirvanşah Fərruxzad ibn Mənuçöhr tərəfindən inşa etdirilmişdir. M. Nemətova kitabələrə əsasən türbədə Cənubi Azərbaycanın Mədək şəhərindən olan Tair Tac əl-Hüda Mədəkaninin dəfn olunduğunu qeyd etsə də, yerli rəvayətlərdə burada Şirvanşah nəslinin nümayəndələrinin və ya yerli ruhanilərin dəfn olunduğu iddia edilir. F. A. Deminskinin "Şamaxı qəzası Qəbirstan nahiyəsi haqqında məlumatlar" kitabında xanəgahın adı çəkilir və kənd əhalisinin XI–XII əsrlərdə Bağdad ətrafından gələrək burada məskunlaşdığı qeyd olunur. Orta əsrlərdə xanəgah həm də paytaxt Şamaxi şəhərinə daxil olmaq üçün icazə verilən mühüm regional keçid məntəqəsi, karvansara, məscid və çeşmələri olan kompleks kimi fəaliyyət göstərmişdir. ''' Pirə-Bağdad türbəsi: ''' Çöl Göylər ərazisində yerləşən bu abidə VIII əsrə aid edilir. Üstünlük təşkil edən elmi fikrə görə, bura İslamı yaymağa gələn elçinin deyil, VIII əsrdə yerli əhali ilə döyüşdə həlak olan bir ərəb sərkərdəsinin qəbridir. Yazılı mənbələrdə adı keçən ilk Göylər sakini 1708-ci ilə aid sənəddə qeyd olunmuş Cəbrayıl İbrahim oğludur. Tədqiqatçı Kamran Abdullayevin üzə çıxardığı sənədə görə, o, Şamaxı Cümə məscidinə aid "Namaz təlimi" kitabının katibi (xəttatı) olmuşdur. === XIX–XX əsrlər və çar Rusiyası dövrü === Azərbaycanın çar Rusiyası tərkibinə qatılmasından sonra, 1820-ci illərdən etibarən kameral siyahıyaalmalarda Göylər kəndi barədə rəsmi statistik məlumatlar qeydə alınmışdır. Çar üsul-idarəsi dövründə məscidlərə mollalar dövlət tərəfindən təyin edilir və onlara maaş verilirdi. Mollalar kənddə həm dini ayinləri icra edir, həm də mülki qeydiyyat, kəbin, miras bölgüsü və kənd icmasının sənədləşmə işlərini həyata keçirirdilər. 1872-ci il islahatlarından sonra mollalar birbaşa kənd icması tərəfindən seçilməyə və Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Sünni Ruhani İdarəsi tərəfindən təsdiqlənməyə başladı. Sənədlər və yerli yaddaş əsasında kəndin baş mollalarının xronologiyası müəyyən edilmişdir: {{columns-list| # Molla Nuru: Əslən Qəbələdən olan bu şəxs 1840–1850-ci illərdə kəndə təyinatla göndərilmiş ilk məlum molladır. # Molla Nəbi Hacı İbrahim oğlu: 1860-cı illərdə fəaliyyət göstərmişdir. Rəsmi sənədlərdə onun hökumət əleyhinə fəaliyyətdə şübhəli bilindiyi qeyd olunmuşdur. # Molla Abdulla Nuru oğlu: 1870-ci illərdə kəndin mollası olmuşdur. # Molla Nurməmməd Abdulla oğlu: İstanbulda dini təhsil almış, XX əsrin əvvəllərindən 1925-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. # Molla Fəttah Abdulla oğlu: Qardaşından sonra sovet rejiminin ilk illərində icma tərəfindən molla seçilmiş, 1937-ci il repressiyaları zamanı güllələnmişdir. }} === Məscid tikintisi və dini təhsil === Pir Mərdəkan xanəgahındakı köhnə məscidin kiçik olması və 1902-ci il Şamaxı zəlzələsinin fəsadları səbəbindən, 1902-ci ildə kənd ağsaqqalı Hacı Nuh Hacı İbrahim oğlunun rəhbərliyi və yerli əhalinin vəsaiti hesabına Göylərdə yeni, daha böyük kənd məscidi inşa edilmişdir. Kənd məscidinin nəzdində fəaliyyət göstərən mollaxanada ilkin şəriət təhsili alan uşaqlar sonradan təhsillərini Şamaxı Cümə məscidinin mədrəsələrində davam etdirirdilər. Sovet dövründə dini təhsil qadağan edilsə də, kənddə ərəb və fars dillərini bilən xəttat və dindarların formalaşdırdığı, yerli dildə "Yeddilik" adlandırılan dindar qruplar fəaliyyət göstərmiş, Quranın xətm edilməsi ayinlərini qorumuşdular. XIX əsrin ikinci yarısında iqtisadi vəziyyətin yaxşılaşması ilə kənd sakinləri Həcc ziyarətinə getməyə başlamışlar. Araşdırmalara görə, 1920-ci ilə qədər kənddən 22 nəfər Həcc ziyarətində olmuşdur (onlardan Hacı Hasan Səfər oğlu və Hacı Qasım Qurban oğlu ziyarət zamanı vəfat etmişlər). 1920-ci ildə sovet hakimiyyətinin qurulması və sərhədlərin bağlanması ilə bu ziyarətlər dayandırılmışdır. === Şeyx Əyyub təriqəti === XIX–XX əsrlərdə Şirvan regionunda geniş yayılan və Şeyx Əyyub Bayram oğlu (1730–1796) tərəfindən əsası qoyulan sufi təriqəti Göylər kəndində də güclü nüfuza malik olmuşdur. Zikr və mürşüd-mürid prinsipinə əsaslanan bu təriqətin bəzi şeyxləri və müridləri Göylər kəndində məskunlaşmışdılar. Təriqətin ilk tanınmış göylərli müridləri və şeyx tərəfindən seçilən xəlifələri arasında Hacı Ibrahim Əlimərdan oğlu, Yaqub Bədəl oğlu və Pirimverdi Halim oğlunun (Sofu Əhməd) adları çəkilir. == Coğrafiyası və iqlimi == {{Şəhərin iqlimi |Şəhər_yiyəlik= Göylər kəndi |Mənbə = [https://en.climate-data.org/asia/azerbaijan/samax%c4%b1-rayonu/goeyl%c9%99r-dag-956419/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/g%c3%b6yl%c7%9drda%c4%9f_azerbaijan_586459] | Yan_orta= 0.9 | Yan_orta_yağ= 37 | Fev_orta= 2.1 | Fev_orta_yağ= 46 | Mar_orta= 6.1 | Mar_orta_yağ= 60 | Apr_orta= 11.0 | Apr_orta_yağ= 58 | May_orta= 16.6 | May_orta_yağ= 50 | İyn_orta= 21.7 | İyn_orta_yağ= 35 | İyl_orta= 24.9 | İyl_orta_yağ= 16 | Avq_orta= 24.9 | Avq_orta_yağ= 17 | Sen_orta= 19.5 | Sen_orta_yağ= 44 | Okt_orta= 13.5 | Okt_orta_yağ= 56 | Noy_orta= 6.9 | Noy_orta_yağ= 53 | Dek_orta= 2.6 | Dek_orta_yağ= 40 | İl_orta = 12.6 | İl_orta_yağ = 512 | Yan_min_orta= -2.4 | Yan_maks_orta= 4.8 | Fev_min_orta= -1.6 | Fev_maks_orta= 6.2 | Mar_min_orta= 1.6 | Mar_maks_orta= 10.7 | Apr_min_orta= 5.8 | Apr_maks_orta= 15.7 | May_min_orta= 11.2 | May_maks_orta= 21.4 | İyn_min_orta= 15.9 | İyn_maks_orta= 26.9 | İyl_min_orta= 19.2 | İyl_maks_orta= 30.2 | Avq_min_orta= 19.3 | Avq_maks_orta= 30.2 | Sen_min_orta= 15 | Sen_maks_orta= 24.1 | Okt_min_orta= 9.8 | Okt_maks_orta= 17.5 | Noy_min_orta= 3.4 | Noy_maks_orta= 10.8 | Dek_min_orta= -0.7 | Dek_maks_orta= 6.5 | İl_min_orta = 8.0 | İl_maks_orta = 17.1 | Yan_müt_min= | Yan_müt_maks= | Fev_müt_min= | Fev_müt_maks= | Mar_müt_min= | Mar_müt_maks= | Apr_müt_min= | Apr_müt_maks= | May_müt_min= | May_müt_maks= | İyn_müt_min= | İyn_müt_maks= | İyl_müt_min= | İyl_müt_maks= | Avq_müt_min= | Avq_müt_maks= | Sen_müt_min= | Sen_müt_maks= | Okt_müt_min= | Okt_müt_maks= | Noy_müt_min= | Noy_müt_maks= | Dek_müt_min= | Dek_müt_maks= | İl_müt_min = | İl_müt_maks = | Yan_su_temp= | Fev_su_temp= | Mar_su_temp= | Apr_su_temp= | May_su_temp= | İyn_su_temp= | İyl_su_temp= | Avq_su_temp= | Sen_su_temp= | Okt_su_temp= | Noy_su_temp= | Dek_su_temp= | İl_su_temp = |}} == Əhalisi == Göylər kəndinin də daxil olduğu [[Elat mahalı]]nda 1821-ci ildə 1016 ailə yaşayırdı. 2009-cu il 1 Yanvar tarixli məlumatlara əsasən Göylər kəndinin əhalisi 7200 nəfər idi. === [[Şamaxı soyqırımı]] === Şamaxıda Lalayan, Samson Aspirov və T. Əmirovun quldur dəstələri 1918-ci il Aprelin 3-dən 16-a kimi Şamaxı əhalisinə qanlı divan tutmuşdular. Şamaxı qəzasında yerli erməni–rus–molokan kəndlilərinin köməyi ilə daşnaqlar 8000-dən artıq dinc azərbaycanlı əhali öldürmüşlər. 72 kəndi dağıtmış, 12 məhəllə məscidi və 800 illik tarixə sahib [[Şamaxı cümə məscidi]] içərisindəki insanlarla birlikdə yandırmışlar. Öldürülənlərin 1600 nəfərindən çoxu qadın, 965 nəfəri isə uşaq olmuşdu. Dağıdılan 72 kənddən biri də Göylər idi. Mənbələrdən belə aydın olur ki, erməni quldurları Göylərdə 55 nəfəri qətlə yetirmişdir. Onlar arasında kişilərlə birlikdə qadın və uşaqlar da var. Ermənilərin törədikləri vəhşiliklər indinin özündə də yaddaşlardan silinməyib. === Şəhid və itkinləri === ==== [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Əlsuvar Məmmədov|Əlsuvar Əliheydər oğlu Məmmədov]] — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |date=2022-12-29 |title=Daha bir şəhidin adını daşıyan gəmi suya endirildi — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |access-date=2025-09-29 |website=[[Qafqazinfo|Qafqazinfo.az]] |language=az |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230064525/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |url-status=live }}</ref> * [[Baba Mikayılov|Baba Balakişi oğlu Mikayılov]]. * [[Mirhəli Nuhov|Mirhəli Cümalı oğlu Nuhov]]. * [[Veyis Məhyəddinov|Veyis Rövşən oğlu Məhyəddinov]]. * [[Sərdar Səfərov Ələddin oğlu]]. * [[Bayramov Kamil Canbaba oğlu]]. ==== [[Aprel döyüşləri]] ==== * [[Elşən Səmədov|Elşən Səlim oğlu Səmədov]]. ==== [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Rza Məmmədov|Rza Canbaba oğlu Məmmədov]]. * [[Şəhadət Usubov|Şəhadət Qalib oğlu Usubov]]. * [[Tərlan Dərgah oğlu Atakişiyev]]. * [[Müşfiq Mecidov|Müşfiq Bayram oğlu Məcidov]]. * [[Elgün Quliyev (əsgər, 1992)|Elgün Vasif oğlu Quliyev]]. * [[Şahmurad İsgəndərov|Şahmurad Natiq oğlu İsgəndərov]]. == Elm və Təhsili == Göylər kəndi Azərbaycan elminə və təhsilinə bir çox insanlar bəxş etmişdir ki, onlardan da [[Nurqələm Mikayılov]]u, [[Aləm Nuriyev]]i, [[Elxan Nuriyev (coğrafiyaçı)|Elxan Nuriyevi]] qeyd etmək olar. Göylər kəndində (Dağ Göylər) iki orta məktəb fəaliyyət göstərir. Bunlar '''Əlsuvar Məmmədov adına 1 saylı orta məktəb''' və '''Tehran Kərimov adına 2 saylı orta məktəb'''lərdir. == Mədəniyyəti == Göylər kəndində 1949-cu ildə tikilib istifadəyə verilmiş bina 1965-ci ildən etibarən Göylər kənd Folklor Evi olaraq fəaliyyət göstərir. 2015-ci il fevralın 16-dan mayın 29-na kimi keçirilən 5-ci [[Muğam Televiziya Müsabiqəsi]]nin qalibi Göylər kəndindən olan [[Nisbət Sədrayeva]] seçilmişdir.<ref name="Heydər Əliyev Fondunun rəsmi internet səhifəsi">{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |access-date=2021-02-02 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729050355/http://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |url-status=dead }}</ref> == Səhiyyə sistemi == Göylər kəndində 15 çarpaylıq Göylər kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Azərbaycan alimi, neyrocərrah, əməkdar həkim, tibb elmlər doktoru, professor [[Sabir Etibarlı]] da [[Şamaxı]] rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. == İqtisadiyyatı == Göylər kəndinin əhalisi başlıca olaraq [[əkinçilik]], qismən [[bağçılıq]] və [[heyvandarlıq]] üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri [[taxılçılıq]] tutur. Digər əkinçilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün həyətyanı sahələrdə bostan–tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir və arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi [[maldarlıq]] və [[qoyunçuluq]]dur. Göylər kəndi qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olan zaman kəndin sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edirdi. [[Kənd]]in yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunurdu. Yeyinti sənayesində əsas yeri üzüm məhsulunun emalı — şərabçılıq tuturdu. [[SSRİ]]-nin "alkoqolizmə qarşı mübarizə kampaniyası" çərçivəsində Azərbaycanda bir sıra bölgələrdə o cümlədən Göylər kəndində üzümçülük təsərrüfatı ləğv edildi. Üzüm sahələri saxlanılmaqla süfrə üzüm sortları əkmək planları isə SSRİ dağıldıqdan sonra torpaq sahələrinin kəndlilərə paylanılması nəticəsində reallaşmadı. Hal–hazırda kəndlilərə məxsus torpaqlarda taxıl əkilir və demək olar ki, bütün həyətyanı sahələrdə üzüm çardaqları var. Kəndin torpaq ehtiyatları və ərazisinin orta dağlıqda yerləşməsi burada bir çox təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün, o cümlədən [[dəmyə əkinçiliyi]] üçün şərait yaradır. Kəndin iqtisadiyyatında tikinti materialları, əsasən mişar daşı istehsalı üçün xammal bazası (Mədan dağı) var. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [http://www.youtube.com/watch?v=8zBVIXlntFQ Şamaxı abidələri (film, 09.09.2007)] * [http://goyler.my1.ru/news/1918_ci_il_mart_soyqirimi/2011-04-10-8 Göylər kəndində 1918-ci il Mart soyqırımının nəticələri] * [http://goyler.my1.ru/news/goylerin_menseyi_ve_el_yozumu/2009-12-18-3 Göylər kəndinin mənşəyi, etimologiyası və el yozumu] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Şamaxı rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun ləğv olunmuş kəndləri]] p93ax9t3qf6psr0ullw5f9jjsc8lxo3 8985745 8985743 2026-07-02T08:39:16Z Etibar.muradli 63036 /* XIX–XX əsrlər və çar Rusiyası dövrü */ 8985745 wikitext text/x-wiki {{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Göylər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şamaxı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd. Göylər kəndi ([[Göylərdağ]]) həmçinin [[Acıdərə (Şamaxı)|Acıdərə]] və [[Çöl Göylər]] kəndləri ilə birlikdə meydana gələn Göylər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |access-date=2016-04-15 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023045923/http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |url-status=live }}</ref> Göylər kəndi [[Şamaxı]] rayonunda əhalisinin sayına görə ən böyük kənddir. == Tarixi == [[Şirvan xanlığı]]nda inzibati ərazi vahidi olan [[Elat mahalı]]nın tərkibində 1821-ci ildə Göylər kəndi də daxil olmaqla 20 oba (Bəyi, Xalac, Ərəbəbdülkərim, Bozavand, Qovlar, Paşalı, Zəngənə, Qaraimanlı, Karrar, Bayat, Pərdili, Xınıslı, Cəyirli, Birinci Ucarlı, İkinci Ucarlı, Üçüncü Ucarlı, Mirikənd, Taliş, Şamlı, Göylər) birləşmişdi. Bu mahalın sakinləri əsasən [[maldarlıq]], qismən isə [[əkinçilik]]lə məşğul olurdular. ''' Tarixi abidələri ''' # [[Qalacıq yaşayış yeri]] (III–XIII əsrlər<ref name=":0">{{Cite web |date=2 avqust 2001-ci il |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-09-29 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live }}</ref>) — Çöl Göylər kəndi<ref name=":1">{{ASE|6|108|Məqalə=ҜӨЈЛӘР ҸӨЛ|link=https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/108/mode/2up}}</ref> və ya Dağ Göylər kəndi.<ref name=":2">{{Cite web |title=GÖYLƏRDAĞ |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |access-date=2025-11-03 |archive-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202150519/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |url-status=live }}</ref> # [[Pirmərdəkan türbəsi]]<ref>{{Cite web |title=PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%c9%99rd%d3%99kan-turb%d3%99si/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917202711/https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ |url-status=live }}</ref> (XII–XIII əsrlər) — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR DAĞ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%d3%99r-dag/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111204424/https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%D3%99r-dag/ |url-status=live }}</ref> # Küp qəbirləri nekropolu (Antik dövr) — Göylər Dağ kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgah (Antik dövr və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgahın qəbiristanlığı (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Saxsılı taxta yaşayış yeri (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Pirəbağdad nekropolu (Antik dövr{{Mənbə göstər}}) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # [[Göylər məscidi]] (XII–XIII əsrlər)<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR MƏSCİDİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%c9%99r-m%c9%99scidi/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]]}}</ref> — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |website=Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tabeliyində İnformasiya Texnologiyaları və Məlumat İdarəetmə Mərkəzi |access-date=2025-09-29 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808005147/https://unvanportali.az/ |url-status= }}</ref> <center> <gallery caption="Pirmərdəkan türbəsi" perrow="5" widths="250px" heights="215px"> Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(3).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(1).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(23).jpg|</gallery> </center> == Dini-ictimai keçmişi == {{iş gedir}} Göylər kəndinin dini-etnoqrafik və mənəvi tarixi kənd ərazisində aparılan arxeoloji tədqiqatlar və etnoqrafik araşdırmalar əsasında üç əsas xronoloji mərhələ üzrə öyrənilir. === İslamdan əvvəlki dövr və erkən orta əsrlər === Kənd ərazisindəki Kərimli təpəliyində yerləşən qədim qəbiristanlıqdakı uzunsov formalı, yerə batmış qəbirlərin tədqiqatçılar tərəfindən qədim türk etnoslarına aid olduğu ehtimal edilir. Çöl Göylər ərazisində, Pirə-Bağdad qəbiristanlığının yaxınlığında mövcud olmuş, lakin hazırda yeri dəqiq bilinməyən "Sarı pir" ziyarətgahının İslamdan əvvəlki dövrə — Tenqriçilik inanc sisteminə aid olduğu ehtimal olunur. Erkən orta əsrlər və Qafqaz Albaniyası dövrünü xarakterizə edən iki əsas toponimik faktor Çöl Göylər ərazisindəki "Qalacıq yeri" və Dağ Göylər ərazisindəki "Arnout" dağıdır. Arxeoloq, professor Aləm Nuriyevin araşdırmalarına əsasən, "Qalacıq yeri" yaşayış məskənində III–VIII əsrlərdə şəhər tipli yaşayış mövcud olmuşdur. Ərazidə xristianlıq dövrünə aid maddi sübutlar aşkar edilmədiyi üçün, alban tayfalarının bir qisminin zərdüştilik dininə etiqad etdiyi və strateji hündürlüyə malik "Arnout" zirvəsindən hərbi-müdafiə məqsədilə od elementindən (tonqallardan) istifadə etdiyi irəli sürülür. === İslam dövrü və orta əsrlər === Tədqiqatlar İslam dininin bu əraziyə VIII əsrdə gəldiyini göstərir. Göylər kəndinin 16 kilometrliyində yerləşən Şamaxı Cümə məscidinin inşa tarixi (743-cü il), Qalacıq yaşayış məskəninin məhv olmasının VIII əsrə təsadüf etməsi və Pirə-Bağdad ərazisində ərəblərlə yerli sakinlər arasında baş vermiş döyüş haqqında yerli rəvayətlər bu fikri əsaslandırır. Ərazi Şirvanşahlar dövlətinin tərkibinə daxil olsa da, dövrün yazılı mənbələrində Göylər kəndinin adına birbaşa rast gəlinmir. Bu, mənbələrin məhdudluğu və əhalinin qismən yarımköçəri həyat tərzi keçirməsi ilə izah olunur. Ərazidəki ən mühüm dini-tarixi abidələr aşağıdakılardır: ''' [[Pirmərdəkan türbəsi|Pir Mərdəkan xanəgahı:]] ''' Arxeoloqlar A. Nuriyev, H. Ciddi və epiqrafist mütəxəssis M. Nemətova tərəfindən tədqiq edilmişdir. Türbə üzərindəki kitabəyə əsasən, abidə 1188–1203-cü illər aralığında Şirvanşah Fərruxzad ibn Mənuçöhr tərəfindən inşa etdirilmişdir. M. Nemətova kitabələrə əsasən türbədə Cənubi Azərbaycanın Mədək şəhərindən olan Tair Tac əl-Hüda Mədəkaninin dəfn olunduğunu qeyd etsə də, yerli rəvayətlərdə burada Şirvanşah nəslinin nümayəndələrinin və ya yerli ruhanilərin dəfn olunduğu iddia edilir. F. A. Deminskinin "Şamaxı qəzası Qəbirstan nahiyəsi haqqında məlumatlar" kitabında xanəgahın adı çəkilir və kənd əhalisinin XI–XII əsrlərdə Bağdad ətrafından gələrək burada məskunlaşdığı qeyd olunur. Orta əsrlərdə xanəgah həm də paytaxt Şamaxi şəhərinə daxil olmaq üçün icazə verilən mühüm regional keçid məntəqəsi, karvansara, məscid və çeşmələri olan kompleks kimi fəaliyyət göstərmişdir. ''' Pirə-Bağdad türbəsi: ''' Çöl Göylər ərazisində yerləşən bu abidə VIII əsrə aid edilir. Üstünlük təşkil edən elmi fikrə görə, bura İslamı yaymağa gələn elçinin deyil, VIII əsrdə yerli əhali ilə döyüşdə həlak olan bir ərəb sərkərdəsinin qəbridir. Yazılı mənbələrdə adı keçən ilk Göylər sakini 1708-ci ilə aid sənəddə qeyd olunmuş Cəbrayıl İbrahim oğludur. Tədqiqatçı Kamran Abdullayevin üzə çıxardığı sənədə görə, o, Şamaxı Cümə məscidinə aid "Namaz təlimi" kitabının katibi (xəttatı) olmuşdur. === XIX–XX əsrlər və çar Rusiyası dövrü === Azərbaycanın çar Rusiyası tərkibinə qatılmasından sonra, 1820-ci illərdən etibarən kameral siyahıyaalmalarda Göylər kəndi barədə rəsmi statistik məlumatlar qeydə alınmışdır. Çar üsul-idarəsi dövründə məscidlərə mollalar dövlət tərəfindən təyin edilir və onlara maaş verilirdi. Mollalar kənddə həm dini ayinləri icra edir, həm də mülki qeydiyyat, kəbin, miras bölgüsü və kənd icmasının sənədləşmə işlərini həyata keçirirdilər. 1872-ci il islahatlarından sonra mollalar birbaşa kənd icması tərəfindən seçilməyə və Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Sünni Ruhani İdarəsi tərəfindən təsdiqlənməyə başladı. Sənədlər və yerli yaddaş əsasında kəndin baş mollalarının xronologiyası müəyyən edilmişdir: {{columns-list|1| 1. ''' Molla Nuru: ''' Əslən Qəbələdən olan bu şəxs 1840–1850-ci illərdə kəndə təyinatla göndərilmiş ilk məlum molladır. 2. ''' Molla Nəbi Hacı İbrahim oğlu: ''' 1860-cı illərdə fəaliyyət göstərmişdir. Rəsmi sənədlərdə onun hökumət əleyhinə fəaliyyətdə şübhəli bilindiyi qeyd olunmuşdur. 3. ''' Molla Abdulla Nuru oğlu: ''' 1870-ci illərdə kəndin mollası olmuşdur. 4. ''' Molla Nurməmməd Abdulla oğlu: ''' İstanbulda dini təhsil almış, XX əsrin əvvəllərindən 1925-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. 5. ''' Molla Fəttah Abdulla oğlu: ''' Qardaşından sonra sovet rejiminin ilk illərində icma tərəfindən molla seçilmiş, 1937-ci il repressiyaları zamanı güllələnmişdir.}} === Məscid tikintisi və dini təhsil === Pir Mərdəkan xanəgahındakı köhnə məscidin kiçik olması və 1902-ci il Şamaxı zəlzələsinin fəsadları səbəbindən, 1902-ci ildə kənd ağsaqqalı Hacı Nuh Hacı İbrahim oğlunun rəhbərliyi və yerli əhalinin vəsaiti hesabına Göylərdə yeni, daha böyük kənd məscidi inşa edilmişdir. Kənd məscidinin nəzdində fəaliyyət göstərən mollaxanada ilkin şəriət təhsili alan uşaqlar sonradan təhsillərini Şamaxı Cümə məscidinin mədrəsələrində davam etdirirdilər. Sovet dövründə dini təhsil qadağan edilsə də, kənddə ərəb və fars dillərini bilən xəttat və dindarların formalaşdırdığı, yerli dildə "Yeddilik" adlandırılan dindar qruplar fəaliyyət göstərmiş, Quranın xətm edilməsi ayinlərini qorumuşdular. XIX əsrin ikinci yarısında iqtisadi vəziyyətin yaxşılaşması ilə kənd sakinləri Həcc ziyarətinə getməyə başlamışlar. Araşdırmalara görə, 1920-ci ilə qədər kənddən 22 nəfər Həcc ziyarətində olmuşdur (onlardan Hacı Hasan Səfər oğlu və Hacı Qasım Qurban oğlu ziyarət zamanı vəfat etmişlər). 1920-ci ildə sovet hakimiyyətinin qurulması və sərhədlərin bağlanması ilə bu ziyarətlər dayandırılmışdır. === Şeyx Əyyub təriqəti === XIX–XX əsrlərdə Şirvan regionunda geniş yayılan və Şeyx Əyyub Bayram oğlu (1730–1796) tərəfindən əsası qoyulan sufi təriqəti Göylər kəndində də güclü nüfuza malik olmuşdur. Zikr və mürşüd-mürid prinsipinə əsaslanan bu təriqətin bəzi şeyxləri və müridləri Göylər kəndində məskunlaşmışdılar. Təriqətin ilk tanınmış göylərli müridləri və şeyx tərəfindən seçilən xəlifələri arasında Hacı Ibrahim Əlimərdan oğlu, Yaqub Bədəl oğlu və Pirimverdi Halim oğlunun (Sofu Əhməd) adları çəkilir. == Coğrafiyası və iqlimi == {{Şəhərin iqlimi |Şəhər_yiyəlik= Göylər kəndi |Mənbə = [https://en.climate-data.org/asia/azerbaijan/samax%c4%b1-rayonu/goeyl%c9%99r-dag-956419/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/g%c3%b6yl%c7%9drda%c4%9f_azerbaijan_586459] | Yan_orta= 0.9 | Yan_orta_yağ= 37 | Fev_orta= 2.1 | Fev_orta_yağ= 46 | Mar_orta= 6.1 | Mar_orta_yağ= 60 | Apr_orta= 11.0 | Apr_orta_yağ= 58 | May_orta= 16.6 | May_orta_yağ= 50 | İyn_orta= 21.7 | İyn_orta_yağ= 35 | İyl_orta= 24.9 | İyl_orta_yağ= 16 | Avq_orta= 24.9 | Avq_orta_yağ= 17 | Sen_orta= 19.5 | Sen_orta_yağ= 44 | Okt_orta= 13.5 | Okt_orta_yağ= 56 | Noy_orta= 6.9 | Noy_orta_yağ= 53 | Dek_orta= 2.6 | Dek_orta_yağ= 40 | İl_orta = 12.6 | İl_orta_yağ = 512 | Yan_min_orta= -2.4 | Yan_maks_orta= 4.8 | Fev_min_orta= -1.6 | Fev_maks_orta= 6.2 | Mar_min_orta= 1.6 | Mar_maks_orta= 10.7 | Apr_min_orta= 5.8 | Apr_maks_orta= 15.7 | May_min_orta= 11.2 | May_maks_orta= 21.4 | İyn_min_orta= 15.9 | İyn_maks_orta= 26.9 | İyl_min_orta= 19.2 | İyl_maks_orta= 30.2 | Avq_min_orta= 19.3 | Avq_maks_orta= 30.2 | Sen_min_orta= 15 | Sen_maks_orta= 24.1 | Okt_min_orta= 9.8 | Okt_maks_orta= 17.5 | Noy_min_orta= 3.4 | Noy_maks_orta= 10.8 | Dek_min_orta= -0.7 | Dek_maks_orta= 6.5 | İl_min_orta = 8.0 | İl_maks_orta = 17.1 | Yan_müt_min= | Yan_müt_maks= | Fev_müt_min= | Fev_müt_maks= | Mar_müt_min= | Mar_müt_maks= | Apr_müt_min= | Apr_müt_maks= | May_müt_min= | May_müt_maks= | İyn_müt_min= | İyn_müt_maks= | İyl_müt_min= | İyl_müt_maks= | Avq_müt_min= | Avq_müt_maks= | Sen_müt_min= | Sen_müt_maks= | Okt_müt_min= | Okt_müt_maks= | Noy_müt_min= | Noy_müt_maks= | Dek_müt_min= | Dek_müt_maks= | İl_müt_min = | İl_müt_maks = | Yan_su_temp= | Fev_su_temp= | Mar_su_temp= | Apr_su_temp= | May_su_temp= | İyn_su_temp= | İyl_su_temp= | Avq_su_temp= | Sen_su_temp= | Okt_su_temp= | Noy_su_temp= | Dek_su_temp= | İl_su_temp = |}} == Əhalisi == Göylər kəndinin də daxil olduğu [[Elat mahalı]]nda 1821-ci ildə 1016 ailə yaşayırdı. 2009-cu il 1 Yanvar tarixli məlumatlara əsasən Göylər kəndinin əhalisi 7200 nəfər idi. === [[Şamaxı soyqırımı]] === Şamaxıda Lalayan, Samson Aspirov və T. Əmirovun quldur dəstələri 1918-ci il Aprelin 3-dən 16-a kimi Şamaxı əhalisinə qanlı divan tutmuşdular. Şamaxı qəzasında yerli erməni–rus–molokan kəndlilərinin köməyi ilə daşnaqlar 8000-dən artıq dinc azərbaycanlı əhali öldürmüşlər. 72 kəndi dağıtmış, 12 məhəllə məscidi və 800 illik tarixə sahib [[Şamaxı cümə məscidi]] içərisindəki insanlarla birlikdə yandırmışlar. Öldürülənlərin 1600 nəfərindən çoxu qadın, 965 nəfəri isə uşaq olmuşdu. Dağıdılan 72 kənddən biri də Göylər idi. Mənbələrdən belə aydın olur ki, erməni quldurları Göylərdə 55 nəfəri qətlə yetirmişdir. Onlar arasında kişilərlə birlikdə qadın və uşaqlar da var. Ermənilərin törədikləri vəhşiliklər indinin özündə də yaddaşlardan silinməyib. === Şəhid və itkinləri === ==== [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Əlsuvar Məmmədov|Əlsuvar Əliheydər oğlu Məmmədov]] — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |date=2022-12-29 |title=Daha bir şəhidin adını daşıyan gəmi suya endirildi — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |access-date=2025-09-29 |website=[[Qafqazinfo|Qafqazinfo.az]] |language=az |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230064525/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |url-status=live }}</ref> * [[Baba Mikayılov|Baba Balakişi oğlu Mikayılov]]. * [[Mirhəli Nuhov|Mirhəli Cümalı oğlu Nuhov]]. * [[Veyis Məhyəddinov|Veyis Rövşən oğlu Məhyəddinov]]. * [[Sərdar Səfərov Ələddin oğlu]]. * [[Bayramov Kamil Canbaba oğlu]]. ==== [[Aprel döyüşləri]] ==== * [[Elşən Səmədov|Elşən Səlim oğlu Səmədov]]. ==== [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Rza Məmmədov|Rza Canbaba oğlu Məmmədov]]. * [[Şəhadət Usubov|Şəhadət Qalib oğlu Usubov]]. * [[Tərlan Dərgah oğlu Atakişiyev]]. * [[Müşfiq Mecidov|Müşfiq Bayram oğlu Məcidov]]. * [[Elgün Quliyev (əsgər, 1992)|Elgün Vasif oğlu Quliyev]]. * [[Şahmurad İsgəndərov|Şahmurad Natiq oğlu İsgəndərov]]. == Elm və Təhsili == Göylər kəndi Azərbaycan elminə və təhsilinə bir çox insanlar bəxş etmişdir ki, onlardan da [[Nurqələm Mikayılov]]u, [[Aləm Nuriyev]]i, [[Elxan Nuriyev (coğrafiyaçı)|Elxan Nuriyevi]] qeyd etmək olar. Göylər kəndində (Dağ Göylər) iki orta məktəb fəaliyyət göstərir. Bunlar '''Əlsuvar Məmmədov adına 1 saylı orta məktəb''' və '''Tehran Kərimov adına 2 saylı orta məktəb'''lərdir. == Mədəniyyəti == Göylər kəndində 1949-cu ildə tikilib istifadəyə verilmiş bina 1965-ci ildən etibarən Göylər kənd Folklor Evi olaraq fəaliyyət göstərir. 2015-ci il fevralın 16-dan mayın 29-na kimi keçirilən 5-ci [[Muğam Televiziya Müsabiqəsi]]nin qalibi Göylər kəndindən olan [[Nisbət Sədrayeva]] seçilmişdir.<ref name="Heydər Əliyev Fondunun rəsmi internet səhifəsi">{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |access-date=2021-02-02 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729050355/http://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |url-status=dead }}</ref> == Səhiyyə sistemi == Göylər kəndində 15 çarpaylıq Göylər kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Azərbaycan alimi, neyrocərrah, əməkdar həkim, tibb elmlər doktoru, professor [[Sabir Etibarlı]] da [[Şamaxı]] rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. == İqtisadiyyatı == Göylər kəndinin əhalisi başlıca olaraq [[əkinçilik]], qismən [[bağçılıq]] və [[heyvandarlıq]] üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri [[taxılçılıq]] tutur. Digər əkinçilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün həyətyanı sahələrdə bostan–tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir və arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi [[maldarlıq]] və [[qoyunçuluq]]dur. Göylər kəndi qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olan zaman kəndin sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edirdi. [[Kənd]]in yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunurdu. Yeyinti sənayesində əsas yeri üzüm məhsulunun emalı — şərabçılıq tuturdu. [[SSRİ]]-nin "alkoqolizmə qarşı mübarizə kampaniyası" çərçivəsində Azərbaycanda bir sıra bölgələrdə o cümlədən Göylər kəndində üzümçülük təsərrüfatı ləğv edildi. Üzüm sahələri saxlanılmaqla süfrə üzüm sortları əkmək planları isə SSRİ dağıldıqdan sonra torpaq sahələrinin kəndlilərə paylanılması nəticəsində reallaşmadı. Hal–hazırda kəndlilərə məxsus torpaqlarda taxıl əkilir və demək olar ki, bütün həyətyanı sahələrdə üzüm çardaqları var. Kəndin torpaq ehtiyatları və ərazisinin orta dağlıqda yerləşməsi burada bir çox təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün, o cümlədən [[dəmyə əkinçiliyi]] üçün şərait yaradır. Kəndin iqtisadiyyatında tikinti materialları, əsasən mişar daşı istehsalı üçün xammal bazası (Mədan dağı) var. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [http://www.youtube.com/watch?v=8zBVIXlntFQ Şamaxı abidələri (film, 09.09.2007)] * [http://goyler.my1.ru/news/1918_ci_il_mart_soyqirimi/2011-04-10-8 Göylər kəndində 1918-ci il Mart soyqırımının nəticələri] * [http://goyler.my1.ru/news/goylerin_menseyi_ve_el_yozumu/2009-12-18-3 Göylər kəndinin mənşəyi, etimologiyası və el yozumu] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Şamaxı rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun ləğv olunmuş kəndləri]] 23vlv801au7si9u7d3f0al9hip01g6z 8985747 8985745 2026-07-02T08:43:40Z Etibar.muradli 63036 /* Dini-ictimai keçmişi */ 8985747 wikitext text/x-wiki {{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Göylər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şamaxı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd. Göylər kəndi ([[Göylərdağ]]) həmçinin [[Acıdərə (Şamaxı)|Acıdərə]] və [[Çöl Göylər]] kəndləri ilə birlikdə meydana gələn Göylər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |access-date=2016-04-15 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023045923/http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |url-status=live }}</ref> Göylər kəndi [[Şamaxı]] rayonunda əhalisinin sayına görə ən böyük kənddir. == Tarixi == [[Şirvan xanlığı]]nda inzibati ərazi vahidi olan [[Elat mahalı]]nın tərkibində 1821-ci ildə Göylər kəndi də daxil olmaqla 20 oba (Bəyi, Xalac, Ərəbəbdülkərim, Bozavand, Qovlar, Paşalı, Zəngənə, Qaraimanlı, Karrar, Bayat, Pərdili, Xınıslı, Cəyirli, Birinci Ucarlı, İkinci Ucarlı, Üçüncü Ucarlı, Mirikənd, Taliş, Şamlı, Göylər) birləşmişdi. Bu mahalın sakinləri əsasən [[maldarlıq]], qismən isə [[əkinçilik]]lə məşğul olurdular. ''' Tarixi abidələri ''' # [[Qalacıq yaşayış yeri]] (III–XIII əsrlər<ref name=":0">{{Cite web |date=2 avqust 2001-ci il |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-09-29 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live }}</ref>) — Çöl Göylər kəndi<ref name=":1">{{ASE|6|108|Məqalə=ҜӨЈЛӘР ҸӨЛ|link=https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/108/mode/2up}}</ref> və ya Dağ Göylər kəndi.<ref name=":2">{{Cite web |title=GÖYLƏRDAĞ |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |access-date=2025-11-03 |archive-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202150519/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |url-status=live }}</ref> # [[Pirmərdəkan türbəsi]]<ref>{{Cite web |title=PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%c9%99rd%d3%99kan-turb%d3%99si/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917202711/https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ |url-status=live }}</ref> (XII–XIII əsrlər) — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR DAĞ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%d3%99r-dag/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111204424/https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%D3%99r-dag/ |url-status=live }}</ref> # Küp qəbirləri nekropolu (Antik dövr) — Göylər Dağ kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgah (Antik dövr və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgahın qəbiristanlığı (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Saxsılı taxta yaşayış yeri (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Pirəbağdad nekropolu (Antik dövr{{Mənbə göstər}}) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # [[Göylər məscidi]] (XII–XIII əsrlər)<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR MƏSCİDİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%c9%99r-m%c9%99scidi/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]]}}</ref> — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |website=Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tabeliyində İnformasiya Texnologiyaları və Məlumat İdarəetmə Mərkəzi |access-date=2025-09-29 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808005147/https://unvanportali.az/ |url-status= }}</ref> <center> <gallery caption="Pirmərdəkan türbəsi" perrow="5" widths="250px" heights="215px"> Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(3).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(1).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(23).jpg|</gallery> </center> == Dini-ictimai keçmişi == Göylər kəndinin dini-etnoqrafik və mənəvi tarixi kənd ərazisində aparılan arxeoloji tədqiqatlar və etnoqrafik araşdırmalar əsasında üç əsas xronoloji mərhələ üzrə öyrənilir. === İslamdan əvvəlki dövr və erkən orta əsrlər === Kənd ərazisindəki Kərimli təpəliyində yerləşən qədim qəbiristanlıqdakı uzunsov formalı, yerə batmış qəbirlərin tədqiqatçılar tərəfindən qədim türk etnoslarına aid olduğu ehtimal edilir. Çöl Göylər ərazisində, Pirə-Bağdad qəbiristanlığının yaxınlığında mövcud olmuş, lakin hazırda yeri dəqiq bilinməyən "Sarı pir" ziyarətgahının İslamdan əvvəlki dövrə — Tenqriçilik inanc sisteminə aid olduğu ehtimal olunur. Erkən orta əsrlər və Qafqaz Albaniyası dövrünü xarakterizə edən iki əsas toponimik faktor Çöl Göylər ərazisindəki "Qalacıq yeri" və Dağ Göylər ərazisindəki "Arnout" dağıdır. Arxeoloq, professor Aləm Nuriyevin araşdırmalarına əsasən, "Qalacıq yeri" yaşayış məskənində III–VIII əsrlərdə şəhər tipli yaşayış mövcud olmuşdur. Ərazidə xristianlıq dövrünə aid maddi sübutlar aşkar edilmədiyi üçün, alban tayfalarının bir qisminin zərdüştilik dininə etiqad etdiyi və strateji hündürlüyə malik "Arnout" zirvəsindən hərbi-müdafiə məqsədilə od elementindən (tonqallardan) istifadə etdiyi irəli sürülür. === İslam dövrü və orta əsrlər === Tədqiqatlar İslam dininin bu əraziyə VIII əsrdə gəldiyini göstərir. Göylər kəndinin 16 kilometrliyində yerləşən Şamaxı Cümə məscidinin inşa tarixi (743-cü il), Qalacıq yaşayış məskəninin məhv olmasının VIII əsrə təsadüf etməsi və Pirə-Bağdad ərazisində ərəblərlə yerli sakinlər arasında baş vermiş döyüş haqqında yerli rəvayətlər bu fikri əsaslandırır. Ərazi Şirvanşahlar dövlətinin tərkibinə daxil olsa da, dövrün yazılı mənbələrində Göylər kəndinin adına birbaşa rast gəlinmir. Bu, mənbələrin məhdudluğu və əhalinin qismən yarımköçəri həyat tərzi keçirməsi ilə izah olunur. Ərazidəki ən mühüm dini-tarixi abidələr aşağıdakılardır: ''' [[Pirmərdəkan türbəsi|Pir Mərdəkan xanəgahı:]] ''' Arxeoloqlar A. Nuriyev, H. Ciddi və epiqrafist mütəxəssis M. Nemətova tərəfindən tədqiq edilmişdir. Türbə üzərindəki kitabəyə əsasən, abidə 1188–1203-cü illər aralığında Şirvanşah Fərruxzad ibn Mənuçöhr tərəfindən inşa etdirilmişdir. M. Nemətova kitabələrə əsasən türbədə Cənubi Azərbaycanın Mədək şəhərindən olan Tair Tac əl-Hüda Mədəkaninin dəfn olunduğunu qeyd etsə də, yerli rəvayətlərdə burada Şirvanşah nəslinin nümayəndələrinin və ya yerli ruhanilərin dəfn olunduğu iddia edilir. F. A. Deminskinin "Şamaxı qəzası Qəbirstan nahiyəsi haqqında məlumatlar" kitabında xanəgahın adı çəkilir və kənd əhalisinin XI–XII əsrlərdə Bağdad ətrafından gələrək burada məskunlaşdığı qeyd olunur. Orta əsrlərdə xanəgah həm də paytaxt Şamaxi şəhərinə daxil olmaq üçün icazə verilən mühüm regional keçid məntəqəsi, karvansara, məscid və çeşmələri olan kompleks kimi fəaliyyət göstərmişdir. ''' Pirə-Bağdad türbəsi: ''' Çöl Göylər ərazisində yerləşən bu abidə VIII əsrə aid edilir. Üstünlük təşkil edən elmi fikrə görə, bura İslamı yaymağa gələn elçinin deyil, VIII əsrdə yerli əhali ilə döyüşdə həlak olan bir ərəb sərkərdəsinin qəbridir. Yazılı mənbələrdə adı keçən ilk Göylər sakini 1708-ci ilə aid sənəddə qeyd olunmuş Cəbrayıl İbrahim oğludur. Tədqiqatçı Kamran Abdullayevin üzə çıxardığı sənədə görə, o, Şamaxı Cümə məscidinə aid "Namaz təlimi" kitabının katibi (xəttatı) olmuşdur. === XIX–XX əsrlər və çar Rusiyası dövrü === Azərbaycanın çar Rusiyası tərkibinə qatılmasından sonra, 1820-ci illərdən etibarən kameral siyahıyaalmalarda Göylər kəndi barədə rəsmi statistik məlumatlar qeydə alınmışdır. Çar üsul-idarəsi dövründə məscidlərə mollalar dövlət tərəfindən təyin edilir və onlara maaş verilirdi. Mollalar kənddə həm dini ayinləri icra edir, həm də mülki qeydiyyat, kəbin, miras bölgüsü və kənd icmasının sənədləşmə işlərini həyata keçirirdilər. 1872-ci il islahatlarından sonra mollalar birbaşa kənd icması tərəfindən seçilməyə və Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Sünni Ruhani İdarəsi tərəfindən təsdiqlənməyə başladı. Sənədlər və yerli yaddaş əsasında kəndin baş mollalarının xronologiyası müəyyən edilmişdir: {{columns-list|1| 1. ''' Molla Nuru: ''' Əslən Qəbələdən olan bu şəxs 1840–1850-ci illərdə kəndə təyinatla göndərilmiş ilk məlum molladır. 2. ''' Molla Nəbi Hacı İbrahim oğlu: ''' 1860-cı illərdə fəaliyyət göstərmişdir. Rəsmi sənədlərdə onun hökumət əleyhinə fəaliyyətdə şübhəli bilindiyi qeyd olunmuşdur. 3. ''' Molla Abdulla Nuru oğlu: ''' 1870-ci illərdə kəndin mollası olmuşdur. 4. ''' Molla Nurməmməd Abdulla oğlu: ''' İstanbulda dini təhsil almış, XX əsrin əvvəllərindən 1925-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. 5. ''' Molla Fəttah Abdulla oğlu: ''' Qardaşından sonra sovet rejiminin ilk illərində icma tərəfindən molla seçilmiş, 1937-ci il repressiyaları zamanı güllələnmişdir.}} === Məscid tikintisi və dini təhsil === Pir Mərdəkan xanəgahındakı köhnə məscidin kiçik olması və 1902-ci il Şamaxı zəlzələsinin fəsadları səbəbindən, 1902-ci ildə kənd ağsaqqalı Hacı Nuh Hacı İbrahim oğlunun rəhbərliyi və yerli əhalinin vəsaiti hesabına Göylərdə yeni, daha böyük kənd məscidi inşa edilmişdir. Kənd məscidinin nəzdində fəaliyyət göstərən mollaxanada ilkin şəriət təhsili alan uşaqlar sonradan təhsillərini Şamaxı Cümə məscidinin mədrəsələrində davam etdirirdilər. Sovet dövründə dini təhsil qadağan edilsə də, kənddə ərəb və fars dillərini bilən xəttat və dindarların formalaşdırdığı, yerli dildə "Yeddilik" adlandırılan dindar qruplar fəaliyyət göstərmiş, Quranın xətm edilməsi ayinlərini qorumuşdular. XIX əsrin ikinci yarısında iqtisadi vəziyyətin yaxşılaşması ilə kənd sakinləri Həcc ziyarətinə getməyə başlamışlar. Araşdırmalara görə, 1920-ci ilə qədər kənddən 22 nəfər Həcc ziyarətində olmuşdur (onlardan Hacı Hasan Səfər oğlu və Hacı Qasım Qurban oğlu ziyarət zamanı vəfat etmişlər). 1920-ci ildə sovet hakimiyyətinin qurulması və sərhədlərin bağlanması ilə bu ziyarətlər dayandırılmışdır. === Şeyx Əyyub təriqəti === XIX–XX əsrlərdə Şirvan regionunda geniş yayılan və Şeyx Əyyub Bayram oğlu (1730–1796) tərəfindən əsası qoyulan sufi təriqəti Göylər kəndində də güclü nüfuza malik olmuşdur. Zikr və mürşüd-mürid prinsipinə əsaslanan bu təriqətin bəzi şeyxləri və müridləri Göylər kəndində məskunlaşmışdılar. Təriqətin ilk tanınmış göylərli müridləri və şeyx tərəfindən seçilən xəlifələri arasında Hacı Ibrahim Əlimərdan oğlu, Yaqub Bədəl oğlu və Pirimverdi Halim oğlunun (Sofu Əhməd) adları çəkilir. == Coğrafiyası və iqlimi == {{Şəhərin iqlimi |Şəhər_yiyəlik= Göylər kəndi |Mənbə = [https://en.climate-data.org/asia/azerbaijan/samax%c4%b1-rayonu/goeyl%c9%99r-dag-956419/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/g%c3%b6yl%c7%9drda%c4%9f_azerbaijan_586459] | Yan_orta= 0.9 | Yan_orta_yağ= 37 | Fev_orta= 2.1 | Fev_orta_yağ= 46 | Mar_orta= 6.1 | Mar_orta_yağ= 60 | Apr_orta= 11.0 | Apr_orta_yağ= 58 | May_orta= 16.6 | May_orta_yağ= 50 | İyn_orta= 21.7 | İyn_orta_yağ= 35 | İyl_orta= 24.9 | İyl_orta_yağ= 16 | Avq_orta= 24.9 | Avq_orta_yağ= 17 | Sen_orta= 19.5 | Sen_orta_yağ= 44 | Okt_orta= 13.5 | Okt_orta_yağ= 56 | Noy_orta= 6.9 | Noy_orta_yağ= 53 | Dek_orta= 2.6 | Dek_orta_yağ= 40 | İl_orta = 12.6 | İl_orta_yağ = 512 | Yan_min_orta= -2.4 | Yan_maks_orta= 4.8 | Fev_min_orta= -1.6 | Fev_maks_orta= 6.2 | Mar_min_orta= 1.6 | Mar_maks_orta= 10.7 | Apr_min_orta= 5.8 | Apr_maks_orta= 15.7 | May_min_orta= 11.2 | May_maks_orta= 21.4 | İyn_min_orta= 15.9 | İyn_maks_orta= 26.9 | İyl_min_orta= 19.2 | İyl_maks_orta= 30.2 | Avq_min_orta= 19.3 | Avq_maks_orta= 30.2 | Sen_min_orta= 15 | Sen_maks_orta= 24.1 | Okt_min_orta= 9.8 | Okt_maks_orta= 17.5 | Noy_min_orta= 3.4 | Noy_maks_orta= 10.8 | Dek_min_orta= -0.7 | Dek_maks_orta= 6.5 | İl_min_orta = 8.0 | İl_maks_orta = 17.1 | Yan_müt_min= | Yan_müt_maks= | Fev_müt_min= | Fev_müt_maks= | Mar_müt_min= | Mar_müt_maks= | Apr_müt_min= | Apr_müt_maks= | May_müt_min= | May_müt_maks= | İyn_müt_min= | İyn_müt_maks= | İyl_müt_min= | İyl_müt_maks= | Avq_müt_min= | Avq_müt_maks= | Sen_müt_min= | Sen_müt_maks= | Okt_müt_min= | Okt_müt_maks= | Noy_müt_min= | Noy_müt_maks= | Dek_müt_min= | Dek_müt_maks= | İl_müt_min = | İl_müt_maks = | Yan_su_temp= | Fev_su_temp= | Mar_su_temp= | Apr_su_temp= | May_su_temp= | İyn_su_temp= | İyl_su_temp= | Avq_su_temp= | Sen_su_temp= | Okt_su_temp= | Noy_su_temp= | Dek_su_temp= | İl_su_temp = |}} == Əhalisi == Göylər kəndinin də daxil olduğu [[Elat mahalı]]nda 1821-ci ildə 1016 ailə yaşayırdı. 2009-cu il 1 Yanvar tarixli məlumatlara əsasən Göylər kəndinin əhalisi 7200 nəfər idi. === [[Şamaxı soyqırımı]] === Şamaxıda Lalayan, Samson Aspirov və T. Əmirovun quldur dəstələri 1918-ci il Aprelin 3-dən 16-a kimi Şamaxı əhalisinə qanlı divan tutmuşdular. Şamaxı qəzasında yerli erməni–rus–molokan kəndlilərinin köməyi ilə daşnaqlar 8000-dən artıq dinc azərbaycanlı əhali öldürmüşlər. 72 kəndi dağıtmış, 12 məhəllə məscidi və 800 illik tarixə sahib [[Şamaxı cümə məscidi]] içərisindəki insanlarla birlikdə yandırmışlar. Öldürülənlərin 1600 nəfərindən çoxu qadın, 965 nəfəri isə uşaq olmuşdu. Dağıdılan 72 kənddən biri də Göylər idi. Mənbələrdən belə aydın olur ki, erməni quldurları Göylərdə 55 nəfəri qətlə yetirmişdir. Onlar arasında kişilərlə birlikdə qadın və uşaqlar da var. Ermənilərin törədikləri vəhşiliklər indinin özündə də yaddaşlardan silinməyib. === Şəhid və itkinləri === ==== [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Əlsuvar Məmmədov|Əlsuvar Əliheydər oğlu Məmmədov]] — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |date=2022-12-29 |title=Daha bir şəhidin adını daşıyan gəmi suya endirildi — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |access-date=2025-09-29 |website=[[Qafqazinfo|Qafqazinfo.az]] |language=az |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230064525/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |url-status=live }}</ref> * [[Baba Mikayılov|Baba Balakişi oğlu Mikayılov]]. * [[Mirhəli Nuhov|Mirhəli Cümalı oğlu Nuhov]]. * [[Veyis Məhyəddinov|Veyis Rövşən oğlu Məhyəddinov]]. * [[Sərdar Səfərov Ələddin oğlu]]. * [[Bayramov Kamil Canbaba oğlu]]. ==== [[Aprel döyüşləri]] ==== * [[Elşən Səmədov|Elşən Səlim oğlu Səmədov]]. ==== [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Rza Məmmədov|Rza Canbaba oğlu Məmmədov]]. * [[Şəhadət Usubov|Şəhadət Qalib oğlu Usubov]]. * [[Tərlan Dərgah oğlu Atakişiyev]]. * [[Müşfiq Mecidov|Müşfiq Bayram oğlu Məcidov]]. * [[Elgün Quliyev (əsgər, 1992)|Elgün Vasif oğlu Quliyev]]. * [[Şahmurad İsgəndərov|Şahmurad Natiq oğlu İsgəndərov]]. == Elm və Təhsili == Göylər kəndi Azərbaycan elminə və təhsilinə bir çox insanlar bəxş etmişdir ki, onlardan da [[Nurqələm Mikayılov]]u, [[Aləm Nuriyev]]i, [[Elxan Nuriyev (coğrafiyaçı)|Elxan Nuriyevi]] qeyd etmək olar. Göylər kəndində (Dağ Göylər) iki orta məktəb fəaliyyət göstərir. Bunlar '''Əlsuvar Məmmədov adına 1 saylı orta məktəb''' və '''Tehran Kərimov adına 2 saylı orta məktəb'''lərdir. == Mədəniyyəti == Göylər kəndində 1949-cu ildə tikilib istifadəyə verilmiş bina 1965-ci ildən etibarən Göylər kənd Folklor Evi olaraq fəaliyyət göstərir. 2015-ci il fevralın 16-dan mayın 29-na kimi keçirilən 5-ci [[Muğam Televiziya Müsabiqəsi]]nin qalibi Göylər kəndindən olan [[Nisbət Sədrayeva]] seçilmişdir.<ref name="Heydər Əliyev Fondunun rəsmi internet səhifəsi">{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |access-date=2021-02-02 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729050355/http://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |url-status=dead }}</ref> == Səhiyyə sistemi == Göylər kəndində 15 çarpaylıq Göylər kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Azərbaycan alimi, neyrocərrah, əməkdar həkim, tibb elmlər doktoru, professor [[Sabir Etibarlı]] da [[Şamaxı]] rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. == İqtisadiyyatı == Göylər kəndinin əhalisi başlıca olaraq [[əkinçilik]], qismən [[bağçılıq]] və [[heyvandarlıq]] üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri [[taxılçılıq]] tutur. Digər əkinçilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün həyətyanı sahələrdə bostan–tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir və arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi [[maldarlıq]] və [[qoyunçuluq]]dur. Göylər kəndi qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olan zaman kəndin sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edirdi. [[Kənd]]in yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunurdu. Yeyinti sənayesində əsas yeri üzüm məhsulunun emalı — şərabçılıq tuturdu. [[SSRİ]]-nin "alkoqolizmə qarşı mübarizə kampaniyası" çərçivəsində Azərbaycanda bir sıra bölgələrdə o cümlədən Göylər kəndində üzümçülük təsərrüfatı ləğv edildi. Üzüm sahələri saxlanılmaqla süfrə üzüm sortları əkmək planları isə SSRİ dağıldıqdan sonra torpaq sahələrinin kəndlilərə paylanılması nəticəsində reallaşmadı. Hal–hazırda kəndlilərə məxsus torpaqlarda taxıl əkilir və demək olar ki, bütün həyətyanı sahələrdə üzüm çardaqları var. Kəndin torpaq ehtiyatları və ərazisinin orta dağlıqda yerləşməsi burada bir çox təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün, o cümlədən [[dəmyə əkinçiliyi]] üçün şərait yaradır. Kəndin iqtisadiyyatında tikinti materialları, əsasən mişar daşı istehsalı üçün xammal bazası (Mədan dağı) var. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [http://www.youtube.com/watch?v=8zBVIXlntFQ Şamaxı abidələri (film, 09.09.2007)] * [http://goyler.my1.ru/news/1918_ci_il_mart_soyqirimi/2011-04-10-8 Göylər kəndində 1918-ci il Mart soyqırımının nəticələri] * [http://goyler.my1.ru/news/goylerin_menseyi_ve_el_yozumu/2009-12-18-3 Göylər kəndinin mənşəyi, etimologiyası və el yozumu] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Şamaxı rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun ləğv olunmuş kəndləri]] saopa57mto1m36r68kci6ml88gjjfzm 8985748 8985747 2026-07-02T08:47:58Z Etibar.muradli 63036 /* Dini-ictimai keçmişi */ 8985748 wikitext text/x-wiki {{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Göylər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şamaxı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd. Göylər kəndi ([[Göylərdağ]]) həmçinin [[Acıdərə (Şamaxı)|Acıdərə]] və [[Çöl Göylər]] kəndləri ilə birlikdə meydana gələn Göylər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |access-date=2016-04-15 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023045923/http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |url-status=live }}</ref> Göylər kəndi [[Şamaxı]] rayonunda əhalisinin sayına görə ən böyük kənddir. == Tarixi == [[Şirvan xanlığı]]nda inzibati ərazi vahidi olan [[Elat mahalı]]nın tərkibində 1821-ci ildə Göylər kəndi də daxil olmaqla 20 oba (Bəyi, Xalac, Ərəbəbdülkərim, Bozavand, Qovlar, Paşalı, Zəngənə, Qaraimanlı, Karrar, Bayat, Pərdili, Xınıslı, Cəyirli, Birinci Ucarlı, İkinci Ucarlı, Üçüncü Ucarlı, Mirikənd, Taliş, Şamlı, Göylər) birləşmişdi. Bu mahalın sakinləri əsasən [[maldarlıq]], qismən isə [[əkinçilik]]lə məşğul olurdular. ''' Tarixi abidələri ''' # [[Qalacıq yaşayış yeri]] (III–XIII əsrlər<ref name=":0">{{Cite web |date=2 avqust 2001-ci il |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-09-29 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live }}</ref>) — Çöl Göylər kəndi<ref name=":1">{{ASE|6|108|Məqalə=ҜӨЈЛӘР ҸӨЛ|link=https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/108/mode/2up}}</ref> və ya Dağ Göylər kəndi.<ref name=":2">{{Cite web |title=GÖYLƏRDAĞ |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |access-date=2025-11-03 |archive-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202150519/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |url-status=live }}</ref> # [[Pirmərdəkan türbəsi]]<ref>{{Cite web |title=PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%c9%99rd%d3%99kan-turb%d3%99si/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917202711/https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ |url-status=live }}</ref> (XII–XIII əsrlər) — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR DAĞ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%d3%99r-dag/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111204424/https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%D3%99r-dag/ |url-status=live }}</ref> # Küp qəbirləri nekropolu (Antik dövr) — Göylər Dağ kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgah (Antik dövr və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgahın qəbiristanlığı (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Saxsılı taxta yaşayış yeri (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Pirəbağdad nekropolu (Antik dövr{{Mənbə göstər}}) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # [[Göylər məscidi]] (XII–XIII əsrlər)<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR MƏSCİDİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%c9%99r-m%c9%99scidi/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]]}}</ref> — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |website=Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tabeliyində İnformasiya Texnologiyaları və Məlumat İdarəetmə Mərkəzi |access-date=2025-09-29 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808005147/https://unvanportali.az/ |url-status= }}</ref> <center> <gallery caption="Pirmərdəkan türbəsi" perrow="5" widths="250px" heights="215px"> Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(3).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(1).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(23).jpg|</gallery> </center> == Dini və ictimai keçmişi == Göylər kəndinin dini-etnoqrafik və mənəvi tarixi kənd ərazisində aparılan arxeoloji tədqiqatlar və etnoqrafik araşdırmalar əsasında üç əsas xronoloji mərhələ üzrə öyrənilir. === İslamdan əvvəlki dövr və erkən orta əsrlər === Kənd ərazisindəki Kərimli təpəliyində yerləşən qədim qəbiristanlıqdakı uzunsov formalı, yerə batmış qəbirlərin tədqiqatçılar tərəfindən qədim türk etnoslarına aid olduğu ehtimal edilir. Çöl Göylər ərazisində, Pirə-Bağdad qəbiristanlığının yaxınlığında mövcud olmuş, lakin hazırda yeri dəqiq bilinməyən "Sarı pir" ziyarətgahının İslamdan əvvəlki dövrə — Tenqriçilik inanc sisteminə aid olduğu ehtimal olunur. Erkən orta əsrlər və Qafqaz Albaniyası dövrünü xarakterizə edən iki əsas toponimik faktor Çöl Göylər ərazisindəki "Qalacıq yeri" və Dağ Göylər ərazisindəki "Arnout" dağıdır. Arxeoloq, professor Aləm Nuriyevin araşdırmalarına əsasən, "Qalacıq yeri" yaşayış məskənində III–VIII əsrlərdə şəhər tipli yaşayış mövcud olmuşdur. Ərazidə xristianlıq dövrünə aid maddi sübutlar aşkar edilmədiyi üçün, alban tayfalarının bir qisminin zərdüştilik dininə etiqad etdiyi və strateji hündürlüyə malik "Arnout" zirvəsindən hərbi-müdafiə məqsədilə od elementindən (tonqallardan) istifadə etdiyi irəli sürülür. === İslam dövrü və orta əsrlər === Tədqiqatlar İslam dininin bu əraziyə VIII əsrdə gəldiyini göstərir. Göylər kəndinin 16 kilometrliyində yerləşən Şamaxı Cümə məscidinin inşa tarixi (743-cü il), Qalacıq yaşayış məskəninin məhv olmasının VIII əsrə təsadüf etməsi və Pirə-Bağdad ərazisində ərəblərlə yerli sakinlər arasında baş vermiş döyüş haqqında yerli rəvayətlər bu fikri əsaslandırır. Ərazi Şirvanşahlar dövlətinin tərkibinə daxil olsa da, dövrün yazılı mənbələrində Göylər kəndinin adına birbaşa rast gəlinmir. Bu, mənbələrin məhdudluğu və əhalinin qismən yarımköçəri həyat tərzi keçirməsi ilə izah olunur. Ərazidəki ən mühüm dini-tarixi abidələr aşağıdakılardır: ''' [[Pirmərdəkan türbəsi|Pir Mərdəkan xanəgahı:]] ''' Arxeoloqlar A. Nuriyev, H. Ciddi və epiqrafist mütəxəssis M. Nemətova tərəfindən tədqiq edilmişdir. Türbə üzərindəki kitabəyə əsasən, abidə 1188–1203-cü illər aralığında Şirvanşah Fərruxzad ibn Mənuçöhr tərəfindən inşa etdirilmişdir. M. Nemətova kitabələrə əsasən türbədə Cənubi Azərbaycanın Mədək şəhərindən olan Tair Tac əl-Hüda Mədəkaninin dəfn olunduğunu qeyd etsə də, yerli rəvayətlərdə burada Şirvanşah nəslinin nümayəndələrinin və ya yerli ruhanilərin dəfn olunduğu iddia edilir. F. A. Deminskinin "Şamaxı qəzası Qəbirstan nahiyəsi haqqında məlumatlar" kitabında xanəgahın adı çəkilir və kənd əhalisinin XI–XII əsrlərdə Bağdad ətrafından gələrək burada məskunlaşdığı qeyd olunur. Orta əsrlərdə xanəgah həm də paytaxt Şamaxi şəhərinə daxil olmaq üçün icazə verilən mühüm regional keçid məntəqəsi, karvansara, məscid və çeşmələri olan kompleks kimi fəaliyyət göstərmişdir. ''' Pirə-Bağdad türbəsi: ''' Çöl Göylər ərazisində yerləşən bu abidə VIII əsrə aid edilir. Üstünlük təşkil edən elmi fikrə görə, bura İslamı yaymağa gələn elçinin deyil, VIII əsrdə yerli əhali ilə döyüşdə həlak olan bir ərəb sərkərdəsinin qəbridir. Yazılı mənbələrdə adı keçən ilk Göylər sakini 1708-ci ilə aid sənəddə qeyd olunmuş Cəbrayıl İbrahim oğludur. Tədqiqatçı Kamran Abdullayevin üzə çıxardığı sənədə görə, o, Şamaxı Cümə məscidinə aid "Namaz təlimi" kitabının katibi (xəttatı) olmuşdur. === XIX–XX əsrlər və çar Rusiyası dövrü === Azərbaycanın çar Rusiyası tərkibinə qatılmasından sonra, 1820-ci illərdən etibarən kameral siyahıyaalmalarda Göylər kəndi barədə rəsmi statistik məlumatlar qeydə alınmışdır. Çar üsul-idarəsi dövründə məscidlərə mollalar dövlət tərəfindən təyin edilir və onlara maaş verilirdi. Mollalar kənddə həm dini ayinləri icra edir, həm də mülki qeydiyyat, kəbin, miras bölgüsü və kənd icmasının sənədləşmə işlərini həyata keçirirdilər. 1872-ci il islahatlarından sonra mollalar birbaşa kənd icması tərəfindən seçilməyə və Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Sünni Ruhani İdarəsi tərəfindən təsdiqlənməyə başladı. Sənədlər və yerli yaddaş əsasında kəndin baş mollalarının xronologiyası müəyyən edilmişdir: {{columns-list|1| 1. ''' Molla Nuru: ''' Əslən Qəbələdən olan bu şəxs 1840–1850-ci illərdə kəndə təyinatla göndərilmiş ilk məlum molladır. 2. ''' Molla Nəbi Hacı İbrahim oğlu: ''' 1860-cı illərdə fəaliyyət göstərmişdir. Rəsmi sənədlərdə onun hökumət əleyhinə fəaliyyətdə şübhəli bilindiyi qeyd olunmuşdur. 3. ''' Molla Abdulla Nuru oğlu: ''' 1870-ci illərdə kəndin mollası olmuşdur. 4. ''' Molla Nurməmməd Abdulla oğlu: ''' İstanbulda dini təhsil almış, XX əsrin əvvəllərindən 1925-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. 5. ''' Molla Fəttah Abdulla oğlu: ''' Qardaşından sonra sovet rejiminin ilk illərində icma tərəfindən molla seçilmiş, 1937-ci il repressiyaları zamanı güllələnmişdir.}} === Məscid tikintisi və dini təhsil === Pir Mərdəkan xanəgahındakı köhnə məscidin kiçik olması və 1902-ci il Şamaxı zəlzələsinin fəsadları səbəbindən, 1902-ci ildə kənd ağsaqqalı Hacı Nuh Hacı İbrahim oğlunun rəhbərliyi və yerli əhalinin vəsaiti hesabına Göylərdə yeni, daha böyük kənd məscidi inşa edilmişdir. Kənd məscidinin nəzdində fəaliyyət göstərən mollaxanada ilkin şəriət təhsili alan uşaqlar sonradan təhsillərini Şamaxı Cümə məscidinin mədrəsələrində davam etdirirdilər. Sovet dövründə dini təhsil qadağan edilsə də, kənddə ərəb və fars dillərini bilən xəttat və dindarların formalaşdırdığı, yerli dildə "Yeddilik" adlandırılan dindar qruplar fəaliyyət göstərmiş, Quranın xətm edilməsi ayinlərini qorumuşdular. XIX əsrin ikinci yarısında iqtisadi vəziyyətin yaxşılaşması ilə kənd sakinləri Həcc ziyarətinə getməyə başlamışlar. Araşdırmalara görə, 1920-ci ilə qədər kənddən 22 nəfər Həcc ziyarətində olmuşdur (onlardan Hacı Hasan Səfər oğlu və Hacı Qasım Qurban oğlu ziyarət zamanı vəfat etmişlər). 1920-ci ildə sovet hakimiyyətinin qurulması və sərhədlərin bağlanması ilə bu ziyarətlər dayandırılmışdır. === Şeyx Əyyub təriqəti === XIX–XX əsrlərdə Şirvan regionunda geniş yayılan və Şeyx Əyyub Bayram oğlu (1730–1796) tərəfindən əsası qoyulan sufi təriqəti Göylər kəndində də güclü nüfuza malik olmuşdur. Zikr və mürşüd-mürid prinsipinə əsaslanan bu təriqətin bəzi şeyxləri və müridləri Göylər kəndində məskunlaşmışdılar. Təriqətin ilk tanınmış göylərli müridləri və şeyx tərəfindən seçilən xəlifələri arasında Hacı Ibrahim Əlimərdan oğlu, Yaqub Bədəl oğlu və Pirimverdi Halim oğlunun (Sofu Əhməd) adları çəkilir. == Coğrafiyası və iqlimi == {{Şəhərin iqlimi |Şəhər_yiyəlik= Göylər kəndi |Mənbə = [https://en.climate-data.org/asia/azerbaijan/samax%c4%b1-rayonu/goeyl%c9%99r-dag-956419/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/g%c3%b6yl%c7%9drda%c4%9f_azerbaijan_586459] | Yan_orta= 0.9 | Yan_orta_yağ= 37 | Fev_orta= 2.1 | Fev_orta_yağ= 46 | Mar_orta= 6.1 | Mar_orta_yağ= 60 | Apr_orta= 11.0 | Apr_orta_yağ= 58 | May_orta= 16.6 | May_orta_yağ= 50 | İyn_orta= 21.7 | İyn_orta_yağ= 35 | İyl_orta= 24.9 | İyl_orta_yağ= 16 | Avq_orta= 24.9 | Avq_orta_yağ= 17 | Sen_orta= 19.5 | Sen_orta_yağ= 44 | Okt_orta= 13.5 | Okt_orta_yağ= 56 | Noy_orta= 6.9 | Noy_orta_yağ= 53 | Dek_orta= 2.6 | Dek_orta_yağ= 40 | İl_orta = 12.6 | İl_orta_yağ = 512 | Yan_min_orta= -2.4 | Yan_maks_orta= 4.8 | Fev_min_orta= -1.6 | Fev_maks_orta= 6.2 | Mar_min_orta= 1.6 | Mar_maks_orta= 10.7 | Apr_min_orta= 5.8 | Apr_maks_orta= 15.7 | May_min_orta= 11.2 | May_maks_orta= 21.4 | İyn_min_orta= 15.9 | İyn_maks_orta= 26.9 | İyl_min_orta= 19.2 | İyl_maks_orta= 30.2 | Avq_min_orta= 19.3 | Avq_maks_orta= 30.2 | Sen_min_orta= 15 | Sen_maks_orta= 24.1 | Okt_min_orta= 9.8 | Okt_maks_orta= 17.5 | Noy_min_orta= 3.4 | Noy_maks_orta= 10.8 | Dek_min_orta= -0.7 | Dek_maks_orta= 6.5 | İl_min_orta = 8.0 | İl_maks_orta = 17.1 | Yan_müt_min= | Yan_müt_maks= | Fev_müt_min= | Fev_müt_maks= | Mar_müt_min= | Mar_müt_maks= | Apr_müt_min= | Apr_müt_maks= | May_müt_min= | May_müt_maks= | İyn_müt_min= | İyn_müt_maks= | İyl_müt_min= | İyl_müt_maks= | Avq_müt_min= | Avq_müt_maks= | Sen_müt_min= | Sen_müt_maks= | Okt_müt_min= | Okt_müt_maks= | Noy_müt_min= | Noy_müt_maks= | Dek_müt_min= | Dek_müt_maks= | İl_müt_min = | İl_müt_maks = | Yan_su_temp= | Fev_su_temp= | Mar_su_temp= | Apr_su_temp= | May_su_temp= | İyn_su_temp= | İyl_su_temp= | Avq_su_temp= | Sen_su_temp= | Okt_su_temp= | Noy_su_temp= | Dek_su_temp= | İl_su_temp = |}} == Əhalisi == Göylər kəndinin də daxil olduğu [[Elat mahalı]]nda 1821-ci ildə 1016 ailə yaşayırdı. 2009-cu il 1 Yanvar tarixli məlumatlara əsasən Göylər kəndinin əhalisi 7200 nəfər idi. === [[Şamaxı soyqırımı]] === Şamaxıda Lalayan, Samson Aspirov və T. Əmirovun quldur dəstələri 1918-ci il Aprelin 3-dən 16-a kimi Şamaxı əhalisinə qanlı divan tutmuşdular. Şamaxı qəzasında yerli erməni–rus–molokan kəndlilərinin köməyi ilə daşnaqlar 8000-dən artıq dinc azərbaycanlı əhali öldürmüşlər. 72 kəndi dağıtmış, 12 məhəllə məscidi və 800 illik tarixə sahib [[Şamaxı cümə məscidi]] içərisindəki insanlarla birlikdə yandırmışlar. Öldürülənlərin 1600 nəfərindən çoxu qadın, 965 nəfəri isə uşaq olmuşdu. Dağıdılan 72 kənddən biri də Göylər idi. Mənbələrdən belə aydın olur ki, erməni quldurları Göylərdə 55 nəfəri qətlə yetirmişdir. Onlar arasında kişilərlə birlikdə qadın və uşaqlar da var. Ermənilərin törədikləri vəhşiliklər indinin özündə də yaddaşlardan silinməyib. === Şəhid və itkinləri === ==== [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Əlsuvar Məmmədov|Əlsuvar Əliheydər oğlu Məmmədov]] — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |date=2022-12-29 |title=Daha bir şəhidin adını daşıyan gəmi suya endirildi — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |access-date=2025-09-29 |website=[[Qafqazinfo|Qafqazinfo.az]] |language=az |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230064525/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |url-status=live }}</ref> * [[Baba Mikayılov|Baba Balakişi oğlu Mikayılov]]. * [[Mirhəli Nuhov|Mirhəli Cümalı oğlu Nuhov]]. * [[Veyis Məhyəddinov|Veyis Rövşən oğlu Məhyəddinov]]. * [[Sərdar Səfərov Ələddin oğlu]]. * [[Bayramov Kamil Canbaba oğlu]]. ==== [[Aprel döyüşləri]] ==== * [[Elşən Səmədov|Elşən Səlim oğlu Səmədov]]. ==== [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Rza Məmmədov|Rza Canbaba oğlu Məmmədov]]. * [[Şəhadət Usubov|Şəhadət Qalib oğlu Usubov]]. * [[Tərlan Dərgah oğlu Atakişiyev]]. * [[Müşfiq Mecidov|Müşfiq Bayram oğlu Məcidov]]. * [[Elgün Quliyev (əsgər, 1992)|Elgün Vasif oğlu Quliyev]]. * [[Şahmurad İsgəndərov|Şahmurad Natiq oğlu İsgəndərov]]. == Elm və Təhsili == Göylər kəndi Azərbaycan elminə və təhsilinə bir çox insanlar bəxş etmişdir ki, onlardan da [[Nurqələm Mikayılov]]u, [[Aləm Nuriyev]]i, [[Elxan Nuriyev (coğrafiyaçı)|Elxan Nuriyevi]] qeyd etmək olar. Göylər kəndində (Dağ Göylər) iki orta məktəb fəaliyyət göstərir. Bunlar '''Əlsuvar Məmmədov adına 1 saylı orta məktəb''' və '''Tehran Kərimov adına 2 saylı orta məktəb'''lərdir. == Mədəniyyəti == Göylər kəndində 1949-cu ildə tikilib istifadəyə verilmiş bina 1965-ci ildən etibarən Göylər kənd Folklor Evi olaraq fəaliyyət göstərir. 2015-ci il fevralın 16-dan mayın 29-na kimi keçirilən 5-ci [[Muğam Televiziya Müsabiqəsi]]nin qalibi Göylər kəndindən olan [[Nisbət Sədrayeva]] seçilmişdir.<ref name="Heydər Əliyev Fondunun rəsmi internet səhifəsi">{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |access-date=2021-02-02 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729050355/http://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |url-status=dead }}</ref> == Səhiyyə sistemi == Göylər kəndində 15 çarpaylıq Göylər kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Azərbaycan alimi, neyrocərrah, əməkdar həkim, tibb elmlər doktoru, professor [[Sabir Etibarlı]] da [[Şamaxı]] rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. == İqtisadiyyatı == Göylər kəndinin əhalisi başlıca olaraq [[əkinçilik]], qismən [[bağçılıq]] və [[heyvandarlıq]] üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri [[taxılçılıq]] tutur. Digər əkinçilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün həyətyanı sahələrdə bostan–tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir və arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi [[maldarlıq]] və [[qoyunçuluq]]dur. Göylər kəndi qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olan zaman kəndin sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edirdi. [[Kənd]]in yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunurdu. Yeyinti sənayesində əsas yeri üzüm məhsulunun emalı — şərabçılıq tuturdu. [[SSRİ]]-nin "alkoqolizmə qarşı mübarizə kampaniyası" çərçivəsində Azərbaycanda bir sıra bölgələrdə o cümlədən Göylər kəndində üzümçülük təsərrüfatı ləğv edildi. Üzüm sahələri saxlanılmaqla süfrə üzüm sortları əkmək planları isə SSRİ dağıldıqdan sonra torpaq sahələrinin kəndlilərə paylanılması nəticəsində reallaşmadı. Hal–hazırda kəndlilərə məxsus torpaqlarda taxıl əkilir və demək olar ki, bütün həyətyanı sahələrdə üzüm çardaqları var. Kəndin torpaq ehtiyatları və ərazisinin orta dağlıqda yerləşməsi burada bir çox təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün, o cümlədən [[dəmyə əkinçiliyi]] üçün şərait yaradır. Kəndin iqtisadiyyatında tikinti materialları, əsasən mişar daşı istehsalı üçün xammal bazası (Mədan dağı) var. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [http://www.youtube.com/watch?v=8zBVIXlntFQ Şamaxı abidələri (film, 09.09.2007)] * [http://goyler.my1.ru/news/1918_ci_il_mart_soyqirimi/2011-04-10-8 Göylər kəndində 1918-ci il Mart soyqırımının nəticələri] * [http://goyler.my1.ru/news/goylerin_menseyi_ve_el_yozumu/2009-12-18-3 Göylər kəndinin mənşəyi, etimologiyası və el yozumu] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Şamaxı rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun ləğv olunmuş kəndləri]] 1syful8mtath0h81wgj85ipvuk6tf4u 8985771 8985748 2026-07-02T10:14:50Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* İstinadlar */ 8985771 wikitext text/x-wiki {{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Göylər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şamaxı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd. Göylər kəndi ([[Göylərdağ]]) həmçinin [[Acıdərə (Şamaxı)|Acıdərə]] və [[Çöl Göylər]] kəndləri ilə birlikdə meydana gələn Göylər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |access-date=2016-04-15 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023045923/http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |url-status=live }}</ref> Göylər kəndi [[Şamaxı]] rayonunda əhalisinin sayına görə ən böyük kənddir. == Tarixi == [[Şirvan xanlığı]]nda inzibati ərazi vahidi olan [[Elat mahalı]]nın tərkibində 1821-ci ildə Göylər kəndi də daxil olmaqla 20 oba (Bəyi, Xalac, Ərəbəbdülkərim, Bozavand, Qovlar, Paşalı, Zəngənə, Qaraimanlı, Karrar, Bayat, Pərdili, Xınıslı, Cəyirli, Birinci Ucarlı, İkinci Ucarlı, Üçüncü Ucarlı, Mirikənd, Taliş, Şamlı, Göylər) birləşmişdi. Bu mahalın sakinləri əsasən [[maldarlıq]], qismən isə [[əkinçilik]]lə məşğul olurdular. ''' Tarixi abidələri ''' # [[Qalacıq yaşayış yeri]] (III–XIII əsrlər<ref name=":0">{{Cite web |date=2 avqust 2001-ci il |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-09-29 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live }}</ref>) — Çöl Göylər kəndi<ref name=":1">{{ASE|6|108|Məqalə=ҜӨЈЛӘР ҸӨЛ|link=https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/108/mode/2up}}</ref> və ya Dağ Göylər kəndi.<ref name=":2">{{Cite web |title=GÖYLƏRDAĞ |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |access-date=2025-11-03 |archive-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202150519/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |url-status=live }}</ref> # [[Pirmərdəkan türbəsi]]<ref>{{Cite web |title=PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%c9%99rd%d3%99kan-turb%d3%99si/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917202711/https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ |url-status=live }}</ref> (XII–XIII əsrlər) — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR DAĞ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%d3%99r-dag/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111204424/https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%D3%99r-dag/ |url-status=live }}</ref> # Küp qəbirləri nekropolu (Antik dövr) — Göylər Dağ kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgah (Antik dövr və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgahın qəbiristanlığı (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Saxsılı taxta yaşayış yeri (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Pirəbağdad nekropolu (Antik dövr{{Mənbə göstər}}) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # [[Göylər məscidi]] (XII–XIII əsrlər)<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR MƏSCİDİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%c9%99r-m%c9%99scidi/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]]}}</ref> — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |website=Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tabeliyində İnformasiya Texnologiyaları və Məlumat İdarəetmə Mərkəzi |access-date=2025-09-29 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808005147/https://unvanportali.az/ |url-status= }}</ref> <center> <gallery caption="Pirmərdəkan türbəsi" perrow="5" widths="250px" heights="215px"> Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(3).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(1).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(23).jpg|</gallery> </center> == Dini və ictimai keçmişi == Göylər kəndinin dini-etnoqrafik və mənəvi tarixi kənd ərazisində aparılan arxeoloji tədqiqatlar və etnoqrafik araşdırmalar əsasında üç əsas xronoloji mərhələ üzrə öyrənilir. === İslamdan əvvəlki dövr və erkən orta əsrlər === Kənd ərazisindəki Kərimli təpəliyində yerləşən qədim qəbiristanlıqdakı uzunsov formalı, yerə batmış qəbirlərin tədqiqatçılar tərəfindən qədim türk etnoslarına aid olduğu ehtimal edilir. Çöl Göylər ərazisində, Pirə-Bağdad qəbiristanlığının yaxınlığında mövcud olmuş, lakin hazırda yeri dəqiq bilinməyən "Sarı pir" ziyarətgahının İslamdan əvvəlki dövrə — Tenqriçilik inanc sisteminə aid olduğu ehtimal olunur. Erkən orta əsrlər və Qafqaz Albaniyası dövrünü xarakterizə edən iki əsas toponimik faktor Çöl Göylər ərazisindəki "Qalacıq yeri" və Dağ Göylər ərazisindəki "Arnout" dağıdır. Arxeoloq, professor Aləm Nuriyevin araşdırmalarına əsasən, "Qalacıq yeri" yaşayış məskənində III–VIII əsrlərdə şəhər tipli yaşayış mövcud olmuşdur. Ərazidə xristianlıq dövrünə aid maddi sübutlar aşkar edilmədiyi üçün, alban tayfalarının bir qisminin zərdüştilik dininə etiqad etdiyi və strateji hündürlüyə malik "Arnout" zirvəsindən hərbi-müdafiə məqsədilə od elementindən (tonqallardan) istifadə etdiyi irəli sürülür. === İslam dövrü və orta əsrlər === Tədqiqatlar İslam dininin bu əraziyə VIII əsrdə gəldiyini göstərir. Göylər kəndinin 16 kilometrliyində yerləşən Şamaxı Cümə məscidinin inşa tarixi (743-cü il), Qalacıq yaşayış məskəninin məhv olmasının VIII əsrə təsadüf etməsi və Pirə-Bağdad ərazisində ərəblərlə yerli sakinlər arasında baş vermiş döyüş haqqında yerli rəvayətlər bu fikri əsaslandırır. Ərazi Şirvanşahlar dövlətinin tərkibinə daxil olsa da, dövrün yazılı mənbələrində Göylər kəndinin adına birbaşa rast gəlinmir. Bu, mənbələrin məhdudluğu və əhalinin qismən yarımköçəri həyat tərzi keçirməsi ilə izah olunur. Ərazidəki ən mühüm dini-tarixi abidələr aşağıdakılardır: ''' [[Pirmərdəkan türbəsi|Pir Mərdəkan xanəgahı:]] ''' Arxeoloqlar A. Nuriyev, H. Ciddi və epiqrafist mütəxəssis M. Nemətova tərəfindən tədqiq edilmişdir. Türbə üzərindəki kitabəyə əsasən, abidə 1188–1203-cü illər aralığında Şirvanşah Fərruxzad ibn Mənuçöhr tərəfindən inşa etdirilmişdir. M. Nemətova kitabələrə əsasən türbədə Cənubi Azərbaycanın Mədək şəhərindən olan Tair Tac əl-Hüda Mədəkaninin dəfn olunduğunu qeyd etsə də, yerli rəvayətlərdə burada Şirvanşah nəslinin nümayəndələrinin və ya yerli ruhanilərin dəfn olunduğu iddia edilir. F. A. Deminskinin "Şamaxı qəzası Qəbirstan nahiyəsi haqqında məlumatlar" kitabında xanəgahın adı çəkilir və kənd əhalisinin XI–XII əsrlərdə Bağdad ətrafından gələrək burada məskunlaşdığı qeyd olunur. Orta əsrlərdə xanəgah həm də paytaxt Şamaxi şəhərinə daxil olmaq üçün icazə verilən mühüm regional keçid məntəqəsi, karvansara, məscid və çeşmələri olan kompleks kimi fəaliyyət göstərmişdir. ''' Pirə-Bağdad türbəsi: ''' Çöl Göylər ərazisində yerləşən bu abidə VIII əsrə aid edilir. Üstünlük təşkil edən elmi fikrə görə, bura İslamı yaymağa gələn elçinin deyil, VIII əsrdə yerli əhali ilə döyüşdə həlak olan bir ərəb sərkərdəsinin qəbridir. Yazılı mənbələrdə adı keçən ilk Göylər sakini 1708-ci ilə aid sənəddə qeyd olunmuş Cəbrayıl İbrahim oğludur. Tədqiqatçı Kamran Abdullayevin üzə çıxardığı sənədə görə, o, Şamaxı Cümə məscidinə aid "Namaz təlimi" kitabının katibi (xəttatı) olmuşdur. === XIX–XX əsrlər və çar Rusiyası dövrü === Azərbaycanın çar Rusiyası tərkibinə qatılmasından sonra, 1820-ci illərdən etibarən kameral siyahıyaalmalarda Göylər kəndi barədə rəsmi statistik məlumatlar qeydə alınmışdır. Çar üsul-idarəsi dövründə məscidlərə mollalar dövlət tərəfindən təyin edilir və onlara maaş verilirdi. Mollalar kənddə həm dini ayinləri icra edir, həm də mülki qeydiyyat, kəbin, miras bölgüsü və kənd icmasının sənədləşmə işlərini həyata keçirirdilər. 1872-ci il islahatlarından sonra mollalar birbaşa kənd icması tərəfindən seçilməyə və Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Sünni Ruhani İdarəsi tərəfindən təsdiqlənməyə başladı. Sənədlər və yerli yaddaş əsasında kəndin baş mollalarının xronologiyası müəyyən edilmişdir: {{columns-list|1| 1. ''' Molla Nuru: ''' Əslən Qəbələdən olan bu şəxs 1840–1850-ci illərdə kəndə təyinatla göndərilmiş ilk məlum molladır. 2. ''' Molla Nəbi Hacı İbrahim oğlu: ''' 1860-cı illərdə fəaliyyət göstərmişdir. Rəsmi sənədlərdə onun hökumət əleyhinə fəaliyyətdə şübhəli bilindiyi qeyd olunmuşdur. 3. ''' Molla Abdulla Nuru oğlu: ''' 1870-ci illərdə kəndin mollası olmuşdur. 4. ''' Molla Nurməmməd Abdulla oğlu: ''' İstanbulda dini təhsil almış, XX əsrin əvvəllərindən 1925-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. 5. ''' Molla Fəttah Abdulla oğlu: ''' Qardaşından sonra sovet rejiminin ilk illərində icma tərəfindən molla seçilmiş, 1937-ci il repressiyaları zamanı güllələnmişdir.}} === Məscid tikintisi və dini təhsil === Pir Mərdəkan xanəgahındakı köhnə məscidin kiçik olması və 1902-ci il Şamaxı zəlzələsinin fəsadları səbəbindən, 1902-ci ildə kənd ağsaqqalı Hacı Nuh Hacı İbrahim oğlunun rəhbərliyi və yerli əhalinin vəsaiti hesabına Göylərdə yeni, daha böyük kənd məscidi inşa edilmişdir. Kənd məscidinin nəzdində fəaliyyət göstərən mollaxanada ilkin şəriət təhsili alan uşaqlar sonradan təhsillərini Şamaxı Cümə məscidinin mədrəsələrində davam etdirirdilər. Sovet dövründə dini təhsil qadağan edilsə də, kənddə ərəb və fars dillərini bilən xəttat və dindarların formalaşdırdığı, yerli dildə "Yeddilik" adlandırılan dindar qruplar fəaliyyət göstərmiş, Quranın xətm edilməsi ayinlərini qorumuşdular. XIX əsrin ikinci yarısında iqtisadi vəziyyətin yaxşılaşması ilə kənd sakinləri Həcc ziyarətinə getməyə başlamışlar. Araşdırmalara görə, 1920-ci ilə qədər kənddən 22 nəfər Həcc ziyarətində olmuşdur (onlardan Hacı Hasan Səfər oğlu və Hacı Qasım Qurban oğlu ziyarət zamanı vəfat etmişlər). 1920-ci ildə sovet hakimiyyətinin qurulması və sərhədlərin bağlanması ilə bu ziyarətlər dayandırılmışdır. === Şeyx Əyyub təriqəti === XIX–XX əsrlərdə Şirvan regionunda geniş yayılan və Şeyx Əyyub Bayram oğlu (1730–1796) tərəfindən əsası qoyulan sufi təriqəti Göylər kəndində də güclü nüfuza malik olmuşdur. Zikr və mürşüd-mürid prinsipinə əsaslanan bu təriqətin bəzi şeyxləri və müridləri Göylər kəndində məskunlaşmışdılar. Təriqətin ilk tanınmış göylərli müridləri və şeyx tərəfindən seçilən xəlifələri arasında Hacı Ibrahim Əlimərdan oğlu, Yaqub Bədəl oğlu və Pirimverdi Halim oğlunun (Sofu Əhməd) adları çəkilir. == Coğrafiyası və iqlimi == {{Şəhərin iqlimi |Şəhər_yiyəlik= Göylər kəndi |Mənbə = [https://en.climate-data.org/asia/azerbaijan/samax%c4%b1-rayonu/goeyl%c9%99r-dag-956419/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/g%c3%b6yl%c7%9drda%c4%9f_azerbaijan_586459] | Yan_orta= 0.9 | Yan_orta_yağ= 37 | Fev_orta= 2.1 | Fev_orta_yağ= 46 | Mar_orta= 6.1 | Mar_orta_yağ= 60 | Apr_orta= 11.0 | Apr_orta_yağ= 58 | May_orta= 16.6 | May_orta_yağ= 50 | İyn_orta= 21.7 | İyn_orta_yağ= 35 | İyl_orta= 24.9 | İyl_orta_yağ= 16 | Avq_orta= 24.9 | Avq_orta_yağ= 17 | Sen_orta= 19.5 | Sen_orta_yağ= 44 | Okt_orta= 13.5 | Okt_orta_yağ= 56 | Noy_orta= 6.9 | Noy_orta_yağ= 53 | Dek_orta= 2.6 | Dek_orta_yağ= 40 | İl_orta = 12.6 | İl_orta_yağ = 512 | Yan_min_orta= -2.4 | Yan_maks_orta= 4.8 | Fev_min_orta= -1.6 | Fev_maks_orta= 6.2 | Mar_min_orta= 1.6 | Mar_maks_orta= 10.7 | Apr_min_orta= 5.8 | Apr_maks_orta= 15.7 | May_min_orta= 11.2 | May_maks_orta= 21.4 | İyn_min_orta= 15.9 | İyn_maks_orta= 26.9 | İyl_min_orta= 19.2 | İyl_maks_orta= 30.2 | Avq_min_orta= 19.3 | Avq_maks_orta= 30.2 | Sen_min_orta= 15 | Sen_maks_orta= 24.1 | Okt_min_orta= 9.8 | Okt_maks_orta= 17.5 | Noy_min_orta= 3.4 | Noy_maks_orta= 10.8 | Dek_min_orta= -0.7 | Dek_maks_orta= 6.5 | İl_min_orta = 8.0 | İl_maks_orta = 17.1 | Yan_müt_min= | Yan_müt_maks= | Fev_müt_min= | Fev_müt_maks= | Mar_müt_min= | Mar_müt_maks= | Apr_müt_min= | Apr_müt_maks= | May_müt_min= | May_müt_maks= | İyn_müt_min= | İyn_müt_maks= | İyl_müt_min= | İyl_müt_maks= | Avq_müt_min= | Avq_müt_maks= | Sen_müt_min= | Sen_müt_maks= | Okt_müt_min= | Okt_müt_maks= | Noy_müt_min= | Noy_müt_maks= | Dek_müt_min= | Dek_müt_maks= | İl_müt_min = | İl_müt_maks = | Yan_su_temp= | Fev_su_temp= | Mar_su_temp= | Apr_su_temp= | May_su_temp= | İyn_su_temp= | İyl_su_temp= | Avq_su_temp= | Sen_su_temp= | Okt_su_temp= | Noy_su_temp= | Dek_su_temp= | İl_su_temp = |}} == Əhalisi == Göylər kəndinin də daxil olduğu [[Elat mahalı]]nda 1821-ci ildə 1016 ailə yaşayırdı. 2009-cu il 1 Yanvar tarixli məlumatlara əsasən Göylər kəndinin əhalisi 7200 nəfər idi. === [[Şamaxı soyqırımı]] === Şamaxıda Lalayan, Samson Aspirov və T. Əmirovun quldur dəstələri 1918-ci il Aprelin 3-dən 16-a kimi Şamaxı əhalisinə qanlı divan tutmuşdular. Şamaxı qəzasında yerli erməni–rus–molokan kəndlilərinin köməyi ilə daşnaqlar 8000-dən artıq dinc azərbaycanlı əhali öldürmüşlər. 72 kəndi dağıtmış, 12 məhəllə məscidi və 800 illik tarixə sahib [[Şamaxı cümə məscidi]] içərisindəki insanlarla birlikdə yandırmışlar. Öldürülənlərin 1600 nəfərindən çoxu qadın, 965 nəfəri isə uşaq olmuşdu. Dağıdılan 72 kənddən biri də Göylər idi. Mənbələrdən belə aydın olur ki, erməni quldurları Göylərdə 55 nəfəri qətlə yetirmişdir. Onlar arasında kişilərlə birlikdə qadın və uşaqlar da var. Ermənilərin törədikləri vəhşiliklər indinin özündə də yaddaşlardan silinməyib. === Şəhid və itkinləri === ==== [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Əlsuvar Məmmədov|Əlsuvar Əliheydər oğlu Məmmədov]] — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |date=2022-12-29 |title=Daha bir şəhidin adını daşıyan gəmi suya endirildi — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |access-date=2025-09-29 |website=[[Qafqazinfo|Qafqazinfo.az]] |language=az |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230064525/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |url-status=live }}</ref> * [[Baba Mikayılov|Baba Balakişi oğlu Mikayılov]]. * [[Mirhəli Nuhov|Mirhəli Cümalı oğlu Nuhov]]. * [[Veyis Məhyəddinov|Veyis Rövşən oğlu Məhyəddinov]]. * [[Sərdar Səfərov Ələddin oğlu]]. * [[Bayramov Kamil Canbaba oğlu]]. ==== [[Aprel döyüşləri]] ==== * [[Elşən Səmədov|Elşən Səlim oğlu Səmədov]]. ==== [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Rza Məmmədov|Rza Canbaba oğlu Məmmədov]]. * [[Şəhadət Usubov|Şəhadət Qalib oğlu Usubov]]. * [[Tərlan Dərgah oğlu Atakişiyev]]. * [[Müşfiq Mecidov|Müşfiq Bayram oğlu Məcidov]]. * [[Elgün Quliyev (əsgər, 1992)|Elgün Vasif oğlu Quliyev]]. * [[Şahmurad İsgəndərov|Şahmurad Natiq oğlu İsgəndərov]]. == Elm və Təhsili == Göylər kəndi Azərbaycan elminə və təhsilinə bir çox insanlar bəxş etmişdir ki, onlardan da [[Nurqələm Mikayılov]]u, [[Aləm Nuriyev]]i, [[Elxan Nuriyev (coğrafiyaçı)|Elxan Nuriyevi]] qeyd etmək olar. Göylər kəndində (Dağ Göylər) iki orta məktəb fəaliyyət göstərir. Bunlar '''Əlsuvar Məmmədov adına 1 saylı orta məktəb''' və '''Tehran Kərimov adına 2 saylı orta məktəb'''lərdir. == Mədəniyyəti == Göylər kəndində 1949-cu ildə tikilib istifadəyə verilmiş bina 1965-ci ildən etibarən Göylər kənd Folklor Evi olaraq fəaliyyət göstərir. 2015-ci il fevralın 16-dan mayın 29-na kimi keçirilən 5-ci [[Muğam Televiziya Müsabiqəsi]]nin qalibi Göylər kəndindən olan [[Nisbət Sədrayeva]] seçilmişdir.<ref name="Heydər Əliyev Fondunun rəsmi internet səhifəsi">{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |access-date=2021-02-02 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729050355/http://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |url-status=dead }}</ref> == Səhiyyə sistemi == Göylər kəndində 15 çarpaylıq Göylər kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Azərbaycan alimi, neyrocərrah, əməkdar həkim, tibb elmlər doktoru, professor [[Sabir Etibarlı]] da [[Şamaxı]] rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. == İqtisadiyyatı == Göylər kəndinin əhalisi başlıca olaraq [[əkinçilik]], qismən [[bağçılıq]] və [[heyvandarlıq]] üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri [[taxılçılıq]] tutur. Digər əkinçilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün həyətyanı sahələrdə bostan–tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir və arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi [[maldarlıq]] və [[qoyunçuluq]]dur. Göylər kəndi qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olan zaman kəndin sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edirdi. [[Kənd]]in yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunurdu. Yeyinti sənayesində əsas yeri üzüm məhsulunun emalı — şərabçılıq tuturdu. [[SSRİ]]-nin "alkoqolizmə qarşı mübarizə kampaniyası" çərçivəsində Azərbaycanda bir sıra bölgələrdə o cümlədən Göylər kəndində üzümçülük təsərrüfatı ləğv edildi. Üzüm sahələri saxlanılmaqla süfrə üzüm sortları əkmək planları isə SSRİ dağıldıqdan sonra torpaq sahələrinin kəndlilərə paylanılması nəticəsində reallaşmadı. Hal–hazırda kəndlilərə məxsus torpaqlarda taxıl əkilir və demək olar ki, bütün həyətyanı sahələrdə üzüm çardaqları var. Kəndin torpaq ehtiyatları və ərazisinin orta dağlıqda yerləşməsi burada bir çox təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün, o cümlədən [[dəmyə əkinçiliyi]] üçün şərait yaradır. Kəndin iqtisadiyyatında tikinti materialları, əsasən mişar daşı istehsalı üçün xammal bazası (Mədan dağı) var. == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === == Xarici keçidlər == * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [http://www.youtube.com/watch?v=8zBVIXlntFQ Şamaxı abidələri (film, 09.09.2007)] * [http://goyler.my1.ru/news/1918_ci_il_mart_soyqirimi/2011-04-10-8 Göylər kəndində 1918-ci il Mart soyqırımının nəticələri] * [http://goyler.my1.ru/news/goylerin_menseyi_ve_el_yozumu/2009-12-18-3 Göylər kəndinin mənşəyi, etimologiyası və el yozumu] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Şamaxı rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun ləğv olunmuş kəndləri]] br6c69b59vlommfymmm18xrefis5fy2 8985772 8985771 2026-07-02T10:15:24Z Rəcəb Yaxşı 145872 8985772 wikitext text/x-wiki {{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Göylər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şamaxı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd. Göylər kəndi ([[Göylərdağ]]) həmçinin [[Acıdərə (Şamaxı)|Acıdərə]] və [[Çöl Göylər]] kəndləri ilə birlikdə meydana gələn Göylər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |access-date=2016-04-15 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023045923/http://shamakhi-encyclopedia.az/samaxi-rayonunun-yasayis-m%C9%99nt%C9%99q%C9%99l%C9%99ri/ |url-status=live }}</ref> Göylər kəndi [[Şamaxı]] rayonunda əhalisinin sayına görə ən böyük kənddir. == Tarixi == [[Şirvan xanlığı]]nda inzibati ərazi vahidi olan [[Elat mahalı]]nın tərkibində 1821-ci ildə Göylər kəndi də daxil olmaqla 20 oba (Bəyi, Xalac, Ərəbəbdülkərim, Bozavand, Qovlar, Paşalı, Zəngənə, Qaraimanlı, Karrar, Bayat, Pərdili, Xınıslı, Cəyirli, Birinci Ucarlı, İkinci Ucarlı, Üçüncü Ucarlı, Mirikənd, Taliş, Şamlı, Göylər) birləşmişdi. Bu mahalın sakinləri əsasən [[maldarlıq]], qismən isə [[əkinçilik]]lə məşğul olurdular. ''' Tarixi abidələri ''' # [[Qalacıq yaşayış yeri]] (III–XIII əsrlər<ref name=":0">{{Cite web |date=2 avqust 2001-ci il |title=Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI |url=https://e-qanun.az/framework/2847 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-09-29 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812105113/https://e-qanun.az/framework/2847 |url-status=live }}</ref>) — Çöl Göylər kəndi<ref name=":1">{{ASE|6|108|Məqalə=ҜӨЈЛӘР ҸӨЛ|link=https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/108/mode/2up}}</ref> və ya Dağ Göylər kəndi.<ref name=":2">{{Cite web |title=GÖYLƏRDAĞ |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |access-date=2025-11-03 |archive-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202150519/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/23190/cild/25 |url-status=live }}</ref> # [[Pirmərdəkan türbəsi]]<ref>{{Cite web |title=PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%c9%99rd%d3%99kan-turb%d3%99si/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917202711/https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ |url-status=live }}</ref> (XII–XIII əsrlər) — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR DAĞ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%d3%99r-dag/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]] |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111204424/https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%D3%99r-dag/ |url-status=live }}</ref> # Küp qəbirləri nekropolu (Antik dövr) — Göylər Dağ kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgah (Antik dövr və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Şəhərgahın qəbiristanlığı (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Saxsılı taxta yaşayış yeri (Antik dövrü və ilk orta əsrlər) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # Pirəbağdad nekropolu (Antik dövr{{Mənbə göstər}}) — Çöl Göylər kəndi.<ref name=":0" /> # [[Göylər məscidi]] (XII–XIII əsrlər)<ref>{{Cite web |title=GÖYLƏR MƏSCİDİ |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/goyl%c9%99r-m%c9%99scidi/ |website=[[Şamaxı Ensiklopediyası]]}}</ref> — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |website=Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tabeliyində İnformasiya Texnologiyaları və Məlumat İdarəetmə Mərkəzi |access-date=2025-09-29 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808005147/https://unvanportali.az/ |url-status= }}</ref> <center> <gallery caption="Pirmərdəkan türbəsi" perrow="5" widths="250px" heights="215px"> Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(3).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(1).jpg| Fayl:Pir_Mərdəkan_xanəgahı_(23).jpg|</gallery> </center> == Dini və ictimai keçmişi == Göylər kəndinin dini-etnoqrafik və mənəvi tarixi kənd ərazisində aparılan arxeoloji tədqiqatlar və etnoqrafik araşdırmalar əsasında üç əsas xronoloji mərhələ üzrə öyrənilir. === İslamdan əvvəlki dövr və erkən orta əsrlər === Kənd ərazisindəki Kərimli təpəliyində yerləşən qədim qəbiristanlıqdakı uzunsov formalı, yerə batmış qəbirlərin tədqiqatçılar tərəfindən qədim türk etnoslarına aid olduğu ehtimal edilir. Çöl Göylər ərazisində, Pirə-Bağdad qəbiristanlığının yaxınlığında mövcud olmuş, lakin hazırda yeri dəqiq bilinməyən "Sarı pir" ziyarətgahının İslamdan əvvəlki dövrə — Tenqriçilik inanc sisteminə aid olduğu ehtimal olunur. Erkən orta əsrlər və Qafqaz Albaniyası dövrünü xarakterizə edən iki əsas toponimik faktor Çöl Göylər ərazisindəki "Qalacıq yeri" və Dağ Göylər ərazisindəki "Arnout" dağıdır. Arxeoloq, professor Aləm Nuriyevin araşdırmalarına əsasən, "Qalacıq yeri" yaşayış məskənində III–VIII əsrlərdə şəhər tipli yaşayış mövcud olmuşdur. Ərazidə xristianlıq dövrünə aid maddi sübutlar aşkar edilmədiyi üçün, alban tayfalarının bir qisminin zərdüştilik dininə etiqad etdiyi və strateji hündürlüyə malik "Arnout" zirvəsindən hərbi-müdafiə məqsədilə od elementindən (tonqallardan) istifadə etdiyi irəli sürülür. === İslam dövrü və orta əsrlər === Tədqiqatlar İslam dininin bu əraziyə VIII əsrdə gəldiyini göstərir. Göylər kəndinin 16 kilometrliyində yerləşən Şamaxı Cümə məscidinin inşa tarixi (743-cü il), Qalacıq yaşayış məskəninin məhv olmasının VIII əsrə təsadüf etməsi və Pirə-Bağdad ərazisində ərəblərlə yerli sakinlər arasında baş vermiş döyüş haqqında yerli rəvayətlər bu fikri əsaslandırır. Ərazi Şirvanşahlar dövlətinin tərkibinə daxil olsa da, dövrün yazılı mənbələrində Göylər kəndinin adına birbaşa rast gəlinmir. Bu, mənbələrin məhdudluğu və əhalinin qismən yarımköçəri həyat tərzi keçirməsi ilə izah olunur. Ərazidəki ən mühüm dini-tarixi abidələr aşağıdakılardır: ''' [[Pirmərdəkan türbəsi|Pir Mərdəkan xanəgahı:]] ''' Arxeoloqlar A. Nuriyev, H. Ciddi və epiqrafist mütəxəssis M. Nemətova tərəfindən tədqiq edilmişdir. Türbə üzərindəki kitabəyə əsasən, abidə 1188–1203-cü illər aralığında Şirvanşah Fərruxzad ibn Mənuçöhr tərəfindən inşa etdirilmişdir. M. Nemətova kitabələrə əsasən türbədə Cənubi Azərbaycanın Mədək şəhərindən olan Tair Tac əl-Hüda Mədəkaninin dəfn olunduğunu qeyd etsə də, yerli rəvayətlərdə burada Şirvanşah nəslinin nümayəndələrinin və ya yerli ruhanilərin dəfn olunduğu iddia edilir. F. A. Deminskinin "Şamaxı qəzası Qəbirstan nahiyəsi haqqında məlumatlar" kitabında xanəgahın adı çəkilir və kənd əhalisinin XI–XII əsrlərdə Bağdad ətrafından gələrək burada məskunlaşdığı qeyd olunur. Orta əsrlərdə xanəgah həm də paytaxt Şamaxi şəhərinə daxil olmaq üçün icazə verilən mühüm regional keçid məntəqəsi, karvansara, məscid və çeşmələri olan kompleks kimi fəaliyyət göstərmişdir. ''' Pirə-Bağdad türbəsi: ''' Çöl Göylər ərazisində yerləşən bu abidə VIII əsrə aid edilir. Üstünlük təşkil edən elmi fikrə görə, bura İslamı yaymağa gələn elçinin deyil, VIII əsrdə yerli əhali ilə döyüşdə həlak olan bir ərəb sərkərdəsinin qəbridir. Yazılı mənbələrdə adı keçən ilk Göylər sakini 1708-ci ilə aid sənəddə qeyd olunmuş Cəbrayıl İbrahim oğludur. Tədqiqatçı Kamran Abdullayevin üzə çıxardığı sənədə görə, o, Şamaxı Cümə məscidinə aid "Namaz təlimi" kitabının katibi (xəttatı) olmuşdur. === XIX–XX əsrlər və çar Rusiyası dövrü === Azərbaycanın çar Rusiyası tərkibinə qatılmasından sonra, 1820-ci illərdən etibarən kameral siyahıyaalmalarda Göylər kəndi barədə rəsmi statistik məlumatlar qeydə alınmışdır. Çar üsul-idarəsi dövründə məscidlərə mollalar dövlət tərəfindən təyin edilir və onlara maaş verilirdi. Mollalar kənddə həm dini ayinləri icra edir, həm də mülki qeydiyyat, kəbin, miras bölgüsü və kənd icmasının sənədləşmə işlərini həyata keçirirdilər. 1872-ci il islahatlarından sonra mollalar birbaşa kənd icması tərəfindən seçilməyə və Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Sünni Ruhani İdarəsi tərəfindən təsdiqlənməyə başladı. Sənədlər və yerli yaddaş əsasında kəndin baş mollalarının xronologiyası müəyyən edilmişdir: {{columns-list|1| 1. ''' Molla Nuru: ''' Əslən Qəbələdən olan bu şəxs 1840–1850-ci illərdə kəndə təyinatla göndərilmiş ilk məlum molladır. 2. ''' Molla Nəbi Hacı İbrahim oğlu: ''' 1860-cı illərdə fəaliyyət göstərmişdir. Rəsmi sənədlərdə onun hökumət əleyhinə fəaliyyətdə şübhəli bilindiyi qeyd olunmuşdur. 3. ''' Molla Abdulla Nuru oğlu: ''' 1870-ci illərdə kəndin mollası olmuşdur. 4. ''' Molla Nurməmməd Abdulla oğlu: ''' İstanbulda dini təhsil almış, XX əsrin əvvəllərindən 1925-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. 5. ''' Molla Fəttah Abdulla oğlu: ''' Qardaşından sonra sovet rejiminin ilk illərində icma tərəfindən molla seçilmiş, 1937-ci il repressiyaları zamanı güllələnmişdir.}} === Məscid tikintisi və dini təhsil === Pir Mərdəkan xanəgahındakı köhnə məscidin kiçik olması və 1902-ci il Şamaxı zəlzələsinin fəsadları səbəbindən, 1902-ci ildə kənd ağsaqqalı Hacı Nuh Hacı İbrahim oğlunun rəhbərliyi və yerli əhalinin vəsaiti hesabına Göylərdə yeni, daha böyük kənd məscidi inşa edilmişdir. Kənd məscidinin nəzdində fəaliyyət göstərən mollaxanada ilkin şəriət təhsili alan uşaqlar sonradan təhsillərini Şamaxı Cümə məscidinin mədrəsələrində davam etdirirdilər. Sovet dövründə dini təhsil qadağan edilsə də, kənddə ərəb və fars dillərini bilən xəttat və dindarların formalaşdırdığı, yerli dildə "Yeddilik" adlandırılan dindar qruplar fəaliyyət göstərmiş, Quranın xətm edilməsi ayinlərini qorumuşdular. XIX əsrin ikinci yarısında iqtisadi vəziyyətin yaxşılaşması ilə kənd sakinləri Həcc ziyarətinə getməyə başlamışlar. Araşdırmalara görə, 1920-ci ilə qədər kənddən 22 nəfər Həcc ziyarətində olmuşdur (onlardan Hacı Hasan Səfər oğlu və Hacı Qasım Qurban oğlu ziyarət zamanı vəfat etmişlər). 1920-ci ildə sovet hakimiyyətinin qurulması və sərhədlərin bağlanması ilə bu ziyarətlər dayandırılmışdır. === Şeyx Əyyub təriqəti === XIX–XX əsrlərdə Şirvan regionunda geniş yayılan və Şeyx Əyyub Bayram oğlu (1730–1796) tərəfindən əsası qoyulan sufi təriqəti Göylər kəndində də güclü nüfuza malik olmuşdur. Zikr və mürşüd-mürid prinsipinə əsaslanan bu təriqətin bəzi şeyxləri və müridləri Göylər kəndində məskunlaşmışdılar. Təriqətin ilk tanınmış göylərli müridləri və şeyx tərəfindən seçilən xəlifələri arasında Hacı Ibrahim Əlimərdan oğlu, Yaqub Bədəl oğlu və Pirimverdi Halim oğlunun (Sofu Əhməd) adları çəkilir. == Coğrafiyası və iqlimi == {{Şəhərin iqlimi |Şəhər_yiyəlik= Göylər kəndi |Mənbə = [https://en.climate-data.org/asia/azerbaijan/samax%c4%b1-rayonu/goeyl%c9%99r-dag-956419/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/g%c3%b6yl%c7%9drda%c4%9f_azerbaijan_586459] | Yan_orta= 0.9 | Yan_orta_yağ= 37 | Fev_orta= 2.1 | Fev_orta_yağ= 46 | Mar_orta= 6.1 | Mar_orta_yağ= 60 | Apr_orta= 11.0 | Apr_orta_yağ= 58 | May_orta= 16.6 | May_orta_yağ= 50 | İyn_orta= 21.7 | İyn_orta_yağ= 35 | İyl_orta= 24.9 | İyl_orta_yağ= 16 | Avq_orta= 24.9 | Avq_orta_yağ= 17 | Sen_orta= 19.5 | Sen_orta_yağ= 44 | Okt_orta= 13.5 | Okt_orta_yağ= 56 | Noy_orta= 6.9 | Noy_orta_yağ= 53 | Dek_orta= 2.6 | Dek_orta_yağ= 40 | İl_orta = 12.6 | İl_orta_yağ = 512 | Yan_min_orta= -2.4 | Yan_maks_orta= 4.8 | Fev_min_orta= -1.6 | Fev_maks_orta= 6.2 | Mar_min_orta= 1.6 | Mar_maks_orta= 10.7 | Apr_min_orta= 5.8 | Apr_maks_orta= 15.7 | May_min_orta= 11.2 | May_maks_orta= 21.4 | İyn_min_orta= 15.9 | İyn_maks_orta= 26.9 | İyl_min_orta= 19.2 | İyl_maks_orta= 30.2 | Avq_min_orta= 19.3 | Avq_maks_orta= 30.2 | Sen_min_orta= 15 | Sen_maks_orta= 24.1 | Okt_min_orta= 9.8 | Okt_maks_orta= 17.5 | Noy_min_orta= 3.4 | Noy_maks_orta= 10.8 | Dek_min_orta= -0.7 | Dek_maks_orta= 6.5 | İl_min_orta = 8.0 | İl_maks_orta = 17.1 | Yan_müt_min= | Yan_müt_maks= | Fev_müt_min= | Fev_müt_maks= | Mar_müt_min= | Mar_müt_maks= | Apr_müt_min= | Apr_müt_maks= | May_müt_min= | May_müt_maks= | İyn_müt_min= | İyn_müt_maks= | İyl_müt_min= | İyl_müt_maks= | Avq_müt_min= | Avq_müt_maks= | Sen_müt_min= | Sen_müt_maks= | Okt_müt_min= | Okt_müt_maks= | Noy_müt_min= | Noy_müt_maks= | Dek_müt_min= | Dek_müt_maks= | İl_müt_min = | İl_müt_maks = | Yan_su_temp= | Fev_su_temp= | Mar_su_temp= | Apr_su_temp= | May_su_temp= | İyn_su_temp= | İyl_su_temp= | Avq_su_temp= | Sen_su_temp= | Okt_su_temp= | Noy_su_temp= | Dek_su_temp= | İl_su_temp = |}} == Əhalisi == Göylər kəndinin də daxil olduğu [[Elat mahalı]]nda 1821-ci ildə 1016 ailə yaşayırdı. 2009-cu il 1 Yanvar tarixli məlumatlara əsasən Göylər kəndinin əhalisi 7200 nəfər idi. === [[Şamaxı soyqırımı]] === Şamaxıda Lalayan, Samson Aspirov və T. Əmirovun quldur dəstələri 1918-ci il Aprelin 3-dən 16-a kimi Şamaxı əhalisinə qanlı divan tutmuşdular. Şamaxı qəzasında yerli erməni–rus–molokan kəndlilərinin köməyi ilə daşnaqlar 8000-dən artıq dinc azərbaycanlı əhali öldürmüşlər. 72 kəndi dağıtmış, 12 məhəllə məscidi və 800 illik tarixə sahib [[Şamaxı cümə məscidi]] içərisindəki insanlarla birlikdə yandırmışlar. Öldürülənlərin 1600 nəfərindən çoxu qadın, 965 nəfəri isə uşaq olmuşdu. Dağıdılan 72 kənddən biri də Göylər idi. Mənbələrdən belə aydın olur ki, erməni quldurları Göylərdə 55 nəfəri qətlə yetirmişdir. Onlar arasında kişilərlə birlikdə qadın və uşaqlar da var. Ermənilərin törədikləri vəhşiliklər indinin özündə də yaddaşlardan silinməyib. === Şəhid və itkinləri === ==== [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Əlsuvar Məmmədov|Əlsuvar Əliheydər oğlu Məmmədov]] — Göylər Dağ kəndi.<ref>{{Cite web |date=2022-12-29 |title=Daha bir şəhidin adını daşıyan gəmi suya endirildi — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |access-date=2025-09-29 |website=[[Qafqazinfo|Qafqazinfo.az]] |language=az |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230064525/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/daha-bir-sehidin-adini-dasiyan-gemi-suya-endirildi-fotolar-386909 |url-status=live }}</ref> * [[Baba Mikayılov|Baba Balakişi oğlu Mikayılov]]. * [[Mirhəli Nuhov|Mirhəli Cümalı oğlu Nuhov]]. * [[Veyis Məhyəddinov|Veyis Rövşən oğlu Məhyəddinov]]. * [[Sərdar Səfərov Ələddin oğlu]]. * [[Bayramov Kamil Canbaba oğlu]]. ==== [[Aprel döyüşləri]] ==== * [[Elşən Səmədov|Elşən Səlim oğlu Səmədov]]. ==== [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] ==== * [[Rza Məmmədov|Rza Canbaba oğlu Məmmədov]]. * [[Şəhadət Usubov|Şəhadət Qalib oğlu Usubov]]. * [[Tərlan Dərgah oğlu Atakişiyev]]. * [[Müşfiq Mecidov|Müşfiq Bayram oğlu Məcidov]]. * [[Elgün Quliyev (əsgər, 1992)|Elgün Vasif oğlu Quliyev]]. * [[Şahmurad İsgəndərov|Şahmurad Natiq oğlu İsgəndərov]]. == Elm və Təhsili == Göylər kəndi Azərbaycan elminə və təhsilinə bir çox insanlar bəxş etmişdir ki, onlardan da [[Nurqələm Mikayılov]]u, [[Aləm Nuriyev]]i, [[Elxan Nuriyev (coğrafiyaçı)|Elxan Nuriyevi]] qeyd etmək olar. Göylər kəndində (Dağ Göylər) iki orta məktəb fəaliyyət göstərir. Bunlar '''Əlsuvar Məmmədov adına 1 saylı orta məktəb''' və '''Tehran Kərimov adına 2 saylı orta məktəb'''lərdir. == Mədəniyyəti == Göylər kəndində 1949-cu ildə tikilib istifadəyə verilmiş bina 1965-ci ildən etibarən Göylər kənd Folklor Evi olaraq fəaliyyət göstərir. 2015-ci il fevralın 16-dan mayın 29-na kimi keçirilən 5-ci [[Muğam Televiziya Müsabiqəsi]]nin qalibi Göylər kəndindən olan [[Nisbət Sədrayeva]] seçilmişdir.<ref name="Heydər Əliyev Fondunun rəsmi internet səhifəsi">{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |access-date=2021-02-02 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729050355/http://heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/92/3970/V-%E2%80%9CMu%C4%9Fam-televiziya-m%C3%BCsabiq%C9%99si%E2%80%9D |url-status=dead }}</ref> == Səhiyyə sistemi == Göylər kəndində 15 çarpaylıq Göylər kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Azərbaycan alimi, neyrocərrah, əməkdar həkim, tibb elmlər doktoru, professor [[Sabir Etibarlı]] da [[Şamaxı]] rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. == İqtisadiyyatı == Göylər kəndinin əhalisi başlıca olaraq [[əkinçilik]], qismən [[bağçılıq]] və [[heyvandarlıq]] üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri [[taxılçılıq]] tutur. Digər əkinçilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün həyətyanı sahələrdə bostan–tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir və arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi [[maldarlıq]] və [[qoyunçuluq]]dur. Göylər kəndi qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olan zaman kəndin sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edirdi. [[Kənd]]in yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunurdu. Yeyinti sənayesində əsas yeri üzüm məhsulunun emalı — şərabçılıq tuturdu. [[SSRİ]]-nin "alkoqolizmə qarşı mübarizə kampaniyası" çərçivəsində Azərbaycanda bir sıra bölgələrdə o cümlədən Göylər kəndində üzümçülük təsərrüfatı ləğv edildi. Üzüm sahələri saxlanılmaqla süfrə üzüm sortları əkmək planları isə SSRİ dağıldıqdan sonra torpaq sahələrinin kəndlilərə paylanılması nəticəsində reallaşmadı. Hal–hazırda kəndlilərə məxsus torpaqlarda taxıl əkilir və demək olar ki, bütün həyətyanı sahələrdə üzüm çardaqları var. Kəndin torpaq ehtiyatları və ərazisinin orta dağlıqda yerləşməsi burada bir çox təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün, o cümlədən [[dəmyə əkinçiliyi]] üçün şərait yaradır. Kəndin iqtisadiyyatında tikinti materialları, əsasən mişar daşı istehsalı üçün xammal bazası (Mədan dağı) var. == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === == Xarici keçidlər == * [http://www.youtube.com Youtube]-da bax: [http://www.youtube.com/watch?v=8zBVIXlntFQ Şamaxı abidələri (film, 09.09.2007)] * [http://goyler.my1.ru/news/1918_ci_il_mart_soyqirimi/2011-04-10-8 Göylər kəndində 1918-ci il Mart soyqırımının nəticələri] * [http://goyler.my1.ru/news/goylerin_menseyi_ve_el_yozumu/2009-12-18-3 Göylər kəndinin mənşəyi, etimologiyası və el yozumu] {{Şamaxı rayonunun yaşayış məntəqələri}} [[Kateqoriya:Şamaxı rayonunun kəndləri]] auwbl586yrbu6hkzb6yrjaozih854hu 0 48476 8985281 8804400 2026-07-01T15:06:31Z Toghrul R 147643 [[Special:Contributions/Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[User talk:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş 8557912 nömrəli redaktə bərpa edildi: Genetik araşdırma portalı deyil 8985281 wikitext text/x-wiki {{Vəzifəli şəxs |vəzifə = [[Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi]]nin I–V çağırış deputatı |bayraq = Coat of arms of Azerbaijan.svg |bayraq2 = Flag of Azerbaijan.svg |başlanğıc = 24 noyabr 1995 |son = 10 mart 2020 |vəzifə_2 = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası]] [[Şəki|Şəki Şəhər]] Komitəsinin birinci katibi |bayraq_2 = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg |bayraq2_2 = Flag of Azerbaijan SSR.svg |başlanğıc_2 = 7 dekabr 1983 |son_2 = 26 noyabr 1988 |əvvəlki_2 = [[Nurəddin Mustafayev]] |sonrakı_2 = [[Azər Mustafazadə]] |vəzifə_3 = [[Lənkəran|Lənkəran Şəhər]] Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri |bayraq_3 = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg |bayraq2_3 = Flag of Azerbaijan SSR.svg |başlanğıc_3 = 1980 |son_3 = 1981 |əvvəlki_3 = Əliddin Qurbanov |sonrakı_3 = Mirsəmid Abbasov |təltifləri = {{"Şöhrət" ordeni (Azərbaycan)|2007}} {{2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni|2017}} {{"Şərəf nişanı" ordeni|1986}} {{"Əmək igidliyinə görə" medalı|1976}} |vikianbar = |şəkil=Hadi Rəcəbli.jpg|şəklin ölçüsü=250px}} '''Hadi Musa oğlu Rəcəbli (Rəcəbov)''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi]]nin I–V çağırış deputatı (1995–2020), Əmək və Sosial Siyasət Komitəsinin sədri, siyasi elmlər doktoru, professor. == Həyatı == Hadi Musa oğlu Rəcəbli 1947-ci il oktyabrın 25-də [[Lənkəran rayonu]]nun [[Viravul]] kəndində anadan olmuşdur. Moskva Yeyinti Sənayesi İnstitutunun texnologiya fakültəsini və Bakı Ali Partiya məktəbini bitirmişdir. 1963-cü ildən Lənkəran çörək zavodunda fəhlə, mühasib, texnoloq, iqtisadçı işləmişdir. 1971-ci ildən Lənkəran Şəhər Komsomol Komitəsinin ikinci katibi, 1972-ci ildən birinci katibi, 1978-ci ildən [[Bakinski raboçi (qəzet)|"Bakinski raboçi" qəzetinin]] xüsusi müxbiri, 1980-ci ildən Lənkəran Şəhər İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuşdur. 1981-ci ildən Azərbaycan KP MK-nın inspektoru, 1983-cü ildən Şəki Şəhər Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1989–1995-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetində referent, aparıcı mütəxəssis, bölmə müdiri, şöbə müdirinin müavini, şöbə müdiri vəzifələrində çalışmışdır. Ehtiyatda olan mayor olmuşdur. 9 kitabın və 220-dən çox elmi-publisistik məqalənin müəllifidir. Azərbaycanda ilk siyasi elmlər namizədidir. [[Yeni Azərbaycan Partiyası]] Siyasi Şurasının üzvü olmuşdur. On birinci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin, birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü və beşinci çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir. 17 aprel 2024-cü ildə vəfat edib.<ref>{{Cite web |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/hadi-recebli-vefat-etdi-yenilenib-433089 |title=Hadi Rəcəbli vəfat etdi — Yenilənib |access-date=2024-04-17 |archive-date=2024-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417054232/https://qafqazinfo.az/news/detail/hadi-recebli-vefat-etdi-yenilenib-433089 |url-status=live }}</ref> [[İkinci Fəxri Xiyaban]]da dəfn olunub.<ref>{{Cite web |date=2024-04-17 |title=Hadi Rəcəbli ilə vida mərasimi başa çatıb - YENİLƏNİB |url=https://report.az/hadise/hadi-recebli-ile-vida-merasimi-kecirilir/ |access-date=2024-04-17 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103350/https://report.az/hadise/hadi-recebli-ile-vida-merasimi-kecirilir/ |url-status=live }}</ref> == Təltifləri == * "Əmək igidliyinə görə" medalı (1976), * "Əmək rəşadətinə görə" medalı (1977), * "Şərəf" nişanı (1986), * "Şöhrət" ordeni (2007), * İkinci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni (2017) ilə təltif edilmişdir. == Ailəsi == Evlidir, 4 övladı, 10 nəvəsi var. [[Bakı Slavyan Universiteti]]nin sabiq rektoru [[Nurlana Əliyeva (filoloq, 1946)|Nurlana Əliyeva]] ilə qudadır.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.yeniavaz.com/az/news/122635/qohum-olan-memurlar-siyahi |access-date=2022-07-17 |archive-date=2022-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717090223/https://www.yeniavaz.com/az/news/122635/qohum-olan-memurlar-siyahi |url-status=live }}</ref> == Mənbə == [http://www.mediaforum.az/az/2007/10/25/HADI-R%C6%8FC%C6%8FBL%C4%B0-%C5%9E%C3%96HR%C6%8FT-ORDEN%C4%B0-%C4%B0L%C6%8F-T%C6%8FLT%C4%B0F-OLUNUB-084635209c.html#.WLlDkYHyjIV Media forum. Hadı Rəcəbli "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub.] {{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.e-qanun.az/framework/13937 H. M. Rəcəblinin "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası prezidentinin fərmanı.] * [https://sites.google.com/site/ipekchi/99/recebli Yeni Milli Məclisdə Şəkini təmsil edəcək 4-cü deputat, telefonu və ürəyi açıq olan şəxs — Hadi Rəcəbli.] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Şəki rayonu və şəhərinin rəhbərləri}} {{Lənkəran rayonu və şəhərinin rəhbərləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycan talışları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan alimləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin I çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin II çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin III çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin IV çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin V çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XI çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Şəki Rayon Komitəsinin birinci katibləri]] [[Kateqoriya:Lənkəran Şəhər Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədrləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin Əmək və sosial siyasət Komitəsinin sədrləri]] [[Kateqoriya:Yeni Azərbaycan Partiyası Siyasi Şurasının üzvləri]] [[Kateqoriya:II Fəxri Xiyabanda dəfn olunanlar]] [[Kateqoriya:Ürək tutmasından ölənlər]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası şəhər komitələrinin birinci katibləri]] 5m2vdf0u3kmandmg4vqirpcgwtwnd60 8985366 8985281 2026-07-01T17:33:44Z ChanisCaucasi 95249 /* Həyatı */ Bunda problem nədir,ş 8985366 wikitext text/x-wiki {{Vəzifəli şəxs |vəzifə = [[Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi]]nin I–V çağırış deputatı |bayraq = Coat of arms of Azerbaijan.svg |bayraq2 = Flag of Azerbaijan.svg |başlanğıc = 24 noyabr 1995 |son = 10 mart 2020 |vəzifə_2 = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası]] [[Şəki|Şəki Şəhər]] Komitəsinin birinci katibi |bayraq_2 = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg |bayraq2_2 = Flag of Azerbaijan SSR.svg |başlanğıc_2 = 7 dekabr 1983 |son_2 = 26 noyabr 1988 |əvvəlki_2 = [[Nurəddin Mustafayev]] |sonrakı_2 = [[Azər Mustafazadə]] |vəzifə_3 = [[Lənkəran|Lənkəran Şəhər]] Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri |bayraq_3 = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg |bayraq2_3 = Flag of Azerbaijan SSR.svg |başlanğıc_3 = 1980 |son_3 = 1981 |əvvəlki_3 = Əliddin Qurbanov |sonrakı_3 = Mirsəmid Abbasov |təltifləri = {{"Şöhrət" ordeni (Azərbaycan)|2007}} {{2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni|2017}} {{"Şərəf nişanı" ordeni|1986}} {{"Əmək igidliyinə görə" medalı|1976}} |vikianbar = |şəkil=Hadi Rəcəbli.jpg|şəklin ölçüsü=250px}} '''Hadi Musa oğlu Rəcəbli (Rəcəbov)''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi]]nin I–V çağırış deputatı (1995–2020), Əmək və Sosial Siyasət Komitəsinin sədri, siyasi elmlər doktoru, professor. == Həyatı == Hadi Musa oğlu Rəcəbli 1947-ci il oktyabrın 25-də [[Lənkəran rayonu]]nun [[Viravul]] kəndində anadan olmuşdur. Hadi Rəcəblinin babaları Lerikin [[Soru]] kəndindən Lənkəranın Veravul kəndinə 1730-ci illərdə köçmüşdülər. Sonradan Veravulda bu ərazi Rəcəb kişinin adına görə Rəcəb məhəllə olaraq adlandırılmışdır. "Lənkəran qəzasının kameral təsviri – 1849-cu il" kitabında Hadi Rəcəblinin ulu babaları 1849-cu il kənd qeydiyyatında belə qeyd olunmuşdur: 19.20 Şahverən Rəcəb oğlu 30 yaş; Qardaşları: Nəzər 20 yaş, Şahgəldi 15 yaş.<ref>{{kitab3|müəllif=Rəzzaq Xansuvar, Ağaəli Varsaman|başlıq=LƏNKƏRAN QƏZASININ (Lənkəran, Astara, Lerik, Masallı, Yardımlı, Cəlilabad, Biləsuvar, Sabirabad, Saatlı, İmişli) KAMERAL TƏSVİRİ, 1849-CU İL|yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2024|orijinal= |link= |vikimənbə= |cavabdeh= |ref= Rəzzaq Xansuvar}}</ref> Moskva Yeyinti Sənayesi İnstitutunun texnologiya fakültəsini və Bakı Ali Partiya məktəbini bitirmişdir. 1963-cü ildən Lənkəran çörək zavodunda fəhlə, mühasib, texnoloq, iqtisadçı işləmişdir. 1971-ci ildən Lənkəran Şəhər Komsomol Komitəsinin ikinci katibi, 1972-ci ildən birinci katibi, 1978-ci ildən [[Bakinski raboçi (qəzet)|"Bakinski raboçi" qəzetinin]] xüsusi müxbiri, 1980-ci ildən Lənkəran Şəhər İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuşdur. 1981-ci ildən Azərbaycan KP MK-nın inspektoru, 1983-cü ildən Şəki Şəhər Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1989–1995-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetində referent, aparıcı mütəxəssis, bölmə müdiri, şöbə müdirinin müavini, şöbə müdiri vəzifələrində çalışmışdır. Ehtiyatda olan mayor olmuşdur. 9 kitabın və 220-dən çox elmi-publisistik məqalənin müəllifidir. Azərbaycanda ilk siyasi elmlər namizədidir. [[Yeni Azərbaycan Partiyası]] Siyasi Şurasının üzvü olmuşdur. On birinci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin, birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü və beşinci çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir. 17 aprel 2024-cü ildə vəfat edib.<ref>{{Cite web |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/hadi-recebli-vefat-etdi-yenilenib-433089 |title=Hadi Rəcəbli vəfat etdi — Yenilənib |access-date=2024-04-17 |archive-date=2024-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417054232/https://qafqazinfo.az/news/detail/hadi-recebli-vefat-etdi-yenilenib-433089 |url-status=live }}</ref> [[İkinci Fəxri Xiyaban]]da dəfn olunub.<ref>{{Cite web |date=2024-04-17 |title=Hadi Rəcəbli ilə vida mərasimi başa çatıb - YENİLƏNİB |url=https://report.az/hadise/hadi-recebli-ile-vida-merasimi-kecirilir/ |access-date=2024-04-17 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103350/https://report.az/hadise/hadi-recebli-ile-vida-merasimi-kecirilir/ |url-status=live }}</ref> == Təltifləri == * "Əmək igidliyinə görə" medalı (1976), * "Əmək rəşadətinə görə" medalı (1977), * "Şərəf" nişanı (1986), * "Şöhrət" ordeni (2007), * İkinci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni (2017) ilə təltif edilmişdir. == Ailəsi == Evlidir, 4 övladı, 10 nəvəsi var. [[Bakı Slavyan Universiteti]]nin sabiq rektoru [[Nurlana Əliyeva (filoloq, 1946)|Nurlana Əliyeva]] ilə qudadır.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.yeniavaz.com/az/news/122635/qohum-olan-memurlar-siyahi |access-date=2022-07-17 |archive-date=2022-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717090223/https://www.yeniavaz.com/az/news/122635/qohum-olan-memurlar-siyahi |url-status=live }}</ref> == Mənbə == [http://www.mediaforum.az/az/2007/10/25/HADI-R%C6%8FC%C6%8FBL%C4%B0-%C5%9E%C3%96HR%C6%8FT-ORDEN%C4%B0-%C4%B0L%C6%8F-T%C6%8FLT%C4%B0F-OLUNUB-084635209c.html#.WLlDkYHyjIV Media forum. Hadı Rəcəbli "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub.] {{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.e-qanun.az/framework/13937 H. M. Rəcəblinin "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası prezidentinin fərmanı.] * [https://sites.google.com/site/ipekchi/99/recebli Yeni Milli Məclisdə Şəkini təmsil edəcək 4-cü deputat, telefonu və ürəyi açıq olan şəxs — Hadi Rəcəbli.] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Şəki rayonu və şəhərinin rəhbərləri}} {{Lənkəran rayonu və şəhərinin rəhbərləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycan talışları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan alimləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin I çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin II çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin III çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin IV çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin V çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XI çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Şəki Rayon Komitəsinin birinci katibləri]] [[Kateqoriya:Lənkəran Şəhər Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədrləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin Əmək və sosial siyasət Komitəsinin sədrləri]] [[Kateqoriya:Yeni Azərbaycan Partiyası Siyasi Şurasının üzvləri]] [[Kateqoriya:II Fəxri Xiyabanda dəfn olunanlar]] [[Kateqoriya:Ürək tutmasından ölənlər]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası şəhər komitələrinin birinci katibləri]] t12sajtptnpmgopxrvkfcocj1rxvb7x 0 48705 8985232 8743508 2026-07-01T13:36:02Z Həsən İmanov 162503 8985232 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} [[Fayl:Brockhaus and Efron (ddima).JPG|thumb|]] '''Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti''' ({{Dil-ru|Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, ЭСБЕ}}) – [[Fridrix Brokhauz]] və [[İlya Efron]] aksioner nəşr cəmiyyəti tərəfindən buraxılmışdır. (Peterburq, 1890-1907). Nəşr iki variantda buraxıldı – 41 əsas və 2 əlavə cild; 82 əsas və 4 əlavə cild. Hal-hazırda Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti 86 cilddən ibarətdir. Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğətində 121240 məqalə, 7800 şəkil, 235 xəritə vardır. == Tarixi == Ensiklopediyanın ilk variantı "Conversations-Lexicon" ensiklopediyasının alman dilindən rus dilinə tərcüməsi təşkil edirdi və oxucuların bir çoxunun tərcümənin keyfiyyətində narazılığına səbəb oldu. Baxmayaraq ki, tərcümədə iştirak etmək üçün nəşriyyata o dövrün ən tanınmış alim və filosofları dəvət edilmişdilər: D.İ. Mendeleyev, V.S. Solovyov, S. A. Venqerova, A. N. Beketova, A. İ. Voeykova və s. Sonralar "Conversations-Lexicon" ensiklopediyasına orijinal rus məqalələri daxil edilir ki, burada da əsas diqqət Rusiyaya, onun tarixinə, mədəniyyətinə və tarixinə aid mövzulara yönəldilmışdir. Tərcümə olunmuş məqalələrin orijinal məqalələrlə əvəz edilməsi, ensiklopediyanın bayağı lüğətdən elm və texnika sahəsində ən son kəşflər və yeniliklər haqqında məqalələr toplusuna çevrilir. 1899-1902 illərdə "Brokhauz və Efronun kiçik ensiklopedik lüğəti" (3 cilddə) nəşr edildi. 1907-1909-cü illərdə ensiklopediyanın 4 cilddən ibarət ikinci nəşri çapdan çıxdı. 1911-1916 illərdə "Yeni ensiklopedik lüğət" nəşr edildi. Ensiklopediyanın 48 cilddə olması nəzərdə tutulsa da, yalnız 29 cildi çapdan çıxdı. Sonuncu məqalə "Отто" sözünə aid idi. == Həmçinin bax == * [[Şablon:BEEL]] * [[İnformatika]] * [[YUNESKO]] * [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]] * [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası]] == Xarici keçidlər == * http://www.vehi.net/brokgauz/index.html [[Kateqoriya:Ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:Onlayn ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:İnternet]] [[Kateqoriya:İnformatika]] [[Kateqoriya:XXI əsrin ensiklopediyaları]] [[Kateqoriya:XX əsrin ensiklopediyaları]] 36l92u3bncu6tehsrf4rqc80y0o67ak 8985291 8985232 2026-07-01T15:22:41Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985291 wikitext text/x-wiki {{Kitab}} {{mənbə azlığı}} [[Fayl:Brockhaus and Efron (ddima).JPG|thumb|]] '''Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti''' ({{Dil-ru|Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, ЭСБЕ}}) – [[Fridrix Brokhauz]] və [[İlya Efron]] aksioner nəşr cəmiyyəti tərəfindən buraxılmışdır. (Peterburq, 1890-1907). Nəşr iki variantda buraxıldı – 41 əsas və 2 əlavə cild; 82 əsas və 4 əlavə cild. Hal-hazırda Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti 86 cilddən ibarətdir. Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğətində 121240 məqalə, 7800 şəkil, 235 xəritə vardır. == Tarixi == Ensiklopediyanın ilk variantı "Conversations-Lexicon" ensiklopediyasının alman dilindən rus dilinə tərcüməsi təşkil edirdi və oxucuların bir çoxunun tərcümənin keyfiyyətində narazılığına səbəb oldu. Baxmayaraq ki, tərcümədə iştirak etmək üçün nəşriyyata o dövrün ən tanınmış alim və filosofları dəvət edilmişdilər: D.İ. Mendeleyev, V.S. Solovyov, S. A. Venqerova, A. N. Beketova, A. İ. Voeykova və s. Sonralar "Conversations-Lexicon" ensiklopediyasına orijinal rus məqalələri daxil edilir ki, burada da əsas diqqət Rusiyaya, onun tarixinə, mədəniyyətinə və tarixinə aid mövzulara yönəldilmışdir. Tərcümə olunmuş məqalələrin orijinal məqalələrlə əvəz edilməsi, ensiklopediyanın bayağı lüğətdən elm və texnika sahəsində ən son kəşflər və yeniliklər haqqında məqalələr toplusuna çevrilir. 1899-1902 illərdə "Brokhauz və Efronun kiçik ensiklopedik lüğəti" (3 cilddə) nəşr edildi. 1907-1909-cü illərdə ensiklopediyanın 4 cilddən ibarət ikinci nəşri çapdan çıxdı. 1911-1916 illərdə "Yeni ensiklopedik lüğət" nəşr edildi. Ensiklopediyanın 48 cilddə olması nəzərdə tutulsa da, yalnız 29 cildi çapdan çıxdı. Sonuncu məqalə "Отто" sözünə aid idi. == Həmçinin bax == * [[Şablon:BEEL]] * [[İnformatika]] * [[YUNESKO]] * [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]] * [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası]] == Xarici keçidlər == * http://www.vehi.net/brokgauz/index.html [[Kateqoriya:Ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:Onlayn ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:İnternet]] [[Kateqoriya:İnformatika]] [[Kateqoriya:XXI əsrin ensiklopediyaları]] [[Kateqoriya:XX əsrin ensiklopediyaları]] oy5g41nswdt1k0ptxfomzlew4wk2864 0 48859 8985804 8984154 2026-07-02T11:17:50Z Philosopherazer 40686 8985804 wikitext text/x-wiki '''Memarlıq''' və ya '''arxitektura'''<ref name="НИЭ">Архитектура // Новая иллюстрированная энциклопедия. Кн. 2. Ар-Би. — М.: [[Большая Российская энциклопедия (издательство)|Большая Российская энциклопедия]], 2002. — 256 с.: ил. — '''С. 21–22'''. — ISBN 5-85270-192-0 (кн. 2), ISBN 5-85270-218-8.</ref> ({{dil-la|architectura}} от {{dil-grc|αρχι}} — ''böyük'', ''əsas'' və {{dil-grc|τέκτων}} — ''inşaatçı'', ''dülgər'') — bina və arxitektura ansambllarının layihələndirilməsi və tikilməsi.<ref>{{Cite web |title=Большой энциклопедический словарь |url=http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/60458 |access-date=2014-05-15 |archive-date=2022-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220807172749/https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/60458 |url-status=live }}</ref> Memarlıq insanların istirahəti və fəaliyyəti üçün tələb olunan məkan mühitini əmələ gətirən bina və qurğulardır. Memarlıq sənəti isə bina, körpü, qəsr və digər tikililərin etibarlılıq və qanunlarına uyğun olaraq yaradılması sənətidir.<ref>{{Cite web |title=Memarlıq haqqında |url=http://www.azerbaijans.com/content_925_az.html |access-date=2014-10-01 |archive-date=2015-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121025437/http://www.azerbaijans.com/content_925_az.html |url-status=live }}</ref> == Etimologiya == "Memarlıq" sözü Azərbaycan dilinə ərəbcə "abadlıq edən" mənasını daşıyan "mimar" (معمار) sözündən gəlmişdir.<ref>{{Cite web|url=https://www.nisanyansozluk.com/kelime/mimarl%C4%B1k|title=mimarlık|website=Nişanyan Sözlük|access-date=2023-04-14|archive-date=2023-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105154638/https://www.nisanyansozluk.com/kelime/mimarl%C4%B1k|url-status=live}}</ref> XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycandilli mənbələrdə '''elmi-memari''' (علمی-مئماری) adlandırılmışdır.<ref>Султан-Меджид Ганиев, Русско-татарский словарь, Баку, 1909</ref> "Arxitektura" sözü qədim yunan dilində olan "ἀρχιτέκτων" (arxi- – "baş") +‎ tekton – "inşaatçı") sözündən gəlmişdir.<ref>"[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=a)rxite/ktwn ἀρχιτέκτων] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230405174621/https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Da)rxite%2Fktwn |date=2023-04-05 }}", in Liddell & Scott (1940) , Oxford: Clarendon Press</ref> Mənası — yüksək usta memar deməkdir.<ref>[http://www.anl.az/el/Kitab/2013/Azf-271360.pdf Samirə Mir-Bağırzadə. İncəsənət tarixi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220616101716/http://anl.az/el/Kitab/2013/Azf-271360.pdf |date=2022-06-16 }}. Bakı, 2012.</ref> == Haqqında == İnsanın həyat və fəaliyyəti üçün məkan mühitini əmələ gətirən bina və qurğular sistemidir. Bu bina və qurğuların gözəllik qanunlarına uyğun olaraq yaradılması sənətidir. Monumental memarlıqla bərabər tarix boyu xalq memarlığı da inkişaf edib. Mənsub olduğu xalqın həyat tərzini və estetik görüşlərini əks etdirən xalq memarlığı monumental memarlıq üçün tükənməz yaradıcılıq mənbəyi olub. == Memarlıq tarixi == Memarlıq tarixinin başlanğıcı ibtidai insanların yaşadığı təbii mağaralardan başlayır. Azərbaycan ərazisində Böyük və Kiçik Qafqaz dağlarının ətəklərində, Talış dağlarında, Naxçıvan MR-da, Zəngilan, Kəlbəcər, Gədəbəy, Xanlar, Şamaxı və nəhayət, Füzuli rayonu ərazisində aşkar edilmiş Azıx mağarası buna misaldır. Azərbaycanda Qobustanda aşkar edilmiş ən qədim yaşayış yerləri (mağaralar, müxtəlif primitiv sığınacaqlar və s.) ilə yanaşı, meqalit memarlıq abidələri — kromlexlər, menhirlər (çoban daşı), dolmenlər və siklop tikililəri geniş yayılıb. Hündür daşlardan quraşdırılmış bu qurğular el arasında "qalaça", yaxud "hörükdaş" adlanır. Naxçıvan şəhərinin yaxınlığındakı Çalxanqala (Tunc dövrü) və Arpaçay sahilindəki Qaratəpə divarındakı Oğlanqala (e.ə. II–I minilliklər) müdafiə tikililəri siklop tikililərə aid edilir. Güney Azərbaycanın ərazisində, Araz yaxınlığında da qala tikililəri (Bastam, Danalı, Qalaoğlu və s.) aşkar edilib. Azərbaycan ərazisində e.ə. IX–VII əsrlərdə şəhərlər əmələ gəlib, müdafiə tikililəri, əzəmətli qala divarları inşa edilib. Həsənli rayonunda abidələr kompleksi, Urmiya gölü sahilindəki qayalarda çapılmış sərdabələrin tədqiqi göstərir ki, Azərbaycanda VII əsrdən eyvanlı mənzil tipi təşəkkül tapmışdır. Həmin dövrün digər memarlıq qurğularından yeganə dini tikili olan od mehrabları dövrümüzə kimi gəlib çatmışdır. VII əsrdən Azərbaycanda islam dininin yayılması ilə bağlı memarlığın da inkişaf yönü dəyişmişdir. Memarlıqda yeni tipli binaların — məscid, mədrəsə, türbə, karvansara və s. tikilməsi əsas xətt olmuşdur. Bu dövrdə islam dini ilə bağlı tikililərlə yanaşı, Qafqaz Albaniyasının bəzi əyalətlərində xristian məbədləri, müdafiə istehkamları inşa edilmişdir. Bunlardan indiki İsmayıllı rayonu ərazisində Cavanşir qalası (təqribən VII əsr), Qazax rayonunun Yuxarı Əskipara kəndi yaxınlığındakı qala kompleksi (V–VIII əsrlər), Qəbələ rayonundakı Böyük Əmirli kəndində (IV–VIII əsrlər) alban məbədləri, Oğuz şəhərində alban kilsəsi (orta əsrlər), Dağlıq Qarabağın Xocavənd rayonunda alban kilsəsi (I əsr) və s. diqqəti cəlb edir. Memarlıq insanların həyat və fəaliyyəti üçün məkan mühitini formalaşdırır. Məhz bu, Memarlığı — Sənət – İncəsənət edir. Həmçinin memarlıq da hər bir incəsənət növü kimi, cəmiyyətin həyatı, onun tarixi, baxışları və ideologiyası ilə sıx bağlıdır. Memarlıq sənəti – həqiqətən də ictimai bir sənətdir . Təsadüf deyil ki, böyük sivilizasiyaları yalnız müharibələr və ya ticarətinə görə deyil, hər şeydən əvvəl, vaxtilə tikilmiş memarlıq abidələrinə əsasən xatırlanır. Memarlıq – bir şəhərin, dövlətin və bütovlükdə bir dövrün xüsusi "vizit kartıdır"! Tarix boyu xalq memarlığı inkişaf etmişdir. Hər bir xalqın və dövlətin onun yaşam tərzini və ənənələrini əks etdirən memarlıq tarixi vardır. Mənsub olduğu xalqın həyat tərzini və estetik görüşlərini əks etdirən xalq memarlığı monumental memarlıq üçün tükənməz yaradıcılıq mənbəyi olub. Hər tikili konkret təyinata malikdir və buna görə də onun zahiri görünüşü insanların həyat tərzini büruzə verir. Memarların cəsarətli ideya və təşəbbüsləri qədim dövrdə materialların müxtəlifliyi və ideyaların parlaqlığı ilə seçilən qədim [[roman]] [[üslub]]u və ya zidd [[barokko]] üslublarını, [[renessans]], müasir dövrdə isə [[Modernizm|modern]] və [[hay-tek]] (high-tech) kimi üslubların yaranmasına gətirib çıxartdı. Müasir dövrdə şəhərlərin və ya ölkənin xüsusi simvolları sayılan qədim evlər, abidələr, qəsrlər və saraylar heç vaxt öz cazibədarlığını itirmir. == Memarlar Günü == {{əsas|Memarlar Günü}} Dünyada Memarlar Günü 1949-cu ildə [[Lozanna]]da təsis edilib. Həmin vaxtdan başlayaraq hər il oktyabr ayının birinci bazar ertəsi Memarlar Günü kimi qeyd edilir. Memarlığı bəzən "donmuş musiqi" adlandırırlar, çünki o, notlar kimi riyazi qanunlar və incəsənət üslublarına tabe olur. İnsan sivilizasiyasının inkişafının hər mərhələsi konkret tarixi dövrü, onun əsas xüsusiyyətlərini, ideologiyasını və [[xarakter]]ini simvollaşdıran öz tipik Memarlıq üslubuna malikdir. Tarix boyu sivilizasiyalar onlardan qalan memarlıq abidələri ilə fərqlənmişlər. [[Misir]] öz Ehramları, [[Çin]] — [[Böyük Çin Səddi]], [[Roma]] İmperiyası — [[Böyük Kolizey]] və [[Müqəddəs Pyotr kilsəsi]], [[Afina]] — qədim [[Akropol]], [[Paris]] — [[Eyfel qülləsi]] ilə bütün dünyada məşhurdur. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Memarlıq fəlsəfi-estetik kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.196-207] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_2.pdf Adil Əsədov. Məkan yaradıcılığının mahiyyətə bənzədilmə səviyyəsində tamamlanması: memarlıq // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 2. Bakı, Elm, 2024. s.131--151] * {{cite web|url=http://memarliq.com/?p=631 |title=Memarlıq və Dizayn |author=Urfan Məmmədov |date=2014 |work=Memarlıq bloqu |publisher=memarliq.com |accessdate=2014-10-09 |language=az}} {{Xarici keçidlər}}{{Memarlıq-qaralama}} {{Portal|Memarlıq}} [[Kateqoriya:Memarlıq| ]] [[Kateqoriya:Peşələr]] [[Kateqoriya:Planlaşdırma]] o1u0mcsbez7xlgo79o6qv23obmi3odu 0 52777 8985846 8984125 2026-07-02T11:54:12Z Philosopherazer 40686 8985846 wikitext text/x-wiki '''Gözəllik''' — estetikanın ən ümumi, ən geniş əhatəli kateqoriyası, estetik qiymətləndirmənin ən mühüm amilidir. O, istisnasız olaraq bütün [[həyat]] və [[kainat]] təzahürlərini, [[təbiət]] və [[cəmiyyət]] hadisələrini, [[əmək]], [[ictimai münasibət]] və [[incəsənət]] sahələrini əhatə edir. == Platon gözəllik haqqında == [[Qədim Yunanıstan]]ın idealist filosofu, [[Platon]] gözəlliyin mənbəyini bu fani hesab etdiyi maddi aləmdə deyil, ideyalar aləmində, əbədiyyətdə görür. O, belə hesab edir ki. "gözəllik hansı bir görkəmdə, hansı bir məxluqda, yaxud ancaq hansı bir predmetdə isə görünə bilməz". Platon gözəlliyi heç bir real mündəricə daşımayan, sabit, metafizik bir ideya kimi qiymətləndirir == Heraklit gözəllik haqqında == [[Heraklit]]ə görə "dünyanın ən gözəl quruluşu" və "ən gözəl ahəngdarlıq" əksliklərin vəhədəti və mübarizəsinin nəticəsidir. == Aristotel gözəllik haqqında == [[Aristotel]]in fikrincə, "gözəllik və gözəlliyin varlığı" vəhdətdə, gerçəkliyin obyektiv xassəsi, onun qanunauyğunluğunun təzahürü olmalıdır. == Ədəbiyyat == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Gözəlliyin fəlsəfəsi fəlsəfi sistem kontekstində mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.28-40] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. "Gözəllik nədir və mahiyyəti nədədir?" mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.41-52] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Mənəvi gözəllik mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.52-62] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. İnsanın cismani gözəlliyi, cismani gözəlliyin əlamətləri və kanon mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.63-70] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Gözəllik və elmi yaradıcılıq mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.71-75] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. İnsanın cismani gözəlliyi, cismani gözəlliyin əlamətləri və kanon mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.73-70] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Gözəllik və məqsədyönümlülük mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.76-80] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Gözəlliyin obyektivliyi problemi mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.81-90] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Həqiqi gözəllik və bəzək mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.106-129] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_2.pdf Adil Əsədov. Gözəllik - mahiyyətin gerçək təzahürüdür // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 2. Bakı, Elm, 2024. s.4-39] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_2.pdf Adil Əsədov. Mahiyyətin gerçəkləşdirilməmiş təzahürünün gerçəkləşdirilmiş mahiyyətə bənzədilməsi: bəzək// Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 2. Bakı, Elm, 2024. s.82-102] == Həmçinin bax == {{Vikianbar kateqoriyası|Beauty}} {{Portal|Fəlsəfə}} * [[Estetika]] * [[Təbiət]] * [[Cəmiyyət]] [[Kateqoriya:Fəlsəfə]] [[Kateqoriya:Sosiologiya]] [[Kateqoriya:Ədəbiyyat terminləri]] [[Kateqoriya:Fəlsəfi anlayışlar]] mo2vjo1q4soiboczxpys0a867spnqpn 0 54781 8985820 8984032 2026-07-02T11:25:30Z Philosopherazer 40686 8985820 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} [[Fayl:Panorámica interior del Teatro Colón.jpg|thumb|right|Teatr]] [[Fayl:New York State Theater by David Shankbone.jpg|thumb|right|Nyu-Yorkda teatr səhnəsi]] '''Teatr''' ([[yunanca]]: τό θέατρον théatron "''tamaşa yeri''"; və θεάομαι theaomai "''tamaşa etmək sözündəndir''") — dramaturji əsərlərin professional aktyorlar tərəfindən canlı ifa edildiyi, tamaşaçılar qarşısında səhnələşdirilən və müəyyən bədii forma, üslub və janrlarda təqdim olunan səhnə sənəti növü. Teatr tamaşası nümayiş olunan bina da teatr adlanır. == Tarixi == [[Fayl:DionysiusTheater.jpg|thumb|250px|Roma dövründə mövcud olan Dionis teatrının rekonstruksiyası]] Teatr [[rəqs]] formasında hələ [[daş dövrü]]ndə mövcud olsa da, onun yeni əsasları antik [[Yunanıstan]]da işlənir və teatr sənətinin inkişafına təkan verir. "Teatron"nun yaradılması ilə bir tərəfdən yunan [[demokratiya]]sının müzakirəsinə imkan verilmiş, digər tərəfdən dini bayramların keçirilməsi mümkün olmuşdur. Çünki, o dövrdə din və siyasət bir vəhdət kimi çıxış edirdi. [[Aristotel]] öz işlərində teatr elmini də əsaslandırmışdır. O hadisə, məkan və vaxtı dramada birləşdirməyi tələb etmişdir. Dini bayramların keçirilməsi üçün yaradılan "Dionis teatrı" teatr üçün prototip rolunu oynayırdı. O aralıq dənizi hövzəsində yerləşən Yunanıstan koloniyasına daxil olan bütün ölkələrə aparılmışdır. Tamaşaçılar yerindən başqa orada "skene", (hansı ki, sonra "sçene", yəni "səhnə" şəklində yayılmışdır) də qurulurdu. Yunan allahı Dionisin şərəfinə b.e.ə. 534-cü ildən drama, b.e.ə. 480-ci ildən başlayaraq isə komediya tamaşaları nümayiş etdirilirdi. O dövrdəki bütün dramlar yalnız bir neçə on illikdən sonra yenidən səhnəyə qoyulmuşdur. Romalılar [[Pun müharibələri]] dövründə yunan teatr mədəniyyətini mənimsəyirlər. Bütün [[Roma imperiyası]]nda teatrlar qurulur. Sonralar isə teatr öz əhəmiyyətini pantomimanın inkişafı ilə əlaqədər olaraq itirir. Orta əsrlərdə dini mövzulu tamaşaların teatrlarda səhnələşdirilməsi geniş yayılır. İntibah dövründə yenidən keçmişdə yayılmış olan dram və komediyalara üstünlük verilir. Teatrın şimali İtaliyada açıq havada oynanılan komediya forması (commedia erudita) geniş təşəkkül tapır . [[Nikkolo Makiavelli]] öz dövrünün məşhur komediya əsərlərini qələmə alır. Dramların məzmunu [[Aristotel]] təsəvvürünə əsaslanır. Teatr sənəti [[Barokko]] dövründə olduğu kimi hələ geniş yayılmamışdır. XVII əsrdə səhnədə oynanılan hadisələr gözəl dünyanın əksini göstərirdi. [[Feodalizm]]in tənəzzüllü və mütləqiyyətin qələbəsi köhnə dəyərləri dağıtmış və yeni düşüncə tərzini formalaşdırmışdır. Dünya və səhnə arasındakı müqayisə, hər bir şəxsə aid olan rolun oynanılması [[Vilyam Şekspir]] və [[Pedro Kalderon]]un əsərlərində özünə yer tapır. [[İnsan]] cəmiyyətin həqiqi üzü, [[allah]] rejissoru və tamaşaçısı ideologiyası o dövrün teatralikinin əsasını təşkil edirdi. [[Romantizm|Romantika]] dövründə teatr səhnələrində əsasən lirik pyeslər tamaşaya qoyulurdu və vacib insan hisslərinin ifadə olunmasına yer verilirdi. Yeni dövrdə teatr antik dövrdə mövcud olmuş xəttdən o qədər də kənara çıxmır. Teatr səhnələrinin mövzusu bu ərəfədə naturalizm, dadaizm, ekspressionalizm, sürrealizm, absurdizm və postmodernizm kimi cərəyanların təsirinə məruz qalır. Bu dövrdə teatr sənətinin inkişafında [[Antonin Artaud]], [[Konstantin Stanislavski]], [[Bertold Brext]], [[Stiven Berkof]], [[Samuel Bekert]] və [[Toni Kuşner]] kimi şəxslərin rolu olmuşdur. == Yaranması və inkişafı == [[Azərbaycan]]da teatr sənətinin kökləri xalqın fəaliyyəti, məişəti, şənlik və toy ənənələri, həmçinin dünyagörüşü ilə bağlıdır. Qədim tarixə malik "Sayaçı", "Novruz", "Gəvsəç" kimi mərasimlərdə xor, rəqs və dialoqla yanaşı, dramatik süjetə, hərəkətə, bəzən isə bədii surətə də rast gəlinir. "Novruz" mərasiminin mühüm epizodunu təşkil edən "Kosa-kosa" oyunu əsl teatr örnəyidir. Burada ardıcıl süjet, dramatik hərəkət, həmçinin xüsusi paltar geyinən maska taxan aktyor vardır. Bir neçə gün davam edən toy mərasimlərində ifa olunan "Xan-xan", "Mütriblərin rəqsi", "Gəlinlə qayınananın deyişməsi" və s. epizodlar, burada oyun və tamaşa ünsürlərinin müstəqil əhəmiyyət kəsb etdiyini göstərir. Ozan-aşıq məclislərində, "Zorxana" səhnələrində, kəndirbazların çıxışlarında, habelə qədimdə el arasında geniş yayılan "Yuğ" mərasimində də meydan teatrı ünsürləri güclü olmuşdur. Mərasim, ayin və oyunlardakı tamaşa elementləri müstəqil xalq teatrının yaranmasında mühüm rol oynamışdır. Uzaq zamanlardan bəri xalq arasında geniş yayılmış "Kosa-kosa", "Qaravəlli" (meydan teatrı formalarından biri), "Kilimarası", "Şah Səlim" (kukla tamaşaları) və s. [[Azərbaycan]]da xalq teatrının müstəqil tarixə malik olduğunu göstərir. Bu tamaşa biçimlərindən bir qismi sabit süjet üzərində qurulduğundan oyun xarakteri daşıdığı halda, başqa qismi xırda məzhəkələrdən ibarət repertuara malik olub, Azərbaycan xalq teatrının daha yetkin mərhələsini təşkil edirdi. [[Azərbaycan]] xalq teatrı realist özəllik daşımış və əməkçi təbəqələrlə bağlı olmuşdur. Xalq teatrının repertuarını müəyyən etik məzmunlu kiçik tamaşalar (farslar) təşkil etmişdir. "Kosa-gəlin", "Tapdıq çoban", "Tənbəl qardaş" (üçpərdəli komediya) və s. tamaşalar el arasında məşhur olmuşdur. Bu tamaşalarda, əsasən, kəndin təsərrüfat və məişət həyatı əksini tapmışdır. Nikbinlik onların başlıca xüsusiyyətidir. Həmin tamaşalarda gülüş bəzən ciddiləşib, acı kinayə, satiraya çevrilərək, adamların əmək, məişət və psixologiyasındakı qüsurları qamçılayırdı. Şiəliyi rəsmi dini təriqət kimi müdafiə edən Səfəvilər dövründə (XVI yüzil) xalqın şüuruna təsir göstərmək üçün müxtəlif vasitələrə əl atmışdır. Bu dövrdən "Şəbih" dini tamaşası geniş yayılmışdı. "Şəbih"lər [[Azərbaycan]]da professional teatrın yaranmasına səmərəli təsir göstərməklə yanaşı bir çox sənətçilərin səhnəyə gəlməsinə müəyyən imkan yaratmışdır. Azərbaycan professional teatrının təşəkkülündə xalq teatrı əhəmiyyətli rol oynamışdır. Azərbaycan teatrının tarixi M. F. Axundovun 1873-cü ilin mart və aprel aylarında [[Bakı]]da səhnəyə qoyulan "Lənkəran xanın vəziri" və "Hacı Qara" tamaşalarından başlanır. H. Zərdabinin təşəbbüsü, N. Vəzirov və Ə. Adıgözəlovun (Gorani) yaxından iştirakı ilə realni məktəbin şagirdləri tərəfindən göstərilən bu ilk həvəskar tamaşalar milli teatrın yaranması üçün qüdrətli təkan idi. Qabaqcıl [[Azərbaycan]] ziyalıları, sonralar Qori seminariyasını bitirən müəllimlər [[Şuşa]], [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] və başqa şəhərlərdə teatr tamaşaları düzəldir, eyni zamanda, bu tamaşalarda "aktyor" kimi çıxış edirdilər. Şuşada qabaqcıl müəllim və ziyalı qüvvələri Y. Məlik-Haqnəzərovun rəhbərliyi ilə yay tətilləri zamanı klubda və Xandəmirovun teatrında müntəzəm surətdə tamaşalar təşkil edir, M. F. Axundovun komediyalarını ("Xırs-quldurbasan", "Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah") oynayırdılar. M. F. Axundovun əsərlərindən ibarət tamaşalar verildiyi bəllidir. 1876-cı ildən M. F. Axundovun komediyaları [[Tbilisi|Tiflisd]]ə də oynanılmışdır (Azərbaycan dilində). Qabaqcıl ziyalılardan bir sıra komediya və vodevillərin müəllifi N. Vəzirov, B. Bədəlbəyov, Ə. Vəlibəyov, F. Köçərli, H. Sarıcalinski, Muxtar Muradov, İ. Şəfibəyov, məşhur xanəndə [[Cabbar Qaryağdıoğlu]] (Şuşa), M. Sidqi, C. Məmmədquluzadənin qardaşı Mirzə Ələkbər, dramaturq E. Sultanov (Naxçıvan), R. Əfəndiyev (Nuxa) və başqalarının fəaliyyəti özəlliklə qeyd olunmalıdır. 70–80-ci illərdə [[Azərbaycan]]ın müxtəlif şəhərlərində fəaliyyət göstərən teatr həvəskarları tədricən Bakıdakı teatr xadimləri ətrafında formalaşmağa başlayırlar. Ona görə də Bakının teatr həyatı 80-ci illərin axırlarına doğru yenidən canlanır və burada əsl mənada müəyyən bir teatr kollektivinin yaranmasına səbəb olur. 1887-ci ildən etibarən Bakıdakı teatr dəstəsinə H. Mahmudbəyov, S. M. Qənizadə və N. Vəliyev başçılıq edirlər. Onlar həmin dəstəni xeyli qüvvətləndirərək, truppa halına saldılar və bu truppa 1888 ildən artıq müstəqil teatr kollektivi kimi fəaliyyətə başladı. 1890-cı illərdən başlayaraq, N.Nərimanovun Azərbaycan teatrının ideyaca sağlam bir yöndə inkişaf etməsində, teatrda səhnə realizmi tələblərinin həyata keçirilməsində böyük xidməti olmuşdur. O, teatra xalqın ictimai şüurunu yüksəltməyin və zamanın qabaqcıl ideyalarını yaymağın mühüm vasitələrindən biri kimi qiymət verir və teatrdan tribuna kimi istifadə edirdi. N. Nərimanov ziyalı gəncləri aktyor truppasına dəvət edir, eyni zamanda özü də bir çox tamaşalarda baş rolları oynayırdı. 1896-cı ildə H. Zərdabi Bakıda "Birinci müsəlman dram truppası" adlı ilk professional teatr kollektivini təşkil etdi. 1897-ci ildə [[Bakı]]da ilk dəfə "Artistlər ittifaqı" yaradıldı. İnqilaba qədərki Azərbaycan teatrının repertuarı milli dramaturqların — M. F. Axundov, N. Vəzirov, H. Vəzirov, N. Nərimanov, Ə. Haqverdiyev, C. Məmmədquluzadə və başqalarının pyeslərindən tərtib olunur, həmçinin rus (N. V. Qoqol, İ. S. Turqenev, L. N. Tolstoy) və Qərbi Avropa (V. Şekspir, F. Şiller, H. Heyne, J. B. Molyer) klassiklərinin əsərləri ilə zənginləşdirilirdi. Azərbaycan teatrı ilk illərdən maarifçilik və demokratik ideyalara sadiq idi. M. F. Axundovun komediyaları ilə yanaşı, N. Vəzirovun "[[Müsibəti-Fəxrəddin|Müsibəti Fəxrədin]]", "Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük", Ə. Haqverdiyevin [[Dağılan tifaq (pyes)|"Dağılan tifaq]]", "Bəxtsiz cavan", "[[Ağaməhəmməd şah Qacar|Ağa Məhəmməd şah Qacar]]", N. Nərimanovun "Nadanlıq", "Nadir şah" pyeslərində feodal adətlər, mülkədar-kapitalist quruluşunun zülm və despotizmi cəhalətpərəstlik ifşa olunurdu. 1906-cı ildə Bakıda "Müsəlman dram artistləri" şirkəti yaradıldı. "Şirkət"ə məşhur teatr xadimi C. Zeynalov rəhbərlik edirdi. Təqiblərə, maddi çətinliklərə baxmayaraq, "Şirkət" arası kəsilmədən tamaşalar verir, repertuarını genişləndirirdi. Bu illərdə Bakının fəhlə rayonlarında tamaşalar göstərən dram dərnəkləri və teatr trppaları ("Balaxanı dram dərnəyi", "Həmiyyət") təşkil edildi. "Təkamül" qəzeti yanında yaradılmış "Həmiyyət" truppasının heyətində onun bilavasitə təşkilatçısı M. A. Əliyevdən başqa Ə. Rzayev, C. Hacınski və b. var idi. Truppanın üzvləri həm tamaşa hazırlayır, həm də tamaşaçı yığırdılar. Yaxşı bina tutmağa vəsait olmadığından, tamaşalar ticarət passajının "Qranvio" adlı salonunda verilirdi. 1906-cı ildə burada N. Nərimanovun "Nadanlıq" pyesi oynanmışdı. 1905 il inqilabından sonra Bakıda bir sıra "cəmiyyətlər" yaradılmasına icazə verilir, qabaqlar gizli fəaliyyət göstərən cəmiyyətlər açığa çıxırdı. Bunlardan biri də "Nicat" mədəni-maarif cəmiyyəti idi. 1907 ildə bu cəmiyyətin yanında teatr truppasının təşkil edilməsi həmin dövr teatr həyatında mühüm rol oynadı. 1908-ci ildə "Nicat" cəmiyyəti yanında H. Ərəblinski, S. Ruhulla, Ə. Vəli kimi professional aktyorları birləşdirən vahid dram truppası yaradıldı; onun daimi qarderobu, rekviziti var idi. Truppa həftədə bir-iki dəfə Tağıyev teatrında, həm də fəhlə rayonlarında tamşalar verirdi. Ə. Haqverdiyevin "Bəxtsiz cavan", "Ağa Məhəmməd şah Qacar", N. Nərimanovun "[[Nadir şah (tarixi faciə)|Nadir şah]]", N. Vəzirovun "Pəhləvanani-zamanə", Ş. Saminin "Qaveyi ahəngar", F. Şillerin "Qaçaqlar", N. Neynenin "Əlmənsur", V. Şekspirin "[[Otello]]", J. B. Molyerin "Zorən təbib", N. V. Qoqolun "Müfəttiş", "Evlənmə", L. N. Tolstoyun "Əvvəlinci şərabçı" kimi pyesləri məhz bu dövrdə Azərbaycan teatrının repertuarında mühüm yer tutdu. 1910-cu ildə "[[Səfa Cəmiyyəti|Səfa]]" adlı yeni mədəni maarif cəmiyyəti və onun yanında teatr şöbəsi yaradıldı. "Səfa" cəmiyyətinin dram truppası "Nicat"a nisbətən xeyli zəif idi. Ancaq "Nicat"ın aktyorları tədricən "Səfa"ya keçirdilər. Cəmiyyətin işində D. Bunyadzadə, şair Səməd Mənsur, aktyorlardan C. Zeynalov, A. M. Şərifzadə fəal iştirak edir, teatr tamaşalarına "Nicat"dan H. Ərəblinski, M. A. Əliyev, S. Ruhulla, H. Sarabski və b. vaxtaşırı dəvət olunurdular. "Səfa" cəmiyyətinin truppası tamaşa verməkdən başqa, teatın həyatı ilə bağlı mədəni-maarif işləri ilə də məşğul olurdu. 191-ci ildə truppa C. Zeynalovun səhnə fəaliyyətinin 25 illiyini, 1911-ci ildə M. F. Axundovun anadan olmasının 100 illiyini, 1913-cü ildə isə N. Vəzirovun ədəbi fəaliyyətinin 40 illiyini təntənə ilə qeyd etmişdi. "Şəfa" truppasının işində nəzəri cəlb edən cəhətlərdən biri də onun istər Azərbaycanın şəhər və kəndlərində, istərsə də daha geniş dairədə (Güney Qafqaz, Orta Asiya, Quzey Qafqaz, [[İran]] şəhərlərində, Həştərxanda, Kazanda və s.) qastrol tamaşaları təşkil etməsi idi. Ümumiyyətlə istər "Nicat", istərsə də "Səfa" cəmiyyətləri Azərbaycan teatrının təşkilat və yaradıcılıq baxımından möhkəmləndirilməsində müəyyən rol oynadılar. 1908-ci il yanvarın 12-də (yeni üsulla 25-də) Bakıda ilk milli opera — Ü. Hacıbəyovun "[[Leyli və Məcnun]]" əsərinin tamaşası ilə Azərbaycan professional musiqili teatrının əsası qoyuldu. Musiqili teatrın yarandığı ilk illərdə onun repertuarını Ü. Hacıbəyovun 1908–1913-cü illərdə yaratdığı "[[Leyli və Məcnun (Nizami)|Leyli və Məcnun]]", "[[Şeyx Sənan (opera)|Şeyx Sənan]]", "[[Rüstəm və Söhrab (opera, Ü.Hacıbəyov)|Rüstəm və Zöhrab]]", "Şah Abbas və Xurşid Banu", "[[Əsli və Kərəm]]" operaları, "Ər və arvad", "O olmasın, bu olsun", "Arşın mal alan" musiqili komediyaları təşkil edirdi. Sonrakı illərdə Azərbaycan musiqili teatrının repertuarı Z. Hacıbəyov ("Aşıq Qərib" operası, "Əlli yaşında cavan", "Evli ikən subay" musiqi komediyaları), M. Maqomayev ("Şah İsmayıl"), M. M. Kazımovski ("Vurhavur" musiqili komediyası), M. C. Əmirov ("Seyfəlmülk" operası) və başqalarının əsərləri ilə zənginləşdi. Ancaq özünün ayrıca repertuarı olmasına baxmayaraq, musiqili teatrda peşəkar ifaçılara böyük ehtiyac duyulurdu. Musiqili tamaşalarda H. Sarabski, M. Məmmədov (Bülbül), H. Hacıbababəyov, H. Terequlov, M. Bağırov, Ə. Ağdamski kimi opera müğənniləri ilə yanaşı, əsasən dram aktyorları H. Ərəblinski (rej. kimi) Ə. Hüseynzadə, H. Abbasov, A. və Y. Olenskayalar, R. Darablı, Ə. Anaplı və b. çıxış edirdilər. Musiqili teatr və dram teatrları arasında dəqiq bölgü aparılmamış, truppaların repertuarına həm dram, həm də musiqili əsərlər daxil edilmişdi (1910-cu illərdə musiqili tamaşalar üstünlük təşkil edirdi). 1916-cı ildə C. Məmmədquluzadənin "[[Ölülər (pyes)|Ölülər]]" komediyasının tamaşaya qoyulması Azərbaycan teatrının ideyaca yetkinləşdiyini göstərən bir olay idi. Bu tamaşa mövhumat və cəhalət, yalan və zülm dünyasına qarşı bir ittihamnamə kimi səslənərək böyük uğur qazandı.1917-ci ildə [[Bakı]]da "Müsəlmən artistləri ittifaqı" yaradıldı. A. M. Şərifzadə ittifaqa sədr seçildi. İttifaq bütün teatr dəstələrini öz ətrafına toplayaraq, yoldaşlıq münasibətləri əsasında tamaşalar verirdi. Ancaq bu ittifaq 1918-ci ilin mart ayınadək fəaliyyət göstərə bildi. Mayılov teatrının anterprenyorları binada [[Azərbaycan]] aktyorlarının çıxış etməsinə imkan vermirdilər. Aktyorların çoxu qastrol səfərlərində idi. Yalnız Ü. və Z. Hacıbəyov qardaşlarının truppası nisbətən müntəzəm fəaliyyət göstərirdi. Truppa öz tərkibində dram, [[opera]] və operetta artistlərini birləşdirirdi. Qabaqcıl, demokratik ideyalarla sıx bağlı olan [[Azərbaycan teatrı]] xalqın mədəni inkişafında mühüm rol oynamışdı. Ancaq, eyni zamanda, bu illərdə teatr hələ yüksək səhnə mədəniyyəti səviyyəsinə qalxmamışdı. == Klassik teatr növləri == Klassik teatrın dörd növü var: * Danışıq teatrı (dram, komediya, tamaşa) * Musiqi teatrı (opera, operetta, musiqi) * Rəqs teatrı (balet, milli rəqslər) * Fiqur (və ya kukla) teatrı (marionet teatrı, kölgə teatrı) Göstərilən sahələr üzrə çalışan sənətçilərin ixtisasları da bir-birindən fərqlənir: * Danışıq teatrında: Aktyorlar, rejissorlar, musiqiçilər; * Musiqi teatrında: Müğənnilər (solistlər və xor ifaçıları), orkestr musiqiçiləri, repetitorlar, dirijorlar, rejissorlar; * Rəqs teatrında: Rəqqasələr, xoroeqraflar, repetitorlar çalışır. == [[Azərbaycanda Teatr]] == <gallery> Şəkil:Puppet Theatre, Baku, 2010.jpg|[[Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı]] Şəkil:Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrı.jpg|[[Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı]] </gallery> == Həmçinin bax == * [[Azərbaycanda Teatr]] * [[Azərbaycan teatrlarının siyahısı]] * [[Forum teatr]] * [[Catra]] == Xarici keçidlər == * ''[[Aydın Talıbzadə]].'' [http://www.anl.az/el/t/ta_shtt.pdf Şərq teatr tarixi (ali məktəblər üçün dərslik)]. Bakı, 2008. * ''[[İlham Rəhimli]].'' [http://www.anl.az/el/r/Az_teatri_3_esr.pdf '''Üç əsrin yüz otuz ili (Azərbaycan Milli Dram Teatrı bu gün)''']. Bakı, "QAPP-POLİQRAF" Korporasiyasi, 2003, 264 s. * ''[[İlham Rəhimli]].'' [http://www.anl.az/el/r/ri_att.pdf '''Azərbaycan teatr tarixi (dərslik)''']. Bakı: Çaşıoğlu, 2005. * [http://azteatr.musigi-dunya.az/file.pl?id=137&lang=az '''Teatr tarixi haqqda mühazirələr'''] {{Teatr sənəti}} * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Teatr sənəti fəlsəfi-estetik kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.311-335] [[Kateqoriya:Teatr|*]] [[Kateqoriya:Yunan ixtiraları]] [[Kateqoriya:Dramlar]] [[Kateqoriya:Fəlsəfi nəzəriyyələr]] [[Kateqoriya:Teatr terminləri]] 7g7cun4d7z99t61oi6ozlx0xjxg76mk 0 54834 8985832 8984080 2026-07-02T11:30:48Z Philosopherazer 40686 8985832 wikitext text/x-wiki {{istinadsız}} [[Fayl:Muybridge race horse animated.gif|thumb|[[Edvard Maybric|Eduard Muybridc]] tərəfindən 1887-ci ildə çəkilmiş fotoqrafiya ardıcıllığından istifadə olunmuş animasiyalı GIF. Onun bu cür xronofotoqrafiya işləri, materialı hərəkətdə təkrar oynatmaq üçün düzgün üsul mövcud olmamışdan əvvəl qeydə alınmış ilk qısametrajlı filmlər kimi qəbul edilə bilər.]] '''Film''', '''kino''' və ya '''kinofilm''' – hərəkətli təsvirlərdən istifadə etməklə hekayələri, fikirləri, hisləri, gözəlliyi və müxtəlif düşüncələri bizə çatdıran [[vizual sənət]] sahəsidir. Buradakı təsvirlər səslə, çox nadir hallarda isə, digər vasitələrlə müşayiət olunur. [[Kinematoqrafiya]] sahəsinin qısaldılmış adı olan '''"sinema"''' sözü, tez-tez [[kino çəkilişi|film çəkilişi]] və ya [[kino sənayesi|film sənayesi]] sahələrinə istinadən işlədilir. Dünya kino tarixində ilk film 1896-cı ildə [[Lümyer qardaşları]] tərəfindən çəkilmişdir. [[Azərbaycan]]da isə ilk filmlər 1898-ci ildə fotoqraf və nasir [[Aleksandr Mişon]] tərəfindən çəkilmişdir. Hazırda filmlər [[kinoteatr]] və [[televiziya]]larda ağ-qara, rəngli, səssiz, səsli və [[Musiqili film|musiqili]] şəkildə nümayiş olunur. == Filmləri hazırlanması və yayımlanması == Filmdəki hərəkətli təsvirlər bəzi [[vizual effekt]]lər və ya bu kimi tekniki proseslərin birləşməsi nəticəsində [[CGI]], [[kompüter]] [[animasiya]]sı vasitəsilə ənənəvi [[animasiya]] üsulundan istifadə edərək yaradılır. Hazırlanmış [[Miniatür sənəti|miniatür təsvirlər]] və ya [[kinokamera]] vasitəsilə çəkilmiş şəkillər ardıcıl olaraq birləşdirilir və nəticədə hərəkətli illüstrasiyalar yaratmaq mümkün olur. Rəqəmsal istehsalın tətbiqindən əvvəl, film saniyədə 24 kadr və ya təsvir sürətlə çəkilmiş canlı hərəkətin bir sıra statik və ya hərəkətsiz şəkillərindən ibarət fiziki bir hərəkət zolağı idi. Buradakı şəkillərin ardıcıl hərəkəti nəticəsində şəkil illüstrasiyası yaranır. İzləyici hərəkətli təsvirləri izləyərkən onun beyni bunu "hərəkət edən təsvirlər" kimi qəbul edir, lakin bu şəkillərin ardıcıl düzülüşüdür. Ənənəvi olaraq, filmlər fotokimyəvi proses vasitəsilə sellüloid film fonduna yazılır və sonra [[kinoproyektor]] vasitəsilə böyük ekranda göstərilir. Müasir filmlər istehsal, distribüsiya və sərgiləmə (yayımlamaq) prosesi ilə tam rəqəmsal ola bilirlər, amma fotokimyəvi formalarda isə filmlərin yaranması analoji [[optik səs|optik soundtrak]] ilə bağlıdır. Filmi təşkil edən fərdi təsvirlər [[kadr]]lar adlanır. Ənənəvi sellüloid filmlərin proyeksiyasında fırlanan qapaq qaranlıq intervallara səbəb olur, çünki hər bir kadr öz növbəsində [[proyeksiya]] ediləcək vəziyyətə gətirilir, lakin tamaşaçı görmənin davamlılığı kimi tanınan təsirə görə fasilələri hiss etmir. Göz mənbəyi yox olduqdan sonra bir saniyə ərzində vizual görüntünü saxlayır. Hərəkətin qavranılması qismən "[[fay fenomeni]]" adlanan psixoloji təsirlə bağlıdır. "Film" adı ondan irəli gəlir ki, [[fotoqrafiya filmi]] ([[film fondu]] da adlanır) tarixən kinofilmlərin yazılması və nümayişi üçün vasitə olub. İngilis dilində fərdi filmlər üçün bir sıra terminlər (''picture'', ''motion pictures'', ''photoplay'' və ya ''flick'') var. [[ABŞ]]-də filmlər çox zaman ''movie'' kimi adlansa da, [[Avropa]]da ''film'' adı daha çox istifadə olunur. Film sözünün ingiliscədə ''big screen'', ''the silver screen'', ''the movies'' və ''cinema'' kimi sinonimlərinin işlədilməsi səciyyəvidir. Əvvəllər ''səhifə'' sözü ''ekran'' sözünün əvəzinə işlədilirdi. "Film" ümumiyyətlə uzun standartda çəkilən kommersiya video istehsalına istinad etmək üçün yaxşı termin deyil, çünki o konkret məna ifadə etmir və buna görə də düzgün şərh üçün kontekst tələb edir. == Tarixi == === Yaranması === Film sənətinin yaranması XX əsrdə göstərilən "sehrli lampa" ({{lang-la|Laterna magica}}) ilə başlayır. Bu qurğu ilə şüşə üzərində çəkilmiş şəkil ardıcıllığını (diaprojektora oxşar olaraq) divara salmaqla göstərmək olurdu. Qurğu əl ilə işləyirdi. 1832-ci ildə alman Simon Ştamfer və belçikalı Yozef Platyo bir-birindən xəbərsiz eyni vaxtda "canlı çarx"ı düzəldirlər. Bu çarx sehrli lampanın prinsipi ilə işləyirdi. O fırlandıqda onun üzərindəki şəkillərin ardıcıl hərəkəti nəticəsində səlis hərəkətli kadrlar almaq olurdu. Mühəndis Frans fon Uxatius 1845-ci ildə bu iki qurğunun kombinasiyasına əsaslanan yeni qurğu ixtira edir. Ancaq bu da uzun səhnələrin göstərilməsi üçün yararlı deyildi. İlk filmlərin əsasında cizgi dururdu. Filmin sonrakı inkişafı [[fotoqrafiya]] ilə bağlı idi. Yozef Niepse işığın müəyyən səthdə saxlanması üsulunu inkişaf etdirdikdən sonra Luiz Daqürr bu sahədə irəliyə doğru daha bir addım ataraq 1839-cu ildə özünün "Daqürretopiya" qurğusunu düzəldir. Bununla da ilk dəfə olaraq təbiətin əksini almaq mümkün olmuşdur. Daqürrotopiya əşyanın metal üzərindən foto pozitividir. Filmlərin çəkilişinə qədər hələ çox texniki maneələr aradan qaldırılmalı idi. Ayrıca şəkil üçün tətbiq olunan işıqlandırma vaxtı çox uzun idi. Bu sahədə dönüş 1872-ci ildə fotoqraf Edvard Meybridj tərəfindən atın hərəkətini çəkməsi ilə baş verir. Sonralar Ernst Kolrauş 1890-cı ildə [[Rayn]] ətrafında özü düzəltdiyi xronofotoqrafla ardıcıl şəkillər çəkir. Alman ixtiraçısı Ottomar Anşuts və fransız Etinne Marey düzəltdikləri "tez oxuyan elektrik qurğu" ilə bu sahədə irəliyə doğru növbəti addımı atmış olurlar. 1893-cü ildə Mareyin assistenti Demeni fotoxronoqrafiya qurğusuna patent alır. Fransız Luiz Le Prins İngiltərədə ilk birobyektivli film kamerasını düzəldir. 1888-ci ildə o bu [[kamera]] ilə şəkillər çəkir, bunlara artıq film demək mümkün idi. Luiz Le Prinsin ixtirası ilə tanış olmayan '''Villiyam Dikson''' 1891-ci ildə [[Tomas Edison]]un müəssisəsində kinetoskop və kinemotoqrafı ixtira edir. Bu qurğuda sellüloid film lentləri obyektivin qarşısından keçirilə bilirdi. Ancaq bu kinetoskopdan yalnız bir nəfərin istifadəsi mümkün idi. ==== Səssiz filmlər ==== [[Fayl:Edison Studio Bronxbis.jpg|thumb|Nyu-Yorkda Edison studiyasında film çəkilişi (1907)]] [[Fayl:Kino0.jpg|thumb|160px|"Potyomkin zirehli gəmisi" filmi üçün afişa]] Filmlər yarandığı ilk zamanlardan səssiz nümayiş etdirilmişlər. 1-ri noyabr 1895-ci ildə '''Skladovski''' qardaşları [[Berlin]]in klublarının birində düzəldikləri bioskop ilə 15 dəqiqəlik [[səssiz film]] nümayiş etdirirlər. Eyni vaxtda fransalı '''Lümyer''' qardaşları öz kinomoqraf (bu şəkil çəkən, köçürən və çalan qurğulardan ibarət idi) qurğusu ilə səssiz film göstərirlər. '''Skladovski''' qardaşlarından fərqli olaraq '''Lümyer''' qardaşları öz filmlərinin 22 mart 1895-ci ildə olan nümayişinə cəmiyyətin yuxarı təbəqəsinin nümayəndələrini də dəvət etmişdirlər. 28-i dekabr 1895-ci ildə [[Paris]]də filmin prezentasiyası baş tutur. '''Lümyer''' qardaşlarının düzəltdikləri qurğu '''Skladovski''' qardaşlarına mənsub olanı sıxışdırır. Çünki, '''Lümyer''' qardaşları bunun üçün böyük kapitala malik idilər. Səssiz filmlər çox qısa idilər. Onlar cəmi bir neçə saniyə göstərilərək, adi həyatı və müəyyən zarafatlarla dolu hadisələri təsvir edirdilər. İlk zamanlarda filmə olan maraq bunun üçün düzəldilmiş texniki inkişafla bağlı idi. Filmlərin mövzusuna maraq isə bir qədər gec yaranmışdır. '''Lümyer''' qardaşlarının çəkdiyi filmlər yalnız fotoqrafiyaya tamamlama kimi baxıla bilərdi. Bu canlı şəkillər yalnız dokumentasiya xarakteri daşıyırdılar. İngiltərəli '''Qeorq Smit''' 1902-ci ildə "Doktor" adlı film çəkərək ilk dəfə olaraq filmdə informasiya vermək yolunda addım atır. Onun filmində söhbət pişikdən gedirdi. Perspektivlərin, şəkillərin ölçülərinin dəyişdirilməsi və onların ritmik qaydada uzlaşdırılması ilə o "film dilini" yaratmışdır. İlk filmlər sırasında 1903-cü ildə '''Edvin Porter''' tərəfindən çəkilmiş, 12 dəqiqəlik "Qatarda böyük qarət" filmi böyük rol oynamışdır. Bu ilk [[vestern]] tipli filmdə qatara hücum, qaçış kimi tamaşalar təsvir olunmuşdur. 1910-cu ildən [[Hollivud]]da bir çox film ustaları öz müəssisələrini açırlar. Bu yerin seçilməsində əsas rolu oranın çəkişmələrdən uzaq və günəşli olması idi. Sonuncu amil film materialının işığa güclü həssas olması və günəşin yeganə işıqlandırma vasitəsi olması ucbatından çox vacib idi. Həmin vaxtlarda film sənəti həm [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-də, həm də ondan uzaqlarda inkişaf edirdi. İtaliya filmi Kabiria (1914) istehsal xərcləri üçün yeni miqyaslar qoyur. Qriffitin çəkdiyi "Millətin yaranması" (1915) və "Tolerantsızlıq" (1916) kimi filmlər məşhurlaşırlar. Həmin dövrdə komediyaçı [[Çarli Çaplin]]in filmləri çox sevilirdi. 1921-ci ildə çəkdiyi "[[Uşaq (film, 1921)|Uşaq]]" filmi ilə o çox böyük uğur qazanır. Rus film ustası [[Sergey Eyzenşteyn]] montaj texnikasının inkişafına təsir göstərir. Onun məşhur filmi "Potyomkin zirehli gəmisi" (1925) bir gəmidə üsyandan və matrosların Odessada rus ordusu ilə toqquşmasından söhbət açır. Bu filmdə işlədilən bir çox səhnələr öz yeniliyinə görə film tarixində tez-tez hallanır. ==== Danışan filmlər ==== Səsli filmlərin tarixi 1927-ci ildə [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-də "''Caz müğənnisi''" filmi ilə başlayır. Bu vaxtdan başlayaraq Amerika film istehsalçıları tezliklə səsli filmlərə keçirlər və bütün dünya üzrə bunun geniş yayılmasında aparıcı rol oynayırlar. İlk səsli filmlərin çəkilməsi müəyyən texniki problemlərlə bağlı idi. Dəqiq sinxronizasiya etmək çətinlik yaradırdı. Ona görə də, səsli filmlərin çəkilişi əsasən 1930-cu ildən başlayaraq vüsət alır. Bu sahədə Western Electric und Küchenmeister-Tobis-Klangfilm-Gruppe şirkətləri tanınmış idilər. 1930-cu ildən başlayaraq [[Paris]], [[London]] və [[Hollivud]] film sahəsində əsas mərkəzlərə çevrilirlər. Həmin ərəfədə Almaniyada nasional sosialistlərin hakimiyyətə gəlməsi ilə bu sahədə çalışan iki minə yaxın yəhudi əsilli mütəxəssis mühacirət edir və bununla [[Almaniya]]da bu sahə başqalarına nisbətən geri qalır. 1939-cu illər klassik Hollivud kinosu ərəfəsi sayılır. Burada çəkilən filmlərin mövzusu bəxt və ümid haqqında fantaziyalı təsəvvürlər idi. Filmlərin sonu isə həmişə yaxşılıqla qurtarırdı. Amerikada hökm sürən iqtisadi böhran zamanı belə filmlər rəğbətlə qarşılanırdı. 1940-cı ildən başlayaraq isə artıq filmlərdə realiq yer almağa başlayır. Amerika studiyaları film sənayesində özlərini möhkəmlədirlər. [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-nin [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə iştirakından sonra Amerika filmi propaqanda alətinə çevrilir. Bir çox film yaradıcıları, o cümlədən [[Çarli Çaplin]] və [[Volt Disney]]də anti faşist propaqandası ilə məşğul olurlar. İkinci dünya müharbəsindən sonra Amerikada film sənayesi öz inkişafı ilə irəliləyirdisə, Avropada bunu yenidən başlamaq lazım gəlirdi. Avropa filmi [[İtaliya]]dan başlayır. Ancaq bu filmlər kasıb malliyə imkanına görə qısa və çox zaman xüsusu effektsiz istehsal edilirdi və kənar adamların əsas rollarda iştirakı ilə çəkilirdi. Buna görə də, bu filmlərdə adi insanların həyatı təsvir edilirdi və bununla güclü sosial potensiala malik idi. [[Rejissor]] [[Roberto Rossellini]]nin çəkdiyi bu növ filmlərə ''neorealizm'' deyilirdi. Film sənətində növbətii inkişaf mərhələsi [[kinoteatr]]a rəqabət yaradan [[televizor]]un yaranması ilə əlaqədardır. Ona görə də, tamaşaçıları cəlb etmək üçün kino daha da inkişaf etdirilməli idi. Kinonu maraqlı etmək üçün bir çox texniki yeniliklər baş verir. Buna geniş format, stereo və rəngli filmləri misal göstərmək olar. Sonralar isə 3D filmləri yaradılır. === 1960–70-cı illərdə filmin inkişafı === Bu ərəfədə [[Hollivud]]un "qızıl dövrü" başa çatır. Məşhur [[Hollivud]] aktyorları artıq qocalmış və ya çoxları vəfat etmişdilər. Film studiyaları ''Jak Verner'' kimi yaşlı şəxslər tərəfindən idarə edilirdilər. Çəkilən filmlər çox vaxt reallıqdan uzaq mövzuları əhatə edirdi. Bununla azalan tamaşaçı kütləsini geri qazanmaq üçün az keyfiyyətli monumental və musiqili filmlərin çəkilməsinə studiyalar külli miqdarda maliyyə vəsaiti qoyurlar. Bu vaxt [[Avropa]]da film sənətində yeni kreativ cərəyanlar yaranmağa başlayır. Rejissorlar ketdikcə daha böyük əhəmiyyət kəsb edir və ssenarist kimi də ad qazanırlar. Belə bir təmayül isə Hollivud film sənayesində o qədər də hiss olunmurdu. 1950-ci illərin sonunda fransız ''Nuvel Vako'' (Nouvelle Vague) müəllif filmi olan "''Sonuncu nəfəsdə''" filmini çəkir. O dövrdə İngiltərədə mövcud olan "azad kino" buna paralel kimi göstərilə bilər. İngilis filmləri adətən fəhlə təbəqəsindən bəhs edir və sosial problemləri diqqət mərkəzinə gətirirdi. Yazıçı Alan Sillitoenin əsərləri maraqla filmə çəkilirdi. Latın Amerikasında da film sənayesi inkişaf etməkdə idi. Buradakı filmlərin əsas mövzusu əhalinin siyasi və iqtisadi təzyiqlərə qarşı apardığı mübarizəni əhatə edirdi. Belə adlanan "Sinema Novo" təkcə latın amerikasında deyil, başqa dövlətlrədə də bu mövzuda filmlərin çəkilməsinə təkan vermişdir. Məsələn bir çox [[şərqi Avropa]] dövlətlərində diktator rejimlərini tənqid edən filmlər meydana gəlir. [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] filmləri sonralar yendiən öz fəaliyyətini gücləndirir. [[Hollivud]]da yeni mərhələ başlayır. Bu Artur Bonni, Klide və Nik Nikolson (1967) kimi şəxslərin filmdəki rolları ilə başlayır. Amerika filmləri getdikcə siyasi, ictimai və getdikcə daha çox seks və ictimai qəddralıq mövzuları ilə məşğul olmağa başlayır. {| class="prettytable float-right" |- bgcolor=#DDDDDD | colspan=8 align="center" | '''Böyük film istehsal edən ölkələr<br>1975-ci ildə'''<ref name="Screen Digest">[http://www.fafo.at/download/WorldFilmProduction06.pdf Dünya üzrə film sitehsalı (Çıxarış)] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070927030420/http://www.fafo.at/download/WorldFilmProduction06.pdf |date=2007-09-27 }}, Screen Digest, S. 205–207</ref> |- style="background:#efefef" align="center" ! Ranqı ! Ölkə ! Sayı |- align="center" | 1. || [[Hindistan]] || 471 |- align="center" | 2. || [[Yaponiya]] || 333 |- align="center" | 3. || [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] || 258 |- align="center" | 4. || [[İtaliya]] || 230 |- align="center" | 5. || [[Fransa]] || 222 |- align="center" | … || [[Almaniya]] || 73 |- align="center" | … || [[İsveçrə]] || 15 |- align="center" | … || [[Avstriya]] || 6 |- align="center" ! colspan="2" | Dünya üzrə ümumi istehsal || 3.692 |} === 1990-cı illər === Doxsanıncı illərdə Hollivud film istehsalının maliyyə imkanları artır və çox vaxt bu başgiccələndirici bir həddə çatır. Bundan əlavə texniki imkanlar, kompyüterlə xüsusi effektlər çəkilən "''Döyüş''" və "''Fantaziya''" filmlərinin keyfiyyətlə yeni mərhələyə qalxmasına imkan vermişdir. Bu dövrdə çəkilmiş "''Titanik''", "Armaqeddon" və "''Jurastik parkı''" filmləri böyük gəlir gətirmişdir. Yeni inkişaf mərhələsində "''Blokbaster''" anlayışı daha populyar olmuşdur. Digər tərəfdən Amerikada azad film studiyaları da mühün nailiyyətlər əldə edirlər. Bu film istqaməti [[Hollivud]]dan fərqli olaraq aşağı büdcə və yüksək aktyorluq qabiliyyəti əsasında film bazarında uğur qazanmaq 80-cı illərdə çətin olsa da, sonralar rejisoor ''Kventin Tarantino'', ''Terri Qilliam'', ''Cim Carmusch'' və ''Koen-qardaşlarına'' böyük nailiyyətlər əldə etmək nəsib olur. 1990-cı illərin ən uğurlu filmləri sırasına ''Quzuların susması'', ''Jurastik parkı'', ''Şirlərin şahı'', ''Şindler siyahısı'', ''Qara eynəkli kişi'', ''Matris'', ''Amerika gözəli'' daxildirlər. === Yeni əsrdə === XXI (21-ci) əsrin başlanması ilə yüksək büdcəlı filmlərin çəkilişi davam etməkdədir. Bu arada fantastik filmlər daha geniş yer alır. Üzüklərin Hökümdarı trologiyası, ''Harri Potter'' və ''Ulduz Müharibəsi'' kimi filmlər tamaşıçılar arasında sevilən filmlərdəndir. [[Kompüter]] texnikasının inkişafı film texnikasından da yan keçməmişdir. Müasir filmlərin çəkilməsində animasiya filmləri də özünə geniş yer almışdır. Əsasən uşaqlar üçün nəzərdə tutulan bu filmlər köhnə multiplikasiya filmlərindən öz keyfiyyətləri ilə fərqlənirlər. Bu sahədə amerika studiyaları olan "Pixar" və "Disney"in filmləri böyük uğur gətirmişdir. == Azərbaycanda film == Azərbaycan film sənətinin tarixi 1898-ci il avqustun 2-dən başlayır. İlk filmlər fotoqraf və nasir A.M.Mişon tərəfindən çəkilmiş xronika süjetləri ("Bibiheybətdə neft fontanı yanğını", "Balaxanıda neft fontanı", "Şəhər bağında xalq gəzintisi", "Qafqaz rəqsi" və s.) və bir bədii kinosüjetdən ("İlişdin") ibarət idi. 1915-ci ildə Qafqazda Pirone qardaşlarının açdığı səhmdar cəmiyyətləri (ticarət evləri) tərəfindən [[Bakı]], [[Tbilisi|Tiflis]], [[İrəvan]] şəhərlərində prokat kontorları yaradılmışdır. 1915-ci ildə adı çəkilən cəmiyyət neft sənayeçilərinin pulu ilə M. Musabəyovun "Neft və milyonlar səltənətində" romanı əsasında eyni adlı ilk Azərbaycan bədii filminin çəkilişinə başladı. Filmi çəkmək üçün [[Sankt-Peterburq|Peterburqdan]] rejissor B.N.Svetlov dəvət olunmuşdur. Təbiət mənzərələri Bakıda və ətraf kəndlərdə, pavilyonla bağlı səhnələr isə Tiflisdə çəkilirdi. Filmdə Lütfəli bəy rolunu H.Ərəblinski oynamışdır.1916-cı ildə Bakıda [[Üzeyir Hacıbəyov|Ü.Hacıbəyovun]] [[Arşın mal alan (operetta)|"Arşın mal alan" operettası]] əsasında ilk Azərbaycan kinokomediyası çəkildi. 1919-cu ildə isə Azərbaycanın müstəqilliyinin ildönümü münasibətilə təntənə" adlı tammetrajlı film ekranlarda nümayiş etdirildi. 1923-cü ildə Azərbaycan Foto-Kino İdarəsi (AFKİ) təsis olundu. AFKİ ayrı-ayrı sahibkarların foto, kinoteatr və prokat kontorların milliləşdirilməsi və birləşdirilməsi tədbirlərini həyata keçirirdi. O zamanlar AFKİ-nin nəzdində Bakıda "Təyyarə", "Edison", "Milyon", "Ladya", "Mədənçi" və s. kinoteatrlar da var idi. 1924-cü ildə AFKİ ikiseriyalı "Qız Qalası əfsanəsi" (rejissor V.V. Vallyuzek) adlı bədii filmi ekranlara çıxardı. Etnoqrafik cəhətdən maraqlı olan bu filmdə müəlliflər Şərq ekzotikasından qaça bilməmişdilər. Azərbaycanda milli rejissor və aktyor kadrları hazırlamaq üçün 1925 ildə Ş.Mahmudbəyovun təşəbbüsü ilə AFKİ-nin nəzdində studiya təşkil edildi. [[Cəfər Cabbarlı|C.Cabbarlı]], M.Mikayılov, Ə.Tahirov və başqaları burada oxumuşdular. Filmlərin bədii keyfiyyətini yüksəltmək, milli kadrların inkişafına kömək məqsədilə Bakıya V.İ.Pudovkin, İ.A.Sevçenko, N.M.Şenqelaya, M.E.Çiaureli kimi məşhur kinorejissorları, eləcə də Q.M.Lemdeq, V.R. Lemke, A.V.Qalperin, İ.S.Frolov, Ə.M.Feldman, L.L.Kosmatov, V.M.Şneyder və başqa kinooperatorlar dəvət olunmuş, C.Cabbarlı, A.M.Şərifzadə və başqaları kino yaradıcılığı işinə cəlb edilmişdilər. AFKİ sonralar "Azdövlətkino" (1926–1930), "Azərkino" (1930–1933), "Azfilm" (1933), "Azdövlətsənayesi" (1934), "Azərfilm" (1935–1940), "Bakı kinostudiyası" (1941–1959) kimi adlar daşımışdır, 1961-ci ildən C.Cabbarlı adına [[Azərbaycanfilm|"Azərbaycanfilm" kinostudiyası]] adlanır. Xurafat və cəhalətə qarşı mübarizə, inqilab, qadın azadlığı ötən əsrin 20-ci illərində Azərbaycan kinosunun əsas mövzusu idi. "Bismillah" (1925, rejissorlar A.M.Şərifzadə, A.Valovo), "Vulkan üzərində ev" (1929, rejissor A.İ.Bek-Nazarov, "Ermənikino" ilə birqə), "Hacı Qara" (1929, rejissor A.M.Şərifzadə) kimi kino əsərləri, eləcə də öz azadlığı uğrunda mübarizə aparan Azərbaycan qadını obrazını bədii və real şəkildə ifadə edən "Sevil" (1929, rejissor A.İ.Bek-Nazarov) həmin dövrdə yaradılmış uğurlu filmlərdəndir. XX əsrin 20-ci illərində Bakıda yerli operatorlar və xarici kino şirkətlərinin nümayəndələri tərəfindən şəhərin həyatından, neft mədənlərindən bəhs edən kinoxronikalar və sənədli filmlər çəkilirdi. 1920 ildə "Bakıda 9 qızıl Ordunun rəsmi keçidi" adlı ilk xronika kinojurnalı çəkilmişdir. Həmin il "Şərq xalqlarının birinci qurultayı" xronika filmi də yaradıldı. Sonrakı illərdə müəyyən hadisələrlə bağlı kinoreportajlar hazırlandı: "Sovet Azərbaycanının 3-cü ildönümü" (1923), "Suraxanı neft mədənlərində yanğın" (1923) "Nəriman Nərimanovun dəfni" (1925), "M.Frunzenin Bakıya gəlməsi" (1925) və s. sənədli filmlərlə yanaşı, elmi-kütləvi filmlərin də istehsalına başlanıldı. 1925-ci ildə rejissor A.M.Şərifzadə respublikanın mədəni və iqtisadi həyatından bəhs edən "Azərbaycana səyahət" filminin çəkilişini başa çatdırdı. 20-ci illərdə Azərbaycan kinosunda tarixi-sənədli filmlərlə yanaşı, tamaşaçıları gənc respublikanın təsərrüfat və mədəni həyatındakı nailiyyətləri ilə tanış edən "Azərbaycan ekranı" kinojurnalı (ildə 4–5 nömrə) buraxılmağa başlandı. Bu illər Azərbaycan sənədli kinosunda M.Mikayılov, A.A.Litvinov, A.A.Makovski kimi istedadlı rejissorlar, V.P.Lemke, A.Valovoy, A.Tolçan, İ.S.Tartakovski, İ.S.Monakov kimi operatorlar çalışırdılar. 30 illərdə bu sahədə B.V.Pumyanski, S.Bədəlov, V.Yeremeyev, Ə.Həsənov, Ə.Ələkbərov və b. fəaliyyətə başladılar. Bu sənətkarların filmlərində ilk beşilliklərdə resublikanın həyatı, kolxoz quruculuğu, mədəniyyət sahəsindəki uğurlar, neft sənayesinin yeni texnika ilə təchiz və s. əksini tapmışdı. Sənədli filmin imkanları daxilində bitkin insan obrazı yaradılması sahəsindəki cəhdlər o dövrun bədii nailiyyətlərindəndir. 30-cu illərin əvvəllərində mövzusu müasir həyatdan alınmış, məişəti bədii şəkildə təsvir edən, eləcə də tarixi-inqilabi mövzulu filmlər çəkilirdi: "Lətif", "İsmət" (1930, 1934, rejissor M.Mikayılov), "Almaz" və "Yeni horizont" (1936, 1940, rejissorlar A.Quliyev, Q.M.Braqinski), "Bakılılar" (1938, rejissor V.V.Turin), "Kəndlilər" (1940, rejissor S.Mərdanov) və s. == Bəzi ölkələrdə == === Sovet filmləri === [[Sovet İttifaqı|Sovet]] filməri çox özünəməxsus idilər. Bu onunla izah olunur ki, o uzun illər dünyada bu sahədə baş verən yeniliklərdən izolyasiya olunmuş şəkildə fəaliyyət göstərmişdir. Sovet kinosu ilk uğuru səssiz filmlər dövründə qazanır. O dövrdə proletar kino sənətinində novatorluq Qərdbdə bir çoxları üçün maraqlı idi. ''[[Sergey Eyzenşteyn]]in'' işləri kinonun inkikşafına öz təsirini göstərir. Çılğınlı 20-ci illərdәn sonra [[SSRİ]]-də film sənəti sahəsində sakitlik hökm sürür. [[İkinci dünya müharibəsi]]ndən sonra tək-tək kütləvi auditoriya üçün nəzədə tutulan Sovet filmləri xaricdə nümayiş etdirilirdi. Bu ilk öncə onunla bağlı idi ki, sovet insanının həyatının məxsusiliyi naməlum və qərb tamaşıçıları üçün maraqsız idi. Bu filmlər onlar üçün çox primitiv görünürdü. Digər tərəfdən sovet filmləri üçün xarici bazar ideoloji səbəbədən bağlı idi. Ölkə daxilində isə əksinə Sovet filmləri populyar idilər və kinoteatrlar çox vaxt ağzına qədər dolurdu. Bu ölkəyə külli miqdarda gəlir gətirirdi. Onu da demək lazımdır ki, film sənətinin bir çox janrları senzura tərəfindən qadağan edilmişdir. Buna baxmayaraq SSRİ-də XX (20-ci) əsrin ikinci yarısında dünya filmləri sırasına daxil olan bir neçə istedadlı avanqard kino işləri görülür. "''[[Perestroyka]]''"dan sonra Sovet kinosunda da yeniləşmə özünü göstərir. Cəmiyyətdəki dəyişiklikləri təsvir edən yeni mövzularda filmlər çəkilməyə başlayır. === Hind filmləri === [[Hindistan]]da filmin tarixi 1896-cı ildə '''Lumyer''' qardaşlarının Vatson mehmanxansında öz kinematoqraflarının nümayişi ilə başlayır. Qısa müddət sonra, 1901-ci ildə ilk hind sənədli filmi çəkilir. Sənədli filmlərlə bərabər teatr filmləri də çəkilir. Bu qısa filmlər teatrlarda fasilə zamanı atraksiyon xarakterli nümayiş edilir. 1907-ci ildə ''Jamşedi Framji Madan'' Kalkuttada ilk kinostudiya olan ''Madan Teatre Company''-ni yaradır. Səssiz filmlər dövründə bu müəssisə əsas film istehsalçısına çevrilir. Ənənəvi hind [[teatr]]ı səhnə, rəqs və mahnı qarışığından ibarət idi. Bu ənənə sonralar filmlərdə də özünə yer alır. [[Avropa]]da olduğu kimi burada da film istehsalı texnikanın inkişafı ilə ayaqlaşmağa çalışır və illər keçdikcə çoxlu sayda müxtəlif mövzularda filmlər çəkilir. Hind filmi istehsalı əsasən ''Mumbay'' (keçmiş Bombey) şəhərində cəmləşmişdir. Ona görə də, buraya çox vaxt "Hollivuda" oxşar olaraq həm də "[[Bollivud]]" deyilir. Hind filmləri yerli adət ənənələr sıx bağlı olduğundan, dünyada o qədər də şöhrət qazana bilməmişdir. Ancaq hind filmləri keçmiş [[SSRİ]] məkanında populyar idi. Bu da müəyyən qədər siyasi durumla bağlı idi. Hind filminin əsas süjetləri gündəlik problemlər, məhəbbət, suç, qisas və bu kimi mövzulara toxunur. Hər bir hind filmini praktiki olaraq musiqili film janrına aid etmək olar. Son zamanlar [[Hindistan]]da da [[Avropa]] və [[Amerika]] filmlərinə oxşar olan filmlər çəkilməyə başlamışdır. [[Hindistan]]da ''Bollivuddan'' başqa sərbəst fəaliyyət göstərən başqa studiyalar da mövcuddur. Son zamanlar Avropada ardıcıl olaraq hind filmləri kinolarda nümayiş etdirlir və hind film qəhrəmanlarının iştirakı ilə böyük konsert-şou proqramları həyata keçirilir. Hal-hazırda [[Hindistan]] ölkə kimi istehsal olunan filmlərin sayına görə dünyada birinci yerdədir. == Film janrları == * '''[[Bioqrafik film]]lər''' — konkret şəxsin həyat və yaradıcılığından bəhs edən filmlərdir; * '''İstern''' - əsasən vətəndaş müharibələrindən bəhs edən bu filmlər SSRİ kino sənayesində uğur qazanmışdır<ref>Ssenari yaradıcılığı 2. (Televiziya serialları). Dərs vəsaiti. Bakı: 2020, - 176 s. İstifadə tarixi: 11.01.2023</ref>; * '''Macəra filmləri''' — çətin tapşırıqları olan qəhrəmanların sərgüzəştlərindən bəhs edən filmlərdir; * '''Dedektiv filmləri''' — törədilən cinayət və qatilin tapılma prosesi ilə bağlı olan filmlərdir; * '''Həbsxana filmləri''' — həbsxana həyatı, həbsxanadan qaçış ilə əlaqədar olan filmlərdir: * '''Komediya filmləri''' — bu filmlərin məqsədi izləyiciləri əyləndirmək, güldürməkdir. Əksər hallarda xoşbəxt sonluq ilə bitir; * '''Qorxu filmləri''' — qorxu hissi üzərində qurulmuş filmlərdir. Qorxu filmlərində qatil, [[ruh]], [[şeytan]], cin kimi personajlara və sehr (cadu), qan, qaranlıq kimi motivlərə tez-tez yer verilir; * '''Tarixi filmlər''' — önəmli tarixi hadisələrə (müharibələr, yeni kralın seçilməsi, islahatlar və s.) ilə bağlı filmlərdir; * '''Romantik filmlər''' — eşq, sevgi, evlilik üzərində qurulan filmlərdir; * '''Müharibə filmləri''' — döyüş səhnələri ilə zəngin olan, quru, su və ya hava döyüşləri ilə əlaqədar olan filmlərdir; * '''Pornoqrafik filmlər''' — [[Pornoqrafiya|porno]] səhnələri üzərində qurulmuş filmlərdir; * '''Dini məzmunlu filmlər''' — [[peyğəmbər]]lərin, dini liderlərin, böyük din xadimlərin (imam, [[keşiş]] və s.) həyatından, hər hansı dinin yaranması və yayılması ilə əlaqədar olan filmlərdir. * '''Animasiya filmləri''' — rəsmli, yaxud həcmli obyektləri müəyyən fazalarla hərəkət etdirib onların bu hərəkətini ardıcıl lentə almaqla yaranır. == Ədəbiyyat == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Kino sənəti fəlsəfi-estetik kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.411-438] == Həmçinin bax == * [[Film turizmi]] * [[Kinematoqraf]] * [[Kino Tarixi Muzeyi]] * [[Kino görüşü]] * [[Kinoda Türkiyə qadını]] * [[Kinofobiya]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Mənbə == * ''Geschichte des internationalen Films.'', hg. von Geoffrey Nowell-Smith (Hrsg.): Metzler, Stuttgart 1998, ISBN 3-476-01585-8 * ''Geschichte des deutschen Films'', hg. von Wolfgang Jacobsen, Anton Kaes, Hans H. Prinzler, Stuttgart: Metzler, 2. erw. Auflage 2004, ISBN 3-476-01952-7 * Werner Faulstich: ''Filmgeschichte''. Fink, Paderborn 2005, ISBN 3-8252-2638-7 * Corinna Müller: ''Vom Stummfilm zum Tonfilm.'' 2003, ISBN 3-7705-3925-7 * Peter B. Schumann, ''Handbuch des lateinamerikanischen Films'', Frankfurt am Main, 1982 [[Kateqoriya:Film| ]] [[Kateqoriya:Filmlər| ]] [[Kateqoriya:Kinematoqraf]] [[Kateqoriya:Kütləvi informasiya vasitələri]] [[Kateqoriya:XIX əsrin ixtiraları]] 9y1ynp9ghjb6dx9iq4boo33iuc39trv 0 55055 8985813 8983995 2026-07-02T11:22:25Z Philosopherazer 40686 8985813 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Jugglers Circus Amok by David Shankbone.jpg|thumb|Jonqlyorluq edən sirk ustaları çıxış zamanı]] '''Sirk''' ({{lang-la|Circus}} - "çevrə" deməkdir) — bir qrup [[artist]] və ya müəssisə tərəfindən [[akrobatika]], [[kloun]], [[sehrbazlıq]], [[heyvan]] oyunları kimi müxtəlif səhnələrlə həyata keçirilən sənət növü. Sirk peşəsi heyvanlarla işləməklə bərabər müxtəlif akrobatika və [[gimnastika]] kimi sahələri də özündə cəmləşdirir. Buraya həmçinin havada kəndir üzərində yerimək, [[velosiped]] sürmək, [[janqlyorluq]] etmək və həmçinin, yerdə [[idman]] növləri yerinə yetirilir. == Kloun == [[Fayl:Clown chili peppers.jpg|150px|thumb| Kloun]] [[Kloun]] daha mürəkkəb sirk [[janr]]ıdır. O bir neçə ixtisasa yiyələnmiş olur və başqa "nömrələrdə" onun çıxışı böyük maraq doğurur.[[Kloun]]un mənası gülməli çıxış deməkdir. == Sirkin tarixi == Sirkin yaranmasının qədim tarixi vardır. Onun kökü antik [[Roma]]dan başlayır. Keçən zaman ərəfəfəsində sirk sənəti də inkişaf etmiş və istər xarici görünüşündə (çevik [[karvan]] və [[teatr]] səhnələri), istərsə də [[atraksiyon]]ların aparılmasında ([[at]] [[teatr]]ı, [[pantomima]]) müəyyən dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Sirk sənəti adətən [[ailə]] sülaləsi şəklində mövcud olmuşdur. Klassik sirkin atası ingilis ''Filip Astli'' (1742–1814) sayılır. İllər keçdikcə sirkin inkişafına müxtəllif xalqların təsiri nəticəsində bu və ya digər sahədə öz üstünlüyünə malik milli sirklər yaranmağa başlamışdır. Avropada hələ də közəri halda fəaliyyət gösətərən sirklər mövcud olsa da bir çox Şərq ölkələrində sirk tetarları tikilmiş və burada mütəmadi olaraq öz proqramları ilə çıxış edirlər. Köçəri sirk ustaları avtomobil karvanlarında şəhər-şəhər gəzərək öz sənətləri ilə tamaşaçıları heyran edirlər. == Azərbaycanda milli sirk sənəti == [[Azərbaycan]]da milli sirk sənətinin tarixi çox qədimdir. Hələ qədim zamanlardan "Kovkan", "Zorxana" kimi milli xalq oyunlarında, cıdır yarışlarında, kəndirbazların və pəhləvanların çıxışlarında bugünkü peşəkar sirkin güc jonqlyorluğu, kəndirbazlıq, akrobatika, cigitlər və digər janrlarının elementləri mövcud olmuşdur. İlk peşəkar sirk - heyvanxana isə Azərbaycanda XIX əsrin 90-cı illərində məşhur Nikitin qardaşları tərəfindən tikilmişdir. Taxtadan tikilmiş həmin sirk binası az sonra yanır. 1905-ci ildə yeni, şəhərin başqa ərazisində sirk binası tikilərək istifadəyə verilmişdir. 1945-ci ildə ilk dəfə olaraq Azərbaycanın milli sirk truppası yaradılmışdır. Truppa yalnız sirk nömrələrindən ibarət olmayıb, tərkibinə estrada və balet artistlərinin çıxışları salınmışdı. Ənvər Quliyev, "Ulduz bacıları", kəndirbaz Əlixan və digər artistlərin nömrələrin çıxışlarından ibarət olan truppa fəaliyyəti dövründə "Zirvədən işıq" adlı proqramla keçmiş [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı|Sovet İttifaqının]] ərazisində və [[Afrika]], [[Asiya]], [[Amerika]] və Avropada daimi qastrollarda olmuşdur. 1967-ci ildə [[Bakı Dövlət Sirki]]nin [[memar]]ı E.İsmayılov və F.Leontyev olan hazırkı binası istifadəyə verilmişdir. Həmin dövr üçün texniki imkanlarına görə çox müasir sayılan bina memarlıq baxımından bu gün də əksər dünya sirkləri ilə rəqabət aparmağa qadirdir.İ == Maraqlı faktlar == [[Meksika]]da sirklərdə heyvanlardan istifadə qadağan edilmişdir <ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://lenta.ru/news/2014/06/10/circus/ |access-date=2014-06-10 |archive-date=2016-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160316111834/https://lenta.ru/news/2014/06/10/circus/ |url-status=live }}</ref>. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Sirk sənəti fəlsəfi-estetik kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.240-244] == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Qaralama}} [[Kateqoriya:Sirk]] [[Kateqoriya:Sirklər]] 8rgqbvjpq3yixql2g9yqtrpo5d6w8xv 0 55866 8985802 8984139 2026-07-02T11:15:39Z Philosopherazer 40686 8985802 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Sebastiano Ricci 002.jpg|thumb|Sebastiano Riççi: "İncəsənət alleqoriyası"]] '''İncəsənət''' — [[insan]] hisslərinin təsvir edən vasitədir. Həmçinin istənilən fəaliyyət sahəsində insanın göstərdiyi yüksək bacarıq, məharət də nəzərdə tutulur.<ref>{{cite web |url=https://veryimportantlot.com/ru/news/blog/chto-takoe-iskusstvo |title=Искусство: его суть, виды, жанры и история |author= |date= |website= |publisher=veryimportantlot.com |language= rus|access-date= 2 iyun 2023|archive-url=https://archive.today/20230602115250/https://veryimportantlot.com/ru/news/blog/chto-takoe-iskusstvo |archive-date= 2 iyun 2023}}</ref> İncəsənət [[mədəniyyət]]in tərkib hissəsi olan ictimai şüur növüdür. Bəşəriyyətin mənəvi mədəniyyətinin tərkib hissəsidir və praktik mənəvi qavramanın spesifik növüdür. Gerçəkliyin bədii əksi kimi görmə obrazlarında (təsviri incəsənət, [[memarlıq]]), səs obrazlarında ([[musiqi]]), sözdə ([[ədəbiyyat]]), həmçinin incəsənətin müəyyən növlərində sintez ilə ([[teatr]], [[kino]]) müəyyən olunur. İncəsənət dinləyici və ya tamaşaçıya informasiyanın [[qrafika]], [[musiqi]], [[rəqs]] və ya da bunların bir neçəsinin toplumundan ibarət olan [[teatr]], [[balet]], [[kinematoqrafiya]] ilə verilmə ustalığıdır. İncəsənət insanın mədəni fəaliyyətinə aid olduğundan onun kökü insanlar arasında kommunikasiya yarandığı dövrlərə gedib çıxır. Sonralar inkişaf nəticəsində o sərbəst mədəni-estetik prosesə çevrilərək öz sırf dillə bağlı mahiyyətindən kənara çıxır. Nəyin incəsənət adlandırılması bu və ya digər cəmiyyətin inkişafı dövründə malik olduğu estetik norma və dəyərləndirmə dərəcəsindən asılıdır. == İncəsənətin növləri == İncəsənətin növləri məqsədəuyğun şəkildə təsnifləşdirilmişdir. İncəsənətin bir neçə növləri onun maddi ehtiyaclarını təmin edir (sənətin bütün növləri, [[tibb]], [[əkinçilik]], [[mədəniyyət]], [[gimnastika]]). Bədii incəsənət isə asudə vaxt üçündür ([[musiqi]], [[rəqs]], [[poeziya]]). İncəsənətin bəzi növləri isə xüsusi bədii utilitar vəzifələri ilə bağlıdır. İncəsənət əsərlərinin yaradıcıları rəssamlar kimi tədricən üzə çıxmışlar. Əvvəl onların fəaliyyəti müxtəlif əşyaların istehsalçılarının əməyindən seçilmirdi. Məsələn: gildən hazırlanan qab vacib təsərrüfat əşyalarından biri idi və yarandığı gündən o sənət əsərinə dönərək, gözəllik təsəvvürü yaradır. İncəsənətin əsas növləri [[rəngkarlıq]], [[qrafika]], [[heykəltaraşlıq]], [[memarlıq]]dır. Hər bir xalqın öz mədəniyyəti, öz ayin sistemi var. Onlar ritual [[məbəd]] incəsənətinə və yaxud dünyəvi dinlər yaranandan sonra dini incəsənətə çevrilirlər. İncəsənət əsərinin yaranması xüsusi prosesdir, onun yaradıcısı estetik qanunları bilməli, bədii vasitəyə və texniki üsullara yiyələnməlidir. Bütün əsərlər biri-birindən seçilirlər, çünki yaradıcı öz fantaziyasına tabe olur, amma incəsənət əsərinin yaranması yaradıcılıq prosesidir, o müəyyən vaxtın qanunlarında və təsəvvürlərində yaranır. Ona görə incəsənət eststik funksiyalardan başqa tərbiyəedici, maarifləndirici, dərkedici funksiyasını daşıyır. == Filmoqrafiya == # [[Azərbaycan incəsənəti (film, 1934)]] # [[Azərbaycan incəsənəti (film, 1970)]] # [[Azərbaycan incəsənəti (film, 1988)]] == Həmçinin bax == * [[Azərbaycan musiqisi]] * [[Fotoqrafiya]] * [[Yaradıcılıq]] * [[Azərbaycan memarlığı]] * [[Azərbaycan xalçaları]] * [[Azərbaycan miniatürləri]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Vikianbar kateqoriyası|Art}} == Ədəbiyyat == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. İncəsənətdə gözəllik mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə// Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.130-181] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. İncəsənətın təsnifatı mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə// Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.182-188] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_2.pdf Adil Əsədov. Mahiyyətin gerçəkləşdirilmədən təqdimatı: incəsənət// Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 2. Bakı, Elm, 2024. s.103-121] * ''Samirə Mir-Bağırzadə.'' [http://www.anl.az/el/Kitab/2013/Azf-271360.pdf İncəsənət tarixi (dərslik). Bakı: 2012.] * ''Rasim Əfəndi''. [http://www.anl.az/el/Kitab/246248.pdf Azərbaycan incəsənəti]. Bakı: Şərq-Qərb, 2007. * ''[[Ziyadxan Əliyev (sənətşünas)|Ziyadxan Əliyev]], Aslan Xəlilov''. Azərbaycan incəsənəti: [http://www.anl.az/el/a/ai_1_1_29.pdf '''I cild'''] (uşaqlar üçün ensiklopedik məlumat kitabı). Bakı, 2010. [[Kateqoriya:İncəsənət| ]] [[Kateqoriya:Sənət]] plekodq33sfdax5uu4tq3r2vly8fxc4 0 56047 8985571 8864700 2026-07-02T05:19:14Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985571 wikitext text/x-wiki {{Təşkilat |tam adı = Beynəlxalq Əmək Təşkilatı |originalın dilindəki adı = International Labour Organization |abreviatura = BƏT <br>ILO |emblemi = ILO_logo.svg |şəkil = |növü = BMT agentliyi |fəaliyyət = |şüarı = |yaranma tarixi = 1919 |qeydiyyat tarixi = |dağılma tarixi = |dili = |mərkəzi = {{SWI}}, [[Cenevrə]] |sədri = Qay Rayder |büdcə = |üzvləri = |rəsmi saytı = http://www.ilo.org/ }} '''Beynəlxalq Əmək Təşkilatı''' — Əmək münasibətlərini tənzim edən [[BMT]]-nin ixtisaslaşmış qurumlarından biri. Beynəlxalq Əmək Təşkilatı (BƏT) 1919-cu ildə, I [[Dünya]] Müharibəsindən sonra, Versal müqaviləsi əsasında yaradılmışdır. 1919-cu ilin yanvar-aprel aylarında Dünya konfransının Əmək Komissiyasının [[Paris]]də və [[Versal]]da keçirilən I yığıncağında BƏT-in Konstitusiyası qəbul edilmişdir. Komissiyanın tərkibi doqquz dövlətin, Belçika, Kuba, Çexoslovakiya, Fransa, İtaliya, Yaponiya, Polşa, Birləşmiş Krallığın və ABŞ-nin nümayəndələrindən ibarət idi və komissiyaya Amerika Əmək Federasiyasının rəhbəri Samuel Gompers başçılıq edirdi. Komissiyanın tərkibində həm hökumətlərin, həm işəgötürənlərin, həm də işçilərin nümayəndələri iştirak etmişdilər. 1919-cu ilin oktyabr ayında Vaşinqtonda keçirilən I Beynəlxalq Əmək Konfransında BƏT-in altı Konvensiyası qəbul olunmuşdur. Bu konvensiyalar əsasən istehsalatda iş saatlarının normalarını, işsizlərin, anaların sosial müdafiəsini, qadınların, yeniyetmələrin gecə işlərini və həmçinin yeniyetmələrin minimal yaş həddini özündə əks etdirmişdir. 1920-ci ildən Cenevrədə yerləşən BƏT-in Beynəlxalq Əmək Bürosunun I direktoru, fransalı Albert Tomasın rəhbərliyi ilə 2 il ərzində 16 Beynəlxalq Əmək Konvensiyası və 18 Tövsiyə qəbul edilmişdir. 1926-cı ildə təşkilatın nəzdində ekspertlər komitəsi yaradılmış və indiyə qədər fəaliyyət göstərən bu komitənin tərkibini müstəqil hüquqşünaslar təşkil edir. 1939-cu ildə II Dünya Müharibəsinin qaçılmaz olduğu vaxtda amerikalı Con Vinant BƏT-in rəhbərliyinə gəlir. 1940-cı ilin may ayında təhlükəsizliklə bağlı BƏT-in ştab-ofisi müvəqqəti olaraq Kanadada yerləşdirilir. ABŞ-nin Böyük Britaniyada səfiri təyin olunması ilə əlaqədar 1941-ci ildə Con Vinantı irlandiyalı Eduard Pelan əvəz edir. Onun təşəbbüsü ilə II Dünya Müharibəsinin qızğın vaxtı Filadelfiyada 41 ölkənin hökumət, işəgötürən və işçilərin nümayəndələrinin iştirakı ilə Beynəlxalq Əmək Konfransının keçirilən yığıncağında Konstitusiyaya əlavələr haqqında Deklarasiya qəbul edildi. 1946-cı ildə BƏT yeni yaradılmış Birləşmiş Millətlər Təşkilatının ixtisaslaşdırılmış bölməsi kimi qəbul edilir. [[Amerika]]lı Devid Mors 1948–1970-ci illərdə BƏT-in baş direktoru olur. Bu dövrdə təşkilat özünün universal xarakterini alır, büdcəsi beş dəfə, əməkdaşların sayı dörd dəfə artır. BƏT-in 1960-cı ildə Cenevrədə Beynəlxalq sosial-əmək tədqiqatları institututu, 1965-ci ildə Turində Beynəlxalq Təhsil mərkəzi yaranır. Təşkilat özünün 50 illiyində, 1969-cu ildə Nobel mükafatına layiq görülür. 1970–1973-cü illərdə BƏT-na Böyük Britaniyalı Uilfred Cenks rəhbərlik edir və onu [[Fransa]]lı Fransis Blanşar əvəz edir. F.Blanşarın rəhbərliyi dövründə BƏT ölkələrlə əlaqələri genişləndirir. Təşkilat Polşanın diktaturadan azad olunmasında böyük rol oynayır. "Soyuq müharibə" dövründə BƏT-na belçikalı Mişel Nansenne rəhbərlik edir. 1999-cu ilin mart ayında BƏT-in rəhbərliyinə Çili nümayəndəsi Xuan Somaviya gəlir. Hazırda BƏT-in mənzil qərargahı Cenevrədə (İsveçrə) yerləşir. BƏT sosial iqtisadi, insan və əmək hüquqlarını müdafiə edən nüfuzlu beynəlxalq təşkilatdır. BƏT-in digər ixtisaslaşdırılmış təşkilatlardan əsas fərqi onda üçtərəfli təmsilçiliyin olmasıdır. Həm hökumətlərin, həm işəgötürənlərin, həm də işçilərin nümayəndələri BƏT-in bütün direktiv orqanlarında təmsil olunurlar və konvensiyaların, tövsiyələrin qəbul edilməsində iştirak edirlər. BƏT-in Ali orqanı ildə bir dəfə çağırılan Beynəlxalq Əmək Konfransıdır. Konfranslar arası dövrdə BƏT-in siyasətini həyata keçirən seçkili inzibati şuradır. BƏT-in daimi fəaliyyətində olan katibliyi Beynəlxalq Əmək Bürosudur. Başqa strukturlar, komitələr də fəaliyyət göstərir. BƏT-in Konfransı əmək sahəsinə dair beynəlxalq normativ sənədlərin qəbulu ilə bağlıdır. Bu sənədlər konvensiya və tövsiyələr şəklində olur. Konfrans həmçinin ölkələrin qoşulduğu konvensiyalara əməl etmələrinə nəzarət edir. Azərbaycan Respublikası 12 may 1992-ci ildə bu təşkilata üzv olmuş, onun 57 Konvensiyasına qoşularaq burada təsbit olunmuş prinsip və normaları qəbul etmişdir. == İdarəetmə, təşkilat və üzvlük == Birləşmiş Millətlər Təşkilatının digər ixtisaslaşmış qurumlarından fərqli olaraq, Beynəlxalq Əmək Təşkilatı, 187 üzv dövlətin hökumətlərini, işəgötürənləri və işçilərini bir araya gətirən, əmək standartlarını təyin etmək, bütün qadın və kişilər üçün layiqli əməyi təşviq edən siyasət hazırlamaq və hazırlamaq üçün bir araya gətirən üçlü idarəetmə quruluşuna malikdir. Quruluş hər üç qrupun fikirlərinin Beynəlxalq Əmək Təşkilatının əmək standartlarında, siyasətdə və proqramlarda əks olunmasını təmin etmək məqsədi daşıyır. === İdarəetmə orqanı === İdarəetmə orqanı Beynəlxalq Əmək Təşkilatının icraedici orqanıdır. İldə üç dəfə, mart, iyun və noyabr aylarında iclas keçirir. Beynəlxalq Əmək Təşkilatının [[siyasət]]i ilə bağlı [[qərar]]lar qəbul edir, Beynəlxalq Əmək Konfransının gündəliyini təyin edir, [[Təşkilat]]ın [[Proqram]]ı və [[Büdcə]] [[layihə]]sini [[konfrans]]a təqdim etmək üçün qəbul edir, Baş Direktoru seçir, üzv [[ölkə]]lərdən əmək məsələlərinə dair məlumat tələb edir, [[komissiya]]lar təyin edir [[araşdırma]] aparır və Beynəlxalq Əmək Bürosunun işinə nəzarət edir. Juan Somava 1999-cu ildən 2012-ci ilin [[Oktyabr]] ayına qədər Beynəlxalq Əmək Təşkilatının Baş direktoru olmuşdur.Beynəlxalq Əmək Təşkilatının İdarəetmə Şurası Qay Rayderi 2016-cı ilin noyabrında ikinci beş illik müddətə yenidən baş direktor seçdi.<ref>{{cite web | title=Guy Ryder re-elected as ILO Director-General for a second term | work=ilo.org | url=https://www.ilo.org/global/about-the-ilo/newsroom/news/WCMS_534283/lang--en/index.htm | access-date=2020-05-27 | archive-date=2019-12-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191231190818/http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/newsroom/news/WCMS_534283/lang--en/index.htm | url-status=live }}</ref> Bu idarəetmə orqanı 56 [[rəhbər]] [[üzv]]dən (28 hökumət, 14 işəgötürən və 14 işçi üzv) və 66 [[üzv]]dən (28 hökumət, 19 işəgötürən və 19 işçi üzv) ibarətdir. [[Rəhbər]] [[üzv]]lərdən 10-u daimidir. Onlar [[sənaye]] əhəmiyyəti daşıyan [[dövlət]]lərdir. ([[Braziliya]], [[Çin]], [[Fransa]], [[Almaniya]], [[Hindistan]], [[İtaliya]], [[Yaponiya]], [[Rusiya Federasiyası]], [[Birləşmiş Krallıq]] və [[ABŞ]])<ref>{{cite web|title=Governing Body|url=http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/how-the-ilo-works/governing-body/lang--en/index.htm|publisher=ilo.org|accessdate=24 May 2012|archive-date=6 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190706125858/http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/how-the-ilo-works/governing-body/lang--en/index.htm|url-status=live}}</ref> idarəetmə orqanının digər üzvləri konfrans tərəfindən üç ildən bir seçilir (son seçkilər 2017-ci ilin iyun ayında keçirilmişdir). İşəgötürən və İşçi üzvləri fərdi olaraq seçilirlər.<ref>[[s:Constitution of the International Labour Organization|Article 7, ILO Constitution]]</ref><ref>{{cite web|title=ILO Constitution|url=http://www.ilo.org/public/english/bureau/leg/amend/index.htm|publisher=ilo.org|access-date=2020-05-27|archive-date=2016-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326095535/http://www.ilo.org/public/english/bureau/leg/amend/index.htm|url-status=live}}</ref> === Beynəlxalq Əmək Konfransı === Beynəlxalq Əmək Təşkilatı ildə bir dəfə Beynəlxalq Əmək Təşkilatının geniş siyasətini, o cümlədən [[Konvensiya]] və [[tövsiyə]]lərini müəyyən etmək üçün [[Cenevrə]]də Beynəlxalq əmək konfransı təşkil edir.<ref>{{cite web|title=International Labour Conference|url=http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/how-the-ilo-works/international-labour-conference/lang--en/index.htm|publisher=ilo.org|accessdate=24 May 2012|archive-date=23 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123152900/https://www.ilo.org/global/about-the-ilo/how-the-ilo-works/international-labour-conference/lang--en/index.htm|url-status=live}}</ref> "Beynəlxalq əmək parlamenti" olaraq da tanınan konfrans Beynəlxalq Əmək Təşkilatının ümumi [[siyasət]]i, [[iş]] [[proqram]]ı və [[büdcə]]si ilə əlaqədar qərarlar qəbul edir və [[İdarə Heyəti]]ni seçir. Hər bir [[üzv]] [[dövlət]] bir nümayəndə heyəti ilə təmsil olunur: [[iki]] [[hökumət]] [[nümayəndə]]si, işəgötürənin nümayəndəsi, işçinin nümayəndəsi və onların müvafiq məsləhətçiləri. Onların hamısı fərdi [[səs]] [[hüquq]]una malikdirlər və nümayəndə heyətinin üzvü olan [[dövlət]]in [[əhali]]sinin [[say]]ından asılı olmayaraq, bütün [[səs]]lər bərabərdir. İşəgötürən və işçi nümayəndələri adətən işəgötürənlərin və işçilərin ən çox təmsil olunan [[milli]] [[təşkilat]]ları ilə razılaşdırılaraq seçilirlər.Bütün nümayəndələr eyni [[hüquq]]lara malikdirlər və [[blok]]larda [[səs]] verməyə borclu deyillər. Nümayəndələr eyni [[hüquq]]lara malikdirlər, öz [[fikir]]lərini sərbəst şəkildə ifadə edə və istədikləri kimi [[səs]] verə bilərlər.Bu cür [[fikir]] [[müxtəlif]]liyi çox böyük əksəriyyətlə və ya [[yekdillik]]lə [[qərar]]ların qəbul edilməsinə mane olmur. Konfransda [[dövlət]] [[baş]]çıları və [[baş nazir]]lər də iştirak edirlər. Həm [[hökumət]], həm də digər beynəlxalq [[təşkilat]]lar [[müşahidə]]çi kimi iştirak edirlər. === Üzvlük === [[Fayl:International Labour Organization flag.jpg|thumb|Beynəlxalq Əmək Təşkilatının bayrağı]] Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 187 [[dövlət]] [[üzv]]ü var. [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]]na [[üzv]] 193 [[dövlət]]dən 186-sı və [[Kuk adaları]] Beynəlxalq Əmək Təşkilatının [[üzv]]üdür.<ref>{{cite web|title=ILO Constitution Article 3|url=http://www.ilo.org/ilolex/english/constq.htm|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20091225111436/http://www.ilo.org/ilolex/english/constq.htm|url-status=dead|archive-date=25 Dekabr 2009|publisher=Ilo.org|accessdate=2 İyun 2012}}</ref> Beynəlxalq Əmək Təşkilatına [[üzv]] olmayan [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]]nın [[üzv]]ü olan [[ölkə]]lər [[Andorra]], [[Butan]], [[Lixtenşteyn]], [[Mikroneziya]], [[Monako]], [[Nauru]] və [[Şimali Koreya]]dır. Beynəlxalq Əmək Təşkilatının [[Konstitusiya]]sı [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]]nın hər bir [[üzv]]ünə Beynəlxalq Əmək Təşkilatının [[üzv]]ü olmağa icazə verir. [[Üzv]]lüyü əldə etmək üçün [[ölkə]] Beynəlxalq Əmək Təşkilatının [[Nizamnamə]]sindən irəli gələn bütün [[öhdəlik]]ləri öz üzərinə götürdüyü barədə Baş direktora məlumat verməlidir.<ref name=EotN-Membership>{{cite web|title=The International Labour Organization (ILO) – Membership|url=http://www.nationsencyclopedia.com/United-Nations-Related-Agencies/The-International-Labour-Organization-ILO-MEMBERSHIP.html|encyclopedia=Encyclopedia of the Nations|publisher=Advameg, Inc.|accessdate=16 Avqust 2012|year=2012|archive-date=2019-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714065506/https://www.nationsencyclopedia.com/United-Nations-Related-Agencies/The-International-Labour-Organization-ILO-MEMBERSHIP.html|url-status=live}}</ref> Digər [[dövlət]]lər Beynəlxalq Əmək Təşkilatının [[Baş]] [[Konfrans]]ında [[hökumət]] nümayəndələrinin [[səs]]lərinin üçdə ikisi də daxil olmaqla, bütün nümayəndələrin [[səs]]lərinin üçdə iki səs çoxluğu ilə qəbul edilə bilər. [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]]na [[üzv]] olmayan [[Kuk Adaları]], 2015-ci ilin iyununda Beynəlxalq Əmək Təşkilatına qoşuldu. [[İkinci Dünya müharibəsi]]ndən sonra [[təşkilat]]ın yeni [[Konstitusiya]]sı qüvvəyə mindikdən sonra Beynəlxalq Əmək Təşkilatının [[üzv]]ləri millətlər liqası nəzdində avtomatik olaraq [[üzv]] oldular. === BMT daxilindəki mövqeyi === Beynəlxalq Əmək Təşkilatı, [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]]nın ixtisaslaşmış bir qurumudur.<ref>{{cite web|title=International Labour Organization|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/290987/International-Labour-Organization-ILO|publisher=britannica.com|accessdate=24 May 2012|archive-date=21 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150521190247/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/290987/International-Labour-Organization-ILO|url-status=live}}</ref> Beynəlxalq inkişaf üzərində işləyən [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]]nın digər ixtisaslaşmış qurumlarında olduğu kimi, Beynəlxalq Əmək Təşkilatı [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]]nın İnkişaf Qrupunun üzvüdür.<ref>{{cite web |url=http://www.undg.org/index.cfm?P=13p |title=Archived copy |accessdate=2011-05-22 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013125243/http://www.undg.org/index.cfm?P=13p |archivedate=13 Oktyabr 2013}}</ref> == Normativ fəaliyyətlər == === Konvensiyalar === 2018-ci ilin iyul ayına qədər Beynəlxalq Əmək Təşkilatı, 189 konvensiya qəbul edib.Əgər Bu konvensiyalar kifayət qədər [[hökumət]] tərəfindən ratifikasiya edilərsə, onlar qüvvəyə minir.Lakin Beynəlxalq Əmək Təşkilatının Konvensiyaları ratifikasiyadan asılı olmayaraq Beynəlxalq əmək standartları hesab edilir.Konvensiya qüvvəyə mindikdə bu, onu ratifikasiya edən [[dövlət]]lər üçün onun müddəalarını tətbiq etmək üçün [[hüquq]]i öhdəlik yaradır. Hər il Beynəlxalq Əmək Konfransı Standartların Tətbiqi Komitəsi standartların tətbiqinə dair bir sıra Beynəlxalq əmək standartlarının pozulmasını nəzərdən keçirir. [[Hökumət]]lər ratifikasiya etdikləri konvensiyalara dair öhdəliklərinin yerinə yetirilməsini ətraflı təsvir edən məruzələr təqdim etməlidirlər.[[Üzv]] [[dövlət]]lər tərəfindən ratifikasiya olunmayan konvensiyalar onların tövsiyələri ilə eyni [[hüquq]]i qüvvəyə malikdir. 1998-ci ildə 86-cı Beynəlxalq əmək konfransı əmək sahəsində əsas prinsiplər və [[hüquq]]lar haqqında Bəyannamə qəbul etmişdir. Bu bəyannamə siyasətin dörd əsas istiqamətini ehtiva edir:<ref name=ILO-Declaration>{{cite web|title=ILO Declaration on Fundamental Principles and Rights at Work|url=http://www.ilo.org/declaration/lang--en/index.htm|work=Rights at Work|publisher=International Labour Organization|accessdate=16 Avqust 2012|year=1998|archive-date=2021-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126014805/http://www.ilo.org/declaration/lang--en/index.htm|url-status=live}}</ref> * İşçilərin sərbəst birləşmək və kollektiv sövdələşmə hüququ * İcbari və məcburi əməyə son qoymaq * Məcburi uşaq əməyinə son qoymaq * İşçilər arasında ədalətsiz ayrı-seçkiliyə son qoymaq Beynəlxalq Əmək Təşkilatı bildirir ki, onun [[üzv]]ləri Beynəlxalq Əmək Təşkilatının müvafiq konvensiyalarında təsbit edilmiş bu prinsiplərə tam əməl etməyə çalışmalıdırlar. Beynəlxalq Əmək Təşkilatının əsas prinsiplərini özündə əks etdirən konvensiyaları hazırda [[üzv]] [[dövlət]]lərin əksəriyyəti tərəfindən ratifikasiya olunub..<ref>See the list of ratifications at [https://web.archive.org/web/20120408000616/http://www.ilo.org/ilolex/english/docs/declworld.htm Ilo.org]</ref> === Protokollar === Bu mexanizm konvensiyalara dəyişikliklər etmək və ya müxtəlif bəndlər üzrə müddəalar əlavə etmək yolu ilə öhdəlikləri gücləndirmək üçün istifadə olunur. Protokollar Konvensiyaya həmişə bağlıdır, hətta Beynəlxalq Müqavilələr olsa belə, onlar öz-özlüyündə mövcud deyildir. Konvensiyalarda olduğu kimi, protokollar da ratifikasiya oluna bilər. === Tövsiyələr === Tövsiyələr konvensiyaların məcburi qüvvəsinə malik deyil və ratifikasiya olunmur.Tövsiyələr ən son əlavə və ya daha ətraflı müddəalara əlavə etmək üçün konvensiyalarla eyni vaxtda qəbul edilə bilər. Digər hallarda tövsiyələr ayrıca qəbul edilə və konkret konvensiyalarla bağlı olmayan məsələlərlə bağlı ola bilər.<ref>{{cite web|url=http://www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12010:0::NO:::|title=Recommendations|website=www.ilo.org|access-date=2020-05-28|archive-date=2019-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190628141122/http://www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12010:0::NO:::|url-status=live}}</ref> == Tarixi == === Mənşəyi === Beynəlxalq Əmək Təşkilatı [[Birinci Dünya müharibəsi]]ndən sonra Millətlər Birliyinin bir agentliyi olaraq qurularkən, onun təsisçiləri 1919-cu ilə qədər sosial düşüncə və fəaliyyətdə böyük addımlar atmışlar. Əsas [[üzv]]lərin hamısı bir-birlərini əvvəllər yaradılan özəl peşəkar və ideoloji şəbəkələrdən tanıyırdılar. Sosial siyasət haqqında bilik, təcrübə və fikir mübadiləsi aparıldı.1900-cü ildə yaradılmış Beynəlxalq əmək qanunvericiliyi Assosiasiyası (IALL) və ikinci beynəlmiləl sosialist siyasi şəbəkələri "epistemik icmalar" Beynəlxalq əmək siyasətinin institutlaşdırılmasında həlledici amil olmuşdur.<ref name="VanDaele">{{cite journal|author=VanDaele, Jasmien|title=Engineering Social Peace: Networks, Ideas, And the Founding of the International Labour Organization|url=https://archive.org/details/sim_international-review-of-social-history_2005-12_50_3/page/435|journal=International Review of Social History|year= 2005 |volume=50|issue=3|pages= 435–466|doi=10.1017/S0020859005002178|doi-access=free |issn=0020-8590 }}</ref> [[Birinci Dünya müharibəsi]]ndən sonrakı eyforiya dövründə, "mümkün cəmiyyət" ideyası Beynəlxalq Əmək Təşkilatı memarlarının sosial mühəndisliyinin arxasında mühüm katalizator rolunu oynadı. Yeni bir intizam olaraq, beynəlxalq əmək hüququ sosial islahatların həyata keçirilməsi üçün faydalı bir vasitə oldu.Beynəlxalq Əmək Təşkilatının təsisçiləri olan [[üzv]]lərin utopik idealları-sosial ədalət və layiqli əmək hüququ-1919-cu il [[Paris Sülh konfransı]]nda əldə edilmiş diplomatik və siyasi kompromislərlə dəyişdirilərək, idealizm və praqmatizm arasında tarazlıq nümayiş etdirildi.<ref name="VanDaele" /> [[Birinci Dünya müharibəsi]] illərində beynəlxalq işçi hərəkatı müharibə dövründə əmək dəstəyinə görə kompensasiya kimi hazırlanan işçi sinifləri üçün hərtərəfli müdafiə proqramını təklif etdi.{{clarify|date=Avqust 2012}} [[Müharibə]]dən sonrakı yenidənqurma və həmkarlar ittifaqlarının müdafiəsi [[Birinci Dünya müharibəsi]] zamanı və sonra bir çox [[ölkə]]lərin diqqətini cəlb etmişdir. [[Böyük Britaniya]]da, Yenidənqurma Komissiyasının alt komitəsi olan Uitli Komissiyası,öz yekun məruzəsində 1918-ci ilin iyulunda bütün dünyada "sənaye şuraları" nı yaratmağı tövsiyə etdi.[[Böyük Britaniya]]nın [[leyborist partiyası]] öz yenidənqurma proqramını "Leyboristlər və yeni sosial qayda"adlı sənəddə dərc edib.<ref>Haimson, Leopold H. and Sapelli, Giulio. ''Strikes, Social Conflict, and the First World War: An International Perspective.'' Milan: Fondazione Giangiacomo Feltrinelli, 1992. {{ISBN|88-07-99047-4}}</ref><ref>{{cite journal|author=Shapiro, Stanley|title=The Passage of Power: Labor and the New Social Order|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-american-philosophical-society_1976-12-29_120_6/page/n47|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|volume=120|year=1976|jstor=986599|issue=6|pages=464–474}}</ref> 1918-ci ilin fevralında Üçüncü İttifaqlararası işçi və Sosialist konfransı ([[Böyük Britaniya]], [[Fransa]], [[Belçika]] və [[İtaliya]]dan olan nümayəndələri təmsil edən) beynəlxalq əmək hüquqları orqanı, gizli diplomatiyaya son qoyulması və digər məqsədləri müdafiə edərək hesabatını verdi.<ref>Iwao Frederick ''International Labour Legislation''. Clark, N.J.: Lawbook Exchange, 2005. {{ISBN|1-58477-461-4}}</ref><ref name="Foner">Foner, Philip S. ''History of the Labor Movement in the United States. Vol. 7: Labor and World War I, 1914–1918.'' New York: International Publishers, 1987. {{ISBN|0-7178-0638-3}}</ref> === Berndə Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Federasiyasının konfransı === Müharibə sona çatdıqda, müharibədən sonrakı dünya üçün iki rəqib təklif meydana çıxdı. Birincisi,1919-cu ilin iyulunda [[İsveçrə]]nin [[Bern]] şəhərində, müşavirə çağıran, Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Federasiyası tərəfindən təklif edildi. [[Bern]]də keçirilən müşavirədə həm Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Federasiyasının gələcəyi, həm də əvvəlki bir neçə ildə edilmiş müxtəlif təkliflər nəzərdən keçirilməliydi. Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Federasiyası həmçinin Mərkəzi fövqəldövlətlərdən nümayəndələrin bərabər hüquqlarla daxil edilməsini təklif edib.Amerika Əmək Federasiyasının prezidenti Samuel Qompers bu görüşü boykot edərək Mərkəzi fövqəldövlətlərin nümayəndələrinin müharibənin başlamasında öz ölkələrinin roluna görə təqsirinin tanınmasını istəyib. Bunun əvəzinə, Qompers [[Paris]]də [[prezident]] [[Vudro Vilsonun 14 maddəsi]] bir platforma olaraq qəbul edəcək bir toplantısına üstünlük verdi.Amerika Əmək Federasiyasının boykot etməsinə baxmayaraq, [[Bern]]də görüş planlaşdırıldığı kimi davam etdi. [[Bern]] konfransı özünün yekun məruzəsində muzdlu əməyin dayandırılmasını və [[sosializm]]in qurulmasını tələb etdi. Bu məqsədlərə nail olmaq mümkün olmadıqda, Millətlər Liqasına daxil olan beynəlxalq qurum işçilərin və həmkarlar ittifaqlarının müdafiəsi üçün qanunvericilik tətbiq etməli idi.<ref name="Foner" /> === Beynəlxalq Əmək Qanunvericiliyi Komissiyası === Bu arada [[Paris]] Sülh Konfransı [[kommunizm]]in ictimai dəstəyini azaltmağa çalışırdı. Sonralar müttəfiq [[dövlət]]lər razılaşdılar ki, formalaşmaqda olan sülh müqaviləsinə həmkarlar ittifaqlarını və işçilərin [[hüquq]]larını müdafiə edən müddəalar daxil edilməli, həmçinin gələcəkdə beynəlxalq əmək münasibətlərinə rəhbərlik etmək üçün beynəlxalq əmək qurumu yaradılmalıdır. Bu təkliflərin hazırlanması üçün Sülh Konfransı tərəfindən Beynəlxalq Əmək Qanunları üzrə Məşvərət Komissiyası yaradıldı. Komissiya ilk dəfə 1 fevral 1919-cu ildə toplandı və Qompers sədr seçildi.<ref name="Foner" /> [[Fayl:Picture of Samuel Gompers.jpg|thumb|upright|left|Samuel Qompers (sağda) Albert Tomas ilə, 1918-ci il]] Komissiyanın iclasları zamanı beynəlxalq orqanın yaradılması ilə bağlı iki rəqabət aparan təklif irəli sürülmüşdür. [[Britaniyalı]]lar liqanın hər bir [[üzv]]ünün yerinə yetirməli olduğu əmək qanunlarını qəbul etmək üçün beynəlxalq parlament yaratmağı təklif ediblər. Hər bir [[ölkə]]nin parlamentdə, leyboristlərdən və idarəçilərdən ibarət iki nümayəndəsi olmalı idi.<ref name="Foner" /> Beynəlxalq əmək Bürosu əmək məsələləri üzrə statistik məlumatlar toplamalı və yeni beynəlxalq qanunlara əməl olunmasını təmin etməli idi. Fəlsəfi olaraq beynəlxalq bir parlament anlayışına qarşı çıxan və beynəlxalq standartların [[ABŞ]]-də əldə edilən bir neçə qorunmanı aşağı salacağına inandığını söyləyən Qompers, beynəlxalq əmək orqanına yalnız tövsiyələr vermək səlahiyyətinin verilməsini və bu qanunların Millətlər Liqasına qədər qalxmasını təklif etdi.[[İngilis]]lərin güclü etirazına baxmayaraq, Amerikanın təklifi qəbul edildi.<ref name="Foner" /> Qompers, işçilərin [[hüquq]]larını qoruyan nizamnamə layihəsinin gündəliyini də təyin etdi. [[Amerikalı]]lar 10 təkliflə çıxış etdilər. Üçü dəyişdirilmədən qəbul edildi.Bunlar aşağdakılardır: * Əməyə əmtəə kimi baxılmamalıdır; * Bütün işçilərin yaşamaq üçün kifayət qədər [[əmək haqqı]] almaq hüququ olduğunu; * [[Qadın]]ların bərabər iş üçün bərabər [[maaş]] alması lazımdır. Söz, [[mətbuat]], yığıncaqlar və assosiasiyaların azadlığının qorunması təklifinə yalnız Assosiasiyaların azadlığını ehtiva edən düzəlişlər edildi. 16 yaşına çatmamış uşaqların istehsal etdikləri malların beynəlxalq daşınmasına qadağa qoyulması 14 yaşınadək uşaqların istehsal etdikləri malları qadağan edən düzəlişlər edilmişdir. Səkkiz saatlıq iş gününün daxil edilməsi təklifinə səkkiz saatlıq iş gününün və ya 40 saatlıq iş həftəsinin (aşağı əmək məhsuldarlığı olan ölkələr üçün istisna edilməklə) tətbiqini nəzərdə tutan düzəlişlər edilib. Amerikanın digər dörd təklifi rədd edildi. Bu vaxt beynəlxalq nümayəndələr üç əlavə bənd təklif etdilər, bunlar aşağdakılardır: * istirahət üçün bir və ya daha çox gün; * xarici işçilər üçün qanunların bərabərliyi; * zavod şəraitinin müntəzəm olaraq və tez-tez yoxlanılması.<ref name="Foner" /> Komissiya 4 [[Mart]] 1919-cu ildə son hesabatını verdi və Sülh Konfransı 11 apreldə dəyişiklik etmədən qəbul etdi. Məruzə [[Versal]] müqaviləsinin XIII hissəsi oldu.<ref name="Foner" /> === Müharibə dövrü === [[Fayl:1919-ILC-secretariatstaff.jpg|thumb|upright=2|Greenwood, Ernest H. (Amerika Birləşmiş Ştatları — konfransın baş katibinin müavini) / Baş katib: Cənab Harold B. Butler (Böyük Britaniya) / Baş katibin müavinləri: Cənab Ernest H. Qrinvud (Amerika Birləşmiş Ştatları) / Dr. Guido Pardo (İtaliya) / Hüquq Məsləhətçisi: Dr. Manley 0. Hudson (Amerika Birləşmiş Ştatları) / Vaşinqtonda Birinci Beynəlxalq əmək Konfransının əməkdaşları ilə, 1919-cu ildə, Panamerika İttifaqının binası qarşısında]] Beynəlxalq Əmək Konfransı (ILC) adlandırılan ilk illik konfrans 29 oktyabr 1919-cu ildə [[Vaşinqton]]dakı Pan Amerika Birliyi binasında başladı.<ref>{{cite web|url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09616/09616(1919-1).pdf|title=INTERNATIONAL LABOR CONFERENCE. October 29, 1919 – NOVEMBER 29, 1919|publisher=WASHINGTON GOVERNMENT PRINTING OFFICE 1920|website=ilo.org|access-date=May 29, 2020|archive-date=March 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323163941/https://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09616/09616(1919-1).pdf|url-status=live}}</ref> Sənayedə iş saatları, işsizlik, analığın mühafizəsi, qadınlar üçün gecə işi, minimum yaş və gecə sənayesindəki gənclər üçün işlənmiş ilk altı Beynəlxalq Əmək Konvensiyasını qəbul etdi.<ref>{{cite web|url=http://www.ilo.org/public/english/about/history.htm|title=Origins and history|work=ilo.org|access-date=2020-05-29|archive-date=2012-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120316210700/http://www.ilo.org/public/english/about/history.htm|url-status=live}}</ref> Görkəmli fransız sosialisti Albert Tomas onun ilk baş direktoru oldu. Açıq xəyal qırıqlığına və kəskin tənqidlərə baxmayaraq, Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Federasiyası (IFTU) bu mexanizmə sürətlə uyğunlaşdı.Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Federasiyası beynəlxalq fəaliyyətini Beynəlxalq Əmək Təşkilatının lobbiçilik işinə getdikcə daha çox istiqamətləndirirdi.<ref>{{cite journal|author=Reiner Tosstorff|title=The International Trade-Union Movement and the Founding of the International Labour Organization|journal=International Review of Social History|year=2005|volume=50|issue=3|pages=399–433|doi=10.1017/S0020859005002166|url=http://orca-mwe.cf.ac.uk/3948/1/International_Trade-Union_Movement.pdf|access-date=2020-05-29|archive-date=2020-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801211122/http://orca-mwe.cf.ac.uk/3948/1/International_Trade-Union_Movement.pdf|url-status=live}}</ref> Yarandığı dövrdə [[ABŞ]] [[hökumət]]i Beynəlxalq Əmək Təşkilatının [[üzv]]ü deyildi, çünki [[ABŞ]] Senatı Millətlər Liqası müqaviləsini rədd etdi və [[ABŞ]] onun heç bir agentliyinə qoşula bilmədi. [[Franklin Delano Ruzvelt]] [[ABŞ]] [[prezident]]i seçildikdən sonra yeni administrasiya Beynəlxalq Əmək Təşkilatına Liqaya üzv olmadan üzv olmaq üçün yeni səylər göstərdi. 19 iyun 1934-cü ildə [[ABŞ]] [[Konqres]]i Beynəlxalq Əmək Təşkilatına [[üzv]] olmağa, bütövlükdə Millətlər Liqasına qoşulmamağa icazə verən birgə qətnamə qəbul etdi. Beynəlxalq Əmək Təşkilatı 22 iyun 1934-cü ildə [[ABŞ]] [[hökumət]]ini bu təşkilata qoşulmağa dəvət edən qətnamə qəbul etdi. 20 avqust 1934-cü ildə [[ABŞ]] [[hökumət]]i müsbət reaksiya verib,Beynəlxalq Əmək Təşkilatında öz yerini tutdu. === Müharibə və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı === [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə, [[İsveçrə]]nin [[Alman]] qoşunları tərəfindən mühasirəyə alındığı zaman,Beynəlxalq Əmək Təşkilatının direktoru John G. Vaynant [[Cenevrə]]dən ayrılma qərarı verdi. 1940-cı ilin avqustunda [[Kanada]] hökuməti Beynəlxalq Əmək Təşkilatını [[Monreal]]dakı [[Makgill Universiteti]]ndə yerləşməyə rəsmi olaraq dəvət etdi. Qırx işçi müvəqqəti idarələrə köçürüldü və Makgill Universitetindən 1948-ci ilə qədər işini davam etdirdi.<ref>{{cite web|url=http://www.ilo.org/public/english/support/lib/century/index2.htm|title=ILO|work=ilo.org|access-date=2020-05-29|archive-date=2013-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013105045/http://www.ilo.org/public/english/support/lib/century/index2.htm|url-status=live}}</ref> Beynəlxalq Əmək Təşkilatı 1946-cı ildə liqanın süqutundan sonra Birləşmiş Millətlər Təşkilatının ilk ixtisaslaşmış agentliyinə çevrildi.<ref name="e11022">{{cite web|url=https://www.ilo.org/dyn/media/mediasearch.fiche?p_id=16023&p_lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630004817/https://www.ilo.org/dyn/media/mediasearch.fiche?p_id=16023&p_lang=en|url-status=dead|archive-date=30 June 2017|title=Photo Gallery|year=2011|publisher=ILO|accessdate=30 May 2011}}</ref> Konstitusiyasına düzəlişlər edildikdə, təşkilatın məqsəd və vəzifələri haqqında Filadelfiya Bəyannaməsi (1944) daxil edildi. == Xarici keçidlər == * [http://www.ilo.org/dyn/media/ Şəkillər] * [http://www.ilo.org/ Beynəlxalq Əmək Təşkilatı web səhifəsi] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı|2}} {{Xarici istinadlar}} {{Nobel sülh 1951-1975}} {{Birləşmiş Millətlər Təşkilatı}} [[Kateqoriya:Beynəlxalq təşkilatlar]] [[Kateqoriya:1919-cu ildə yarananlar]] [[Kateqoriya:Nobel Sülh mükafatı laureatları]] [[Kateqoriya:Nobel sülh mükafatı qazanan təşkilatlar]] [[Kateqoriya:Millətlər Liqası]] [[Kateqoriya:BMT]] oj6c9jzhegwg2d3w7dkoek73e63z3kf 0 57581 8985531 8970141 2026-07-01T23:16:39Z Bozqurd77 316685 /* FİFA Dünya Kuboku */ Aktual 8985531 wikitext text/x-wiki {{Milli futbol komandası | Ad = Azərbaycan milli futbol komandası | Ləqəb = Milli | Loqo = Az_emblem.png | Loqo ölçü = 600px | Assosiasiya = [[Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası|AFFA]] | Sub-konfederasiya = | Başqa üzvlüklər = | Konfederasiya = [[UEFA]] | Məşqçi = {{bayraq|AZE}} [[Ayxan Abbasov]] | Köməkçi məşqçi = {{bayraq|AZE}} [[Arif Əsədov]] | Kapitan = {{bayraq|AZE}} [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] | Vitse-kapitan = | Ən çox oyun keçirənlər = {{bayraq|AZE}} [[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]] (111) | Bombardir = {{bayraq|AZE}} [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] (16) | Stadion = [[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]<br>[[Neftçi Arena]]<br>[[Bakı Olimpiya Stadionu]]<br>[[Liv Bona Dea Arena]] | FİFA kodu = AZE | FİFA reytinqi = {{Nft rank|127|down|8|date=25 dekabr 2025}} | FİFA max = 73 | FİFA max tarixi = 17 iyul 2014 | FİFA min = 170 | FİFA min tarixi = 14 iyun 1994 | Elo reytinqi = | Elo max = | Elo max tarixi = | Elo min = | Elo min tarixi = | pattern_la1 = _nikestrike3gr | pattern_b1 = _nikestrike3gr | pattern_ra1 = _nikestrike3gr | pattern_sh1 = _nikestrike3gr | pattern_so1 = _ | leftarm1 = 0000FF | body1 = 0000FF | rightarm1 = 0000FF | shorts1 = 0000FF | socks1 = 0000FF | pattern_b2 = _nikestrike3w | pattern_ra2 = _nikestrike3w | pattern_la2 = _nikestrike3w | pattern_sh2 = _nikestrike3w | pattern_so2 = _nikestrike3w | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _left | pattern_b3 = _niketrophy4rr | pattern_ra3 = _right | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 990000 | body3 = FF0000 | rightarm3 = 990000 | shorts3 = FF0000 | socks3 = FF0000 | İlk oyun = {{Fb|Gürcüstan}} 4-2 {{Fb|Azərbaycan}}<br>([[Gürcaani]], [[Gürcüstan]]; 17 sentyabr 1992)<ref>{{cite web|title=MİLLİNİN BÜTÜN OYUNLARI|url=http://www.affa.az/index.php/milli-komandalar/azrbaycan-milli-komandas/millinin-btn-oyunlar/59675|publisher=[[AFFA]]|accessdate=5 sentyabr 2017|archive-date=2017-09-07|archive-url=https://archive.today/20170907160917/http://www.affa.az/index.php/milli-komandalar/azrbaycan-milli-komandas/millinin-btn-oyunlar/59675|url-status=live}}</ref> | Böyükhesablı qələbə = {{Fb|Azərbaycan}} 6-1 {{Fb|Sent-Lüsiya}}<br>([[Sumqayıt]], [[Azərbaycan]]; 27 mart 2026)​<ref>{{Cite web |last= |first= |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/millimiz-en-boyukhesabli-qelebesini-qazandi-videoyenilenib-503368 |title=Millimiz ən böyükhesablı qələbəsini qazandı - Video+Yenilənib |website=Qafqazinfo |date=2026-03-27 |access-date=2026-03-27 |language=az}}</ref> | Böyükhesablı məğlubiyyət = {{Fb|Fransa}} [[Fransa 10-0 Azərbaycan|10-0]] {{Fb|Azərbaycan}}<br>([[Oser]], [[Fransa]]; 6 sentyabr 1995)<ref>{{cite web|title="Oser faciəsi" birinci yerdə!|url=http://apasport.az/news/117694|publisher=apasport.az|accessdate=5 sentyabr 2017|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331102818/https://www.apasport.az/news/117694|url-status=live}}</ref> | FİFA Dünya Kuboku iştirakı = | FİFA Dünya Kuboku debütü = | FİFA Dünya Kuboku ən yaxşı nəticə = | Regional ad = | Regional kubok iştirakı = | Regional kubok debütü = | Regional kubok ən yaxşı nəticə = | Regional ad2 = | Regional kubok2 iştirakı = | Regional kubok2 debütü = | Regional kubok2 ən yaxşı nəticə = | Regional ad3 = | Regional kubok3 iştirakı = | Regional kubok3 debütü = | Regional kubok3 ən yaxşı nəticə = | Konfederasiyalar kuboku iştirakı = | Konfederasiyalar kuboku debütü = | Konfederasiyalar kuboku ən yaxşı = | Olimpiya oyunları iştirakı = | Olimpiya debütü = | Olimpiya ən yaxşı = | medalnümunələri = | vebsayt = }} '''Azərbaycan milli futbol komandası''' — [[Azərbaycan]]ı beynəlxalq futbol arenasında təmsil edir və [[Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası|AFFA]] tərəfindən idarə olunur. Azərbaycan milli futbol komandası əsasən iki peşəkar futbol turnirində iştirak etmək üçün mübarizə aparır: [[FİFA Dünya Kuboku]] və [[UEFA Avropa Çempionatı]]. Azərbaycan futbol komandasının ev oyunlarının əksəriyyəti [[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nda keçirilir. Azərbaycan heç vaxt [[FİFA Dünya Kuboku]] və [[UEFA Avropa Çempionatı]]nda seçmə mərhələni keçməyib.<ref>{{cite web|title=Oil-rich Azerbaijan finally gets chance in spotlight|url=http://www.eurosport.com/football/euro-2012/2020/oil-rich-azerbaijan-finally-gets-chance-in-spotlight_sto4407496/story.shtml|website=www.eurosport.com|publisher=www.eurosport.com|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230629154024/https://www.eurosport.com/geoblocking.shtml|archivedate=2023-06-29|url-status=unfit}}</ref> Azərbaycan milli futbol komandasının tarixində ən çox oyun keçirən [[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]]dur. O, 111 oyunda 5 qol vurub.<ref>{{cite web|title=Rəşad Sadıqovun 100-cü oyunu |url=http://az.trend.az/azerbaijan/sports/2442292.html |website=az.trend.az |publisher=az.trend.az |accessdate=12 iyul 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170607064951/http://az.trend.az/azerbaijan/sports/2442292.html |archivedate=2017-06-07}}</ref> Azərbaycan milli futbol komandasının tarixində ən çox qol vuran oyunçu — [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudovdur]]. O 54 oyuna 15 qol vurub.<ref>{{cite web|title=Qarabağ v Internazionale background|url=http://www.uefa.com/news/newsid=2140712.html|website=www.uefa.com|publisher=[[UEFA]]|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230629154025/https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/025a-0ea7126dedae-4c5f7f1328e0-1000--qarabag-v-internazionale-background/|archivedate=2023-06-29|url-status=unfit}}</ref> == Tarixi == {{main|Azərbaycanda futbol}} === Erkən tarixi === Azərbaycanda ilk [[futbol]] klubları 1905-ci ildə yaranıb.<ref name="great"/> Bu komandalar əsasən [[Bakı]]nın iri [[neft]] sənayesi şirkətlərini təmsil edirdilər.<ref name="great"/> İlk rəsmi çempionat Bakıda 1911-ci ildə keçirilib, qalib isə [[İngiltərə]] Neft Şirkətinin "Britaniya Klubu" komandası olub.<ref name="great"/> 1912-ci ildə "Bakı" komandası Tbilisidə "Sokol" komandasına qarşı ilk beynəlxalq oyununu keçirib və 4:2 hesabı ilə qalib gəlib.<ref name="great"/> 1914-cü ildə Azərbaycanda Futbol İttifaqı yaradılmışdır. İttifaq rəsmi şəhər birinciliklərini və digər yarışların təşkili, keçirilməsini öz üzərinə götürmüşdür. 1927-ci ildə [[Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası]]nda Azərbaycan ilk [[yoldaşlıq oyunu]]nu Gürcüstan və Ermənistana qarşı keçirmişdir.<ref name="ELO">{{cite web|title=World Football Elo Ratings: Azerbaijan|url=http://www.eloratings.net/Azerbaijan.htm|website=www.eloratings.net|publisher=www.eloratings.net|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170719224335/http://eloratings.net/Azerbaijan.htm|archivedate=2017-07-19|url-status=live}}</ref> Azərbaycanın futbol yığması özünün ilk yoldaşlıq oyunlarını 1929-cu ildə [[Tehran]]da İran yığmasına qarşı keçirib və həmin oyunlarda 4:0, 4:1 və 11:0 hesabı ilə üç böyük qələbə qazanıb.<ref name="great">{{cite web |title=100 il! Azərbaycan futbolu tarixindən maraqlı faktlar |url=https://az.trend.az/azerbaijan/society/1887162.html |website=trend.az |publisher=trend.az |accessdate=17 dekabr 2019 |archive-date=2022-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325055303/https://az.trend.az/azerbaijan/society/1887162.html |url-status=live }}</ref> Azərbaycan futbolunun "''qızıl dövrü''" 1960-cı illər sayılır.<ref>{{cite web|last1=Cruz|first1=Sarah|title=Football in Azerbaijan: Pride and Heritage|url=http://cushtravel.com/football-azerbaijan-pride-heritage/|website=cushtravel.com|publisher=cushtravel.com|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191217011201/https://cushtravel.com/football-azerbaijan-pride-heritage/|archivedate=2019-12-17|url-status=live}}</ref> Məhz bu dövrdə Azərbaycandan [[Anatoli Banişevski]] və [[Ələkbər Məmmədov]] kimi futbolçular çıxmış, futbol hakimi [[Tofiq Bəhramov]] isə 1966-cı ildə İngiltərədə keçirilən [[Futbol üzrə dünya çempionatı 1966|dünya çempionatının finalında]] [[İngiltərə milli futbol komandası|İngiltərə]] komandasının lehinə verdiyi obyektiv qərar [[Uembli stadionu]]na toplaşmış 98000 tamaşaçının yaddaşına həkk olmuş və dünya futbol tarixinə qızıl hərflərlə yazılmışdı.<ref>{{cite web|last1=Wright|first1=Joe|title=Tofiq Bahramov - the story of football's most famous linesman|url=http://www.goal.com/en/news/11522/baku-2015/2015/01/29/8338942/tofiq-bahramov-the-story-of-footballs-most-famous-linesman|website=www.goal.com|publisher=www.goal.com|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021000706/https://www.goal.com/en/news/11522/baku-2015/2015/01/29/8338942/tofiq-bahramov-the-story-of-footballs-most-famous-linesman|archivedate=2021-10-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Baku memorial for 1966 linesman|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3740556.stm|website=news.bbc.co.uk|publisher=[[BBC]]|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220325055303/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3740556.stm|archivedate=2022-03-25|url-status=live}}</ref> [[SSRİ milli futbol komandası]]nın tərkibində çıxış edən digər futbolçulardan [[Kazbek Tuayev]], [[Nikolay Smolnikov]], [[Vitali Şevçenko]] və [[İqor Ponomaryov]]u qeyd etmək olar. === 1990-cı illər === [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan]] [[SSRİ]]-nin tərkibindən çıxmasından sonra, 1992-ci ildə ölkədə [[Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası]] yaranmışdır.<ref>{{cite web|title=AFFA-nın 20 İLLİK FƏALİYYƏTİNƏ “2” VERİLDİ|url=http://musavat.com/news/%C3%B6lk%C9%99/AFFA-n%C4%B1n-20-%C4%B0LL%C4%B0K-F%C6%8FAL%C4%B0YY%C6%8FT%C4%B0N%C6%8F-2-VER%C4%B0LD%C4%B0_120449.html|website=www.musavat.com|accessdate=26 June 2014|language=Azerbaijani|archive-date=19 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819090126/http://musavat.com/news/%C3%B6lk%C9%99/AFFA-n%C4%B1n-20-%C4%B0LL%C4%B0K-F%C6%8FAL%C4%B0YY%C6%8FT%C4%B0N%C6%8F-2-VER%C4%B0LD%C4%B0_120449.html|url-status=live}}</ref> Həmin il Azərbaycan millisinin ilk baş məşqçisi postuna [[Ələkbər Məmmədov]] gətirildi.<ref name="senior">{{cite web|title=“Bravo, senyor Məmmədov!”|url=http://anl.az/down/meqale/525/2010/may/119192.htm|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220325075459/http://anl.az/down/meqale/525/2010/may/119192.htm|archivedate=2022-03-25|url-status=live}}</ref> Azərbaycan ilk oyununu 17 sentyabr 1992-ci il tarixində Gürcüstanda yerli komandaya qarşı oynadı.<ref name="senior"/> Həmin oyunda Azərbaycan 6–3 hesabı ilə məğlub oldu. Millinin ilk qolunu [[Nazim Süleymanov]] vurdu.<ref name="senior"/> 1993-cü ildə Azərbaycan millisi 3 oyun keçirdi və hər 3 oyununu qələbə ilə başa vurdu.<ref name="senior"/> 25 may tarixində [[Gəncə]]də Gürcüstanı 1–0 hesabı ilə məğlub etdi.<ref name="senior"/> Daha sonra [[ECO Kuboku]]nda 6 iyunda [[Tehran]]da [[Tacikistan milli futbol komandası|Tacikistanı]] [[Vidadi Rzayev]] və [[Samir Ələkbərov]]un qolları ilə 2–0 məğlub etdi.<ref name="senior"/> Kubokun ikinci oyununda [[Qırğızıstan milli futbol komandası|Qırğızıstanı]] [[Ruslan Lukin]]in iki və Vidadi Rzayevin qolları ilə 3–2 məğlub etdi və nəticədə ECO Kubokunun 3-cü yerinə sahib oldu.<ref name="senior"/> Bu oyun Ələkbər Məmmədovun sonuncu oyunu oldu.<ref name="senior"/> Ələkbər Məmmədovun istefasından sonra Millinin sükanı arxasına [[Ağasəlim Mircavadov]] keçdi.<ref name=oser/> Ağasəlim Mircavadovun rəhbərliyi altında, Milli ilk oyununa 19 aprel 1994-cü ildə [[Ta' Qali]]də [[Malta milli futbol komandası|Malta]] ilə keçirdi. Azərbaycan Maltaya 5–0 hesabı ilə məğlub oldu.<ref name=oser/> Daha sonra Azərbaycan [[Moldova milli futbol komandası|Moldovaya]] 2–1 hesabı ilə məğlub oldu. Ardıcıl iki məğlubiyyətdən sonra Ağasəlimə Mircavadov tənqid olunsa da, AFFA Mircavadovu bu postda saxladı.<ref name=oser/> [[Avropa Çempionatı 1996 seçmə mərhələsi]]ndə Azərbaycan [[Rumıniya milli futbol komandası|Rumıniyaya]] [[Buxarest]]də 3–0, Polşaya isə 1–0 hesabı ilə məğlub oldu.<ref name=oser/> 1994-cü ildə təhlükəsizlik səbəblərindən Azərbaycan ev oyunlarını Azərbaycanda yox, [[Türkiyə]]də [[Trabzon]]da keçirirdi.<ref name=oser/> Azərbaycan Trabzonda 16 noyabrda [[İsrail milli futbol komandası|İsrailə]] 2–0, 13 dekabrda isə [[Fransa milli futbol komandası|Fransaya]] 2–0 məğlub oldu. 29 martda Azərbaycan [[Slovakiya milli futbol komandası|Slovakiyada]] yerli komandaya 4–1 məğlub oldu, Millinin yeganə qolunu Nazim Süleymanov vurdu. Daha sonra eyni hesab ilə Trabzonda Rumıniyaya məğlub oldu.<ref name=oser/> 1994-cü il 6 sentyabrda isə Fransada Ağasəlim Mircavadov son oyununa çıxdı. Azərbaycan Fransaya 10–0 hesabı ilə məğlub oldu.<ref name=oser/> Bu oyundan sonra 10 oyun, 10 məğlubiyyət ilə Ağasəlim Mircavadov komandadan ayrıldı.<ref name=oser/> Bu oyun Azərbaycan futbol tarixində ən böyük məğlubiyyət idi və yerli KİV-lər tərəfindən isə ''"[[Oser faciəsi]]"'' adlandırılıb.<ref name=oser>{{cite web|title=“Oser faciəsi” birinci yerdə!|url=http://www.apasport.az/news/117694|website=www.apasport.az|publisher=www.apasport.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331102818/https://www.apasport.az/news/117694|archivedate=2022-03-31|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Yamayka “Oser faciəsi”ni unutdura bilmədi|url=http://sportnet.az/dc-2014/686-yamayka-oser-faciesini-unutdura-bilmedi.html|website=sportnet.az|publisher=sportnet.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220325075459/http://sportnet.az/dc-2014/686-yamayka-oser-faciesini-unutdura-bilmedi.html|archivedate=2022-03-25|url-status=live}}</ref> Ağasəlim Mircavadovun istefasından sonra Milliyə Kazbek Tuayev gətirildi. 1996-cı ilin avqust ayında, Milli seçmə mərhələlərdə İsveçrəni 1–0 məğlub edərək, tarixinin ilk rəsmi qələbəsini qazanmışdı.<ref>{{cite web|title=Milli komandamız avqustda Bakıda qarşısıalınmazdır!|url=http://apasport.az/xeber_Milli_komandamiz_avqustda_Bakida_qarshisialinmazdir!_-_STATISTIKA_25551.html|website=apasport.az|publisher=apasport.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220311000539/https://apasport.az/xeber_Milli_komandamiz_avqustda_Bakida_qarshisialinmazdir!_-_STATISTIKA_25551.html|archivedate=2022-03-11|url-status=live}}</ref> [[Əhməd Ələsgərov]]un rəhbərliyi altında, 1999-cu ilin iyunun 5-də Tofiq Bəhramov adına Respublika stadionunda Azərbaycan Lixtenşteyn yığmasını 4:0 məğlub etmişdi.<ref name="basta"/> Bu nəticə, Millinin 1994-cü ildən çıxış etdiyi seçmə mərhələlərdə ilk və hələ ki ən böyük hesablı qələbəsidir.<ref name="basta">{{cite web|title=4650 gündən sonra|url=http://www.apasport.az/xeber_4650_g%C3%BCnd%C9%99n_sonra__56660.html|website=www.apasport.az|publisher=www.apasport.az|accessdate=14 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210925071134/https://www.apasport.az/xeber_4650_g%C3%BCnd%C9%99n_sonra__56660.html|archivedate=2021-09-25|url-status=live}}</ref> === 2000-ci illər === [[Fayl:Iceland-Azerbaijan.JPG|thumbnail|right|2008-ci ildə Azərbaycan milli futbol komandası [[İslandiya milli futbol komandası|İslandiyaya]] qarşı]] 2000-ci illərin əvvələrindən başlayaraq Azərbaycan milli futbol komandasına [[AFFA]] əcnəbi oyunçular cəlb etməyə başladı.<ref>{{cite web|title=Это не те немцы. И футбол они дают неправильный|url=http://www.azerifootball.com/ru/17/news/22142.html|work=azerifootball.com|accessdate=7 November 2013|archive-date=10 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410134726/http://www.azerifootball.com/ru/17/news/22142.html|url-status=live}}</ref> Avro-2004-ün seçmə mərhələsində [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]] və [[Çernoqoriya]] yığmasına uduzmayaraq, 2 oyundan 4 xal götürməsi, bu komandanı [[UEFA Avropa Kuboku 2004]]-ə çatmağa qoymadı.<ref>{{cite web|title=Fifa back Azeri return|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/wales/3051257.stm|website=news.bbc.co.uk|publisher=[[BBC]]|accessdate=14 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230629154041/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/wales/3051257.stm|archivedate=2023-06-29|url-status=unfit}}</ref> [[Əsgər Abdullayev]] Azərbaycanın milli futbol komandasına rəhbərlik etdiyi dövrdə səfərdə ilk dəfə xal qazanmışdı.<ref>{{cite web|title=Azərbaycanın "futbol mövsümünün ən yaxşı məşqçisi"|url=http://az.trend.az/azerbaijan/society/1214224.html|website=az.trend.az|publisher=az.trend.az|accessdate=14 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122053841/https://az.trend.az/azerbaijan/society/1214224.html|archivedate=2021-01-22|url-status=dead}}</ref> 2004-cü ilin fevral ayında [[Karlos Alberto Torres]] Azərbaycan milli futbol komandasının ilk əcnəbi məşqçisi təyin olundu.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=William|title=Carlos Alberto adds flair to Azerbaijan|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2388256/Carlos-Alberto-adds-flair-to-Azerbaijan.html|website=www.telegraph.co.uk|publisher=www.telegraph.co.uk|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919163517/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2388256/Carlos-Alberto-adds-flair-to-Azerbaijan.html|archivedate=2020-09-19|url-status=live}}</ref> Karlos Alberto Torresin başçılığı altında, Milli ilk oyununu [[İsrail milli futbol komandası|İsrailə]] 6–0 uduzmağına baxmayaraq, 2004-cü ilin aprelində Qazaxıstan yığmasını yoldaşlıq oyununda 3:2 hesabı ilə məğlub edib, səfərdə ilk qələbəsini qazanmışdır.<ref>{{cite web|title=Karlos Alberto Torres: "Bağışlayın, amma bunu edə bilmərəm"|url=http://news.milli.az/sport/50953.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220820060956/https://news.milli.az/sport/50953.html|archivedate=2022-08-20|url-status=unfit}}</ref> 2005-ci ildə Azərbaycan milli futbol komandasının baş məşqçisi [[Şahin Diniyev]] oldu.<ref name=azerisport>{{cite web|title=Шахин ДИНИЕВ: В 2007-м сборная Азербайджана показала против Португалии более интересную игру|url=http://www.azerisport.com/football/20130327115213912.html|website=www.azerisport.com|publisher=www.azerisport.com|accessdate=14 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211016151455/https://www.azerisport.com/football/20130327115213912.html|archivedate=2021-10-16|url-status=live}}</ref> Avropa çempionatı 2008-in final mərhələsinə çıxmaq uğrunda mübarizə aparan yığma son iki oyunda Portuqaliya və Serbiya komandalarına məğlub olduqdan sonra baş məşqçi Şahin Diniyev istefa verdiyini bəyan etmişdi. Lakin AFFA onun istefasının qəbul etməyərək, Diniyevdən yığmanı seçmə mərhələnin son iki oyununa da çıxarmağı xahiş etmişdi.<ref name=azerisport/> Diniyevdən sonra, AFFA Azərbaycan milli futbol komandasını müvəqqəti olaraq [[Goko Haciyevski]], daha sonra Nazim Süleymanov çalışdırdı.<ref>{{cite web|title=Milli Hadziyevskiyə həvalə olundu|url=http://www.azadliq.org/a/419167.html|website=www.azadliq.org|publisher=www.azadliq.org|accessdate=14 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065726/https://www.azadliq.org/a/419167.html|archivedate=2021-01-24|url-status=live}}</ref> 2008-ci ilin mart ayında AFFA İcraiyyə Komitəsinin qərarı ilə [[Berti Foqts]] Azərbaycan millisinin baş məşqçisi təyin olunub.<ref name="trend">{{cite web|url=http://az.trend.az/news/society/1165020.html|title=AFFA-nın İcraiyyə Komitəsi Berti Foqtsın lehinə səs verib|author=Z. Səfərov|date=30 mart 2008|work=|publisher=Trend.az|accessdate=6 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2023-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625163829/https://az.trend.az/news/society/1165020.html|url-status=}}</ref> Berti Foqts Azərbaycanda futbolun inkişafına dair iki illik proqramını AFFA-ya təqdim edib.<ref>{{cite web|url=http://az.trend.az/news/society/1184104.html|title=Berti Foqts Azərbaycanda futbolun inkişafına dair proqram təqdim edib|author=R. Ergün|date=24 aprel 2008|work=|publisher=Trend.az|accessdate=6 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2023-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625170634/https://az.trend.az/news/society/1184104.html|url-status=}}</ref> Foqtsun müqaviləsinə görə, o, ayda 95 min avro qazanmalı idi.<ref name="muqavile">{{cite web|url=http://futbolpress.az/v2/xeber/news-details/525/|title=AFFA-nın FOQTSLA SEPARAT MÜQAVİLƏSİ|author=|date=20 noyabr 2009|work=|publisher=Futbolpress.az|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2022-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321190041/http://futbolpress.az/v2/xeber/news-details/525/|url-status=live}}</ref> 7 iyun 2009-cu ildə 0–1 hesabı ilə başa çatan Azərbaycan-[[Uels milli futbol komandası|Uels]] qarşılaşmasında azarkeşlər Foqtsu istefaya səsləyiblər. Mətbuat konfransı zamanı isə Foqts fikir bildirməyə başlayanda jurnalistlər zalı tərk ediblər.<ref>{{cite web|url=http://www.azadliq.org/content/article/1748626.html|title=Azarkeşlər Foqtsun istefasını istəyir|author=|date=7 iyun 2009|work=|publisher=Azadlıq radiosu|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010049/http://www.azadliq.org/content/article/1748626.html|url-status=live}}</ref> Bundan 2 gün sonra Foqtsun rəhbərliyi altında [[İspaniya milli futbol komandası|İspaniya]]ya 0–6 hesabı ilə uduzaraq Azərbaycan millisi ev oyunlarında ən böyük hesablı məğlubiyyətlə üzləşib.<ref>{{cite web|url=http://www.affa.az/index.php?r=131&id=4546&lang=az|title=Azərbaycan - İspaniya 0:6|author=|date=9 iyun 2009|work=|publisher=[[AFFA]]|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2021-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210920105419/https://www.affa.az/index.php?r=131&id=4546&lang=az|url-status=live}}</ref> Berti Foqtsun rəhbərliyi altında [[Lixtenşteyn milli futbol komandası|Lixtenşteyn]]lə qarşılaşmada Azərbaycan millisi rəsmi oyunlarda ilk səfər qələbəsini qazanıb.<ref>{{cite web|url=http://news.lent.az/news/49214|title=Berti Foqtsun 3 ili|author=Mehman Süleymanov|date=24 noyabr 2010|work=|publisher=Lent.az|accessdate=7 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2018-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410134628/http://news.lent.az/news/49214|url-status=dead}}</ref> 2009-cu ildə müqaviləsi 2011-ci ilə qədər uzadılıb.<ref>{{cite web|url=http://affa.az/index.php?id=5581&r=1&lang=az|title=Berti Foqtsla müqavilənin müddəti 2 il uzadılıb|author=|date=10 noyabr 2011|work=|publisher=[[AFFA]]|accessdate=3 fevral 2014|language=azərb.}}{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.qol.az/site/?name=xeber&news_id=8078|title=AFFA Berti Foqtsla yeni müqavilə imzaladı|author=|date=10 noyabr 2011|work=|publisher=Qol.az|accessdate=3 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2021-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916223931/https://qol.az/site/?name=xeber&news_id=8078|url-status=live}}</ref> Yeni şərtlərə görə, Foqts ayda 150 min avro qazanacaqdı.<ref name="muqavile"/> === 2010-cu illər === 2010-cu ildə [[Vaqif Sadıqov]] "[[Neftçi Bakı PFK|Neftçi]]"yə baş məşqçi təyin olunduğu üçün millidəki köməkçi məşqçi vəzifəsindən getmiş onun yerinə isə [[Vəli Qasımov]] keçmişdi.<ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/19896.html|title=Berti Foqtsun yeni köməkçisi təyin olundu|author=|date=27 avqust 2010|work=|publisher=Milli.az|accessdate=7 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154027/https://news.milli.az/sport/19896.html|url-status=live}}</ref> Berti Foqts [[Azərbaycan]]da işlədiyi müddətdə dəfələrlə futbolçulardan razı olmadığını bildirib.<ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/4339.html|title=Foqts futbolçulardan narazılıq etdi|author=|date=4 mart 2010|work=|publisher=Milli.az|accessdate=7 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154027/https://news.milli.az/sport/4339.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.lent.az/news/115721|title=Berti Foqts:“Mən oyundan razı qala bilmərəm"|author=|date=6 fevral 2013|work=|publisher=Lent.az|accessdate=7 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2013-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20130208034651/http://news.lent.az/news/115721|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.lent.az/news/62418|title=Berti Foqts narazı qaldığı futbolçuları yenidən yığmaya çağırdı|author=|date=4 apre 2011|work=|publisher=Lent.az|accessdate=7 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2020-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925034926/https://news.lent.az/news/62418|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/45502.html|title=Berti Foqts Azərbaycan futbolçularını cəsarətsizlikdə suçlayıb|author=|date=21 aprel 2011|work=|publisher=Milli.az|accessdate=7 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154028/https://news.milli.az/sport/45502.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/99302.html|title="Təcrübəli futbolçulardan narazı qaldım"|author=|date=25 fevral 2012|work=|publisher=Milli.az|accessdate=7 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154534/https://news.milli.az/sport/99302.html|url-status=live}}</ref> Həmin il Berti Foqtsun köməkçisi vəzifəsində Vəli Qasımovu [[Nazim Süleymanov]] əvəz edib.<ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/108491.html|title=Nazim Süleymanov AFFA ilə müqavilə imzaladı|author=|date=13 aprel 2012|work=|publisher=Milli.az|accessdate=7 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154535/https://news.milli.az/sport/108491.html|url-status=live}}</ref> Berti Foqts Azərbaycan yığmasını ən çox oyuna çıxaran baş məşqçidir.<ref name="heyati">{{cite web|url=http://hafta-ichi.az/news.php?id=17695|title=“Teryer“ ləqəbini alan Berti Foqts|author=İsmayıl|date=16 fevral 2011|work=|publisher=hafta-ichi.az|accessdate=3 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2013-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130902092151/http://hafta-ichi.az/news.php?id=17695|url-status=dead}}</ref> [[Fayl:Azerbaijan nationall football team.JPG|left|thumb|2014-cü ildə Azərbaycan milli futbol komandasının heyəti]] [[FİFA Dünya Kuboku 2014|Dünya çempionatı 2014]]-ün seçmə mərhələsi çərçivəsində 26 mart 2013-cü ildə Azərbaycan-[[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]] oyununun 60-cı dəqiqəsindən oyunun sonlarına kimi azarkeşlər Foqtsu istefaya səsləyiblər.<ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/177547.html|title=Elxan Məmmədov: "Stadionda "istefa" qışqıranlar Azərbaycan futboluna qeyri-sabitlik gətirmək istəyirlər"|author=|date=27 mart 2013|work=|publisher=Milli.az|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154535/https://news.milli.az/sport/177547.html|url-status=live}}</ref> Azərbaycan onun rəhbərliyi altında heç bir uğur qazanmayıb.<ref name="azerisport"/> İyun ayında 0–0 hesabı ilə başa çatan Azərbaycan-[[Lüksemburq milli futbol komandası|Lüksemburq]] oyunundan sonra da azarkeşlər Foqtsu istefaya səsləyiblər.<ref>{{cite web|url=http://az.apa.az/news/302025|title=Ruslan Abışov: Azarkeşlərin “istefa” qışqırmaları bizi ruhdan salırdı|author=|date=8 iyun 2013|work=|publisher=[[APA]]|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2013-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130915023324/http://az.apa.az/news/302025|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.azxeber.com/news/35073.htm|title=Azarkeşlər Foqtsu ‘istefa’ya səslədi: Azərbaycan – Lüksemburq (1:1)|author=|date=7 iyun 2013|work=|publisher=Azxeber.com|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2021-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927194503/https://www.azxeber.com/news/35073.htm|url-status=live}}</ref> 2014-cü ilin iyul ayında ilk dəfə Azərbaycan milli futbol komandası FİFA reytinqində 73-cü pilləyə yüksəldi və 2014-cü ildə Braziliyada keçiriləcək Dünya Çempionatına seçmə mərhələsində 9 xal topladı.<ref>{{cite web|title=Berti Foqts Azərbaycan millisindən qovuldu|url=http://virtualaz.org/bugun/33879|website=virtualaz.org|publisher=virtualaz.org|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210920054616/https://virtualaz.org/bugun/33879|archivedate=2021-09-20|url-status=live}}</ref> Berti Foqts Millinin oyun quruculuğunda problemləri həll edə bilməməsi, yanlış taktiki seçimi və komandanın zəif rəqiblərə uduzması, yerli KİV-lər və azarkeşlər tərəfindən boykot və kəskin tənqidə tutulurdu.<ref>{{cite web|title=Berti Foqts boykot edildi|url=http://www.avropa.info/news/10900.html|website=www.avropa.info|publisher=www.avropa.info|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=http://www.avropa.info/news/10900.html|archivedate=13 iyul 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Jurnalistlərin Foqtsu boykot etməsi düzgün idimi?|url=http://news.lent.az/news/54585|website=news.lent.az|publisher=news.lent.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925030446/https://news.lent.az/news/54585|archivedate=2020-09-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=REKORD PİLLƏDƏ|url=http://regionplus.az/az/articles/view/1625|website=regionplus.az|publisher=regionplus.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220325075515/http://regionplus.az/az/articles/view/1625|archivedate=2022-03-25|url-status=live}}</ref> 2013-cü ildə Berti Foqtsun Azərbaycan millisindən göndəriləcəyi ehtimal olunurdu. Foqtsun özü də müqaviləni yeniləməyəcəyini bildirmişdi.<ref>{{cite web|url=http://news.lent.az/news/135515|title=Berti Foqts millimizdən imtina etdi|author=|date=23 avqust 2013|work=|publisher=Lent.az|accessdate=7 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2015-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505091411/http://news.lent.az/news/135515|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/222266.html|title=Berti Foqts: "Azərbaycanda artıq maraq yoxdur, getmək istəyirəm"|author=|date=26 oktyabr 2013|work=|publisher=Milli.az|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029032405/http://news.milli.az/sport/222266.html|url-status=live}}</ref> Lakin Azərbaycan millisinin seçmə mərhələnin son iki oyunundan dörd xal toplaması Foqtsun öz vəzifəsində qalmağına kömək etdi. 2013-cü ilin sonlarında [[AFFA]] növbəti dəfə Foqtsla müqaviləni uzatmağı qərara aldı.<ref>{{cite web|url=http://www.1news.com.tr/azerbaycan/spor/20131218025339476.html|title=Berti Vogts 2 yıl daha Azerbaycan Milli Takımında|author=|date=18 dekabr 2013|work=|publisher=1news.com.tr|accessdate=2014-01-26|language=Türk|archive-date=2014-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107082040/http://www.1news.com.tr/azerbaycan/spor/20131218025339476.html|url-status=dead}}</ref> Azərbaycan milli komandası Avro 2016-nın seçmə mərhələsində onun başçılığı altında ardıcıl məğlubiyyətlər aldığı üçün Xorvatiyaya 6–0 hesablı məğlubiyyətdən sonra komandadan göndərilib.<ref>{{cite web|url=http://affa.az/index.php?id=20536&r=1&lang=az|title=Berti Foqts Azərbaycan millisindən ayrılıb|author=|date=17 oktyabr 2014|work=[[AFFA]]|publisher=AFFA.az|accessdate=17 oktyabr 2014|language=Azərbaycanca|archive-date=2015-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150201085227/http://www.affa.az/index.php?id=20536&r=1&lang=az|url-status=dead}}</ref> AFFA Berti Foqtsun istefasından sonra müvəqqəti olaraq Millini [[Mahmud Qurbanov]]a həvalə etdi.<ref>{{cite web|title=utbol millimizin başına Mahmud Qurbanov gətirildi|url=http://musavat.com/news/idman/futbol-millimizin-bashina-mahmud-qurbanov-getirildi-muveqqeti_221192.html|website=musavat.com|publisher=musavat.com|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210928052725/https://musavat.com/news/idman/futbol-millimizin-bashina-mahmud-qurbanov-getirildi-muveqqeti_221192.html|archivedate=2021-09-28|url-status=live}}</ref> Qurbanovun ilk və yeganə oyunu 16 noyabrda Norveçə qarşı idi. Həmin oyunda Milli 1–0 məğlub oldu. Daha sonra Azərbaycan millisinə xorvatiyalı mütəxəssis [[Robert Prosineçki]] gətirildi.<ref>{{cite web|title=Former Croatia midfielder Robert Prosinecki appointed Azerbaijan coach|url=https://www.theguardian.com/football/2014/dec/03/robert-prosinecki-azerbaijan-coach|website=www.theguardian.com|publisher=www.theguardian.com|accessdate=13 iyul 2016|archive-date=2022-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075516/https://www.theguardian.com/football/2014/dec/03/robert-prosinecki-azerbaijan-coach|url-status=live}}</ref> [[Robert Prosineçki]] Azərbaycan millisini ilk dəfə meydana 28 mart 2015-ci ildə Malta millisi qarşı oyunda çıxartdı. Həmin oyunda Azərbaycan millisi [[Cavid Hüseynov]] və [[Dmitriy Nazarov|Dimitriy Nazarovun]] qolları ilə 2–0 rəqibini məğlub etdi. [[Fayl:Rashad Sadygov20.JPG|thumb|[[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]]un 100-cü oyunu]] 2015-ci il oktyabrın 10-da Azərbaycan Bakıda yeni istifadəyə verilmiş [[Bakı Olimpiya Stadionu]]nda İtaliya ilə qarşılaşdı.<ref name="roshka"/> Həmin oyun Millinin kapitanı Rəşad Sadıqovun 100-cü oyununa çıxması ilə əlamətdar oldu.<ref name="roshka">{{cite web|last1=Atayev|first1=Oqtay|title=Azerbaijan captain Sadygov receives 100-cap honour|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/news/newsid=2291437.html|website=www.uefa.com|publisher=[[UEFA]]|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170826142249/http://www.uefa.com/uefaeuro/news/newsid=2291437.html|archivedate=2017-08-26|url-status=live}}</ref> [[2018 FİFA Dünya Kuboku|DÇ-2018]]-in seçmə mərhələsində Azərbaycan ilk dəfə seçmə mərhələdə 10 xal toplayıb və tarixində görünməmiş nailiyyətə imza atıb.<ref>{{cite web|title=Azərbaycandan görünməmiş nailiyyət|url=http://apasport.az/news/135347|publisher=apasport.az|accessdate=5 sentyabr 2017|archive-date=2020-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929044753/https://apasport.az/news/135347|url-status=live}}</ref> 2017-ci il noyabrın 3-də [[Qurban Qurbanov]] futbol üzrə Azərbaycan milli komandasının baş məşqçisi təyin olunub.<ref>{{cite web|title=Гурбанов стал 13-м в сборной Азербайджана|url=http://www.azerisport.com/football/20171103113039089.html|publisher=www.azerisport.com|accessdate=3 noyabr 2017|archive-date=2021-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917193539/https://www.azerisport.com/football/20171103113039089.html|url-status=live}}</ref> 2018-ci ildə Milli [[UEFA Millətlər Liqası]]nın D diviziyasının qrupunu 2-ci yerdə başa vurub.<ref>{{cite web |title=Millətlər Liqası bitdi: Rusiya qrupda qaldı |url=http://fanat.az/milletler-liqasinin-qrup-merhelesine-yekun-vurulur/ |website=fanat.az |publisher=fanat.az |accessdate=20 noyabr 2018 |archive-date=2020-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130214516/http://fanat.az/milletler-liqasinin-qrup-merhelesine-yekun-vurulur |url-status=live }}</ref> 2018-ci il dekabrın 8-də Qurban Qurbanov milli komandadan istefa verdi.<ref>{{cite web |title=Гурбан Гурбанов больше не тренер сборной Азербайджана |url=https://www.azerisport.com/football/20181208084020923.html |website=www.azerisport.com |publisher=www.azerisport.com |accessdate=8 dekabr 2018 |archive-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209124318/https://www.azerisport.com/football/20181208084020923.html |url-status=live }}</ref> 2019-cu il fevralın 11-də [[Nikola Yurçeviç]] Azərbaycan milli komandasının baş məşqçisi təyin olunub.<ref>{{cite web |title=AFFA millinin yeni baş məşqçisini rəsmən açıqladı |url=http://rekord.az/news/p:74372 |website=rekord.az |publisher=rekord.az |accessdate=11 fevral 2019 |archive-date=2019-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213130244/http://rekord.az/news/p:74372 |url-status=dead }}</ref> 2019-cu il dekabrın 13-də yığmanın AVRO-2020-nin seçmə mərhələsindəki çıxışını uğursuz hesab edən AFFA müqavilə müddəti fevrala qədər olan xorvatiyalı mütəxəssisi istefaya göndərib.<ref>{{cite web |title=Nikola Yurçeviç istefaya göndərildi |url=https://oxu.az/sport/348802 |website=oxu.az |publisher=oxu.az |accessdate=21 dekabr 2019 |archive-date=2022-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075520/https://oxu.az/sport/348802 |url-status=live }}</ref> === 2020-ci illər === 2020-ci il iyulun 30-da AFFA italiyalı [[Cianni De Byazi]] ilə bir il yarımlıq müqavilə imzalayıb.<ref>{{cite web |title=Azerbaijan appoint De Biasi |url=https://www.football-italia.net/155704/azerbaijan-appoint-de-biasi |website=www.football-italia.net |publisher=www.football-italia.net |accessdate=5 sentyabr 2020 |archive-date=2020-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811100656/https://www.football-italia.net/155704/azerbaijan-appoint-de-biasi |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Canni De Byazi ilə müqavilə uzadılıb |url=https://ikisahil.az/post/268128-canni-de-byazi-ile-muqavile-uzadilib |accessdate=24 mart 2023 |archive-date=2023-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324202754/https://ikisahil.az/post/268128-canni-de-byazi-ile-muqavile-uzadilib |url-status=live }}</ref> == Beynəlxalq turnirlərdə iştirakı == === FİFA Dünya Kuboku === {{Color box|gold|border=darkgray}} '''Çempionlar'''  {{Color box|silver|border=darkgray}} '''2-ci yer'''  {{Color box|#cc9966|border=darkgray}} 3-cü yer  {{Color box|#9acdff|border=darkgray}} 4-cü yer   {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=9|[[FİFA Dünya Kuboku]] statistikası !style="width:1%;" rowspan="30"| !colspan=7|[[FİFA Dünya Kuboku seçmə mərhələsi|Seçmə mərhələsi]] statistikası |- !İl !Raund !Yer !{{Tooltip|O|Oyun}} !{{Tooltip|Q|Qələbə}} !{{Tooltip|H|Heç-heçə}}* !{{Tooltip|M|Məğlubiyyət}} !{{Tooltip|QV|Qol vurulub}} !{{Tooltip|QB|Qol buraxılıb}} !{{Tooltip|O|Oyun}} !{{Tooltip|Q|Qələbə}} !{{Tooltip|H|Heç-heçə}}* !{{Tooltip|M|Məğlubiyyət}} !{{Tooltip|QV|Qol vurulub}} !{{Tooltip|QB|Qol buraxılıb}} !Yer |- |{{bayraq|URU}} [[1930 FİFA Dünya Kuboku|1930]]-dan to {{bayraq|ITA}} [[1990 FİFA Dünya Kuboku|1990]]-a kimi |colspan=9|''{{flagicon|USSR}} tərkibində''||colspan=7|''{{flagicon|USSR}} tərkibində'' |- |{{bayraq|United States}} [[1994 FİFA Dünya Kuboku|1994]] |colspan=9|''İştirak etməyib''|| colspan="7" |''Qatılmayıb'' |- |{{bayraq|France}} [[1998 FİFA Dünya Kuboku|1998]] |rowspan=7 colspan=9|''Seçmə mərhələni keçməyib''||8||1||0||7||3||22||5/5 |- |{{bayraq|South Korea}} {{bayraq|Japan}} [[2002 FİFA Dünya Kuboku|2002]] ||10||1||2||7||4||17||6/6 |- |{{bayraq|Germany}} [[2006 FİFA Dünya Kuboku|2006]] ||10||0||3||7||1||21||6/6 |- |{{bayraq|South Africa}} [[2010 FİFA Dünya Kuboku|2010]] ||10||1||2||7||4||14||5/6 |- |{{bayraq|Brazil}} [[2014 FİFA Dünya Kuboku|2014]] ||10||1||6||3||7||11||4/6 |- |{{bayraq|Russia}} [[2018 FİFA Dünya Kuboku|2018]] ||10||3||1||6||10||19||5/6 |- |{{bayraq|Qatar}} [[2022 FİFA Dünya Kuboku|2022]] ||8||0||1||7||5||18||5/5 |- |{{bayraq|Canada}} {{bayraq|Mexico}} {{bayraq|United States}} [[2026 FİFA Dünya Kuboku|2026]] |colspan=9|''Seçmə mərhələni keçməyib'' |colspan=7|''Seçmə mərhələni keçməyib'' |- !Cəmi||||0/22|||||||||||| !66||7||15||44||34||122|||— |} === UEFA Avropa Çempionatı === {{Color box|gold|border=darkgray}} '''Çempionlar'''  {{Color box|silver|border=darkgray}} '''2-ci yer'''  {{Color box|#cc9966|border=darkgray}} 3-cü yer  {{Color box|#9acdff|border=darkgray}} 4-cü yer   {| class="wikitable" style="text-align: center;" !colspan=9|[[UEFA Avropa Çempionatı]] statistikası !style="width:1%;" rowspan="27"| !colspan=7|[[UEFA Avropa Çempionatı seçmə mərhələsi|Seçmə mərhələsi]] statistikası |- !İl !Raund !Yer !{{Tooltip|O|Oyun}} !{{Tooltip|Q|Qələbə}} !{{Tooltip|H|Heç-heçə}}* !{{Tooltip|M|Məğlubiyyət}} !{{Tooltip|QV|Qol vurulub}} !{{Tooltip|QB|Qol buraxılıb}} !{{Tooltip|O|Oyun}} !{{Tooltip|Q|Qələbə}} !{{Tooltip|H|Heç-heçə}}* !{{Tooltip|M|Məğlubiyyət}} !{{Tooltip|QV|Qol vurulub}} !{{Tooltip|QB|Qol buraxılıb}} !Yer |- |{{bayraq|France}} [[1960 UEFA Millətlər Kuboku|1960]]-dan {{bayraq|Germany}} [[UEFA Avro 1988|1988]]-ə kimi |colspan=8|''{{flagicon|USSR}} tərkibində''||colspan=7|''{{flagicon|USSR}} tərkibində'' |- !colspan=9| ''{{flagicon|CIS}} tərkibində'' !colspan=7| ''{{flagicon|CIS}} tərkibində'' |- |{{bayraq|Sweden}} [[UEFA Avro 1992|1992]] |Qrup mərhələsi |8-ci |3 |0 |2 |1 |1 |4 |8 |5 |3 |0 |13 |2 |1/5 |- !colspan=9| ''{{flagicon|AZE}} kimi'' !colspan=7| ''{{flagicon|AZE}} kimi'' |- |{{bayraq|England}} [[UEFA Avro 1996|1996]] |rowspan=7 colspan=8|''Seçmə mərhələni keçməyib'' |10 |0 |1 |9 |2 |29 |6/6 |- |{{bayraq|Belgium}} {{bayraq|Netherlands}} [[UEFA Avro 2000|2000]] |10 |1 |1 |8 |6 |26 |5/6 |- |{{bayraq|Portugal}} [[UEFA Avro 2004|2004]] |8 |1 |1 |6 |5 |20 |5/5 |- |{{bayraq|Austria}} {{bayraq|Switzerland}} [[UEFA Avro 2008|2008]] |12 |1 |2 |9 |6 |28 |8/8 |- |{{bayraq|Poland}} {{bayraq|Ukraine}} [[UEFA Avro 2012|2012]] |10 |2 |1 |7 |10 |26 |5/6 |- |{{bayraq|France}} [[UEFA Avro 2016|2016]] |10 |1 |3 |6 |7 |18 |5/6 |- |style="border: 3px solid red"|{{bayraq|Europe}} [[UEFA Avro 2020|2020]] |8 |0 |1 |7 |5 |18 |5/5 |- |{{bayraq|Germany}} [[UEFA Avro 2024|2024]] |colspan=8|''Seçmə mərhələni keçməyib'' |colspan=7|''Təyin olunacaq'' |- !Cəmi||||0/7|||||||||||| !61 !6 !10 !52 !41 !165 !— |} === UEFA Millətlər Liqası === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !colspan=13|[[UEFA Millətlər Liqası]] statistikası |- !İl !Diviziya !Qrup !Raund !width=28|{{Tooltip|Y|Yer}} !width=28|{{Tooltip|O|Oyun}} !width=28|{{Tooltip|Q|Qələbə}} !width=28|{{Tooltip|H|Heç-heçə}}* !width=28|{{Tooltip|M|Məğlubiyyət}} !width=28|{{Tooltip|QV|Qol vurulub}} !width=28|{{Tooltip|QB|Qol buraxılıb}} !width=35|{{Tooltip|Y/D|Mövsümün sonunda yüksəlmə/düşmə}} !width=28|{{Tooltip|ÜR|Ümumi reytinq}} |- |{{bayraq|Portugal}} [[2018-19 UEFA Millətlər Liqası|2018–19]] |[[2018–19 UEFA Millətlər Liqası D|D]] |[[2018–19 UEFA Millətlər Liqası D#Qrup 3|3]] |Qrup mərhələsi |2/4||6||2||3||1||7||6||{{artış}}||46/55 |- |{{bayraq|Italy}} [[2020/2021 UEFA Millətlər Liqası|2020–21]] |[[2020–21 UEFA Millətlər Liqası C|C]] |[[2020–21 UEFA Millətlər Liqası C#Qrup 1|1]] |Qrup mərhələsi |3/4||6||1||3||2||2||4||{{Steady}}||43/55 |- |{{flagicon image|Flag of none.svg}} [[2022–23 UEFA Millətlər Liqası|2022–23]] |[[2022–23 UEFA Millətlər Liqası C|C]] |colspan=11|''Təyin olunacaq'' |- !colspan=3|Cəmi !Qrup mərhələsi (C) !2/2 !12 !3 !6 !3 !9 !10 !colspan=2|43-cü |} === Digər mükafatlar === * '''[[ECO Kuboku]]''' ** {{Bürünc medal}} ''Yarımfinal (1):'' [[ECO Kuboku 1993|1993]]<ref>{{cite web|title=ECO Tournament 1993 - Tehran, Iran|url=http://www.rsssf.com/tablese/eco93.html|publisher=www.rsssf.com|accessdate=16 noyabr 2017|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011023759/http://rsssf.com/tablese/eco93.html|url-status=live}}</ref> == Stadion == [[Bakı]]da yerləşən [[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]] Azərbaycan milli futbol komandasının ənənəvi ev stadionudur. 1951-ci ildən tikilən stadionun 2012-ci ilə qədər 35 000 tamaşaçı tutumuna malik idi.<ref>{{cite web|title=France end Asian domination|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/u17womensworldcup/azerbaijan2012/index.html|work=fifa.com|publisher=[[FIFA]]|accessdate=6 July 2013|archive-date=7 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707211346/http://www.fifa.com/tournaments/archive/u17womensworldcup/azerbaijan2012/index.html|url-status=dead}}</ref> 16 avqust 2012-ci ildə Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionunun əsaslı təmir və yenidənqurmadan sonra açılışı olmuşdur 31.200.<ref>{{cite web|title=AZN 10 million financed for overhaul of potential venue of Eurovision 2012|url=http://abc.az/eng/news/main/55712.html|accessdate=10 July 2011|archive-date=10 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710030143/http://abc.az/eng/news/main/55712.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Azerbaijan: Buildings Commissioned & Upgraded in Baku|url=http://escdaily.com/articles/19947|accessdate=10 July 2011|archive-date=19 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719181805/http://escdaily.com/articles/19947|url-status=dead}}</ref> 2015-ci ilin mart ayının əvvəlində istismara hazır olan [[Bakı Olimpiya Stadionu]] 69 870 tamaşaçı tutumuna malikdir.<ref>{{cite web|title=Baku Olympic Stadium goes to Tekfen Construction|url=http://www.tekfen.com.tr/english/news_archive.asp?p=2013&h=4|website=www.tekfen.com.tr|publisher=www.tekfen.com.tr|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150424210129/http://www.tekfen.com.tr/english/news_archive.asp?p=2013&h=4|archivedate=2015-04-24|url-status=dead}}</ref> 2015-ci il oktyabrın 10-da stadionda ilk rəsmi futbol oyunu [[UEFA Avropa Çempionatı 2016 Seçmə mərhələ|Avro-2016]]-nın seçmə mərhələsində, Azərbaycan və [[İtaliya milli futbol komandası|İtaliya]] arasında baş tutmuşdur.<ref>{{cite web|title=Azərbaycan-İtaliya oyununun ən bahalı bileti|url=http://www.azadliq.org/a/27253137.html|website=www.azadliq.org|publisher=www.azadliq.org|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201206021121/https://www.azadliq.org/a/27253137.html|archivedate=2020-12-06|url-status=live}}</ref> Millinin bəzi [[yoldaşlıq oyunu|yoldaşlıq oyunları]] kiçik meydançalarda keçirilir. Belə stadionlardan [[Bakcell Arena]], [[Lənkəran şəhər stadionu|Xəzər Lənkəran Mərkəzi Stadionu]], [[İnter Arena]], [[Bayıl stadionu]] və [[Dalğa Arena]]nı qeyd etmək olar. 5 sentyabr 2009-cu ildə Azərbaycan milli futbol komandasının [[Lənkəran]] şəhərində [[Xəzər Lənkəran Mərkəzi Stadionu]]nda [[2010 FİFA Dünya Kuboku|2010 Dünya Çempionatının]] [[2010 FİFA Dünya Kubokunun Avropa seçmə mərhələsi|seçmə mərhələsi]] çərçivəsində [[Finlandiya milli futbol komandası|Finlandiya yığmasına]] qarşı keçirdiyi oyun tarixi əhəmiyyət daşıdı. Azərbaycan milli futbol komandası tarixində ilk dəfə olaraq ölkə daxilindəki ev qarşılaşmasını [[Bakı]] şəhərində deyil, regionda keçirdi.<ref>{{cite web|url=http://apa.az/futbol_xeberleri/azerbaycan-finlandiya-oyunu-lenkeranda-kecirilecek.html|title=Azərbaycan – Finlandiya oyunu Lənkəranda keçiriləcək|author=|date=17 iyul 2009|work=|publisher=apa.az|accessdate=31 iyul 2018|language=azərb.|archive-date=2018-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619100915/http://apa.az/futbol_xeberleri/azerbaycan-finlandiya-oyunu-lenkeranda-kecirilecek.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://azertag.az/xeber/LANKARAN_SAHAR_STADIONU_AZARBAYCAN_FINLANDIYA_MATCHINA_TAM_HAZIRDIR-451510|title=Lənkəran şəhər stadionu Azərbaycan-Finlandiya matçına tam hazırdır|author=|date=2 sentyabr 2009|work=|publisher=azertag.az|accessdate=31 iyul 2018|language=azərb.|archive-date=2022-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075521/https://azertag.az/xeber/LANKARAN_SAHAR_STADIONU_AZARBAYCAN_FINLANDIYA_MATCHINA_TAM_HAZIRDIR-451510|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.affa.az/index.php/matches/azrbaycan-milli-komandas/2793|title=Azərbaycan 1:2 Finladya|author=|date=5 sentyabr 2009|work=|publisher=affa.az|accessdate=31 iyul 2018|language=azərb.|archive-date=2021-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210921110945/https://www.affa.az/index.php/matches/azrbaycan-milli-komandas/2793|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6SwIsUms4Cc|title=Azərbaycan 1:2 Finlandiya. Oyunun icmalı.|author=|date=20 iyun 2011|work=|publisher=youtube.com|accessdate=31 iyul 2018|language=azərb.|archive-date=2022-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075521/https://www.youtube.com/watch?v=6SwIsUms4Cc|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://azertag.az/xeber/AZARBAYCAN_FINLANDIYA_OYUNU_LANKARANDA_KECHIRILACAKDIR-447280|title=Azərbaycan-Finlandiya oyunu Lənkəranda keçiriləcək|author=|date=18 iyun 2009|work=|publisher=azertag.az|accessdate=31 iyul 2018|language=azərb.|archive-date=2022-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075521/https://azertag.az/xeber/AZARBAYCAN_FINLANDIYA_OYUNU_LANKARANDA_KECHIRILACAKDIR-447280|url-status=live}}</ref> == Yayım == Azərbaycan milli futbol komandasının oyunlarını hazırda müxtəlif kanallar yayımlayır. Televiziya hüquqları oyundan oyuna dəyişir: [[CBC Sport]], [[İctimai TV (Azərbaycan)|İctimai TV]], [[AzTV]], [[İdman Azərbaycan TV]] kanallarında yayımlanır.<ref>{{cite web|title=UEFA yeni qərar qəbul etdi: qurum millimizin oyunlarını AzTV-dən alıb, İTV-yə verdi|url=http://korner.az/v3/xeber/9147/|website=korner.az|accessdate=14 August 2014|language=Azerbaijani|archive-date=29 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929000505/http://korner.az/v3/xeber/9147/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Millinin oyunları CBC Sport kanalında|url=http://www.azadliq.org/a/27349416.html|website=www.azadliq.org|publisher=www.azadliq.org|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210615040916/https://www.azadliq.org/a/27349416.html|archivedate=2021-06-15|url-status=live}}</ref> Keçmişdə Azərbaycanın oyunlarını yayımlayan kanallardan [[Lider TV]]-ini qeyd etmək olar.<ref>{{cite web|title=UEFA millimizin oyunlarını AzTV-dən alıb, İTV-yə verdi|url=http://apasport.az/xeber_Millimizin_oyunlar%C4%B1_AzTV-d%C9%99n_al%C4%B1b,_%C4%B0TV-y%C9%99_verildi__73800.html|website=apasport.az|accessdate=14 August 2014|archive-date=10 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410072236/http://apasport.az/xeber_Millimizin_oyunlar%C4%B1_AzTV-d%C9%99n_al%C4%B1b,_%C4%B0TV-y%C9%99_verildi__73800.html|url-status=}}</ref> == Rəngləri == [[Fayl:AZE football kit.svg|thumb|225px|Azərbaycan milli futbol komandasının klassik formaları]] Milli müxtəlif dövrlərdə ev və səfər oyunlarında ağ köynək, mavi şort və ağ corab və ya mavi köynəklə, qırmızı şort və yaşıl corab, tam qırmızı və ya tam mavi formalarından da istifadə etmişdir.<ref>{{cite web|title=Azərbaycan millisinin Avro-2016 formaları|url=http://sportnet.az/foto/3204-azerbaycan-millisinin-avro2015-uchun-formalari.html|website=sportnet.az|publisher=sportnet.az|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180410134654/http://sportnet.az/foto/3204-azerbaycan-millisinin-avro2015-uchun-formalari.html|archivedate=2018-04-10|url-status=live}}</ref> 2012-ci ildə əvvəl Azərbaycan milli futbol komandasının üzərində [[Azərbaycan bayrağı]] və [[Azərbaycan gerbi]]də olmuşdur.<ref>{{cite web|title=AFFA MİLLİ KOMANDANIN FORMASINDA GERBDƏN NİYƏ İMTİNA EDİB?|url=http://musavat.com/news/son-xeber/AFFA-MILLI-KOMANDANIN-FORMASINDA-GERBDEN-NIYE-IMTINA-EDIB_134975.html|website=musavat.com|publisher=musavat.com|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210928052343/https://musavat.com/news/son-xeber/AFFA-MILLI-KOMANDANIN-FORMASINDA-GERBDEN-NIYE-IMTINA-EDIB_134975.html|archivedate=2021-09-28|url-status=live}}</ref> 2006-cı ildən 2017-ci ilə kimi Azərbaycan milli futbol komandasının formalarını [[Umbro]] şirkəti hazırlayırdı. 2017-ci ildə [[Nike]] şirkəti Umbro ilə müqayisədə tələb olunan geyimləri daha tez və 11 faiz ucuz qiymətə təmin etdiyi üçün AFFA ilə Nike arasında razılıq əldə olunub.<ref name="Nike"/> Beləliklə, Azərbaycan milli komandası DÇ-2018-in seçmə mərhələsində iyunun 10-da Şimali İrlandiya yığmasına qarşı keçirəcəyi oyundan başlayaraq mövsümün sonuna qədər meydana Nike istehsalı formada çıxıb.<ref name="Nike">{{cite web|title=AFFA ilə Nike arasında razılıq əldə olunub|url=http://www.affa.az/index.php/news/affa-il-nike-arasnda-razlq-ld-olunub/60000|website=www.affa.az|publisher=www.affa.az|accessdate=7 iyun 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170611001708/http://www.affa.az/index.php/news/affa-il-nike-arasnda-razlq-ld-olunub/60000|archivedate=2017-06-11|url-status=live}}</ref> 2021-ci il mayın 15-də AFFA ilə Türkiyənin kişi geyim brendi "Kiğılı" arasında sponsorluq müqaviləsi imzalanıb.<ref name="turkish"/> 2022-ci ilin sonunadək imzalanmış müqaviləyə əsasən, Azərbaycan yığmasının üzvləri "Kiğılı" brendinə məxsus kostyumlarla təmin olunacaq.<ref name="turkish">{{cite web |title=AFFA Türkiyənin məşhur geyim brendi ilə sponsorluq müqaviləsi imzaladı |url=https://report.az/futbol-xeberleri/affa-turkiyenin-meshur-geyim-brendi-ile-sponsorluq-muqavilesi-imzaladi/ |website=report.az |publisher=report.az |accessdate=15 iyun 2021 |archive-date=2022-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075522/https://report.az/futbol-xeberleri/affa-turkiyenin-meshur-geyim-brendi-ile-sponsorluq-muqavilesi-imzaladi/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Sıra !! İllər !! Şirkət |- | 1 ||1992–2006|| {{Bayraq|İtaliya}} [[Puma (brend)|Puma]] |- | 2 ||2006–2017|| {{Bayraq|İngiltərə}} [[Umbro]] |- | 3 ||2017–2021|| {{Bayraq|USA}} [[Nike]] |- | 4 ||2021—h.h.|| {{Bayraq|Türkiyə}} Kiğılı |} == Azarkeşləri == Azərbaycan azarkeşləri kollektiv olaraq tanınmasa da, hazırda komandanı əsas olaraq "[[Milli Dəstə]]" azarkeş dəstəsi dəstəkləyir.<ref>{{cite web|title=Milli Dəstə rəsmən fəaliyyətə başladı|url=http://www.azerisport.com/az/futbol/20160302150635076.html|website=www.azerisport.com|publisher=www.azerisport.com|accessdate=15 iyun 2018|archive-date=2018-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722113948/http://www.azerisport.com/az/futbol/20160302150635076.html|url-status=live}}</ref> 2013-cü ilə qədər Millini "[[Sektor11]]" azarkeş dəstəsi də dəstəkləyir. Hal hazırda Millini "Göyqurdlar" dəstəkləyir. == Ləqəbi == Azərbaycan milli futbol komandasının ləqəbi olmasa da, azarkeşlər və yerli KİV-lər tərəfindən "Milli" çağırılır.<ref>{{cite web|title=How much do you know about Azerbaijan?|url=https://www.irishfa.com/news/2017/june/northern-ireland-vs-azerbaijan-the-facts|publisher=www.irishfa.com|accessdate=3 noyabr 2017|archive-date=2017-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028051033/https://www.irishfa.com/news/2017/june/northern-ireland-vs-azerbaijan-the-facts|url-status=live}}</ref> DÇ-2018-in seçmə mərhələsində Azərbaycan milli futbol komandası "Niyə də yox?" şüarı altında iştirak edib.<ref>{{cite web|title=“Hər kəs həyəcan keçirir” – AFFA rəsmisi|url=http://modern.az/az/news/110835#gsc.tab=0|website=modern.az|publisher=modern.az|accessdate=13 oktyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210927073819/https://modern.az/az/news/110835#gsc.tab=0|archivedate=2021-09-27|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Азербайджан продолжает удивлять|url=http://ru.uefa.com/european-qualifiers/season=2018/matches/round=2000717/match=2017715/postmatch/report/|website=ru.uefa.com|publisher=[[UEFA]]|accessdate=13 oktyabr 2016|archiveurl=http://ru.uefa.com/european-qualifiers/season=2018/matches/round=2000717/match=2017715/postmatch/report/|archivedate=13 oktyabr 2016|language=Rus}}</ref> == Reytinq == Azərbaycan milli futbol komandası [[FİFA|FIFA]]-nın 2025-ci il üçün yekun reytinq cədvəlinə əsasən 1 132.97 xal ilə 127-ci pillədə qərarlaşıb.<ref>{{Cite web |title=2025-ci ilin yekun reytinq cədvəli açıqlanıb |url=https://oxu.az/idman/2025-ci-ilin-yekun-reytinq-cedveli-aciqlanib |access-date=2025-12-22 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Populyar mədəniyyətdə == 2019-cu il avqustun 21-də "[[Pro Evolution Soccer (videooyun seriyası)|PES]]" videooyun seriyasının yaradıcısı olan "[[Konami]]" şirkəti [[UEFA Avro 2020]] futbol turnirinin [[Bakı|Bakı şəhəri]]ndə keçirilməsini nəzərə alaraq, [[Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası|AFFA]] ilə müqavilə imzalamışdır. Bu müqaviləyə əsasən, Azərbaycan milli futbol komandası 2019-cu ildə satışa çıxardılan "[[eFootball Pro Evolution Soccer 2020|eFootball PES 2020]]" videooyununda təmsil edilib.<ref name="pes2020">{{Cite web |url=http://geekon.az/az%c9%99rbaycan-milli-futbol-komandasi-pes-2020d%c9%99/ |title=Azərbaycan milli futbol komandası “PES 2020”də! |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190821075726/http://geekon.az/az%C9%99rbaycan-milli-futbol-komandasi-pes-2020d%C9%99/ |archivedate=August 21, 2019 |date=August 21, 2019 |website=Geekon.az |publisher=GeekOn |accessdate=August 21, 2019 |language=az }}</ref> == Oyunçular == === Komandanın heyəti === Aşağıdakı oyunçular 2022-ci il iyunun 3-də [[Qazaxıstan milli futbol komandası|Qazaxıstan]], 6 və 13-də [[Belarus milli futbol komandası|Belarus]] və 10-da [[Slovakiya milli futbol komandası|Slovakiya]] ilə oyunlara çağırılıblar. {{Yenilənib|10 iyul 2022}}{{Nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Emil Balayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1994|3|17|df=yes|yaş}}|caps=13|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Səbail FK|Səbail]]}} {{nat fs g player|no=|pos=GK|name=[[Səlahət Ağayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1991|11|4|df=yes|yaş}}|caps=21|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qəbələ FK|Qəbələ]]}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Şahruddin Məhəmmədəliyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1994|6|22|df=yes|yaş}}|caps=15|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Maksim Medvedev]] '''[[Kapitan (futbol)|(C)]]'''|age={{doğum tarixi və yaş|1989|9|29|df=yes|yaş}}|caps=81|goals=4|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Bəhlul Mustafazadə]]|age={{doğum tarixi və yaş|1997|2|27|df=yes|yaş}}|caps=18|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Bədavi Hüseynov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1991|7|11|df=yes|yaş}}|caps=64|goals=1|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Abbas Hüseynov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|6|13|df=yes|yaş}}|caps=21|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Toral Bayramov]]|age={{doğum tarixi və yaş|2001|6|21|df=yes|yaş}}|caps=10|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Cəlal Hüseynov]]|age={{doğum tarixi və yaş|2003|1|2|df=yes|yaş}}|caps=4|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Qismət Alıyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1996|10|24|df=yes|yaş}}|caps=1|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Höccət Haqverdi]]|age={{doğum tarixi və yaş|1993|2|3|df=yes|yaş}}|caps=13|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Azər Salahlı]]|age={{doğum tarixi və yaş|1994|4|11|df=yes|yaş}}|caps=22|goals=1|club={{bayraq|AZE}} [[Neftçi PFK|Neftçi]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Bəxtiyar Həsənəlizadə]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|12|29|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Anton Krivotsyuk]]|age={{doğum tarixi və yaş|1998|8|20|df=yes|yaş}}|caps=25|goals=0|club={{bayraq|POL}} [[Visla Plotsk]]}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|4|27|df=yes|yaş}}|caps=34|goals=9|club={{bayraq|AZE}} [[Neftçi PFK|Neftçi]]}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Eddi İsrafilov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|8|2|df=yes|yaş}}|caps=19|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Neftçi PFK|Neftçi]]}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Qara Qarayev (futbolçu)|Qara Qarayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|10|12|df=yes|yaş}}|caps=77|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Coşqun Diniyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|9|13|df=yes|yaş}}|caps=14|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Aleksey İsayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|11|9|df=yes|yaş}}|caps=7|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Anatoliy Nuriyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1996|5|20|df=yes|yaş}}|caps=11|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Dimitri Nəzərov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1990|4|4|df=yes|yaş}}|caps=46|goals=8|club={{bayraq|Almaniya}} [[Erzqebirqe Aue]]}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Riçard Almeyda]]|age={{doğum tarixi və yaş|1989|3|20|df=yes|yaş}}|caps=26|goals=3|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ramil Şeydayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1996|3|15|df=yes|yaş}}|caps=50|goals=9|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mahir Emreli]]|age={{doğum tarixi və yaş|1997|7|1|df=yes|yaş}}|caps=36|goals=5|club={{bayraq|CRO}} [[Dinamo Zaqreb FK|Dinamo Zaqreb]]}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Namiq Ələsgərov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|2|3|df=yes|yaş}}|caps=35|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Renat Dadaşov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1999|5|17|df=yes|yaş}}|caps=16|goals=1|club={{bayraq|İsveçrə}} [[Qrasshopper Sürix FK|Qrasshopper Sürix]]}} {{nat fs end}} === Son çağırışlar === Son 12 ayda yığmaya çağırılan oyunçular. {{National football squad start (recent)}} {{nat fs r player|no=|pos=GK|name=Aydın Bayramov|age={{doğum tarixi və yaş|1996|2|18|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]], 12 oktyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=GK|name=[[Mehdi Cənnətov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|1|26|df=yes|yaş}}|caps=1|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs r player|no=|pos=GK|name=[[Nicat Mehbalıyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|2000|9|11|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qəbələ FK|Qəbələ]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs r player|no=|pos=GK|name=[[Rəşad Əzizli]] <sup>PRE</sup>|age={{doğum tarixi və yaş|1994|1|1|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Səbail FK|Səbail]]|latest=v. {{bayraq|Qazaxıstan}} [[Qazaxıstan milli futbol komandası|Qazaxıstan]], 3 iyun 2022}} {{nat fs break}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Tellur Mütəllimov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|4|8|df=yes|yaş}}|caps=7|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]|latest=v. {{bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]], 14 noyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Mert Çelik]]|age={{doğum tarixi və yaş|2000|6|10|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Neftçi PFK|Neftçi]]|latest=v. {{bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]], 14 noyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Amin Seydiyev]] <sup>INJ</sup>|age={{doğum tarixi və yaş|1998|11|15|df=yes|yaş}}|caps=5|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs break}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[İsmayıl İbrahimli]]|age={{doğum tarixi və yaş|1998|2|13|df=yes|yaş}}|caps=8|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]|latest=v. {{bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]], 7 sentyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Elvin Bədəlov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|6|14|df=yes|yaş}}|caps=8|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]], 7 sentyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Sərtan Taşkın]]|age={{doğum tarixi və yaş|1997|10|8|df=yes|yaş}}|caps=2|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]|latest=v. {{bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]], 7 sentyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Şəhriyar Əliyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|12|25|df=yes|yaş}}|caps=3|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Şamaxı FK|Şamaxı]]|latest=v. {{bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]], 7 sentyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[Rəhim Sadıxov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1996|7|18|df=yes|yaş}}|caps=9|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]|latest=v. {{bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]], 12 oktyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[Murad Xaçayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1998|4|14|df=yes|yaş}}|caps=1|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]], 12 oktyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[Rövlan Muradov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1998|3|28|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qəbələ FK|Qəbələ]]|latest=v. {{bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]], 12 oktyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[Vüqar Mustafayev (futbolçu)|Vüqar Mustafayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1994|8|5|df=yes|yaş}}|caps=11|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]], 14 noyabr 2021}} {{nat fs r player|no=17|pos=MF|name=[[Araz Abdullayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|4|18|df=yes|yaş}}|caps=43|goals=3|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]], 14 noyabr 2021}} {{nat fs r player|no=19|pos=DF|name=[[Filip Ozobiç]]|age={{doğum tarixi və yaş|1991|4|8|df=yes|yaş}}|caps=9|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Təmkin Xəlilzadə]] <sup>INJ</sup>|age={{doğum tarixi və yaş|1993|8|6|df=yes|yaş}}|caps=25|goals=3|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs break}} {{nat fs r player|no=|pos=FW|name=[[Əli Qurbani]]|age={{doğum tarixi və yaş|1990|9|18|df=yes|yaş}}|caps=8|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]], 7 sentyabr 2021}} {{nat fs r player|no=22|pos=FW||name=[[Rüstəm Əhmədzadə]]|age={{doğum tarixi və yaş|2000|12|25|df=yes|yaş}}|caps=6|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs r player|no=|pos=FW|name=[[Ağabala Ramazanov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1993|5|17|df=yes|yaş}}|caps=18|goals=1|club={{bayraq|AZE}} [[Səbail FK|Səbail]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs end}} ;Qeydlər <sup>INJ</sup> Zədə səbəbindən kənarlaşdırılıb<br> <sup>PRE</sup> İlkin heyət <br> <sup>RET</sup> Milli komandada karyerasını başa vurub<br> <sup>SUS</sup> Cəza səbəbindən kənarlaşdırılıb == Baş məşqçilər == [[Fayl:Berti Vogts 2012.jpg|thumbnail|200px|[[Berti Foqts]]un rəhbərliyi altında, Azərbaycan [[FİFA]]-nın reytinqdə ən yüksək göstəricisinə çatmışdır.]] [[Fayl:Robert Prosinečki.jpg|thumbnail|200px|[[Robert Prosineçki]]nin rəhbərliyi altında, Azərbaycan [[2018 FİFA Dünya Kuboku|DÇ-2018]]-in seçmə mərhələsində ilk dəfə bir tsikldə səfərdə 10 xal toplayıb.]] {{Yenilənib|13 sentyabr 2024}} <!-- :{{main|Azerbaijan national football team managers}} --> {| class="wikitable sortable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |- !Baş məşqçi !Azərbaycan karyerası !Oyun !Qələbə !Heç-heçə !Məğlubiyyət !Qələbə % |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Ələkbər|Məmmədov}} |1992–1993 {{WDL|5|3|1|1}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Kazbek|Tuayev}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} <br> {{bayraq|AZE}} {{sortname|Ağasəlim|Mircavadov}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |1994 {{WDL|1|0|0|1}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Ağasəlim|Mircavadov}} |1994–1995 {{WDL|9|0|0|9}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Kazbek|Tuayev}} |1995–1996 {{WDL|11|3|3|5}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Vaqif|Sadıqov}} |1997–1999 {{WDL|20|6|3|11}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Əhməd|Ələsgərov}} |1999–2000 {{WDL|9|1|2|6}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Əsgər|Abdullayev}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2000 {{WDL|4|0|2|2}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|İqor|Ponomaryov}} |2000–2001 {{WDL|13|1|2|10}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Kazbek|Tuayev}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2002 {{WDL|2|0|0|2}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Vaqif|Sadıqov}} |2002 {{WDL|9|1|4|4}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Əsgər|Abdullayev}} |2002–2004 {{WDL|9|1|2|6}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|BRA}} {{sortname|Karlos Alberto|Torres}} |2004–2005 {{WDL|18|2|5|11}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Vaqif|Sadıqov}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2005 {{WDL|5|0|1|4}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Şahin|Diniyev}} |2005–2007 {{WDL|20|4|7|9}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|MKD}} {{sortname|Goko|Haciyevski}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2007–2008 {{WDL|3|0|1|2}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Nazim|Süleymanov}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2008 {{WDL|1|0|0|1}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|Almaniya}} {{sortname|Berti|Foqts}} |2008–2014 {{WDL|71|15|22|34}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Mahmud|Qurbanov}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2014 {{WDL|1|0|0|1}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|Xorvatiya}} {{sortname|Robert|Prosineçki}} |2014–2017 {{WDL|23|6|6|11}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Qurban|Qurbanov}} |2017–2018 {{WDL|12|4|5|3}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|Xorvatiya}} [[Nikola Yurçeviç]] |2019–2020 {{WDL|10|1|2|7}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|İtaliya}} [[Cianni De Byazi]] |2020–2023 {{WDL|39|10|8|21}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Arif Əsədov]] |2024 {{WDL|4|2|1|1}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|Portuqaliya}} [[Fernando Santos]] |2024–h.h. {{WDL|2|0|0|2}} |- |} == Oyun təqvimi və nəticələr == === Son nəticələr === <!--Criteria for inclusion: Any results from beginning of the year--> Son 24 ayda qeyd olunan nəticələr və qarşıdan gələn oyunlar. {| class="wikitable" text-align: center;" style="font-size: 100%" width=100% |- |align=center|25 sentyabr 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''3–0''' |{{Bayraq|Qazaxıstan}} [[Qazaxıstan milli futbol komandası|Qazaxıstan]] |align=center| |- |align=center|22 sentyabr 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Slovakiya}} [[Trnava]] |{{Bayraq|Slovakiya}} [[Slovakiya milli futbol komandası|Slovakiya]] |align=center| '''1–2''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|13 iyun 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''2–1''' |{{Bayraq|Belarus}} [[Belarus milli futbol komandası|Belarus]] |align=center| [[Mahir Emreli]] {{goal|76}}, [[Ramil Şeydayev]] {{goal|90+3}} |- |align=center|10 iyun 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''0–1''' |{{Bayraq|Slovakiya}} [[Slovakiya milli futbol komandası|Slovakiya]] |align=center| |- |align=center|6 iyun 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Serbiya}} [[Novi-Sad]] |{{Bayraq|Belarus}} [[Belarus milli futbol komandası|Belarus]] |align=center| '''0–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|3 iyun 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Qazaxıstan}} [[Astana|Nur-Sultan]] |{{Bayraq|Qazaxıstan}} [[Qazaxıstan milli futbol komandası|Qazaxıstan]] |align=center| '''2–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|29 mart 2022 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Malta}} [[Ta' Qali]] |{{Bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]] |align=center| '''1–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|25 mart 2022 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Malta}} [[Ta' Qali]] |{{Bayraq|Malta}} [[Malta milli futbol komandası|Malta]] |align=center| '''1–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|14 noyabr 2021 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''2–2''' |{{Bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]] |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|37|pen.}}, {{goal|67}} |- |align=center|11 noyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''1–3''' |{{Bayraq|Lüksemburq}} [[Lüksemburq milli futbol komandası|Lüksemburq]] |align=center| [[Azər Salahlı]] {{goal|82}} |- |align=center|12 oktyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Serbiya}} [[Belqrad]] |{{Bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]] |align=center| '''3–1''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|45+2}} |- |align=center|9 oktyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''0–3''' |{{Bayraq|İrlandiya}} [[İrlandiya milli futbol komandası|İrlandiya]] |align=center| |- |align=center|7 sentyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''0–3''' |{{Bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]] |align=center| |- |align=center|4 sentyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|İrlandiya}} [[Dublin]] |{{Bayraq|İrlandiya}} [[İrlandiya milli futbol komandası|İrlandiya]] |align=center| '''1–1''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|45+1}} |- |align=center|1 sentyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Lüksemburq}} [[Lüksemburq (şəhər)|Lüksemburq]] |{{Bayraq|Lüksemburq}} [[Lüksemburq milli futbol komandası|Lüksemburq]] |align=center| '''2–1''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|67}} |- |align=center|6 iyun 2021 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Moldova}} [[Kişinyov]] |{{Bayraq|Moldova}} [[Moldova milli futbol komandası|Moldova]] |align=center| '''1–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|2 iyun 2021 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Belarus}} [[Minsk]] |{{Bayraq|Belarus}} [[Belarus milli futbol komandası|Belarus]] |align=center| '''1–2''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Bədavi Hüseynov]] {{goal|28}}, [[Ramil Şeydayev]] {{goal|90+2}} |- |align=center|27 may 2021 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Türkiyə}} [[Alanya]] |{{Bayraq|Türkiyə}} [[Türkiyə milli futbol komandası|Türkiyə]] |align=center| '''2–1''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|28}} |- |align=center|30 mart 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''1–2''' |{{Bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]] |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|59|pen.}} |- |align=center|27 mart 2021 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Qətər}} [[Doha]] |{{Bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]] |align=center| '''2–1''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Ramil Şeydayev]] {{goal|16|pen.}} |- |align=center|24 mart 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Portuqaliya}} [[Lissabon]] |{{Bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]] |align=center| '''1–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |} == Oyunçu statistikası == Azərbaycan milli futbol komandasının həyətində ən çox qol vuran və ən çox oyun keçirmiş futbolçuların siyahısı ('''qalın şriftlərlə''' göstərilən oyunçular hələ seçim üçün mövcuddur): {{Yenilənib|13 iyun 2022}}<ref name=eufutbol/> [[Fayl:Mahir Emreli 2021.jpg|thumb|right|[[Mahir Emreli]], Azərbaycan milli futbol komandasının tarixində ən çox qol vuran futbolçulardan biridir.]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- |+ '''Ən çox qol vurmuş oyunçular'''<ref name=eufutbol>{{cite web|title=Azerbaijan NT Top Stats|url=https://eu-football.info/_players.php?id=15&data=6|website=eu-football.info|accessdate=16 November 2014|archive-date=21 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321011420/https://eu-football.info/_players.php?id=15&data=6|url-status=live}}</ref> !width=20px|# ! style="width:150px;"|Oyunçu ! style="width:100px;"|Dövr !width=50px|Oyun sayı !width=50px|Qollar !width=50px|Mövqe |- | 1 | style="text-align: left;"|[[Qurban Qurbanov]] | 1992–2005 | 68 | 14 | FW |- | 2 | style="text-align: left;" |'''[[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]]''' | 2016–h.h. | 45 | 13 | MF |- | 3 | style="text-align: left;"|[[Vaqif Cavadov]] | 2006–2014 | 58 | 9 | FW |- | 3 | style="text-align: left;" |'''[[Ramil Şeydayev]]''' | 2016–h.h. | 52 | 9 | FW |- | 4 | style="text-align: left;" |'''[[Dimitri Nəzərov]]''' | 2014– | 46 | 8 | FW |- | 5 | style="text-align: left;" |[[Rauf Əliyev (futbolçu)|Rauf Əliyev]] | 2010–2018 | 47 | 7 | FW |- | 5 | style="text-align: left;"|[[Branimir Subaşiç]] | 2007–2013 | 40 | 7 | FW |- | 5 | style="text-align: left;"|[[Elvin Məmmədov (futbolçu)|Elvin Məmmədov]] | 2008–2017 | 38 | 7 | MF |- | 9 | style="text-align: left;"|[[Zaur Tağızadə]] | 1997–2008 | 40 | 6 | MF |- | rowspan="8" |10 | style="text-align: left;" |[[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]] | 2001–2017 | 111 | 5 | DF |- | style="text-align: left;"|[[Vyaçeslav Lıçkin]] | 1995–2001 | 46 | 5 | MF |- | style="text-align: left;"|[[Əfran İsmayılov]] | 2010–2018 | 40 | 5 | MF |- | style="text-align: left;"|[[Vidadi Rzayev]] | 1992–2001 | 38 | 5 | MF |- | style="text-align: left;"|'''[[Mahir Emreli]]''' | 2017–h.h. | 36 | 5 | FW |- | style="text-align: left;"|[[Fərrux İsmayılov]] | 1998–2007 | 34 | 5 | FW |- | style="text-align: left;" |[[Nazim Süleymanov]] | 1992–1998 | 24 | 5 | FW |- | style="text-align: left;" |[[Rüfət Dadaşov]] | 2012–2019 | 24 | 5 | FW |- |} [[Fayl:Rashad Sadygov8.JPG|thumb|right|[[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]], Azərbaycan milli futbol komandasında ən çox oyun keçirən futbolçudur.]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- |+ '''Ən çox oyun keçirən oyunçular'''<ref name=eufutbol/> !width=20px|# ! style="width:150px;"|Oyunçu ! style="width:100px;"|Dövr !width=50px|Oyun sayı !width=50px|Qollar !width=50px|Mövqe |- | 1 | style="text-align: left;"|[[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]] | 2001–2017 | 111 | 5 | DF |- | 2 | style="text-align: left;" |'''[[Maksim Medvedev]]''' | 2009–h.h. | 81 | 4 | DF |- | 3 | style="text-align: left;"|[[Aslan Kərimov]] | 1994–2008 | 80 | 0 | DF |- | 4 | style="text-align: left;"|[[Kamran Ağayev]] | 2008–2018 | 79 | 0 | GK |- | 5 | style="text-align: left;" |'''[[Qara Qarayev (futbolçu)|Qara Qarayev]]''' | 2013–h.h. | 77 | 0 | MF |- | 6 | style="text-align: left;"|[[Mahir Şükürov]] | 2004–2015 | 76 | 4 | DF |- | rowspan="2" | 7 | style="text-align: left;"|[[Mahmud Qurbanov]] | 1994–2008 | 75 | 1 | MF |- | style="text-align: left;"|[[Tərlan Əhmədov]] | 1992–2005 | 75 | 0 | DF |- | 9 | style="text-align: left;" |[[Qurban Qurbanov]] | 1992–2005 | 68 | 14 | FW |- | 10 | style="text-align: left;" |[[Emin Ağayev]] | 1992–2005 | 65 | 1 | DF |- |} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı|3}} == Xarici keçidlər == * {{Rəsmi saytı|affa.az|AFFA}} {{Azərbaycan futbolu}} {{UEFA}} {{Azərbaycanın futbol matçlarının siyahıları}} [[Kateqoriya:Azərbaycan milli futbol komandası| ]] [[Kateqoriya:1992-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]] 715akx8f0h7appuzk35vwafbgh0f11y 8985532 8985531 2026-07-01T23:17:30Z Bozqurd77 316685 /* FİFA Dünya Kuboku */ yazı düzəlişi 8985532 wikitext text/x-wiki {{Milli futbol komandası | Ad = Azərbaycan milli futbol komandası | Ləqəb = Milli | Loqo = Az_emblem.png | Loqo ölçü = 600px | Assosiasiya = [[Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası|AFFA]] | Sub-konfederasiya = | Başqa üzvlüklər = | Konfederasiya = [[UEFA]] | Məşqçi = {{bayraq|AZE}} [[Ayxan Abbasov]] | Köməkçi məşqçi = {{bayraq|AZE}} [[Arif Əsədov]] | Kapitan = {{bayraq|AZE}} [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] | Vitse-kapitan = | Ən çox oyun keçirənlər = {{bayraq|AZE}} [[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]] (111) | Bombardir = {{bayraq|AZE}} [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] (16) | Stadion = [[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]<br>[[Neftçi Arena]]<br>[[Bakı Olimpiya Stadionu]]<br>[[Liv Bona Dea Arena]] | FİFA kodu = AZE | FİFA reytinqi = {{Nft rank|127|down|8|date=25 dekabr 2025}} | FİFA max = 73 | FİFA max tarixi = 17 iyul 2014 | FİFA min = 170 | FİFA min tarixi = 14 iyun 1994 | Elo reytinqi = | Elo max = | Elo max tarixi = | Elo min = | Elo min tarixi = | pattern_la1 = _nikestrike3gr | pattern_b1 = _nikestrike3gr | pattern_ra1 = _nikestrike3gr | pattern_sh1 = _nikestrike3gr | pattern_so1 = _ | leftarm1 = 0000FF | body1 = 0000FF | rightarm1 = 0000FF | shorts1 = 0000FF | socks1 = 0000FF | pattern_b2 = _nikestrike3w | pattern_ra2 = _nikestrike3w | pattern_la2 = _nikestrike3w | pattern_sh2 = _nikestrike3w | pattern_so2 = _nikestrike3w | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _left | pattern_b3 = _niketrophy4rr | pattern_ra3 = _right | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 990000 | body3 = FF0000 | rightarm3 = 990000 | shorts3 = FF0000 | socks3 = FF0000 | İlk oyun = {{Fb|Gürcüstan}} 4-2 {{Fb|Azərbaycan}}<br>([[Gürcaani]], [[Gürcüstan]]; 17 sentyabr 1992)<ref>{{cite web|title=MİLLİNİN BÜTÜN OYUNLARI|url=http://www.affa.az/index.php/milli-komandalar/azrbaycan-milli-komandas/millinin-btn-oyunlar/59675|publisher=[[AFFA]]|accessdate=5 sentyabr 2017|archive-date=2017-09-07|archive-url=https://archive.today/20170907160917/http://www.affa.az/index.php/milli-komandalar/azrbaycan-milli-komandas/millinin-btn-oyunlar/59675|url-status=live}}</ref> | Böyükhesablı qələbə = {{Fb|Azərbaycan}} 6-1 {{Fb|Sent-Lüsiya}}<br>([[Sumqayıt]], [[Azərbaycan]]; 27 mart 2026)​<ref>{{Cite web |last= |first= |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/millimiz-en-boyukhesabli-qelebesini-qazandi-videoyenilenib-503368 |title=Millimiz ən böyükhesablı qələbəsini qazandı - Video+Yenilənib |website=Qafqazinfo |date=2026-03-27 |access-date=2026-03-27 |language=az}}</ref> | Böyükhesablı məğlubiyyət = {{Fb|Fransa}} [[Fransa 10-0 Azərbaycan|10-0]] {{Fb|Azərbaycan}}<br>([[Oser]], [[Fransa]]; 6 sentyabr 1995)<ref>{{cite web|title="Oser faciəsi" birinci yerdə!|url=http://apasport.az/news/117694|publisher=apasport.az|accessdate=5 sentyabr 2017|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331102818/https://www.apasport.az/news/117694|url-status=live}}</ref> | FİFA Dünya Kuboku iştirakı = | FİFA Dünya Kuboku debütü = | FİFA Dünya Kuboku ən yaxşı nəticə = | Regional ad = | Regional kubok iştirakı = | Regional kubok debütü = | Regional kubok ən yaxşı nəticə = | Regional ad2 = | Regional kubok2 iştirakı = | Regional kubok2 debütü = | Regional kubok2 ən yaxşı nəticə = | Regional ad3 = | Regional kubok3 iştirakı = | Regional kubok3 debütü = | Regional kubok3 ən yaxşı nəticə = | Konfederasiyalar kuboku iştirakı = | Konfederasiyalar kuboku debütü = | Konfederasiyalar kuboku ən yaxşı = | Olimpiya oyunları iştirakı = | Olimpiya debütü = | Olimpiya ən yaxşı = | medalnümunələri = | vebsayt = }} '''Azərbaycan milli futbol komandası''' — [[Azərbaycan]]ı beynəlxalq futbol arenasında təmsil edir və [[Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası|AFFA]] tərəfindən idarə olunur. Azərbaycan milli futbol komandası əsasən iki peşəkar futbol turnirində iştirak etmək üçün mübarizə aparır: [[FİFA Dünya Kuboku]] və [[UEFA Avropa Çempionatı]]. Azərbaycan futbol komandasının ev oyunlarının əksəriyyəti [[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nda keçirilir. Azərbaycan heç vaxt [[FİFA Dünya Kuboku]] və [[UEFA Avropa Çempionatı]]nda seçmə mərhələni keçməyib.<ref>{{cite web|title=Oil-rich Azerbaijan finally gets chance in spotlight|url=http://www.eurosport.com/football/euro-2012/2020/oil-rich-azerbaijan-finally-gets-chance-in-spotlight_sto4407496/story.shtml|website=www.eurosport.com|publisher=www.eurosport.com|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230629154024/https://www.eurosport.com/geoblocking.shtml|archivedate=2023-06-29|url-status=unfit}}</ref> Azərbaycan milli futbol komandasının tarixində ən çox oyun keçirən [[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]]dur. O, 111 oyunda 5 qol vurub.<ref>{{cite web|title=Rəşad Sadıqovun 100-cü oyunu |url=http://az.trend.az/azerbaijan/sports/2442292.html |website=az.trend.az |publisher=az.trend.az |accessdate=12 iyul 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170607064951/http://az.trend.az/azerbaijan/sports/2442292.html |archivedate=2017-06-07}}</ref> Azərbaycan milli futbol komandasının tarixində ən çox qol vuran oyunçu — [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudovdur]]. O 54 oyuna 15 qol vurub.<ref>{{cite web|title=Qarabağ v Internazionale background|url=http://www.uefa.com/news/newsid=2140712.html|website=www.uefa.com|publisher=[[UEFA]]|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230629154025/https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/025a-0ea7126dedae-4c5f7f1328e0-1000--qarabag-v-internazionale-background/|archivedate=2023-06-29|url-status=unfit}}</ref> == Tarixi == {{main|Azərbaycanda futbol}} === Erkən tarixi === Azərbaycanda ilk [[futbol]] klubları 1905-ci ildə yaranıb.<ref name="great"/> Bu komandalar əsasən [[Bakı]]nın iri [[neft]] sənayesi şirkətlərini təmsil edirdilər.<ref name="great"/> İlk rəsmi çempionat Bakıda 1911-ci ildə keçirilib, qalib isə [[İngiltərə]] Neft Şirkətinin "Britaniya Klubu" komandası olub.<ref name="great"/> 1912-ci ildə "Bakı" komandası Tbilisidə "Sokol" komandasına qarşı ilk beynəlxalq oyununu keçirib və 4:2 hesabı ilə qalib gəlib.<ref name="great"/> 1914-cü ildə Azərbaycanda Futbol İttifaqı yaradılmışdır. İttifaq rəsmi şəhər birinciliklərini və digər yarışların təşkili, keçirilməsini öz üzərinə götürmüşdür. 1927-ci ildə [[Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası]]nda Azərbaycan ilk [[yoldaşlıq oyunu]]nu Gürcüstan və Ermənistana qarşı keçirmişdir.<ref name="ELO">{{cite web|title=World Football Elo Ratings: Azerbaijan|url=http://www.eloratings.net/Azerbaijan.htm|website=www.eloratings.net|publisher=www.eloratings.net|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170719224335/http://eloratings.net/Azerbaijan.htm|archivedate=2017-07-19|url-status=live}}</ref> Azərbaycanın futbol yığması özünün ilk yoldaşlıq oyunlarını 1929-cu ildə [[Tehran]]da İran yığmasına qarşı keçirib və həmin oyunlarda 4:0, 4:1 və 11:0 hesabı ilə üç böyük qələbə qazanıb.<ref name="great">{{cite web |title=100 il! Azərbaycan futbolu tarixindən maraqlı faktlar |url=https://az.trend.az/azerbaijan/society/1887162.html |website=trend.az |publisher=trend.az |accessdate=17 dekabr 2019 |archive-date=2022-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325055303/https://az.trend.az/azerbaijan/society/1887162.html |url-status=live }}</ref> Azərbaycan futbolunun "''qızıl dövrü''" 1960-cı illər sayılır.<ref>{{cite web|last1=Cruz|first1=Sarah|title=Football in Azerbaijan: Pride and Heritage|url=http://cushtravel.com/football-azerbaijan-pride-heritage/|website=cushtravel.com|publisher=cushtravel.com|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191217011201/https://cushtravel.com/football-azerbaijan-pride-heritage/|archivedate=2019-12-17|url-status=live}}</ref> Məhz bu dövrdə Azərbaycandan [[Anatoli Banişevski]] və [[Ələkbər Məmmədov]] kimi futbolçular çıxmış, futbol hakimi [[Tofiq Bəhramov]] isə 1966-cı ildə İngiltərədə keçirilən [[Futbol üzrə dünya çempionatı 1966|dünya çempionatının finalında]] [[İngiltərə milli futbol komandası|İngiltərə]] komandasının lehinə verdiyi obyektiv qərar [[Uembli stadionu]]na toplaşmış 98000 tamaşaçının yaddaşına həkk olmuş və dünya futbol tarixinə qızıl hərflərlə yazılmışdı.<ref>{{cite web|last1=Wright|first1=Joe|title=Tofiq Bahramov - the story of football's most famous linesman|url=http://www.goal.com/en/news/11522/baku-2015/2015/01/29/8338942/tofiq-bahramov-the-story-of-footballs-most-famous-linesman|website=www.goal.com|publisher=www.goal.com|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021000706/https://www.goal.com/en/news/11522/baku-2015/2015/01/29/8338942/tofiq-bahramov-the-story-of-footballs-most-famous-linesman|archivedate=2021-10-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Baku memorial for 1966 linesman|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3740556.stm|website=news.bbc.co.uk|publisher=[[BBC]]|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220325055303/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3740556.stm|archivedate=2022-03-25|url-status=live}}</ref> [[SSRİ milli futbol komandası]]nın tərkibində çıxış edən digər futbolçulardan [[Kazbek Tuayev]], [[Nikolay Smolnikov]], [[Vitali Şevçenko]] və [[İqor Ponomaryov]]u qeyd etmək olar. === 1990-cı illər === [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan]] [[SSRİ]]-nin tərkibindən çıxmasından sonra, 1992-ci ildə ölkədə [[Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası]] yaranmışdır.<ref>{{cite web|title=AFFA-nın 20 İLLİK FƏALİYYƏTİNƏ “2” VERİLDİ|url=http://musavat.com/news/%C3%B6lk%C9%99/AFFA-n%C4%B1n-20-%C4%B0LL%C4%B0K-F%C6%8FAL%C4%B0YY%C6%8FT%C4%B0N%C6%8F-2-VER%C4%B0LD%C4%B0_120449.html|website=www.musavat.com|accessdate=26 June 2014|language=Azerbaijani|archive-date=19 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819090126/http://musavat.com/news/%C3%B6lk%C9%99/AFFA-n%C4%B1n-20-%C4%B0LL%C4%B0K-F%C6%8FAL%C4%B0YY%C6%8FT%C4%B0N%C6%8F-2-VER%C4%B0LD%C4%B0_120449.html|url-status=live}}</ref> Həmin il Azərbaycan millisinin ilk baş məşqçisi postuna [[Ələkbər Məmmədov]] gətirildi.<ref name="senior">{{cite web|title=“Bravo, senyor Məmmədov!”|url=http://anl.az/down/meqale/525/2010/may/119192.htm|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220325075459/http://anl.az/down/meqale/525/2010/may/119192.htm|archivedate=2022-03-25|url-status=live}}</ref> Azərbaycan ilk oyununu 17 sentyabr 1992-ci il tarixində Gürcüstanda yerli komandaya qarşı oynadı.<ref name="senior"/> Həmin oyunda Azərbaycan 6–3 hesabı ilə məğlub oldu. Millinin ilk qolunu [[Nazim Süleymanov]] vurdu.<ref name="senior"/> 1993-cü ildə Azərbaycan millisi 3 oyun keçirdi və hər 3 oyununu qələbə ilə başa vurdu.<ref name="senior"/> 25 may tarixində [[Gəncə]]də Gürcüstanı 1–0 hesabı ilə məğlub etdi.<ref name="senior"/> Daha sonra [[ECO Kuboku]]nda 6 iyunda [[Tehran]]da [[Tacikistan milli futbol komandası|Tacikistanı]] [[Vidadi Rzayev]] və [[Samir Ələkbərov]]un qolları ilə 2–0 məğlub etdi.<ref name="senior"/> Kubokun ikinci oyununda [[Qırğızıstan milli futbol komandası|Qırğızıstanı]] [[Ruslan Lukin]]in iki və Vidadi Rzayevin qolları ilə 3–2 məğlub etdi və nəticədə ECO Kubokunun 3-cü yerinə sahib oldu.<ref name="senior"/> Bu oyun Ələkbər Məmmədovun sonuncu oyunu oldu.<ref name="senior"/> Ələkbər Məmmədovun istefasından sonra Millinin sükanı arxasına [[Ağasəlim Mircavadov]] keçdi.<ref name=oser/> Ağasəlim Mircavadovun rəhbərliyi altında, Milli ilk oyununa 19 aprel 1994-cü ildə [[Ta' Qali]]də [[Malta milli futbol komandası|Malta]] ilə keçirdi. Azərbaycan Maltaya 5–0 hesabı ilə məğlub oldu.<ref name=oser/> Daha sonra Azərbaycan [[Moldova milli futbol komandası|Moldovaya]] 2–1 hesabı ilə məğlub oldu. Ardıcıl iki məğlubiyyətdən sonra Ağasəlimə Mircavadov tənqid olunsa da, AFFA Mircavadovu bu postda saxladı.<ref name=oser/> [[Avropa Çempionatı 1996 seçmə mərhələsi]]ndə Azərbaycan [[Rumıniya milli futbol komandası|Rumıniyaya]] [[Buxarest]]də 3–0, Polşaya isə 1–0 hesabı ilə məğlub oldu.<ref name=oser/> 1994-cü ildə təhlükəsizlik səbəblərindən Azərbaycan ev oyunlarını Azərbaycanda yox, [[Türkiyə]]də [[Trabzon]]da keçirirdi.<ref name=oser/> Azərbaycan Trabzonda 16 noyabrda [[İsrail milli futbol komandası|İsrailə]] 2–0, 13 dekabrda isə [[Fransa milli futbol komandası|Fransaya]] 2–0 məğlub oldu. 29 martda Azərbaycan [[Slovakiya milli futbol komandası|Slovakiyada]] yerli komandaya 4–1 məğlub oldu, Millinin yeganə qolunu Nazim Süleymanov vurdu. Daha sonra eyni hesab ilə Trabzonda Rumıniyaya məğlub oldu.<ref name=oser/> 1994-cü il 6 sentyabrda isə Fransada Ağasəlim Mircavadov son oyununa çıxdı. Azərbaycan Fransaya 10–0 hesabı ilə məğlub oldu.<ref name=oser/> Bu oyundan sonra 10 oyun, 10 məğlubiyyət ilə Ağasəlim Mircavadov komandadan ayrıldı.<ref name=oser/> Bu oyun Azərbaycan futbol tarixində ən böyük məğlubiyyət idi və yerli KİV-lər tərəfindən isə ''"[[Oser faciəsi]]"'' adlandırılıb.<ref name=oser>{{cite web|title=“Oser faciəsi” birinci yerdə!|url=http://www.apasport.az/news/117694|website=www.apasport.az|publisher=www.apasport.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331102818/https://www.apasport.az/news/117694|archivedate=2022-03-31|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Yamayka “Oser faciəsi”ni unutdura bilmədi|url=http://sportnet.az/dc-2014/686-yamayka-oser-faciesini-unutdura-bilmedi.html|website=sportnet.az|publisher=sportnet.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220325075459/http://sportnet.az/dc-2014/686-yamayka-oser-faciesini-unutdura-bilmedi.html|archivedate=2022-03-25|url-status=live}}</ref> Ağasəlim Mircavadovun istefasından sonra Milliyə Kazbek Tuayev gətirildi. 1996-cı ilin avqust ayında, Milli seçmə mərhələlərdə İsveçrəni 1–0 məğlub edərək, tarixinin ilk rəsmi qələbəsini qazanmışdı.<ref>{{cite web|title=Milli komandamız avqustda Bakıda qarşısıalınmazdır!|url=http://apasport.az/xeber_Milli_komandamiz_avqustda_Bakida_qarshisialinmazdir!_-_STATISTIKA_25551.html|website=apasport.az|publisher=apasport.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220311000539/https://apasport.az/xeber_Milli_komandamiz_avqustda_Bakida_qarshisialinmazdir!_-_STATISTIKA_25551.html|archivedate=2022-03-11|url-status=live}}</ref> [[Əhməd Ələsgərov]]un rəhbərliyi altında, 1999-cu ilin iyunun 5-də Tofiq Bəhramov adına Respublika stadionunda Azərbaycan Lixtenşteyn yığmasını 4:0 məğlub etmişdi.<ref name="basta"/> Bu nəticə, Millinin 1994-cü ildən çıxış etdiyi seçmə mərhələlərdə ilk və hələ ki ən böyük hesablı qələbəsidir.<ref name="basta">{{cite web|title=4650 gündən sonra|url=http://www.apasport.az/xeber_4650_g%C3%BCnd%C9%99n_sonra__56660.html|website=www.apasport.az|publisher=www.apasport.az|accessdate=14 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210925071134/https://www.apasport.az/xeber_4650_g%C3%BCnd%C9%99n_sonra__56660.html|archivedate=2021-09-25|url-status=live}}</ref> === 2000-ci illər === [[Fayl:Iceland-Azerbaijan.JPG|thumbnail|right|2008-ci ildə Azərbaycan milli futbol komandası [[İslandiya milli futbol komandası|İslandiyaya]] qarşı]] 2000-ci illərin əvvələrindən başlayaraq Azərbaycan milli futbol komandasına [[AFFA]] əcnəbi oyunçular cəlb etməyə başladı.<ref>{{cite web|title=Это не те немцы. И футбол они дают неправильный|url=http://www.azerifootball.com/ru/17/news/22142.html|work=azerifootball.com|accessdate=7 November 2013|archive-date=10 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410134726/http://www.azerifootball.com/ru/17/news/22142.html|url-status=live}}</ref> Avro-2004-ün seçmə mərhələsində [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]] və [[Çernoqoriya]] yığmasına uduzmayaraq, 2 oyundan 4 xal götürməsi, bu komandanı [[UEFA Avropa Kuboku 2004]]-ə çatmağa qoymadı.<ref>{{cite web|title=Fifa back Azeri return|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/wales/3051257.stm|website=news.bbc.co.uk|publisher=[[BBC]]|accessdate=14 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230629154041/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/wales/3051257.stm|archivedate=2023-06-29|url-status=unfit}}</ref> [[Əsgər Abdullayev]] Azərbaycanın milli futbol komandasına rəhbərlik etdiyi dövrdə səfərdə ilk dəfə xal qazanmışdı.<ref>{{cite web|title=Azərbaycanın "futbol mövsümünün ən yaxşı məşqçisi"|url=http://az.trend.az/azerbaijan/society/1214224.html|website=az.trend.az|publisher=az.trend.az|accessdate=14 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122053841/https://az.trend.az/azerbaijan/society/1214224.html|archivedate=2021-01-22|url-status=dead}}</ref> 2004-cü ilin fevral ayında [[Karlos Alberto Torres]] Azərbaycan milli futbol komandasının ilk əcnəbi məşqçisi təyin olundu.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=William|title=Carlos Alberto adds flair to Azerbaijan|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2388256/Carlos-Alberto-adds-flair-to-Azerbaijan.html|website=www.telegraph.co.uk|publisher=www.telegraph.co.uk|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919163517/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2388256/Carlos-Alberto-adds-flair-to-Azerbaijan.html|archivedate=2020-09-19|url-status=live}}</ref> Karlos Alberto Torresin başçılığı altında, Milli ilk oyununu [[İsrail milli futbol komandası|İsrailə]] 6–0 uduzmağına baxmayaraq, 2004-cü ilin aprelində Qazaxıstan yığmasını yoldaşlıq oyununda 3:2 hesabı ilə məğlub edib, səfərdə ilk qələbəsini qazanmışdır.<ref>{{cite web|title=Karlos Alberto Torres: "Bağışlayın, amma bunu edə bilmərəm"|url=http://news.milli.az/sport/50953.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220820060956/https://news.milli.az/sport/50953.html|archivedate=2022-08-20|url-status=unfit}}</ref> 2005-ci ildə Azərbaycan milli futbol komandasının baş məşqçisi [[Şahin Diniyev]] oldu.<ref name=azerisport>{{cite web|title=Шахин ДИНИЕВ: В 2007-м сборная Азербайджана показала против Португалии более интересную игру|url=http://www.azerisport.com/football/20130327115213912.html|website=www.azerisport.com|publisher=www.azerisport.com|accessdate=14 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211016151455/https://www.azerisport.com/football/20130327115213912.html|archivedate=2021-10-16|url-status=live}}</ref> Avropa çempionatı 2008-in final mərhələsinə çıxmaq uğrunda mübarizə aparan yığma son iki oyunda Portuqaliya və Serbiya komandalarına məğlub olduqdan sonra baş məşqçi Şahin Diniyev istefa verdiyini bəyan etmişdi. Lakin AFFA onun istefasının qəbul etməyərək, Diniyevdən yığmanı seçmə mərhələnin son iki oyununa da çıxarmağı xahiş etmişdi.<ref name=azerisport/> Diniyevdən sonra, AFFA Azərbaycan milli futbol komandasını müvəqqəti olaraq [[Goko Haciyevski]], daha sonra Nazim Süleymanov çalışdırdı.<ref>{{cite web|title=Milli Hadziyevskiyə həvalə olundu|url=http://www.azadliq.org/a/419167.html|website=www.azadliq.org|publisher=www.azadliq.org|accessdate=14 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065726/https://www.azadliq.org/a/419167.html|archivedate=2021-01-24|url-status=live}}</ref> 2008-ci ilin mart ayında AFFA İcraiyyə Komitəsinin qərarı ilə [[Berti Foqts]] Azərbaycan millisinin baş məşqçisi təyin olunub.<ref name="trend">{{cite web|url=http://az.trend.az/news/society/1165020.html|title=AFFA-nın İcraiyyə Komitəsi Berti Foqtsın lehinə səs verib|author=Z. Səfərov|date=30 mart 2008|work=|publisher=Trend.az|accessdate=6 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2023-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625163829/https://az.trend.az/news/society/1165020.html|url-status=}}</ref> Berti Foqts Azərbaycanda futbolun inkişafına dair iki illik proqramını AFFA-ya təqdim edib.<ref>{{cite web|url=http://az.trend.az/news/society/1184104.html|title=Berti Foqts Azərbaycanda futbolun inkişafına dair proqram təqdim edib|author=R. Ergün|date=24 aprel 2008|work=|publisher=Trend.az|accessdate=6 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2023-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625170634/https://az.trend.az/news/society/1184104.html|url-status=}}</ref> Foqtsun müqaviləsinə görə, o, ayda 95 min avro qazanmalı idi.<ref name="muqavile">{{cite web|url=http://futbolpress.az/v2/xeber/news-details/525/|title=AFFA-nın FOQTSLA SEPARAT MÜQAVİLƏSİ|author=|date=20 noyabr 2009|work=|publisher=Futbolpress.az|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2022-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321190041/http://futbolpress.az/v2/xeber/news-details/525/|url-status=live}}</ref> 7 iyun 2009-cu ildə 0–1 hesabı ilə başa çatan Azərbaycan-[[Uels milli futbol komandası|Uels]] qarşılaşmasında azarkeşlər Foqtsu istefaya səsləyiblər. Mətbuat konfransı zamanı isə Foqts fikir bildirməyə başlayanda jurnalistlər zalı tərk ediblər.<ref>{{cite web|url=http://www.azadliq.org/content/article/1748626.html|title=Azarkeşlər Foqtsun istefasını istəyir|author=|date=7 iyun 2009|work=|publisher=Azadlıq radiosu|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010049/http://www.azadliq.org/content/article/1748626.html|url-status=live}}</ref> Bundan 2 gün sonra Foqtsun rəhbərliyi altında [[İspaniya milli futbol komandası|İspaniya]]ya 0–6 hesabı ilə uduzaraq Azərbaycan millisi ev oyunlarında ən böyük hesablı məğlubiyyətlə üzləşib.<ref>{{cite web|url=http://www.affa.az/index.php?r=131&id=4546&lang=az|title=Azərbaycan - İspaniya 0:6|author=|date=9 iyun 2009|work=|publisher=[[AFFA]]|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2021-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210920105419/https://www.affa.az/index.php?r=131&id=4546&lang=az|url-status=live}}</ref> Berti Foqtsun rəhbərliyi altında [[Lixtenşteyn milli futbol komandası|Lixtenşteyn]]lə qarşılaşmada Azərbaycan millisi rəsmi oyunlarda ilk səfər qələbəsini qazanıb.<ref>{{cite web|url=http://news.lent.az/news/49214|title=Berti Foqtsun 3 ili|author=Mehman Süleymanov|date=24 noyabr 2010|work=|publisher=Lent.az|accessdate=7 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2018-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410134628/http://news.lent.az/news/49214|url-status=dead}}</ref> 2009-cu ildə müqaviləsi 2011-ci ilə qədər uzadılıb.<ref>{{cite web|url=http://affa.az/index.php?id=5581&r=1&lang=az|title=Berti Foqtsla müqavilənin müddəti 2 il uzadılıb|author=|date=10 noyabr 2011|work=|publisher=[[AFFA]]|accessdate=3 fevral 2014|language=azərb.}}{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.qol.az/site/?name=xeber&news_id=8078|title=AFFA Berti Foqtsla yeni müqavilə imzaladı|author=|date=10 noyabr 2011|work=|publisher=Qol.az|accessdate=3 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2021-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916223931/https://qol.az/site/?name=xeber&news_id=8078|url-status=live}}</ref> Yeni şərtlərə görə, Foqts ayda 150 min avro qazanacaqdı.<ref name="muqavile"/> === 2010-cu illər === 2010-cu ildə [[Vaqif Sadıqov]] "[[Neftçi Bakı PFK|Neftçi]]"yə baş məşqçi təyin olunduğu üçün millidəki köməkçi məşqçi vəzifəsindən getmiş onun yerinə isə [[Vəli Qasımov]] keçmişdi.<ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/19896.html|title=Berti Foqtsun yeni köməkçisi təyin olundu|author=|date=27 avqust 2010|work=|publisher=Milli.az|accessdate=7 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154027/https://news.milli.az/sport/19896.html|url-status=live}}</ref> Berti Foqts [[Azərbaycan]]da işlədiyi müddətdə dəfələrlə futbolçulardan razı olmadığını bildirib.<ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/4339.html|title=Foqts futbolçulardan narazılıq etdi|author=|date=4 mart 2010|work=|publisher=Milli.az|accessdate=7 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154027/https://news.milli.az/sport/4339.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.lent.az/news/115721|title=Berti Foqts:“Mən oyundan razı qala bilmərəm"|author=|date=6 fevral 2013|work=|publisher=Lent.az|accessdate=7 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2013-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20130208034651/http://news.lent.az/news/115721|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.lent.az/news/62418|title=Berti Foqts narazı qaldığı futbolçuları yenidən yığmaya çağırdı|author=|date=4 apre 2011|work=|publisher=Lent.az|accessdate=7 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2020-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925034926/https://news.lent.az/news/62418|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/45502.html|title=Berti Foqts Azərbaycan futbolçularını cəsarətsizlikdə suçlayıb|author=|date=21 aprel 2011|work=|publisher=Milli.az|accessdate=7 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154028/https://news.milli.az/sport/45502.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/99302.html|title="Təcrübəli futbolçulardan narazı qaldım"|author=|date=25 fevral 2012|work=|publisher=Milli.az|accessdate=7 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154534/https://news.milli.az/sport/99302.html|url-status=live}}</ref> Həmin il Berti Foqtsun köməkçisi vəzifəsində Vəli Qasımovu [[Nazim Süleymanov]] əvəz edib.<ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/108491.html|title=Nazim Süleymanov AFFA ilə müqavilə imzaladı|author=|date=13 aprel 2012|work=|publisher=Milli.az|accessdate=7 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154535/https://news.milli.az/sport/108491.html|url-status=live}}</ref> Berti Foqts Azərbaycan yığmasını ən çox oyuna çıxaran baş məşqçidir.<ref name="heyati">{{cite web|url=http://hafta-ichi.az/news.php?id=17695|title=“Teryer“ ləqəbini alan Berti Foqts|author=İsmayıl|date=16 fevral 2011|work=|publisher=hafta-ichi.az|accessdate=3 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2013-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130902092151/http://hafta-ichi.az/news.php?id=17695|url-status=dead}}</ref> [[Fayl:Azerbaijan nationall football team.JPG|left|thumb|2014-cü ildə Azərbaycan milli futbol komandasının heyəti]] [[FİFA Dünya Kuboku 2014|Dünya çempionatı 2014]]-ün seçmə mərhələsi çərçivəsində 26 mart 2013-cü ildə Azərbaycan-[[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]] oyununun 60-cı dəqiqəsindən oyunun sonlarına kimi azarkeşlər Foqtsu istefaya səsləyiblər.<ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/177547.html|title=Elxan Məmmədov: "Stadionda "istefa" qışqıranlar Azərbaycan futboluna qeyri-sabitlik gətirmək istəyirlər"|author=|date=27 mart 2013|work=|publisher=Milli.az|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154535/https://news.milli.az/sport/177547.html|url-status=live}}</ref> Azərbaycan onun rəhbərliyi altında heç bir uğur qazanmayıb.<ref name="azerisport"/> İyun ayında 0–0 hesabı ilə başa çatan Azərbaycan-[[Lüksemburq milli futbol komandası|Lüksemburq]] oyunundan sonra da azarkeşlər Foqtsu istefaya səsləyiblər.<ref>{{cite web|url=http://az.apa.az/news/302025|title=Ruslan Abışov: Azarkeşlərin “istefa” qışqırmaları bizi ruhdan salırdı|author=|date=8 iyun 2013|work=|publisher=[[APA]]|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2013-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130915023324/http://az.apa.az/news/302025|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.azxeber.com/news/35073.htm|title=Azarkeşlər Foqtsu ‘istefa’ya səslədi: Azərbaycan – Lüksemburq (1:1)|author=|date=7 iyun 2013|work=|publisher=Azxeber.com|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2021-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927194503/https://www.azxeber.com/news/35073.htm|url-status=live}}</ref> 2014-cü ilin iyul ayında ilk dəfə Azərbaycan milli futbol komandası FİFA reytinqində 73-cü pilləyə yüksəldi və 2014-cü ildə Braziliyada keçiriləcək Dünya Çempionatına seçmə mərhələsində 9 xal topladı.<ref>{{cite web|title=Berti Foqts Azərbaycan millisindən qovuldu|url=http://virtualaz.org/bugun/33879|website=virtualaz.org|publisher=virtualaz.org|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210920054616/https://virtualaz.org/bugun/33879|archivedate=2021-09-20|url-status=live}}</ref> Berti Foqts Millinin oyun quruculuğunda problemləri həll edə bilməməsi, yanlış taktiki seçimi və komandanın zəif rəqiblərə uduzması, yerli KİV-lər və azarkeşlər tərəfindən boykot və kəskin tənqidə tutulurdu.<ref>{{cite web|title=Berti Foqts boykot edildi|url=http://www.avropa.info/news/10900.html|website=www.avropa.info|publisher=www.avropa.info|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=http://www.avropa.info/news/10900.html|archivedate=13 iyul 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Jurnalistlərin Foqtsu boykot etməsi düzgün idimi?|url=http://news.lent.az/news/54585|website=news.lent.az|publisher=news.lent.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925030446/https://news.lent.az/news/54585|archivedate=2020-09-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=REKORD PİLLƏDƏ|url=http://regionplus.az/az/articles/view/1625|website=regionplus.az|publisher=regionplus.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220325075515/http://regionplus.az/az/articles/view/1625|archivedate=2022-03-25|url-status=live}}</ref> 2013-cü ildə Berti Foqtsun Azərbaycan millisindən göndəriləcəyi ehtimal olunurdu. Foqtsun özü də müqaviləni yeniləməyəcəyini bildirmişdi.<ref>{{cite web|url=http://news.lent.az/news/135515|title=Berti Foqts millimizdən imtina etdi|author=|date=23 avqust 2013|work=|publisher=Lent.az|accessdate=7 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2015-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505091411/http://news.lent.az/news/135515|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/222266.html|title=Berti Foqts: "Azərbaycanda artıq maraq yoxdur, getmək istəyirəm"|author=|date=26 oktyabr 2013|work=|publisher=Milli.az|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029032405/http://news.milli.az/sport/222266.html|url-status=live}}</ref> Lakin Azərbaycan millisinin seçmə mərhələnin son iki oyunundan dörd xal toplaması Foqtsun öz vəzifəsində qalmağına kömək etdi. 2013-cü ilin sonlarında [[AFFA]] növbəti dəfə Foqtsla müqaviləni uzatmağı qərara aldı.<ref>{{cite web|url=http://www.1news.com.tr/azerbaycan/spor/20131218025339476.html|title=Berti Vogts 2 yıl daha Azerbaycan Milli Takımında|author=|date=18 dekabr 2013|work=|publisher=1news.com.tr|accessdate=2014-01-26|language=Türk|archive-date=2014-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107082040/http://www.1news.com.tr/azerbaycan/spor/20131218025339476.html|url-status=dead}}</ref> Azərbaycan milli komandası Avro 2016-nın seçmə mərhələsində onun başçılığı altında ardıcıl məğlubiyyətlər aldığı üçün Xorvatiyaya 6–0 hesablı məğlubiyyətdən sonra komandadan göndərilib.<ref>{{cite web|url=http://affa.az/index.php?id=20536&r=1&lang=az|title=Berti Foqts Azərbaycan millisindən ayrılıb|author=|date=17 oktyabr 2014|work=[[AFFA]]|publisher=AFFA.az|accessdate=17 oktyabr 2014|language=Azərbaycanca|archive-date=2015-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150201085227/http://www.affa.az/index.php?id=20536&r=1&lang=az|url-status=dead}}</ref> AFFA Berti Foqtsun istefasından sonra müvəqqəti olaraq Millini [[Mahmud Qurbanov]]a həvalə etdi.<ref>{{cite web|title=utbol millimizin başına Mahmud Qurbanov gətirildi|url=http://musavat.com/news/idman/futbol-millimizin-bashina-mahmud-qurbanov-getirildi-muveqqeti_221192.html|website=musavat.com|publisher=musavat.com|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210928052725/https://musavat.com/news/idman/futbol-millimizin-bashina-mahmud-qurbanov-getirildi-muveqqeti_221192.html|archivedate=2021-09-28|url-status=live}}</ref> Qurbanovun ilk və yeganə oyunu 16 noyabrda Norveçə qarşı idi. Həmin oyunda Milli 1–0 məğlub oldu. Daha sonra Azərbaycan millisinə xorvatiyalı mütəxəssis [[Robert Prosineçki]] gətirildi.<ref>{{cite web|title=Former Croatia midfielder Robert Prosinecki appointed Azerbaijan coach|url=https://www.theguardian.com/football/2014/dec/03/robert-prosinecki-azerbaijan-coach|website=www.theguardian.com|publisher=www.theguardian.com|accessdate=13 iyul 2016|archive-date=2022-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075516/https://www.theguardian.com/football/2014/dec/03/robert-prosinecki-azerbaijan-coach|url-status=live}}</ref> [[Robert Prosineçki]] Azərbaycan millisini ilk dəfə meydana 28 mart 2015-ci ildə Malta millisi qarşı oyunda çıxartdı. Həmin oyunda Azərbaycan millisi [[Cavid Hüseynov]] və [[Dmitriy Nazarov|Dimitriy Nazarovun]] qolları ilə 2–0 rəqibini məğlub etdi. [[Fayl:Rashad Sadygov20.JPG|thumb|[[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]]un 100-cü oyunu]] 2015-ci il oktyabrın 10-da Azərbaycan Bakıda yeni istifadəyə verilmiş [[Bakı Olimpiya Stadionu]]nda İtaliya ilə qarşılaşdı.<ref name="roshka"/> Həmin oyun Millinin kapitanı Rəşad Sadıqovun 100-cü oyununa çıxması ilə əlamətdar oldu.<ref name="roshka">{{cite web|last1=Atayev|first1=Oqtay|title=Azerbaijan captain Sadygov receives 100-cap honour|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/news/newsid=2291437.html|website=www.uefa.com|publisher=[[UEFA]]|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170826142249/http://www.uefa.com/uefaeuro/news/newsid=2291437.html|archivedate=2017-08-26|url-status=live}}</ref> [[2018 FİFA Dünya Kuboku|DÇ-2018]]-in seçmə mərhələsində Azərbaycan ilk dəfə seçmə mərhələdə 10 xal toplayıb və tarixində görünməmiş nailiyyətə imza atıb.<ref>{{cite web|title=Azərbaycandan görünməmiş nailiyyət|url=http://apasport.az/news/135347|publisher=apasport.az|accessdate=5 sentyabr 2017|archive-date=2020-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929044753/https://apasport.az/news/135347|url-status=live}}</ref> 2017-ci il noyabrın 3-də [[Qurban Qurbanov]] futbol üzrə Azərbaycan milli komandasının baş məşqçisi təyin olunub.<ref>{{cite web|title=Гурбанов стал 13-м в сборной Азербайджана|url=http://www.azerisport.com/football/20171103113039089.html|publisher=www.azerisport.com|accessdate=3 noyabr 2017|archive-date=2021-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917193539/https://www.azerisport.com/football/20171103113039089.html|url-status=live}}</ref> 2018-ci ildə Milli [[UEFA Millətlər Liqası]]nın D diviziyasının qrupunu 2-ci yerdə başa vurub.<ref>{{cite web |title=Millətlər Liqası bitdi: Rusiya qrupda qaldı |url=http://fanat.az/milletler-liqasinin-qrup-merhelesine-yekun-vurulur/ |website=fanat.az |publisher=fanat.az |accessdate=20 noyabr 2018 |archive-date=2020-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130214516/http://fanat.az/milletler-liqasinin-qrup-merhelesine-yekun-vurulur |url-status=live }}</ref> 2018-ci il dekabrın 8-də Qurban Qurbanov milli komandadan istefa verdi.<ref>{{cite web |title=Гурбан Гурбанов больше не тренер сборной Азербайджана |url=https://www.azerisport.com/football/20181208084020923.html |website=www.azerisport.com |publisher=www.azerisport.com |accessdate=8 dekabr 2018 |archive-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209124318/https://www.azerisport.com/football/20181208084020923.html |url-status=live }}</ref> 2019-cu il fevralın 11-də [[Nikola Yurçeviç]] Azərbaycan milli komandasının baş məşqçisi təyin olunub.<ref>{{cite web |title=AFFA millinin yeni baş məşqçisini rəsmən açıqladı |url=http://rekord.az/news/p:74372 |website=rekord.az |publisher=rekord.az |accessdate=11 fevral 2019 |archive-date=2019-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213130244/http://rekord.az/news/p:74372 |url-status=dead }}</ref> 2019-cu il dekabrın 13-də yığmanın AVRO-2020-nin seçmə mərhələsindəki çıxışını uğursuz hesab edən AFFA müqavilə müddəti fevrala qədər olan xorvatiyalı mütəxəssisi istefaya göndərib.<ref>{{cite web |title=Nikola Yurçeviç istefaya göndərildi |url=https://oxu.az/sport/348802 |website=oxu.az |publisher=oxu.az |accessdate=21 dekabr 2019 |archive-date=2022-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075520/https://oxu.az/sport/348802 |url-status=live }}</ref> === 2020-ci illər === 2020-ci il iyulun 30-da AFFA italiyalı [[Cianni De Byazi]] ilə bir il yarımlıq müqavilə imzalayıb.<ref>{{cite web |title=Azerbaijan appoint De Biasi |url=https://www.football-italia.net/155704/azerbaijan-appoint-de-biasi |website=www.football-italia.net |publisher=www.football-italia.net |accessdate=5 sentyabr 2020 |archive-date=2020-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811100656/https://www.football-italia.net/155704/azerbaijan-appoint-de-biasi |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Canni De Byazi ilə müqavilə uzadılıb |url=https://ikisahil.az/post/268128-canni-de-byazi-ile-muqavile-uzadilib |accessdate=24 mart 2023 |archive-date=2023-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324202754/https://ikisahil.az/post/268128-canni-de-byazi-ile-muqavile-uzadilib |url-status=live }}</ref> == Beynəlxalq turnirlərdə iştirakı == === FİFA Dünya Kuboku === {{Color box|gold|border=darkgray}} '''Çempionlar'''  {{Color box|silver|border=darkgray}} '''2-ci yer'''  {{Color box|#cc9966|border=darkgray}} 3-cü yer  {{Color box|#9acdff|border=darkgray}} 4-cü yer   {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=9|[[FİFA Dünya Kuboku]] statistikası !style="width:1%;" rowspan="30"| !colspan=7|[[FİFA Dünya Kuboku seçmə mərhələsi|Seçmə mərhələsi]] statistikası |- !İl !Raund !Yer !{{Tooltip|O|Oyun}} !{{Tooltip|Q|Qələbə}} !{{Tooltip|H|Heç-heçə}}* !{{Tooltip|M|Məğlubiyyət}} !{{Tooltip|QV|Qol vurulub}} !{{Tooltip|QB|Qol buraxılıb}} !{{Tooltip|O|Oyun}} !{{Tooltip|Q|Qələbə}} !{{Tooltip|H|Heç-heçə}}* !{{Tooltip|M|Məğlubiyyət}} !{{Tooltip|QV|Qol vurulub}} !{{Tooltip|QB|Qol buraxılıb}} !Yer |- |{{bayraq|URU}} [[1930 FİFA Dünya Kuboku|1930]]-dan{{bayraq|ITA}} [[1990 FİFA Dünya Kuboku|1990]]-a kimi |colspan=9|''{{flagicon|USSR}} tərkibində''||colspan=7|''{{flagicon|USSR}} tərkibində'' |- |{{bayraq|United States}} [[1994 FİFA Dünya Kuboku|1994]] |colspan=9|''İştirak etməyib''|| colspan="7" |''Qatılmayıb'' |- |{{bayraq|France}} [[1998 FİFA Dünya Kuboku|1998]] |rowspan=7 colspan=9|''Seçmə mərhələni keçməyib''||8||1||0||7||3||22||5/5 |- |{{bayraq|South Korea}} {{bayraq|Japan}} [[2002 FİFA Dünya Kuboku|2002]] ||10||1||2||7||4||17||6/6 |- |{{bayraq|Germany}} [[2006 FİFA Dünya Kuboku|2006]] ||10||0||3||7||1||21||6/6 |- |{{bayraq|South Africa}} [[2010 FİFA Dünya Kuboku|2010]] ||10||1||2||7||4||14||5/6 |- |{{bayraq|Brazil}} [[2014 FİFA Dünya Kuboku|2014]] ||10||1||6||3||7||11||4/6 |- |{{bayraq|Russia}} [[2018 FİFA Dünya Kuboku|2018]] ||10||3||1||6||10||19||5/6 |- |{{bayraq|Qatar}} [[2022 FİFA Dünya Kuboku|2022]] ||8||0||1||7||5||18||5/5 |- |{{bayraq|Canada}} {{bayraq|Mexico}} {{bayraq|United States}} [[2026 FİFA Dünya Kuboku|2026]] |colspan=9|''Seçmə mərhələni keçməyib'' |colspan=7|''Seçmə mərhələni keçməyib'' |- !Cəmi||||0/22|||||||||||| !66||7||15||44||34||122|||— |} === UEFA Avropa Çempionatı === {{Color box|gold|border=darkgray}} '''Çempionlar'''  {{Color box|silver|border=darkgray}} '''2-ci yer'''  {{Color box|#cc9966|border=darkgray}} 3-cü yer  {{Color box|#9acdff|border=darkgray}} 4-cü yer   {| class="wikitable" style="text-align: center;" !colspan=9|[[UEFA Avropa Çempionatı]] statistikası !style="width:1%;" rowspan="27"| !colspan=7|[[UEFA Avropa Çempionatı seçmə mərhələsi|Seçmə mərhələsi]] statistikası |- !İl !Raund !Yer !{{Tooltip|O|Oyun}} !{{Tooltip|Q|Qələbə}} !{{Tooltip|H|Heç-heçə}}* !{{Tooltip|M|Məğlubiyyət}} !{{Tooltip|QV|Qol vurulub}} !{{Tooltip|QB|Qol buraxılıb}} !{{Tooltip|O|Oyun}} !{{Tooltip|Q|Qələbə}} !{{Tooltip|H|Heç-heçə}}* !{{Tooltip|M|Məğlubiyyət}} !{{Tooltip|QV|Qol vurulub}} !{{Tooltip|QB|Qol buraxılıb}} !Yer |- |{{bayraq|France}} [[1960 UEFA Millətlər Kuboku|1960]]-dan {{bayraq|Germany}} [[UEFA Avro 1988|1988]]-ə kimi |colspan=8|''{{flagicon|USSR}} tərkibində''||colspan=7|''{{flagicon|USSR}} tərkibində'' |- !colspan=9| ''{{flagicon|CIS}} tərkibində'' !colspan=7| ''{{flagicon|CIS}} tərkibində'' |- |{{bayraq|Sweden}} [[UEFA Avro 1992|1992]] |Qrup mərhələsi |8-ci |3 |0 |2 |1 |1 |4 |8 |5 |3 |0 |13 |2 |1/5 |- !colspan=9| ''{{flagicon|AZE}} kimi'' !colspan=7| ''{{flagicon|AZE}} kimi'' |- |{{bayraq|England}} [[UEFA Avro 1996|1996]] |rowspan=7 colspan=8|''Seçmə mərhələni keçməyib'' |10 |0 |1 |9 |2 |29 |6/6 |- |{{bayraq|Belgium}} {{bayraq|Netherlands}} [[UEFA Avro 2000|2000]] |10 |1 |1 |8 |6 |26 |5/6 |- |{{bayraq|Portugal}} [[UEFA Avro 2004|2004]] |8 |1 |1 |6 |5 |20 |5/5 |- |{{bayraq|Austria}} {{bayraq|Switzerland}} [[UEFA Avro 2008|2008]] |12 |1 |2 |9 |6 |28 |8/8 |- |{{bayraq|Poland}} {{bayraq|Ukraine}} [[UEFA Avro 2012|2012]] |10 |2 |1 |7 |10 |26 |5/6 |- |{{bayraq|France}} [[UEFA Avro 2016|2016]] |10 |1 |3 |6 |7 |18 |5/6 |- |style="border: 3px solid red"|{{bayraq|Europe}} [[UEFA Avro 2020|2020]] |8 |0 |1 |7 |5 |18 |5/5 |- |{{bayraq|Germany}} [[UEFA Avro 2024|2024]] |colspan=8|''Seçmə mərhələni keçməyib'' |colspan=7|''Təyin olunacaq'' |- !Cəmi||||0/7|||||||||||| !61 !6 !10 !52 !41 !165 !— |} === UEFA Millətlər Liqası === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !colspan=13|[[UEFA Millətlər Liqası]] statistikası |- !İl !Diviziya !Qrup !Raund !width=28|{{Tooltip|Y|Yer}} !width=28|{{Tooltip|O|Oyun}} !width=28|{{Tooltip|Q|Qələbə}} !width=28|{{Tooltip|H|Heç-heçə}}* !width=28|{{Tooltip|M|Məğlubiyyət}} !width=28|{{Tooltip|QV|Qol vurulub}} !width=28|{{Tooltip|QB|Qol buraxılıb}} !width=35|{{Tooltip|Y/D|Mövsümün sonunda yüksəlmə/düşmə}} !width=28|{{Tooltip|ÜR|Ümumi reytinq}} |- |{{bayraq|Portugal}} [[2018-19 UEFA Millətlər Liqası|2018–19]] |[[2018–19 UEFA Millətlər Liqası D|D]] |[[2018–19 UEFA Millətlər Liqası D#Qrup 3|3]] |Qrup mərhələsi |2/4||6||2||3||1||7||6||{{artış}}||46/55 |- |{{bayraq|Italy}} [[2020/2021 UEFA Millətlər Liqası|2020–21]] |[[2020–21 UEFA Millətlər Liqası C|C]] |[[2020–21 UEFA Millətlər Liqası C#Qrup 1|1]] |Qrup mərhələsi |3/4||6||1||3||2||2||4||{{Steady}}||43/55 |- |{{flagicon image|Flag of none.svg}} [[2022–23 UEFA Millətlər Liqası|2022–23]] |[[2022–23 UEFA Millətlər Liqası C|C]] |colspan=11|''Təyin olunacaq'' |- !colspan=3|Cəmi !Qrup mərhələsi (C) !2/2 !12 !3 !6 !3 !9 !10 !colspan=2|43-cü |} === Digər mükafatlar === * '''[[ECO Kuboku]]''' ** {{Bürünc medal}} ''Yarımfinal (1):'' [[ECO Kuboku 1993|1993]]<ref>{{cite web|title=ECO Tournament 1993 - Tehran, Iran|url=http://www.rsssf.com/tablese/eco93.html|publisher=www.rsssf.com|accessdate=16 noyabr 2017|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011023759/http://rsssf.com/tablese/eco93.html|url-status=live}}</ref> == Stadion == [[Bakı]]da yerləşən [[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]] Azərbaycan milli futbol komandasının ənənəvi ev stadionudur. 1951-ci ildən tikilən stadionun 2012-ci ilə qədər 35 000 tamaşaçı tutumuna malik idi.<ref>{{cite web|title=France end Asian domination|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/u17womensworldcup/azerbaijan2012/index.html|work=fifa.com|publisher=[[FIFA]]|accessdate=6 July 2013|archive-date=7 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707211346/http://www.fifa.com/tournaments/archive/u17womensworldcup/azerbaijan2012/index.html|url-status=dead}}</ref> 16 avqust 2012-ci ildə Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionunun əsaslı təmir və yenidənqurmadan sonra açılışı olmuşdur 31.200.<ref>{{cite web|title=AZN 10 million financed for overhaul of potential venue of Eurovision 2012|url=http://abc.az/eng/news/main/55712.html|accessdate=10 July 2011|archive-date=10 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710030143/http://abc.az/eng/news/main/55712.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Azerbaijan: Buildings Commissioned & Upgraded in Baku|url=http://escdaily.com/articles/19947|accessdate=10 July 2011|archive-date=19 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719181805/http://escdaily.com/articles/19947|url-status=dead}}</ref> 2015-ci ilin mart ayının əvvəlində istismara hazır olan [[Bakı Olimpiya Stadionu]] 69 870 tamaşaçı tutumuna malikdir.<ref>{{cite web|title=Baku Olympic Stadium goes to Tekfen Construction|url=http://www.tekfen.com.tr/english/news_archive.asp?p=2013&h=4|website=www.tekfen.com.tr|publisher=www.tekfen.com.tr|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150424210129/http://www.tekfen.com.tr/english/news_archive.asp?p=2013&h=4|archivedate=2015-04-24|url-status=dead}}</ref> 2015-ci il oktyabrın 10-da stadionda ilk rəsmi futbol oyunu [[UEFA Avropa Çempionatı 2016 Seçmə mərhələ|Avro-2016]]-nın seçmə mərhələsində, Azərbaycan və [[İtaliya milli futbol komandası|İtaliya]] arasında baş tutmuşdur.<ref>{{cite web|title=Azərbaycan-İtaliya oyununun ən bahalı bileti|url=http://www.azadliq.org/a/27253137.html|website=www.azadliq.org|publisher=www.azadliq.org|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201206021121/https://www.azadliq.org/a/27253137.html|archivedate=2020-12-06|url-status=live}}</ref> Millinin bəzi [[yoldaşlıq oyunu|yoldaşlıq oyunları]] kiçik meydançalarda keçirilir. Belə stadionlardan [[Bakcell Arena]], [[Lənkəran şəhər stadionu|Xəzər Lənkəran Mərkəzi Stadionu]], [[İnter Arena]], [[Bayıl stadionu]] və [[Dalğa Arena]]nı qeyd etmək olar. 5 sentyabr 2009-cu ildə Azərbaycan milli futbol komandasının [[Lənkəran]] şəhərində [[Xəzər Lənkəran Mərkəzi Stadionu]]nda [[2010 FİFA Dünya Kuboku|2010 Dünya Çempionatının]] [[2010 FİFA Dünya Kubokunun Avropa seçmə mərhələsi|seçmə mərhələsi]] çərçivəsində [[Finlandiya milli futbol komandası|Finlandiya yığmasına]] qarşı keçirdiyi oyun tarixi əhəmiyyət daşıdı. Azərbaycan milli futbol komandası tarixində ilk dəfə olaraq ölkə daxilindəki ev qarşılaşmasını [[Bakı]] şəhərində deyil, regionda keçirdi.<ref>{{cite web|url=http://apa.az/futbol_xeberleri/azerbaycan-finlandiya-oyunu-lenkeranda-kecirilecek.html|title=Azərbaycan – Finlandiya oyunu Lənkəranda keçiriləcək|author=|date=17 iyul 2009|work=|publisher=apa.az|accessdate=31 iyul 2018|language=azərb.|archive-date=2018-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619100915/http://apa.az/futbol_xeberleri/azerbaycan-finlandiya-oyunu-lenkeranda-kecirilecek.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://azertag.az/xeber/LANKARAN_SAHAR_STADIONU_AZARBAYCAN_FINLANDIYA_MATCHINA_TAM_HAZIRDIR-451510|title=Lənkəran şəhər stadionu Azərbaycan-Finlandiya matçına tam hazırdır|author=|date=2 sentyabr 2009|work=|publisher=azertag.az|accessdate=31 iyul 2018|language=azərb.|archive-date=2022-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075521/https://azertag.az/xeber/LANKARAN_SAHAR_STADIONU_AZARBAYCAN_FINLANDIYA_MATCHINA_TAM_HAZIRDIR-451510|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.affa.az/index.php/matches/azrbaycan-milli-komandas/2793|title=Azərbaycan 1:2 Finladya|author=|date=5 sentyabr 2009|work=|publisher=affa.az|accessdate=31 iyul 2018|language=azərb.|archive-date=2021-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210921110945/https://www.affa.az/index.php/matches/azrbaycan-milli-komandas/2793|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6SwIsUms4Cc|title=Azərbaycan 1:2 Finlandiya. Oyunun icmalı.|author=|date=20 iyun 2011|work=|publisher=youtube.com|accessdate=31 iyul 2018|language=azərb.|archive-date=2022-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075521/https://www.youtube.com/watch?v=6SwIsUms4Cc|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://azertag.az/xeber/AZARBAYCAN_FINLANDIYA_OYUNU_LANKARANDA_KECHIRILACAKDIR-447280|title=Azərbaycan-Finlandiya oyunu Lənkəranda keçiriləcək|author=|date=18 iyun 2009|work=|publisher=azertag.az|accessdate=31 iyul 2018|language=azərb.|archive-date=2022-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075521/https://azertag.az/xeber/AZARBAYCAN_FINLANDIYA_OYUNU_LANKARANDA_KECHIRILACAKDIR-447280|url-status=live}}</ref> == Yayım == Azərbaycan milli futbol komandasının oyunlarını hazırda müxtəlif kanallar yayımlayır. Televiziya hüquqları oyundan oyuna dəyişir: [[CBC Sport]], [[İctimai TV (Azərbaycan)|İctimai TV]], [[AzTV]], [[İdman Azərbaycan TV]] kanallarında yayımlanır.<ref>{{cite web|title=UEFA yeni qərar qəbul etdi: qurum millimizin oyunlarını AzTV-dən alıb, İTV-yə verdi|url=http://korner.az/v3/xeber/9147/|website=korner.az|accessdate=14 August 2014|language=Azerbaijani|archive-date=29 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929000505/http://korner.az/v3/xeber/9147/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Millinin oyunları CBC Sport kanalında|url=http://www.azadliq.org/a/27349416.html|website=www.azadliq.org|publisher=www.azadliq.org|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210615040916/https://www.azadliq.org/a/27349416.html|archivedate=2021-06-15|url-status=live}}</ref> Keçmişdə Azərbaycanın oyunlarını yayımlayan kanallardan [[Lider TV]]-ini qeyd etmək olar.<ref>{{cite web|title=UEFA millimizin oyunlarını AzTV-dən alıb, İTV-yə verdi|url=http://apasport.az/xeber_Millimizin_oyunlar%C4%B1_AzTV-d%C9%99n_al%C4%B1b,_%C4%B0TV-y%C9%99_verildi__73800.html|website=apasport.az|accessdate=14 August 2014|archive-date=10 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410072236/http://apasport.az/xeber_Millimizin_oyunlar%C4%B1_AzTV-d%C9%99n_al%C4%B1b,_%C4%B0TV-y%C9%99_verildi__73800.html|url-status=}}</ref> == Rəngləri == [[Fayl:AZE football kit.svg|thumb|225px|Azərbaycan milli futbol komandasının klassik formaları]] Milli müxtəlif dövrlərdə ev və səfər oyunlarında ağ köynək, mavi şort və ağ corab və ya mavi köynəklə, qırmızı şort və yaşıl corab, tam qırmızı və ya tam mavi formalarından da istifadə etmişdir.<ref>{{cite web|title=Azərbaycan millisinin Avro-2016 formaları|url=http://sportnet.az/foto/3204-azerbaycan-millisinin-avro2015-uchun-formalari.html|website=sportnet.az|publisher=sportnet.az|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180410134654/http://sportnet.az/foto/3204-azerbaycan-millisinin-avro2015-uchun-formalari.html|archivedate=2018-04-10|url-status=live}}</ref> 2012-ci ildə əvvəl Azərbaycan milli futbol komandasının üzərində [[Azərbaycan bayrağı]] və [[Azərbaycan gerbi]]də olmuşdur.<ref>{{cite web|title=AFFA MİLLİ KOMANDANIN FORMASINDA GERBDƏN NİYƏ İMTİNA EDİB?|url=http://musavat.com/news/son-xeber/AFFA-MILLI-KOMANDANIN-FORMASINDA-GERBDEN-NIYE-IMTINA-EDIB_134975.html|website=musavat.com|publisher=musavat.com|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210928052343/https://musavat.com/news/son-xeber/AFFA-MILLI-KOMANDANIN-FORMASINDA-GERBDEN-NIYE-IMTINA-EDIB_134975.html|archivedate=2021-09-28|url-status=live}}</ref> 2006-cı ildən 2017-ci ilə kimi Azərbaycan milli futbol komandasının formalarını [[Umbro]] şirkəti hazırlayırdı. 2017-ci ildə [[Nike]] şirkəti Umbro ilə müqayisədə tələb olunan geyimləri daha tez və 11 faiz ucuz qiymətə təmin etdiyi üçün AFFA ilə Nike arasında razılıq əldə olunub.<ref name="Nike"/> Beləliklə, Azərbaycan milli komandası DÇ-2018-in seçmə mərhələsində iyunun 10-da Şimali İrlandiya yığmasına qarşı keçirəcəyi oyundan başlayaraq mövsümün sonuna qədər meydana Nike istehsalı formada çıxıb.<ref name="Nike">{{cite web|title=AFFA ilə Nike arasında razılıq əldə olunub|url=http://www.affa.az/index.php/news/affa-il-nike-arasnda-razlq-ld-olunub/60000|website=www.affa.az|publisher=www.affa.az|accessdate=7 iyun 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170611001708/http://www.affa.az/index.php/news/affa-il-nike-arasnda-razlq-ld-olunub/60000|archivedate=2017-06-11|url-status=live}}</ref> 2021-ci il mayın 15-də AFFA ilə Türkiyənin kişi geyim brendi "Kiğılı" arasında sponsorluq müqaviləsi imzalanıb.<ref name="turkish"/> 2022-ci ilin sonunadək imzalanmış müqaviləyə əsasən, Azərbaycan yığmasının üzvləri "Kiğılı" brendinə məxsus kostyumlarla təmin olunacaq.<ref name="turkish">{{cite web |title=AFFA Türkiyənin məşhur geyim brendi ilə sponsorluq müqaviləsi imzaladı |url=https://report.az/futbol-xeberleri/affa-turkiyenin-meshur-geyim-brendi-ile-sponsorluq-muqavilesi-imzaladi/ |website=report.az |publisher=report.az |accessdate=15 iyun 2021 |archive-date=2022-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075522/https://report.az/futbol-xeberleri/affa-turkiyenin-meshur-geyim-brendi-ile-sponsorluq-muqavilesi-imzaladi/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Sıra !! İllər !! Şirkət |- | 1 ||1992–2006|| {{Bayraq|İtaliya}} [[Puma (brend)|Puma]] |- | 2 ||2006–2017|| {{Bayraq|İngiltərə}} [[Umbro]] |- | 3 ||2017–2021|| {{Bayraq|USA}} [[Nike]] |- | 4 ||2021—h.h.|| {{Bayraq|Türkiyə}} Kiğılı |} == Azarkeşləri == Azərbaycan azarkeşləri kollektiv olaraq tanınmasa da, hazırda komandanı əsas olaraq "[[Milli Dəstə]]" azarkeş dəstəsi dəstəkləyir.<ref>{{cite web|title=Milli Dəstə rəsmən fəaliyyətə başladı|url=http://www.azerisport.com/az/futbol/20160302150635076.html|website=www.azerisport.com|publisher=www.azerisport.com|accessdate=15 iyun 2018|archive-date=2018-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722113948/http://www.azerisport.com/az/futbol/20160302150635076.html|url-status=live}}</ref> 2013-cü ilə qədər Millini "[[Sektor11]]" azarkeş dəstəsi də dəstəkləyir. Hal hazırda Millini "Göyqurdlar" dəstəkləyir. == Ləqəbi == Azərbaycan milli futbol komandasının ləqəbi olmasa da, azarkeşlər və yerli KİV-lər tərəfindən "Milli" çağırılır.<ref>{{cite web|title=How much do you know about Azerbaijan?|url=https://www.irishfa.com/news/2017/june/northern-ireland-vs-azerbaijan-the-facts|publisher=www.irishfa.com|accessdate=3 noyabr 2017|archive-date=2017-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028051033/https://www.irishfa.com/news/2017/june/northern-ireland-vs-azerbaijan-the-facts|url-status=live}}</ref> DÇ-2018-in seçmə mərhələsində Azərbaycan milli futbol komandası "Niyə də yox?" şüarı altında iştirak edib.<ref>{{cite web|title=“Hər kəs həyəcan keçirir” – AFFA rəsmisi|url=http://modern.az/az/news/110835#gsc.tab=0|website=modern.az|publisher=modern.az|accessdate=13 oktyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210927073819/https://modern.az/az/news/110835#gsc.tab=0|archivedate=2021-09-27|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Азербайджан продолжает удивлять|url=http://ru.uefa.com/european-qualifiers/season=2018/matches/round=2000717/match=2017715/postmatch/report/|website=ru.uefa.com|publisher=[[UEFA]]|accessdate=13 oktyabr 2016|archiveurl=http://ru.uefa.com/european-qualifiers/season=2018/matches/round=2000717/match=2017715/postmatch/report/|archivedate=13 oktyabr 2016|language=Rus}}</ref> == Reytinq == Azərbaycan milli futbol komandası [[FİFA|FIFA]]-nın 2025-ci il üçün yekun reytinq cədvəlinə əsasən 1 132.97 xal ilə 127-ci pillədə qərarlaşıb.<ref>{{Cite web |title=2025-ci ilin yekun reytinq cədvəli açıqlanıb |url=https://oxu.az/idman/2025-ci-ilin-yekun-reytinq-cedveli-aciqlanib |access-date=2025-12-22 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Populyar mədəniyyətdə == 2019-cu il avqustun 21-də "[[Pro Evolution Soccer (videooyun seriyası)|PES]]" videooyun seriyasının yaradıcısı olan "[[Konami]]" şirkəti [[UEFA Avro 2020]] futbol turnirinin [[Bakı|Bakı şəhəri]]ndə keçirilməsini nəzərə alaraq, [[Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası|AFFA]] ilə müqavilə imzalamışdır. Bu müqaviləyə əsasən, Azərbaycan milli futbol komandası 2019-cu ildə satışa çıxardılan "[[eFootball Pro Evolution Soccer 2020|eFootball PES 2020]]" videooyununda təmsil edilib.<ref name="pes2020">{{Cite web |url=http://geekon.az/az%c9%99rbaycan-milli-futbol-komandasi-pes-2020d%c9%99/ |title=Azərbaycan milli futbol komandası “PES 2020”də! |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190821075726/http://geekon.az/az%C9%99rbaycan-milli-futbol-komandasi-pes-2020d%C9%99/ |archivedate=August 21, 2019 |date=August 21, 2019 |website=Geekon.az |publisher=GeekOn |accessdate=August 21, 2019 |language=az }}</ref> == Oyunçular == === Komandanın heyəti === Aşağıdakı oyunçular 2022-ci il iyunun 3-də [[Qazaxıstan milli futbol komandası|Qazaxıstan]], 6 və 13-də [[Belarus milli futbol komandası|Belarus]] və 10-da [[Slovakiya milli futbol komandası|Slovakiya]] ilə oyunlara çağırılıblar. {{Yenilənib|10 iyul 2022}}{{Nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Emil Balayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1994|3|17|df=yes|yaş}}|caps=13|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Səbail FK|Səbail]]}} {{nat fs g player|no=|pos=GK|name=[[Səlahət Ağayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1991|11|4|df=yes|yaş}}|caps=21|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qəbələ FK|Qəbələ]]}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Şahruddin Məhəmmədəliyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1994|6|22|df=yes|yaş}}|caps=15|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Maksim Medvedev]] '''[[Kapitan (futbol)|(C)]]'''|age={{doğum tarixi və yaş|1989|9|29|df=yes|yaş}}|caps=81|goals=4|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Bəhlul Mustafazadə]]|age={{doğum tarixi və yaş|1997|2|27|df=yes|yaş}}|caps=18|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Bədavi Hüseynov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1991|7|11|df=yes|yaş}}|caps=64|goals=1|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Abbas Hüseynov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|6|13|df=yes|yaş}}|caps=21|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Toral Bayramov]]|age={{doğum tarixi və yaş|2001|6|21|df=yes|yaş}}|caps=10|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Cəlal Hüseynov]]|age={{doğum tarixi və yaş|2003|1|2|df=yes|yaş}}|caps=4|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Qismət Alıyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1996|10|24|df=yes|yaş}}|caps=1|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Höccət Haqverdi]]|age={{doğum tarixi və yaş|1993|2|3|df=yes|yaş}}|caps=13|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Azər Salahlı]]|age={{doğum tarixi və yaş|1994|4|11|df=yes|yaş}}|caps=22|goals=1|club={{bayraq|AZE}} [[Neftçi PFK|Neftçi]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Bəxtiyar Həsənəlizadə]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|12|29|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Anton Krivotsyuk]]|age={{doğum tarixi və yaş|1998|8|20|df=yes|yaş}}|caps=25|goals=0|club={{bayraq|POL}} [[Visla Plotsk]]}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|4|27|df=yes|yaş}}|caps=34|goals=9|club={{bayraq|AZE}} [[Neftçi PFK|Neftçi]]}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Eddi İsrafilov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|8|2|df=yes|yaş}}|caps=19|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Neftçi PFK|Neftçi]]}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Qara Qarayev (futbolçu)|Qara Qarayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|10|12|df=yes|yaş}}|caps=77|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Coşqun Diniyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|9|13|df=yes|yaş}}|caps=14|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Aleksey İsayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|11|9|df=yes|yaş}}|caps=7|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Anatoliy Nuriyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1996|5|20|df=yes|yaş}}|caps=11|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Dimitri Nəzərov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1990|4|4|df=yes|yaş}}|caps=46|goals=8|club={{bayraq|Almaniya}} [[Erzqebirqe Aue]]}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Riçard Almeyda]]|age={{doğum tarixi və yaş|1989|3|20|df=yes|yaş}}|caps=26|goals=3|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ramil Şeydayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1996|3|15|df=yes|yaş}}|caps=50|goals=9|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mahir Emreli]]|age={{doğum tarixi və yaş|1997|7|1|df=yes|yaş}}|caps=36|goals=5|club={{bayraq|CRO}} [[Dinamo Zaqreb FK|Dinamo Zaqreb]]}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Namiq Ələsgərov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|2|3|df=yes|yaş}}|caps=35|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Renat Dadaşov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1999|5|17|df=yes|yaş}}|caps=16|goals=1|club={{bayraq|İsveçrə}} [[Qrasshopper Sürix FK|Qrasshopper Sürix]]}} {{nat fs end}} === Son çağırışlar === Son 12 ayda yığmaya çağırılan oyunçular. {{National football squad start (recent)}} {{nat fs r player|no=|pos=GK|name=Aydın Bayramov|age={{doğum tarixi və yaş|1996|2|18|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]], 12 oktyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=GK|name=[[Mehdi Cənnətov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|1|26|df=yes|yaş}}|caps=1|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs r player|no=|pos=GK|name=[[Nicat Mehbalıyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|2000|9|11|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qəbələ FK|Qəbələ]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs r player|no=|pos=GK|name=[[Rəşad Əzizli]] <sup>PRE</sup>|age={{doğum tarixi və yaş|1994|1|1|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Səbail FK|Səbail]]|latest=v. {{bayraq|Qazaxıstan}} [[Qazaxıstan milli futbol komandası|Qazaxıstan]], 3 iyun 2022}} {{nat fs break}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Tellur Mütəllimov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|4|8|df=yes|yaş}}|caps=7|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]|latest=v. {{bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]], 14 noyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Mert Çelik]]|age={{doğum tarixi və yaş|2000|6|10|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Neftçi PFK|Neftçi]]|latest=v. {{bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]], 14 noyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Amin Seydiyev]] <sup>INJ</sup>|age={{doğum tarixi və yaş|1998|11|15|df=yes|yaş}}|caps=5|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs break}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[İsmayıl İbrahimli]]|age={{doğum tarixi və yaş|1998|2|13|df=yes|yaş}}|caps=8|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]|latest=v. {{bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]], 7 sentyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Elvin Bədəlov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|6|14|df=yes|yaş}}|caps=8|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]], 7 sentyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Sərtan Taşkın]]|age={{doğum tarixi və yaş|1997|10|8|df=yes|yaş}}|caps=2|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]|latest=v. {{bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]], 7 sentyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Şəhriyar Əliyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|12|25|df=yes|yaş}}|caps=3|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Şamaxı FK|Şamaxı]]|latest=v. {{bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]], 7 sentyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[Rəhim Sadıxov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1996|7|18|df=yes|yaş}}|caps=9|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]|latest=v. {{bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]], 12 oktyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[Murad Xaçayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1998|4|14|df=yes|yaş}}|caps=1|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]], 12 oktyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[Rövlan Muradov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1998|3|28|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qəbələ FK|Qəbələ]]|latest=v. {{bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]], 12 oktyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[Vüqar Mustafayev (futbolçu)|Vüqar Mustafayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1994|8|5|df=yes|yaş}}|caps=11|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]], 14 noyabr 2021}} {{nat fs r player|no=17|pos=MF|name=[[Araz Abdullayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|4|18|df=yes|yaş}}|caps=43|goals=3|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]], 14 noyabr 2021}} {{nat fs r player|no=19|pos=DF|name=[[Filip Ozobiç]]|age={{doğum tarixi və yaş|1991|4|8|df=yes|yaş}}|caps=9|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Təmkin Xəlilzadə]] <sup>INJ</sup>|age={{doğum tarixi və yaş|1993|8|6|df=yes|yaş}}|caps=25|goals=3|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs break}} {{nat fs r player|no=|pos=FW|name=[[Əli Qurbani]]|age={{doğum tarixi və yaş|1990|9|18|df=yes|yaş}}|caps=8|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]], 7 sentyabr 2021}} {{nat fs r player|no=22|pos=FW||name=[[Rüstəm Əhmədzadə]]|age={{doğum tarixi və yaş|2000|12|25|df=yes|yaş}}|caps=6|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs r player|no=|pos=FW|name=[[Ağabala Ramazanov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1993|5|17|df=yes|yaş}}|caps=18|goals=1|club={{bayraq|AZE}} [[Səbail FK|Səbail]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs end}} ;Qeydlər <sup>INJ</sup> Zədə səbəbindən kənarlaşdırılıb<br> <sup>PRE</sup> İlkin heyət <br> <sup>RET</sup> Milli komandada karyerasını başa vurub<br> <sup>SUS</sup> Cəza səbəbindən kənarlaşdırılıb == Baş məşqçilər == [[Fayl:Berti Vogts 2012.jpg|thumbnail|200px|[[Berti Foqts]]un rəhbərliyi altında, Azərbaycan [[FİFA]]-nın reytinqdə ən yüksək göstəricisinə çatmışdır.]] [[Fayl:Robert Prosinečki.jpg|thumbnail|200px|[[Robert Prosineçki]]nin rəhbərliyi altında, Azərbaycan [[2018 FİFA Dünya Kuboku|DÇ-2018]]-in seçmə mərhələsində ilk dəfə bir tsikldə səfərdə 10 xal toplayıb.]] {{Yenilənib|13 sentyabr 2024}} <!-- :{{main|Azerbaijan national football team managers}} --> {| class="wikitable sortable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |- !Baş məşqçi !Azərbaycan karyerası !Oyun !Qələbə !Heç-heçə !Məğlubiyyət !Qələbə % |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Ələkbər|Məmmədov}} |1992–1993 {{WDL|5|3|1|1}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Kazbek|Tuayev}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} <br> {{bayraq|AZE}} {{sortname|Ağasəlim|Mircavadov}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |1994 {{WDL|1|0|0|1}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Ağasəlim|Mircavadov}} |1994–1995 {{WDL|9|0|0|9}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Kazbek|Tuayev}} |1995–1996 {{WDL|11|3|3|5}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Vaqif|Sadıqov}} |1997–1999 {{WDL|20|6|3|11}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Əhməd|Ələsgərov}} |1999–2000 {{WDL|9|1|2|6}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Əsgər|Abdullayev}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2000 {{WDL|4|0|2|2}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|İqor|Ponomaryov}} |2000–2001 {{WDL|13|1|2|10}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Kazbek|Tuayev}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2002 {{WDL|2|0|0|2}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Vaqif|Sadıqov}} |2002 {{WDL|9|1|4|4}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Əsgər|Abdullayev}} |2002–2004 {{WDL|9|1|2|6}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|BRA}} {{sortname|Karlos Alberto|Torres}} |2004–2005 {{WDL|18|2|5|11}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Vaqif|Sadıqov}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2005 {{WDL|5|0|1|4}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Şahin|Diniyev}} |2005–2007 {{WDL|20|4|7|9}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|MKD}} {{sortname|Goko|Haciyevski}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2007–2008 {{WDL|3|0|1|2}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Nazim|Süleymanov}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2008 {{WDL|1|0|0|1}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|Almaniya}} {{sortname|Berti|Foqts}} |2008–2014 {{WDL|71|15|22|34}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Mahmud|Qurbanov}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2014 {{WDL|1|0|0|1}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|Xorvatiya}} {{sortname|Robert|Prosineçki}} |2014–2017 {{WDL|23|6|6|11}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Qurban|Qurbanov}} |2017–2018 {{WDL|12|4|5|3}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|Xorvatiya}} [[Nikola Yurçeviç]] |2019–2020 {{WDL|10|1|2|7}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|İtaliya}} [[Cianni De Byazi]] |2020–2023 {{WDL|39|10|8|21}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Arif Əsədov]] |2024 {{WDL|4|2|1|1}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|Portuqaliya}} [[Fernando Santos]] |2024–h.h. {{WDL|2|0|0|2}} |- |} == Oyun təqvimi və nəticələr == === Son nəticələr === <!--Criteria for inclusion: Any results from beginning of the year--> Son 24 ayda qeyd olunan nəticələr və qarşıdan gələn oyunlar. {| class="wikitable" text-align: center;" style="font-size: 100%" width=100% |- |align=center|25 sentyabr 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''3–0''' |{{Bayraq|Qazaxıstan}} [[Qazaxıstan milli futbol komandası|Qazaxıstan]] |align=center| |- |align=center|22 sentyabr 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Slovakiya}} [[Trnava]] |{{Bayraq|Slovakiya}} [[Slovakiya milli futbol komandası|Slovakiya]] |align=center| '''1–2''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|13 iyun 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''2–1''' |{{Bayraq|Belarus}} [[Belarus milli futbol komandası|Belarus]] |align=center| [[Mahir Emreli]] {{goal|76}}, [[Ramil Şeydayev]] {{goal|90+3}} |- |align=center|10 iyun 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''0–1''' |{{Bayraq|Slovakiya}} [[Slovakiya milli futbol komandası|Slovakiya]] |align=center| |- |align=center|6 iyun 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Serbiya}} [[Novi-Sad]] |{{Bayraq|Belarus}} [[Belarus milli futbol komandası|Belarus]] |align=center| '''0–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|3 iyun 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Qazaxıstan}} [[Astana|Nur-Sultan]] |{{Bayraq|Qazaxıstan}} [[Qazaxıstan milli futbol komandası|Qazaxıstan]] |align=center| '''2–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|29 mart 2022 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Malta}} [[Ta' Qali]] |{{Bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]] |align=center| '''1–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|25 mart 2022 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Malta}} [[Ta' Qali]] |{{Bayraq|Malta}} [[Malta milli futbol komandası|Malta]] |align=center| '''1–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|14 noyabr 2021 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''2–2''' |{{Bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]] |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|37|pen.}}, {{goal|67}} |- |align=center|11 noyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''1–3''' |{{Bayraq|Lüksemburq}} [[Lüksemburq milli futbol komandası|Lüksemburq]] |align=center| [[Azər Salahlı]] {{goal|82}} |- |align=center|12 oktyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Serbiya}} [[Belqrad]] |{{Bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]] |align=center| '''3–1''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|45+2}} |- |align=center|9 oktyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''0–3''' |{{Bayraq|İrlandiya}} [[İrlandiya milli futbol komandası|İrlandiya]] |align=center| |- |align=center|7 sentyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''0–3''' |{{Bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]] |align=center| |- |align=center|4 sentyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|İrlandiya}} [[Dublin]] |{{Bayraq|İrlandiya}} [[İrlandiya milli futbol komandası|İrlandiya]] |align=center| '''1–1''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|45+1}} |- |align=center|1 sentyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Lüksemburq}} [[Lüksemburq (şəhər)|Lüksemburq]] |{{Bayraq|Lüksemburq}} [[Lüksemburq milli futbol komandası|Lüksemburq]] |align=center| '''2–1''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|67}} |- |align=center|6 iyun 2021 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Moldova}} [[Kişinyov]] |{{Bayraq|Moldova}} [[Moldova milli futbol komandası|Moldova]] |align=center| '''1–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|2 iyun 2021 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Belarus}} [[Minsk]] |{{Bayraq|Belarus}} [[Belarus milli futbol komandası|Belarus]] |align=center| '''1–2''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Bədavi Hüseynov]] {{goal|28}}, [[Ramil Şeydayev]] {{goal|90+2}} |- |align=center|27 may 2021 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Türkiyə}} [[Alanya]] |{{Bayraq|Türkiyə}} [[Türkiyə milli futbol komandası|Türkiyə]] |align=center| '''2–1''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|28}} |- |align=center|30 mart 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''1–2''' |{{Bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]] |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|59|pen.}} |- |align=center|27 mart 2021 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Qətər}} [[Doha]] |{{Bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]] |align=center| '''2–1''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Ramil Şeydayev]] {{goal|16|pen.}} |- |align=center|24 mart 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Portuqaliya}} [[Lissabon]] |{{Bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]] |align=center| '''1–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |} == Oyunçu statistikası == Azərbaycan milli futbol komandasının həyətində ən çox qol vuran və ən çox oyun keçirmiş futbolçuların siyahısı ('''qalın şriftlərlə''' göstərilən oyunçular hələ seçim üçün mövcuddur): {{Yenilənib|13 iyun 2022}}<ref name=eufutbol/> [[Fayl:Mahir Emreli 2021.jpg|thumb|right|[[Mahir Emreli]], Azərbaycan milli futbol komandasının tarixində ən çox qol vuran futbolçulardan biridir.]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- |+ '''Ən çox qol vurmuş oyunçular'''<ref name=eufutbol>{{cite web|title=Azerbaijan NT Top Stats|url=https://eu-football.info/_players.php?id=15&data=6|website=eu-football.info|accessdate=16 November 2014|archive-date=21 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321011420/https://eu-football.info/_players.php?id=15&data=6|url-status=live}}</ref> !width=20px|# ! style="width:150px;"|Oyunçu ! style="width:100px;"|Dövr !width=50px|Oyun sayı !width=50px|Qollar !width=50px|Mövqe |- | 1 | style="text-align: left;"|[[Qurban Qurbanov]] | 1992–2005 | 68 | 14 | FW |- | 2 | style="text-align: left;" |'''[[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]]''' | 2016–h.h. | 45 | 13 | MF |- | 3 | style="text-align: left;"|[[Vaqif Cavadov]] | 2006–2014 | 58 | 9 | FW |- | 3 | style="text-align: left;" |'''[[Ramil Şeydayev]]''' | 2016–h.h. | 52 | 9 | FW |- | 4 | style="text-align: left;" |'''[[Dimitri Nəzərov]]''' | 2014– | 46 | 8 | FW |- | 5 | style="text-align: left;" |[[Rauf Əliyev (futbolçu)|Rauf Əliyev]] | 2010–2018 | 47 | 7 | FW |- | 5 | style="text-align: left;"|[[Branimir Subaşiç]] | 2007–2013 | 40 | 7 | FW |- | 5 | style="text-align: left;"|[[Elvin Məmmədov (futbolçu)|Elvin Məmmədov]] | 2008–2017 | 38 | 7 | MF |- | 9 | style="text-align: left;"|[[Zaur Tağızadə]] | 1997–2008 | 40 | 6 | MF |- | rowspan="8" |10 | style="text-align: left;" |[[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]] | 2001–2017 | 111 | 5 | DF |- | style="text-align: left;"|[[Vyaçeslav Lıçkin]] | 1995–2001 | 46 | 5 | MF |- | style="text-align: left;"|[[Əfran İsmayılov]] | 2010–2018 | 40 | 5 | MF |- | style="text-align: left;"|[[Vidadi Rzayev]] | 1992–2001 | 38 | 5 | MF |- | style="text-align: left;"|'''[[Mahir Emreli]]''' | 2017–h.h. | 36 | 5 | FW |- | style="text-align: left;"|[[Fərrux İsmayılov]] | 1998–2007 | 34 | 5 | FW |- | style="text-align: left;" |[[Nazim Süleymanov]] | 1992–1998 | 24 | 5 | FW |- | style="text-align: left;" |[[Rüfət Dadaşov]] | 2012–2019 | 24 | 5 | FW |- |} [[Fayl:Rashad Sadygov8.JPG|thumb|right|[[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]], Azərbaycan milli futbol komandasında ən çox oyun keçirən futbolçudur.]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- |+ '''Ən çox oyun keçirən oyunçular'''<ref name=eufutbol/> !width=20px|# ! style="width:150px;"|Oyunçu ! style="width:100px;"|Dövr !width=50px|Oyun sayı !width=50px|Qollar !width=50px|Mövqe |- | 1 | style="text-align: left;"|[[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]] | 2001–2017 | 111 | 5 | DF |- | 2 | style="text-align: left;" |'''[[Maksim Medvedev]]''' | 2009–h.h. | 81 | 4 | DF |- | 3 | style="text-align: left;"|[[Aslan Kərimov]] | 1994–2008 | 80 | 0 | DF |- | 4 | style="text-align: left;"|[[Kamran Ağayev]] | 2008–2018 | 79 | 0 | GK |- | 5 | style="text-align: left;" |'''[[Qara Qarayev (futbolçu)|Qara Qarayev]]''' | 2013–h.h. | 77 | 0 | MF |- | 6 | style="text-align: left;"|[[Mahir Şükürov]] | 2004–2015 | 76 | 4 | DF |- | rowspan="2" | 7 | style="text-align: left;"|[[Mahmud Qurbanov]] | 1994–2008 | 75 | 1 | MF |- | style="text-align: left;"|[[Tərlan Əhmədov]] | 1992–2005 | 75 | 0 | DF |- | 9 | style="text-align: left;" |[[Qurban Qurbanov]] | 1992–2005 | 68 | 14 | FW |- | 10 | style="text-align: left;" |[[Emin Ağayev]] | 1992–2005 | 65 | 1 | DF |- |} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı|3}} == Xarici keçidlər == * {{Rəsmi saytı|affa.az|AFFA}} {{Azərbaycan futbolu}} {{UEFA}} {{Azərbaycanın futbol matçlarının siyahıları}} [[Kateqoriya:Azərbaycan milli futbol komandası| ]] [[Kateqoriya:1992-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]] 8cqk4wqkr3gj8mfpl0894f65gf0ts94 8985533 8985532 2026-07-01T23:18:13Z Bozqurd77 316685 /* FİFA Dünya Kuboku */ 8985533 wikitext text/x-wiki {{Milli futbol komandası | Ad = Azərbaycan milli futbol komandası | Ləqəb = Milli | Loqo = Az_emblem.png | Loqo ölçü = 600px | Assosiasiya = [[Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası|AFFA]] | Sub-konfederasiya = | Başqa üzvlüklər = | Konfederasiya = [[UEFA]] | Məşqçi = {{bayraq|AZE}} [[Ayxan Abbasov]] | Köməkçi məşqçi = {{bayraq|AZE}} [[Arif Əsədov]] | Kapitan = {{bayraq|AZE}} [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] | Vitse-kapitan = | Ən çox oyun keçirənlər = {{bayraq|AZE}} [[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]] (111) | Bombardir = {{bayraq|AZE}} [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] (16) | Stadion = [[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]<br>[[Neftçi Arena]]<br>[[Bakı Olimpiya Stadionu]]<br>[[Liv Bona Dea Arena]] | FİFA kodu = AZE | FİFA reytinqi = {{Nft rank|127|down|8|date=25 dekabr 2025}} | FİFA max = 73 | FİFA max tarixi = 17 iyul 2014 | FİFA min = 170 | FİFA min tarixi = 14 iyun 1994 | Elo reytinqi = | Elo max = | Elo max tarixi = | Elo min = | Elo min tarixi = | pattern_la1 = _nikestrike3gr | pattern_b1 = _nikestrike3gr | pattern_ra1 = _nikestrike3gr | pattern_sh1 = _nikestrike3gr | pattern_so1 = _ | leftarm1 = 0000FF | body1 = 0000FF | rightarm1 = 0000FF | shorts1 = 0000FF | socks1 = 0000FF | pattern_b2 = _nikestrike3w | pattern_ra2 = _nikestrike3w | pattern_la2 = _nikestrike3w | pattern_sh2 = _nikestrike3w | pattern_so2 = _nikestrike3w | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _left | pattern_b3 = _niketrophy4rr | pattern_ra3 = _right | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 990000 | body3 = FF0000 | rightarm3 = 990000 | shorts3 = FF0000 | socks3 = FF0000 | İlk oyun = {{Fb|Gürcüstan}} 4-2 {{Fb|Azərbaycan}}<br>([[Gürcaani]], [[Gürcüstan]]; 17 sentyabr 1992)<ref>{{cite web|title=MİLLİNİN BÜTÜN OYUNLARI|url=http://www.affa.az/index.php/milli-komandalar/azrbaycan-milli-komandas/millinin-btn-oyunlar/59675|publisher=[[AFFA]]|accessdate=5 sentyabr 2017|archive-date=2017-09-07|archive-url=https://archive.today/20170907160917/http://www.affa.az/index.php/milli-komandalar/azrbaycan-milli-komandas/millinin-btn-oyunlar/59675|url-status=live}}</ref> | Böyükhesablı qələbə = {{Fb|Azərbaycan}} 6-1 {{Fb|Sent-Lüsiya}}<br>([[Sumqayıt]], [[Azərbaycan]]; 27 mart 2026)​<ref>{{Cite web |last= |first= |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/millimiz-en-boyukhesabli-qelebesini-qazandi-videoyenilenib-503368 |title=Millimiz ən böyükhesablı qələbəsini qazandı - Video+Yenilənib |website=Qafqazinfo |date=2026-03-27 |access-date=2026-03-27 |language=az}}</ref> | Böyükhesablı məğlubiyyət = {{Fb|Fransa}} [[Fransa 10-0 Azərbaycan|10-0]] {{Fb|Azərbaycan}}<br>([[Oser]], [[Fransa]]; 6 sentyabr 1995)<ref>{{cite web|title="Oser faciəsi" birinci yerdə!|url=http://apasport.az/news/117694|publisher=apasport.az|accessdate=5 sentyabr 2017|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331102818/https://www.apasport.az/news/117694|url-status=live}}</ref> | FİFA Dünya Kuboku iştirakı = | FİFA Dünya Kuboku debütü = | FİFA Dünya Kuboku ən yaxşı nəticə = | Regional ad = | Regional kubok iştirakı = | Regional kubok debütü = | Regional kubok ən yaxşı nəticə = | Regional ad2 = | Regional kubok2 iştirakı = | Regional kubok2 debütü = | Regional kubok2 ən yaxşı nəticə = | Regional ad3 = | Regional kubok3 iştirakı = | Regional kubok3 debütü = | Regional kubok3 ən yaxşı nəticə = | Konfederasiyalar kuboku iştirakı = | Konfederasiyalar kuboku debütü = | Konfederasiyalar kuboku ən yaxşı = | Olimpiya oyunları iştirakı = | Olimpiya debütü = | Olimpiya ən yaxşı = | medalnümunələri = | vebsayt = }} '''Azərbaycan milli futbol komandası''' — [[Azərbaycan]]ı beynəlxalq futbol arenasında təmsil edir və [[Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası|AFFA]] tərəfindən idarə olunur. Azərbaycan milli futbol komandası əsasən iki peşəkar futbol turnirində iştirak etmək üçün mübarizə aparır: [[FİFA Dünya Kuboku]] və [[UEFA Avropa Çempionatı]]. Azərbaycan futbol komandasının ev oyunlarının əksəriyyəti [[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]]nda keçirilir. Azərbaycan heç vaxt [[FİFA Dünya Kuboku]] və [[UEFA Avropa Çempionatı]]nda seçmə mərhələni keçməyib.<ref>{{cite web|title=Oil-rich Azerbaijan finally gets chance in spotlight|url=http://www.eurosport.com/football/euro-2012/2020/oil-rich-azerbaijan-finally-gets-chance-in-spotlight_sto4407496/story.shtml|website=www.eurosport.com|publisher=www.eurosport.com|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230629154024/https://www.eurosport.com/geoblocking.shtml|archivedate=2023-06-29|url-status=unfit}}</ref> Azərbaycan milli futbol komandasının tarixində ən çox oyun keçirən [[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]]dur. O, 111 oyunda 5 qol vurub.<ref>{{cite web|title=Rəşad Sadıqovun 100-cü oyunu |url=http://az.trend.az/azerbaijan/sports/2442292.html |website=az.trend.az |publisher=az.trend.az |accessdate=12 iyul 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170607064951/http://az.trend.az/azerbaijan/sports/2442292.html |archivedate=2017-06-07}}</ref> Azərbaycan milli futbol komandasının tarixində ən çox qol vuran oyunçu — [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudovdur]]. O 54 oyuna 15 qol vurub.<ref>{{cite web|title=Qarabağ v Internazionale background|url=http://www.uefa.com/news/newsid=2140712.html|website=www.uefa.com|publisher=[[UEFA]]|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230629154025/https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/025a-0ea7126dedae-4c5f7f1328e0-1000--qarabag-v-internazionale-background/|archivedate=2023-06-29|url-status=unfit}}</ref> == Tarixi == {{main|Azərbaycanda futbol}} === Erkən tarixi === Azərbaycanda ilk [[futbol]] klubları 1905-ci ildə yaranıb.<ref name="great"/> Bu komandalar əsasən [[Bakı]]nın iri [[neft]] sənayesi şirkətlərini təmsil edirdilər.<ref name="great"/> İlk rəsmi çempionat Bakıda 1911-ci ildə keçirilib, qalib isə [[İngiltərə]] Neft Şirkətinin "Britaniya Klubu" komandası olub.<ref name="great"/> 1912-ci ildə "Bakı" komandası Tbilisidə "Sokol" komandasına qarşı ilk beynəlxalq oyununu keçirib və 4:2 hesabı ilə qalib gəlib.<ref name="great"/> 1914-cü ildə Azərbaycanda Futbol İttifaqı yaradılmışdır. İttifaq rəsmi şəhər birinciliklərini və digər yarışların təşkili, keçirilməsini öz üzərinə götürmüşdür. 1927-ci ildə [[Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası]]nda Azərbaycan ilk [[yoldaşlıq oyunu]]nu Gürcüstan və Ermənistana qarşı keçirmişdir.<ref name="ELO">{{cite web|title=World Football Elo Ratings: Azerbaijan|url=http://www.eloratings.net/Azerbaijan.htm|website=www.eloratings.net|publisher=www.eloratings.net|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170719224335/http://eloratings.net/Azerbaijan.htm|archivedate=2017-07-19|url-status=live}}</ref> Azərbaycanın futbol yığması özünün ilk yoldaşlıq oyunlarını 1929-cu ildə [[Tehran]]da İran yığmasına qarşı keçirib və həmin oyunlarda 4:0, 4:1 və 11:0 hesabı ilə üç böyük qələbə qazanıb.<ref name="great">{{cite web |title=100 il! Azərbaycan futbolu tarixindən maraqlı faktlar |url=https://az.trend.az/azerbaijan/society/1887162.html |website=trend.az |publisher=trend.az |accessdate=17 dekabr 2019 |archive-date=2022-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325055303/https://az.trend.az/azerbaijan/society/1887162.html |url-status=live }}</ref> Azərbaycan futbolunun "''qızıl dövrü''" 1960-cı illər sayılır.<ref>{{cite web|last1=Cruz|first1=Sarah|title=Football in Azerbaijan: Pride and Heritage|url=http://cushtravel.com/football-azerbaijan-pride-heritage/|website=cushtravel.com|publisher=cushtravel.com|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191217011201/https://cushtravel.com/football-azerbaijan-pride-heritage/|archivedate=2019-12-17|url-status=live}}</ref> Məhz bu dövrdə Azərbaycandan [[Anatoli Banişevski]] və [[Ələkbər Məmmədov]] kimi futbolçular çıxmış, futbol hakimi [[Tofiq Bəhramov]] isə 1966-cı ildə İngiltərədə keçirilən [[Futbol üzrə dünya çempionatı 1966|dünya çempionatının finalında]] [[İngiltərə milli futbol komandası|İngiltərə]] komandasının lehinə verdiyi obyektiv qərar [[Uembli stadionu]]na toplaşmış 98000 tamaşaçının yaddaşına həkk olmuş və dünya futbol tarixinə qızıl hərflərlə yazılmışdı.<ref>{{cite web|last1=Wright|first1=Joe|title=Tofiq Bahramov - the story of football's most famous linesman|url=http://www.goal.com/en/news/11522/baku-2015/2015/01/29/8338942/tofiq-bahramov-the-story-of-footballs-most-famous-linesman|website=www.goal.com|publisher=www.goal.com|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021000706/https://www.goal.com/en/news/11522/baku-2015/2015/01/29/8338942/tofiq-bahramov-the-story-of-footballs-most-famous-linesman|archivedate=2021-10-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Baku memorial for 1966 linesman|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3740556.stm|website=news.bbc.co.uk|publisher=[[BBC]]|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220325055303/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3740556.stm|archivedate=2022-03-25|url-status=live}}</ref> [[SSRİ milli futbol komandası]]nın tərkibində çıxış edən digər futbolçulardan [[Kazbek Tuayev]], [[Nikolay Smolnikov]], [[Vitali Şevçenko]] və [[İqor Ponomaryov]]u qeyd etmək olar. === 1990-cı illər === [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan]] [[SSRİ]]-nin tərkibindən çıxmasından sonra, 1992-ci ildə ölkədə [[Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası]] yaranmışdır.<ref>{{cite web|title=AFFA-nın 20 İLLİK FƏALİYYƏTİNƏ “2” VERİLDİ|url=http://musavat.com/news/%C3%B6lk%C9%99/AFFA-n%C4%B1n-20-%C4%B0LL%C4%B0K-F%C6%8FAL%C4%B0YY%C6%8FT%C4%B0N%C6%8F-2-VER%C4%B0LD%C4%B0_120449.html|website=www.musavat.com|accessdate=26 June 2014|language=Azerbaijani|archive-date=19 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819090126/http://musavat.com/news/%C3%B6lk%C9%99/AFFA-n%C4%B1n-20-%C4%B0LL%C4%B0K-F%C6%8FAL%C4%B0YY%C6%8FT%C4%B0N%C6%8F-2-VER%C4%B0LD%C4%B0_120449.html|url-status=live}}</ref> Həmin il Azərbaycan millisinin ilk baş məşqçisi postuna [[Ələkbər Məmmədov]] gətirildi.<ref name="senior">{{cite web|title=“Bravo, senyor Məmmədov!”|url=http://anl.az/down/meqale/525/2010/may/119192.htm|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220325075459/http://anl.az/down/meqale/525/2010/may/119192.htm|archivedate=2022-03-25|url-status=live}}</ref> Azərbaycan ilk oyununu 17 sentyabr 1992-ci il tarixində Gürcüstanda yerli komandaya qarşı oynadı.<ref name="senior"/> Həmin oyunda Azərbaycan 6–3 hesabı ilə məğlub oldu. Millinin ilk qolunu [[Nazim Süleymanov]] vurdu.<ref name="senior"/> 1993-cü ildə Azərbaycan millisi 3 oyun keçirdi və hər 3 oyununu qələbə ilə başa vurdu.<ref name="senior"/> 25 may tarixində [[Gəncə]]də Gürcüstanı 1–0 hesabı ilə məğlub etdi.<ref name="senior"/> Daha sonra [[ECO Kuboku]]nda 6 iyunda [[Tehran]]da [[Tacikistan milli futbol komandası|Tacikistanı]] [[Vidadi Rzayev]] və [[Samir Ələkbərov]]un qolları ilə 2–0 məğlub etdi.<ref name="senior"/> Kubokun ikinci oyununda [[Qırğızıstan milli futbol komandası|Qırğızıstanı]] [[Ruslan Lukin]]in iki və Vidadi Rzayevin qolları ilə 3–2 məğlub etdi və nəticədə ECO Kubokunun 3-cü yerinə sahib oldu.<ref name="senior"/> Bu oyun Ələkbər Məmmədovun sonuncu oyunu oldu.<ref name="senior"/> Ələkbər Məmmədovun istefasından sonra Millinin sükanı arxasına [[Ağasəlim Mircavadov]] keçdi.<ref name=oser/> Ağasəlim Mircavadovun rəhbərliyi altında, Milli ilk oyununa 19 aprel 1994-cü ildə [[Ta' Qali]]də [[Malta milli futbol komandası|Malta]] ilə keçirdi. Azərbaycan Maltaya 5–0 hesabı ilə məğlub oldu.<ref name=oser/> Daha sonra Azərbaycan [[Moldova milli futbol komandası|Moldovaya]] 2–1 hesabı ilə məğlub oldu. Ardıcıl iki məğlubiyyətdən sonra Ağasəlimə Mircavadov tənqid olunsa da, AFFA Mircavadovu bu postda saxladı.<ref name=oser/> [[Avropa Çempionatı 1996 seçmə mərhələsi]]ndə Azərbaycan [[Rumıniya milli futbol komandası|Rumıniyaya]] [[Buxarest]]də 3–0, Polşaya isə 1–0 hesabı ilə məğlub oldu.<ref name=oser/> 1994-cü ildə təhlükəsizlik səbəblərindən Azərbaycan ev oyunlarını Azərbaycanda yox, [[Türkiyə]]də [[Trabzon]]da keçirirdi.<ref name=oser/> Azərbaycan Trabzonda 16 noyabrda [[İsrail milli futbol komandası|İsrailə]] 2–0, 13 dekabrda isə [[Fransa milli futbol komandası|Fransaya]] 2–0 məğlub oldu. 29 martda Azərbaycan [[Slovakiya milli futbol komandası|Slovakiyada]] yerli komandaya 4–1 məğlub oldu, Millinin yeganə qolunu Nazim Süleymanov vurdu. Daha sonra eyni hesab ilə Trabzonda Rumıniyaya məğlub oldu.<ref name=oser/> 1994-cü il 6 sentyabrda isə Fransada Ağasəlim Mircavadov son oyununa çıxdı. Azərbaycan Fransaya 10–0 hesabı ilə məğlub oldu.<ref name=oser/> Bu oyundan sonra 10 oyun, 10 məğlubiyyət ilə Ağasəlim Mircavadov komandadan ayrıldı.<ref name=oser/> Bu oyun Azərbaycan futbol tarixində ən böyük məğlubiyyət idi və yerli KİV-lər tərəfindən isə ''"[[Oser faciəsi]]"'' adlandırılıb.<ref name=oser>{{cite web|title=“Oser faciəsi” birinci yerdə!|url=http://www.apasport.az/news/117694|website=www.apasport.az|publisher=www.apasport.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331102818/https://www.apasport.az/news/117694|archivedate=2022-03-31|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Yamayka “Oser faciəsi”ni unutdura bilmədi|url=http://sportnet.az/dc-2014/686-yamayka-oser-faciesini-unutdura-bilmedi.html|website=sportnet.az|publisher=sportnet.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220325075459/http://sportnet.az/dc-2014/686-yamayka-oser-faciesini-unutdura-bilmedi.html|archivedate=2022-03-25|url-status=live}}</ref> Ağasəlim Mircavadovun istefasından sonra Milliyə Kazbek Tuayev gətirildi. 1996-cı ilin avqust ayında, Milli seçmə mərhələlərdə İsveçrəni 1–0 məğlub edərək, tarixinin ilk rəsmi qələbəsini qazanmışdı.<ref>{{cite web|title=Milli komandamız avqustda Bakıda qarşısıalınmazdır!|url=http://apasport.az/xeber_Milli_komandamiz_avqustda_Bakida_qarshisialinmazdir!_-_STATISTIKA_25551.html|website=apasport.az|publisher=apasport.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220311000539/https://apasport.az/xeber_Milli_komandamiz_avqustda_Bakida_qarshisialinmazdir!_-_STATISTIKA_25551.html|archivedate=2022-03-11|url-status=live}}</ref> [[Əhməd Ələsgərov]]un rəhbərliyi altında, 1999-cu ilin iyunun 5-də Tofiq Bəhramov adına Respublika stadionunda Azərbaycan Lixtenşteyn yığmasını 4:0 məğlub etmişdi.<ref name="basta"/> Bu nəticə, Millinin 1994-cü ildən çıxış etdiyi seçmə mərhələlərdə ilk və hələ ki ən böyük hesablı qələbəsidir.<ref name="basta">{{cite web|title=4650 gündən sonra|url=http://www.apasport.az/xeber_4650_g%C3%BCnd%C9%99n_sonra__56660.html|website=www.apasport.az|publisher=www.apasport.az|accessdate=14 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210925071134/https://www.apasport.az/xeber_4650_g%C3%BCnd%C9%99n_sonra__56660.html|archivedate=2021-09-25|url-status=live}}</ref> === 2000-ci illər === [[Fayl:Iceland-Azerbaijan.JPG|thumbnail|right|2008-ci ildə Azərbaycan milli futbol komandası [[İslandiya milli futbol komandası|İslandiyaya]] qarşı]] 2000-ci illərin əvvələrindən başlayaraq Azərbaycan milli futbol komandasına [[AFFA]] əcnəbi oyunçular cəlb etməyə başladı.<ref>{{cite web|title=Это не те немцы. И футбол они дают неправильный|url=http://www.azerifootball.com/ru/17/news/22142.html|work=azerifootball.com|accessdate=7 November 2013|archive-date=10 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410134726/http://www.azerifootball.com/ru/17/news/22142.html|url-status=live}}</ref> Avro-2004-ün seçmə mərhələsində [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]] və [[Çernoqoriya]] yığmasına uduzmayaraq, 2 oyundan 4 xal götürməsi, bu komandanı [[UEFA Avropa Kuboku 2004]]-ə çatmağa qoymadı.<ref>{{cite web|title=Fifa back Azeri return|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/wales/3051257.stm|website=news.bbc.co.uk|publisher=[[BBC]]|accessdate=14 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230629154041/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/wales/3051257.stm|archivedate=2023-06-29|url-status=unfit}}</ref> [[Əsgər Abdullayev]] Azərbaycanın milli futbol komandasına rəhbərlik etdiyi dövrdə səfərdə ilk dəfə xal qazanmışdı.<ref>{{cite web|title=Azərbaycanın "futbol mövsümünün ən yaxşı məşqçisi"|url=http://az.trend.az/azerbaijan/society/1214224.html|website=az.trend.az|publisher=az.trend.az|accessdate=14 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122053841/https://az.trend.az/azerbaijan/society/1214224.html|archivedate=2021-01-22|url-status=dead}}</ref> 2004-cü ilin fevral ayında [[Karlos Alberto Torres]] Azərbaycan milli futbol komandasının ilk əcnəbi məşqçisi təyin olundu.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=William|title=Carlos Alberto adds flair to Azerbaijan|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2388256/Carlos-Alberto-adds-flair-to-Azerbaijan.html|website=www.telegraph.co.uk|publisher=www.telegraph.co.uk|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919163517/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2388256/Carlos-Alberto-adds-flair-to-Azerbaijan.html|archivedate=2020-09-19|url-status=live}}</ref> Karlos Alberto Torresin başçılığı altında, Milli ilk oyununu [[İsrail milli futbol komandası|İsrailə]] 6–0 uduzmağına baxmayaraq, 2004-cü ilin aprelində Qazaxıstan yığmasını yoldaşlıq oyununda 3:2 hesabı ilə məğlub edib, səfərdə ilk qələbəsini qazanmışdır.<ref>{{cite web|title=Karlos Alberto Torres: "Bağışlayın, amma bunu edə bilmərəm"|url=http://news.milli.az/sport/50953.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220820060956/https://news.milli.az/sport/50953.html|archivedate=2022-08-20|url-status=unfit}}</ref> 2005-ci ildə Azərbaycan milli futbol komandasının baş məşqçisi [[Şahin Diniyev]] oldu.<ref name=azerisport>{{cite web|title=Шахин ДИНИЕВ: В 2007-м сборная Азербайджана показала против Португалии более интересную игру|url=http://www.azerisport.com/football/20130327115213912.html|website=www.azerisport.com|publisher=www.azerisport.com|accessdate=14 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211016151455/https://www.azerisport.com/football/20130327115213912.html|archivedate=2021-10-16|url-status=live}}</ref> Avropa çempionatı 2008-in final mərhələsinə çıxmaq uğrunda mübarizə aparan yığma son iki oyunda Portuqaliya və Serbiya komandalarına məğlub olduqdan sonra baş məşqçi Şahin Diniyev istefa verdiyini bəyan etmişdi. Lakin AFFA onun istefasının qəbul etməyərək, Diniyevdən yığmanı seçmə mərhələnin son iki oyununa da çıxarmağı xahiş etmişdi.<ref name=azerisport/> Diniyevdən sonra, AFFA Azərbaycan milli futbol komandasını müvəqqəti olaraq [[Goko Haciyevski]], daha sonra Nazim Süleymanov çalışdırdı.<ref>{{cite web|title=Milli Hadziyevskiyə həvalə olundu|url=http://www.azadliq.org/a/419167.html|website=www.azadliq.org|publisher=www.azadliq.org|accessdate=14 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124065726/https://www.azadliq.org/a/419167.html|archivedate=2021-01-24|url-status=live}}</ref> 2008-ci ilin mart ayında AFFA İcraiyyə Komitəsinin qərarı ilə [[Berti Foqts]] Azərbaycan millisinin baş məşqçisi təyin olunub.<ref name="trend">{{cite web|url=http://az.trend.az/news/society/1165020.html|title=AFFA-nın İcraiyyə Komitəsi Berti Foqtsın lehinə səs verib|author=Z. Səfərov|date=30 mart 2008|work=|publisher=Trend.az|accessdate=6 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2023-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625163829/https://az.trend.az/news/society/1165020.html|url-status=}}</ref> Berti Foqts Azərbaycanda futbolun inkişafına dair iki illik proqramını AFFA-ya təqdim edib.<ref>{{cite web|url=http://az.trend.az/news/society/1184104.html|title=Berti Foqts Azərbaycanda futbolun inkişafına dair proqram təqdim edib|author=R. Ergün|date=24 aprel 2008|work=|publisher=Trend.az|accessdate=6 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2023-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625170634/https://az.trend.az/news/society/1184104.html|url-status=}}</ref> Foqtsun müqaviləsinə görə, o, ayda 95 min avro qazanmalı idi.<ref name="muqavile">{{cite web|url=http://futbolpress.az/v2/xeber/news-details/525/|title=AFFA-nın FOQTSLA SEPARAT MÜQAVİLƏSİ|author=|date=20 noyabr 2009|work=|publisher=Futbolpress.az|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2022-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321190041/http://futbolpress.az/v2/xeber/news-details/525/|url-status=live}}</ref> 7 iyun 2009-cu ildə 0–1 hesabı ilə başa çatan Azərbaycan-[[Uels milli futbol komandası|Uels]] qarşılaşmasında azarkeşlər Foqtsu istefaya səsləyiblər. Mətbuat konfransı zamanı isə Foqts fikir bildirməyə başlayanda jurnalistlər zalı tərk ediblər.<ref>{{cite web|url=http://www.azadliq.org/content/article/1748626.html|title=Azarkeşlər Foqtsun istefasını istəyir|author=|date=7 iyun 2009|work=|publisher=Azadlıq radiosu|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010049/http://www.azadliq.org/content/article/1748626.html|url-status=live}}</ref> Bundan 2 gün sonra Foqtsun rəhbərliyi altında [[İspaniya milli futbol komandası|İspaniya]]ya 0–6 hesabı ilə uduzaraq Azərbaycan millisi ev oyunlarında ən böyük hesablı məğlubiyyətlə üzləşib.<ref>{{cite web|url=http://www.affa.az/index.php?r=131&id=4546&lang=az|title=Azərbaycan - İspaniya 0:6|author=|date=9 iyun 2009|work=|publisher=[[AFFA]]|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2021-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210920105419/https://www.affa.az/index.php?r=131&id=4546&lang=az|url-status=live}}</ref> Berti Foqtsun rəhbərliyi altında [[Lixtenşteyn milli futbol komandası|Lixtenşteyn]]lə qarşılaşmada Azərbaycan millisi rəsmi oyunlarda ilk səfər qələbəsini qazanıb.<ref>{{cite web|url=http://news.lent.az/news/49214|title=Berti Foqtsun 3 ili|author=Mehman Süleymanov|date=24 noyabr 2010|work=|publisher=Lent.az|accessdate=7 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2018-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410134628/http://news.lent.az/news/49214|url-status=dead}}</ref> 2009-cu ildə müqaviləsi 2011-ci ilə qədər uzadılıb.<ref>{{cite web|url=http://affa.az/index.php?id=5581&r=1&lang=az|title=Berti Foqtsla müqavilənin müddəti 2 il uzadılıb|author=|date=10 noyabr 2011|work=|publisher=[[AFFA]]|accessdate=3 fevral 2014|language=azərb.}}{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.qol.az/site/?name=xeber&news_id=8078|title=AFFA Berti Foqtsla yeni müqavilə imzaladı|author=|date=10 noyabr 2011|work=|publisher=Qol.az|accessdate=3 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2021-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916223931/https://qol.az/site/?name=xeber&news_id=8078|url-status=live}}</ref> Yeni şərtlərə görə, Foqts ayda 150 min avro qazanacaqdı.<ref name="muqavile"/> === 2010-cu illər === 2010-cu ildə [[Vaqif Sadıqov]] "[[Neftçi Bakı PFK|Neftçi]]"yə baş məşqçi təyin olunduğu üçün millidəki köməkçi məşqçi vəzifəsindən getmiş onun yerinə isə [[Vəli Qasımov]] keçmişdi.<ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/19896.html|title=Berti Foqtsun yeni köməkçisi təyin olundu|author=|date=27 avqust 2010|work=|publisher=Milli.az|accessdate=7 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154027/https://news.milli.az/sport/19896.html|url-status=live}}</ref> Berti Foqts [[Azərbaycan]]da işlədiyi müddətdə dəfələrlə futbolçulardan razı olmadığını bildirib.<ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/4339.html|title=Foqts futbolçulardan narazılıq etdi|author=|date=4 mart 2010|work=|publisher=Milli.az|accessdate=7 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154027/https://news.milli.az/sport/4339.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.lent.az/news/115721|title=Berti Foqts:“Mən oyundan razı qala bilmərəm"|author=|date=6 fevral 2013|work=|publisher=Lent.az|accessdate=7 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2013-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20130208034651/http://news.lent.az/news/115721|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.lent.az/news/62418|title=Berti Foqts narazı qaldığı futbolçuları yenidən yığmaya çağırdı|author=|date=4 apre 2011|work=|publisher=Lent.az|accessdate=7 fevral 2014|language=Azərb.|archive-date=2020-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925034926/https://news.lent.az/news/62418|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/45502.html|title=Berti Foqts Azərbaycan futbolçularını cəsarətsizlikdə suçlayıb|author=|date=21 aprel 2011|work=|publisher=Milli.az|accessdate=7 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154028/https://news.milli.az/sport/45502.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/99302.html|title="Təcrübəli futbolçulardan narazı qaldım"|author=|date=25 fevral 2012|work=|publisher=Milli.az|accessdate=7 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154534/https://news.milli.az/sport/99302.html|url-status=live}}</ref> Həmin il Berti Foqtsun köməkçisi vəzifəsində Vəli Qasımovu [[Nazim Süleymanov]] əvəz edib.<ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/108491.html|title=Nazim Süleymanov AFFA ilə müqavilə imzaladı|author=|date=13 aprel 2012|work=|publisher=Milli.az|accessdate=7 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154535/https://news.milli.az/sport/108491.html|url-status=live}}</ref> Berti Foqts Azərbaycan yığmasını ən çox oyuna çıxaran baş məşqçidir.<ref name="heyati">{{cite web|url=http://hafta-ichi.az/news.php?id=17695|title=“Teryer“ ləqəbini alan Berti Foqts|author=İsmayıl|date=16 fevral 2011|work=|publisher=hafta-ichi.az|accessdate=3 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2013-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130902092151/http://hafta-ichi.az/news.php?id=17695|url-status=dead}}</ref> [[Fayl:Azerbaijan nationall football team.JPG|left|thumb|2014-cü ildə Azərbaycan milli futbol komandasının heyəti]] [[FİFA Dünya Kuboku 2014|Dünya çempionatı 2014]]-ün seçmə mərhələsi çərçivəsində 26 mart 2013-cü ildə Azərbaycan-[[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]] oyununun 60-cı dəqiqəsindən oyunun sonlarına kimi azarkeşlər Foqtsu istefaya səsləyiblər.<ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/177547.html|title=Elxan Məmmədov: "Stadionda "istefa" qışqıranlar Azərbaycan futboluna qeyri-sabitlik gətirmək istəyirlər"|author=|date=27 mart 2013|work=|publisher=Milli.az|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629154535/https://news.milli.az/sport/177547.html|url-status=live}}</ref> Azərbaycan onun rəhbərliyi altında heç bir uğur qazanmayıb.<ref name="azerisport"/> İyun ayında 0–0 hesabı ilə başa çatan Azərbaycan-[[Lüksemburq milli futbol komandası|Lüksemburq]] oyunundan sonra da azarkeşlər Foqtsu istefaya səsləyiblər.<ref>{{cite web|url=http://az.apa.az/news/302025|title=Ruslan Abışov: Azarkeşlərin “istefa” qışqırmaları bizi ruhdan salırdı|author=|date=8 iyun 2013|work=|publisher=[[APA]]|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2013-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130915023324/http://az.apa.az/news/302025|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.azxeber.com/news/35073.htm|title=Azarkeşlər Foqtsu ‘istefa’ya səslədi: Azərbaycan – Lüksemburq (1:1)|author=|date=7 iyun 2013|work=|publisher=Azxeber.com|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2021-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927194503/https://www.azxeber.com/news/35073.htm|url-status=live}}</ref> 2014-cü ilin iyul ayında ilk dəfə Azərbaycan milli futbol komandası FİFA reytinqində 73-cü pilləyə yüksəldi və 2014-cü ildə Braziliyada keçiriləcək Dünya Çempionatına seçmə mərhələsində 9 xal topladı.<ref>{{cite web|title=Berti Foqts Azərbaycan millisindən qovuldu|url=http://virtualaz.org/bugun/33879|website=virtualaz.org|publisher=virtualaz.org|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210920054616/https://virtualaz.org/bugun/33879|archivedate=2021-09-20|url-status=live}}</ref> Berti Foqts Millinin oyun quruculuğunda problemləri həll edə bilməməsi, yanlış taktiki seçimi və komandanın zəif rəqiblərə uduzması, yerli KİV-lər və azarkeşlər tərəfindən boykot və kəskin tənqidə tutulurdu.<ref>{{cite web|title=Berti Foqts boykot edildi|url=http://www.avropa.info/news/10900.html|website=www.avropa.info|publisher=www.avropa.info|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=http://www.avropa.info/news/10900.html|archivedate=13 iyul 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Jurnalistlərin Foqtsu boykot etməsi düzgün idimi?|url=http://news.lent.az/news/54585|website=news.lent.az|publisher=news.lent.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925030446/https://news.lent.az/news/54585|archivedate=2020-09-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=REKORD PİLLƏDƏ|url=http://regionplus.az/az/articles/view/1625|website=regionplus.az|publisher=regionplus.az|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220325075515/http://regionplus.az/az/articles/view/1625|archivedate=2022-03-25|url-status=live}}</ref> 2013-cü ildə Berti Foqtsun Azərbaycan millisindən göndəriləcəyi ehtimal olunurdu. Foqtsun özü də müqaviləni yeniləməyəcəyini bildirmişdi.<ref>{{cite web|url=http://news.lent.az/news/135515|title=Berti Foqts millimizdən imtina etdi|author=|date=23 avqust 2013|work=|publisher=Lent.az|accessdate=7 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2015-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505091411/http://news.lent.az/news/135515|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.milli.az/sport/222266.html|title=Berti Foqts: "Azərbaycanda artıq maraq yoxdur, getmək istəyirəm"|author=|date=26 oktyabr 2013|work=|publisher=Milli.az|accessdate=8 fevral 2014|language=azərb.|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029032405/http://news.milli.az/sport/222266.html|url-status=live}}</ref> Lakin Azərbaycan millisinin seçmə mərhələnin son iki oyunundan dörd xal toplaması Foqtsun öz vəzifəsində qalmağına kömək etdi. 2013-cü ilin sonlarında [[AFFA]] növbəti dəfə Foqtsla müqaviləni uzatmağı qərara aldı.<ref>{{cite web|url=http://www.1news.com.tr/azerbaycan/spor/20131218025339476.html|title=Berti Vogts 2 yıl daha Azerbaycan Milli Takımında|author=|date=18 dekabr 2013|work=|publisher=1news.com.tr|accessdate=2014-01-26|language=Türk|archive-date=2014-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107082040/http://www.1news.com.tr/azerbaycan/spor/20131218025339476.html|url-status=dead}}</ref> Azərbaycan milli komandası Avro 2016-nın seçmə mərhələsində onun başçılığı altında ardıcıl məğlubiyyətlər aldığı üçün Xorvatiyaya 6–0 hesablı məğlubiyyətdən sonra komandadan göndərilib.<ref>{{cite web|url=http://affa.az/index.php?id=20536&r=1&lang=az|title=Berti Foqts Azərbaycan millisindən ayrılıb|author=|date=17 oktyabr 2014|work=[[AFFA]]|publisher=AFFA.az|accessdate=17 oktyabr 2014|language=Azərbaycanca|archive-date=2015-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150201085227/http://www.affa.az/index.php?id=20536&r=1&lang=az|url-status=dead}}</ref> AFFA Berti Foqtsun istefasından sonra müvəqqəti olaraq Millini [[Mahmud Qurbanov]]a həvalə etdi.<ref>{{cite web|title=utbol millimizin başına Mahmud Qurbanov gətirildi|url=http://musavat.com/news/idman/futbol-millimizin-bashina-mahmud-qurbanov-getirildi-muveqqeti_221192.html|website=musavat.com|publisher=musavat.com|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210928052725/https://musavat.com/news/idman/futbol-millimizin-bashina-mahmud-qurbanov-getirildi-muveqqeti_221192.html|archivedate=2021-09-28|url-status=live}}</ref> Qurbanovun ilk və yeganə oyunu 16 noyabrda Norveçə qarşı idi. Həmin oyunda Milli 1–0 məğlub oldu. Daha sonra Azərbaycan millisinə xorvatiyalı mütəxəssis [[Robert Prosineçki]] gətirildi.<ref>{{cite web|title=Former Croatia midfielder Robert Prosinecki appointed Azerbaijan coach|url=https://www.theguardian.com/football/2014/dec/03/robert-prosinecki-azerbaijan-coach|website=www.theguardian.com|publisher=www.theguardian.com|accessdate=13 iyul 2016|archive-date=2022-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075516/https://www.theguardian.com/football/2014/dec/03/robert-prosinecki-azerbaijan-coach|url-status=live}}</ref> [[Robert Prosineçki]] Azərbaycan millisini ilk dəfə meydana 28 mart 2015-ci ildə Malta millisi qarşı oyunda çıxartdı. Həmin oyunda Azərbaycan millisi [[Cavid Hüseynov]] və [[Dmitriy Nazarov|Dimitriy Nazarovun]] qolları ilə 2–0 rəqibini məğlub etdi. [[Fayl:Rashad Sadygov20.JPG|thumb|[[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]]un 100-cü oyunu]] 2015-ci il oktyabrın 10-da Azərbaycan Bakıda yeni istifadəyə verilmiş [[Bakı Olimpiya Stadionu]]nda İtaliya ilə qarşılaşdı.<ref name="roshka"/> Həmin oyun Millinin kapitanı Rəşad Sadıqovun 100-cü oyununa çıxması ilə əlamətdar oldu.<ref name="roshka">{{cite web|last1=Atayev|first1=Oqtay|title=Azerbaijan captain Sadygov receives 100-cap honour|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/news/newsid=2291437.html|website=www.uefa.com|publisher=[[UEFA]]|accessdate=13 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170826142249/http://www.uefa.com/uefaeuro/news/newsid=2291437.html|archivedate=2017-08-26|url-status=live}}</ref> [[2018 FİFA Dünya Kuboku|DÇ-2018]]-in seçmə mərhələsində Azərbaycan ilk dəfə seçmə mərhələdə 10 xal toplayıb və tarixində görünməmiş nailiyyətə imza atıb.<ref>{{cite web|title=Azərbaycandan görünməmiş nailiyyət|url=http://apasport.az/news/135347|publisher=apasport.az|accessdate=5 sentyabr 2017|archive-date=2020-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929044753/https://apasport.az/news/135347|url-status=live}}</ref> 2017-ci il noyabrın 3-də [[Qurban Qurbanov]] futbol üzrə Azərbaycan milli komandasının baş məşqçisi təyin olunub.<ref>{{cite web|title=Гурбанов стал 13-м в сборной Азербайджана|url=http://www.azerisport.com/football/20171103113039089.html|publisher=www.azerisport.com|accessdate=3 noyabr 2017|archive-date=2021-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917193539/https://www.azerisport.com/football/20171103113039089.html|url-status=live}}</ref> 2018-ci ildə Milli [[UEFA Millətlər Liqası]]nın D diviziyasının qrupunu 2-ci yerdə başa vurub.<ref>{{cite web |title=Millətlər Liqası bitdi: Rusiya qrupda qaldı |url=http://fanat.az/milletler-liqasinin-qrup-merhelesine-yekun-vurulur/ |website=fanat.az |publisher=fanat.az |accessdate=20 noyabr 2018 |archive-date=2020-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130214516/http://fanat.az/milletler-liqasinin-qrup-merhelesine-yekun-vurulur |url-status=live }}</ref> 2018-ci il dekabrın 8-də Qurban Qurbanov milli komandadan istefa verdi.<ref>{{cite web |title=Гурбан Гурбанов больше не тренер сборной Азербайджана |url=https://www.azerisport.com/football/20181208084020923.html |website=www.azerisport.com |publisher=www.azerisport.com |accessdate=8 dekabr 2018 |archive-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209124318/https://www.azerisport.com/football/20181208084020923.html |url-status=live }}</ref> 2019-cu il fevralın 11-də [[Nikola Yurçeviç]] Azərbaycan milli komandasının baş məşqçisi təyin olunub.<ref>{{cite web |title=AFFA millinin yeni baş məşqçisini rəsmən açıqladı |url=http://rekord.az/news/p:74372 |website=rekord.az |publisher=rekord.az |accessdate=11 fevral 2019 |archive-date=2019-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213130244/http://rekord.az/news/p:74372 |url-status=dead }}</ref> 2019-cu il dekabrın 13-də yığmanın AVRO-2020-nin seçmə mərhələsindəki çıxışını uğursuz hesab edən AFFA müqavilə müddəti fevrala qədər olan xorvatiyalı mütəxəssisi istefaya göndərib.<ref>{{cite web |title=Nikola Yurçeviç istefaya göndərildi |url=https://oxu.az/sport/348802 |website=oxu.az |publisher=oxu.az |accessdate=21 dekabr 2019 |archive-date=2022-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075520/https://oxu.az/sport/348802 |url-status=live }}</ref> === 2020-ci illər === 2020-ci il iyulun 30-da AFFA italiyalı [[Cianni De Byazi]] ilə bir il yarımlıq müqavilə imzalayıb.<ref>{{cite web |title=Azerbaijan appoint De Biasi |url=https://www.football-italia.net/155704/azerbaijan-appoint-de-biasi |website=www.football-italia.net |publisher=www.football-italia.net |accessdate=5 sentyabr 2020 |archive-date=2020-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811100656/https://www.football-italia.net/155704/azerbaijan-appoint-de-biasi |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Canni De Byazi ilə müqavilə uzadılıb |url=https://ikisahil.az/post/268128-canni-de-byazi-ile-muqavile-uzadilib |accessdate=24 mart 2023 |archive-date=2023-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324202754/https://ikisahil.az/post/268128-canni-de-byazi-ile-muqavile-uzadilib |url-status=live }}</ref> == Beynəlxalq turnirlərdə iştirakı == === FİFA Dünya Kuboku === {{Color box|gold|border=darkgray}} '''Çempionlar'''  {{Color box|silver|border=darkgray}} '''2-ci yer'''  {{Color box|#cc9966|border=darkgray}} 3-cü yer  {{Color box|#9acdff|border=darkgray}} 4-cü yer   {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=9|[[FİFA Dünya Kuboku]] statistikası !style="width:1%;" rowspan="30"| !colspan=7|[[FİFA Dünya Kuboku seçmə mərhələsi|Seçmə mərhələsi]] statistikası |- !İl !Raund !Yer !{{Tooltip|O|Oyun}} !{{Tooltip|Q|Qələbə}} !{{Tooltip|H|Heç-heçə}}* !{{Tooltip|M|Məğlubiyyət}} !{{Tooltip|QV|Qol vurulub}} !{{Tooltip|QB|Qol buraxılıb}} !{{Tooltip|O|Oyun}} !{{Tooltip|Q|Qələbə}} !{{Tooltip|H|Heç-heçə}}* !{{Tooltip|M|Məğlubiyyət}} !{{Tooltip|QV|Qol vurulub}} !{{Tooltip|QB|Qol buraxılıb}} !Yer |- |{{bayraq|URU}} [[1930 FİFA Dünya Kuboku|1930]]-dan{{bayraq|ITA}} [[1990 FİFA Dünya Kuboku|1990]]-a kimi |colspan=9|''{{flagicon|USSR}} tərkibində''||colspan=7|''{{flagicon|USSR}} tərkibində'' |- |{{bayraq|United States}} [[1994 FİFA Dünya Kuboku|1994]] |colspan=9|''İştirak etməyib''|| colspan="7" |''Qatılmayıb'' |- |{{bayraq|France}} [[1998 FİFA Dünya Kuboku|1998]] |rowspan=7 colspan=9|''Seçmə mərhələni keçməyib''||8||1||0||7||3||22||5/5 |- |{{bayraq|South Korea}} {{bayraq|Japan}} [[2002 FİFA Dünya Kuboku|2002]] ||10||1||2||7||4||17||6/6 |- |{{bayraq|Germany}} [[2006 FİFA Dünya Kuboku|2006]] ||10||0||3||7||1||21||6/6 |- |{{bayraq|South Africa}} [[2010 FİFA Dünya Kuboku|2010]] ||10||1||2||7||4||14||5/6 |- |{{bayraq|Brazil}} [[2014 FİFA Dünya Kuboku|2014]] ||10||1||6||3||7||11||4/6 |- |{{bayraq|Russia}} [[2018 FİFA Dünya Kuboku|2018]] ||10||3||1||6||10||19||5/6 |- |{{bayraq|Qatar}} [[2022 FİFA Dünya Kuboku|2022]] ||8||0||1||7||5||18||5/5 |- |{{bayraq|Canada}} {{bayraq|Mexico}} {{bayraq|United States}} [[2026 FİFA Dünya Kuboku|2026]] |colspan=9|''Seçmə mərhələni keçməyib'' |colspan=7|''Təyin olunacaq'' |- !Cəmi||||0/22|||||||||||| !66||7||15||44||34||122|||— |} === UEFA Avropa Çempionatı === {{Color box|gold|border=darkgray}} '''Çempionlar'''  {{Color box|silver|border=darkgray}} '''2-ci yer'''  {{Color box|#cc9966|border=darkgray}} 3-cü yer  {{Color box|#9acdff|border=darkgray}} 4-cü yer   {| class="wikitable" style="text-align: center;" !colspan=9|[[UEFA Avropa Çempionatı]] statistikası !style="width:1%;" rowspan="27"| !colspan=7|[[UEFA Avropa Çempionatı seçmə mərhələsi|Seçmə mərhələsi]] statistikası |- !İl !Raund !Yer !{{Tooltip|O|Oyun}} !{{Tooltip|Q|Qələbə}} !{{Tooltip|H|Heç-heçə}}* !{{Tooltip|M|Məğlubiyyət}} !{{Tooltip|QV|Qol vurulub}} !{{Tooltip|QB|Qol buraxılıb}} !{{Tooltip|O|Oyun}} !{{Tooltip|Q|Qələbə}} !{{Tooltip|H|Heç-heçə}}* !{{Tooltip|M|Məğlubiyyət}} !{{Tooltip|QV|Qol vurulub}} !{{Tooltip|QB|Qol buraxılıb}} !Yer |- |{{bayraq|France}} [[1960 UEFA Millətlər Kuboku|1960]]-dan {{bayraq|Germany}} [[UEFA Avro 1988|1988]]-ə kimi |colspan=8|''{{flagicon|USSR}} tərkibində''||colspan=7|''{{flagicon|USSR}} tərkibində'' |- !colspan=9| ''{{flagicon|CIS}} tərkibində'' !colspan=7| ''{{flagicon|CIS}} tərkibində'' |- |{{bayraq|Sweden}} [[UEFA Avro 1992|1992]] |Qrup mərhələsi |8-ci |3 |0 |2 |1 |1 |4 |8 |5 |3 |0 |13 |2 |1/5 |- !colspan=9| ''{{flagicon|AZE}} kimi'' !colspan=7| ''{{flagicon|AZE}} kimi'' |- |{{bayraq|England}} [[UEFA Avro 1996|1996]] |rowspan=7 colspan=8|''Seçmə mərhələni keçməyib'' |10 |0 |1 |9 |2 |29 |6/6 |- |{{bayraq|Belgium}} {{bayraq|Netherlands}} [[UEFA Avro 2000|2000]] |10 |1 |1 |8 |6 |26 |5/6 |- |{{bayraq|Portugal}} [[UEFA Avro 2004|2004]] |8 |1 |1 |6 |5 |20 |5/5 |- |{{bayraq|Austria}} {{bayraq|Switzerland}} [[UEFA Avro 2008|2008]] |12 |1 |2 |9 |6 |28 |8/8 |- |{{bayraq|Poland}} {{bayraq|Ukraine}} [[UEFA Avro 2012|2012]] |10 |2 |1 |7 |10 |26 |5/6 |- |{{bayraq|France}} [[UEFA Avro 2016|2016]] |10 |1 |3 |6 |7 |18 |5/6 |- |style="border: 3px solid red"|{{bayraq|Europe}} [[UEFA Avro 2020|2020]] |8 |0 |1 |7 |5 |18 |5/5 |- |{{bayraq|Germany}} [[UEFA Avro 2024|2024]] |colspan=8|''Seçmə mərhələni keçməyib'' |colspan=7|''Təyin olunacaq'' |- !Cəmi||||0/7|||||||||||| !61 !6 !10 !52 !41 !165 !— |} === UEFA Millətlər Liqası === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !colspan=13|[[UEFA Millətlər Liqası]] statistikası |- !İl !Diviziya !Qrup !Raund !width=28|{{Tooltip|Y|Yer}} !width=28|{{Tooltip|O|Oyun}} !width=28|{{Tooltip|Q|Qələbə}} !width=28|{{Tooltip|H|Heç-heçə}}* !width=28|{{Tooltip|M|Məğlubiyyət}} !width=28|{{Tooltip|QV|Qol vurulub}} !width=28|{{Tooltip|QB|Qol buraxılıb}} !width=35|{{Tooltip|Y/D|Mövsümün sonunda yüksəlmə/düşmə}} !width=28|{{Tooltip|ÜR|Ümumi reytinq}} |- |{{bayraq|Portugal}} [[2018-19 UEFA Millətlər Liqası|2018–19]] |[[2018–19 UEFA Millətlər Liqası D|D]] |[[2018–19 UEFA Millətlər Liqası D#Qrup 3|3]] |Qrup mərhələsi |2/4||6||2||3||1||7||6||{{artış}}||46/55 |- |{{bayraq|Italy}} [[2020/2021 UEFA Millətlər Liqası|2020–21]] |[[2020–21 UEFA Millətlər Liqası C|C]] |[[2020–21 UEFA Millətlər Liqası C#Qrup 1|1]] |Qrup mərhələsi |3/4||6||1||3||2||2||4||{{Steady}}||43/55 |- |{{flagicon image|Flag of none.svg}} [[2022–23 UEFA Millətlər Liqası|2022–23]] |[[2022–23 UEFA Millətlər Liqası C|C]] |colspan=11|''Təyin olunacaq'' |- !colspan=3|Cəmi !Qrup mərhələsi (C) !2/2 !12 !3 !6 !3 !9 !10 !colspan=2|43-cü |} === Digər mükafatlar === * '''[[ECO Kuboku]]''' ** {{Bürünc medal}} ''Yarımfinal (1):'' [[ECO Kuboku 1993|1993]]<ref>{{cite web|title=ECO Tournament 1993 - Tehran, Iran|url=http://www.rsssf.com/tablese/eco93.html|publisher=www.rsssf.com|accessdate=16 noyabr 2017|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011023759/http://rsssf.com/tablese/eco93.html|url-status=live}}</ref> == Stadion == [[Bakı]]da yerləşən [[Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu]] Azərbaycan milli futbol komandasının ənənəvi ev stadionudur. 1951-ci ildən tikilən stadionun 2012-ci ilə qədər 35 000 tamaşaçı tutumuna malik idi.<ref>{{cite web|title=France end Asian domination|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/u17womensworldcup/azerbaijan2012/index.html|work=fifa.com|publisher=[[FIFA]]|accessdate=6 July 2013|archive-date=7 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707211346/http://www.fifa.com/tournaments/archive/u17womensworldcup/azerbaijan2012/index.html|url-status=dead}}</ref> 16 avqust 2012-ci ildə Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionunun əsaslı təmir və yenidənqurmadan sonra açılışı olmuşdur 31.200.<ref>{{cite web|title=AZN 10 million financed for overhaul of potential venue of Eurovision 2012|url=http://abc.az/eng/news/main/55712.html|accessdate=10 July 2011|archive-date=10 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710030143/http://abc.az/eng/news/main/55712.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Azerbaijan: Buildings Commissioned & Upgraded in Baku|url=http://escdaily.com/articles/19947|accessdate=10 July 2011|archive-date=19 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719181805/http://escdaily.com/articles/19947|url-status=dead}}</ref> 2015-ci ilin mart ayının əvvəlində istismara hazır olan [[Bakı Olimpiya Stadionu]] 69 870 tamaşaçı tutumuna malikdir.<ref>{{cite web|title=Baku Olympic Stadium goes to Tekfen Construction|url=http://www.tekfen.com.tr/english/news_archive.asp?p=2013&h=4|website=www.tekfen.com.tr|publisher=www.tekfen.com.tr|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150424210129/http://www.tekfen.com.tr/english/news_archive.asp?p=2013&h=4|archivedate=2015-04-24|url-status=dead}}</ref> 2015-ci il oktyabrın 10-da stadionda ilk rəsmi futbol oyunu [[UEFA Avropa Çempionatı 2016 Seçmə mərhələ|Avro-2016]]-nın seçmə mərhələsində, Azərbaycan və [[İtaliya milli futbol komandası|İtaliya]] arasında baş tutmuşdur.<ref>{{cite web|title=Azərbaycan-İtaliya oyununun ən bahalı bileti|url=http://www.azadliq.org/a/27253137.html|website=www.azadliq.org|publisher=www.azadliq.org|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201206021121/https://www.azadliq.org/a/27253137.html|archivedate=2020-12-06|url-status=live}}</ref> Millinin bəzi [[yoldaşlıq oyunu|yoldaşlıq oyunları]] kiçik meydançalarda keçirilir. Belə stadionlardan [[Bakcell Arena]], [[Lənkəran şəhər stadionu|Xəzər Lənkəran Mərkəzi Stadionu]], [[İnter Arena]], [[Bayıl stadionu]] və [[Dalğa Arena]]nı qeyd etmək olar. 5 sentyabr 2009-cu ildə Azərbaycan milli futbol komandasının [[Lənkəran]] şəhərində [[Xəzər Lənkəran Mərkəzi Stadionu]]nda [[2010 FİFA Dünya Kuboku|2010 Dünya Çempionatının]] [[2010 FİFA Dünya Kubokunun Avropa seçmə mərhələsi|seçmə mərhələsi]] çərçivəsində [[Finlandiya milli futbol komandası|Finlandiya yığmasına]] qarşı keçirdiyi oyun tarixi əhəmiyyət daşıdı. Azərbaycan milli futbol komandası tarixində ilk dəfə olaraq ölkə daxilindəki ev qarşılaşmasını [[Bakı]] şəhərində deyil, regionda keçirdi.<ref>{{cite web|url=http://apa.az/futbol_xeberleri/azerbaycan-finlandiya-oyunu-lenkeranda-kecirilecek.html|title=Azərbaycan – Finlandiya oyunu Lənkəranda keçiriləcək|author=|date=17 iyul 2009|work=|publisher=apa.az|accessdate=31 iyul 2018|language=azərb.|archive-date=2018-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619100915/http://apa.az/futbol_xeberleri/azerbaycan-finlandiya-oyunu-lenkeranda-kecirilecek.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://azertag.az/xeber/LANKARAN_SAHAR_STADIONU_AZARBAYCAN_FINLANDIYA_MATCHINA_TAM_HAZIRDIR-451510|title=Lənkəran şəhər stadionu Azərbaycan-Finlandiya matçına tam hazırdır|author=|date=2 sentyabr 2009|work=|publisher=azertag.az|accessdate=31 iyul 2018|language=azərb.|archive-date=2022-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075521/https://azertag.az/xeber/LANKARAN_SAHAR_STADIONU_AZARBAYCAN_FINLANDIYA_MATCHINA_TAM_HAZIRDIR-451510|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.affa.az/index.php/matches/azrbaycan-milli-komandas/2793|title=Azərbaycan 1:2 Finladya|author=|date=5 sentyabr 2009|work=|publisher=affa.az|accessdate=31 iyul 2018|language=azərb.|archive-date=2021-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210921110945/https://www.affa.az/index.php/matches/azrbaycan-milli-komandas/2793|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6SwIsUms4Cc|title=Azərbaycan 1:2 Finlandiya. Oyunun icmalı.|author=|date=20 iyun 2011|work=|publisher=youtube.com|accessdate=31 iyul 2018|language=azərb.|archive-date=2022-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075521/https://www.youtube.com/watch?v=6SwIsUms4Cc|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://azertag.az/xeber/AZARBAYCAN_FINLANDIYA_OYUNU_LANKARANDA_KECHIRILACAKDIR-447280|title=Azərbaycan-Finlandiya oyunu Lənkəranda keçiriləcək|author=|date=18 iyun 2009|work=|publisher=azertag.az|accessdate=31 iyul 2018|language=azərb.|archive-date=2022-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075521/https://azertag.az/xeber/AZARBAYCAN_FINLANDIYA_OYUNU_LANKARANDA_KECHIRILACAKDIR-447280|url-status=live}}</ref> == Yayım == Azərbaycan milli futbol komandasının oyunlarını hazırda müxtəlif kanallar yayımlayır. Televiziya hüquqları oyundan oyuna dəyişir: [[CBC Sport]], [[İctimai TV (Azərbaycan)|İctimai TV]], [[AzTV]], [[İdman Azərbaycan TV]] kanallarında yayımlanır.<ref>{{cite web|title=UEFA yeni qərar qəbul etdi: qurum millimizin oyunlarını AzTV-dən alıb, İTV-yə verdi|url=http://korner.az/v3/xeber/9147/|website=korner.az|accessdate=14 August 2014|language=Azerbaijani|archive-date=29 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929000505/http://korner.az/v3/xeber/9147/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Millinin oyunları CBC Sport kanalında|url=http://www.azadliq.org/a/27349416.html|website=www.azadliq.org|publisher=www.azadliq.org|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210615040916/https://www.azadliq.org/a/27349416.html|archivedate=2021-06-15|url-status=live}}</ref> Keçmişdə Azərbaycanın oyunlarını yayımlayan kanallardan [[Lider TV]]-ini qeyd etmək olar.<ref>{{cite web|title=UEFA millimizin oyunlarını AzTV-dən alıb, İTV-yə verdi|url=http://apasport.az/xeber_Millimizin_oyunlar%C4%B1_AzTV-d%C9%99n_al%C4%B1b,_%C4%B0TV-y%C9%99_verildi__73800.html|website=apasport.az|accessdate=14 August 2014|archive-date=10 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410072236/http://apasport.az/xeber_Millimizin_oyunlar%C4%B1_AzTV-d%C9%99n_al%C4%B1b,_%C4%B0TV-y%C9%99_verildi__73800.html|url-status=}}</ref> == Rəngləri == [[Fayl:AZE football kit.svg|thumb|225px|Azərbaycan milli futbol komandasının klassik formaları]] Milli müxtəlif dövrlərdə ev və səfər oyunlarında ağ köynək, mavi şort və ağ corab və ya mavi köynəklə, qırmızı şort və yaşıl corab, tam qırmızı və ya tam mavi formalarından da istifadə etmişdir.<ref>{{cite web|title=Azərbaycan millisinin Avro-2016 formaları|url=http://sportnet.az/foto/3204-azerbaycan-millisinin-avro2015-uchun-formalari.html|website=sportnet.az|publisher=sportnet.az|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180410134654/http://sportnet.az/foto/3204-azerbaycan-millisinin-avro2015-uchun-formalari.html|archivedate=2018-04-10|url-status=live}}</ref> 2012-ci ildə əvvəl Azərbaycan milli futbol komandasının üzərində [[Azərbaycan bayrağı]] və [[Azərbaycan gerbi]]də olmuşdur.<ref>{{cite web|title=AFFA MİLLİ KOMANDANIN FORMASINDA GERBDƏN NİYƏ İMTİNA EDİB?|url=http://musavat.com/news/son-xeber/AFFA-MILLI-KOMANDANIN-FORMASINDA-GERBDEN-NIYE-IMTINA-EDIB_134975.html|website=musavat.com|publisher=musavat.com|accessdate=12 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210928052343/https://musavat.com/news/son-xeber/AFFA-MILLI-KOMANDANIN-FORMASINDA-GERBDEN-NIYE-IMTINA-EDIB_134975.html|archivedate=2021-09-28|url-status=live}}</ref> 2006-cı ildən 2017-ci ilə kimi Azərbaycan milli futbol komandasının formalarını [[Umbro]] şirkəti hazırlayırdı. 2017-ci ildə [[Nike]] şirkəti Umbro ilə müqayisədə tələb olunan geyimləri daha tez və 11 faiz ucuz qiymətə təmin etdiyi üçün AFFA ilə Nike arasında razılıq əldə olunub.<ref name="Nike"/> Beləliklə, Azərbaycan milli komandası DÇ-2018-in seçmə mərhələsində iyunun 10-da Şimali İrlandiya yığmasına qarşı keçirəcəyi oyundan başlayaraq mövsümün sonuna qədər meydana Nike istehsalı formada çıxıb.<ref name="Nike">{{cite web|title=AFFA ilə Nike arasında razılıq əldə olunub|url=http://www.affa.az/index.php/news/affa-il-nike-arasnda-razlq-ld-olunub/60000|website=www.affa.az|publisher=www.affa.az|accessdate=7 iyun 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170611001708/http://www.affa.az/index.php/news/affa-il-nike-arasnda-razlq-ld-olunub/60000|archivedate=2017-06-11|url-status=live}}</ref> 2021-ci il mayın 15-də AFFA ilə Türkiyənin kişi geyim brendi "Kiğılı" arasında sponsorluq müqaviləsi imzalanıb.<ref name="turkish"/> 2022-ci ilin sonunadək imzalanmış müqaviləyə əsasən, Azərbaycan yığmasının üzvləri "Kiğılı" brendinə məxsus kostyumlarla təmin olunacaq.<ref name="turkish">{{cite web |title=AFFA Türkiyənin məşhur geyim brendi ilə sponsorluq müqaviləsi imzaladı |url=https://report.az/futbol-xeberleri/affa-turkiyenin-meshur-geyim-brendi-ile-sponsorluq-muqavilesi-imzaladi/ |website=report.az |publisher=report.az |accessdate=15 iyun 2021 |archive-date=2022-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325075522/https://report.az/futbol-xeberleri/affa-turkiyenin-meshur-geyim-brendi-ile-sponsorluq-muqavilesi-imzaladi/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Sıra !! İllər !! Şirkət |- | 1 ||1992–2006|| {{Bayraq|İtaliya}} [[Puma (brend)|Puma]] |- | 2 ||2006–2017|| {{Bayraq|İngiltərə}} [[Umbro]] |- | 3 ||2017–2021|| {{Bayraq|USA}} [[Nike]] |- | 4 ||2021—h.h.|| {{Bayraq|Türkiyə}} Kiğılı |} == Azarkeşləri == Azərbaycan azarkeşləri kollektiv olaraq tanınmasa da, hazırda komandanı əsas olaraq "[[Milli Dəstə]]" azarkeş dəstəsi dəstəkləyir.<ref>{{cite web|title=Milli Dəstə rəsmən fəaliyyətə başladı|url=http://www.azerisport.com/az/futbol/20160302150635076.html|website=www.azerisport.com|publisher=www.azerisport.com|accessdate=15 iyun 2018|archive-date=2018-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722113948/http://www.azerisport.com/az/futbol/20160302150635076.html|url-status=live}}</ref> 2013-cü ilə qədər Millini "[[Sektor11]]" azarkeş dəstəsi də dəstəkləyir. Hal hazırda Millini "Göyqurdlar" dəstəkləyir. == Ləqəbi == Azərbaycan milli futbol komandasının ləqəbi olmasa da, azarkeşlər və yerli KİV-lər tərəfindən "Milli" çağırılır.<ref>{{cite web|title=How much do you know about Azerbaijan?|url=https://www.irishfa.com/news/2017/june/northern-ireland-vs-azerbaijan-the-facts|publisher=www.irishfa.com|accessdate=3 noyabr 2017|archive-date=2017-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028051033/https://www.irishfa.com/news/2017/june/northern-ireland-vs-azerbaijan-the-facts|url-status=live}}</ref> DÇ-2018-in seçmə mərhələsində Azərbaycan milli futbol komandası "Niyə də yox?" şüarı altında iştirak edib.<ref>{{cite web|title=“Hər kəs həyəcan keçirir” – AFFA rəsmisi|url=http://modern.az/az/news/110835#gsc.tab=0|website=modern.az|publisher=modern.az|accessdate=13 oktyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210927073819/https://modern.az/az/news/110835#gsc.tab=0|archivedate=2021-09-27|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Азербайджан продолжает удивлять|url=http://ru.uefa.com/european-qualifiers/season=2018/matches/round=2000717/match=2017715/postmatch/report/|website=ru.uefa.com|publisher=[[UEFA]]|accessdate=13 oktyabr 2016|archiveurl=http://ru.uefa.com/european-qualifiers/season=2018/matches/round=2000717/match=2017715/postmatch/report/|archivedate=13 oktyabr 2016|language=Rus}}</ref> == Reytinq == Azərbaycan milli futbol komandası [[FİFA|FIFA]]-nın 2025-ci il üçün yekun reytinq cədvəlinə əsasən 1 132.97 xal ilə 127-ci pillədə qərarlaşıb.<ref>{{Cite web |title=2025-ci ilin yekun reytinq cədvəli açıqlanıb |url=https://oxu.az/idman/2025-ci-ilin-yekun-reytinq-cedveli-aciqlanib |access-date=2025-12-22 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Populyar mədəniyyətdə == 2019-cu il avqustun 21-də "[[Pro Evolution Soccer (videooyun seriyası)|PES]]" videooyun seriyasının yaradıcısı olan "[[Konami]]" şirkəti [[UEFA Avro 2020]] futbol turnirinin [[Bakı|Bakı şəhəri]]ndə keçirilməsini nəzərə alaraq, [[Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası|AFFA]] ilə müqavilə imzalamışdır. Bu müqaviləyə əsasən, Azərbaycan milli futbol komandası 2019-cu ildə satışa çıxardılan "[[eFootball Pro Evolution Soccer 2020|eFootball PES 2020]]" videooyununda təmsil edilib.<ref name="pes2020">{{Cite web |url=http://geekon.az/az%c9%99rbaycan-milli-futbol-komandasi-pes-2020d%c9%99/ |title=Azərbaycan milli futbol komandası “PES 2020”də! |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190821075726/http://geekon.az/az%C9%99rbaycan-milli-futbol-komandasi-pes-2020d%C9%99/ |archivedate=August 21, 2019 |date=August 21, 2019 |website=Geekon.az |publisher=GeekOn |accessdate=August 21, 2019 |language=az }}</ref> == Oyunçular == === Komandanın heyəti === Aşağıdakı oyunçular 2022-ci il iyunun 3-də [[Qazaxıstan milli futbol komandası|Qazaxıstan]], 6 və 13-də [[Belarus milli futbol komandası|Belarus]] və 10-da [[Slovakiya milli futbol komandası|Slovakiya]] ilə oyunlara çağırılıblar. {{Yenilənib|10 iyul 2022}}{{Nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Emil Balayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1994|3|17|df=yes|yaş}}|caps=13|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Səbail FK|Səbail]]}} {{nat fs g player|no=|pos=GK|name=[[Səlahət Ağayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1991|11|4|df=yes|yaş}}|caps=21|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qəbələ FK|Qəbələ]]}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Şahruddin Məhəmmədəliyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1994|6|22|df=yes|yaş}}|caps=15|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Maksim Medvedev]] '''[[Kapitan (futbol)|(C)]]'''|age={{doğum tarixi və yaş|1989|9|29|df=yes|yaş}}|caps=81|goals=4|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Bəhlul Mustafazadə]]|age={{doğum tarixi və yaş|1997|2|27|df=yes|yaş}}|caps=18|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Bədavi Hüseynov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1991|7|11|df=yes|yaş}}|caps=64|goals=1|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Abbas Hüseynov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|6|13|df=yes|yaş}}|caps=21|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Toral Bayramov]]|age={{doğum tarixi və yaş|2001|6|21|df=yes|yaş}}|caps=10|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Cəlal Hüseynov]]|age={{doğum tarixi və yaş|2003|1|2|df=yes|yaş}}|caps=4|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Qismət Alıyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1996|10|24|df=yes|yaş}}|caps=1|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Höccət Haqverdi]]|age={{doğum tarixi və yaş|1993|2|3|df=yes|yaş}}|caps=13|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Azər Salahlı]]|age={{doğum tarixi və yaş|1994|4|11|df=yes|yaş}}|caps=22|goals=1|club={{bayraq|AZE}} [[Neftçi PFK|Neftçi]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Bəxtiyar Həsənəlizadə]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|12|29|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Anton Krivotsyuk]]|age={{doğum tarixi və yaş|1998|8|20|df=yes|yaş}}|caps=25|goals=0|club={{bayraq|POL}} [[Visla Plotsk]]}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|4|27|df=yes|yaş}}|caps=34|goals=9|club={{bayraq|AZE}} [[Neftçi PFK|Neftçi]]}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Eddi İsrafilov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|8|2|df=yes|yaş}}|caps=19|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Neftçi PFK|Neftçi]]}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Qara Qarayev (futbolçu)|Qara Qarayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|10|12|df=yes|yaş}}|caps=77|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Coşqun Diniyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|9|13|df=yes|yaş}}|caps=14|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Aleksey İsayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|11|9|df=yes|yaş}}|caps=7|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Anatoliy Nuriyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1996|5|20|df=yes|yaş}}|caps=11|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]}} {{nat fs g player|no=13|pos=MF|name=[[Dimitri Nəzərov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1990|4|4|df=yes|yaş}}|caps=46|goals=8|club={{bayraq|Almaniya}} [[Erzqebirqe Aue]]}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Riçard Almeyda]]|age={{doğum tarixi və yaş|1989|3|20|df=yes|yaş}}|caps=26|goals=3|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs break}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Ramil Şeydayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1996|3|15|df=yes|yaş}}|caps=50|goals=9|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Mahir Emreli]]|age={{doğum tarixi və yaş|1997|7|1|df=yes|yaş}}|caps=36|goals=5|club={{bayraq|CRO}} [[Dinamo Zaqreb FK|Dinamo Zaqreb]]}} {{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Namiq Ələsgərov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|2|3|df=yes|yaş}}|caps=35|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Renat Dadaşov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1999|5|17|df=yes|yaş}}|caps=16|goals=1|club={{bayraq|İsveçrə}} [[Qrasshopper Sürix FK|Qrasshopper Sürix]]}} {{nat fs end}} === Son çağırışlar === Son 12 ayda yığmaya çağırılan oyunçular. {{National football squad start (recent)}} {{nat fs r player|no=|pos=GK|name=Aydın Bayramov|age={{doğum tarixi və yaş|1996|2|18|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]], 12 oktyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=GK|name=[[Mehdi Cənnətov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|1|26|df=yes|yaş}}|caps=1|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs r player|no=|pos=GK|name=[[Nicat Mehbalıyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|2000|9|11|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qəbələ FK|Qəbələ]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs r player|no=|pos=GK|name=[[Rəşad Əzizli]] <sup>PRE</sup>|age={{doğum tarixi və yaş|1994|1|1|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Səbail FK|Səbail]]|latest=v. {{bayraq|Qazaxıstan}} [[Qazaxıstan milli futbol komandası|Qazaxıstan]], 3 iyun 2022}} {{nat fs break}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Tellur Mütəllimov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|4|8|df=yes|yaş}}|caps=7|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]|latest=v. {{bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]], 14 noyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Mert Çelik]]|age={{doğum tarixi və yaş|2000|6|10|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Neftçi PFK|Neftçi]]|latest=v. {{bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]], 14 noyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Amin Seydiyev]] <sup>INJ</sup>|age={{doğum tarixi və yaş|1998|11|15|df=yes|yaş}}|caps=5|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sabah FK|Sabah]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs break}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[İsmayıl İbrahimli]]|age={{doğum tarixi və yaş|1998|2|13|df=yes|yaş}}|caps=8|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]|latest=v. {{bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]], 7 sentyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Elvin Bədəlov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1995|6|14|df=yes|yaş}}|caps=8|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]], 7 sentyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Sərtan Taşkın]]|age={{doğum tarixi və yaş|1997|10|8|df=yes|yaş}}|caps=2|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]|latest=v. {{bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]], 7 sentyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Şəhriyar Əliyev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|12|25|df=yes|yaş}}|caps=3|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Şamaxı FK|Şamaxı]]|latest=v. {{bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]], 7 sentyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[Rəhim Sadıxov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1996|7|18|df=yes|yaş}}|caps=9|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]|latest=v. {{bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]], 12 oktyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[Murad Xaçayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1998|4|14|df=yes|yaş}}|caps=1|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]], 12 oktyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[Rövlan Muradov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1998|3|28|df=yes|yaş}}|caps=0|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qəbələ FK|Qəbələ]]|latest=v. {{bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]], 12 oktyabr 2021}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[Vüqar Mustafayev (futbolçu)|Vüqar Mustafayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1994|8|5|df=yes|yaş}}|caps=11|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]], 14 noyabr 2021}} {{nat fs r player|no=17|pos=MF|name=[[Araz Abdullayev]]|age={{doğum tarixi və yaş|1992|4|18|df=yes|yaş}}|caps=43|goals=3|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]], 14 noyabr 2021}} {{nat fs r player|no=19|pos=DF|name=[[Filip Ozobiç]]|age={{doğum tarixi və yaş|1991|4|8|df=yes|yaş}}|caps=9|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[Təmkin Xəlilzadə]] <sup>INJ</sup>|age={{doğum tarixi və yaş|1993|8|6|df=yes|yaş}}|caps=25|goals=3|club={{bayraq|AZE}} [[Zirə FK|Zirə]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs break}} {{nat fs r player|no=|pos=FW|name=[[Əli Qurbani]]|age={{doğum tarixi və yaş|1990|9|18|df=yes|yaş}}|caps=8|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Sumqayıt FK|Sumqayıt]]|latest=v. {{bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]], 7 sentyabr 2021}} {{nat fs r player|no=22|pos=FW||name=[[Rüstəm Əhmədzadə]]|age={{doğum tarixi və yaş|2000|12|25|df=yes|yaş}}|caps=6|goals=0|club={{bayraq|AZE}} [[Qarabağ FK|Qarabağ]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs r player|no=|pos=FW|name=[[Ağabala Ramazanov]]|age={{doğum tarixi və yaş|1993|5|17|df=yes|yaş}}|caps=18|goals=1|club={{bayraq|AZE}} [[Səbail FK|Səbail]]|latest=v. {{bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]], 29 mart 2022}} {{nat fs end}} ;Qeydlər <sup>INJ</sup> Zədə səbəbindən kənarlaşdırılıb<br> <sup>PRE</sup> İlkin heyət <br> <sup>RET</sup> Milli komandada karyerasını başa vurub<br> <sup>SUS</sup> Cəza səbəbindən kənarlaşdırılıb == Baş məşqçilər == [[Fayl:Berti Vogts 2012.jpg|thumbnail|200px|[[Berti Foqts]]un rəhbərliyi altında, Azərbaycan [[FİFA]]-nın reytinqdə ən yüksək göstəricisinə çatmışdır.]] [[Fayl:Robert Prosinečki.jpg|thumbnail|200px|[[Robert Prosineçki]]nin rəhbərliyi altında, Azərbaycan [[2018 FİFA Dünya Kuboku|DÇ-2018]]-in seçmə mərhələsində ilk dəfə bir tsikldə səfərdə 10 xal toplayıb.]] {{Yenilənib|13 sentyabr 2024}} <!-- :{{main|Azerbaijan national football team managers}} --> {| class="wikitable sortable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |- !Baş məşqçi !Azərbaycan karyerası !Oyun !Qələbə !Heç-heçə !Məğlubiyyət !Qələbə % |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Ələkbər|Məmmədov}} |1992–1993 {{WDL|5|3|1|1}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Kazbek|Tuayev}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} <br> {{bayraq|AZE}} {{sortname|Ağasəlim|Mircavadov}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |1994 {{WDL|1|0|0|1}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Ağasəlim|Mircavadov}} |1994–1995 {{WDL|9|0|0|9}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Kazbek|Tuayev}} |1995–1996 {{WDL|11|3|3|5}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Vaqif|Sadıqov}} |1997–1999 {{WDL|20|6|3|11}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Əhməd|Ələsgərov}} |1999–2000 {{WDL|9|1|2|6}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Əsgər|Abdullayev}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2000 {{WDL|4|0|2|2}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|İqor|Ponomaryov}} |2000–2001 {{WDL|13|1|2|10}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Kazbek|Tuayev}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2002 {{WDL|2|0|0|2}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Vaqif|Sadıqov}} |2002 {{WDL|9|1|4|4}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Əsgər|Abdullayev}} |2002–2004 {{WDL|9|1|2|6}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|BRA}} {{sortname|Karlos Alberto|Torres}} |2004–2005 {{WDL|18|2|5|11}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Vaqif|Sadıqov}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2005 {{WDL|5|0|1|4}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Şahin|Diniyev}} |2005–2007 {{WDL|20|4|7|9}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|MKD}} {{sortname|Goko|Haciyevski}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2007–2008 {{WDL|3|0|1|2}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Nazim|Süleymanov}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2008 {{WDL|1|0|0|1}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|Almaniya}} {{sortname|Berti|Foqts}} |2008–2014 {{WDL|71|15|22|34}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Mahmud|Qurbanov}} {{small|''([[Müvəqqəti məşqçi|müvəqqəti]])''}} |2014 {{WDL|1|0|0|1}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|Xorvatiya}} {{sortname|Robert|Prosineçki}} |2014–2017 {{WDL|23|6|6|11}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|AZE}} {{sortname|Qurban|Qurbanov}} |2017–2018 {{WDL|12|4|5|3}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|Xorvatiya}} [[Nikola Yurçeviç]] |2019–2020 {{WDL|10|1|2|7}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|İtaliya}} [[Cianni De Byazi]] |2020–2023 {{WDL|39|10|8|21}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Arif Əsədov]] |2024 {{WDL|4|2|1|1}} |- |style="text-align: left;"|{{bayraq|Portuqaliya}} [[Fernando Santos]] |2024–h.h. {{WDL|2|0|0|2}} |- |} == Oyun təqvimi və nəticələr == === Son nəticələr === <!--Criteria for inclusion: Any results from beginning of the year--> Son 24 ayda qeyd olunan nəticələr və qarşıdan gələn oyunlar. {| class="wikitable" text-align: center;" style="font-size: 100%" width=100% |- |align=center|25 sentyabr 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''3–0''' |{{Bayraq|Qazaxıstan}} [[Qazaxıstan milli futbol komandası|Qazaxıstan]] |align=center| |- |align=center|22 sentyabr 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Slovakiya}} [[Trnava]] |{{Bayraq|Slovakiya}} [[Slovakiya milli futbol komandası|Slovakiya]] |align=center| '''1–2''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|13 iyun 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''2–1''' |{{Bayraq|Belarus}} [[Belarus milli futbol komandası|Belarus]] |align=center| [[Mahir Emreli]] {{goal|76}}, [[Ramil Şeydayev]] {{goal|90+3}} |- |align=center|10 iyun 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''0–1''' |{{Bayraq|Slovakiya}} [[Slovakiya milli futbol komandası|Slovakiya]] |align=center| |- |align=center|6 iyun 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Serbiya}} [[Novi-Sad]] |{{Bayraq|Belarus}} [[Belarus milli futbol komandası|Belarus]] |align=center| '''0–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|3 iyun 2022 |align=center|[[2022-23 UEFA Millətlər Liqası]] |{{Bayraq|Qazaxıstan}} [[Astana|Nur-Sultan]] |{{Bayraq|Qazaxıstan}} [[Qazaxıstan milli futbol komandası|Qazaxıstan]] |align=center| '''2–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|29 mart 2022 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Malta}} [[Ta' Qali]] |{{Bayraq|Latviya}} [[Latviya milli futbol komandası|Latviya]] |align=center| '''1–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|25 mart 2022 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Malta}} [[Ta' Qali]] |{{Bayraq|Malta}} [[Malta milli futbol komandası|Malta]] |align=center| '''1–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|14 noyabr 2021 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''2–2''' |{{Bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]] |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|37|pen.}}, {{goal|67}} |- |align=center|11 noyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''1–3''' |{{Bayraq|Lüksemburq}} [[Lüksemburq milli futbol komandası|Lüksemburq]] |align=center| [[Azər Salahlı]] {{goal|82}} |- |align=center|12 oktyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Serbiya}} [[Belqrad]] |{{Bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]] |align=center| '''3–1''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|45+2}} |- |align=center|9 oktyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''0–3''' |{{Bayraq|İrlandiya}} [[İrlandiya milli futbol komandası|İrlandiya]] |align=center| |- |align=center|7 sentyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''0–3''' |{{Bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]] |align=center| |- |align=center|4 sentyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|İrlandiya}} [[Dublin]] |{{Bayraq|İrlandiya}} [[İrlandiya milli futbol komandası|İrlandiya]] |align=center| '''1–1''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|45+1}} |- |align=center|1 sentyabr 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Lüksemburq}} [[Lüksemburq (şəhər)|Lüksemburq]] |{{Bayraq|Lüksemburq}} [[Lüksemburq milli futbol komandası|Lüksemburq]] |align=center| '''2–1''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|67}} |- |align=center|6 iyun 2021 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Moldova}} [[Kişinyov]] |{{Bayraq|Moldova}} [[Moldova milli futbol komandası|Moldova]] |align=center| '''1–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |align=center|2 iyun 2021 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Belarus}} [[Minsk]] |{{Bayraq|Belarus}} [[Belarus milli futbol komandası|Belarus]] |align=center| '''1–2''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Bədavi Hüseynov]] {{goal|28}}, [[Ramil Şeydayev]] {{goal|90+2}} |- |align=center|27 may 2021 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Türkiyə}} [[Alanya]] |{{Bayraq|Türkiyə}} [[Türkiyə milli futbol komandası|Türkiyə]] |align=center| '''2–1''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|28}} |- |align=center|30 mart 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]] |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| '''1–2''' |{{Bayraq|Serbiya}} [[Serbiya milli futbol komandası|Serbiya]] |align=center| [[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]] {{goal|59|pen.}} |- |align=center|27 mart 2021 |align=center|[[Yoldaşlıq oyunu]] |{{Bayraq|Qətər}} [[Doha]] |{{Bayraq|Qətər}} [[Qətər milli futbol komandası|Qətər]] |align=center| '''2–1''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| [[Ramil Şeydayev]] {{goal|16|pen.}} |- |align=center|24 mart 2021 |align=center|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]] seçmə mərhələsi |{{Bayraq|Portuqaliya}} [[Lissabon]] |{{Bayraq|Portuqaliya}} [[Portuqaliya milli futbol komandası|Portuqaliya]] |align=center| '''1–0''' |{{Bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan |align=center| |- |} == Oyunçu statistikası == Azərbaycan milli futbol komandasının həyətində ən çox qol vuran və ən çox oyun keçirmiş futbolçuların siyahısı ('''qalın şriftlərlə''' göstərilən oyunçular hələ seçim üçün mövcuddur): {{Yenilənib|13 iyun 2022}}<ref name=eufutbol/> [[Fayl:Mahir Emreli 2021.jpg|thumb|right|[[Mahir Emreli]], Azərbaycan milli futbol komandasının tarixində ən çox qol vuran futbolçulardan biridir.]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- |+ '''Ən çox qol vurmuş oyunçular'''<ref name=eufutbol>{{cite web|title=Azerbaijan NT Top Stats|url=https://eu-football.info/_players.php?id=15&data=6|website=eu-football.info|accessdate=16 November 2014|archive-date=21 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321011420/https://eu-football.info/_players.php?id=15&data=6|url-status=live}}</ref> !width=20px|# ! style="width:150px;"|Oyunçu ! style="width:100px;"|Dövr !width=50px|Oyun sayı !width=50px|Qollar !width=50px|Mövqe |- | 1 | style="text-align: left;"|[[Qurban Qurbanov]] | 1992–2005 | 68 | 14 | FW |- | 2 | style="text-align: left;" |'''[[Emin Mahmudov (futbolçu)|Emin Mahmudov]]''' | 2016–h.h. | 45 | 13 | MF |- | 3 | style="text-align: left;"|[[Vaqif Cavadov]] | 2006–2014 | 58 | 9 | FW |- | 3 | style="text-align: left;" |'''[[Ramil Şeydayev]]''' | 2016–h.h. | 52 | 9 | FW |- | 4 | style="text-align: left;" |'''[[Dimitri Nəzərov]]''' | 2014– | 46 | 8 | FW |- | 5 | style="text-align: left;" |[[Rauf Əliyev (futbolçu)|Rauf Əliyev]] | 2010–2018 | 47 | 7 | FW |- | 5 | style="text-align: left;"|[[Branimir Subaşiç]] | 2007–2013 | 40 | 7 | FW |- | 5 | style="text-align: left;"|[[Elvin Məmmədov (futbolçu)|Elvin Məmmədov]] | 2008–2017 | 38 | 7 | MF |- | 9 | style="text-align: left;"|[[Zaur Tağızadə]] | 1997–2008 | 40 | 6 | MF |- | rowspan="8" |10 | style="text-align: left;" |[[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]] | 2001–2017 | 111 | 5 | DF |- | style="text-align: left;"|[[Vyaçeslav Lıçkin]] | 1995–2001 | 46 | 5 | MF |- | style="text-align: left;"|[[Əfran İsmayılov]] | 2010–2018 | 40 | 5 | MF |- | style="text-align: left;"|[[Vidadi Rzayev]] | 1992–2001 | 38 | 5 | MF |- | style="text-align: left;"|'''[[Mahir Emreli]]''' | 2017–h.h. | 36 | 5 | FW |- | style="text-align: left;"|[[Fərrux İsmayılov]] | 1998–2007 | 34 | 5 | FW |- | style="text-align: left;" |[[Nazim Süleymanov]] | 1992–1998 | 24 | 5 | FW |- | style="text-align: left;" |[[Rüfət Dadaşov]] | 2012–2019 | 24 | 5 | FW |- |} [[Fayl:Rashad Sadygov8.JPG|thumb|right|[[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]], Azərbaycan milli futbol komandasında ən çox oyun keçirən futbolçudur.]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- |+ '''Ən çox oyun keçirən oyunçular'''<ref name=eufutbol/> !width=20px|# ! style="width:150px;"|Oyunçu ! style="width:100px;"|Dövr !width=50px|Oyun sayı !width=50px|Qollar !width=50px|Mövqe |- | 1 | style="text-align: left;"|[[Rəşad Sadıqov (futbolçu)|Rəşad Sadıqov]] | 2001–2017 | 111 | 5 | DF |- | 2 | style="text-align: left;" |'''[[Maksim Medvedev]]''' | 2009–h.h. | 81 | 4 | DF |- | 3 | style="text-align: left;"|[[Aslan Kərimov]] | 1994–2008 | 80 | 0 | DF |- | 4 | style="text-align: left;"|[[Kamran Ağayev]] | 2008–2018 | 79 | 0 | GK |- | 5 | style="text-align: left;" |'''[[Qara Qarayev (futbolçu)|Qara Qarayev]]''' | 2013–h.h. | 77 | 0 | MF |- | 6 | style="text-align: left;"|[[Mahir Şükürov]] | 2004–2015 | 76 | 4 | DF |- | rowspan="2" | 7 | style="text-align: left;"|[[Mahmud Qurbanov]] | 1994–2008 | 75 | 1 | MF |- | style="text-align: left;"|[[Tərlan Əhmədov]] | 1992–2005 | 75 | 0 | DF |- | 9 | style="text-align: left;" |[[Qurban Qurbanov]] | 1992–2005 | 68 | 14 | FW |- | 10 | style="text-align: left;" |[[Emin Ağayev]] | 1992–2005 | 65 | 1 | DF |- |} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı|3}} == Xarici keçidlər == * {{Rəsmi saytı|affa.az|AFFA}} {{Azərbaycan futbolu}} {{UEFA}} {{Azərbaycanın futbol matçlarının siyahıları}} [[Kateqoriya:Azərbaycan milli futbol komandası| ]] [[Kateqoriya:1992-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]] jd0y481do6x7ldjrc11tzuzz4pj0gu3 0 57584 8985841 8984093 2026-07-02T11:37:30Z Philosopherazer 40686 8985841 wikitext text/x-wiki {{Digər məna|Dram (dəqiqləşdirmə)}} '''Faciəvi komediya''' — [[film]] janrlarından biri. Belə [[film]]lər adətən izləyicini həm güldürür, həm də düşündürür. Belə filmlərdə [[komediya]] ilə yanaşı [[faciə]] də yaşanır. həm komediya, həm də faciə əlamətləri olan dramatik bir əsər. Geniş mənada — gülməli və faciəli (kiçik) birləşdirən hər hansı bir ədəbiyyat, səhnə və vizual sənət sahəsi. == Tarixi == Faciəvi komediyanın xüsusiyyətləri Evripiddə mövcud idi; bir janr olaraq, tragikomediya qədim Romada geniş yayılmış, uzun müddət unudulmuş və yalnız İntibah dövrünün sonunda yenidən canlanmışdır<ref>{{kitab3|автор=Луцкер П. В., Сусидко Ирина Петровна|заглавие=Итальянская опера XVIII века|место=М.|издательство=|год=1998|том =1. Под знаком Аркадии|страниц=99|isbn=5-87334-030-7}}</ref>. Şair və nəzəriyyəçi [[Battista Quarini]] 1601-ci ildə Tragikomik şeir məcmuəsində ({{lang-it|Compendio clella poesia tragicomico}}) yazırdı: <blockquote> Faciəvi komediya yazarı, yüksək səviyyəli qəhrəmanların faciəsindən götürür, lakin böyük hadisələri deyil, inandırıcı, lakin tarixi bir hekayə xəttini deyil, hisslərin həyəcanını, lakin onların şokunu, zövqünü (faciəyə xas olan) deyil, qaranlığını deyil, təhlükə, ancaq ölüm olmadan; komediyadan gülür, amma həddindən artıq deyil, təvazökar əyləncə, uydurma komplikasiyalar, xoşbəxt sonluq, amma əsasən komik əhval<ref>{{kitab3|автор=Луцкер П. В., Сусидко Ирина Петровна|заглавие=Итальянская опера XVIII века|место=М.|издательство=|год=1998|том =1. Под знаком Аркадии|страниц=99—100}}</ref>.</blockquote> Kinonun inkişafı ilə ([[Çarlz Çaplin]]dən başlayaraq) faciəvi komediya, komediya texnikasını faciəli (dramatik) məzmunla birləşdirən kinematik əsərlər, melanxolik qeydlər kimi başa düşülməyə başladı. Pantomimada, sirk sənətində faciəvi komediya obrazları yaratmağın tanınmış ustaları vardır. ==Ədəbiyyat== * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Faciə və gülüş kontrastı fəlsəfi kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.456-464] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Teatr sənəti}} [[Kateqoriya:Film janrları]] [[Kateqoriya:Faciəvi komediya filmləri| ]] [[Kateqoriya:Ədəbi janrlar]] [[Kateqoriya:Uydurma]] [[Kateqoriya:Dramlar]] [[Kateqoriya:Teatr janrları]] [[Kateqoriya:Teatr terminləri]] lhogc80gxlf21rw6di1uaa12k1y5gwg 10 59544 8985781 8078084 2026-07-02T10:59:57Z ~2026-37902-29 349279 8985781 wikitext text/x-wiki {{nobr|{{bayraq|Misir|1922}}}} [[Misir]]<noinclude> [[Kateqoriya:Kodlara görə bayraq şablonları]] </noinclude> q5z4n6rtnpc9jpljfa48bt2htjc4kz4 0 60087 8985555 8763231 2026-07-02T01:31:34Z ~2026-37893-27 349257 /* */ 8985555 wikitext text/x-wiki {{Xristianlıq}} '''Əhdi-Cədid''' və ya '''Yeni Əhd''' – [[xristian|xristianların]] müqəddəs kitabı [[Bibliya|Bibliyanın]] ikinci bölməsi. Əhdi-Cədidin ilk dörd kitabı [[İncil]] adlanır. == Əhdi-cədidin məzmunu == Əhdi-cədid 27 kitabdan ibarət olub qədim [[yunan dili]]ndə yazılmışdır. İlk dörd kitab [[İncil|İncildir]]. Ondan sonra Həvarilərin İşləri Kitabı, həvari Paulun yazdığı 13 Məktub, [[İsa Məsih]]in digər həvariləri və yaxın ardıcılları tərəfindən yazılmış 7 Məktub və müəllifi məlum olmayan "İbranilərə Məktub" yer alır. Əhdi-cədidin son kitabı "Yəhyaya nazil olan Vəhy"dir. [[İncil]] Xilaskar [[İsa Məsih]]in həyatından, təlimindən, ölümündən və dirilməsindən bəhs edir. Həvarilərin İşləri İsa Məsih ölüb-diriləndən sonra Onun həvarilərinin gördükləri işlərdən danışır. Məktublar ilk [[kilsə]]yə (imanlılar cəmiyyəti) yol göstərmək üçün yazılıb. Vəhy Kitabı insanlara gələcəkdə baş verəcək hadisələri açıqlayan peyğəmbərlik kitabıdır. == Əhdi-cədidin qədim əlyazmaları == Əhdi-cədidin bir çox qədim əlyazmaları müxtəlif muzey və kitabxanalarda saxlanır. [[İncil]]in ilk əlyazmaları, çox güman, o dövrdə geniş şəkildə istifadə edilən, amma davamlı olmayan papirusların üzərində yazılmışdır. [[İngiltərə]]nin [[Mançester]] şəhərində yerləşən Con Raylands Kitabxanasında, Əhdi-cədidin bilinən ən qədim nüsxəsinin bir parçası saxlanılır. Eramızın 130–140-cı illərinə aid olan və Con Raylands Papirusu kimi bilinən bu parçanın üstündə, Yəhyanın Müjdəsinin kiçik bir hissəsi yazılmışdır.<ref>Bax: http://www.skypoint.com/members/waltzmn/ManuscriptsPapyri.html#P52 {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120221070207/http://www.skypoint.com/members/waltzmn/ManuscriptsPapyri.html#P52 |date=2012-02-21 }}</ref> Bu papirus kiçik olmaqla bərabər, Yəhyanın Müjdəsinin yazılma tarixindən sadəcə olaraq 40–50 il sonrasına aid olması baxımından xüsusi əhəmiyyətə malikdir. [[İsveçrə]]nin [[Cenevrə]] şəhərinin yaxınlığında yerləşən Bodmer Kitabxanasında da mühüm papiruslar saxlanmaqdadır. Onlardan biri, eramızın 200-cü ilinə aid olan Yəhyanın Müjdəsidir. Yenə də eyni illərə aid, [[İncil]]in Matta, Mark, Luka və Yəhyadan ibarət olan bir nüsxə, çürümə səbəbilə hal-hazırda Lukanın son yarısı ilə Yəhyanın ilk yarısını əhatə edir.<ref>Bax: http://legacy.earlham.edu/~seidti/iam/tc_pap75.html {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111220063822/http://legacy.earlham.edu/~seidti/iam/tc_pap75.html |date=2011-12-20 }}; http://www.ewtn.com/library/SCRIPTUR/bodmerpapyrus.HTM {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181104173119/http://www.ewtn.com/library/SCRIPTUR/bodmerpapyrus.HTM |date=2018-11-04 }}</ref> [[İrlandiya]]nın paytaxtı [[Dublin]]də yerləşən Çester Bitti Kitabxanasında bəzi mühüm əlyazmalar saxlanılır. [[İncil|Müjdələrin]], Həvarilərin İşləri Kitabının və Vəhyin əlimizdə olan ən qədim nüsxələri, habelə həvari Paulun Məktublarından eramızın 180–200-cü illərinə aid olan ən qədim əlyazması burada saxlanılır.<ref>Bax: http://www.cbl.ie/Collections/The-Western-Collection/Papyri/Biblical.aspx {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100107034843/http://www.cbl.ie/Collections/The-Western-Collection/Papyri/Biblical.aspx |date=2010-01-07 }} və http://www.cbl.ie/getdoc/c6212daf-30bd-4c1a-9e85-2b09839d39d0/1.aspx {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111226102859/http://www.cbl.ie/getdoc/c6212daf-30bd-4c1a-9e85-2b09839d39d0/1.aspx |date=2011-12-26 }}</ref> Əhdi-cədidin qədim əlyazmaları başqa qədim əsərlərin əlyazmalarından sayca çoxdur. [[Homer]]in əsərlərinin 110, [[Vergili]] və [[Sofokl]]un əsərlərinin təqribən 100, [[Esxil]]in 50, [[Platon]]un 11 əlyazması qaldığı halda, Əhdi-cədidin tamamı və hissələrinin əlyazmaları 5 300-dən artıqdır.<ref>Bax: http://krotov.info/library/bible/comm4/rukopisi.html {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111012163410/http://krotov.info/library/bible/comm4/rukopisi.html |date=2011-10-12 }}</ref> == Əhdi-cədidin Azərbaycanda yayılması == Əhdi-cədidin [[Azərbaycan]] dilinə tərcüməsi XIX əsrin ortalarından başlamışdır. 1878-ci ildə Əhdi-cədid bütövlükdə tərcümə olunmuş və [[London]]da nəşr olunmuşdur. 1982-ci ildə Əhdi-cədid [[Mirzə Xəzər]] tərəfindən tərcümə olunub [[Kiril əlifbası|kirill əlifbası]] ilə nəşr olunmuşdur. Bu tərcümə sonrakı illərdə beş dəfə yenidən nəşr edilmişdir. 2009-cu ildə Müqəddəs Kitab Şirkətinin yeni tərcüməsi [[latın əlifbası]] ilə çıxmışdır.<ref>Bax: Müqəddəs Kitab. Əhdi-ətiq və Əhdi-cədid. Müqəddəs Kitab Şirkəti, Bakı 2009. Səh. i-ii</ref> == Həmçinin bax == * [[Əhdi-ətiq]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Mənbə == * Müqəddəs Kitab (Əhdi-ətiq və Əhdi-cədid). Müqəddəs Kitab şirkəti. Bakı, 2009. * Əhdi-cədid onlayn: http://www.bible.az * Əhdi-cədid onlayn: http://www.korpu.net/BibleNorth.html {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130918151058/http://korpu.net/BibleNorth.html |date=2013-09-18 }} == Xarici keçidlər == * Энциклопедия Кругосвет. Новый Завет. http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/religiya/NOVI_ZAVET.html * Статья "Новый Завет" в Православной энциклопедии "Азбука веры" http://azbyka.ru/dictionary/13/novyi_zavet-all.shtml * Философская энциклопедия. "Новый Завет" (С.Аверинцев) http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_philosophy/6927 * [http://azerincil.net/technote/board.php?board=kkknewsmain30&command=body&no=24 Əhdi Cədid haqqında]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }} * [[Wolfgang Kosack]]:''Novum Testamentum Coptice.'' Neues Testament, Bohairisch, ediert von Wolfgang Kosack. Novum Testamentum, Bohairice, curavit Wolfgang Kosack. / Wolfgang Kosack.'' neue Ausgabe, Christoph Brunner, Basel 2014. ISBN 978-3-906206-04-2. [[Kateqoriya:Bibliya]] [[Kateqoriya:Əhdi-cədid| ]]'' [[Kateqoriya:Xristianlıq]] [[Kateqoriya:Xristian terminologiyası]] 0h1de6wucbuxftit8hd5iyiu3xsxwdz 0 62956 8985844 8984101 2026-07-02T11:40:40Z Philosopherazer 40686 8985844 wikitext text/x-wiki {{Mənbə azlığı|tarix=noyabr 2024}} '''Estetika''' ({{Dil-gr|aisthētikós}} — hiss edən, hissiyyatlı) — [[İnsan|insanın]] dünyaya dəyərlilik münasibətinin spesifik təzahürü olaraq estetik sahəni və insanların bədii fəaliyyət sahəsini öyrənən fəlsəfi elm, hisslər haqqında elm. Bir termin kimi ilk dəfə XVIII əsrin [[Almanlar|alman]] [[Filosof|filosofu]] [[Aleksandr Baumqarten]] işlətmişdir. Estetika fəlsəfi təfəkkürün bir qolu kimi öz mənşəyini uzaq keçmişdən alır və XVIII əsrə qədər hüsniyyat, gözəllik elmi və yaxud [[poetika]] adı ilə öyrənilir. Estetikanın bizə məlum olan 2500 illik tarixi vardır. Estetika ardıcıl və sistemli olaraqilk dəfə klassik [[Yunanlar|yunan]] filosoflarının əsərlərində işlənmişdir. == Estetika sözünün mənası == Estetika yunan sözüdür. "Aisthetiko" hiss edən, həssas mənasındadır. O, gözəllik qanunlarını, incəsənətin gerçəkliyə münasibətini, onun növ və janrlarını, bədii şüurun qanunauyğun inkişafının özünəməxsus xüsusiyyətlərini bədii yaradıcılıq metodunu öyrənən fəlsəfi fəaliyyət növüdür. Estetik tərbiyə incəsənətin bir növüdür. Estetik tərbiyə insan əxlaqına güclü təsir göstərir. Ədəbiyyat, incəsənət insan mənəviyyatını zənginləşdirir, humanizm, xeyirxahlıq, vətənpərvərlik və başqa müsbət keyfiyyətlər formalaşdırır. Gözəllik hissi insan qəlbini təmizləyir, saflaşdırır, onu yaxşı əməllərə yönəldir. Gözəl fikrə və qəlbə malik insan pisliyə, bədxahlığa, qəddarlığa yol verməz.<ref>{{Cite web |title=S.K.Məmmədova. "Mədəniyyətşınaslıq",(dərs vəsaiti)Bakı, "Kooperasiya" nəşriyyatı-2001, 202 səh |url=http://www.anl.az/el/m/ms-m.pdf |access-date=2011-08-26 |archive-date=2022-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325045336/http://www.anl.az/el/m/ms-m.pdf |url-status=live }}</ref> == Tarixi == Estetika termini elmə hələ XVIII əsrdə alman filosofu Aleksandr Qotlib Baumqarten (1714–1762) tərəfindən gətirilmişdir. O bu anlayışı gözəllik nəzəriyyəsi, "Hissi idrak elmi" adlandırmışdır. Onun estetik hadisəni idrak nəzəriyyəsi yönümündən işləməsinin alman klassik fəlsəfəsinin sonrakı inkişafı üçün böyük əhəmiyyəti olmuşdur. Estetik fikrin tarixi daha qədimdir. Belə ki, 2500 il bundan əvvəl quldarlıq dövründə [[Misir]], [[Babilistan]], [[Hindistan]] və [[Çin]]də yaranmış, [[Qədim Yunanıstan]] və Qədim Romada inkişaf etmişdir. Antik filosofların əsərlərində incəsənətin cəmiyyətdə rolu və onun insanın əxlaqına təsiri məsələlərindən bəhs olunmuşdur. Orta əsrlərin "İlahi gözəllik" haqqında mistik təlimlərində hər cür gözəlliyin mənbəyi və ali gözəlliyin təcəssümü allah hesab olunurdu. Estetika bölmələrinin qarşılıqlı münasibəti bu elmin bütün tarixi inkişafı boyunca bir-birini əvəz etmiş və müxtəlif formalarda başa düşülmüşdür. Dəfələrlə Estetikanı bir neçə müstəqil elmi fənnə (estetik dəyərlər nəzəriyyəsi, estetik qavrayış nəzəriyyəsi, ümumi sənət nəzəriyyəsi) bölmək təklif olunsa da, təcrübə göstərmişdir ki, estetik dəyərləri və bədii mənimsənilməni ayrı-ayrılıqda nəzərdən keçirmək mümkün deyil. Bu, bəzən insanın bədii fəaliyyəti ilə estetik fəallığının eyniləşdirilməsinə səbəb olurdu. Estetikanın hər iki bölməsi bir-birilə təbii şəkildə qarşılıqlı əlaqədə olub, nisbi müstəqilliyə malikdirlər. Birinci bölmədə dəyər münasibətləri sistemində estetikliyin təbiəti və özünəməxsusluğu; çox sayda konkret modifikasiyalarda (gözəllik və eybəcərlik, ucalıq və alçaqlıq, faciəvilik və komiklik və s.) çıxış edən estetik dəyərlərin diferensiasiya qanunauyğunluqları; dəyərlilik və qiymətləndirmənin, estetik qavrayış və estetik təmayüllü təcrübənin dialektik əlaqəsi; mədəniyyətin müxtəlif sahələrində, sosial və fərdi həyatda insanın estetik fəallığının əhəmiyyəti; müxtəlif inikas sahələrində — praktik fəaliyyətdə və müşahidədə, insanların tərbiyəsində və təhsilində estetikliyin və bədiiliyin qarşılıqlı əlaqəsi kimi məsələlər öyrənilir. Estetika elminin ikinci bölməsi bədii fəaliyyətin xüsusi təhlili ilə əlaqədardır. Onun filogenezdə və ontogenezdə meydana gəlməsinin tədqiqini, insan fəaliyyətinin digər istiqamətləri sırasında Estetikanın struktur və funksional özünəməxsusluğunu, eləcə də mədəniyyətdə yerini, bədii fəaliyyətin konkret formalarının (incəsənət növləri və janrlarının) müxtəlifliyini, tarixi modifikasiyaları (cərəyanlar, üslublar, metodlar) doğuran qanunları; cəmiyyətin bədii inkişafının müasir mərhələsinin xüsusiyyətlərini və incəsənətin tarixi inkişaf perspektivlərini ehtiva edir. Bununla yanaşı, Estetika heç vaxt insan tərəfindən dünyanın estetik və bədii mənimsəmə qanunauyğunluqlarını öyrənməklə kifayətlənməmiş, estetik qiymətləndirilmənin müəyyən meyarlarını və bədii fəaliyyətin proqramlarını hazırlamaqla bu və ya digər şəkildə həmin mənimsəməni istiqamətləndirmişdir. Estetik fikrin uzunmüddətli tarixi təşəkkülü və inkişafı prosesi onu şərtləndirən bir sıra faktorlarla — müxtəlif siniflərin və ictimai qrupların ideoloji və sosial-psixoloji mövqeləri, dəyişən tədqiqat predmetinin — estetik mədəniyyətin və bədii təcrübənin özünəməxsusluqları, estetik nəzəriyyələrin əsaslandığı, yaxud meydana gəldiyi fəlsəfi təlimlərin səciyyəsi, qonşu elmlərin (sənətşünaslıq və ədəbiyyatşünaslıq, psixologiya və [[sosiologiya]] və s.) mövqeləri ilə istiqamətlənirdi. == Estetik düşüncə == Estetik düşüncə qədim keçmişdə ibtidai cəmiyyətin mifoloji şüurunda yaranmışdır. Müxtəlif xalqlara məxsus miflərin təhlili onlarda fərqli sənətlərin mənşəyi, onların insan həyatındakı rolu, sənətin gözəlliklə əlaqəsi (məs., Apollon Musaget və onun rəhbərlik etdiyi Muzalar barəsində qədim yunan mifi) haqqında insanların ilkin təsəvvürlərinin necə əks olunmasını göstərir. Estetikanın tarixi elmi-nəzəri düşüncənin formalaşması ilə başlamışdır. İnkişafının birinci mərhələsində (Avropada 18-ci əsrin ortalarına qədər davam etmişdir) Estetika hələ müstəqil elmi fənn deyildi, hətta öz adı belə yox idi. Antik dövrdə estetik problematika bir tərəfdən fəlsəfi əsərlərdə (pifaqorçular, Sokrat, Platon, Aristotel tərəfindən), digər tərəfdən incəsənətin müxtəlif növlərinə həsr olunmuş traktatlarda (məs., Polikletin, Qorpinin, Mitruvinin, Horasinin traktatlarında) işlənirdi. Buna baxmayaraq, antik mütəfəkkirlərin bir çox dərin məzmunlu fikirləri Avropa estetik fikrinin bütün sonrakı inkişafı üçün təməlyaradıcı əhəmiyyətə malik olmuşdur (Şərqdə Estetikanın inkişafı spesifik yollarla getmiş, yalnız ayrı-ayrı vaxtlarda Avropa Estetikasının inkişafı ilə təmasda olmuşdur). [[Orta əsrlər]] xristian Estetikası estetik hadisələrin spiritualist anlamını əsaslandırır və sənətin strukturunu simvolik ruhda şərh edirdi (Avqustin, Foma Akvinalı və b.). Yalnız İntibah dövründə estetik düşüncə teoloji bağlardan qurtularaq, dünyəvi, humanist və realist təmayüllü oldu. Lakin bu zaman Estetikanın fəlsəfə ilə əlaqələri zəifləməyə başladı, belə ki, fəlsəfə o dövrdə bilavasitə təbiətşünaslıq biliklərinə istinad edir və bədii-estetik problemlərə dərin maraq göstərmirdi. Həmin dövrdə böyük rəssamların (L. B. Alberti, [[Leonardo da Vinçi]], A. Dürer və b.) və müxtəlif sənət növləri nəzəriyyəçilərinin sənətşünaslıq traktatlarında Estetikadan bəhs edilirdi. 17-ci əsr — 18-ci əsrin 1-ci yarısında gözəlliyin mahiyyəti və sənətin təbiəti problemləri ayrı-ayrı nəzəri traktatlarda (N. Bualo, Ş. Sorel, M. V. Lomonosov və b.), yaxud bədii-tənqid janrına aid əsərlərdə (İ. Bodmer və İ. Breytinger, D. Didro və b.) müzakirə olunurdu. Estetikanın bədii-praktik təmayülü bu və ya digər yaradıcılıq yanaşmasının (manyerizm, klassisizm, barokko, realizm) nəzəri əsaslandırma və müdafiəsi məsələlərinin ön plana çıxması ilə nəticələnirdi. Bu zaman müxtəlif estetik proqramların toqquşması (məs., realizm uğrunda Didro və Q. E. Lessinqin mübarizəsi, İtaliyada və İspaniyada klassisizm və barokko tərəfdarlarının polemikası) ideoloji mübarizələri açıq ifadə edirdi. Maarifçilik ideologiyası incəsənətin yeni inkişafının nəzəri süzgəcdən keçirilməsi prosesinə xüsusi aktuallıq və əhatə dairəsi verdi, bununla da bütün Avropa ölkələrində maarifçilik güclü, eyni zamanda öz fəlsəfi və bədii prioritetləri ilə rəngarəng olan hərəkat doğurdu (Fransada Didro, J. J. Russo, Almaniyada Lessinq, İ. İ. Vinkelman, B. Britaniyada A. Şeftsberi, H. Houm və b.). Sənətə, onun insan dünyagörüşünün təşəkkülündə yaratdığı imkanlara marağın çoxalması bədii yaradıcılığın müxtəlif növlərinin qarşılaşdırılmasına (J. B. Dübo, C. Harris və b.), sonra isə bütün "nəfis sənət"lərin vəhdəti haqqında təsəvvürlərin (Ş. Battye, M. Mendelson) formalaşmasına doğru aparırdı. Zövq probleminin qoyuluşu da bununla bağlı idi, belə ki, o, bədii yaradıcılığın nemətlərini və gözəlliyini qavramaq, qiymətləndirmək üçün spesifik psixi mexanizm kimi nəzərdən keçirilirdi. Bu məsələdə öz tədqiqat sahəsinə estetik problematikanı fəal şəkildə daxil etməyə başlayan fəlsəfə sənətlə bərabər addımlayırdı (C. Vikonun, K. A. Helvetsinin, Volterin, D. Yummun, E. Berkin traktatları). 18-ci əsrin ortalarında Q. V. Leybnitsin davamçısı A. Q. Baumqarten fəlsəfədə etika və məntiqlə yanaşı, məhz bu sahəyə aid məsələlərə həsr olunmuş xüsusi müstəqil bölmənin ayrılması zərurətini sübut etdi. Baumqarten onu "Estetika", yəni "hissi idrak nəzəriyyəsi" adlandırdı; onun işlənib-hazırlanması gözəllik və sənət haqqında tamamlanmış təlimin yaradılması ilə nəticələndi. Tarixi inkişafda mədəniyyəti, insan fəaliyyətini, sosial tarixi izah etmək üçün zəruri olan sonuncu müstəqil fəlsəfə bölməsinə çevrilməklə, Estetika elminin ikinci mərhələsi başladı. Baumqartenin açdığı yolla alman fəlsəfəsinin və mədəniyyətinin ən görkəmli nümayəndələri — İ. Kant, İ. H. Herder, F. Şiller, İ. V. Göte, F. V. Şellinq, Q. V. F. Hegel getdilər. Hegel nəzəri analizin insanın bədii fəaliyyətinə, onun inkişafı və mədəniyyətdə yerinə tarixi baxışla üzvi şəkildə birləşən güclü estetik konsepsiya hazırladı, bununla Estetikanın ensiklopedik, əhatəli fəlsəfi bilik bölməsi kimi Baumqartenlə başlayan inkişaf mərhələsini başa çatdırdı. Bundan sonra Estetikanın tarixində müxtəlif metodoloji və ideoloji təmayüllərin mübarizəsi ilə səciyyələnən üçüncü mərhələ başlanır. İdeoloji planda bu mübarizə 19,20-ci əsrlərin üç başlıca estetik fikir cərəyanının qütbləşməsində ifadə edilirdi. Burjuaziya Estetikası nəzəriyyəçiləri ("parnasçılar" və K. Fridler məktəbindən tutmuş, X. Orteqa-i-Qassetə və X. Ridə qədər) müxtəlif vasitələrlə estetizmi və "xalis sənət", "sənət sənət üçündür" prinsiplərini əsaslandırırdılar. Demokratik Estetika alimləri utopik-sosialist nəzəriyyə (P. Prudondan tutmuş, L. N. Tolstoya qədər) və rus mütəfəkkirlərinin inqilabi-demokratik konsepsiyaları (V. Q. Belinski, A. İ. Gertsen, N. Q. Çernışevski, N. A. Dobrolyubov) formasında çıxış edir, lakin ümumi cəhətləri baxımından cəmiyyətin real həyatı ilə bağlı olan realist prinsipləri müdafiə edirdilər. Sosialist estetika K. Marks, F. Engels və V. Lenin tərəfindən hazırlanmış, onun inkişafında F. Merinq, [[Pol Lafarq]], Q. V. Plexanov, A. V. Lunaçarski, A. Qramşi, D. Lukaç və başqaları əhəmiyyətli rol oynamışlar. Fəlsəfi-metodoloji planda 19,20-ci əsrlərdə estetik fikrin müxtəlif inkişaf yolları onun fərqli fəlsəfi təlimlərə — obyektiv (F. T. Fişer, V. S. Solovyov) və subyektiv (A. Breton) idealizmin bu və ya digər formalarına, pozivitizmə (Q. Spenser, İ. Ten, C. Dyui) və intuitivizmə (B. Kroçe, A. Berqson), antropoloji materializmə (Feyerbax Estetikası və rus inqilabi-demokratların Estetikası), fenomenologiyaya (N. Hartman, R. İnqarden, M. Düfren), ekzistensializmə (J. R. Sartr, M. Haydegger) əsaslanmasından irəli gəlirdi. Bu dövrdə estetik təlimlərin diferensiasiyasının digər aspekti Estetikanı bu və ya başqa konkret elmlə bağlamaq səylərində ifadə olunurdu; psixoloji Estetika (Q. Fixner, T. Lipps), fizioloji Estetika (A. Qrant-Allen, V. V. Velyamoviç), psixoanalitik Estetika (Z. Freyd, J. Lakan), sosioloji Estetika (M. Qüyo, Ş. Lalo), sənətşünaslıq Estetikası (E. Qanslik, X. Zeldmayr), semiotik Estetika (Ç. Morris, U. Eko), kibernetika və informasiya Estetikası (A. Mol, M. Benze), riyazi Estetika (C. Birkqof) belə yaranırdı. 19,20-ci əsrlərin estetik təlimləri onların hansı konkret bədii yaradıcılıq cərəyanını — tənqidi realizmi (O. Balzak, rus inqilabi-demokratları), naturalizmi (E. Zolya), simvolizmi (V. İvanov, A. Belıy), abstraksionizmi (V. Kandinski) nəzəri cəhətdən əsaslandırmalarına görə də fərqlənirdilər. Müasir dövrdə estetik mədəniyyət tarixi sosiomədəni hadisə xronotopunda kommunikasiyaya daxil olan bir çox bədii sistemlərin transformasiyası və transmutasiyası kimi başa düşülür. Estetika daha bir sosioloji ölçü qazanır (İ. Ten, Y. Burkhard, Marks, Lukaç, Orteqa-i-Qasset). Bədiiestetik fenomenlər burada iqtisadi, siyasi münasibətlər (mübadilələr, kommunikasiyalar, münaqişələr) sistemində qrupların sosial statuslarının (maraqlarının, məqsədlərinin, təsəvvürlərinin) ifadəsi kimi təsəvvür olunur. Sosiallaşan Estetika cəmiyyətin bir-birilə rəqabət aparan iki özünütəsvir sistemində — siyasi və iqtisadi sistemlərdə inkişaf edir və sosial antropologiya ilə bilavasitə təmasa girir. Modern və postmodern vəziyyətlərdə klassik estetik mədəniyyət mövzusu hələ də problemli olaraq qalır. Burada Muzey statusunu qeyd etmək zəruridir, belə ki, o, klassik paradiqmanı istiqamətverici koordinat kimi müəyyən mənada qoruyub saxlayır və ona münasibətdə modern (neomodern) layihələr özlərini bədii mədəniyyət hadisəsi kimi tanıyır və müəyyənləşdirirlər. Estetik layihələrin kommunikasiyalaşan sistemində klassik paradiqmanın mövcudluğu Avropa estetik mədəniyyətinin fenomenoloji mahiyyətini qorumaqla, onu ümumhumanitar teoloji müddəanın aşkarlanmasına yönəldir. == Gerçəkliyin estetik dərki == Maarifçi estetikanın nümayəndələri E. Byerk, Hoqart, D. Didro, J. J. Russo, İ. İ. Vinqelman, İ. Herder və b., xüsusilə onların davamçıları F. Şiller və Höte incəsənətlə gerçəkliyin əlaqəsi ideyasını inkişaf etdirdilər. Marksizm-leninizm klassikləri isə incəsənəti ictimai şüur formalarından biri və gerçəkliyin estetik dərk olunmasının spesifik forması kimi öyrənirlər. Gerçəkliyin estetik dərkinin isə üç tərəfi vardır: * Obyektiv gerçəklikdə estetiklik; * Subyektiv estetiklik; * İncəsənət-subyektiv və obyektiv estetikliyin vəhdəti. Estetika bu tərəflərin mahiyyətini, qanunauyğunluqlarını və onların konkret təzahürlərini tədqiq edir. ==Ədəbiyyat== * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Estetik idrak və dünyanın daxili mahiyyəti mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.465-466] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.turuz.info/Turkoloji-Tarix/0006-Ortachagh%20azerbaycan%20medeniyyeti-niyazi%20mehdi(2.178KB).pdf Niyazi Mehdi — Ortaçağ Azərbaycan estetik mədəniyyəti. Bakı, 1986.] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120503064823/http://turuz.info/Turkoloji-Tarix/0006-Ortachagh%20azerbaycan%20medeniyyeti-niyazi%20mehdi(2.178KB).pdf |date=2012-05-03 }} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Estetika]] [[Kateqoriya:Almaniya filosofları]] [[Kateqoriya:Sosiologiya]] [[Kateqoriya:Fəlsəfə]] pg33gnuvp16oeza0syae231bs49osj1 0 64812 8985164 8985155 2026-07-01T12:21:16Z Medineli92 148338 [[Special:Contributions/Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[User talk:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş 8754889 nömrəli redaktə bərpa edildi 8985164 wikitext text/x-wiki {{Məqalə problemləri| {{vikiləşdirmək}} {{mənbə azlığı}} }} {{digər məna}} {{Vəzifəli şəxs |şəkil = Painting, portrait of Nader Shah seated on a carpet, oil on canvas, probably Tehran, 1780s or 1790s.jpg |şəklin izahı = Nadir şahın London [[Viktoriya və Albert Muzeyi]]ndə saxlanılan Məhəmməd Rza Hendi tərəfindən çəkilmiş müasir saray portreti. 1740-cı il. |şəklin ölçüsü = 220px |vəzifə = [[Əfşarlar dövləti]]nin I [[şah]]ı |bayraq = Lion and Sun Emblem of Persia.svg |bayraq2 = Nadir Shah Flag.svg |başlanğıc = 8 mart 1736 |son = 20 iyun 1747<ref>Michael Axworthy's biography of Nader, ''The Sword of Persia'' (I.B. Tauris, 2006), pp. 165, 279</ref> |milliyyəti = Əfşar türkü |əvvəlki = [[III Şah Abbas]] (''[[Səfəvilər|Səfəvi]] xanədanı'') |sonrakı = [[Adil şah]] |tacqoyma = 8 mart 1736<ref>Michael Axworthy's biography of Nader, ''The Sword of Persia'' (I.B. Tauris, 2006), pp. 165</ref> |dini = [[Cəfərilik|İslam (Şiə)]] {{sfn|Axworthy|2006|p=34}}<ref>Tucker, Ernest, "Nadir Shah and the Ja'fari Mazhab reconsidered", in ''Iranian Studies'', vol. 27, 1-4 (1994), 163–179.</ref>{{sfn|Tucker|2006c}} |vəzifə_2 = [[Səfəvilər dövləti]]nin [[Səfəvilərin vəzirləri|baş vəziri]] |bayraq_2 = Lion and Sun Emblem of Persia.svg |bayraq2_2 = Safavid Flag.svg |başlanğıc_2 = 7 sentyabr 1732 |son_2 = 8 mart 1736 |əvvəlki_2 = Rəcəbəli xan |sonrakı_2 = Mirzə Ələkbər Şirazi |vəzifə_3 = [[Xorasan bəylərbəyliyi|Xorasan]], [[Kirman bəylərbəyliyi|Kirman]] və Mazandaran bəylərbəyi |bayraq_3 = Lion and Sun Emblem of Persia.svg |bayraq2_3 = Safavid Flag.svg |başlanğıc_3 = 21 mart 1730 |son_3 = 8 mart 1736 |sonrakı_3 = [[Rzaqulu mirzə Əfşar]] |vəzifə_4 = [[Səfəvi Qorçubaşılarının siyahısı|Qorçubaşı]] |bayraq_4 = Lion and Sun Emblem of Persia.svg |bayraq2_4 = Safavid Flag.svg |başlanğıc_4 = 1726 |son_4 = 1730 |əvvəlki_4 = Məhəmməd xan abdallı |sonrakı_4 = Məhəmməd Rza xan abdallı |atası = İmamqulu |uşağı = [[Rzaqulu mirzə Əfşar]], [[Murtuza Mirzə Əfşar (Nəsrullah Mirzə)|Murtuza Mirzə]], İmamqulu Mirzə, [[Cozef fon Semlin|Mustafəli Mirzə xan]] |Milliyyəti = [[İran Əfşarlar]] }} '''Nadir şah Əfşar''' ({{dil-fa|نادر شاه}}; ''Nâdir şâh'') {{DVTY}}) — [[Əfşar imperiyası]]nın şahı (1736–1747) və [[Əfşar imperiyası|Əfşarlar]] sülaləsinin banisi. Tarixdə, həmçinin "''Nadirqulu bəy"'' və "''Təhmasibqulu xan"'' adları ilə də tanınır. Hərbi nailiyyətlərinə görə bəzi tarixçilər ona "Şərqin qılıncı",<ref>Axworthy, Michael (2006). ''Şərqin qılıncı: Nadir Şah, Qəbilə Döyüşçüsündən Zalım Zalıma qədər'' .</ref> "Şərqin [[Napoleon|Napoleonu"]] və "İkinci [[Makedoniyalı İsgəndər]]" kimi ləqəblər veriblər. [[Fayl:Nader Shah afshar.jpg|thumb|Nadir xan səfərdə|296x296px]] == II Təhmasib dövründəki ictimai, siyasi və hərbi fəaliyyəti == Nadir şah 1689-cu ilin noyabrında (bəzi mənbələrdə bu tarix 1688-ci il kimi verilmişdir) [[Xorasan]] vilayətinin [[Dərgəz şəhristanı|Dərgəz]] mahalının [[Dəstgird]] kəndində köçəri maldarlıq ilə məşğul olan bir ailədə dünyaya gəlmişdir.<ref>[https://cambridge.org "İranın Kembric tarixi"] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220929170736/https://www.cambridge.org/ |date=2022-09-29 }} . ''cambridge.org'' . 31 iyul 2012</ref> Tarixçilər bu məşhur sərkərdənin hələ uşaq yaşlarından diribaş, hazırcavab, fərasətli və bacarıqlı olmasını qeyd edirlər. XVII əsrin sonu — XVIII əsrin əvvəllərində [[Səfəvilər]] dövləti qorxunc bir iqtisadi və siyasi böhran keçirirdi. Ölkənin mərkəzi və şərq hissəsi əfqanların işğalı altına düşmüşdü. Azərbaycan, Şirvan və bunlarla həmsərhəd ərazilər [[Osmanlı İmperiyası|Osmanlı imperiyası]] tərəfindən işğal olunmuşdu. [[Rusiya]] da [[Qafqaz]]da böyük fəallıq göstərməyə başlamışdı. 1723-cü ildə [[I Pyotr]] Bakı üzərinə yürüş etmiş və [[Xəzər dənizi|Xəzərboyu]] əraziləri ələ keçirmişdi.<ref>Nikolay Pavlenko,"Böyük Pyotr", Qanun nəşriyyatı 2018;</ref> Faktiki olaraq [[Mazandaran]] vilayətindən başqa heç bir yer müstəqil deyildi. Burada isə hələ Səfəvilərin hakimiyyətinin sonlarından bəri möhkəmlənmiş [[Fətəli xan Qovanlı-Qacar|Fətəli xan Qacar]] hökmranlıq edirdi. O, Səfəvi şahı [[Sultan Hüseyn]]in əfqanların əlindən xilas olmuş oğlu [[II Təhmasib]]i öz sarayında saxlamışdı. Bu hadisədən az sonra II Təhmasib özünü şah elan etdi. Ölkədə qərarlaşmış vəziyyət həm kəndlilər, həm şəhər əhalisi, həm də [[Zadəganlıq|zadəganlar]] arasında haqlı narazılıq doğururdu. Bu narazılıq get-gedə artırdı. Bircə işğalçılara qarşı mübarizədə rəhbərliyi öz üzərinə götürə biləcək lider çatışmırdı. Nəhayət, belə bir lider də tapıldı. Bu, o zaman çox da tanınmayan Nadir xan Əfşar idi. [[İran]]ın gələcək şahı Nadir xan Türk tayfalarından əfşarların Qırxlı boyundan idi. Onun əcdadları hələ [[I İsmayıl]] zamanında [[Azərbaycan]]dan Xorasana köçürülmüşdülər. Hələ on səkkiz yaşı tamam olmamış Nadir xan anası ilə birlikdə [[Xarəzm]] [[Özbəklər|özbək]]lərinin yürüşlərindən birində əsir alınır və qul edilir. Çox keçmədən əsirlikdən qaçıb [[Xorasan]]a qayıdan Nadir xan [[Əbivərd]] hökmdarı Baba Əli bəyin yanında qulluğa götürülür. O, başına kiçik bir dəstə toplayaraq Xorasan əyalətlərinin bir neçəsini tutduqdan sonra özünü "Nadirqulu bəy" adlandırmağa başlayır. Nadir xanın hünərli Xorasan yürüşlərinin qarşısı qüdrətli [[feodal]] Məlik Mahmud tərəfindən dayandırılır. Nadir xan kömək üçün şah II Təhmasibə müraciət edir. 1726-cı ildə şah II Təhmasib və Fətəli xan Qacar Məlik Mahmudu devirərək burada Səfəvi şahının hakimiyyətini bərpa etməkdən ötrü böyük qoşun ilə Xorasana gəlir, Nadir xan da onlarla birləşir. II Təhmasib Nadir xanı Xorasanda öz canişini təyin edir. Bundan sonra, Nadir özünə "II Təhmasibqulu xan" adını qəbul edir. O, II Təhmasibə, ilk növbədə, təsir qüvvəsi get-gedə böyük sürətlə artan Fətəli xan Qacarı neytrallaşdırmaqdan ötrü lazım idi. Ancaq şah (heç Nadirin özü də ondan geri qalmırdı) bununla da kifayətlənmir. Məlik Mahmud idarəçiliyinin mərkəzi olan Məşhəd şəhəri alınan zaman şah II Təhmasibin əmri ilə Fətəli xan öldürülür. Çünki, Nadir onu Fətəli xan ilə Məlik Mahmud arasında gizli sövdələşmənin olduğuna inandırmışdı. Bundan sonra, Nadir xan şahın [[silahlı qüvvələr]]inin baş komandanı təyin olunur. Bir qədər keçmiş, Nadir xan Məlik Mahmudun qoşunlarını əzir, üstəlik onun özünü də qətlə yetirir. Bundan sonra, Nadir xanın saraydakı mövqeyi güclü şəkildə möhkəmlənir.<ref>Lourens Lokkart,"Nadir Şah", Qanun Nəşriyyatı</ref> Hadisələrin sonrakı inkişafı onu göstərir ki, artıq 1727-ci ildən Nadir şah II Təhmasibə ilə də əlaqələri tam qırır və bütün Xorasanda özünün hökmranlığı uğrunda mübarizəyə başlayır. Nadir nəzarətdən çıxmış kürd və türkmən qəbilələri, şah qoşunları üzərində bir neçə qələbə qazanır. Şah özünün məğlubiyyətini etiraf edir və barışıq üçün yollar axtarır. Bu arada, Nadir xan bir sıra qətiyyətli yürüşlər vasitəsilə bütün şimal-şərqi İranı birləşdirir. İrandakı əfqan şahı Əşrəf də artıq onun qalibiyyətli yürüşlərindən narahatlıq keçirməyə başlayır. Əşrəf öz qoşunlarını Xorasana — Nadir xanın üzərinə yeridir. 1729-cu ilin 30 sentyabr tarixində Mimandost çayı sahilindəki döyüşdə (Mimandost döyüşü) Əşrəfin qoşunları darmadağın edilir. Bu parlaq qələbəsi ilə də Nadir ölkənin yadellilərdən təmizlənməsi uğrunda mübarizəsinin başlanğıcını qoyur. Əşrəfin qoşunları [[Tehran]]a doğru geri çəkilərək oradan da [[İsfahan]]a yönəlirlər. Nadir xanın əfqanlar ilə haqq-hesab çəkəndən sonra [[Azərbaycan (tarixi ərazi)|Azərbaycan]] üzərinə yeriyəcəyini anladığı üçün [[Osmanlı sultanlarının siyahısı|Osmanlı sultanı]] əfqan şahı olan Əşrəfin köməyinə böyük bir ordu göndərir. 1729-cu ilin 13 noyabr tarixində [[İsfahan]]şəhəri yaxınlığında Nadir xan ilə Əşrəf arasında həlledici döyüş (İsfahan döyüşü) baş verir. Bu dəfə Nadir birləşmiş əfqan-türk qoşunları üzərində parlaq qələbə qazanır. Onların gözü elə qorxur ki, həmin gün bir daha döyüşə girməyib İsfahandan geri çəkilirlər. Nadir təntənəli şəkildə şəhərə girir və öz əlləri ilə Səfəvi tacını şah II Təhmasibin başına qoyur. Üstündən bir qədər keçəndən sonra Nadir xan öz qoşunlarını əfqanları təqib etməkdən ötrü Fars vilayətinə göndərir. Qaçhaqaçda Əşrəf öldürülür və bu da döyüşün taleyini həll edir. Ölkənin şərqi tamamilə təmizlənir. İndi qarşıda yalnız Azərbaycanı və onun yaxınlığındakı torpaqları Osmanlı dövlətindən azad etmək qalırdı. 1731-ci ildəki hərbi əməliyyatlar nəticəsində Nadir xan Osmanlı qoşunlarını əzərək Azərbaycanı, Həmədan və Kirmanşah şəhərlərini azad edir. Osmanlılar yalnız Arazdan şimalda qalırlar. Şah II Təhmasib özünün zəifləmiş nüfuzunu bərpa etməkdən ötrü həmin əyalətləri şəxsən azad etmək qərarına gəlir. Ancaq 1731-ci ildə o, məğlub olaraq ölkə üçün biabırçı bir sülh müqaviləsi (Kirmanşah müqaviləsi) bağlayır. Həmin müqaviləyə əsasən, Araz çayının şimalındakı bütün ərazilər, eləcə də [[Kirmanşah]]ın əyalətlərindən sonra birini [[osmanlılar|Osmanlı dövlətinə]] verildi. == III Abbas dövründəki ictimai, siyasi və hərbi fəaliyyəti == Nadir xan müqaviləni tanımaqdan imtina edir və qədim Türk ənənələrinə görə, xan və əyanların qurultayını çağırır. Qurultay şah Təhmasibi taxtından salaraq, onun III Şah Abbas adlandırılan səkkiz aylıq oğlunu şah elan edir. Faktiki olaraq bütün hakimiyyət Nadir xanın əlində cəmləşir. Bundan sonra, Nadir iki il ərzində bir-birinin ardınca qazandığı parlaq qələbələr ilə bütün Azərbaycanı və Şərqi Gürcüstanı Osmanlı dövlətindən təmizləyir. [[Fayl:Nadershahtomb.jpg|thumb|left|251x251px|Nadir şahın Məşhəddəki məzarı]] Abbasqulu ağa Bakıxanovun yazdığına görə, Nadir xanın sərkərdəlik istedadı Gəncə şəhərinin mühasirəsi zamanı özünü daha parlaq bir tərzdə göstərmişdi. O zaman Gəncədə Osmanlı qoşunlarının qarnizonu otururdu. Mühasirə tamam daralsa da, qarnizon Abdulla paşadan kömək gələcəyi ümidi ilə təslim olmurdu. Abdulla paşa Qarsda idi və özünün vədləri ilə mühasirədəkilərə ümid verirdi. Nadir qoşunların bir hissəsini Gəncə qapısında qoyaraq 15 minlik döyüşçü götürüb Dağıstan yolunu bağlayır və Qars üzərinə hücuma keçir. Abdulla paşa öz sərkərdəlik məharəti ilə ad çıxarmış Nadir xan ilə döyüşə girməkdən boyun qaçırır və qalaya girib uzunmüddətli mühasirəyə hazırlaşır. Hadisələri sürətləndirmək məqsədilə Nadir xan belə bir fənd işlədir: gecənin birində mühasirəni götürüb tələsik geri çəkilir. Aldanmış Abdulla paşa 100 minlik qoşunu ilə qaladan çıxaraq Nadir xanı İrəvana qədər təqib edir. Üçmüəzzinin cənub-qərbində qoşunu qəflətən geriyə döndərən Nadir xan Osmanlı qoşunu ilə ölüm-dirim savaşına girir. Qəfil döyüş Osmanlı qoşununda vahimə yaradır və Nadir xan bu dəfə də tam qələbə qazanır. Bundan sonra, İrəvan qalasında və Tiflis qalasındakı Osmanlı qarnizonları ona döyüşsüz təslim olurlar. 1735-ci ilin sonlarına doğru Qafqaz Osmanlı ordularından tamamilə təmizlənir ki, bunu da Nadir xanın böyük qələbəsi hesab etmək olar. Burada yerli əhalinin Osmanlı türkləri ilə mübarizədə Nadir xana göstərdiyi yardım da qeyd olunmalıdır. O da qeyd edilməlidir ki, sonradan həmin əhali Nadirin özünə qarşı çıxmışdır və həmin mübarizədə gələcək müstəqil Azərbaycan xanlıqlarının əsası qoyulmuşdu. Nadir şahın tabeliyindən çıxan ilk belə bir müstəqil xanlıq məhz sırf Şəki xanlığı olmuşdur. 1735-ci ildə bağlanmış "Gəncə müqaviləsi"-nə görə, Rusiya hələ I Pyotrun tutduğu Bakı və Dərbənd şəhərlərini bu şərt ilə güzəştə getmişdi ki, Nadir xan Osmanlı imperiyası ilə mübarizəsini dayandırmayacaq və onunla separat sülhə girməyəcəkdi. Lakin Nadir xan bu şərtləri pozur və 1736-cı ildə Osmanlı İmperiyası ilə sülh sazişi imzalayır. Sazişə görə, Osmanlı dövləti 1722-ci ilə qədər Səfəvilər dövlətinə məxsus olmuş bütün torpaqları Nadir xana qaytarır. Yalnız həmişə sünni kimliyə sahib olan Osmanlı imperiyasına meyli ilə seçilmiş Dağıstan xalqları itaət göstərmirlər. Nadir xan öz qoşunlarını Dağıstana yeridir, böyük əziyyətlə Qazıqumığa qədər gedir və geri qayıdır. Yeni əldə olunmuş Azərbaycan vilayətlərinin hökmranlığı Nadirin qardaşı İbrahim xana tapşırılır. Uzun illər ərzində ilk dəfə olaraq Azərbaycanın geniş hüdudları inzibati qaydada bir şəxsin idarəsinə verilir. Artıq Səfəvilər dövlətinin sərhədləri, demək olar ki, tamamilə bərpa edilir və qarşıda onun dağılmış təsərrüfatını dirçəltmək vəzifəsi durur. == Şahlıq dövrü və fəthləri == [[Fayl:İran Şahi Seçilen Nadir Şahın Osmanlı Devleti ile Musalaha Yapmak için elçi göndermesi.jpg|thumb|right|Nadir şah Əfşarın Osmanlı dövlətinə yazdığı məktubda İran millətini türk və tacik kimi göstərmiş və İran şahlığının türkman (Oğuz türkləri) tayfalarından ona irs qaldığını yazmışdır.<ref>E. Tucker, "Religion and politics in the era of Nadir Shah…", p.166</ref><ref>I. MAHMUD — NADIR ŞAH MEKTUPLAŞMALARİ 3 Numaralı Name-i Hümayun Defteri İran ve Saire Name-i Hümayun Min evaili Cumadelahir sene 1149 ila evasıtı Cumadelahir sene 1176, P.365 T. C. BAŞBAKANLIK DEVLET ARŞİVLERİ GENEL MÜDÜRLÜGÜ Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayın Nu: 136 — İSTANBUL 2014</ref>|460x460px]] Köhnə Səfəvi sülaləsinin nümayəndələri artıq feodal əyanları və xalq arasında öz nüfuzlarını tamamilə itirmişdilər. Onlar daha ölkəni dağıntıdan xilas etmək iqtidarında deyildilər. Nadir xan öz nöqteyi-nəzərindən yeganə doğru yola əl atmaq, yəni taxt-tacın həqiqi sahibi olmaq istəyirdi. Bundan ötrü o, yenidən qədim Türk qaydasına görə, Muğan düzündə qurultay (bu dəfə böyük qurultay) çağırır. Bu qurultaya hərbi, mülki və dini əyanları, şəhər və kənd başçılarını yığır. Buraya 100 minə yaxın adam toplanır. Bunlardan ötrü məscid və bazarlar da daxil olmaqla, tərkibi ağac və qamışdan olan müvəqqəti on iki min tikili salınır. Nadir xan 1736-cı ilin 21 mart tarixində Novruz bayramı günü [[Qalaqayın|Suqovuşan]]dakı<ref>{{cite book|author=[[Şahin Fazil|Şahin Fərzəliyev]] - tarix elmləri doktoru, professor.|title= Quba xanlığı: əhali tarixi və azadlıq mücadiləsi.|date=2012|publisher=Elm|page=336|isbn=978-9952-453-43-0}}{{oq|az|«Nadir dövlətin hər bucağına,qılınc gücünə tutulmuş bütün əyalətlərə qabaqcadan fərmanlar göndərmiş,hakimlər,vilayət rəisləri,əyyan və üləmalar Quzey Azərbaycana-Muğana qurultaya çağırılmışdılar.Bir də buyurmuşdu ki,Kür ilə Arazın qovuşduğu yerdə,Cavad keçidi yaxınlığında ağac və qarğıdan 12 min ev tikilsin,ayrıca karvansara,məscid və imarətlər qurulsun.Tezliklə bura 100 minə kimi adam toplandı.Bu qurultay hal-hazırda Sabirabad rayonunun ərazisində yerləşən Qalaqayın kəndində keçirilmişdir. »}}</ref> qurultaya iştirakçılar arasından yeni şah seçmək təklifi verir. Sözlərini bununla əsaslandırır ki, III Şah Abbas hələ ki, uşaqdır, Nadir özü isə işləməkdən yorulub və hakimiyyətdən imtina edir. [[Fayl:نادر شاه.jpg|262x262px|thumb|Left|Nadir şah Əfşar Türkman Bahadır]] Azərbaycanın hərbi elitası – qızılbaşlar öz yüksəlişləri üçün Səfəvilərə minnətdar idilər və buna görə də hakimiyyət sülaləsinin dəyişməsinin əleyhinə idilər. Ancaq öz etirazını açıq şəkildə yalnız Qarabağ və Gəncə bəylərbəyisi Uğurlu xan Qacar bildirir ki, o da sonralar bunun müqabilində öz malikanələrinin böyük bir qismini itirmiş olur. Onun hakimiyyətində bircə Gəncə saxlanır və rütbəsi də Gəncə bəylərbəyi adlandırılır. Qacar sülaləsindən olan şəxslərin çoxu isə İranın Xorasan vilayətinə sürgün edilir. Şah elan olunması məsələsi ortaya çıxarkən, Nadir xan özünü zahirən elə göstərir ki, guya yorulub, doğrudan da, şahlığı istəmir. Qurultay, az qala, yalvararaq onun razılığını alır və tacqoyma mərasimi keçirilir. Hətta bu münasibətlə qurultay iştirakçılarına erməni və gürcü millətindən olan qul və kənizlər bağışlanılır. Nadir şah Türk məişəti mühitində formalaşmışdı. Azərbaycan türkcəsi onun ana dili idi. Nadir şah bu dildə danışırdı, hətta sonralar hərbi yürüşləri zamanı sərkərdələri ilə Azərbaycan türkcəsində ünsiyyətdə olması, Nadir şaha Azərbaycan türkcəsində nəzm əsərlərinin həsr edilməsi haqqında mənbələrdə çoxlu sayda faktlar vardır. Nadir şah hakimiyyətə gələndən sonra bölgədəki Türk mühitinin möhkəmləndirilməsi üçün tədbirlər görüldü və göstəriş verildi ki, iki min əfşar Urmiyadan Əbivərdə köçürülsün. Hakimiyyətin həqiqi sahibi olandan sonra da Nadir şah öz mövqeyini müharibələr vasitəsilə möhkəmləndirir və onun hərbi dühası həmişə onun köməyinə çatır. Yer üzündə onun qədər parlaq hərbi qələbələr qazanmış sərkərdələri barmaqla saymaq olar. Nadir şah yürüşlərə çıxmaqla həm də ölkənin iqtisadiyyatını dirçəltmək, hakimiyyətdəki sülalə dəyişikliyindən narazı qalan qızılbaş əyanlarını varlandırmaqla onları öz tərəfinə çəkmək məqsədi güdürdü. 1737-ci ildə Nadir şah üsyana qalxmış əfqanlara qarşı çıxış edir və həm Heratı, həm də Qəndəharı tutur. Sonra, o, qaçqın əfqanlara sığınacaq verən Hindistana hücum çəkir. === Hindistanın fəthi === {{əsas|Nadir şah Əfşarın Hindistanı ələ keçirməsi}} [[Fayl:Nadir Shah at the sack of Delhi - Battle scene with Nader Shah on horseback, possibly by Muhammad Ali ibn Abd al-Bayg ibn Ali Quli Jabbadar, mid-18th century, Museum of Fine Arts, Boston.jpg|thumb|left|Nadir xan Hindistanda|260x260px]] Məhəmməd şah Nadir şahın təklifinə əhəmiyyət vermədikdə Nadir şah Hindistana doğru hərəkətə başladı. Hindistan sərhədinin 74 km-də Mank adlı yerdə əfqan qaçqınlarını darmadağın etdi. Hindistan hökmdarı olan Məhəmməd şah Nadir şahın göndərdiyi elçinin qayıtmasına izn vermədi. Nadir şah bundan qəzəblənərək 1738-ci ilin yazında Qəznə və Kabul şəhərləri istiqamətində hərbi hərəkətə keçdi. Nadir şah Hindistan imperiyasını tutmaqla əfqanlara birdəfəlik qulaqburması verməklə və öz ordusunu, İranın iqtisadiyyatını qüvvətləndirməklə, gələcəkdə özbəklərdən və əfqanlardan qüdrətli qoşun toplayıb Osmanlı dövlətinə hücum etmək niyyətində idi. 1738-ci ilin 14 iyun tarixində Nadir şahın qoşunları Qəznə şəhərinə çatdı. Oradan Kabul şəhərinə keçdi. Kabul xanı Nəsir xan Dehlidən kömək istədi. Lakin onlardan heç bir kömək gəlmədi. Tezliklə Kabul şəhəri təslim oldu və Nadir şahın qoşunu Hindistanın paytaxtı Dehli şəhərinə doğru hücuma başladı.<ref>[[AMEA Əlyazmalar İnstitutu|AMEA-nın Əlyazmalar İnstitutu]],"'''Nadir şah Əfşar: diplomatik yazışmalar ",'''</ref> Onu da vurğulamaq lazımdır ki, Nadir şahın bir neçə dəfə Məhəmməd şaha müraciət etməsinə baxmayaraq, Məhəmməd şah ona cavab verməmişdi. Nadir şah da bu soyuqqanlılıqdan sonra Məhəmməd şahın üzərinə hücum etmək qərarına gəlmişdi. Tezliklə Pişəvər, Lahor əyalətləri Nadir şah tərəfindən zəbt olunur. Nadir şahın ordusu çətin dağ aşırımlarından, çaylardan keçərək Yəminabadı, Abadı, [[Kəşmir]]i, Xornalı və Hindistanın başqa şəhərlərini ələ keçirdi. Nadir şahın qoşunları müqavimət görmədən Karnala (Dehlinin şimal-qərbində) qədər gəlib çıxır və 1739-cu ilin 24 fevral tarixində Böyük Moğol sülaləsindən olan Məhəmməd şahın ordusunu darmadağın edərək 20 mart tarixində paytaxt Dehli şəhərini tutur. Böyük Moğol dövləti üzərinə pulla altı milyon rupilik, qiymətli daş-qaşla 500 milyon rupilik xərac qoyulur. Alınmış hərbi qənimət 700 milyon rupi dəyərində hesablanırdı. Bunun böyük bir hissəsi Kelata aparılır və Nadir qəniməti ölənəcən burada saxlayır. Əvvəllər qayda belə idi ki, qiymətli daşlar qızılbaşlar arasında bölüşdürülürdü, Nadir şah bu dəfə həmin qaydanı pozur və daş-qaşı özünə götürür. Bu da döyüşçülər arasında narazılıq doğurur. Ödəncin həmin qismində dünyanın ən iri brilyantı sayılan "Kuhi-Nur" ("Nur dağı") adlanan daş da vardı. Başqa məşhur qiymətli daşlar da az deyildi. Hindistanı tutduqdan sonra Nadir şah [[Nadir şahın Sind yürüşü|Sindi özünə tabe edir]] və Orta Asiyaya yürüş edir. === Türküstana hərbi yürüşü === Nadir şah Hindistan səfərindən qayıdaraq [[Herat]] şəhərində bir neçə gün qalıb istirahət etdikdən sonra 1740-cı ilin yazında [[Türküstan]]a doğru yürüşə başladı. Nadir şahın Türküstana yürüşü yerli xalqlar tərəfindən çox sevinclə qarşılandı. Hətta bəzi qala qapıları yerli insanlar tərəfindən Nadir şahın qoşunlarının üzünə açılırdı. Nadir şahın əzəməti və qurduğu dövlətin ənənələri və ciddi qayda-qanunları Orta Asiyanın Türküstan ərazisində olan parçalanmış xanlıqlara bir nümunə idi. Həmçinin həmin dövrdə Rusiya dövləti Türküstanı, Buxara şəhərini və ətraf əraziləri ələ keçirtmək niyyətində idi. Nadir şah da Rusiyanın bu niyyətlərinin qarşısını almaq üçün Türküstana girməyi qət etdi. O, tezliklə Türküstan ərazisini, Bərx qalasını və Buxara şəhərini ələ keçirtdi. Hətta Nadir şah Amudəryanı keçmək üçün 1100 ədəd kiçik gəmi düzəltdirmişdi. Həmin gəmilərin hər birinin 3 tona qədər yük götürmək imkanı var idi. Tezliklə Nadir şahın qoşunları 1740-cı ilin 20 avqust tarixində Kərki məntəqəsinə daxil oldular. Burada Nadir şaha məlumat verdilər ki, Türkmən və Özbək tayfaları Cərco şəhərində toplaşıblar və ona müqavimət göstərmək istəyirlər. Lakin Nadir şahın qoşunlarının yaxınlaşdığını eşitdikləri üçün özbək və türkmən qoşunları tez qaçaraq dağılışdılar. Nadir şah tezliklə bütün Türküstanı öz imperiyasına birləşdirdi. Türküstan xanı Əbülfəzl Əmir Teymura məxsus olan qılıncı, Çingiz xana məxsus olan dəbilqə və zirehi, bundan əlavə, çoxsaylı hədiyyələri, eyni zamanda, bütün xəzinəsini Nadir şaha hədiyyə etdi. Nadir şah da, öz növbəsində, Hindistandan gətirdiyi qiymətli hədiyyələrdən Əbülfəzl xanı və ona tabe olan digər əyyanları mükafatlandırdı. Əbülfəzl xan ilə barışıq sazişi əldə edildikdən sonra Nadir şah Əbülfəzl xanı yenidən Türküstan xanı elan etdi. Nadir şah 1740-cı ilin 17 oktyabr tarixində Türküstanın şahlıq tacını ona qaytardı. Türküstanın bütün vilayətlərinə fərman göndərildi. Nadir şaha itaəti qəbul edən yerli hakimlər öz vəzifələrində saxlanıldı. Əbülfəzl xan ona göstərilən bu iltifatın əvəzində qızlarından birini Rzaquluya, birini isə Əliqulu xana ərə verməyi ehtiva etdi (Tarixdə bu da məlumdur ki, Əbülfəz xanın qızını almaqdan Rzaqulu xan imtina etdikdə, qohumluğuna söz verdiyinə görə Nadir şah belə olan halda onun qızı ilə özü nikaha girdi). Nadir şah Əbülfəz xanın Türküstanın yenidən xanı seçilməsi ilə bağlı da təmtəraqlı ziyafət təşkil etdi. Tezliklə Buxara, Səmərqənd istiqamətində olan ərazilər də könüllülük əsasında Nadirin hakimiyyətini qəbul etdilər. Nadir şah tezliklə Xivədə, Xarəzmdə öz hakimiyyətini bərqərar etdi. Az bir müddət ərzində həmin ərazilərdə idarəçilik məsələlərini tənzimlədi. Xeyli sayda qoşun topladı və yenidən Kelata geri çəkildi. Kelatda özünə böyük bir məqbərə tikilməsi üçün göstəriş verdi. Tezliklə Kabul ətrafını tamamilə öz nəzarətinə keçirtdi. Birmənalı olaraq, artıq əfqan tayfalarının aramsız hücumlarının qarşısı alındı. Nadir şahın Türküstana hərbi yürüşünün bir səbəbi də Türküstan ərazisi də daxil olmaqla, özbək torpaqları olan Buxara, Daşkənd və Səmərqənd şəhərlərini tutduqdan sonra Çinə hücum edərək Çin dövlətində olan türk-uyğur tayfalarını öz əraziləri ilə birləşdirmək idi. Bu plan həyata keçirildiyi təqdirdə Nadir şahın böyük bir "Turan imperiyası" yaratmaq niyyətində olduğu bəlli olurdu. Həmçinin Rusiya dövlətinin şimal-şərq sərhədlərinə doğru irəliləməsinin qarşısını almaqdan ötrü Türküstana girməyi qətiləşdirdi. Hindistan yürüşünün yorğunluğunu çıxartmadan iki ildən çox uzaq düşdüyü ölkəsinin daxili problemlərinə lazımi vaxt ayırmadan, hətta çox sevdiyi qardaşı İbrahim xanın qisasını almaq üçün Dağıstana hücum etmədən Türküstana yürüşün başlanmasının əsas səbəbləri Rusiya imperiyasının Orta Asiyaya hücumlarının qarşısını almaq idi. Nadir şah Buxara şəhəri istiqamətində hücuma keçib İlbas xanın güclü müqavimətinə rast gəldi, lakin İlbas xan da Nadir şahın qoşunlarına tab gətirməyərək ona təslim oldu. Nadir şah İlbas xanı da əfv edərək onu Xarəzm hakimi kimi saxlamaq istədi, lakin İlbas xan onun elçilərini qətlə yetirdiyinə görə İlbas xanı və onunla birgə 20 nəfər əyanın öldürülməsini əmr etdi. Nadir şah Çingiz xanın nəslindən olan Məhəmməd xanın nəvəsi Tahir xanı Xarəzm şəhərinə hakim təyin etdi. Qazax valisi Əbülxeyr də Xivə şəhərinə gəlib Nadir şaha təslim oldu. Nadir şah tezliklə bütün Orta Asiyanı öz Əfşar imperiyasına qata bildi. Rus qoşunlarının bura girməsinin qarşısını aldı. Nadir şah Hindistanı və Orta Asiyanı fəth etdikdən sonra İranın Məşhəd şəhərinə qayıtdı. Daxili idarəçilik və qoşunların nizamlanması ilə məşğul oldu. Türküstanın fəthindən sonra qardaşı İbrahimin qisasını almaqdan ötrü Dağıstana yürüş etməli idi. Həmçinin bu yürüş İbrahim xanın qisasının alınmasından başqa rus qoşunlarının Şimali Qafqaza və Dağıstana girməsinin qarşısını almaq xarakteri daşıyırdı. Nadir şah Rzaqulu Mirzə ilə İmamqulu Mirzəni özü ilə Dağıstan yürüşünə apardı. Tutduğu ölkələrdə silahlı qarnizonlar saxlayan Nadir şah 1741-ci ildə Dağıstan üzərinə yeriyir. Məsələ burasında idi ki, Nadir Hindistanda ikən, Dağlı xalqları tabelikdən çıxmışdılar. Üstəlik onların dəstələri tez-tez Kaxetiya, Dərbənd, Car-Balakən və Şamaxı vilayətləri üzərinə hücuma keçirdilər. 1738-ci ildə Manik kəndi yaxınlığında baş verən döyüşdə Nadir şahın qardaşı İbrahim xanın qoşunları dağlıların birləşmiş orduları tərəfindən məğlubiyyətə uğradılmış, İbrahim xan və Gəncə şəhər bəylərbəyi Uğurlu xan Qacar da öldürülmüşdü. Nadir şah özü də Dağıstanda inadlı müqavimətlə qarşılaşır. Lakin hər halda 1743-cü ilin əvvəllərində bir neçə qələbə qazanır. Görünür, Nadir şah Dağıstanda üzləşdiyi çətinliklərdən sonra özünü sındırmamaq üçün üzərində öz adı həkk olunmuş pul da buraxdırır. Lakin hər halda o, Dağıstandan geri çəkilməli olur. === Əfşar imperiyası ilə Osmanlı imperiyası arasında olan siyasi-hərbi vəziyyət === Dağıstanda zəifləmiş nüfuzunu bərpa etmək məqsədilə Nadir şah vaxt itirmədən Osmanlı imperiyası ilə müharibəyə girir. Burada döyüşlər Ərəb İraqını ələ keçirmək üçün aparılır. Lakin bu dəfə də döyüşlər gah bu, gah da o biri tərəfin üstünlüyü ilə keçir, qələbə qazanılmır. Bir səbəb də bu idi ki, Nadir şah öz əleyhinə qalxmış üsyanları yatırmaqdan ötrü qoşununun bir hissəsini İrana və onun ətrafındakı ölkələrə göndərmişdi. 1746-cı ildə Nadir şahın Osmanlı İmperiyası ilə bağladığı sülh müqaviləsinə görə, köhnə sərhədlər saxlanılırdı. Elə bu illərdə Nadir şah Bəhreyn, Oman və Maskat şəhərləri üzərinə hərbi yürüşlər də keçirir. Ölkənin paytaxtını talan edilmiş İsfahan şəhərindən Məşhəd şəhərinə köçürür və bu şəhərin yaxınlığındakı dağın başında özünə "Kelat qalası" adlı bir qala qurdurur. Nadir şah xəzinəsini burada saxlayırdı. Qalanın tikilməsi ağlagəlməz çətinliklər yaradır. Azərbaycan kəndliləri buraya 10 tonlarla ağırlıqda olan mərmər təbəqələr gətirirdilər. == Ordusu == [[Fayl:Nader Shah Statue in Mashhad.jpg|244x244px|right|thumb|Nadir şahın [[Məşhəd|Məşhəd şəhərindəki]] heykəli.]] Eyni zamanda, Nadir şah Fars körfəzində və Xəzər dənizində donanma yaradılması işinə başlayır. Bununla da ordusunu yenidən qurmaq fikrinə düşür. Hər iki məqsədlə Avropa ölkələrindən mütəxəssislər gətirilir. Onun ordusunda artilleri, yə tüfəngçil və ağır muşketlərlə silahlanmış piyada döyüşçüləri mühüm yer tuturdu. Yeni toplar, mortiralar (qısa lüləli toplar) və nüvələr tökməkdən ötrü İranın Məşhəd şəhərində möhkəmləndirilmiş mərkəz yaradılmışdı. Artilleriya və top sınaqları, topçuların və artilleriyaçıların hazırlığı burada keçirilirdi. Bütün bunlar Nadir şahın gələcək qələbələri naminə edilirdi. Onun geniş planları vardı. O, Xəzər dənizi boyundakı bütün torpaqları zəbt etmək, Çini də tutmaqla nəhəng bir dövlət yaratmaq arzusunda idi. Ancaq onun planları həyata keçmədi.<ref>''Əfqan Arası və Zənd və Əfşar sülalələri'', Kamran Scot Aghaie, ''İran Tarixinin Oksford Əl Kitabı'', ed. Touraj Daryaee, (Oxford University Press, 2012),</ref> Onun apardığı mərkəzləşdirmə siyasəti feodal əyanlarının maraqlarına toxunurdu. ''1741''-ci ildə Mazandaran meşələrindən keçərkən, Nadir şaha sui-qəsd olur. Bundan sonra, Dağıstandakı uğursuzluqlar və 1743–1747-ci illərin üsyanlar dalğası başlayır. Bütün bunlar Nadir şahı qəzəbləndirir və o, kütləvi cəza tədbirlərinə başlayır. == Ölümü == [[Fayl:Nader shah and his sons.jpg|thumb|Nadir şah və oğulları]] 1747-ci ilin 19 iyun tarixində, bazar günü gecə saatlarında Xəbuşan yaxınlığındakı Fəthabadda qurulan düşərgədə Məhəmməd bəy Qacar İrəvani, Musa bəy Əmirli Əfşar və Qoca bəy Kəndirli Əfşar Saleh xan Qırxlının, keşikçibaşı Məmmədqulu xan Əfşarın və bir sıra digər keşikçilərin dəstəyi ilə gecəyarı Nadir şahın çadırına daxil oldular. Nadir şah həmin gecə arvadlarından Məhəmməd Həsən xanın qızı Sitarənin (Cukinin) çadırında yatmışdı. Sui-qəsdçilər Nadir şahın hansı çadırda yatdığını öyrənərək gözətçini boğdular və Sitarənin çadırına daxil oldular. Nadir şahın zəhmli üzünü gördükdə qorxu onları elə bürüdü ki, onlar qapıdan içəri girməyə cəsarət etmədilər. Amma Məmmədqulu xan və Saleh xan çadırı xəncərlə cırdılar, beləliklə, bir neçə nəfər içəri daxil oldu. Nadir şah yerindən atılıb Saleh xanı görən kimi, onu söydü. Qılıncı çəkib onu qovdu və onlardan ikisini qılıncı ilə vurdu. Bu vaxt ayağı çadırın ipinə ilişib yıxıldı. Ayağa qalxana qədər Saleh xan onun kürəyinə bir qılınc vurdu. Bu zaman [[Məmmədqulu xan]] gələrək əzəməti göylər qədər olan, qüdrəti aləmə sığmayan Nadir şahı qətlə yetirdi. == Şəxsiyyəti == Mənbələrin və tarixi ədəbiyyatın araşdırılması bütün aydınlığı ilə sübut edir ki, Nadir şah orta əsrlər hərb tarixinin ən parlaq simalarından biridir. O, bəşər tarixinin [[Makedoniyalı İsgəndər]], [[Əmir Teymur]] kimi sərkərdələrinin Asiyadakı uğurlarını təkrar edərək özünə Asiyanın sonuncu böyük fatehi kimi bir ad qazanmışdı. Bu insanın heyrət doğuracaq fəaliyyəti elə indinin özündə də hərb işinin davamçılarının heyranlıqla öyrəndiyi və müraciət etdiyi qiymətli bir hərbi mirasdır. Nadir şah fatehlik və sərkərdəlik əzəməti ilə hərbə yeni məzmun gətirən bir şəxsiyyətdir. O, məğlubedilməzlik simvoluna çevrilməklə hərbi peşəkarlığı ən yüksək zirvəyə çatdıra bildi. Nadir şah üçün mümkünsüz olan bir hərbi tapşırıq yox idi. Hətta insan zəkasının təsəvvür edə bilməyəcəyi qərarları qəbul edərək onların icrasında çox böyük məharət, ustalıq və əzmkarlıq nümayiş etdirən Nadir şah müasirləri üçün əlçatmaz olan məqsədlərə çox asanlıqla çatırdı. Məhz bunun nəticəsi idi ki, Nadir şah [[Səfəvilər|Səfəvi dövlətinin]] az qala yarıya qədər əldən getmiş ərazilərini geri qaytardı, Yaxın Şərqi öz imperiyasına qatmış Osmanlı dövlətinin hərb maşınının qarşısını saxladı, sürətlə güclənməkdə olan Rusiya dövlətini onunla hesablaşmağa məcbur etdi. Bundan əlavə, Hindistanı, Əfqanıstanı və Türküstanı fəth edərək özünün yeni [[Əfşar imperiyası]]nı yaratdı. O, özünü [[Çingiz xan]]ın və Əmir Teymurun davamçısı kimi görürdü<ref>Zeeshan Khan (23 may 2016). Right to Passage: Travels Through India, Pakistan and Iran. SAGE Publications. p. 258</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{s-start}} {{s-hou|[[Əfşar boyu]]||6 avqust 1698||20 iyun 1747}} {{s-mil}} {{s-bef|sələf=[[Məhəmməd xan Abdallu]]}} {{s-ttl|titul=[[Qorçubaşı]](قورچی‌باشی)|illər=1726-1730}} {{s-aft|xələf=[[Məhəmməd Rza]]}} {{s-reg|}} {{s-bef|sələf=yoxdur}} {{s-ttl|titul=[[Fayl:Heraldic Royal Crown (Common).svg|50px]]<br>[[Səfəvilər]]in [[Regent|Naibus-Səltənə]]si(نایب‌السلطنه)|illər=1732-1736}} {{s-aft|xələf=[[Rzaqulu mirzə Avşar]]}} {{s-bef|rows=3|sələf=[[Əfşarlar imperiyası]]nı qurdu}} {{s-ttl|rows=5|titul=[[Fayl:Lion and Sun Emblem of Persia.svg|50px]]<br>[[Əfşarlar imperiyası]](افشاریان) [[Şah]]ı|illər=1736-1747}} {{s-aft|xələf=[[Adil şah]] (Varisi)}} {{s-aft|xələf=[[Azərbaycan xanlarının siyahısı|Azərbaycan xanları]]}} {{s-aft|xələf=[[Kərim xan Zənd]]<br>([[Zəndlər]] hakimi)}} {{s-bef|rows=2|sələf=[[III Şah Abbas]]<br>([[Səfəvilər]] [[şah]]ı)}} {{s-aft|xələf=[[Əhməd şah Dürrani]]<br>([[Dürranilər İmperiyası|Dürranilər]] hakimi)}} {{s-aft|xələf=[[Məhəmmədhəsən xan Qovanlı-Qacar|Məhəmmədhəsən xan Qacar]]<br>([[Qacar dövləti|Qacarlar]], [[Astrabad]] hakimi)}} {{s-end}} {{Xarici keçidlər}} {{Azərbaycandakı şəhərlərin qurucuları}} [[Kateqoriya:Nadir şah Əfşar| ]] [[Kateqoriya:Türk hökmdarlar]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlı dövlət xadimləri]] [[Kateqoriya:Öldürülmüş hökmdarlar]] [[Kateqoriya:Əfşar şahları]] [[Kateqoriya:Əfşarlar imperiyası]] [[Kateqoriya:Səfəvi vəzirləri]] [[Kateqoriya:Səfəvi dövlətinin baş vəzirləri]] [[Kateqoriya:Qorçubaşılar]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlı generallar]] [[Kateqoriya:XVIII əsrdə öldürülən monarxlar]] [[Kateqoriya:Səfəvi sərkərdələri]] [[Kateqoriya:İran siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:İranın dövlət başçıları]] [[Kateqoriya:İranlı keçmiş müsəlmanlar]] pzwn7flt0uppmzrufyud0v1m0o3izsu 0 70083 8985805 1622357 2026-07-02T11:18:41Z Xqbot 6962 Bot: İkiqat yönləndirmənin düzəldilməsi → [[Sif]] 8985805 wikitext text/x-wiki #İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Sif]] 43rcz942i8ki0lfqffgmrynq5u1ne5m 0 72747 8985503 8969609 2026-07-01T22:00:11Z InternetArchiveBot 179784 5 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985503 wikitext text/x-wiki {{Vəzifəli şəxs}} '''Benjamin Franklin''' (17 yanvar 1706, Boston, Massaçusets körfəzi koloniyası – 17 aprel 1790, Filadelfiya, Pensilvaniya) — [[ABŞ]] [[dövlət xadimi]], [[diplomat]], [[alim]], [[İxtiraçı|ixtiraçı]], [[yazıçı]], [[naşir]], [[Mətbəə|mətbəəçi]] və siyasi [[filosof]]. O, [[Amerika Birləşmiş Ştatlarının qurucu ataları|ABŞ-ın qurucu ataları]]ndan biri, [[ABŞ İstiqlal Bəyannaməsi]]nin hazırlanmasında iştirak etmiş şəxslərdən və sənədi imzalayanlardan biri olmuşdur.<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |last=Wood |first=Gordon S. |title=Benjamin Franklin |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |year=2021}}</ref><ref name="Morris">{{cite book |last=Morris |first=Richard B. |title=Seven Who Shaped Our Destiny: The Founding Fathers as Revolutionaries |url=https://archive.org/details/worthingtonindep0000wort |location=New York |publisher=Harper & Row |year=1973 |isbn=978-0-06-090454-8}}</ref> Franklin həmçinin ABŞ-ın ilk baş poçtmeysteri kimi fəaliyyət göstərmişdir.<ref name="USPS">{{cite web |title=Benjamin Franklin, Postmaster General |publisher=United States Postal Service |url=https://about.usps.com/who-we-are/postal-history/pmg-franklin.pdf |access-date=29 may 2021 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://about.usps.com/who-we-are/postal-history/pmg-franklin.pdf |url-status=live }}</ref> Franklin [[Filadelfiya|Filadelfiyada]] mətbəəçi və qəzet [[naşir|naşiri]] kimi tanınmış, ''The Pennsylvania Gazette'' qəzetini nəşr etmiş və "Richard Saunders" təxəllüsü ilə ''Poor Richard's Almanack'' adlı almanaxı buraxmışdır.<ref name="Brands">{{cite book |last=Brands |first=H. W. |title=The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin |publisher=Knopf Doubleday Publishing |year=2010 |isbn=978-0-307-75494-3}}</ref><ref name="Goodrich">{{cite book |last=Goodrich |first=Charles A. |title=Lives of the Signers to the Declaration of Independence |url=https://archive.org/details/livesofsignersto00good |publisher=W. Reed & Company |year=1829}}</ref> O, [[elektrik|elektriklə]] bağlı tədqiqatları, [[İldırım ötürücü|ildırımötürən]], bifokal eynək və [[Şüşə armonika|şüşə armonikası]] kimi ixtiraları ilə də tanınır.<ref name="FranklinInstitute">{{cite web |title=Benjamin Franklin and His Inventions |publisher=The Franklin Institute |url=https://fi.edu/ |access-date=2026-05-22 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228060150/https://www.fi.edu/ |url-status=live }}</ref> Siyasi fəaliyyətində Franklin Amerika koloniyalarının birliyini müdafiə etmiş, [[Birləşmiş Krallıq|Böyük Britaniya]] parlamentinin koloniyalarla bağlı siyasətinə qarşı çıxmış və [[Amerika inqilabı]] dövründə [[Fransa]] ilə münasibətlərin qurulmasında mühüm rol oynamışdır.<ref name="Britannica" /> 1785–1788-ci illərdə Pensilvaniyanın prezidenti olmuşdur. Həyatının erkən dövrlərində kölə sahibi olsa da, sonradan quldarlığa qarşı mövqe tutmuş və abolisionist fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.<ref name="Nash">{{cite journal |last=Nash |first=Gary B. |title=Franklin and Slavery |year=2006}}</ref> == Həyatı == === Erkən həyatı və ailəsi === Benjamin Franklinin [[ata|atası]] Cozaya Franklin [[İngiltərə|İngiltərənin]] Northemptonşir qraflığındakı Ekton kəndində doğulmuşdu. O, [[şam]] və [[sabun]] [[İstehsalat|istehsalı]] ilə məşğul olurdu.<ref name="Huang">{{cite journal |last=Huang |first=Nian-Sheng |title=Franklin's Father Josiah: Life of a Colonial Boston Tallow Chandler, 1657–1745 |journal=Transactions of the American Philosophical Society |year=2000 |volume=90 |issue=3 |pages=i–155 |doi=10.2307/1586007}}</ref> Franklinin [[ana|anası]] Abiya Folger Nantaketdə anadan olmuşdu. Coza Franklinin iki arvaddan ümumilikdə on yeddi övladı olub. Benjamin Franklin onun Abiya Folgerdən olan səkkizinci uşağı idi.<ref name="FranklinFAQ">{{cite web |title=Benjamin Franklin FAQ |publisher=The Franklin Institute |url=https://fi.edu/en/science-and-education/benjamin-franklin/faq |access-date=16 dekabr 2025}}</ref> === Uşaqlığı və təhsili === Franklin 1706-cı il yanvarın 17-də [[Boston]] şəhərində doğulmuş və Old South Meeting House kilsəsində [[vəftiz]] edilmişdir. Atası onun [[Din xadimi|ruhani]] olmasını arzulasa da, ailənin maddi imkanları Benjaminin uzunmüddətli [[təhsil]] almasına imkan verməmişdir.<ref name="Autobiography">{{cite book |last=Franklin |first=Benjamin |title=Autobiography of Benjamin Franklin |publisher=Macmillan |year=1901}}</ref> O, Boston Latin School məktəbində oxumuş, lakin təhsilini başa vurmamışdır. Franklin sonrakı biliklərini əsasən müstəqil mütaliə yolu ilə əldə etmişdir.<ref name="Autobiography" /> On iki yaşında Franklin böyük qardaşı Ceyms Franklinin yanında mətbəəçilik üzrə şagirdliyə başlamışdır. Qardaşı 1721-ci ildə ''The New-England Courant'' qəzetini təsis etmişdi. Franklin bu qəzet üçün "Silence Dogood" təxəllüsü ilə yazılar göndərmiş, həmin yazılar oxucular arasında maraq doğurmuşdur.<ref name="Bernhard">{{cite book |last=Bernhard |first=J. |title=Porcupine, Picayune, & Post: How Newspapers Get Their Names |url=https://archive.org/details/porcupinepicayun00bern_0 |publisher=University of Missouri Press |year=2007 |isbn=978-0-8262-6601-9}}</ref> === Filadelfiya və London dövrü === Franklin 17 yaşında [[Boston|Bostondan]] ayrılaraq [[Filadelfiya]]ya getmişdir. Burada bir neçə mətbəədə çalışdıqdan sonra Pensilvaniya [[qubernator|qubernatoru]] [[Vilyam Tomson (Lord Kelvin)]] təşviqi ilə [[London|Londona]] yollanmışdır. Keyt ona Filadelfiyada yeni mətbəə qurmaq üçün dəstək vəd etsə də, bu vədlər gerçəkləşməmişdir. Franklin Londonda mətbəəçi kimi işləmiş, 1726-cı ildə isə Tomas Denhemin köməyi ilə Filadelfiyaya qayıtmışdır.<ref name="VanDoren">{{cite book |last=Van Doren |first=Carl |title=Benjamin Franklin |year=1945}}</ref> === Junto və kitabxana təşəbbüsü === 1727-ci ildə Franklin Filadelfiyada ''Junto'' adlı müzakirə qrupu yaratmışdır. Bu qrup ictimai, siyasi, fəlsəfi və gündəlik həyatla bağlı məsələləri müzakirə edən sənətkar və tacirlərdən ibarət idi.<ref name="Mumford">{{cite journal |last=Mumford |first=Michael D. |title=Social innovation: ten cases from Benjamin Franklin |url=https://archive.org/details/creativity-research-journal_2002_14_2/page/253 |journal=Creativity Research Journal |year=2002 |volume=14 |issue=2 |pages=253–266 |doi=10.1207/S15326934CRJ1402_11}}</ref> Qrup üzvlərinin kitablara çıxışını asanlaşdırmaq üçün Franklin abunə əsaslı kitabxana ideyasını irəli sürmüşdür. Bu təşəbbüs sonradan Filadelfiya Kitabxana Şirkətinin yaranmasına gətirib çıxarmışdır.<ref name="Korty">{{cite journal |last=Korty |first=Margaret Barton |title=Benjamin Franklin and Eighteenth-Century American Libraries |journal=Transactions of the American Philosophical Society |year=1965 |volume=55 |issue=9 |pages=1–83 |doi=10.2307/1006049}}</ref> == Nəşriyyat və yazıçılıq fəaliyyəti == Franklin 1728-ci ildə Hyu Mereditlə birlikdə Filadelfiyada mətbəə qurmuşdur. 1729-cu ildə ''The Pennsylvania Gazette'' qəzetini nəşr etməyə başlamış və qəzet qısa müddətdə koloniyalarda nüfuzlu nəşrlərdən birinə çevrilmişdir.<ref name="Brands" /> Franklin qəzetdən ictimai islahatlar, şəhər həyatı və koloniyaların problemləri barədə fikirlərini yaymaq üçün istifadə etmişdir. 1732-ci ildə Franklin "Richard Saunders" [[təxəllüs|təxəllüsü]] ilə ''Poor Richard's Almanack'' almanaxını nəşr etməyə başlamışdır. [[Almanax|Almanaxda]] təqvim məlumatları, məsləhətlər, [[Aforizm|aforizmlər]] və gündəlik həyatla bağlı müşahidələr yer alırdı.<ref name="Goodrich" /> Bu nəşr Franklinin geniş oxucu kütləsi arasında tanınmasına mühüm təsir göstərmişdir. Franklin həmçinin Amerika koloniyalarında [[Alman dili|almandilli]] nəşrlərin çapı ilə məşğul olmuş, müxtəlif dini və ictimai məzmunlu kitablar nəşr etmişdir.<ref name="Frantz">{{cite journal |last=Frantz |first=John B. |title=Franklin and the Pennsylvania Germans |journal=Pennsylvania History |year=1998 |pages=21–34}}</ref> == İctimai fəaliyyəti == Franklin Filadelfiyanın ictimai həyatında fəal rol oynamışdır. 1736-cı ildə o, şəhərin ilk könüllü yanğınsöndürmə birliklərindən biri olan Union Fire Company təşkilatının yaradılmasına kömək etmişdir.<ref name="Burt">{{cite book |last=Burt |first=Nathaniel |title=The Perennial Philadelphians: The Anatomy of an American Aristocracy |url=https://archive.org/details/perennialphilade0000burt_b4a7 |publisher=[[Pensilvaniya Ştat Universiteti Nəşriyyatı|University of Pennsylvania Press]] |year=1999 |isbn=978-0-8122-1693-6}}</ref> 1743-cü ildə Franklin Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin yaradılmasında iştirak etmişdir. Cəmiyyət alimlərin kəşf və nəzəriyyələrini müzakirə etməsi üçün nəzərdə tutulmuşdu.<ref name="Britannica" /> O, həmçinin Filadelfiyada təhsil müəssisəsinin yaradılması ideyasını irəli sürmüş, bu təşəbbüs əsasında Akademiya və Filadelfiya Kolleci fəaliyyətə başlamışdır. Bu qurum sonradan [[Pensilvaniya Universiteti|Pensilvaniya Universitetinin]] formalaşmasında əsaslardan biri olmuşdur.<ref name="Montgomery">{{cite book |last=Montgomery |first=Thomas Harrison |title=A History of the University of Pennsylvania from Its Foundation to A.D. 1770 |publisher=George W. Jacobs & Co. |year=1900}}</ref> 1751-ci ildə Franklin həkim Tomas Bond ilə birlikdə Pensilvaniya Xəstəxanasının yaradılması üçün təşəbbüs göstərmişdir.<ref name="PennMedicine">{{cite web |title=In the Beginning – The Story of the Creation of the Nation's First Hospital |publisher=Penn Medicine |url=https://www.uphs.upenn.edu/paharc/features/creation.html |access-date=2026-05-22 |archive-date=2002-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021015112900/http://www.uphs.upenn.edu/paharc/features/creation.html |url-status=live }}</ref> 1752-ci ildə isə o, Filadelfiya Contributionship adlı yanğından sığorta təşkilatının yaradılmasında iştirak etmişdir.<ref name="SmithsonianFire">{{cite news |last=Landers |first=Jackson |title=In the Early 19th Century, Firefighters Fought Fires ... and Each Other |work=Smithsonian |date=27 sentyabr 2016}}</ref> == Poçt xidməti == Franklin 1737-ci ildə Filadelfiyanın poçtmeysteri təyin edilmişdir. 1753-cü ildə isə [[Vilyam Hartnell|Vilyam Hartnellə]] birlikdə Britaniya Şimali Amerikasının müavin baş poçtmeysteri olmuşdur.<ref name="USPS" /> Bu vəzifədə o, poçt sisteminin hesablaşma qaydalarını və çatdırılma sürətini yaxşılaşdırmışdır. 1775-ci il iyulun 26-da İkinci Kontinental Konqres ABŞ Poçt Xidmətinin əsasını qoymuş və Franklini ilk baş poçtmeyster təyin etmişdir.<ref name="SmithsonianPost">{{cite web |title=William Goddard and the Constitutional Post |publisher=Smithsonian National Postal Museum |url=https://postalmuseum.si.edu/exhibition/out-of-the-mails-hugh-finlays-journey/william-goddard%E2%80%99s-constitutional-post |access-date=2026-05-22 |archive-date=2025-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226102151/https://postalmuseum.si.edu/exhibition/out-of-the-mails-hugh-finlays-journey/william-goddard%E2%80%99s-constitutional-post |url-status=live }}</ref> == Elmi fəaliyyəti və ixtiraları == Franklin XVIII əsrdə elektrik hadisələrinin öyrənilməsi ilə məşhurlaşmışdır. O, elektriklə bağlı təcrübələr aparmış və ildırımın elektrik təbiətli hadisə olduğunu göstərməyə çalışmışdır.<ref name="FranklinInstitute" /> Franklinin elmi fəaliyyəti Amerika Maarifçiliyinin mühüm nümunələrindən biri sayılır.<ref name="Britannica" /> Franklinin adı bir sıra ixtira və texniki yeniliklərlə bağlıdır. Bunlara ildırımötürən, bifokal eynək, Franklin sobası və şüşə harmonikası daxildir.<ref name="FranklinInstitute" /> O, həmçinin Qolfstrim cərəyanının öyrənilməsi və xəritələşdirilməsi ilə məşğul olmuşdur.<ref name="Britannica" /> == Siyasi fəaliyyəti == Franklin Pensilvaniya koloniyasında siyasi fəaliyyətə 1730-cu illərdə başlamışdır. O, əvvəlcə Pensilvaniya Məclisinin katibi olmuş, sonradan isə məclis üzvü seçilmişdir.<ref name="NPS">{{cite web |title=Signers of the Declaration: Benjamin Franklin |publisher=National Park Service |url=https://www.nps.gov/parkhistory/online_books/declaration/bio11.htm}}</ref> 1754-cü ildə Franklin Olbani Konqresində Pensilvaniya nümayəndə heyətinə rəhbərlik etmişdir. O, koloniyaların daha sıx birləşməsi üçün Olbani Birlik Planını təklif etmişdir.<ref name="Albany">{{cite web |title=Union: Joseph Galloway, Plan of Union |publisher=University of Chicago Press |url=https://press-pubs.uchicago.edu/founders/documents/v1ch7s3.html |access-date=2026-05-22 |archive-date=2026-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422220604/https://press-pubs.uchicago.edu/founders/documents/v1ch7s3.html |url-status=live }}</ref> Plan qəbul edilməsə də, sonrakı Amerika siyasi düşüncəsinə təsir göstərmişdir. Franklin 1757-ci ildə Pensilvaniya Məclisi tərəfindən Londona koloniyanın nümayəndəsi kimi göndərilmişdir. O, burada Pensilvaniyanın mülkiyyətçi ailəsi olan Penn ailəsinin siyasi səlahiyyətlərinə qarşı çıxmışdır.<ref name="VanDoren" /> Sonrakı illərdə Franklin Böyük Britaniya parlamentinin koloniyalara münasibətdə siyasətini tənqid etmiş və Möhür Aktının ləğvi uğrunda fəaliyyət göstərmişdir.<ref name="Britannica" /> == Amerika inqilabı və diplomatik fəaliyyəti == Franklin [[Amerika inqilabı]] dövründə [[Kolonializm|koloniyaların]] müstəqillik hərəkatının aparıcı simalarından biri olmuşdur. O, 1776-cı ildə [[ABŞ İstiqlal Bəyannaməsi|ABŞ İstiqlal Bəyannaməsini]] hazırlayan Komitə beşliyinin üzvlərindən biri idi və bəyannaməni imzalamışdır.<ref name="Morris" /> 1776-cı ildə Franklin [[Fransa|Fransaya]] diplomatik missiyaya göndərilmişdir. Onun Fransadakı fəaliyyəti ABŞ ilə [[Fransa tarixi|Fransa]] arasında münasibətlərin inkişafına və [[Amerika inqilabı|Amerika inqilabına]] Fransa dəstəyinin təmin edilməsinə mühüm töhfə vermişdir.<ref name="Britannica" /> Franklin 1783-cü ildə [[Birləşmiş Krallıq|Böyük Britaniya]] ilə [[Paris]] müqaviləsinin hazırlanmasında iştirak etmişdir. Bu müqavilə Amerika istiqlal müharibəsinin başa çatmasında əsas sənəd olmuşdur.<ref name="Morris" /> 1785-ci ildə Franklin [[ABŞ|ABŞ-yə]] qayıtmış və 1785–1788-ci illərdə [[Pensilvaniya|Pensilvaniyanın]] [[prezident|prezidenti]] vəzifəsində çalışmışdır.<ref name="Britannica" /> O, həmçinin [[ABŞ Konstitusiyası|ABŞ Konstitusiyasının]] hazırlanması prosesində iştirak etmiş və Konstitusiyanı imzalayan şəxslərdən biri olmuşdur.<ref name="Morris" /> == Şəxsi həyatı == Franklin gənc yaşlarında Debora Rid ilə tanış olmuşdur. Debora Rid başqa bir şəxslə evlənsə də, həmin nikah faktiki olaraq dağılmışdı. Franklin və Debora 1730-cu ildən etibarən rəsmi kilsə nikahı olmadan birlikdə yaşamışlar.<ref name="Chylinska">{{cite journal |last=Chylinska |first=Bozenna |title=The Colonial American Working Wife and Her Dear and Loving Husband Absent upon Some Employment: Deborah and Benjamin Franklin's Married Life |journal=Polish Journal for American Studies |year=2015}}</ref> Franklinin Uilyam Franklin adlı nikahdankənar oğlu var idi. Uilyam Franklin sonradan Nyu-Cersinin son kral qubernatoru olmuşdur.<ref name="Skemp">{{cite journal |last=Skemp |first=Sheila L. |title=William Franklin: His Father's Son |journal=Pennsylvania Magazine of History and Biography |year=1985 |volume=109 |issue=2 |pages=145–178}}</ref> Benjamin və Debora Franklinin Frensis Folcer Franklin adlı oğlu və Sara Franklin Beç adlı qızı olmuşdur.<ref name="Tise">{{cite book |last=Tise |first=Larry E. |title=Benjamin Franklin and Women |publisher=Pennsylvania State University Press |year=2000 |isbn=0585382778}}</ref> Frensis uşaq yaşlarında çiçək xəstəliyindən vəfat etmişdir.<ref name="Tise" /> Amerika inqilabı zamanı Franklin ilə oğlu Uilyamın münasibətləri siyasi səbəblərə görə pozulmuşdur. Uilyam Britaniya kralına sadiq qalmış, Benjamin Franklin isə müstəqillik tərəfdarı olmuşdur.<ref name="Skemp" /> == Quldarlığa münasibəti == Franklin həyatının müəyyən dövründə kölə sahibi olmuş və qəzetində kölə satışı ilə bağlı elanlar dərc etmişdir. Lakin sonrakı illərdə o, quldarlığa qarşı çıxmış və abolisionist fəaliyyətə qoşulmuşdur.<ref name="Nash" /> 1787-ci ildən ölümünə qədər Pensilvaniya Quldarlığın Ləğvi Cəmiyyətinin prezidenti olmuşdur.<ref name="Nash" /> == Ölümü == Benjamin Franklin 1790-cı il aprelin 17-də Filadelfiyada vəfat etmişdir. O, Filadelfiyadakı Christ Church Burial Ground qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.<ref name="Britannica" /> == İrsi == Benjamin Franklin ABŞ tarixinin ən mühüm siyasi və intellektual simalarından biri hesab edilir. O, həm dövlət xadimi, həm alim, həm də ictimai islahatçı kimi Amerika dövlətçiliyinin və Amerika Maarifçiliyinin formalaşmasına təsir göstərmişdir.<ref name="Britannica" /> Franklinin portreti ABŞ-ın 100 dollarlıq əsginası üzərində təsvir edilmişdir. Onun adı ABŞ-də bir çox şəhər, qraflıq, təhsil müəssisəsi və ictimai quruma verilmişdir.<ref name="Britannica" /> == Həmçinin bax == * [[Amerika Birləşmiş Ştatlarının qurucu ataları|ABŞ-ın qurucu ataları]] * [[ABŞ İstiqlal Bəyannaməsi]] * [[Amerika inqilabı]] * [[Pensilvaniya Universiteti]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [https://founders.archives.gov/ Benjamin Franklinin sənədləri] — Founders Online * [https://fi.edu/en/science-and-education/benjamin-franklin Benjamin Franklin] — The Franklin Institute {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:ABŞ şahmatçıları]] [[Kateqoriya:ABŞ-nin qurucu ataları]] [[Kateqoriya:Aforistlər]] [[Kateqoriya:Amerikalı masonlar]] [[Kateqoriya:Elm filosofları]] [[Kateqoriya:Maarifçilik dövrü]] [[Kateqoriya:Sankt-Peterburq Elmlər Akademiyasının fəxri üzvləri]] [[Kateqoriya:Sosial filosoflar]] [[Kateqoriya:Universitet təsisçiləri]] [[Kateqoriya:XVIII əsr ABŞ yazıçıları]] [[Kateqoriya:ABŞ abolisionistləri]] [[Kateqoriya:ABŞ filosofları]] [[Kateqoriya:ABŞ ixtiraçıları]] [[Kateqoriya:ABŞ jurnalistləri]] [[Kateqoriya:Amerika inqilabı]] [[Kateqoriya:Pensilvaniya Universitetinin müəllimləri]] oohmvcabnmuby12173kmp9rj88hectp 4 73763 8985200 8983909 2026-07-01T12:45:32Z Мурад 97 21365 /* Koreyalıların adları. Stil kitabçasına əlavənin qaralaması */ yeni bölmə 8985200 wikitext text/x-wiki {{/Giriş}} <!--Şərhlərinizi bu sətirdən aşağıya qeyd edin.--> == [[Vikipediya:VikiLayihə Azərbaycan mədəniyyəti/Plan]] == Salam. Uzun müddətdir ki, başqa vikilərdə Azərbaycan haqqında yazılmış, ancaq azvikidə olmayan məqalələri yığıram. Əgər kimsə bu məqalələrlə maraqlanar deyə, siyahını burada təqdim edirəm. <small><div style="float:left; width:33%;"> * [[:en:Hassan of Basra]] * [[:ru:Агач-Киши]] * [[:ru:Турки в Азербайджане]] <s>* [[:ru:Пир Ахмедага Баба]]</s> <s>* [[:ru:Сюзьма (танец)]]</s> * [[:en:Sazanda]] <s>* [[:ru:Оджаг]]</s> * [[:ru:Алаверды]] * [[:ru:Севанские рыбаки]] <s>* [[:ru:Хары-бюльбюль 2021]]</s> * [[:en:Hasan-Jalalyan]] * [[:en:The Tale of Aftab (Azerbaijani folktale)]] * [[:ru:Човган на Играх стран СНГ 2025]] * [[:ru:Шейх Алван Ширази]] * [[:ru:Искусство тканья азербайджанских ковров]] </div><div style="float:left; width:33%;"> * [[:en:ISU Junior Grand Prix in Azerbaijan]] * [[:en:Christ the Redeemer Parish]] * [[:en:Bible translations into Azerbaijani]] * [[:en:Hinduism in Azerbaijan]] * [[:en:Sophie Couture]] * [[:ru:Равнинный Карабах]] * [[:en:Pottery in Azerbaijan]] * [[:en:Red Guardian]] * [[:en:Armeno-Tats]] * [[:en:List of city nicknames in Azerbaijan]] * [[:en:Bride kidnapping in Azerbaijan]] * [[:en:Animal welfare and rights in Azerbaijan]] * [[:en:Azerbaijani Gitara]] * [[:en:Archaeological site of Selbir]] * [[:en:Archaeological site of Tava Tepe]] </div><div style="float:left; width:33%;"> * [[:en:History of Tat people]] <s>* [[:en:Azari or the Ancient Language of Azerbaijan]]</s> * [[:en:Judeo-Tat literature]] * [[:en:Bakhtiyar Jalilov]] * [[:en:Elektra King]] * [[:en:Bronze and Iron Age in Azerbaijan]] * [[:en:Azerbaijan in the High Middle Ages]] * [[:ru:Челеби, Фаик]] * [[:en:Archaeological site of Uzun Rama]] * [[:en:UFC on ABC: Hill vs. Rountree Jr.]] <s>* [[:tr:Şirvanlı İsmail Türbesi]]</s> * [[:ru:Золотой петушок]] * [[:ru:Золотой петушок (балет)]] * [[:ru:Золотой петушок (задник декорации Гончаровой к третьему акту балета)]] * [[:ru:Сказка о золотом петушке (мультфильм)]] </div>{{clear}}</small>--[[İstifadəçi:가웨인|가웨인]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:가웨인|müzakirə]]) 05:35, 6 aprel 2026 (UTC) : Hazırda [[Dulusçuluq]] məqaləsinin 95%-i elə Azərbaycanda dulusçuluq ([[:en:Pottery in Azerbaijan]]) haqqındadır. Onu bölmək lazım olacaq. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 09:00, 9 aprel 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ilə razıyam. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 04:39, 26 aprel 2026 (UTC) :@[[İstifadəçi:Arçil xan Günəşsoylu|Arçil xan Günəşsoylu]], belə şeyləri və bu siyahını hansısa müvafiq layihələrin aidiyyəti səhifələrinə əlavə etmək yaxşı olar, orada yaradıldıqca daim qalar, bu isə bir müddət sonra gedəcək arxivə. Yaradıldıqca idarə etmək, yəni xətləmək ya da silmək də asan olar. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 17:27, 28 iyun 2026 (UTC) ::Redaktə: Zatən edilibmiş, onda başlıq açanda və ya dəvət göndərəndə istinad etmək də bir seçim kimi kifayət edə bilər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 17:30, 28 iyun 2026 (UTC) == Adlandırma standartı barədə == Salam. Bizdə "2026 İran müharibəsi", "2024 BMT-nin İqlim Dəyişmələri Konfransı", "2025–2026 İran etirazları" kimi yazılışlar niyə səhv qəbul edilməlidir? Axı "[[2015 Avropa Oyunları]]", "[[2025 MDB Oyunları]]", "[[2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]", "[[2025 WMF Dünya Kuboku]]", "[[2020/2021 UEFA Millətlər Liqası]]", "[[2024/2025 Azərbaycan Kuboku]]" kimi yazılışlar zatən var. İndi "2026 İran müharibəsi" yerinə "İran müharibəsi (2026)" qeyd edəndə o artıq mövzunun adı olmur, olur məqalənin dəqiqləşdirmə ilə adı; mövzu 2026 İran müharibəsidir. Buna görə də, təklif edirəm ki, bir standart yaradaq və bu məqalələri o istiqamətdə səciyyələndirək. Dilçiliklə əlaqəli olduğunu bildiyim @[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]], @[[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] kimi istifadəçilərin fikirləri mənə xüsusilə maraqlıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 05:58, 7 aprel 2026 (UTC) : Salam. Tədbirlər haqqında məqalələrdə mütləq həmin tədbirlərin rəsmi adlarını yazmalıyıq (məs. [[2026 Qış Olimpiya Oyunları]]). Məncə, bu ayrı bir məsələdir. Hadısələrin adlarını isə Azərbaycan dilində ən yayımlanmış adları altında yazmaq daha düzgün olacaq, mötərəzilər isə bu cür dəqiqləşdirmələr üçün qalsın (məs. [[Gəncənin mühasirəsi (1734)]]). {{imzasız|Мурад 97|08:14, 7 aprel 2026}} ::Bəs "2024 BMT-nin İqlim Dəyişmələri Konfransı" o tipdən deyil? Bir qayda hazırlamaq olar; mənbə deyiriksə, konkret 2026 İran müharibəsindən danışsaq, ingiliscə mövzunu "Iran war" və digər formalarda əhatə edən mənbələr də var (təkcə bu məqalə ilə məhdudlaşmır). Əslində tarixi əlavə kimi özümüz qoymalıyıq. Təbii ki, istisnalar da var. Envikidə maraqlanmaq lazımdır bu barədə. Yazılışın dilimizin qaydalarına zidd olub-olmaması barədə konkret bir şey demədiniz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 12:24, 7 aprel 2026 (UTC) ::: Burda qayda pozuntusunu görmürəm (göstərdiyiniz bütün nümunələri nəzərdə tuturam), məncə bu üslub məsələsidir. Qeyd etdiyiniz tədbirin rəsmi adı bu formada verilir: [https://www.un.org/climatesecuritymechanism/en/cop29-climate-and-peace 2024 United Nations Climate Change Conference]. Yəni, "2024 BMT-nin İqlim Dəyişmələri Konfransı" forması daha uyğundur (və bu yenə də hər hansı konkret bir dil qaydası məsələsi ilə yox, tərcümə norması ilə bağlıdır), nəyinki indiki adı ([[BMT-nin İqlim Dəyişmələri Konfransı (2025)]]). Qayda ilə bağlı isə tək şərhim odur ki, tədbirlər üçün bir norma olsun, olaylar üçün isə başqa norma.--[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 13:07, 7 aprel 2026 (UTC) :::{{u|Qədir}}, bu, türkcədir, azərbaycanca yox. Heç kəs Azərbaycan dilində "iki min iyirmi altı İran müharibəsi" demir, uzağı "2026-cı ildə İranda müharibə", bu da dəxlisiz görünür --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 20:05, 14 aprel 2026 (UTC) :{{outdent}} Mənim həm də diqqət çəkmək istədiyim bir məsələ odur ki, bu cür yazılış səhv deyil. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 05:32, 10 aprel 2026 (UTC) : Salam, Fikrimcə, əgər azı iki fərqli müharibədən söhbət gedirsə, "2026 İran müharibəsi" adı "İran müharibəsi (2026)" adından daha yaxşıdır. Müəllif də qeyd etdiyi kimi, (2026) əlavəsi, artıq dəqiqləşdirmə kimi gedir. Adlarla bağlı mövzü açılmışkən bir əlavə də mən edim. Futbol mövsümlərini təklif edirəm ki, "2023/2024" kmi yox, "2023-24" olsa daha yaxşıdır. --[[İstifadəçi:Memmedli Farid|Memmedli Farid]] 11:42, 27 aprel 2026 (UTC) ::Adlandırmada onu da nəzərə almalıyıq ki, istifadəçilər bəzən hadisənin tarixini və ya ilini dəqiq xatırlamırlar. Məsələn, hadisənin 2014 yoxsa 2015-ci ildə baş verdiyini səhv sala bilərlər. Lakin hadisənin mahiyyətini və əsas adını bildikləri üçün axtarış zamanı daha çox əsas hissəni yazırlar. Buna görə də məqalə adlandırılarkən istifadəçinin axtardığı məqaləni rahat tapa bilməsi məsələsi də nəzərə alınmalıdır [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 16:43, 28 aprel 2026 (UTC) ::: [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] , razıyam müəllim. Fikrimcə stiuasiyaya görə dəyişir bu məsələ. --[[İstifadəçi:Memmedli Farid|Memmedli Farid]] 18:14, 28 aprel 2026 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]], bunun üçün dəqiqləşdirmə səhifələri var, bəy. Əsas adı veririk ora bitir, istədiyi mövzunu rahat tapır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 21:47, 28 aprel 2026 (UTC) :"2026 İran müharibəsi" həqiqətən səhv adlandırma kimi görünür. mühribədə tərəflər var. 2026-cı il AbŞ-İsrail-İran müharibəsi kimi yazılsa daha doğru olar. [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 10:59, 21 may 2026 (UTC) == Bürclərin adlandırılması == Salam. [[Şablon:Zodiak bürcləri]]. Təklif edirəm ki, bütün məqalələri bir standarta uyğunlaşdırma üçün (bürc), (astrologiya) və (astronomiya) dəqiqləşdirmələrindən istifadə edək.<br> Müasir 88 bürc, (bürc) olaraq adlandırılıb:[[Şablon:Bürclər]]. Azərbaycanca bürc sözü daha çox 12 zodiak bürc üçün istifadə olunur.<br> Mən təklif edirəm ki, bu 88 bürcü (astronomiya), 12 zodiak bürcünün məqaləsini (hansı ki əlavə 12 məqalədir) (astrologiya), üst-tüstə düşən 12 məqalənin dəqiqləşdirmə səhifəsini isə (bürc) olaraq dəqiqləşdirək. Alternativ təklifiniz varsa buyurun. — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 11:48, 11 aprel 2026 (UTC) :Çox gözəl təklifdir. Təklif olunan bürc adlarını da təzələsək pis olmaz [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 05:43, 8 iyun 2026 (UTC) == Etibarlı mənbələr == Salam həmkarlar. Bizdə [[Vikipediya:Etibarlı mənbələr]] hələ hazırlanmayıb bu öz yerində. Bundan əlavə digər vikilərdə. Məsələn trviki üzərindən gedək. Müzakirə olunmuş mənbələrlə bağlı ayrıca bölmə bir. Azvikidə əgər mənbənin etibarlılığı şübhə doğurursa bu kənd meydanında müzakirə olunmalıdı. Nəticə isə yenə kənd meydanında qalır (əgər həmin sayt blacklistə alınmırsa). Mən də təklif edirəm ki, eyni formada bir siyahımız olsun. * https://tr.wikipedia.org/wiki/Vikipedi%3AGüvenilir_kaynaklar/Mütemadi_kaynaklar Nəyə lazımdır düşünürsünüzsə elə qebulol.az saytının mənbə kimi istifadəsini müzakirə etməklə başlaya bilərik — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 09:45, 17 aprel 2026 (UTC) : @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 19:50, 7 may 2026 (UTC) ::Görmüşəm bunu, həm etibarlı, həm də etibarsız mənbələri filterimizdən keçirib yekun rəy verə bilərik, bəli. Bunun üçün ayrıca səhifə yaratmaq lazımdır, vaxt edib yaradaram. Bu barədə mən vaxtilə 2 il əvvəl təklif vermişdim bir dəfə. [[Vikipediya:Kənd_meydanı/Arxiv/Oktyabr/2024#Mənbələrin_müzakirəsi|Dediniz "lazım deyil"]], mən də üstünə düşmədim. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 19:56, 7 may 2026 (UTC) ::: Aktivlikdə artım yoxdu amma digər problemlər azalıb. O vaxt sənin təklifin 0-dan yaratmaq idi (envikiyə keçidi sonra vermisən), indiki hazır sistemi uyğunlaşdırmaqdı — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 20:02, 7 may 2026 (UTC) ::::Olmayan şeyi yaratmaq sıfırdan yaratmaqdır da zatən. Onsuz bir çox şeyi ingiliscədən tərcümə etdiyimiz sirr deyil. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:06, 7 may 2026 (UTC) :::::@[[İstifadəçi:Bikar|Bikar]], [[Kömək:Azərbaycan fokuslu mənbələr]]. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 04:29, 14 may 2026 (UTC) == "Rolbaker"lər == {{qapalı|x}} Salam. Hesab edirəm ki, bu istifadəçi qrupunun adı daha anlaşıqlı şəkildə təqdim olunmalıdır. İlk növbədə, Azərbaycan dilində "rolbaker" sözü (termini) mövcud deyil və yalnız Vikipediya mühitinə yaxşı bələd olan istifadəçilər üçün anlaşıqlıdır. Bu baxımdan təklif edirəm ki, qrupun adı funksiyasını daha açıq ifadə edən variantla əvəz edilsin. Məsələn, "Geri qaytaranlar", "Geri qaytarıcılar" və ya bunlaraa bənzər bir ad. Bu həm terminoloji baxımdan daha uyğun olar, həm də onun hər kəs tərəfindən başa düşülməsini asanlaşdırar. – <span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;"> [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 15:49, 30 aprel 2026 (UTC) :Yaxşı təklifdir. "Geri qaytaranlar" yaxşı olardı. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 15:53, 30 aprel 2026 (UTC) ::Məndə bu təklifi dəstəkləyirəm. Geri qaytarıcılar adlandırılsın. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Vikotals|Vikotals]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Vikotals|müzakirə]]) 16:45, 30 aprel 2026 (UTC) :“Bu istifadəçi Azərbaycanca Vikipediyada geri qaytarandır”. [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 06:25, 2 may 2026 (UTC) ::Hərfi tərcüməsi eyni şeydi onsuz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:33, 6 may 2026 (UTC) : Mən dəstəkləmirəm. Bu dəfə lüğətə təzə söz girsin — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 08:09, 2 may 2026 (UTC) : Biraz daha fərqli ad olsa daha yaxşı olardı. Çünki normal geri qaytarmaq (undo) hamıda var. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 02:41, 7 may 2026 (UTC) :"Geri döndərən", "bərpaçı", "bərpa edən", "geriyönəldən", "əvvəlki vəziyyətə qaytaran" və s. ola bilər. [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Patriot Kor|müzakirə]]) 15:42, 12 may 2026 (UTC) ::lazımsız dərəcədə uzundur --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 00:25, 13 may 2026 (UTC) :::"geri qaytaran" bir az qəribə çıxıre, sanki "qusan" ))) @[[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot Kor]]un təklifləri xoşuma gəldi. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 04:26, 14 may 2026 (UTC) :Salam. Tərəfdar deyiləm :) [[İstifadəçi:Medineli92|كتب محمد]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 04:52, 14 may 2026 (UTC) :Məncə, "geri qaytaran"dansa "'''Geriçəkən'''" kimi yaza bilərsiniz. Həm də qrammatik qaydalara görə bu söz bitişik yazla bilər. :'''Qeyd''': "Qaytaran" sözü hətta adam adı kimi istifadə edilsə belə, dilimizdə "qusmaq" mənasında istifadə edildiyindən, xoş səslənmir. [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 05:41, 8 iyun 2026 (UTC) ---- '''Yekunlaşdırma:'''<br> İrəli sürülmüş təkliflə bağlı konsensus əldə olunmadığına görə təklif qəbul edilməmişdir. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 17:40, 28 iyun 2026 (UTC) {{qapalı-son}} == Qadcet adı təklifi == Salam hamıya. Çoxdandır ki, çoxfunksiyalı, köməkçi bir qadcet (Twinkle kimi) fikri var ağlımda və bunun üzərində işləməyə başlamaq istəyirəm. Qadcetdə hal-hazırda Twinkle-da olan funksiyalar və bəzi digər qadcetlərdə olan (hansı ki, dağınıq formadadır, hərəsi bir qadcetdədir) funksiyalar mövcud olacaq, fərqli istifadəçi hüquqları üçün fərqli funksiyalar olacaq. Tək əmin olmadığım şey qadcetin adıdır. Ağlımda bəzi ideyalar var amma yenə də burada fikirlərinizi soruşmaq əla olardı. Mənim ağlımda ad olaraq [[Qələmqabı]] qoymaq var, həm ad olaraq sadədir, həm qadceti ən yaxşı təsvir edən addır, həm də qadcet üçün ikon hazırlamaq asan olacaq. Fikirləriniz maraqlıdır. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 20:21, 30 aprel 2026 (UTC) :Qələmqabı yaxşı ad deyil. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 07:36, 2 may 2026 (UTC) : White Demonla razılaşıram — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 08:13, 2 may 2026 (UTC) :: Yeni təkliflərə açığam. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 02:38, 7 may 2026 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], qələmdan. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 04:24, 14 may 2026 (UTC) ::::Qadcet adı kimi "Qələm qutusu" "Qələmqabı"ndan daha yaxşı səslənir. [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Patriot Kor|müzakirə]]) 18:30, 16 may 2026 (UTC) == Viki İranı Sevir 2026 == salam. Bu ayın axırına qədər [[meta:Wiki Loves Iran 2026]] adında beynəlxalq məqalə yazma turniri keçirilir. Yer tutanlara mükafatlar var. 3000 bayt, 300 söz limiti var sadəcə, İran barədə istədiyiniz məqaləni yazıb yerləşdirə bilərsiniz. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 12:58, 9 may 2026 (UTC) :Bu iranlılar mənim ingilis dilindəki hesabıma ban qoyublar. hesab edirlər ki, indiki Azərbaycan ərazisində azərbaycanlı təfərkkkürü ancaq 20 əsrdə yaranıb. yüzillər böyu mövcud olmuş təfəkkürü nəzərə almırlar [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 11:26, 18 may 2026 (UTC) == Wiki Loves Eurovision 2026 has begun! == [[Fayl:Wiki_Loves_Eurovision_edit-a-thon_logo_2026.svg|right|250x250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "Wiki Loves Eurovision" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[m:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. [[İstifadəçi:Kurmanbek|Kurmanbek]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Kurmanbek|müzakirə]]) 15:25, 12 may 2026 (UTC) == [[:meta:Wikimedia CEE Meeting 2026|Mərkəzi və Şərqi Avropa görüşü 2026]] üçün nümayəndə seçimləri başladı == {{qapalı}} 18–20 sentyabr 2026-cı il tarixlərində Rumıniyanın [[Kluj-Napoka]] şəhərində keçiriləcək [[meta:Wikimedia CEE Meeting 2026|Wikimedia CEE Meeting 2026]] konfransında Azərbaycan Vikimedia icmasını təmsil edəcək 2 nümayəndə üçün namizəd qəbulu açıq elan edilir. Nümayəndə heyəti "Azərbaycan vikimediaçıları" istifadəçi qrupunun İdarə heyəti tərəfindən seçiləcək. Namizədliklərin qəbulu: 14–21 may 2026-cı il (21 may, saat 23:59-dək)<br> Nəticələrin elan olunması: 22 may 2026-cı il Şərtlər və müraciət üçün: [[meta:Azerbaijani Wikimedians User Group/Wikimedia CEE Meeting 2026/Delegate selection]]. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 17:32, 14 may 2026 (UTC) :uğurlar. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 21:36, 14 may 2026 (UTC) :Namizədlərə uğurlar arzulayıram. Əsas odur ki, yaxşı məlumatlar və təcrübələr gətirilsin bizə. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:15, 22 may 2026 (UTC) ::Seçilən namizədləri təbrik edirəm və fəaliyyətlərində uğurlar arzulayıram. Hər iki namizədi yaxından tanıyıram və hər birinə xüsusi hörmətim var. Lakin bu seçimi @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]]in haqqını əlindən almış seçim kimi qiymətləndirirəm. [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Patriot Kor|müzakirə]]) 14:50, 22 may 2026 (UTC) :::WMAZ idarə heyəti yenə özünü seçir. Görünür ki, Özbəkistanda baş verənlərdən yaxşıca ilham alınıb. Dünya turunda uğurlar! --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 18:47, 22 may 2026 (UTC) ::::Hər iki təmsilçimizin idarə heyətindən olması isə heç xoş deyil. Bu fikirlərim seçilmiş şəxslərə qarşı şəxsi qərəz deyil. Subyektiv fikirdir. [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Patriot Kor|müzakirə]]) 18:52, 22 may 2026 (UTC) :::: @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]], indiki idarə heyəti üzvlərinin CEE-də sonuncu iştirakı 2023-də olub, hansı ki, sizlə birlikdə gediblər və o zaman heç idarə heyəti üzvü belə deyildilər. Emosiyalara qapılıb kimisə günahlandırmayın. Təmsilçilərin hər ikisinin idarə heyəti üzvü olmasına gəlsək, mən şəxsən buna qarşı çıxmışam və yaxşı fikir olmadığını bildirmişəm. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 19:52, 22 may 2026 (UTC) :::::Kənd meydanında çox da üstünə düşmək istəmirəm bu məsələnin, amma mən sözümü dedim. Demək olar hamımız Azərbaycanda yaşayırıq, sistem və cəmiyyət necə işləyir, bilirik. Birdən elə başa düşərsiniz ki, gözümçıxdıya salmışam və ya qısqanıram, lakin məncə çox bəllidir ki, nə mən, nə də ki başqası Rumıniyaya qalmayıb, iştiraklarda da söz deyən yoxdur, ancaq ədalətli olmaq yaxşıdır. Buna baxmayaraq, AzVikinin öz istiqamətini hansı məcrada seçməsi göz önündədir. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 20:08, 22 may 2026 (UTC) :::::: AzVikini idarə edən (və ya istiqamətini təyin edən) istifadəçi qrupu yox buradakı icmadır. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 20:12, 22 may 2026 (UTC) :::::::{{u|Nemoralis}} 100% --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 21:00, 22 may 2026 (UTC) :::::Etimada görə təşəkkür edirəm. Mən sonuncu dəfə CEE-də 2022-ci ildə iştirak etmişəm. Düşünürəm ki, son illərdə iştirak edən şəxslər də namizədlik məsələsində həssas olmalıdırlar, ardıcıllıq prinsipi gözlənilməlidir. Son 3 ildir, sırf bu məsələyə görə etika üçün namizədlik irəli sürməmişdim. Mən, ümumiyyətlə, son illərdəki tədbirlərdə daha çox hansısa digər yollarla, məsələn yerli qurumların qrantları ilə iştirak etmişəm. 2025-ci ildə Mərkəzi Asiyadakı görüşdə iştirakçı kimi seçilmişdim. Lakin kiçik anlaşılmazlığa görə təqaüdüm gözləmə siyahısındakı @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]]yə verilsə də, imkanım olduğu halda buna etiraz etməmişdim. Əksinə, fərqli qrant mənbəyi tapıb iştirak etməyi özümə borc bildim. Çünki hansısa imkan olduğu halda çoxsaylı formatda iştirak etmək yaxşıdır. Nə isə, builki tədbirdə ən azından təqdimatla çıxış edib vaxtı səmərəli qiymətləndirməyə çalışacağıq. CEE Hub ilə görüləcək işlər çoxdur. Bir daha sevinən, uğurlar arzulayan şəxslərə təşəkkür edirəm. <span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;"> [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 20:19, 22 may 2026 (UTC) : Nümayəndələrin seçilməsi prosesi tam qaydalara uyğun aparılıb. Arqumentlər dinlənilib, namizəd şəxslər bir-bir təhlil olunub. Bir neçə saatlıq müzakirə aparılıb. Sonda da qərar verilib. Cəmisi iki yer verilib, namizəd isə 6 nəfər olub, kim isə kənarda qalmalı idi. Bu səbəbdən heç kəsi ittiham etmək, nə isə komple teorilər axtarmaq lazım deyil. Bəli hər kəs layiq idi, amma seçim daha fərqlənənlərin üzərində yekunlaşıb. Hər iki nəfərin İdarə Heyəti üzvü olması isə təsadüfdən başqa bir şey deyil. Seçilən nümayəndələri təbrik edir və uğurlar arzulayıram. --[[İstifadəçi:En Merker|Tarixi Nadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:En Merker|müzakirə]]) 20:35, 22 may 2026 (UTC) ::Burada kiminsə hisslərlə və ya emosiyalarla fikir bildirdiyini zənn etmirəm. Həm @[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] həm də @[[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] mənə şəxsən yaxın şəxslərdir. @[[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] təsdiq edər ki, mən son görüşdə bildirmişdim ki, çalışacağam öz hesabıma da olsa gedim. Necə ki, İstanbuldakı tədbirlərin birində mən öz hesabıma getmişdim. Hər kəs yaxşı bilir ki, mən seçilən namizədlərə @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]]dan daha yaxınam. Hətda bütün istifadəçilər təsdiq edər ki, heç bir mövzuda yola getməmişəm @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]] ilə. Özü təsdiq etsin. Lakin mən ədalətli seçimdən danışdım və yuxarıdakı fikiri təkrarlayıram. Bəli onun haqqı idi. Əgər hansısa qrant əldə etməyə çalışsam mütləq, @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]] mənim üçün bu siyahıda yer alacaq. Hətda növbəti gözlədiyim istifadəçi @[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]]in özü idi. Mən seçilən hər iki istifadəsinin azvikiyə verdiyi və verə biləcəyi tövhələri yaxşı bilirəm. Lakin bu seçimi ədalətli saymıram. @[[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot Kor]] seçilməyib deyə etiraz səsimi qaldırmamışam. [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Patriot Kor|müzakirə]]) 21:17, 22 may 2026 (UTC) ::: @[[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot Kor]], sadəcə maraqlıdır, ChanisCaucasinin haqqı olması sizin öz fikrinizdir yoxsa hansısa bir kriteriyaya əsasən elə düşünürsüz? [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 21:28, 22 may 2026 (UTC) ::::@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] siz idarə heyətinin üzvü olaraq, istifadəçilərin fəaliyyətinə nəzər yetirmirsiz? Xüsusi ilə də seçimdə yetirmədiz? Mənim fəaliyyətim yox idi deyək ki, seçilmədim. Ay ərzində heç 5 redaktəm yoxdu. Bu istifadəçinin offline fəaliyyəti məhdudlaşdırılıb. Heç bir tədbirə dəvət almır. Etdiyi də yalnız onlinedır və siz sual verirsiz ki, hansısa kriteriyalara əsaslanmışam ya yox? Bəli bir daha qeyd edirəm. Fikirlərim subyektivdir. Seçimi ədalətsiz sayıram. İdarəe heyətinə görə seçim ədalətli ola bilər. İstifadəçi kimi mənim fikirimcə ədalətsizdir. Mənim redaktəm olmasa da hər gün vikipediyada baş verənləri izləyirəm. Düşünürəm ki, siz də seçimdə buna diqqət etsəydiniz, istifadəçinin fəaliyyətini düzgün dəyərləndirərdiniz. [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Patriot Kor|müzakirə]]) 21:43, 22 may 2026 (UTC) ::::: 25 illik yubiley tədbirinə (yanvar) dəvət alıb, gəlib iştirak edib. Apreldəkinə niyə gəlməyib/gələ bilməyib dəqiq məlumatım yoxdur, təşkilatçılar yaxşı bilər, idarə heyəti seçiləndən sonra ancaq 2 belə tədbir olub. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 21:47, 22 may 2026 (UTC) :::::@[[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot Kor]] şəxsin namizədlik səhifəsində belə yazdıqlarını oxusanız, görərsiniz ki, sadə namizədlikdə belə iynəli sözlərdən, atmacalardan istifadə edib. Bundan əlavə, onlayn fəaliyyətə qalsa, digər vikilərdən iştirak edən şəxslərdən elələri olur ki, redaktə sayları azdır. Bəzilərinin heç Vikipediya hesabı yoxdur. Bu konfransda CEE ilə hansı işlər görülə bilər, o daha maraqlıdır. Yəqin ki, məlumatınız var ki, bu konfransın Azərbaycanda keçirilməsi barədə CEE Hub-dan təklif var və bu mövzu üzrə danışıqlar gedir. – <span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;"> [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 04:34, 23 may 2026 (UTC) ::::::@[[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] mənim bu barədə məlumatım az deyil. Yubileylə də bu ən çox danışılan mövzu idi tərəfinizdən. Şübhəm yoxdur ki, CEE üçün çox işlər görülür və görüləcək. Xahiş edirəm mənim fikirlərimi başqa istiqamətə heç kəs çəkməsin. Mən hər iki istifadəçinin İH-dən olmasını ədalətsiz saydım. Mənim üçün CEE həmişə maraqlı olub və bir daha deyirəm imkanlar daxilində getməyə çalışacağam. [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Patriot Kor|müzakirə]]) 06:37, 23 may 2026 (UTC) :::::::@[[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot Kor]] siz son 3 ildə ardıcıl bu tədbirdə iştirak etmisiniz və bu işdə yalnız dəstək göstərilib və uğurlar arzulanıb, müzakirə olunmayıb. Eləcə də ChanisCaucasi də 2023-cü ildə iştirak edib. Mən isə sonuncu dəfə 2022-ci ildə. Yəni, burada ədalətsiz nəsə yoxdur. Əvvəllər də İH olmayanda bəzi seçimlər heç müzakirəsiz, şəxsi münasibətlər əsasında seçilirdi. Hazırkı sistemin daha obyektiv olduğunu düşünürəm. Vikipediya fəaliyyəti bir neçə şərtlərdən sadəcə biridir. – <span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;"> [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 07:04, 23 may 2026 (UTC) ::::::::@[[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] sizə uğurdan başqa nəsə arzulamamışam. @[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]]ya həmçinin. Niyə nəyəsə etiraz edəndə insanlar elə düşünür ki, bu qərəzdir? Burada adekvat istifadəçilər var onlar da mənim kimi tək bir şeyə narazılıq etdi. Hər iki namizədin İH-dən olması. [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Patriot Kor|müzakirə]]) 07:16, 23 may 2026 (UTC) :::Mən düşünmürəm ki, ədalətsiz seçim olub. En Merker deyirsə ki, namizədlər bir-bir nəzərdən keçirilib, saatlar ayrılıb, demək olar ki, yolaverdi seçim olmayıb. Namizədlərdən yarısı idarə heyətindən idi və cəmi 2 yer ayrılmışdı, ona görə belə hal qeydə alınması təəccüblü deyil. Amma mən şəxsi düşüncəmdə namizədlərdən birinin idarə heyətindən biri olmayan şəxs seçilməsi daha yaxşı olardı. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 21:31, 22 may 2026 (UTC) ::::son olaraq deyəcəyim sadəcə budur: burada terrorist yoxdur ki, onu təhlükə sayıb çıxdaş edəsiniz. "Kreslo" yaranan kimi belə şeylərin baş tutacağı bəlli idi. Hər kəsə uğurlar və ədalət arzu edirəm. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 21:59, 22 may 2026 (UTC) ::::: @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]], burada sənə terrorist deyən olmayıb, yuxarıda da dediyim kimi emosiyalara qapılıb kimlərisə nələrdəsə günahlandırma. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 22:10, 22 may 2026 (UTC) ::::::mən heç kəsi günahlandırma etmirəm. Təəssüflər olsun ki, "siyasət dili"nə keçən sənsən. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 22:23, 22 may 2026 (UTC) ::::::: Atmacalı cümlələrlə cavab verəndə belə olur, neynəyək. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 22:39, 22 may 2026 (UTC) ::::::::atmaca da yoxdur. Nədirsə, odur. Vaxtilə bəyənmədiyin tipdə adama çevrilmisən, lakin bu sənin şəxsi işindir. Hər halda, heç kəs nə kardır, nə də ki, kordur. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 22:42, 22 may 2026 (UTC) ::::::::: Terrorist deyirsən, sonra deyirsən ki, yox elə deməmişəm, atmaca atırsan sonra deyirsən ki, atmaca atmamışam. İndi dediyin hansısa bir başqa sözü göstərsəm deyəcəksən ki, yox elə deməmişəm. Məncə xaricə gedəcək nümayəndə heyətinə seçilməmisən deyə məsələni bu qədər dramatikləşdirməyə ehtiyac yoxdur. Olmayıb olmayıb, dünyanın sonu deyil, buna görə də iynələyici, atmacalı cümlələrlə şəxsi münasibətləri korlamağın yeri yoxdur. İdarə heyəti vaxtilə səni göndərəndə hər şey əla idi, amma indi göndərmir deyə dərin mənalar axtarırsan. Onsuz da idarə heyətinin tək CEE görüşlərinə nümayəndə seçmə haqqı var, elə danışırsan elə bil sənin digər konfranslara getməyinə icazə verilmir. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 22:50, 22 may 2026 (UTC) ::::::::::idarə heyəti hara göndərib məni? Mən tədbirlərdə iştirak edəndə idarə heyəti vardı? Mən əvvəl də yazmışam ki, heç kəs Rumıniyaya qalmayıb, lakin sənin ağlın hələ də buradadır, çünki haqsızlıq edəndə belə davranış sərgiləmək bu ölkəyə xasdır. Terroristmişəm kimi davranan sizsiniz. Son vaxtlarda nə olub, nə baş verib, məlumdur, körpə deyilik. "Səncə"yə gəldikdə, bunu özünə saxlaya bilərsən, çünki məncə də çox başqa şeylər var. "Şəxsi münasibətlər"ə gəldikdə, onu mən yox, siz pozmusunuz. Arxamca gen-gen danışıldıqdan sonra burada "mən bilməmişəm, o bilməyib" söhbəti aparmaq sadəcə lüzumsuzdur. Sırf müəyyən üstünlüklər əldə etmək üçün məni oflayn fəaliyyətdən çıxdaş etməzdən əvvəl ən azından bunu mənə deməli idiniz, belə hörmətsizlik etməli yox. Dediyim kimi, vaxtilə səni hədəf alan insanlara dönüşmüsən. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 01:09, 23 may 2026 (UTC) :::::::::::Bu arada, əvvəlcədən demiş olum, {{u|Patriot Kor}}-un rəylərində heç bir təsirim yoxdur, "WhatsApp"dan nəyisə müzakirə etməmişəm) --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 01:11, 23 may 2026 (UTC) ::::::::::: Həə, idarə heyəti yox idisə onda "idarə heyəti yenə özünü seçir" yazma. İdarə heyəti yox idi amma əlaqələndirici şəxslər var idi, orda seçilib getmisən. "Heç kim Rumıniyaya qalmayıb"sa o zaman burada niyə mən seçilmədim söhbəti etməyin yeri yoxdur. Uydurub danışdığın nağıllarını da zəhmət olmasa özünə saxla. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 06:16, 23 may 2026 (UTC) ::::::::::::{{u|Nemoralis}} deyirəm də sənin ağlın hələ ora işləyir, çünki özün də bu ədalətsizliyin bir parçası olmusan. "Ev-ev" oynayarsan istədiyin qədər. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 12:08, 23 may 2026 (UTC) : Burada nəyin davasının getdiyini anlaya bilmirəm namizəd olan şəxslərdən biri də mən olmuşam. Ümumiyyətlə namizəd olan şəxslər arasında heç də nə özümü, nə də Nurayı ChanisCaucasi dən zəif saymıram. Nurayda mən də Vikipediyada fasiləsiz fəaliyyət göstərmişik. CEE bütün layihələrində aktiv olmuşuq. Son bir neçə ildə CEE layihələrinin mükafatçısıyam. CEE migroqrandının qalibiyəm. Mikrogrand çərçivəsində bəlkə də indiyə qədər Commonsda mənim qədər Azərbaycan mədəni abidələrinə aid foto yükləyən olmayıb. İndi durum məndə onun davasını aparım ki, məni niyə seçilmədim? İdarə heyəti üzvlərinə gəldikdə isə təkrarçılığa lüzum yoxdur ki, İH heyəti Azvikinin birbaşa probleləri ilə məşğul olur. CEE rəhbərliyi ilə əlaqəni bir başa onlar müəyyən edir. İdarə Heyyətinin qarşıda bir neçə maraqlı layihəsi var. Onlardan biri ölkəmizdə CEE konfransının keçirilməsi layihəsidir. Bu yöndə təkliflər var, müəyyən işlər aparılırdı. Bu səbəbdən İD heyyətinin nəyə görə iki üzvü seçildi? və yaxud xoş deyil ittihamları heç bizə də xoş deyil. --[[İstifadəçi:En Merker|Tarixi Nadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:En Merker|müzakirə]]) 04:23, 23 may 2026 (UTC) ::: @[[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot Kor]] yuxarda bir neçə fikir yazıbsınız. Gah yazırsınız seçilən nümayəndələriə qarşı etirazım yoxdur, gahda yazırsınız nəyə görə hər iki seçilən şəxs İH heyəti üzvüdür. Siz nə təklif edirsiniz, indi adamlardan biri İH istefa verməlidir və yaxud nümayəndələrdən kimin namizədliyini ləğv edilməsini təklif edirsiniz. Mus mus deyincə birdəfəlik Mustafa deyin. Qoy əgər İH qarşı qərəziniz varsa buyurun açıqca bildirin. Burda Ayxanı bəhanə edib suyu bulandırmayın açıqca fikrinizi bildirin. Bu seçim yeni İH heyətinin ilk seçimidir və buna kölgə salmaq lazım deyil. Əvvəlki dövrdən fərqli olaraq, obyektiv 5 nəfərin iştirakı ilə seçim olub və qərar verilib. İH heyəti üzü olaraq da seçiminin arxasındayam. --[[İstifadəçi:En Merker|Tarixi Nadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:En Merker|müzakirə]]) 07:48, 23 may 2026 (UTC) ::::Mənim "xaricə gedə bilmədiyim üçün dram yaratdığımı" iddia etmək sadəcə əsas problemdən diqqəti yayındırmaq cəhdidir. Yuxarıda da dediyim kimi, məsələ mənim Rumıniyaya gedib-getməməyim deyil. Məsələ icma daxilində şəffaflıq, növbəlilik və maraqların toqquşması prinsipinin qorunmasıdır. Yadınızdadırsa, son bir neçə ildir "başqaları da görsün" prinsipi ilə tədbirlərdə iştiraklar baş tutdu. İstanbul və Saloniki bunlara misaldır. [[Vikipediya:Azərbaycanlı vikimediaçıların iştirak etdiyi tədbirlər|Statistika səhifəsi]]nə baxdığımız zaman görürük ki, hər şey rəqəmlərlə ortadadır. Cəmi 2 yerin ayrıldığı bir konfransda, onlarla aktiv onlayn istifadəçinin olduğu bir icmada hər iki yerin yenidən eyni şəxslərə verilməsi hansı növbəlilik prinsipinə sığır? Niyə mən nəticələrdən əvvəl düzgün güman etmişəm ki, "köhnə hamam, köhnə tas" məsəli olacaq? Dünyanın heç bir şəffaf və legitim quruluşunda qərarverici orqan məhdud kvota altında resursları öz "nepobaby"ləri arasında bu cür bölüşdürmür. 6 namizədin içindən İH üzvü olmayan bərabərhüquqlu və aktiv bir vikipediyaçının seçilməsi icmadakı balansı qorumaq üçün daha sağlam bir addım olardı. Həqiqətən, bir ay ərzində redaktə etmiş hamı namizəd olsaydı, yenə bu heyəti təyin edəcəkdiniz. Bu seçim artıq edilib, olan olub, ancaq iştirakçı tərəflərdənsə, ortalığa "Nemoralis" düşüb, "dərdin gəzməkdir", "sənə çörək vermişik" tipli söhbətlər aparır. Halbuki, İH seçkisindən sonra oflayn fəaliyyətdən uzaqlaşdıran siz oldunuz məni və bu proses davam edir. Ümid edirəm ki, gətirəcəkləri təcrübə həqiqətən icmaya faydalı olar, lakin elə hər il sadəcə ümid edə-edə qalırıq. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 12:23, 23 may 2026 (UTC) :::::onsuz da burada olanları hamı ictimai şəkildə görür, axırda başını didəcək adam qalmayacaq və özünüz özünüzü "vuracaqsınız". --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 12:59, 23 may 2026 (UTC) ::::: @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]], kim kimi uzaqlaşdırıb oflayn fəaliyyətdən? Sübutları göstərə bilməsən nağıl danışdığın bir daha sübut olunacaq. Xaricdən təcrübə gətirməyə gəldikdə isə, məncə istifadəçi qrupu üzvləri bilir sən xaricdəki Vikimedia tədbirlırində, məsələn Tbilisidə hansı təcrübələrlə məşğul olursan. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 13:30, 23 may 2026 (UTC) ::::::{{u|Nemoralis}} hansı təcrübələrlə məşğul oluram, sadala zəhmət olmasa. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 14:12, 23 may 2026 (UTC) :: @[[İstifadəçi: ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]] məsələni çox uzadırsan və təəssüf ki, müzakirələr başqa xarakter alır. İH yeni seçilib heç 4 ay tam deyil fəaliyyət göstərir. Bu İH ilk sınaqlarından biridir. Orda olan şəxslərdən 4 nəfər ilk dəfədir belə seçim ediblər, amma sən elə yazırsan ki sanki biz 10 ildir eyni seçimi edirik. Yuxarıda da yazdım, bir saat müzakirə etmişik, müxtəlif təklif və rəylər olub. Mənim və digər üzvlərin təklifi razılaşmasını məqamlar olub. Və səni və digər üzvləri inandırım ki, müzakirələrdə əsas şərtlərdən biri növbəkik və bütün aktiv istifadəçilərin iştirak hüquqlarının qorunması olub. Yalnız bu şərtdən sonra səsvermə keçirilib. Bunu digər iştirakçılar da təsdiq edə bilər. Əgər inanmırsansa yazışmamız və müzakirənin bu hissəsinin skrini İH digər üzvlərinin icazəsi ilə təqdim edə bilərəm. İH yeni yaranıb, bizə də fəaliyyət göstərmək üçün zaman lazımdır. Sən və digər iştirakçılar da Əmin olsun ki, tərəfimizdən heç kəsin hüququ pozulmayacaq və haqqı yeyilməyəcək. Biz tənqid, təklif və iradları belə dinləməyə hazırıq. Amma bu formada bir başa ittiham edilməyi haq etmirik. Siz və digər iştirakçılar öz iradlarını mədəni şəkildə də ifadə edə bilərdi. Amma siz bir başa ittiham etməyə keçmisiniz. Biz kiçik icmayıq, hər kəs də bir-birini tanıyır. Demək olar hamımız bir süfrə ətrafında oturmuşuq. Belə müzakirələr yanaşmır bizə. Məncə bu müzakirələr yekunlaşsın. İH vaxt verin, nəticəni özünüz də görəcəksiz. Biz işləmək istəyirik və inandırım ki, etika çərçivəsində olan hər bir təklif, irad və müzakirə nəzərə alınacaqdır. --[[İstifadəçi:En Merker|Tarixi Nadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:En Merker|müzakirə]]) 13:23, 23 may 2026 (UTC) * Hər kəsə salam. İlk öncə [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] bəyə və özümə uğurlar arzu edirəm. Hər bir vikipediyaçı həmkarımdan yazdıqlarımı diqqətlə oxumalarını xahiş edirəm. Görürəm İdarə Heyətinə qarşı qara yaxma kompaniyasına başlatmısınız. Amma hərə öz üzərində düşəni layiqincə etsə daha məsləhətdir. (Açıqlayacam aşağıda) Müzakirədə heç də düzgün olmayan qərəzli fikirlər irəli sürülüb. Təhil edəcəm, icma özü biləcək. Hörmətli [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot]] 3 dəfədir ki CEE tədbirinə seçilib gedirsiniz. Hər zamanda [[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]] namizədliyini verib. Bəs siz o 3 dəfə ard-arda CEE tədbirinə seçiləndə [[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]-ə haqsızlıq olmurdumu???? Niyə o zaman əlinizi vicdanınıza qoyub demirdiniz ki, mən seçilmişəm bu dəfə növbəli şəkildə yerimi verim [[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]-ə. Mən və [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] seçiləndə nəsə belə qərəzli yanaşmaq gəldi içinizdən. Ən azından düşünün, mənim ofline fəaliyyətim icma üçün nə qədər dəyərli olduğunu. Sizin Yunanıstan səfərinizdə əlimdən gələn VİZA dəstəyiniz üçün 1 günün içində əlimdən gələni etdimki, az.vikini layiqincə təmsil edəsiniz, hər şey ölkəmiz, vikipediyamız üçün etdimki, bizlərdəndə kimsə layiqincə təmsil etsin. İndi siz İdarə heyətinə qarşı çıxırsınız. *İcma üçün açıqlayım seçilmə səbəbimi. Məlum olduğu kimi 2 yer ayrılıb. İdarə heyətinin üzvlərinin verilən namizədlər arasında özünə və başqa namizədlə birlikdə 2 səs hüququ var. 6 nəfər içində hər bir istifadəçi üçün yetərli arqumentlər gətirilib, təhlil olunub, müzakirə edilib. Bilmək istəyirsinizsə seçilmə səbəbimi qeyd edim - Aprel ayının 18-də böyük 25 illik yubiley tədbirinin təşkilatçısı olduğum və eləcədə arzusunda olduğum CEE tədbirinin ölkəmizdə keçirilməsi üçün çalışdığıma görə (eləcə də Viki icma üzvləri üçün 25 illik yubiley tədbirinin təşkilatçısıda olduğum üçün) seçilmişəm (Məhz bunun üçün kurator Barbara xanımın gəlməsini aylarla fond ilə müzakirələr aparmışam, Cimmi Uelsdən az.viki icmasının təbrik etməsi üçün aylarla müzakirə aparmışam). Ötən illər ərzində oflayn olaraq görüdüym işləri saymıram heç. İllərdi öz hesabıma və ya Vikimedia Fondundan əldə etdiyim, müxtəlif təşkilatlardan səfər qrantları sayəsində az.vikini təmsil etmişəm. Bunlar belə bəzi istifadəçiləri qıcıqlandırır. Əksinə sizlər sevinməlisiniz ki, az.vikini təmsil edən var. Tədbirlərdə içməyə, gəzməyə yox, dövlətimizi pisləməyə yox - əksinə öyrənməyə, bilik mübadiləsi edib paylaşmağa gedirəm bəziləri kimi yox!!!. Əks halda birlikdə olduğum Gürcüstanda (Tiflisdə) CEE tədbirində [[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]] kimi spirtli içki içib, səhər dura bilməyib, sessiyalarında iştirak etməyən bir istifadəçinin seçilməyini gözləmirdiniz yəqinki. Az.vikini təmsil edən digər 6 nəfərdə mənimlə orda eyni səhnənin şahidi olduq. Hörmətli [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot]] dəstəklədiyiniz [[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]] vikipediyaçı haqqında Gürcüstan CEE konfrasnından demədiyinizi buraxmadınız. İndi nə yaxşı tərəfini saxlayırsınız. Etik deyil və eləcə də uşaq deyilik ki deyilən sözləri bura yazım. Özümə və sizə yaraşdırmıram. * [[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]] Siz seçilən şəxsləri iddiham edəcəyinizə iştirak etdiyiniz konfranslarda az.vikini bir layiqincə təmsil edin sonra bu tərzdə münasibət bəsləyərsiniz. Ən azından olduğum konfranslarda isə hər zaman sessiyalarda iştirak edib, konfrasn bitdikdən sonra vaxt olduqca gəzməyə çıxmışam. Getdiyim konfrasnlarda belə əlaqələr qurmağa çalışmışam, bariz nümunəsi Qazax düşərgəsinə 4 nəfər Vikipediyaçı Özbəkistandan, Şəki düşərgəsinə 2 nəfər yenə adını qeyd etdiyim ölkədən vikipediyaçının gəlməsini təmin etmişəm. Mənim seçilməyimi burda müzakirə edənlər az.viki üçün mənim qədər oflayn işlər görməyib. Xahiş edirəm təhlil edəndə, qərəzsiz şəkildə edin! Bu qədər. --[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 14:09, 23 may 2026 (UTC) :{{u|A.Aida88}} elə mən dediyim ortaya da çıxdı. "Tədbirlərdə içməyə, gəzməyə yox, dövlətimizi pisləməyə yox - əksinə öyrənməyə, bilik mübadiləsi edib paylaşmağa gedirəm bəziləri kimi yox"; gedin həmin tədbirlərdə iştirak edən xaricilərlə müzakirə edin. "Dövlətimizini pisləməyə yox" söhbətini başa düşmədim, halbuki sizin fəaliyyətiniz elə ancaq "Azərçay" paylamaqdan ibarətdir. "Gürcüstanda (Tiflisdə) CEE tədbirində ChanisCaucasi kimi spirtli içki içib, səhər dura bilməyib, sessiyalarında iştirak etməyən bir istifadəçinin seçilməyini gözləmirdiniz yəqinki"; görünür, asudə vaxtlarımda nə edirəm, sizi çox qıcıqlandırıb. Halbuki, spirtli içki içməkdə qəbahət yoxdur, konfrans vaxtlarından kənarda olduğu zaman. Bu da elə olub. Spirtli içki içmişəm, yad adamlarla yox ki, elə Vikipediyaçıların özü ilə. Özbəkistandakı tədbirdə də son gün içki içdik digər Vikipediyaçılarla, maraqlı söhbətlər də etdik. Bu qədər ölkədən iştirakçı var, ancaq sizdə problem olur ki, başqa bir azərbaycanlı digərləri ilə oturub söhbət edir. Siz canı, xaricdə nə qədər qeyri-azərbaycanlı vikipediyaçı ilə ünsiyyətdə olursunuz? Hamı sizi elə "gəlib durmadan şəkil çəkən xanım" kimi tanıyır. Şəkillər "Commons"a yüklənsə, dərd yarı, yoxsa sosial şəbəkələrdə aktivlik üçün yox. Gəzməyi də, içməyi də asudə vaxtımda etmişəm, öz kefimə görə yox, şəkillər yükləməyə və digərləri ilə söhbət etməyə. "Hörmətli Patriot dəstəklədiyiniz ChanisCaucasi vikipediyaçı haqqında Gürcüstan CEE konfrasnından demədiyinizi buraxmadınız"; sonra Nəriman gəlib deməsin ki, şəxsi münasibətləri pozursunuz, arxamca orada-burada iyrənc söhbətlər aparan sizsiniz. Elə həmin bu "kruq"dur ki, yığışır, biri-birinin qeybətini edir və sonra cici-bacılıq edir. Onu qeyd edim ki, Aida xanım siz AzVikiyə xarici tədbirlərdən heç nə gətirməmisiniz, burada "oflayn-oflayn" deyə bağırmağa lüzum yoxdur. Elə "oflayn" sözündən başqa ortaya qoya biləcəyiniz nəsə yoxdur təəssüf ki. Dediyim o "kruq" da dairə formasındadır, əvvəl-axır sıra özünüzə çatacaq və həmin o "kruq" sizi də çıxdaş edəcək. Son olaraq qeyd edim ki, AzViki üzərindən "dövlətimiz" söhbəti aparanların məqsədi çox bəllidir, kim hara nə məlumat sızdırır, nə işlər görür, gözaçan sözlərdir. Buranı da "COP"-a çevirdiniz, maşallah! --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 14:25, 23 may 2026 (UTC) ::hər şeyi keçirəm, burada Aida xanımın ağlında elə ancaq odur ki, Ayxan nə vaxtsa pivə içib, baxmayaraq ki, nə qədər iş görmüşəm. İstanbuldakı tədbirdə bircə elə mən idim ki, gedib Azərbaycan irsini araşdırdım, şəkillər yüklədim "Commons"a. Aida xanım, siz bütün güm bazarda paltar alanda, mən Əli bəy Hüseynzadənin məzarına getmişdim ([[commons:Category:Grave of Ali bey Huseynzade|bax]]). Nə danışırsınız? İttiham edəndə, bir güzgüdə özünüzə baxın. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 14:32, 23 may 2026 (UTC) :::bundan əlavə, siz xəngəl yeyəndə mən Tiflisdə {{u|White Demon}} ilə ölə-ölə dağın başına, azərbaycanlıların panteonuna çıxmışdıq. Bütün məzarların şəklini çəkib yükləmişəm "Commons"a ([[commons:Category:Pantheon of Azeri figures|bax]]). Kimdir layiqincə təmsil etməyən? Adamın üstündə allah var, yalan danışmaqdan çəkinmək lazımdır. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 14:40, 23 may 2026 (UTC) ::::söhbət Rumıniyaya getmək deyil, amma siz elə bilirsiniz ki, yerin qulağı yoxdur? Nə qədər haqqımda yalan danışacaqsınız? "Torba tikməyə" başqa adam tapmadınız? Şükürlər olsun, heç birinizin yanında gözü kölgəli deyiləm, gör elə olsaydı, nə işlər görərdiniz --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 14:47, 23 may 2026 (UTC) :::::Tbilisidən danışırıqsa, axırıncı gün tədbirin qapanış mərasimində mənim xaricilərlə rəqs edən zaman videomu çəkməyinizdən, kimə nə məqsədlə atmağınızdan da xəbərim var. Susmaq o demək deyil ki, bilmirəm. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 14:55, 23 may 2026 (UTC) ::::Sizə həqiqətən yazığım gəlir. Allah hidayət versin. Özünüz-özünüzü məhv edirsiniz. Sübut edə bilərsiniz videonuzu mən çəkib kimə nə məqsədlə atmağımı??? Bu yazdığınız cümlə şər və böhtan xarakter daşıyır yəqinki fərqindəsiniz. Sonra bu yazdığınızın arxasında durmaq var. Mən sizin kimi şər və böhtanla yox, sübut və faktlarla danışıram!. ::::Beləki, o zaman özünüz boynunuza alırsınız özünüzün orda etdiklərini. Yenicə müharibədən çıxan ölkəmizin, bu qədər şəhid və qazisi olan vətənimizin yaralı zamanlarında siz gedib düşmənlərlə Hayastan oynuyurdunuz. [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot]] neçə dəfə sizin əyləşməyinizi dedi və mən onun xahişi ilə bir neçə dəfə sizi yanımıza çəkib düzgün etmirsiniz dedik. sizə isə yaxşı edirəm deyib, əlimi geri itələdiniz. budur sizin az.viki təmsilçiliyiniz??? Hansı birini deyək. İndi bizimlə təmsilçilik üstündə dava edirsiniz. O ki qaldı xəngəl yeməyə, unutmaki xəngəli birlikdə tədbirdən sonra axırıncı gün yeyildi. siz içkili olub, unuda bilərsiniz amma mən əsla. Çünki 4 nəfərin birlikdə foto şəkli telefon qalereyamda durur. Yalandan bura yazmayın. Fakt və subutla danışın. Sizi nə yaman yandırıb "Azərçay" sizə çatmayıb deyə)))). Deməkki uyğun bilinməmisiniz və dəvət olunmamısınız. Sizin spirtli içki içib heç bir sessiyaya qatılmamağınıza nə deyək bəs????. Otelin qabağında yerdə oturub, dura bilməməyinizə nə deyək???. Mənim Bazardan paltar almağıma söz uzadırsınız. Xatırladım ki, tədbirdən sonra olmuşam. Fotoqalereyamda duran şəkillərin çəkilmə saatı buna sübutdur. O ki qaldı commonsa şəkil yükləməyə. Elə bir məcburiyyətmi var???. Zatən gördüyüm işlərin 90%-i elə Commonsdadırda. Daha nə istəyirsiniz??. Məsləhətim odur ki, çox iyrəncləşdirməyin sözhbəti.) [[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 15:28, 23 may 2026 (UTC) :::::"Yenicə müharibədən çıxan ölkəmizin, bu qədər şəhid və qazisi olan vətənimizin yaralı zamanlarında siz gedib düşmənlərlə Hayastan oynuyurdunuz." – mən bütün mahnılara oynamışam, Azərbaycan mahnılarında da hamını dəvət etmişəm. Elə bu mövqeyiniz onu göstərir ki, sizin işiniz Vikipediya deyil. Elə bu söhbətin üstünə düşməyiniz hər şeyi açır ortaya. "sizə isə yaxşı edirəm deyib, əlimi geri itələdiniz" – belə şey olmayıb. Çaxır içmişik hamılıqla, oynamışıq. Otur deyən olmayıb, Patriot Kor deyib ki, ermənilər var orada. Dedim nə olsun, vikipediyaçıyıq, bura müharibə yeri deyil. Biz Azərbaycan xalqı olaraq asıb-kəsən deyilik, xaricilərə bizi elə göstərirsiniz. "Sizi nə yaman yandırıb "Azərçay" sizə çatmayıb deyə" – çaya qalmamışam, xaricilər sizi necə görür, onu deyirəm. "Otelin qabağında yerdə oturub, dura bilməməyinizə nə deyək" – halaldır e, nə əlavələr qatırsınız özünüzdən. Otelin qabağında siqaret yandırmağa çalışırdım, budur dura bilməmək? Yadımdadır, Şəkidə olanda da kimsə mədəsi pis olub qusmuşdu, lakin ara qatmışdınız ki, Ayxan içib və qusub, halbuki hadisə zamanı mən çöldə deyildim. Mənimlə nəsə alıb-vermədiyiniz var, amma alacağım da, verəcəyim də yoxdur. Odur ki, belə dəxlisiz söhbətləri ortaya atan siz oldunuz. Sizi narahat edən odur ki, sizdən fərqli olaraq, mən insanlarla dost oluram, Daşkənddə də hamıyla dostlaşmışdım, hər kəs məni bir yerə dəvət edirdi. Yoxsa, hansısa mənfəət uğrunda yanımda durub arxamca danışanlarla əhatələnməmişəm. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 15:52, 23 may 2026 (UTC) ::::::Görünür siz hələdə içkinin təsiri altındasınız. Nə qədər istəyirsiniz yazın. Sizə cavab verməyəcəm. Verib öz səviyyəmi aşağı salmayacam. Gedin nə qədər kiminlə rəqs edirsinizssə, tədbirlərdə içib sessiyalara girmirsinizsə elə də davam edin. Sizinlə artıq heç nəyi müzakirə etmək niyyətim yoxdur, çünki vaxtıma heyfim gəlir, dəyməz. Boşuna deməyiblər ki, "insanın özünə etdiyini el yığışsa edə bilməz". Siz elə bir bataqlıqdasınız ki, sizi oradan çıxarmağa çalışmaq sadəcə zaman itkisidir. Bu da mənim sizə son sözüm. Müzakirə bitmişdir!!! [[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 15:59, 23 may 2026 (UTC) :::::::yazmayacaqsınız, çünki reallıqlar qarşısında belə qalmısınız. Ümid edirəm ki, Vikipediyada fitnəkarlıq qurtarar --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 16:38, 23 may 2026 (UTC) :::::::@[[İstifadəçi:En Merker|En Merker]] hansısa mövzuda və ya müzakirədə "mustafa" deyəcək qədər cəsarətli şəxsəm. Mən fikirlərimi açıq yazmışam. Bir daha da qeyd edirəm və bu artıq üçüncü dəfə təkrarlanır. Hər iki təmsilçinin İH-dən olmasını ədalətli saymıram. Bəs nə üçün @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]]nın haqqı olduğunu dedim? Cavab sadədir: İH-dən olmayan digər üç istifadəçinin fəaliyyətini sıralasaq, @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]],Nuray, sonda da @[[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot Kor]] gəlir. Təbiidir ki, namizədlərdən biri @[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] olsa idi və seçilməsə idi dəstəyim ona olacaqdı eyni qaydada. Mənə burda su bulandıran demək elə sizin adətinizdir. Xatırlayıram ki, @[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] inzibatçı namizədi olanda açıq dəstək edib müzakirələrdə aktiv idim məni ona vəkillik etməkdə günahlandırırdınız. İndi də başqa bir istifadəçini başqa bir mövzuda dəstəkləyirəm bu yenə də sizə xoş gəlmir. Mən bir daha qeyd edirəm. Seçilənlərlə qərəzim yoxdur və seçkiyə etiraz etmək, fikir bildirmək hüququm var bir istifadəçi kimi. Qərarınızı dəyişdirin deyə bir müraciət və etiraz məktubu ünvanlamamışam sizə. @[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]], @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]] özü təsdiq edər ki, elə Gürcüstanda haqqında nə demişəmsə, düşərgələrdə görüşlərdə həmin şeyləri üzünə demişəm. Bütün xoşagəlməz hadisələrə görə danlamışam və bizim münasibətimiz o qədər də yaxşı deyil. Bir daha dediklərimi təsdiq edirəm ki, @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]] sənin bizi biyabır etdiyini və haqqında mənfi rəy formalaşdırdığını bunun üçün səni tənqid etdiyimi demişəm. İndi özün de ki, bunu sənə demişəm ya yox? Düşərgələrdən xatırlayarsan. Kiminsə arxası ilə danışacaq qədər cılız insan olmadığımı hər kəs bilir. Amma məni hələ də o maraqlandırır ki, mən harda qeyd etdim ki, seçilənlər fəaliyyət göstərmir ya da fəaliyyətlərinə kölgə salmaq lazımdır? İH olaraq hansısa qərarınız müzakirəyə çıxanda onu müzakirə etməyə hazır olmalısınız. Bu nədir hamı bir-birini nədəsə ittiham edir və mövzunu başqa yerlərə çəkir? Mənim rəyim qətidir. Təmsilçilərdən biri İH-dən idisə digəri mütləq digər namizədlərdən biri olmalı idi. [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Patriot Kor|müzakirə]]) 16:44, 23 may 2026 (UTC) ---- Tədbirə gedəcək nümayəndə heyəti seçilmişdir. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 18:16, 23 may 2026 (UTC) {{qapalı-son}} == ilk illər, erkən illər, erkən həyatı, həyatının erkən illəri == Vikipediyada "Early life" bölməsinin azərbaycancaya bir neçə təcrümə formasına rast gəldim. ən çox yayılmışları: ilk illər, erkən illər, erkən həyatı, həyatının erkən illəri oldu. Bunların hamısını eyni formaya gətirmək olmaz? [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 11:28, 18 may 2026 (UTC) :Mən "İlk illəri" yazıram həmişə. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 10:42, 21 may 2026 (UTC) ::"Erkən yaşlar" ifadəsi ədəbiyyatımızda daha geniş yayılıb. Canlıya münasibətdə "erkən" sözünün daha dəqiq səsləndiyini düşünürəm [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 10:56, 21 may 2026 (UTC) * Bunları [[VP:stil kitabçası|stil kitabçası]] ilə nizamlamaq olar. Konkret birindən istifadə barədə yekdil olsaq, botla hamısını ona uyğun dəyişmək olar. "Erkən yaşlar(ı)" versiyasını qəbul etmirəm, qeyd etdiyiniz versiyalardan daha pisdir, "Həyatının erkən illəri" versiyasına isə heç rast gəlməmişəm, çox uzundur ensiklopediya üçün. İlk 3 versiya okeydir. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 13:00, 22 may 2026 (UTC) *:"Erkən yaşlar" yaxşı variant deyil doğurdan da. Pediatrik tibb ifadəsi kimi səslənir. "Uşaqların erkən yaşlarda inkişafı üçün..." İlk üç variant normaldır elə. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:13, 22 may 2026 (UTC) *::Salam, "erkən həyatı" yaxşı fikirdir, məncə. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 01:39, 30 may 2026 (UTC) *:Salam. "Həyatının erkən illəri" mənə də uzun gəlir. Daga çox qısa ifadələrə üstünlük verilməsi ensiklopedik tələbdir. Amma, rast gəlməmisinizsə, [[Mişel Qoklen]], [[Mehdiqulu xan Cavanşir]] və ya [[Canet Nelson]] məqalələrinə baxa bilərsiniz. "Erkən yaşlar" ifadəsi, sırf azərbaycanca təhsil almış və əsasən bu dildə mütaliyə edən inlanlar üçün nə cür səslənir, onu deyə bilmərəm. Bəlkə də, haqlısınız, tibb elminə daha yaxındır. "Erkən həyatı" da ola bilər. Əsas odur ki, vahid yanaşma olsun. [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 05:21, 1 iyun 2026 (UTC) *:Məsələnin həllini necə görürsünüz? nə cür edək ki, səsverməyə çıxarılsın? [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 05:17, 5 iyun 2026 (UTC) *::Əslində, hər üç versiya normaldır və aralarından birini vahid olaraq seçmək o qədər də vacib məsələ deyil. Buna nümunə kimi "Karyerası", "Fəaliyyəti" və "Yaradıcılığı" (sonuncunu digər iki versiya ilə əvəz etməyin tərəfdarıyam) və "Şəxsi həyatı" və "Ailəsi" kimi altbaşlıqları göstərə bilərəm, onda bunlardan da birini seçək və təkcə ondan istifadə edək? Mən digər dillərdə də bunlardan məqaləyə görə fərqli şəkillərdə istifadə halları görmüşəm və ümumiyyətlə, elə olub ki, "Erkən həyatı, təhsili və ailəsi" kimi başlıqlar da olub. Bunu digər layihələrdə nizamlayan və konkret bir versiyadan istifadəni tələb edən qayda varmı, əmin deyiləm, amma problem yaratmadığını deyə bilərəm, çünki heç biri istifadə etmək üçün yanlış bir seçim deyil. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:31, 28 iyun 2026 (UTC) == Qurban bayramı 2026 == Salam əziz və dəyərli həmkarlarım sizi Qurban bayramı münasibətilə təbrik edirəm. Qoy bu bayram hər birinizə düşərli olsun. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Vikotals|Vikotals]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Vikotals|müzakirə]]) 19:46, 27 may 2026 (UTC) :bahəm --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 17:29, 29 may 2026 (UTC) ::Salam, bahəm, inşallah. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 01:42, 30 may 2026 (UTC) == Dostlar == əziz həmkarlar, keçən vaxtlarda ictimai şəkildə başlayan mübahisədə düzgün hərəkət etmədim ictimai olmayan şeyləri yaydım. Guya baş verdiyi hadisələr filan, sadəcə çaxnaşmada yaranan alov oldu, təəssüf ki. Vikipediyada mübahisəli ortamın olmağı içimə sinmir, ona görə də sözlərimi geri çəkirəm. Təşəkkürlər! --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 21:39, 28 may 2026 (UTC) : Salam {{u|ChanisCaucasi}}, sözlərinizi niyə geri götürürsünüz ki? Yuxarıdakı mövzunu oxudum və seçim mövzusunda haqlı olduğunuzu düşünürəm. Hörmətlə--''[[User: Eldarado |<span style="color:#000000;">eldarado</span>]]''<small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Eldarado|müzakirə]] | [[Xüsusi:Fəaliyyətlər/Eldarado|fəaliyyət]] | [[:m:User:Eldarado|meta səhifəsi]])</small> 16:20, 29 may 2026 (UTC) ::{{u|Eldarado}}, mən Vikipediyada baş tutan davalardan, illərdir bura töhfə verən insanların bir-birinə qarşı demək olar nifrət mövqeyi bəsləməsindən bezmişəm. 25 illiyə hamını çağırıblar məndən başqa, xətrimə dəyib, hə, amma olsun, nə edək? Seçim məsələsində hələ də iradlarım var, amma nə olsun? Mən konfranslarda səhv hərəkət etməmişəm, əgər elə olsaydı, sadəcə bir nəfərin sözü əsas götürülməzdi, yüzlərlə azərbaycanlı və qeyri-azərbaycanlı iştirak edir, əsla mənfi söz eşitməmişəm. Mənə görə, haqlı oldum-olmadım, çaxnaşmalardan konkret bezmişəm. Çıxdaşmı edirlər? Etsinlər. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 17:28, 29 may 2026 (UTC) ::: {{u|ChanisCaucasi}}, anlayıram bənzər mövzulardan mən də yorulmuşdum bir zamanlar. Lakin bununla mübarizə aparılmadıqca azviki müəyyən qruplaşmaların qurbanı olacaq. Təəssüf ki, hər kəs dildə ədalətdən, tərəfsizlikdən danışsa da əməldə bu görünmür. Mən videolara baxanda düşündüm yəqin özünüz getməmisiniz o tədbirə. İçki mövzusunu isə ortaya atmaq mövzunu yayındırmaqdan başqa bir şey deyil, görünür ki, İH bunun gərəkli olduğunu düşünüb suallara aydınlıq gətirmək əvəzinə mövzunu yayındırır. Orda iştirak edən demək olar ki, hər kəs içki içir bu tədbirin bir hissəsidi, vikipediyaçılar sonda əylənir içki içir qeyd edirlər. Bunu gəlib burada yazmaq heç də etik hərəkət deyil. Bunun əvəzinə iradlara, tənqidlərə ədalətli şəkildə cavab yazmaq olardı. Hörmətlə --''[[User: Eldarado |<span style="color:#000000;">eldarado</span>]]''<small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Eldarado|müzakirə]] | [[Xüsusi:Fəaliyyətlər/Eldarado|fəaliyyət]] | [[:m:User:Eldarado|meta səhifəsi]])</small> 18:18, 29 may 2026 (UTC) :::: {{u|Patriot Kor}} yuxarıda yazılanları oxudum sizin mövqenizi heç anlamadım. 3il cee də iştirak edəndə başqa içki içən vikipediyaçı görməmisiz? Elədirsə niyə aranı qatırsınız? Ümumiyyətlə siz vikidə və tədbirlərdə nə iş görürsüz kimsəyə bəlli deyil. Vikidə ayda 4-5 redaktəsi olmadığı halda kostyum geyinib tədbirlər standart çıxışlar edib, gəlib burda dastan yazmaqla vikipediyaçı olunmur. Çox təəssüf ki, vikipediya ruhunu daşıyan çox çox az vikipediyaçılarımız qalıb. Hörmətlə --''[[User: Eldarado |<span style="color:#000000;">eldarado</span>]]''<small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Eldarado|müzakirə]] | [[Xüsusi:Fəaliyyətlər/Eldarado|fəaliyyət]] | [[:m:User:Eldarado|meta səhifəsi]])</small> 18:34, 29 may 2026 (UTC) :::::@[[İstifadəçi:Eldarado|Eldarado]] 3-cü istifdəçisiniz ki, "3 il ard-arda CEE" ifadəsini işlədirsiniz. Ümid edirəm ki, bu il 4-cü dəfə getmiş olacağam və yəqin ki, bu il də bağlanış mərasimində içki içən vikipediyaçılara şahid olacağam. İmkan daxilində "kostyum"la iştirak edəcəyəm. Lakin, mən burada içki mövzusuna toxunmamışam. Toxunan istifadəçiyə öz iradlarınızı bildirə bilərsiniz. @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]] tutduğum iradlara, bəzi istifadəçilərin təbiri ilə desək "arxasıyca dediyim sözlərə" gəldikdə isə onun özü müzakirələrdə aktivdir. Digər bir məsələ nə üçünsə 3 il ard-arda CEE-də iştirak çox maraq doğurub. Lakin 4 dəfə ardıcıl Vikimaniyada iştirak edib, 4 il fasilədən sonra yenidən 3 dəfə ardıcıl iştirakçı olanlar barədə danışılmır. 3 dəfə ardıcıl həmçinin həmin tədbirdə iştirak edən digər bir təmsilçi mənim CEE-də 3 il ardıcıl iştirakıma eyham vurur. 4 dəfə Berlin Konfransında iştirak edənlərdən danışılmır. Lakin 3 il ard-arda CEE iştirakım müzakirə mövzusuna çevirilib. Başqa tədbirlərdəki rekordlar yəqin ki, CEE-də məndədir. 4-cü dəfə kostyumla iştirak edib CEE rekordunu təzələməyi düşünürəm. 3 il tədbirdə kiminlə səfərdə olmuşamsa hər biri iştirakımla bağlı fikirlərini açıq şəkildə bölüşə bilərlər. Standart çıxışlara gəldikdə isə, sizin illərlə eyni başlıqlı cümlə ilə ''(hər hansı bir məlumat axtaran zaman ilk müraciət edilən ünvanlardan biri olan “Vikipediya”)'' mediyaya verdiyiniz müsahibələri yaxşı xatırlayıram. Sizin çıxışlardan fərqli olaraq mənim çıxışlarımın mövzusu hər dəfə fərqli istiqamətlərə yönəlir. [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Patriot Kor|müzakirə]]) 19:15, 29 may 2026 (UTC) ::::::mən bu başlığı ona görə açmışam ki, mübahisələr və çaxnaşmalar davam etməsin. İçki söhbətlərindən də bezdim, sözügedən tədbirdə mənim 19 yaşım təzə olmuşdu, indi 5 aydan bir bir-iki bakal pivə içərəm, ya yox. Lap istəmirsiniz, allah qoysa köçərəm Azərbaycandan, başqa ölkəni, başqa icmanı təmsil edərəm. Beynəlxalq viki-icmanın mənimlə problemi yoxdur, əksinə, mən tədbirlərə gəlməyəndə məni soruşub axtarırlar, hətta bəzən elələri olur ki, iştirak üçün alternativ təqaüd mənbələri tapmağımı təşviq edir, köməklik etməyə çalışır. Bu, həmişə baş verib. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 19:44, 29 may 2026 (UTC) ::::::: Açığı mənim də mübahisə etmək fikrim yoxdu sadəcə vikini bazara çeviriblər və bəzən fikir bildirməmək də olmur. Hörmətlə --''[[User: Eldarado |<span style="color:#000000;">eldarado</span>]]''<small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Eldarado|müzakirə]] | [[Xüsusi:Fəaliyyətlər/Eldarado|fəaliyyət]] | [[:m:User:Eldarado|meta səhifəsi]])</small> 19:58, 29 may 2026 (UTC) ::::::::Həqiqətən müzakirələrdə iştirak edən heç bir istifadəçini başa düşə bilmirəm. İH-nin qərarının ədalətsiz olduğunu deyib, hansısa istifadəçini dəstəkləmişəm. Amma müzakirəyə qoşulan hər kəs başqa mövzulardan danışmağa başlayır. Biri 3 il ard-arda getməyimdən danışır, biri içkidən danışır, biri çəkməkdən danışır, biri kostyumdan danışır, biri ara qatmaqdan danışır, biri hansısa rəqsdən danışır. Kimə də cavab verirsən, özünü mövzunu bağlamağa çalışan kimi göstərir. @[[İstifadəçi:Eldarado|Eldarado]] bu gedişlə bir azdan nəyinki "vikipediya ruhunu daşıyan çox çox az vikipediyaçılarımız qalacaq". Deyəsən sağlam düşüncəni, sağlam ruhu daşıyan istifadəçilərimiz də az qalacaq. [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Patriot Kor|müzakirə]]) 20:25, 29 may 2026 (UTC) : Tədbirin gecikməsi və ya digər hadisələrdə geri salıbsa, içkini məndə irad tutaram. Əks halda o xanımın yazdığı sadəcə göstərişdir. Uğurlar! [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 00:33, 30 may 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]], kiçik bir düzəliş edim. 25 illiyə məni də çağırmamışdılar, güya blokum çox olduğu üçün. Halbuki əsil səbəb əksəriyyətə bəllidir. Amma Allaha şükür ki, məni redaktə sayı artırmaq üçün müəllif hüquqlarına tüpürərək hansısa kitabları Vikipediyaya olduğu kimi copy paste etməkdə ittiham/sübut etməyiblər. Bu hansı böyük vikidə olsaydı, məlum məsələ istifadəçi ömürlük bloklanardı, nəinki "hansısa formada" İH üzvü seçilmək. Nəysə. Məncə, belə şeylərə görə narahat olmağa dəyməz. Bir şeyi də unutmayaq ki, tarix boyu ən yalançı, fırıldaqçı adamlar saxta "vətənpərvərlik", "patriotizm", "şəhid, qazi", "Vatan-Millet-Sakarya" kimi sui-istifadəyə çox açıq olan ədəbiyyatlara sığınıblar. Həmişə. İndi də. Məxsusən də Azərbaycan kimi çürük sistemli ölkələrdə. Belələri elə ona görə şəhid məqalələri üzərindən biz bir qrup vikiçilər ölümlə filan təhdid ediləndə, nə onlyan, nə də oflayn formada ortada yox idilər. Çünki o günlər cəsarətlilərin günü idi, skrinçilərin yox. Ona görə də, belə şeylərə görə narahat olmağa dəyməz. 15 illik viki təcrübəm mənə göstərib ki, ən yaxşısı başıvı aşağı sal məqaləvi yaz, redaktəvi elə. Yoxsa ki, vur qoltuğuva papkanı, notbuku o nazirlik sənin, bu şirkət mənim. Layihə belə gəldi, oflayn fəaliyyət belə getdi. Sonda gəlirsən nəticəyə baxırsan, oflayn nəticə SIFIR. Onlayn fəaliyyət sıfıra yaxın. Bəs nə var ortada? Şəkil, video, xülasə görüntü. Tarix boyu bir iş görənlər olub, bir ümumiyyətlə görməyənlər, bir də görüntü yaradanlar, yəni imitasiyalar. İmitasiyalara çox da fikir vermək lazım deyil. Onlar yağışdan sonrakı göbələk, sabunun üzərindəki köpük kimidirlər. Bir müddət sonra izləri tozları da qalmayacaq. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 01:58, 30 may 2026 (UTC) ::{{u|Redivy}} qətiyyən heç bir maneçilik olmayıb mən cəhətdən, bunu istənilən iştirakçı təsdiqləyə bilər. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 12:12, 30 may 2026 (UTC) ::: @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]] Düzgünlük gec tez öz yerini tapır. Uğurlar! [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 12:20, 30 may 2026 (UTC) :Sözügedən tədbirə mən də çağırılmamışam..--[[İstifadəçi:Sura Shukurlu|Sura Shukurlu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sura Shukurlu|müzakirə]]) 12:29, 30 may 2026 (UTC) :: Görəsən öz istəyi ilə tədbirə getməyən olub? Misal üçün dəvət olunub ama adam həmin vaxtı evdə divanda uzanıb televizora baxıb. Maraqlı gəldi sadəcə. --''[[User: Eldarado |<span style="color:#000000;">eldarado</span>]]''<small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Eldarado|müzakirə]] | [[Xüsusi:Fəaliyyətlər/Eldarado|fəaliyyət]] | [[:m:User:Eldarado|meta səhifəsi]])</small> 13:42, 30 may 2026 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Eldarado|Eldarado]], bəli olub. Şəxsən tanıdıqlarım var :) <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 17:52, 31 may 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Sura Shukurlu|Sura Shukurlu]], çünki müəllif hüquqları pozuntusu (o skandallara pozuntu demək əslində çox zəif qalır) biabırçılığını siz ortaya çıxarmışdız. Bəzi insanlar kinli olur, Sura xanım. Onlar əsla unutmaz... <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 17:52, 31 may 2026 (UTC) == Vikibahar == Turnir sona çatdı, iştirak edən hərkəsi təbrik edirəm. Nəzərinizə çatdırım ki, AzViki beynəlxalq Vikibahar turnirində məqalələr üzrə [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|ikinci yeri tutub]]. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 08:42, 1 iyun 2026 (UTC) : Bu qədər məqaləni yoxlamaq var 🤯 [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 13:26, 1 iyun 2026 (UTC) :: Qadınlar və insan hüquqları kateqoriyası üzrə birinciyik. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 13:30, 1 iyun 2026 (UTC) :::İronik. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 21:02, 1 iyun 2026 (UTC) :Təşəkkürlər, məndə həmkarlarımı təbrik edirəm. Uğurlarınız bol olsun. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Javid|Javid]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Javid|müzakirə]]) 22:13, 2 iyun 2026 (UTC) Bəlkə, bu uğuru nəzərə alaraq, bu il Asiya ayını da yenidən keçirməyə başlayaq? --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 08:34, 2 iyun 2026 (UTC) :Vikibaharda mükafatlar pis deyil deyə maraq həmişə var, Asiya Ayı üçün də bir mükafat ayrılsa, maraq yaxşı olacaq. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 08:38, 2 iyun 2026 (UTC) == Başqa dillərdə Vikipediya == Salam. Bildiyiniz kimi, Şükürbəyli (Ağdam) məqaləsi [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şükürbəyli (Ağdam)|silinib]]. Fars dilini və ərəb qrafikasını bilən varsa, yaxşı olardı ki, [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%DA%A9%D9%88%D8%B1_%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D9%84%DB%8C bu səhifədə] düzəliş edərdi, və [https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D9%88%DA%A9%D9%88%D8%B1_%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D9%84%DB%8C_(%D8%A2%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D9%85) bu], [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%DA%A9%D9%88%D8%B1_%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D9%84%DB%8C_(%D8%A2%D9%82%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D9%85) bu] məqalələri silməyə təklif edərdi. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:13, 2 iyun 2026 (UTC) :Yaxşı olardı ki, belə məsələlərə mexanizm fikirləşilərdi. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:14, 2 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], azbviki cənubi azərbaycanlı soydaşlarımızdı deyə müzakirə səhifəsində elə bizim əlifba ilə yaza bilərsiniz, məncə. İnşallah nəzərə alarlar. Ərəb və fars vikisinə gəldikdə süni intellekt və tərcümə proqramlarının köməkliyi ilə buna özünüz də cəhd edə bilərsiniz, məncə. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 23:32, 2 iyun 2026 (UTC) :həmin məqaləyə fars dilində məlumatı yazıdım. baxa bilərsiniz. tyəqin özləri fikir verəcəklər :https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%DA%A9%D9%88%D8%B1_%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D9%84%DB%8C_(%D8%A2%D9%82%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D9%85) [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 14:49, 4 iyun 2026 (UTC) ::{{u|Zohrab Javad}}, {{u|Lawyer.F}} ingiliscə yaza bilərsiniz --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 13:34, 6 iyun 2026 (UTC) :::Etiraz etmirəm. daha effektivdirsə, yazın [[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Lawyer.F|müzakirə]]) 05:34, 8 iyun 2026 (UTC) == [[İstifadəçi:Solar.Poki|Solar.Poki]]nin məqalələri == @[[İstifadəçi:Solar.Poki|Solar.Poki]] tərəfindən yaradılmış əksəriyyəti İran azərbaycanlısı olan xadimlər məqalələri çox problemlidir. Məqalələrin adı Azərbaycan dilində deyil: [[Yashar Hakak Pour]] ('''Yaşar Hakakpur'''), [[Alireza Asgharzadeh]] ('''Əlirza Əsgərzadə'''), [[Fakhteh Luna Zamani]] ('''Faxtə''' '''Luna Zamani'''), [[Sevil Suleymani]] ('''Sevil Süleymani'''), [[Shervin Shadpour]] ('''Şervin Şadpur'''), [[Said Mughanli]] ('''Səid Muğanlı'''), [[Roghaiye Kabiri]] ([[Rüqəyyə Kəbiri]] məqaləsi ola-ola), [[Rahim Baqqal-Asghari]] (Rəhim Baqqal Əsgəri), [[Mohammad Alimoradi]] ('''Məhəmməd Əlimuradi'''). Mötərizədəki adla axtarış verəndə Azərbaycandilli mənbələrdə bu cür yazıldıqlarını görmək mümkündür. [[VP:ADM]] tək-tək müraciət etmək istəmirəm, çünki həmin səhifəyə 3-4 şəxsdən başqa heç kim baxmır, baxanlar da bürokratiya yaradaraq "burada müzakirə yeri deyil" yazıb, addəyişməni icra etmirlər. Əlavə olaraq məqalələrdə yazı və üslub səhvləri var, ensiklopediyaya uyğun yazılmayıb, mənbələr də problemlidir. İnzibatçıları məqalələri təftiş etmələrinə, addəyişdiriciləri isə bu şəxslərin adlarını Azərbaycan dilinə uyğun şəkildə dəyişdirmələrinə çağırış edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 17:20, 14 iyun 2026 (UTC) :O dəfə bu məqalələri @[[İstifadəçi:Rəcəb Yaxşı|Rəcəb Yaxşı]] ilə müzakirə etmişdik. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 06:56, 15 iyun 2026 (UTC) :@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], əminsizsə, məqalələrə birbaşa "sil" şablonu qoyun ki, sürətli silinsin. İstifadəçiyə də əvvəlcə xəbərdarlıq edin, məhəl qoymasa, növbəti dəfə bloklanması üçün müraciət edin. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 05:49, 18 iyun 2026 (UTC) == vikilayihələrlə bağlı == salammm!! [[:kat:vikilayihələr|vikilayihələr]] ilə bağlı 2 məsələ ilə bağlı konsensus əldə etmək məqsədilə müzakirəni başladıram: # <code>VikiLayihə</code>, yoxsa <code>Vikilayihə</code>? hal-hazırda iki variant yanaşı istifadə edilir; mənə elə gəlir, bunu standartlaşdırsaq, yaxşı olar; # [[Xüsusi:GoToComment/c-Sortilegus-2016-02-11T11:15:00.000Z-Serkanland-2016-02-11T10:50:00.000Z|10 ildən bir az artıq əvvəl müxtəsər müzakirə edildiyi kimi]], [[xüsusi:bütünsəhifələr/portal:|portallar]] və [[xüsusi:bütünsəhifələr/kömək:|kömək səhifələri]] kimi vikilayihələr üçün də ayrıca ad fəzası (<code>vikilayihə:</code>, yaxud sadəcə <code>layihə:</code>) yaradılsın? aşağıda fikrinizi bölüşsəniz, şad olaram! çox sağ olun ^^ [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 23:13, 20 iyun 2026 (UTC) : @[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]], @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]], @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]], @[[İstifadəçi:Samral|Samral]], @[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], @[[İstifadəçi:Bikar|Bikar]], @[[İstifadəçi:Lawyer.F|Lawyer.F]] və adını ötürdüyüm digər redaktorlar, mövzulardan, heç olmasa, birində fikrinizi bildirməyinizə şad olaram ^^ [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 10:32, 24 iyun 2026 (UTC) === orfoqrafiya === ==== variant 1) <code>VikiLayihə</code> ==== # {{lehinə|lehinə}} başlıqlarda rəsmi orfoqrafiya qaydalarına riayyət etmək mütləq deyil. Məsələn, məncə, [[Qayınana (film)|bu]] məqalənin başlığında orfoqrafik səhv olmalıdır, amma yoxdur. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 08:32, 21 iyun 2026 (UTC) : {{dəstək}} [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 13:37, 24 iyun 2026 (UTC) ==== variant 2) <code>Vikilayihə</code> ==== # {{lehinə|lehinə}}, digər <code>viki-</code> tipli birləşmələrdəki (baxın: [[ş:digər layihələr|vmf layihələrinin]] adları) qanunauyğunluğa əsasən :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 23:13, 20 iyun 2026 (UTC) === ad fəzası === ==== variant 1) <code>VikiLayihə</code>, yaxud <code>Vikilayihə</code> (digər müzakirənin nəticəsinə əsasən) ==== # {{lehinə|lehinə}}, ümumiyyətlə, punktdakı «portallar və kömək səhifələri» nümunəsindəki qanunauyğunluğa əsasən; məhz bu variant isə, <code>layihə</code> sözünün yarada biləcəyi potensial çaşbaşlığı aradan qaldırmaq (bir sözlə, dəqiqləşdirməni təmin etmək) üçün :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 23:15, 20 iyun 2026 (UTC) ==== variant 2) sadəcə <code>Layihə</code> ==== * {{Lehinə}} Sadəcə "Layihə" kifayət edir. Onsuz da söhbətin getdiyi bilinir. Həmçinin rus və fransız dillərində də sadəcə "Proyekt" olaraq verilib. – <span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;"> [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 05:55, 21 iyun 2026 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]], @[[İstifadəçi:Əkrəm|Əkrəm]], ümumiyyətlə, biz niyə ayrıca ad fazası açırıq ki? ''Vikipediya:'' ad fazası elə layihələr üçün də nəzərdə tutulmayıb ki? Məsələn, Kateqoriya: ad fazası var, çünki onun özünə aid texniki xüsusiyyəti var. Şablon, MediaViki və s. onlar üçün də eyni məsələdir. Amma ''Vikipediya:VikiLayihə Anime və manqa'' ilə ''VikiLayihə:Anime və manqa'' arasında hansı texniki fərq var ki? Yəni bunu etməklə bizə hansı fayda gəlir ki, biz edirik, əvvəl bunu aydınlaşdırmaq lazımdır. Bu, əlavə iş yükünü də özü ilə birlikdə gətirir. Nə qədər səhifədə redaktə, düzəliş edilməlidir. Buna dəyər həqiqətən? '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 21:07, 21 iyun 2026 (UTC) *::@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], mən təklifi ona görə vermişdim ki, 1) <code>vikipediya:</code> fəzası çox ''cluttered'' olmasın; 2) hal-hazırkı formada 3 kilometr səhifə adı yazmaq lazım gəlir. «portal & kömək səhifələri» nümunəsini də elə ona görə vermişdim ki, ''technically'' onlar da saytın özü ilə bağlıdır & əlavə texniki xüsusiyyətləri də yoxdur, ona görə də polno <code>vikipediya:</code> ad fəzasında yerləşə bilərlər, amma hal-hazırda vəziyyət belə deyil & belə olmamağını da, şəxsən, mən rahatlıqverən hesab eləyirəm, elə həmin o qeyd etdiyim 2 punkta əsasən. fikirləşirdim ki, layihələri də bu cür eləyə bilərik :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 23:44, 21 iyun 2026 (UTC) *:::redaktə məsələsi də ki, addəyişdirməni (hətta elə keçidlərin düzəldilməsini də) avtomatlaşdırmaq, hal-hazırda mövcud olan səhifələrdən də istiqamətləndirmə vermək olar, ''backwards compatibility'' üçün. üstəlik elə də çox sayda vikilayihə səhifəsi yoxdur hələ ki. müxtəsəri, elə də bir katastrof olan deyil, dw :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 23:45, 21 iyun 2026 (UTC) *:::Portal: ad fazası fərqli məsələdir. Portallar sırf vikipediyaçılar üçün deyil, oxuculara təqdim olunmaq üçün nəzərdə tutulub, məzmun səhifəsidir. Vikilayihələr isə o vikipediyaçıların işi üçün nəzərdə tutulub, onlar məzmun deyil, vikipediyaçıların işi üçün nəzərdə tutulub. Kömək ad fazasını isə mən əhəmiyyətli hesab etmirəm, mənə qalsa Kömək üçün də Vikipediya: ad fazası bəs edərdi. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 00:23, 22 iyun 2026 (UTC) *:::: yenə axırda gəlib çıxır hansını üstün tutmaq məsələsinə də; elə də bir obyektiv tərəfi, görünür, yoxdur :P [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 00:55, 22 iyun 2026 (UTC) ==== variant 3) yaradılmasın (status-kvo saxlansın) ==== #{{lehinə}} yuxarıda da dediyim kimi.--'''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 21:08, 21 iyun 2026 (UTC) : {{dəstək}} Ad fəzasına ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 13:37, 24 iyun 2026 (UTC) == Krımın yaşayış məntəqələri == Salam. Sualım Krımın yaşayış məntəqələrinə aiddir. Bəzən onların iki adı olur: krımtatarca və rusca/ukraynaca (hətda orada da bir az fərqli ola bilər). Bəzən ru-Vikidə və uk-Vikidə bir ad istifadə olunur, krım-tatar adı isə orada köhnə ad kimi qeyd olunur. Krım-tatar-dilli Vikidə isə bəzən köhnə ad istifadə olunur. Məsələn, [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_(%D0%9D%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD) ru-Vikidə] kəndin müasir adı "Плодовое" - yəni Plodovoye, köhnə adı "Челебилер" - yəni Çelebiler; [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B5_(%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD) uk-Vikidə] kəndin müasir adı "Плодове" - yəni Plodove, keçmiş adı Челебілер - yəni Çelebiler; [https://crh.wikipedia.org/wiki/%C3%87elebiler Krım-tatar-dilli Vikidə] isə məqalənin adı "Çelebiler"dir. Hansını əsas tutaq? Mənim fikrimcə, Krım-tatar dilindəki versiyanı əsas tuta bilərik. Hər necə də, Azərbaycan dilinə daha yaxındır. Belə hallar normaldır ki, bir yaşayış məntəqəsi fərqli dillərdə fərqli adlandırılsın. Adi misal [[Həştərxan]] (hərçənd ki "Həştərxan" və "Astraxan" o dərəcədə fərqli ad deyillər, daha çox eyni adın fərqli formalarıdır). [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:30, 22 iyun 2026 (UTC) :Kənd Ukraynada yerləşir, Ukraynada hansı rəsmi adla adlandırılıbsa, o addan istifadə etmək daha məntiqlidir. Təbii ki, bizim mənbələrdə hansı adlandırmaya üstünlük verilibsə, o variant daha üstündür, o məsələ də var. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 00:54, 23 iyun 2026 (UTC) ::Ümumiyyətlə, bu məsələ sadəcə Krımın yaşayış məntəqələri ilə bağlı deyil ki. Milyon dənə yaşayış məntəqəsi var ki, yerli dildə adı başqadır. Bavariyanın paytaxtı Münxen şəhərinin bavariya dilindəki adı Minqadır, amma təbii ki, adlandırmanı alman dilinə görə və mənbələrə görə aparırıq. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 00:57, 23 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], Münxen böyük şəhərdir, çox guman azərbaycanca çoxsaylı mənbələr var ki “Münxen” yazılır. Yuxarıda adı çəkilən isə kənddir. Sıravi kənd olsaydı başqa, amma Krımda yerləşir - həm Ukraynada, həm Rusiyada Krımın statusu var, və mən biləni hər iki hüquqi müstəvidə Krımda Krım-tatar dilinin rəsmi statusu var. Bavariya dili və ya dialekti zatən alman dilinə bağlıdır və Azərbaycan dili üçün ikisi də yaxın deyil. Krım-tatar dili isə rus və Ukrayna dillərindən fərqlidir və Azərbaycan dilinə daha yaxındır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:06, 23 iyun 2026 (UTC) :::Krım tatarcasının bizim dilə yaxın olub olmamasının adlandırma üçün heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Bu bilirsiniz nəyə oxşayır, təsəvvür edin ki, EnVikidə deyirlər ki, Xocalı haqqında məqalə Xocalı yox, Stepanakert olmalıdır, çünki ingilis dili ermənicəyə daha yaxındır (ikisi də Hind-Avropa dilidir), nəinki Azərbaycan dilinə. Sizcə bu tutarlı səbəb olardı? Yox, təbii ki. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 14:15, 23 iyun 2026 (UTC) ::::@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] En-Viki zatən Xankəndini Stepanakert adlandırır… [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:25, 23 iyun 2026 (UTC) :::::Bilirəm, sadəcə səbəb kimi bu göstərilsə, düzgün deyil, onu demək istəyirəm. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 19:42, 23 iyun 2026 (UTC) ::::::Ev-Vikidə ümumiyyətlə ciddi səbəb göstərmədən səs verirlər, yəni en-Viki Qarabağ mövzusu üçün obyektivlik nümunəsi ola bilməz. İngilis dili erməni dilinə (və əlifbaları) o qədər yaxın deyil, nə qədər ki Azərbaycan və Krım-tatar dilləri və əlifbaları. Amma olmasın dil yaxınlığı, olsun oradakı icmanın fəal və qərarvermək hüququ olanların simpatiyası. Başqaları o mövzuda nəinki redəktə etməyə yaxın buraxmırlar, hətda müzakirədə şərh edəndə də xoşlarına gəlmir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 05:35, 24 iyun 2026 (UTC) Qazaxıstan şəhərləri ilə oxşar məsələ var. Məsələn, Qarağandı şəhərinin adını rusca [[Karaqanda]] kimi yazırıq (və s.), baxmayaraq ki hətta rus dilindəki rəsmi adı çoxdan dəyişdirilib (Almatı kimi).--[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 16:17, 22 iyun 2026 (UTC) :Bəzi məsələlər əslində Vikipediya iştirakçılarından o qədər də asılı deyil. Məndən olsa, Azərbaycan dili üçün "Qırım" daha uyğundur, nəinki "Krım", amma buna mənbə lazımdır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:15, 22 iyun 2026 (UTC) ::Mənbələrdə hansı addan istifadə edilibsə onu yazmaq məqsədəuyğun olar. [[User:Moses|<span style="font-family:Segoe print; color:#CC4E5C; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Moses</span>]] [[User talk:Moses|<span style="color:#228B22">'':)''</span>]] 20:25, 22 iyun 2026 (UTC) ::: Deyək ki, Qarağandı üçün etibarlı bir mənbəni [https://diaspor.gov.az/upload/20220624025122_2015.pdf tapdım]. Hər bir kənd üçün belə bir mənbəyi tapmaq mümkün deyil, axı (amma, kəndlər ensiklopedikdir və onlar haqqında məqalələr olmalıdır, əslində). Bu halda bir standart olmalıdır, qarmaqarışıqlıq olmasın, deyə. Və bu standart nə olacaq, artıq bizdən aslıdır. Əslində, bu yaxınlarda həmin məsələni Koreya adlarla əlaqədar müzakirə edirdik, onu da KM-də müzakirə etmək istəyirim. Fikrimcə, Stil Kitabçasına bir neçə əlavələr yazmaq lazımdır bunnan bağlı. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 07:46, 23 iyun 2026 (UTC) ::::@[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]], məncə bu mənbə ilə addəyişməyə müzakirə aça bilərsiniz. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 05:37, 24 iyun 2026 (UTC) ::::: {{u|Zohrab Javad}}, Qazaxıstanın 31 şəhəri, saysız-hesabsız kəndi, çayı, dağı var. Onların bir çoxunun adlandırması ya son illər ərzində dəyişilib, ya da dəyişmə prosesindədir (bundan əlavə burda müzakirə olunan Krım və s. ərazilər də var). Hər biri üçün müzakirə açmaq vaxt itkisidir. Təklifim elə odur ki, biz bir dəfəlik stil kitabçasında adlandırma prinsipini izah edək ki, bu prosses avtomatikləşsin. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 06:03, 24 iyun 2026 (UTC) ::::::Fikrimcə, stil kitabçası daha çox o adlara aiddir ki, onlara mənbə məhdud olsun. O adlar ki məşhurdur (məsələn böyük şəhərlər) adətən mənbələr olur. Bəzən eyni məntəqəyə fərqli dillərdə fərqli adlara (və ya eyni adın fərqli variantlarına) üstünlük verirlər (məsələn Qüds - Yerüsəlim, Hələb - Aleppo). Məsələn ru-Vkkidə Azərbaycan yaşayış məntəqələrinin adları üçün çox vaxt belə təcrübə var: əgər Roskartoqrafiyada o məntəqənin adı rus dilində keçirsə, həmin ad istifadə olunur; əgər Roskartoqrafiyada adı keçmirsə, onda [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%86%D0%B8%D1%8F Azərbaycan-rus praktiki transkripsiyadan] istifadə olunur - mən biləni o səhifə də Buşuyevaya istinad edir. ::::::Qazaxıstana gəlincə, fikrimcə bu təcrübədən (və ya buna bənzər təcrübədən, çünki əmin deyiləm ki Roskartoqrafiyanın atlasları kimi Azərbaycanda da elə rəsmi etibarlı mənbələr olsun) istifadə edə bilərik: böyük məşhur şəhərlər və digər məntəqələr üçün etibarlı azərbaycanca mənbə, digərləri üçün isə orijinal dildə necədirsə azərbaycancaya transkripsiya edilsin. İkincilər üçün ola bilər ki az-Vikidə xüsusi transkripsiya kitabçasına ehtiyyac olmasın. Çünki rus dilindən fərqli olaraq Azərbaycan dili çevikdir (bəzi istisnalar ola bilər). Rus dilində çox vaxt problem nədir - ə, ö, ü, ğ, c hərfləri. Azərbaycan dili bu cəhətdən rahatdır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 08:16, 24 iyun 2026 (UTC) ::::::: Təklifim elə ''təxminən'' siz yazdığınızı stil kitabçasına əlavə etməkdir. Və bundan əlavə, koreyalıların adları ilə bağlı ayrı normanı özüm yaza bilərəm. --[[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 09:07, 26 iyun 2026 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Moses|Moses]] Tutaq ki, böyük şəhərlər barədə mənbə tapmaq olur. Bəs məsələn kəndlər barəsində mənbə tapılmayanda necə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 12:50, 23 iyun 2026 (UTC) == Müxtəlif detallar istinadların təkrar istifadəsi – Altistinadları təqdim edirik == [[File:Sub-referencing re-use + RefPreview.png|thumb|Altistinad nümunəsi]] Salam, mən Vikimedia Almaniyanın [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Texniki İstəklər komandası]]ndanam və adım Cohannesdir. Biz müxtəlif detalalra istinadların təkrar istifadəsini yaxşılaşdırmaq üçün yeni bir funksiya üzərində işləyirik: '''[[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Altistinadlar]]'''. Bu funksiyanı 2026-cı ilin iyun ayına etibarən çex, alman, fransız, italyan, polyak və isveçcə Vikipediyalarda, bir neçə kiçik vikidə və əksər qardaş layihələrdə tətbiq etmişik. İndi isə bütün Vikipediya dil versiyalarında qlobal tətbiq mərhələsinə başlayırıq. '''Nə gözləmək olar?''' Əgər mənbələr altistinadlardan istifadə edilməklə müxtəlif detallarla (məsələn, fərqli səhifə nömrələri ilə) göstərilibsə, Vikipediya məqalələrində [1.1] kimi keçidlər görəcəksiniz. Biz [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|icmanın uzun müddətdir mövcud olan istəyini]] həyata keçiririk: Hazırda bir çox Vikipediya məqaləsində demək olar ki, eyni olan, lakin səhifə nömrəsi kimi detallarda fərqlənən istinadlar mövcuddur. Bu, istinad siyahılarının həddindən artıq yüklənməsinə səbəb olur və oxucuların neçə müxtəlif mənbədən istifadə edildiyini tez qiymətləndirməsini çətinləşdirir. Bundan əlavə, [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references in wikitext and VisualEditor|tam eyni təkrar istifadədən]] fərqli olaraq, müxtəlif detallarla istinadların təkrar istifadəsi [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references with different details in wikitext|əvvəllər istinadın dublikatının yaradılmasını tələb edirdi]], bu da daha uzun vikimətnə və [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references with different details in VisualEditor|xüsusilə VizualRedaktorda]] daha çox vaxt sərf olunmasına gətirib çıxarırdı. {{tl|sfn}} kimi icma tərəfindən yaradılmış mövcud həll yollarının isə VizualRedaktor istifadəçiləri və istinad popapları üçün (xüsusilə mobil oxucular üçün – [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#problem|problem haqqında daha ətraflı]]) müəyyən çatışmazlıqları var. [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Altistinadlar]] bu problemləri həll edir: Biz yeni bir [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#wikitext|vikimətn atributu]] əlavə edirik: <code><nowiki>details="..."</nowiki></code> – bu atribut mövcud <code><nowiki>ref name="..."</nowiki></code> atributuna bənzəyir. [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#visual-editor|VizualRedaktor istifadəçiləri]] altistinad əlavə etmək üçün "detal əlavə et" düyməsindən istifadə edə bilərlər. Ətraflı təlimatları [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|layihə səhifəmizdə]] tapa bilərsiniz. Həmçinin Almanca Vikipediyada altistinadların istifadəsinin ilk ayları ilə bağlı əldə etdiyimiz təcrübələri əks etdirən [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|hesabat da dərc etmişik]], bu sizin üçün maraqlı ola bilər. Nəzərə alın ki, altistinadlar ''məcburi deyil''; istəsəniz digər istinad üslublarından istifadə etməyə davam edə bilərsiniz. '''Aktivləşdirmə''' Altistinadları 23 iyun tarixində Azərbaycanca Vikipediyada aktivləşdirəcəyik ([[:phab:T414094]]). Buna hazırlıq üçün aşağıdakı addımları atmağınızı xahiş edirik: * Yeni funksiyada yarana biləcək problemləri tez müəyyən etmək üçün altistinadlardan istifadə edən səhifələr üçün bir [[Special:TrackingCategories|izləmə kateqoriyası]] mövcuddur. Kateqoriyanın adını [[MediaWiki:Cite-tracking-category-ref-details]] vasitəsilə dəyişə bilərsiniz. Kateqoriya səhifəsini (hal-hazırda [[:Kateqoriya:Alt istinad istifadə edən səhifələr]]) standart oxuculardan gizlətmək üçün <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (və ya eyni məqsədə xidmət edən şablon) ilə yarada və onu [[:d:Q129764848]] elementinə əlavə edə bilərsiniz. * Görülə biləcək mümkün tədbirlər və müxtəlif vikilərdən nümunələr barədə daha ətraflı məlumatı [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|TVS bölməmizdə]] toplamışıq. * Nəzərə alın ki, VizualRedaktor bu hallarla işləməkdə çətinlik çəkdiyi üçün {{tl|İstinad siyahısı}} ilə istinad bölməsində müəyyən edilmiş (alt) istinadların (<code><nowiki>{{İstinad siyahısı|refs=...}}</nowiki></code>) birlikdə istifadəsini tövsiyə etmirik. Bu problem <code><nowiki><references>...</references></nowiki></code> istifadəsinə aid deyil. İngiliscə Vikipediya da oxşar səbəblərə görə siyahı şəklində müəyyən edilmiş istinadlarla birlikdə {{tl|Reflist}} istifadəsini məhdudlaşdırıb [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Help:List-defined_references&diff=next&oldid=1293112943]. Hər hansı sualınız olarsa, mənə bildirə bilərsiniz. Yeni funksiya ilə bağlı rəylərinizi [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|müzakirə səhifəmizdə]], mənim [[User talk:Johannes Richter (WMDE)|istifadəçi müzakirə səhifəmdə]] və ya bu paylaşımın altında görməkdən məmnun olarıq. Rəyləriniz əsasında altistinadları daha da təkmilləşdirməyə davam edəcəyik! Texniki İstəklər komandası adından ən xoş arzularla — [[İstifadəçi:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Johannes Richter (WMDE)|müzakirə]]) 07:16, 23 iyun 2026 (UTC) :@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], çoxdandır istədiyin funksiya :). [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 09:44, 23 iyun 2026 (UTC) == Türkiyə–Azərbaycan vikimarafonu == Xatırladığınız kimi, cari ilin yanvarında Türkiyə–Azərbaycan vikimarafonu keçirilmişdi. Müsabiqənin səhifəsində ([[Vikipediya:Türkiyə–Azərbaycan vikimarafonu 2026|burada]]) "Hədiyyələr" altbaşlığı altında müxtəlif məbləğlərdə mükafatlar vəd olunub. Qeyd etmək istəyirəm ki, bu, yalandır. Bir azviki admini, bir idarə heyəti üzvü, bir trviki admini və bir fond əməkdaşı ilə apardığım danışıqlardan sonra məlum olub ki, ironik şəkildə "Bir Millət, İki Viki – Bilgiye Giden Ortak Yola" şüarı altında keçirdikləri müsabiqədən sonra "Vikimedia Türkiyə" azərbaycanlı istifadəçilərə vəd olunan mükafatı verməkdən imtina edir. Yenidən sorğu etdiyim zaman da qeyri-müəyyən cavablar almışam. Güman edirəm ki, mükafat fondu Vikimedia Fondunun hesabınadır və yəqin ki, verilməyəcək. O pul haradadır, kimdədir, bu, Fondun qrant məsələləri üzrə heyətinin maraq dairəsində olmalıdır, mənə deyil. Mən tələb edirəm ki, [[Vikipediya:Türkiyə–Azərbaycan vikimarafonu 2026]] səhifəsinin "Hədiyyələr" altbaşlığının üzərindən xətt çəkilsin və izah kimi qeyd olunsun ki, müsabiqə bitəndən yarım il sonra Türkiyədən olan təşkilatçılar öz vədlərini pozublar. Bunu tələb etməkdə səbəbim odur ki, birinci yeri mən tutmuşam və mənə xoş deyil ki, kimsə mənə pul verdiyini iddia edərək onu öz cibinə bassın. Diqqətiniz üçün təşəkkürlər! --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 15:30, 23 iyun 2026 (UTC) :Həmçinin, düşünürəm ki, məndən başqa yer tutan {{u|Nigar İmaməliyeva}} və {{u|Xayala Mammadli}} üçün də bu məsələ narahatedicidir. Bu arada, Türkcə Vikipediyada olan müsabiqədə yer tutanlara mükafatlar verilib, ya yox, bilmirəm. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 15:32, 23 iyun 2026 (UTC) ::Sadaladığınız bütün nüanslara hərfiyən qatılıram @[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]] və ümid edirəm ki, müsabiqənin qaliblərinin mükafatları təqdim ediləcək, təqdim edilməyəcəksə də inanıram ki, tutarlı bir açıqlaması qısa zaman dilimində olacaq. Hörmətlə: [[İstifadəçi:Xayala Mammadli|Xayala Mammadli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Xayala Mammadli|müzakirə]]) 03:29, 24 iyun 2026 (UTC) ::Söylədiyiniz fikirlə tam razıyam. Güman edirəm ki, haqq öz yerini tapacaq.@[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]] [[İstifadəçi:Nigar İmaməliyeva|Nigar İmaməliyeva]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nigar İmaməliyeva|müzakirə]]) 08:03, 24 iyun 2026 (UTC) :Mən bu vəziyyətdən narahat oldum. İştirakçılara, xüsusilə də qaliblərə qarşı verilən vədlərin yerinə yetirilməməsi düzgün yanaşma deyil. Ümid edirəm ki, Türkiyə tərəfdəki təşkilatçılar bu məsələ ilə bağlı tezliklə rəsmi açıqlama verəcək və öhdəliklərini yerinə yetirəcəklər. :@[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]] , @[[İstifadəçi:Nigar İmaməliyeva|Nigar İmaməliyeva]] və @[[İstifadəçi:Xayala Mammadli|Xayala Mammadli]]. Hər biriniz müsabiqə boyunca böyük əmək sərf etmisiniz. Bu əməyin qarşılığının verilməsi və iştirakçılara hörmətlə yanaşılması vacibdir. Bu məsələ kiçik hesab edilərək kənara atılmamalıdır. Ümid edirəm ki, məsələ ədalətli şəkildə həll olunacaq. [[İstifadəçi:Javid|Javid]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Javid|müzakirə]]) 21:55, 25 iyun 2026 (UTC) ::Mükafatlandırma məsələsini Vikimedia Türkiyə etməli idi, elə danışılmışdı öncədən. Amma Vikimedia Türkiyədə bəzi proseslər baş verdi, daxili uzun mübahisələr baş verdi, ona görə də mükafatı verə bilmirlər. Heç TrVikidəki qaliblər də mükafatlandırılmayıb. Bizim istifadəçi qrupunun da maddi vəsaiti yoxdur ki, mükafatları versin. Bəzi yerlərə yazmışıq ki, dəstək göstərilsin bu barədə, amma müsbət nəticə yoxdur. Yaşanan problemə görə üzr istəyirəm, ümid edirəm ki, məsələnin həlli olacaq. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 15:37, 26 iyun 2026 (UTC) == Viki Mingəçeviri Sevir == Vikipediyanın 25 illik yubileyinə həsr olunmuş “Viki Mingəçeviri Sevir” vikipediyaçıların yay düşərgəsinə qeydiyyat başladı! 🗓️ 12–16 avqust 2026-cı il tarixlərində Mingəçevir şəhərində Azərbaycan vikimediaçıları üçün xüsusi yay düşərgəsi təşkil olunacaq. Bu düşərgə yalnız təcrübəli, fəal və peşəkar vikipediyaçılar üçün nəzərdə tutulub. Tədbirin əsas məqsədi Vikipediyanın 25 illik yubileyini qeyd etmək, Azərbaycan vikimediaçıları arasında əməkdaşlığı gücləndirmək, təcrübə mübadiləsini təşviq etmək və gələcək fəaliyyət istiqamətlərini müzakirə etməkdir. Qeydiyyat linki: 🔗 https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdkFiIE5NxBn9GyjbJSjfBydAYp-Ev0L9HbPeMHnE6BTnec8g/viewform?usp=publish-editor Düşərgədə iştirak məhdud sayda iştirakçı üçün nəzərdə tutulub. Qeydiyyatdan keçən namizədlər arasından iştirakçılar Təşkilat Komitəsi tərəfindən seçiləcək və nəticələr barədə əlavə məlumat veriləcək. Uğurlar arzulayırıq! Ətraflı məlumatı bu linkdən əldə edə bilərsiniz. [[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir]] Hər birinizi dəvət edirik! [[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 09:43, 30 iyun 2026 (UTC) == Koreyalıların adları. Stil kitabçasına əlavənin qaralaması == Salam. [[Qaralama:Vikipediya:Stil kitabçası/Koreyalıların adları|Stil kitabçasına Koreyalıların adları ilə bağlı yeni qayda toplusunun təklifini]] Vikicəmiyyətə təqdim edirəm. Həmin səhifədə təkliflərimi detallı şəkildə izah etməyə çalımışam. Ümumən vurğulamaq istərdim ki, hazırkı vəziyyət xaosdur. Buna görə bu qaydaları yazmağa qərar vermişəm. Xahiş olunur, bu qaralama ilə bağlı fikirlərinizi bölüşərsiniz. [[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Мурад 97|müzakirə]]) 12:45, 1 iyul 2026 (UTC) 2xmetapa4gd3b0fd87jdkku5ioubwvk 0 74771 8985293 8910768 2026-07-01T15:23:57Z ~2026-37097-27 348936 /* */ ivrit dili. 8985293 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} {{Müqəddəs}} '''Şeys''' ([[İvrit dili|ivr.]] שֵׁת בֵּן אדם)— [[Tövrat]]a görə [[Adəm]]in oğludur, siryani dilində bağışlama və [[hədiyyə]] mənasını verir. Qabilin Habili öldürməsindən 5 [[il]] sonra dünyaya gəlmişdi. Digər [[qardaş]]larının əksinə Şeys [[əkiz]] olaraq deyil, tək doğulmuşdur. Şeysin bir adı da Şetdir. Şet [[yəhudi]] dilində [[Allah]]ın hədiyyəsi mənasını verir. O, dünyaya göz açanda Adəmın 130 yaşı vardı. [[Filosof]]ların bəziləri Şeysin yunan Ağasazimon olduğunu iddia edirlər. Şeys həzrəti Adəmdən sonra [[peyğəmbər]] seçilmişdi. [[Tövrat]]da Adəm və [[Həvva]]nın [[uşaq]]larından təkcə Habil, Qabil və Şeysin adı çəkilir və Şeys onların üçüncü oğlu kimi qələmə verilir. Şeys 912 il yaşamış və çoxlu övladı olmuşdu. [[İncil]]də Adəmin 130 yaşındaykən Şeysin atası olduğu, Şeysin Enoşun [[ata]]sı və [[İdris]]in [[baba]]sı olduğu haqqında [[məlumat]] verilir. [[Fayl:Zhdan Dementiyev 01 Seth (1630).jpg|530x530px|left|thumb| Şeysin [[kilsə]]dəki dini rəsmi]] == İslamda == [[Quran]]da Şeysdən bəhs edilmir, amma [[hədis]]lərdə onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şeysə [[tanrı]] tərəfindən 50 sühuf (kiçik kitab) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şeys peyğəmbərə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] [[din]]inə görə Şeysin həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[tufan]]ında itdiyi üçün insanoğlunun [[soy]]unun Şeysdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şeys [[Kəbə]]ni inşa edən və [[saqqal]]ı çıxan ilk [[insan]]dır, o 912 il yaşamiş və Məkkədə Əbu Kübeys [[dağ]]ında bir [[mağara]]da atasıyla birlikdə dəfn edilmişdi. İbni Əsir və [[Təbəri]]nin yazdığı, həmçinin [[rəvayət]] olunan hədislərə görə Adəm özü Şeysə öz [[elm]]ini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şeys daima [[qorxu]] içərisində yaşayırdı. Beləliklə Şeys 912 il [[ömür]] sürdükdən sonra dünyadan köçdü. Allah-taala öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin [[nəvə]]-[[nəticə]]ləri idi) tək olan Allaha [[ibadət]]ə dəvət etmək üçün ona əlli sühuf göndərmişdi. Məsudi bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq təsbih yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Peyğəmbərlər]] * [[Lilit]] * [[Adəm]] * [[Həvva]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Peyğəmbərlər}} [[Kateqoriya:Din xadimləri]] [[Kateqoriya:Peyğəmbərlər]] [[Kateqoriya:İslam peyğəmbərləri]] [[Kateqoriya:Adəm və Həvva]] 7paiv6zuvvsz6llxduiibn9aw1rk517 8985306 8985293 2026-07-01T15:43:15Z Medineli92 148338 /* */ 8985306 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} {{Müqəddəs}} '''Şeys''' ([[İvrit dili|ivr.]] שֵׁת בֵּן אדם) və '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}})— [[Tövrat]]a görə [[Adəm]]in oğludur, siryani dilində bağışlama və [[hədiyyə]] mənasını verir. Qabilin Habili öldürməsindən 5 [[il]] sonra dünyaya gəlmişdi. Digər [[qardaş]]larının əksinə Şeys [[əkiz]] olaraq deyil, tək doğulmuşdur. Şeysin bir adı da Şetdir. Şet [[yəhudi]] dilində [[Allah]]ın hədiyyəsi mənasını verir. O, dünyaya göz açanda Adəmın 130 yaşı vardı. [[Filosof]]ların bəziləri Şeysin yunan Ağasazimon olduğunu iddia edirlər. Şeys həzrəti Adəmdən sonra [[peyğəmbər]] seçilmişdi. [[Tövrat]]da Adəm və [[Həvva]]nın [[uşaq]]larından təkcə Habil, Qabil və Şeysin adı çəkilir və Şeys onların üçüncü oğlu kimi qələmə verilir. Şeys 912 il yaşamış və çoxlu övladı olmuşdu. [[İncil]]də Adəmin 130 yaşındaykən Şeysin atası olduğu, Şeysin Enoşun [[ata]]sı və [[İdris]]in [[baba]]sı olduğu haqqında [[məlumat]] verilir. [[Fayl:Zhdan Dementiyev 01 Seth (1630).jpg|530x530px|left|thumb| Şeysin [[kilsə]]dəki dini rəsmi]] == İslamda == [[Quran]]da Şeysdən bəhs edilmir, amma [[hədis]]lərdə onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şeysə [[tanrı]] tərəfindən 50 sühuf (kiçik kitab) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şeys peyğəmbərə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] [[din]]inə görə Şeysin həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[tufan]]ında itdiyi üçün insanoğlunun [[soy]]unun Şeysdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şeys [[Kəbə]]ni inşa edən və [[saqqal]]ı çıxan ilk [[insan]]dır, o 912 il yaşamiş və Məkkədə Əbu Kübeys [[dağ]]ında bir [[mağara]]da atasıyla birlikdə dəfn edilmişdi. İbni Əsir və [[Təbəri]]nin yazdığı, həmçinin [[rəvayət]] olunan hədislərə görə Adəm özü Şeysə öz [[elm]]ini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şeys daima [[qorxu]] içərisində yaşayırdı. Beləliklə Şeys 912 il [[ömür]] sürdükdən sonra dünyadan köçdü. Allah-taala öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin [[nəvə]]-[[nəticə]]ləri idi) tək olan Allaha [[ibadət]]ə dəvət etmək üçün ona əlli sühuf göndərmişdi. Məsudi bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq təsbih yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Peyğəmbərlər]] * [[Lilit]] * [[Adəm]] * [[Həvva]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Peyğəmbərlər}} [[Kateqoriya:Din xadimləri]] [[Kateqoriya:Peyğəmbərlər]] [[Kateqoriya:İslam peyğəmbərləri]] [[Kateqoriya:Adəm və Həvva]] ccif7exiyzziqten3l41hnoyma2pwts 8985310 8985306 2026-07-01T15:44:48Z Medineli92 148338 /* İslamda */ 8985310 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} {{Müqəddəs}} '''Şeys''' ([[İvrit dili|ivr.]] שֵׁת בֵּן אדם) və '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}})— [[Tövrat]]a görə [[Adəm]]in oğludur, siryani dilində bağışlama və [[hədiyyə]] mənasını verir. Qabilin Habili öldürməsindən 5 [[il]] sonra dünyaya gəlmişdi. Digər [[qardaş]]larının əksinə Şeys [[əkiz]] olaraq deyil, tək doğulmuşdur. Şeysin bir adı da Şetdir. Şet [[yəhudi]] dilində [[Allah]]ın hədiyyəsi mənasını verir. O, dünyaya göz açanda Adəmın 130 yaşı vardı. [[Filosof]]ların bəziləri Şeysin yunan Ağasazimon olduğunu iddia edirlər. Şeys həzrəti Adəmdən sonra [[peyğəmbər]] seçilmişdi. [[Tövrat]]da Adəm və [[Həvva]]nın [[uşaq]]larından təkcə Habil, Qabil və Şeysin adı çəkilir və Şeys onların üçüncü oğlu kimi qələmə verilir. Şeys 912 il yaşamış və çoxlu övladı olmuşdu. [[İncil]]də Adəmin 130 yaşındaykən Şeysin atası olduğu, Şeysin Enoşun [[ata]]sı və [[İdris]]in [[baba]]sı olduğu haqqında [[məlumat]] verilir. [[Fayl:Zhdan Dementiyev 01 Seth (1630).jpg|530x530px|left|thumb| Şeysin [[kilsə]]dəki dini rəsmi]] == İslamda == [[Quran]]da Şeysdən bəhs edilmir, amma [[hədis]]lərdə onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şeysə [[tanrı]] tərəfindən 50 sühuf (kiçik kitab) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şeys peyğəmbərə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] [[din]]inə görə Şeysin həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[tufan]]ında itdiyi üçün insanoğlunun [[soy]]unun Şeysdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şeys [[Kəbə]]ni inşa edən və [[saqqal]]ı çıxan ilk [[insan]]dır, o 912 il yaşamiş və Məkkədə Əbu Kübeys [[dağ]]ında bir [[mağara]]da atasıyla birlikdə dəfn edilmişdi. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri]]nin yazdığı, həmçinin [[rəvayət]] olunan hədislərə görə Adəm özü Şeysə öz [[elm]]ini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şeys daima [[qorxu]] içərisində yaşayırdı. Beləliklə Şeys 912 il [[ömür]] sürdükdən sonra dünyadan köçdü. Allah-taala öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin [[nəvə]]-[[nəticə]]ləri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona əlli sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq təsbih yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Peyğəmbərlər]] * [[Lilit]] * [[Adəm]] * [[Həvva]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Peyğəmbərlər}} [[Kateqoriya:Din xadimləri]] [[Kateqoriya:Peyğəmbərlər]] [[Kateqoriya:İslam peyğəmbərləri]] [[Kateqoriya:Adəm və Həvva]] cd5z9p1t3tath0fd4p3mlplil4faxq0 8985313 8985310 2026-07-01T15:46:44Z Medineli92 148338 /* */ 8985313 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}}{{Mənbəsiz}}{{Müqəddəs}} '''Şeys''' ([[İvrit dili|ivr.]] שֵׁת בֵּן אדם) və '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}})— [[Tövrat]]a görə [[Adəm]]in oğludur, siryani dilində bağışlama və [[hədiyyə]] mənasını verir. Qabilin Habili öldürməsindən 5 [[il]] sonra dünyaya gəlmişdi. Digər [[qardaş]]larının əksinə Şeys [[əkiz]] olaraq deyil, tək doğulmuşdur. Şeysin bir adı da Şetdir. Şet [[yəhudi]] dilində [[Allah]]ın hədiyyəsi mənasını verir. O, dünyaya göz açanda Adəmın 130 yaşı vardı. [[Filosof]]ların bəziləri Şeysin yunan Ağasazimon olduğunu iddia edirlər. Şeys həzrəti Adəmdən sonra [[peyğəmbər]] seçilmişdi. [[Tövrat]]da Adəm və [[Həvva]]nın [[uşaq]]larından təkcə Habil, Qabil və Şeysin adı çəkilir və Şeys onların üçüncü oğlu kimi qələmə verilir. Şeys 912 il yaşamış və çoxlu övladı olmuşdu. [[İncil]]də Adəmin 130 yaşındaykən Şeysin atası olduğu, Şeysin Enoşun [[ata]]sı və [[İdris]]in [[baba]]sı olduğu haqqında [[məlumat]] verilir. [[Fayl:Zhdan Dementiyev 01 Seth (1630).jpg|530x530px|left|thumb| Şeysin [[kilsə]]dəki dini rəsmi]] == İslamda == [[Quran]]da Şeysdən bəhs edilmir, amma [[hədis]]lərdə onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şeysə [[tanrı]] tərəfindən 50 sühuf (kiçik kitab) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şeys peyğəmbərə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] [[din]]inə görə Şeysin həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[tufan]]ında itdiyi üçün insanoğlunun [[soy]]unun Şeysdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şeys [[Kəbə]]ni inşa edən və [[saqqal]]ı çıxan ilk [[insan]]dır, o 912 il yaşamiş və Məkkədə Əbu Kübeys [[dağ]]ında bir [[mağara]]da atasıyla birlikdə dəfn edilmişdi. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri]]nin yazdığı, həmçinin [[rəvayət]] olunan hədislərə görə Adəm özü Şeysə öz [[elm]]ini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şeys daima [[qorxu]] içərisində yaşayırdı. Beləliklə Şeys 912 il [[ömür]] sürdükdən sonra dünyadan köçdü. Allah-taala öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin [[nəvə]]-[[nəticə]]ləri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona əlli sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq təsbih yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Peyğəmbərlər]] * [[Lilit]] * [[Adəm]] * [[Həvva]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Peyğəmbərlər}} [[Kateqoriya:Din xadimləri]] [[Kateqoriya:Peyğəmbərlər]] [[Kateqoriya:İslam peyğəmbərləri]] [[Kateqoriya:Adəm və Həvva]] pfslw10q1x6hgbfpazpa6jsrljm0wvv 8985315 8985313 2026-07-01T15:47:56Z Medineli92 148338 /* */ 8985315 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}}{{Mənbəsiz}}{{Müqəddəs}} '''Şeys''' ([[İvrit dili|ivr.]] שֵׁת בֵּן אדם) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}})— [[Tövrat]]a görə [[Adəm]]in oğludur, siryani dilində bağışlama və [[hədiyyə]] mənasını verir. Qabilin Habili öldürməsindən 5 [[il]] sonra dünyaya gəlmişdi. Digər [[qardaş]]larının əksinə Şeys [[əkiz]] olaraq deyil, tək doğulmuşdur. Şeysin bir adı da Şetdir. Şet [[yəhudi]] dilində [[Allah]]ın hədiyyəsi mənasını verir. O, dünyaya göz açanda Adəmın 130 yaşı vardı. [[Filosof]]ların bəziləri Şeysin yunan Ağasazimon olduğunu iddia edirlər. Şeys həzrəti Adəmdən sonra [[peyğəmbər]] seçilmişdi. [[Tövrat]]da Adəm və [[Həvva]]nın [[uşaq]]larından təkcə Habil, Qabil və Şeysin adı çəkilir və Şeys onların üçüncü oğlu kimi qələmə verilir. Şeys 912 il yaşamış və çoxlu övladı olmuşdu. [[İncil]]də Adəmin 130 yaşındaykən Şeysin atası olduğu, Şeysin Enoşun [[ata]]sı və [[İdris]]in [[baba]]sı olduğu haqqında [[məlumat]] verilir. [[Fayl:Zhdan Dementiyev 01 Seth (1630).jpg|530x530px|left|thumb| Şeysin [[kilsə]]dəki dini rəsmi]] == İslamda == [[Quran]]da Şeysdən bəhs edilmir, amma [[hədis]]lərdə onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şeysə [[tanrı]] tərəfindən 50 sühuf (kiçik kitab) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şeys peyğəmbərə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] [[din]]inə görə Şeysin həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[tufan]]ında itdiyi üçün insanoğlunun [[soy]]unun Şeysdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şeys [[Kəbə]]ni inşa edən və [[saqqal]]ı çıxan ilk [[insan]]dır, o 912 il yaşamiş və Məkkədə Əbu Kübeys [[dağ]]ında bir [[mağara]]da atasıyla birlikdə dəfn edilmişdi. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri]]nin yazdığı, həmçinin [[rəvayət]] olunan hədislərə görə Adəm özü Şeysə öz [[elm]]ini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şeys daima [[qorxu]] içərisində yaşayırdı. Beləliklə Şeys 912 il [[ömür]] sürdükdən sonra dünyadan köçdü. Allah-taala öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin [[nəvə]]-[[nəticə]]ləri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona əlli sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq təsbih yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Peyğəmbərlər]] * [[Lilit]] * [[Adəm]] * [[Həvva]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Peyğəmbərlər}} [[Kateqoriya:Din xadimləri]] [[Kateqoriya:Peyğəmbərlər]] [[Kateqoriya:İslam peyğəmbərləri]] [[Kateqoriya:Adəm və Həvva]] 3ts9oj4q6774hhp8xmql6g8j68imy51 8985316 8985315 2026-07-01T15:48:41Z Medineli92 148338 /* */ 8985316 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}}{{Mənbəsiz}}{{Müqəddəs}} '''Şeys''' ([[İvrit dili|ivr.]] שֵׁת בֵּן אדם) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}})— [[Tövrat]]a görə [[Adəm]]in oğludur, [[Süryani dili|süryani dilində]] bağışlama və [[hədiyyə]] mənasını verir. Qabilin Habili öldürməsindən 5 [[il]] sonra dünyaya gəlmişdi. Digər [[qardaş]]larının əksinə Şeys [[əkiz]] olaraq deyil, tək doğulmuşdur. Şeysin bir adı da Şetdir. Şet [[yəhudi]] dilində [[Allah]]ın hədiyyəsi mənasını verir. O, dünyaya göz açanda Adəmın 130 yaşı vardı. [[Filosof]]ların bəziləri Şeysin yunan Ağasazimon olduğunu iddia edirlər. Şeys həzrəti Adəmdən sonra [[peyğəmbər]] seçilmişdi. [[Tövrat]]da Adəm və [[Həvva]]nın [[uşaq]]larından təkcə Habil, Qabil və Şeysin adı çəkilir və Şeys onların üçüncü oğlu kimi qələmə verilir. Şeys 912 il yaşamış və çoxlu övladı olmuşdu. [[İncil]]də Adəmin 130 yaşındaykən Şeysin atası olduğu, Şeysin Enoşun [[ata]]sı və [[İdris]]in [[baba]]sı olduğu haqqında [[məlumat]] verilir. [[Fayl:Zhdan Dementiyev 01 Seth (1630).jpg|530x530px|left|thumb| Şeysin [[kilsə]]dəki dini rəsmi]] == İslamda == [[Quran]]da Şeysdən bəhs edilmir, amma [[hədis]]lərdə onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şeysə [[tanrı]] tərəfindən 50 sühuf (kiçik kitab) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şeys peyğəmbərə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] [[din]]inə görə Şeysin həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[tufan]]ında itdiyi üçün insanoğlunun [[soy]]unun Şeysdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şeys [[Kəbə]]ni inşa edən və [[saqqal]]ı çıxan ilk [[insan]]dır, o 912 il yaşamiş və Məkkədə Əbu Kübeys [[dağ]]ında bir [[mağara]]da atasıyla birlikdə dəfn edilmişdi. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri]]nin yazdığı, həmçinin [[rəvayət]] olunan hədislərə görə Adəm özü Şeysə öz [[elm]]ini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şeys daima [[qorxu]] içərisində yaşayırdı. Beləliklə Şeys 912 il [[ömür]] sürdükdən sonra dünyadan köçdü. Allah-taala öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin [[nəvə]]-[[nəticə]]ləri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona əlli sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq təsbih yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Peyğəmbərlər]] * [[Lilit]] * [[Adəm]] * [[Həvva]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Peyğəmbərlər}} [[Kateqoriya:Din xadimləri]] [[Kateqoriya:Peyğəmbərlər]] [[Kateqoriya:İslam peyğəmbərləri]] [[Kateqoriya:Adəm və Həvva]] 27lgm3c6fyr45mdmtxcarbvydorf7ou 8985319 8985316 2026-07-01T15:51:46Z Medineli92 148338 /* */ 8985319 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}}{{Mənbəsiz}}{{Müqəddəs}} '''Şeys''' ([[İvrit dili|ivr.]] שֵׁת בֵּן אדם) — [[Tövrat]]a görə [[Adəm]]in oğludur, [[Süryani dili|süryani dilində]] bağışlama və [[hədiyyə]] mənasını verir. Qabilin Habili öldürməsindən 5 [[il]] sonra dünyaya gəlmişdi. Digər [[qardaş]]larının əksinə Şeys [[əkiz]] olaraq deyil, tək doğulmuşdur. Şeysin bir adı da Şetdir. Şet [[yəhudi]] dilində [[Allah]]ın hədiyyəsi mənasını verir. O, dünyaya göz açanda Adəmın 130 yaşı vardı. [[Filosof]]ların bəziləri Şeysin yunan Ağasazimon olduğunu iddia edirlər. Şeys həzrəti Adəmdən sonra [[peyğəmbər]] seçilmişdi. [[Tövrat]]da Adəm və [[Həvva]]nın [[uşaq]]larından təkcə Habil, Qabil və Şeysin adı çəkilir və Şeys onların üçüncü oğlu kimi qələmə verilir. Şeys 912 il yaşamış və çoxlu övladı olmuşdu. [[İncil]]də Adəmin 130 yaşındaykən Şeysin atası olduğu, Şeysin Enoşun [[ata]]sı və [[İdris]]in [[baba]]sı olduğu haqqında [[məlumat]] verilir. [[Fayl:Zhdan Dementiyev 01 Seth (1630).jpg|530x530px|left|thumb| Şeysin [[kilsə]]dəki dini rəsmi]] == İslamda == [[Quran]]da Şeysdən bəhs edilmir, amma [[hədis]]lərdə onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şeysə [[tanrı]] tərəfindən 50 sühuf (kiçik kitab) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şeys peyğəmbərə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] [[din]]inə görə Şeysin həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[tufan]]ında itdiyi üçün insanoğlunun [[soy]]unun Şeysdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şeys [[Kəbə]]ni inşa edən və [[saqqal]]ı çıxan ilk [[insan]]dır, o 912 il yaşamiş və Məkkədə Əbu Kübeys [[dağ]]ında bir [[mağara]]da atasıyla birlikdə dəfn edilmişdi. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri]]nin yazdığı, həmçinin [[rəvayət]] olunan hədislərə görə Adəm özü Şeysə öz [[elm]]ini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şeys daima [[qorxu]] içərisində yaşayırdı. Beləliklə Şeys 912 il [[ömür]] sürdükdən sonra dünyadan köçdü. Allah-taala öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin [[nəvə]]-[[nəticə]]ləri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona əlli sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq təsbih yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Peyğəmbərlər]] * [[Lilit]] * [[Adəm]] * [[Həvva]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Peyğəmbərlər}} [[Kateqoriya:Din xadimləri]] [[Kateqoriya:Peyğəmbərlər]] [[Kateqoriya:İslam peyğəmbərləri]] [[Kateqoriya:Adəm və Həvva]] kjbsdcqa97vd738fa1qppayvxxyvsvq 8985367 8985319 2026-07-01T17:37:16Z ChanisCaucasi 95249 /* */ 8985367 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}}{{Mənbəsiz}}{{Müqəddəs}} '''Sif''' ({{dil-he|שֵׁת בֵּן אדם}}) — [[Tövrat]]a görə [[Adəm]]in oğlu. [[Süryani dili|Süryani dilində]] bağışlama və [[hədiyyə]] mənasını verir. Qabilin Habili öldürməsindən 5 [[il]] sonra dünyaya gəlmişdi. Digər [[qardaş]]larının əksinə Şeys [[əkiz]] olaraq deyil, tək doğulmuşdur. Şeysin bir adı da Şetdir. Şet [[yəhudi]] dilində [[Allah]]ın hədiyyəsi mənasını verir. O, dünyaya göz açanda Adəmın 130 yaşı vardı. [[Filosof]]ların bəziləri Şeysin yunan Ağasazimon olduğunu iddia edirlər. Şeys həzrəti Adəmdən sonra [[peyğəmbər]] seçilmişdi. [[Tövrat]]da Adəm və [[Həvva]]nın [[uşaq]]larından təkcə Habil, Qabil və Şeysin adı çəkilir və Şeys onların üçüncü oğlu kimi qələmə verilir. Şeys 912 il yaşamış və çoxlu övladı olmuşdu. [[İncil]]də Adəmin 130 yaşındaykən Şeysin atası olduğu, Şeysin Enoşun [[ata]]sı və [[İdris]]in [[baba]]sı olduğu haqqında [[məlumat]] verilir. [[Fayl:Zhdan Dementiyev 01 Seth (1630).jpg|530x530px|left|thumb| Şeysin [[kilsə]]dəki dini rəsmi]] == İslamda == [[Quran]]da Şeysdən bəhs edilmir, amma [[hədis]]lərdə onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şeysə [[tanrı]] tərəfindən 50 sühuf (kiçik kitab) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şeys peyğəmbərə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] [[din]]inə görə Şeysin həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[tufan]]ında itdiyi üçün insanoğlunun [[soy]]unun Şeysdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şeys [[Kəbə]]ni inşa edən və [[saqqal]]ı çıxan ilk [[insan]]dır, o 912 il yaşamiş və Məkkədə Əbu Kübeys [[dağ]]ında bir [[mağara]]da atasıyla birlikdə dəfn edilmişdi. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri]]nin yazdığı, həmçinin [[rəvayət]] olunan hədislərə görə Adəm özü Şeysə öz [[elm]]ini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şeys daima [[qorxu]] içərisində yaşayırdı. Beləliklə Şeys 912 il [[ömür]] sürdükdən sonra dünyadan köçdü. Allah-taala öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin [[nəvə]]-[[nəticə]]ləri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona əlli sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq təsbih yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Peyğəmbərlər]] * [[Lilit]] * [[Adəm]] * [[Həvva]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Peyğəmbərlər}} [[Kateqoriya:Din xadimləri]] [[Kateqoriya:Peyğəmbərlər]] [[Kateqoriya:İslam peyğəmbərləri]] [[Kateqoriya:Adəm və Həvva]] jyq4uxhbuhh80sm9w8bv05kx40eul73 8985368 8985367 2026-07-01T17:37:31Z ChanisCaucasi 95249 ChanisCaucasi [[Şeys]] səhifəsinin adını [[Sif]] olaraq dəyişdi 8985367 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}}{{Mənbəsiz}}{{Müqəddəs}} '''Sif''' ({{dil-he|שֵׁת בֵּן אדם}}) — [[Tövrat]]a görə [[Adəm]]in oğlu. [[Süryani dili|Süryani dilində]] bağışlama və [[hədiyyə]] mənasını verir. Qabilin Habili öldürməsindən 5 [[il]] sonra dünyaya gəlmişdi. Digər [[qardaş]]larının əksinə Şeys [[əkiz]] olaraq deyil, tək doğulmuşdur. Şeysin bir adı da Şetdir. Şet [[yəhudi]] dilində [[Allah]]ın hədiyyəsi mənasını verir. O, dünyaya göz açanda Adəmın 130 yaşı vardı. [[Filosof]]ların bəziləri Şeysin yunan Ağasazimon olduğunu iddia edirlər. Şeys həzrəti Adəmdən sonra [[peyğəmbər]] seçilmişdi. [[Tövrat]]da Adəm və [[Həvva]]nın [[uşaq]]larından təkcə Habil, Qabil və Şeysin adı çəkilir və Şeys onların üçüncü oğlu kimi qələmə verilir. Şeys 912 il yaşamış və çoxlu övladı olmuşdu. [[İncil]]də Adəmin 130 yaşındaykən Şeysin atası olduğu, Şeysin Enoşun [[ata]]sı və [[İdris]]in [[baba]]sı olduğu haqqında [[məlumat]] verilir. [[Fayl:Zhdan Dementiyev 01 Seth (1630).jpg|530x530px|left|thumb| Şeysin [[kilsə]]dəki dini rəsmi]] == İslamda == [[Quran]]da Şeysdən bəhs edilmir, amma [[hədis]]lərdə onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şeysə [[tanrı]] tərəfindən 50 sühuf (kiçik kitab) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şeys peyğəmbərə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] [[din]]inə görə Şeysin həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[tufan]]ında itdiyi üçün insanoğlunun [[soy]]unun Şeysdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şeys [[Kəbə]]ni inşa edən və [[saqqal]]ı çıxan ilk [[insan]]dır, o 912 il yaşamiş və Məkkədə Əbu Kübeys [[dağ]]ında bir [[mağara]]da atasıyla birlikdə dəfn edilmişdi. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri]]nin yazdığı, həmçinin [[rəvayət]] olunan hədislərə görə Adəm özü Şeysə öz [[elm]]ini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şeys daima [[qorxu]] içərisində yaşayırdı. Beləliklə Şeys 912 il [[ömür]] sürdükdən sonra dünyadan köçdü. Allah-taala öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin [[nəvə]]-[[nəticə]]ləri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona əlli sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq təsbih yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Peyğəmbərlər]] * [[Lilit]] * [[Adəm]] * [[Həvva]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Peyğəmbərlər}} [[Kateqoriya:Din xadimləri]] [[Kateqoriya:Peyğəmbərlər]] [[Kateqoriya:İslam peyğəmbərləri]] [[Kateqoriya:Adəm və Həvva]] jyq4uxhbuhh80sm9w8bv05kx40eul73 8985383 8985368 2026-07-01T17:59:13Z Medineli92 148338 /* İslamda */ Şit məqaləsinə nəq olunur 8985383 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}}{{Mənbəsiz}}{{Müqəddəs}} '''Sif''' ({{dil-he|שֵׁת בֵּן אדם}}) — [[Tövrat]]a görə [[Adəm]]in oğlu. [[Süryani dili|Süryani dilində]] bağışlama və [[hədiyyə]] mənasını verir. Qabilin Habili öldürməsindən 5 [[il]] sonra dünyaya gəlmişdi. Digər [[qardaş]]larının əksinə Şeys [[əkiz]] olaraq deyil, tək doğulmuşdur. Şeysin bir adı da Şetdir. Şet [[yəhudi]] dilində [[Allah]]ın hədiyyəsi mənasını verir. O, dünyaya göz açanda Adəmın 130 yaşı vardı. [[Filosof]]ların bəziləri Şeysin yunan Ağasazimon olduğunu iddia edirlər. Şeys həzrəti Adəmdən sonra [[peyğəmbər]] seçilmişdi. [[Tövrat]]da Adəm və [[Həvva]]nın [[uşaq]]larından təkcə Habil, Qabil və Şeysin adı çəkilir və Şeys onların üçüncü oğlu kimi qələmə verilir. Şeys 912 il yaşamış və çoxlu övladı olmuşdu. [[İncil]]də Adəmin 130 yaşındaykən Şeysin atası olduğu, Şeysin Enoşun [[ata]]sı və [[İdris]]in [[baba]]sı olduğu haqqında [[məlumat]] verilir. [[Fayl:Zhdan Dementiyev 01 Seth (1630).jpg|530x530px|left|thumb| Şeysin [[kilsə]]dəki dini rəsmi]] == İslamda == == Həmçinin bax == * [[Peyğəmbərlər]] * [[Lilit]] * [[Adəm]] * [[Həvva]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Peyğəmbərlər}} [[Kateqoriya:Din xadimləri]] [[Kateqoriya:Peyğəmbərlər]] [[Kateqoriya:İslam peyğəmbərləri]] [[Kateqoriya:Adəm və Həvva]] 96l3kxawgy7ap73g5dfaoan6fzwp3k8 8985384 8985383 2026-07-01T17:59:40Z Medineli92 148338 /* Həmçinin bax */ 8985384 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}}{{Mənbəsiz}}{{Müqəddəs}} '''Sif''' ({{dil-he|שֵׁת בֵּן אדם}}) — [[Tövrat]]a görə [[Adəm]]in oğlu. [[Süryani dili|Süryani dilində]] bağışlama və [[hədiyyə]] mənasını verir. Qabilin Habili öldürməsindən 5 [[il]] sonra dünyaya gəlmişdi. Digər [[qardaş]]larının əksinə Şeys [[əkiz]] olaraq deyil, tək doğulmuşdur. Şeysin bir adı da Şetdir. Şet [[yəhudi]] dilində [[Allah]]ın hədiyyəsi mənasını verir. O, dünyaya göz açanda Adəmın 130 yaşı vardı. [[Filosof]]ların bəziləri Şeysin yunan Ağasazimon olduğunu iddia edirlər. Şeys həzrəti Adəmdən sonra [[peyğəmbər]] seçilmişdi. [[Tövrat]]da Adəm və [[Həvva]]nın [[uşaq]]larından təkcə Habil, Qabil və Şeysin adı çəkilir və Şeys onların üçüncü oğlu kimi qələmə verilir. Şeys 912 il yaşamış və çoxlu övladı olmuşdu. [[İncil]]də Adəmin 130 yaşındaykən Şeysin atası olduğu, Şeysin Enoşun [[ata]]sı və [[İdris]]in [[baba]]sı olduğu haqqında [[məlumat]] verilir. [[Fayl:Zhdan Dementiyev 01 Seth (1630).jpg|530x530px|left|thumb| Şeysin [[kilsə]]dəki dini rəsmi]] == İslamda == == Həmçinin bax == * [[Şit]] * [[Lilit]] * [[Adəm]] * [[Həvva]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Peyğəmbərlər}} [[Kateqoriya:Din xadimləri]] [[Kateqoriya:Peyğəmbərlər]] [[Kateqoriya:İslam peyğəmbərləri]] [[Kateqoriya:Adəm və Həvva]] qrvzqbj7h0v4k8ifml02r6yijqn70bl 8985385 8985384 2026-07-01T18:00:09Z Medineli92 148338 /* */ 8985385 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}}{{Mənbəsiz}}{{Müqəddəs}} '''Sif''' ({{dil-he|שֵׁת בֵּן אדם}}) — [[Tövrat]]a görə [[Adəm]]in oğlu. [[Süryani dili|Süryani dilində]] bağışlama və [[hədiyyə]] mənasını verir. Qabilin Habili öldürməsindən 5 [[il]] sonra dünyaya gəlmişdi. Digər [[qardaş]]larının əksinə Şeys [[əkiz]] olaraq deyil, tək doğulmuşdur. Şeysin bir adı da Şetdir. Şet [[yəhudi]] dilində [[Allah]]ın hədiyyəsi mənasını verir. O, dünyaya göz açanda Adəmın 130 yaşı vardı. [[Filosof]]ların bəziləri Şeysin yunan Ağasazimon olduğunu iddia edirlər. Şeys həzrəti Adəmdən sonra [[peyğəmbər]] seçilmişdi. [[Tövrat]]da Adəm və [[Həvva]]nın [[uşaq]]larından təkcə Habil, Qabil və Şeysin adı çəkilir və Şeys onların üçüncü oğlu kimi qələmə verilir. Şeys 912 il yaşamış və çoxlu övladı olmuşdu. [[İncil]]də Adəmin 130 yaşındaykən Şeysin atası olduğu, Şeysin Enoşun [[ata]]sı və [[İdris]]in [[baba]]sı olduğu haqqında [[məlumat]] verilir. [[Fayl:Zhdan Dementiyev 01 Seth (1630).jpg|530x530px|left|thumb| Sif [[kilsə]]dəki dini rəsmi]] == İslamda == == Həmçinin bax == * [[Şit]] * [[Lilit]] * [[Adəm]] * [[Həvva]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Peyğəmbərlər}} [[Kateqoriya:Din xadimləri]] [[Kateqoriya:Peyğəmbərlər]] [[Kateqoriya:İslam peyğəmbərləri]] [[Kateqoriya:Adəm və Həvva]] 7of4kjlil2oxqwcqver1of10qqd40tx 8985387 8985385 2026-07-01T18:02:35Z Medineli92 148338 /* */ 8985387 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}}{{Mənbəsiz}}{{Müqəddəs}} '''Sif''' ({{dil-he|שֵׁת בֵּן אדם}}) və ya '''Şet''' — [[Tövrat]]a görə [[Adəm]]in oğlu. [[Süryani dili|Süryani dilində]] bağışlama və [[hədiyyə]] mənasını verir. == Haqqında == Qabilin Habili öldürməsindən 5 [[il]] sonra dünyaya gəlmişdi. Digər [[qardaş]]larının əksinə Sif [[əkiz]] olaraq deyil, tək doğulmuşdur. Sifin bir adı da Şetdir. Şet [[yəhudi]] dilində [[Allah]]ın hədiyyəsi mənasını verir. O, dünyaya göz açanda Adəmın 130 yaşı vardı. [[Filosof]]ların bəziləri Sifin yunan Ağasazimon olduğunu iddia edirlər. Şif Adəmdən sonra [[peyğəmbər]] seçilmişdi. [[Tövrat]]da Adəm və [[Həvva]]nın [[uşaq]]larından təkcə Habil, Qabil və Sifin adı çəkilir və Sif onların üçüncü oğlu kimi qələmə verilir. Sif 912 il yaşamış və çoxlu övladı olmuşdu. [[İncil]]də Adəmin 130 yaşındaykən Sifin atası olduğu, Sifin Enoşun [[ata]]sı və [[İdris]]in [[baba]]sı olduğu haqqında [[məlumat]] verilir. [[Fayl:Zhdan Dementiyev 01 Seth (1630).jpg|530x530px|left|thumb| Sif [[kilsə]]dəki dini rəsmi]] == İslamda == == Həmçinin bax == * [[Şit]] * [[Lilit]] * [[Adəm]] * [[Həvva]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Peyğəmbərlər}} [[Kateqoriya:Din xadimləri]] [[Kateqoriya:Peyğəmbərlər]] [[Kateqoriya:İslam peyğəmbərləri]] [[Kateqoriya:Adəm və Həvva]] h43ait975pndb2vc1sln3p4nxlwv3f3 8985388 8985387 2026-07-01T18:04:18Z Medineli92 148338 /* İslamda */ 8985388 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}}{{Mənbəsiz}}{{Müqəddəs}} '''Sif''' ({{dil-he|שֵׁת בֵּן אדם}}) və ya '''Şet''' — [[Tövrat]]a görə [[Adəm]]in oğlu. [[Süryani dili|Süryani dilində]] bağışlama və [[hədiyyə]] mənasını verir. == Haqqında == Qabilin Habili öldürməsindən 5 [[il]] sonra dünyaya gəlmişdi. Digər [[qardaş]]larının əksinə Sif [[əkiz]] olaraq deyil, tək doğulmuşdur. Sifin bir adı da Şetdir. Şet [[yəhudi]] dilində [[Allah]]ın hədiyyəsi mənasını verir. O, dünyaya göz açanda Adəmın 130 yaşı vardı. [[Filosof]]ların bəziləri Sifin yunan Ağasazimon olduğunu iddia edirlər. Şif Adəmdən sonra [[peyğəmbər]] seçilmişdi. [[Tövrat]]da Adəm və [[Həvva]]nın [[uşaq]]larından təkcə Habil, Qabil və Sifin adı çəkilir və Sif onların üçüncü oğlu kimi qələmə verilir. Sif 912 il yaşamış və çoxlu övladı olmuşdu. [[İncil]]də Adəmin 130 yaşındaykən Sifin atası olduğu, Sifin Enoşun [[ata]]sı və [[İdris]]in [[baba]]sı olduğu haqqında [[məlumat]] verilir. [[Fayl:Zhdan Dementiyev 01 Seth (1630).jpg|530x530px|left|thumb| Sif [[kilsə]]dəki dini rəsmi]] == Həmçinin bax == * [[Şit]] * [[Lilit]] * [[Adəm]] * [[Həvva]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Peyğəmbərlər}} [[Kateqoriya:Din xadimləri]] [[Kateqoriya:Peyğəmbərlər]] [[Kateqoriya:İslam peyğəmbərləri]] [[Kateqoriya:Adəm və Həvva]] aetatwqy03t27c7qc4x265p3xnk79mh 8985455 8985388 2026-07-01T20:33:28Z Medineli92 148338 /* Haqqında */ 8985455 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}}{{Mənbəsiz}}{{Müqəddəs}} '''Sif''' ({{dil-he|שֵׁת בֵּן אדם}}) və ya '''Şet''' — [[Tövrat]]a görə [[Adəm]]in oğlu. [[Süryani dili|Süryani dilində]] bağışlama və [[hədiyyə]] mənasını verir. == Haqqında == Qabilin Habili öldürməsindən 5 [[il]] sonra dünyaya gəlmişdi. Digər [[qardaş]]larının əksinə Sif [[əkiz]] olaraq deyil, tək doğulmuşdur. Sifin bir adı da Şetdir. Şet [[yəhudi]] dilində [[Allah]]ın hədiyyəsi mənasını verir. O, dünyaya göz açanda Adəmın 130 yaşı vardı. [[Filosof]]ların bəziləri Sifin yunan Ağasazimon olduğunu iddia edirlər. Sif Adəmdən sonra [[peyğəmbər]] seçilmişdi. [[Tövrat]]da Adəm və [[Həvva]]nın [[uşaq]]larından təkcə Habil, Qabil və Sifin adı çəkilir və Sif onların üçüncü oğlu kimi qələmə verilir. Sif 912 il yaşamış və çoxlu övladı olmuşdu. [[İncil]]də Adəmin 130 yaşındaykən Sifin atası olduğu, Sifin Enoşun [[ata]]sı və [[İdris]]in [[baba]]sı olduğu haqqında [[məlumat]] verilir. [[Fayl:Zhdan Dementiyev 01 Seth (1630).jpg|530x530px|left|thumb| Sif [[kilsə]]dəki dini rəsmi]] == Həmçinin bax == * [[Şit]] * [[Lilit]] * [[Adəm]] * [[Həvva]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Peyğəmbərlər}} [[Kateqoriya:Din xadimləri]] [[Kateqoriya:Peyğəmbərlər]] [[Kateqoriya:İslam peyğəmbərləri]] [[Kateqoriya:Adəm və Həvva]] kwz30gk3un03qr4k5dodeeuuig5jmpy 0 76663 8985437 8941687 2026-07-01T20:11:39Z Bozqurd77 316685 /* Həmçinin bax */ 8985437 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Caucasus_region_1994.jpg|right|thumb|350px|[[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] Dövlət Departamentinin 1994-cü ildə hazırladığı "Qafqaz Regionu" xəritəsi]] '''Cənubi Qafqaz''' ({{dil-ru|Южный Кавказ}}, {{dil-en|South Caucasus}}, {{lang-az|Cənubi Qafqaz}}, {{lang-hy|Հարավային Կովկաս}}, {{lang-ka|სამხრეთი კავკასია}}) — [[Böyük Qafqaz|Böyük Qafqaz dağların]]ın [[Baş Qafqaz silsiləsi]]nin cənubunda yerləşən, [[Azərbaycan]], [[Gürcüstan]] və [[Ermənistan]] ərazilərindən ibarət coğrafi-siyasi bölgə. [[Şimali Qafqaz]] ilə bərabər [[Qafqaz]] regionunun əsasını təşkil edir. == Adı == "Za" prefiksi ilə toponimlərin əmələ gəlməsi rus dilində geniş yayılmışdır və bir qayda olaraq, artıq inkişaf etmiş ərazidəki məlum coğrafi obyektdən ərazini əks etdirir (məsələn, qərbdən şərqə doğru hərəkət edərkən Trans-Volqa, Trans-Ural, Transbaikaliya və ya şimaldan cənuba doğru Transqafqaz, şərqdən qərbə doğru Transkarpatiya). Bu yanaşma mərkəzi Rusiyadan hərəkət vektorunu nəzərdə tutur və coğrafi baxımdan neytral deyil, çünki Transqafqaz geosiyasi olaraq cənubdan şimala doğru hərəkət edərkən Şimali Qafqazın ərazisi kimi də başa düşülə bilər [mənbə 139 gün göstərilməyib]. 1918-ci ildə Rusiya İmperiyasının keçmiş ərazilərində beş quberniya — Tiflis, Kutaisi, İrəvan, Bakı, Yelizavetpol; iki vilayət — Batumi, Qars; və iki rayon — Suxumi və Zaqatala ərazisində yerləşən Transqafqaz Demokratik Federativ Respublikası yaradılmışdır. 1922-ci ildə Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycan ərazilərini əhatə edən Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası yarandı. 1935-ci ildə bu ərazilərdə SSRİ-nin Zaqafqaziya Hərbi Dairəsi yaradıldı. Öz növbəsində, "Cənubi Qafqaz" anlayışı, "Zaqafqaziya"nın sinonimi kimi, Sovet İttifaqının dağılmasından sonra geniş istifadə olunmağa başlamışdır, baxmayaraq ki, bu terminin ilk istifadə cəhdləri Birinci Dünya müharibəsinin başlanğıcı və Rusiya İmperiyasının süqutu dövrünə təsadüf edir. == Cənubi Qafqazın tarixi == Cənubi Qafqaz bölgəsi tarixən siyasi, dini və mədəni mübarizənin məkanı olmuşdur. Bölgənin köhnə dövlətləri içərisində [[Qafqaz Albaniyası|Albaniya]], [[İberiya krallığı|İberiya]] krallıqlarının adı çəkilir. Bu krallıqlar daha sonra [[Əhəməni imperiyası|Əhəməni İmperatorluğu]], Parf İmperatorluğu və [[Sasanilər imperiyası|Sasani İmperatorluğuna]] birləşdirilmişdir. Nəticədə, əvvəl [[Zərdüştilik|zərdüştlük]], sonra da [[xristianlıq]] bölgədə aparıcı dinlər olmuşlar. VII əsrdə [[Xilafət|Xilafətin]] bölgəyə yayılması ilə Cənubi Qafqazda müqəddəs [[İslam dini]] yayılmağa başlamışdır. Sonrakı əsrlər içində [[Səlcuqlar|Səlcuqların]], [[Monqollar]]ın və [[Azərbaycan xanlıqları|Türk xanlıqlarının]] tərkibində olan bölgə, 1501-ci ildə [[Səfəvilər|Səfəvi]] dövlətinin tərkibinə keçmişdir. XVll əsrdəki qısa sürən [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı]] hakimiyyəti istisna olmaqla, XVlll əsrin ortalarına qədər bölgə ümumi olaraq Səfəvilərin tərkibində qalmışdır.1747-ci ildə [[Nadir şah Əfşar]]ın öldürülməsindən sonra Cənubi Qafqazın cənub hissəsində müstəqil [[Azərbaycan xanlıqları|türk xanlıqları]] qurulmuşdur. XlX əsrin əvvəlində gerçəkləşən iki [[Rusiya–Qacar müharibəsi (1826–1828)|Rus-Qacar müharibəsinin]] nəticəsində Cənubi Qafqaz tamamilə [[Rusiya imperiyası|Rusiya İmperiyası]] tərəfindən işğal edilmişdir. == Turizm == Cənubi Qafqaz turizm resurslari ilə zəngin bölgədir. Regionda yerləşən Böyük Qafqaz dağları [[Qara dəniz]]dən [[Xəzər dənizi]]nə kimi uzanır və buradakı hər üç dövlətin ərazisindən keçir.<ref>https://www.britannica.com/place/Caucasu</ref> Bölgənin ən önəmli turizm mərkəzləri [[Azərbaycan]], [[Gürcüstan]] və qismən də, Ermənistan ərazisində yerləşir. Azərbaycanda— '''Qəbələ''', '''Quba''', '''Qusar, Xaçmaz'''; Gürcüstanda— X'''evsureti, Tuşeti, Svaneti, Baxmaro, Raça;'''<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.georgianjournal.ge/discover-georgia/33642-top-5-wild-mountainous-resorts-of-georgia-to-visit.html |access-date=2018-08-05 |archive-date=2022-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407044225/https://georgianjournal.ge/discover-georgia/33642-top-5-wild-mountainous-resorts-of-georgia-to-visit.html |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220407044225/https://georgianjournal.ge/discover-georgia/33642-top-5-wild-mountainous-resorts-of-georgia-to-visit.html |deadurl=live }}</ref> Ermənistanda- '''Tsağkadzor (Dərəçiçək)''', '''Cermuk (İstisi)''', '''Dilican''' dağ turizmində öndə gələn bölgələrdir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Tourism_in_Armenia |access-date=2018-08-05 |archive-date=2022-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220802060112/https://en.wikipedia.org/wiki/Tourism_in_Armenia |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220802060112/https://en.wikipedia.org/wiki/Tourism_in_Armenia |deadurl=live }}</ref>Cənubi Qafqazın böyük şəhərləri də turistlərin diqqətini çəkən önəmli turizm mərkəzləridir. [[Bakı]], [[Gəncə]], [[Tbilisi|Tibilisi]], [[Batumi]] və [[İrəvan]] kimi iri şəhərlər xüsusi ilə fərqlənirlər.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.bootsnall.com/articles/travel-planning-south-caucasus.html |access-date=2018-08-05 |archive-date=2021-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020065554/https://www.bootsnall.com/articles/travel-planning-south-caucasus.html |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2021-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211020065554/https://www.bootsnall.com/articles/travel-planning-south-caucasus.html |deadurl=live }}</ref> === Azərbaycan === [[Azərbaycan]]da turizm sənayesi regionların inkişafı üçün həlledici əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın sərvətləri, rəngarəng iqlimi, tarixi-mədəni irsi turizm sahəsini inkişaf etdirir. Paytaxt Bakı müxtəlif tarixi dövrlərə aid tarixi və memarlıq abidələrinə malikdir. Tarixi abidələrin siyahısına Xll əsrin abidəsi olan [[Qız qalası]], Xll əsrin abidəsi İçərişəhər, XV əsrin abidəsi [[Şirvanşahlar sarayı]] və XVll-XVlll əsrin abidəsi [[Atəşgah (Bakı)|Atəşgah]] aiddir. Həmçinin [[Heydər Əliyev Mərkəzi]] müasir tikililərdən biri sayılır.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://tarix.info/abideler/599-tarixi-abid601l601r.html |access-date=2018-08-05 |archive-date=2018-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727195325/http://tarix.info/abideler/599-tarixi-abid601l601r.html |url-status=dead |arxivləşdirmə tarixi=2018-07-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180727195325/http://tarix.info/abideler/599-tarixi-abid601l601r.html |deadurl=live }}</ref> ==== Azərbaycanda dağ turizmi ==== Dağların verdiyi imkanlardan hərtərəfli şəkildə faydalanmaq məqsədilə insanların istifadə etdiyi turizm növü dağ turizmi hesab olunur.<ref>{{Cite web |title=Turizm sektorunun növləri |url=http://www.azadinform.az/news/a-21702.html |access-date=2018-08-05 |archive-date=2019-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190605020034/http://www.azadinform.az/news/a-21702.html |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2019-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190605020034/http://www.azadinform.az/news/a-21702.html |deadurl= }}</ref> Azərbaycanda dağ turizminin haykinq, trekkinq, dağa və buzadırmanma növləri mövcuddur. Azərbaycanda ilk "[[Alpinizm]] cəmiyyəti" 1963-cü ildə yaradılmışdır."Tufandağ" Qış-yay turizm kompleksi, "[[Qəbələ|Qəbələ"]] və "Şahdağ" Turizm mərkəzi QSC Azərbaycanda dağ turizminin mərkəzləridir. "Tufandağ" Qış-Yay Turizm Kompleksində ilk mərhələnin açılışı 2009-cu ildə olmuşdur. Mərkəz, 15 kilometrlik yamac və 5 ədəd qalxma kabinəsi ilə il ərzində fəaliyyət göstərir. Şahdağın hündürlüyü ''4.243'' metr, ətəyi isə ''102'' metrdir. "Şahdağ" Turizm mərkəzi Qafqazın şimal-şərq yamacında 2 min hektar ərazidə inşa edilib. Mərkəzin tikintisinə 2009-cu ildə başlanılıb. "Şahdağ" Turizm mərkəzi QSC 17 kilometrlik yamac və 9 ədəd qalxma kabinəsi ilə il ərzində fəaliyyət göstərir. === Gürcüstan === Turizm [[Gürcüstan]]ın əsas sənaye sahələrindən biridir. Burada turistləri özünə cəlb edən ərazilərə paytaxt [[Tbilisi]], Uşquli, Batumi, Siqnagi, Çiatura, Svaneti, Raça, Bakxmaro və s. aiddir.<ref>{{Cite web |title=Country’s tourist boom — Georgia is a new travel destination for western European tourists |url=https://www.georgianjournal.ge/business/34377-countrys-tourist-boom-georgia-is-a-new-travel-destination-for-western-european-tourists.html |access-date=2018-08-05 |archive-date=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318075009/https://georgianjournal.ge/business/34377-countrys-tourist-boom-georgia-is-a-new-travel-destination-for-western-european-tourists.html |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220318075009/https://georgianjournal.ge/business/34377-countrys-tourist-boom-georgia-is-a-new-travel-destination-for-western-european-tourists.html |deadurl=live }}</ref>Gürcüstanın paytaxtı olan [[Tbilisi]] ən cəlbedici şəhərlərdən biridir. Bu kiçik şəhərdə görməli bir çox yerlər turistləri özünə cəlb edir. Avropanın ən hündür kəndi olan [[Uşquli]] də Gürcüstanda yerləşir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Həmçinin bax == * [[Qafqaz]] * [[Şimali Qafqaz]] == Ədəbiyyat siyahısı == * {{cite journal |last1=Shahinyan |first1=Arsen K. |title=The Southern Boundaries of the Southern Caucasus |journal=Iran and the Caucasus |date=2022 |volume=26 |issue=4 |pages=418–424 |doi=10.1163/1573384X-20220407|s2cid=254388941 }} * {{книга |ссылка = https://runivers.ru/lib/book3109/9780/ |автор = Броневский Семён Михайлович |язык = ru |заглавие = Новейшие географические и исторические известия о Кавказе: Часть I. |год = 1823 |место = М. |издательство = Тип. С. Селивановского |страниц = 385}} * {{книга |ссылка = https://runivers.ru/lib/book3109/9781/ |автор = Броневский С. М. |язык = ru |заглавие = Новейшие географические и исторические известия о Кавказе: Часть II. |год = 1823 |место = М. |издательство = Тип. С. Селивановского |страниц = 485}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Commons category|South Caucasus}} * [https://english.caucasianjournal.org/ ''Caucasian Journal''] – a multilingual online journal on the South Caucasus * [http://www.cria-online.org/ Caucasian Review of International Affairs – an academic journal on the South Caucasus] * [http://www.laender-analysen.de/cad/pdf/CaucasusAnalyticalDigest29.pdf Caucasus Analytical Digest – Journal on the South Caucasus] * [https://web.archive.org/web/20050212020428/http://www.bartleby.com/65/tr/Transcau.html Transcaucasia (The Columbia Encyclopedia article)] * {{cite EB9 |wstitle = Transcaucasia |volume= 23 |pages = 513–515 |last= Kropotkin |first= Peter Alexeivitch |author-link= Peter Kropotkin|short= 1}} * {{Cite EB1911|wstitle= Transcaucasia |volume= 27 | page = 172 |short= 1}} [[Kateqoriya:Cənubi Qafqaz| ]] [[Kateqoriya:Qədim Yaxın Şərq]] [[Kateqoriya:Asiya regionları]] [[Kateqoriya:Avropa regionları]] [[Kateqoriya:Asiya dağları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan coğrafiyası]] [[Kateqoriya:Ermənistan coğrafiyası]] [[Kateqoriya:Gürcüstan coğrafiyası]] [[Kateqoriya:Şərqi Avropa]] fb0qh8uf68dniml4skygpz12mmyjk1q 8985439 8985437 2026-07-01T20:13:27Z Bozqurd77 316685 Bölmə köçürüldü 8985439 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Caucasus_region_1994.jpg|right|thumb|350px|[[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] Dövlət Departamentinin 1994-cü ildə hazırladığı "Qafqaz Regionu" xəritəsi]] '''Cənubi Qafqaz''' ({{dil-ru|Южный Кавказ}}, {{dil-en|South Caucasus}}, {{lang-az|Cənubi Qafqaz}}, {{lang-hy|Հարավային Կովկաս}}, {{lang-ka|სამხრეთი კავკასია}}) — [[Böyük Qafqaz|Böyük Qafqaz dağların]]ın [[Baş Qafqaz silsiləsi]]nin cənubunda yerləşən, [[Azərbaycan]], [[Gürcüstan]] və [[Ermənistan]] ərazilərindən ibarət coğrafi-siyasi bölgə. [[Şimali Qafqaz]] ilə bərabər [[Qafqaz]] regionunun əsasını təşkil edir. == Adı == "Za" prefiksi ilə toponimlərin əmələ gəlməsi rus dilində geniş yayılmışdır və bir qayda olaraq, artıq inkişaf etmiş ərazidəki məlum coğrafi obyektdən ərazini əks etdirir (məsələn, qərbdən şərqə doğru hərəkət edərkən Trans-Volqa, Trans-Ural, Transbaikaliya və ya şimaldan cənuba doğru Transqafqaz, şərqdən qərbə doğru Transkarpatiya). Bu yanaşma mərkəzi Rusiyadan hərəkət vektorunu nəzərdə tutur və coğrafi baxımdan neytral deyil, çünki Transqafqaz geosiyasi olaraq cənubdan şimala doğru hərəkət edərkən Şimali Qafqazın ərazisi kimi də başa düşülə bilər [mənbə 139 gün göstərilməyib]. 1918-ci ildə Rusiya İmperiyasının keçmiş ərazilərində beş quberniya — Tiflis, Kutaisi, İrəvan, Bakı, Yelizavetpol; iki vilayət — Batumi, Qars; və iki rayon — Suxumi və Zaqatala ərazisində yerləşən Transqafqaz Demokratik Federativ Respublikası yaradılmışdır. 1922-ci ildə Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycan ərazilərini əhatə edən Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası yarandı. 1935-ci ildə bu ərazilərdə SSRİ-nin Zaqafqaziya Hərbi Dairəsi yaradıldı. Öz növbəsində, "Cənubi Qafqaz" anlayışı, "Zaqafqaziya"nın sinonimi kimi, Sovet İttifaqının dağılmasından sonra geniş istifadə olunmağa başlamışdır, baxmayaraq ki, bu terminin ilk istifadə cəhdləri Birinci Dünya müharibəsinin başlanğıcı və Rusiya İmperiyasının süqutu dövrünə təsadüf edir. == Cənubi Qafqazın tarixi == Cənubi Qafqaz bölgəsi tarixən siyasi, dini və mədəni mübarizənin məkanı olmuşdur. Bölgənin köhnə dövlətləri içərisində [[Qafqaz Albaniyası|Albaniya]], [[İberiya krallığı|İberiya]] krallıqlarının adı çəkilir. Bu krallıqlar daha sonra [[Əhəməni imperiyası|Əhəməni İmperatorluğu]], Parf İmperatorluğu və [[Sasanilər imperiyası|Sasani İmperatorluğuna]] birləşdirilmişdir. Nəticədə, əvvəl [[Zərdüştilik|zərdüştlük]], sonra da [[xristianlıq]] bölgədə aparıcı dinlər olmuşlar. VII əsrdə [[Xilafət|Xilafətin]] bölgəyə yayılması ilə Cənubi Qafqazda müqəddəs [[İslam dini]] yayılmağa başlamışdır. Sonrakı əsrlər içində [[Səlcuqlar|Səlcuqların]], [[Monqollar]]ın və [[Azərbaycan xanlıqları|Türk xanlıqlarının]] tərkibində olan bölgə, 1501-ci ildə [[Səfəvilər|Səfəvi]] dövlətinin tərkibinə keçmişdir. XVll əsrdəki qısa sürən [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı]] hakimiyyəti istisna olmaqla, XVlll əsrin ortalarına qədər bölgə ümumi olaraq Səfəvilərin tərkibində qalmışdır.1747-ci ildə [[Nadir şah Əfşar]]ın öldürülməsindən sonra Cənubi Qafqazın cənub hissəsində müstəqil [[Azərbaycan xanlıqları|türk xanlıqları]] qurulmuşdur. XlX əsrin əvvəlində gerçəkləşən iki [[Rusiya–Qacar müharibəsi (1826–1828)|Rus-Qacar müharibəsinin]] nəticəsində Cənubi Qafqaz tamamilə [[Rusiya imperiyası|Rusiya İmperiyası]] tərəfindən işğal edilmişdir. == Turizm == Cənubi Qafqaz turizm resurslari ilə zəngin bölgədir. Regionda yerləşən Böyük Qafqaz dağları [[Qara dəniz]]dən [[Xəzər dənizi]]nə kimi uzanır və buradakı hər üç dövlətin ərazisindən keçir.<ref>https://www.britannica.com/place/Caucasu</ref> Bölgənin ən önəmli turizm mərkəzləri [[Azərbaycan]], [[Gürcüstan]] və qismən də, Ermənistan ərazisində yerləşir. Azərbaycanda— '''Qəbələ''', '''Quba''', '''Qusar, Xaçmaz'''; Gürcüstanda— X'''evsureti, Tuşeti, Svaneti, Baxmaro, Raça;'''<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.georgianjournal.ge/discover-georgia/33642-top-5-wild-mountainous-resorts-of-georgia-to-visit.html |access-date=2018-08-05 |archive-date=2022-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407044225/https://georgianjournal.ge/discover-georgia/33642-top-5-wild-mountainous-resorts-of-georgia-to-visit.html |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220407044225/https://georgianjournal.ge/discover-georgia/33642-top-5-wild-mountainous-resorts-of-georgia-to-visit.html |deadurl=live }}</ref> Ermənistanda- '''Tsağkadzor (Dərəçiçək)''', '''Cermuk (İstisi)''', '''Dilican''' dağ turizmində öndə gələn bölgələrdir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Tourism_in_Armenia |access-date=2018-08-05 |archive-date=2022-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220802060112/https://en.wikipedia.org/wiki/Tourism_in_Armenia |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220802060112/https://en.wikipedia.org/wiki/Tourism_in_Armenia |deadurl=live }}</ref>Cənubi Qafqazın böyük şəhərləri də turistlərin diqqətini çəkən önəmli turizm mərkəzləridir. [[Bakı]], [[Gəncə]], [[Tbilisi|Tibilisi]], [[Batumi]] və [[İrəvan]] kimi iri şəhərlər xüsusi ilə fərqlənirlər.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.bootsnall.com/articles/travel-planning-south-caucasus.html |access-date=2018-08-05 |archive-date=2021-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020065554/https://www.bootsnall.com/articles/travel-planning-south-caucasus.html |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2021-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211020065554/https://www.bootsnall.com/articles/travel-planning-south-caucasus.html |deadurl=live }}</ref> === Azərbaycan === [[Azərbaycan]]da turizm sənayesi regionların inkişafı üçün həlledici əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın sərvətləri, rəngarəng iqlimi, tarixi-mədəni irsi turizm sahəsini inkişaf etdirir. Paytaxt Bakı müxtəlif tarixi dövrlərə aid tarixi və memarlıq abidələrinə malikdir. Tarixi abidələrin siyahısına Xll əsrin abidəsi olan [[Qız qalası]], Xll əsrin abidəsi İçərişəhər, XV əsrin abidəsi [[Şirvanşahlar sarayı]] və XVll-XVlll əsrin abidəsi [[Atəşgah (Bakı)|Atəşgah]] aiddir. Həmçinin [[Heydər Əliyev Mərkəzi]] müasir tikililərdən biri sayılır.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://tarix.info/abideler/599-tarixi-abid601l601r.html |access-date=2018-08-05 |archive-date=2018-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727195325/http://tarix.info/abideler/599-tarixi-abid601l601r.html |url-status=dead |arxivləşdirmə tarixi=2018-07-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180727195325/http://tarix.info/abideler/599-tarixi-abid601l601r.html |deadurl=live }}</ref> ==== Azərbaycanda dağ turizmi ==== Dağların verdiyi imkanlardan hərtərəfli şəkildə faydalanmaq məqsədilə insanların istifadə etdiyi turizm növü dağ turizmi hesab olunur.<ref>{{Cite web |title=Turizm sektorunun növləri |url=http://www.azadinform.az/news/a-21702.html |access-date=2018-08-05 |archive-date=2019-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190605020034/http://www.azadinform.az/news/a-21702.html |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2019-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190605020034/http://www.azadinform.az/news/a-21702.html |deadurl= }}</ref> Azərbaycanda dağ turizminin haykinq, trekkinq, dağa və buzadırmanma növləri mövcuddur. Azərbaycanda ilk "[[Alpinizm]] cəmiyyəti" 1963-cü ildə yaradılmışdır."Tufandağ" Qış-yay turizm kompleksi, "[[Qəbələ|Qəbələ"]] və "Şahdağ" Turizm mərkəzi QSC Azərbaycanda dağ turizminin mərkəzləridir. "Tufandağ" Qış-Yay Turizm Kompleksində ilk mərhələnin açılışı 2009-cu ildə olmuşdur. Mərkəz, 15 kilometrlik yamac və 5 ədəd qalxma kabinəsi ilə il ərzində fəaliyyət göstərir. Şahdağın hündürlüyü ''4.243'' metr, ətəyi isə ''102'' metrdir. "Şahdağ" Turizm mərkəzi Qafqazın şimal-şərq yamacında 2 min hektar ərazidə inşa edilib. Mərkəzin tikintisinə 2009-cu ildə başlanılıb. "Şahdağ" Turizm mərkəzi QSC 17 kilometrlik yamac və 9 ədəd qalxma kabinəsi ilə il ərzində fəaliyyət göstərir. === Gürcüstan === Turizm [[Gürcüstan]]ın əsas sənaye sahələrindən biridir. Burada turistləri özünə cəlb edən ərazilərə paytaxt [[Tbilisi]], Uşquli, Batumi, Siqnagi, Çiatura, Svaneti, Raça, Bakxmaro və s. aiddir.<ref>{{Cite web |title=Country’s tourist boom — Georgia is a new travel destination for western European tourists |url=https://www.georgianjournal.ge/business/34377-countrys-tourist-boom-georgia-is-a-new-travel-destination-for-western-european-tourists.html |access-date=2018-08-05 |archive-date=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318075009/https://georgianjournal.ge/business/34377-countrys-tourist-boom-georgia-is-a-new-travel-destination-for-western-european-tourists.html |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220318075009/https://georgianjournal.ge/business/34377-countrys-tourist-boom-georgia-is-a-new-travel-destination-for-western-european-tourists.html |deadurl=live }}</ref>Gürcüstanın paytaxtı olan [[Tbilisi]] ən cəlbedici şəhərlərdən biridir. Bu kiçik şəhərdə görməli bir çox yerlər turistləri özünə cəlb edir. Avropanın ən hündür kəndi olan [[Uşquli]] də Gürcüstanda yerləşir. == Həmçinin bax == * [[Qafqaz]] * [[Şimali Qafqaz]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * {{cite journal |last1=Shahinyan |first1=Arsen K. |title=The Southern Boundaries of the Southern Caucasus |journal=Iran and the Caucasus |date=2022 |volume=26 |issue=4 |pages=418–424 |doi=10.1163/1573384X-20220407|s2cid=254388941 }} * {{книга |ссылка = https://runivers.ru/lib/book3109/9780/ |автор = Броневский Семён Михайлович |язык = ru |заглавие = Новейшие географические и исторические известия о Кавказе: Часть I. |год = 1823 |место = М. |издательство = Тип. С. Селивановского |страниц = 385}} * {{книга |ссылка = https://runivers.ru/lib/book3109/9781/ |автор = Броневский С. М. |язык = ru |заглавие = Новейшие географические и исторические известия о Кавказе: Часть II. |год = 1823 |место = М. |издательство = Тип. С. Селивановского |страниц = 485}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Commons category|South Caucasus}} * [https://english.caucasianjournal.org/ ''Caucasian Journal''] – a multilingual online journal on the South Caucasus * [http://www.cria-online.org/ Caucasian Review of International Affairs – an academic journal on the South Caucasus] * [http://www.laender-analysen.de/cad/pdf/CaucasusAnalyticalDigest29.pdf Caucasus Analytical Digest – Journal on the South Caucasus] * [https://web.archive.org/web/20050212020428/http://www.bartleby.com/65/tr/Transcau.html Transcaucasia (The Columbia Encyclopedia article)] * {{cite EB9 |wstitle = Transcaucasia |volume= 23 |pages = 513–515 |last= Kropotkin |first= Peter Alexeivitch |author-link= Peter Kropotkin|short= 1}} * {{Cite EB1911|wstitle= Transcaucasia |volume= 27 | page = 172 |short= 1}} [[Kateqoriya:Cənubi Qafqaz| ]] [[Kateqoriya:Qədim Yaxın Şərq]] [[Kateqoriya:Asiya regionları]] [[Kateqoriya:Avropa regionları]] [[Kateqoriya:Asiya dağları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan coğrafiyası]] [[Kateqoriya:Ermənistan coğrafiyası]] [[Kateqoriya:Gürcüstan coğrafiyası]] [[Kateqoriya:Şərqi Avropa]] bjuafxvuxg0nc6176cj5trqjtfgfbqj 8985441 8985439 2026-07-01T20:14:33Z Bozqurd77 316685 /* */ 8985441 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Caucasus_region_1994.jpg|right|thumb|350px|[[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] Dövlət Departamentinin 1994-cü ildə hazırladığı "Qafqaz Regionu" xəritəsi]] '''Cənubi Qafqaz''' ({{dil-ru|Южный Кавказ}}, {{dil-en|South Caucasus}}, {{lang-hy|Հարավային Կովկաս}}, {{lang-ka|სამხრეთი კავკასია}}) — [[Böyük Qafqaz|Böyük Qafqaz dağların]]ın [[Baş Qafqaz silsiləsi]]nin cənubunda yerləşən, [[Azərbaycan]], [[Gürcüstan]] və [[Ermənistan]] ərazilərindən ibarət coğrafi-siyasi bölgə. [[Şimali Qafqaz]] ilə bərabər [[Qafqaz]] regionunun əsasını təşkil edir. == Adı == "Za" prefiksi ilə toponimlərin əmələ gəlməsi rus dilində geniş yayılmışdır və bir qayda olaraq, artıq inkişaf etmiş ərazidəki məlum coğrafi obyektdən ərazini əks etdirir (məsələn, qərbdən şərqə doğru hərəkət edərkən Trans-Volqa, Trans-Ural, Transbaikaliya və ya şimaldan cənuba doğru Transqafqaz, şərqdən qərbə doğru Transkarpatiya). Bu yanaşma mərkəzi Rusiyadan hərəkət vektorunu nəzərdə tutur və coğrafi baxımdan neytral deyil, çünki Transqafqaz geosiyasi olaraq cənubdan şimala doğru hərəkət edərkən Şimali Qafqazın ərazisi kimi də başa düşülə bilər [mənbə 139 gün göstərilməyib]. 1918-ci ildə Rusiya İmperiyasının keçmiş ərazilərində beş quberniya — Tiflis, Kutaisi, İrəvan, Bakı, Yelizavetpol; iki vilayət — Batumi, Qars; və iki rayon — Suxumi və Zaqatala ərazisində yerləşən Transqafqaz Demokratik Federativ Respublikası yaradılmışdır. 1922-ci ildə Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycan ərazilərini əhatə edən Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası yarandı. 1935-ci ildə bu ərazilərdə SSRİ-nin Zaqafqaziya Hərbi Dairəsi yaradıldı. Öz növbəsində, "Cənubi Qafqaz" anlayışı, "Zaqafqaziya"nın sinonimi kimi, Sovet İttifaqının dağılmasından sonra geniş istifadə olunmağa başlamışdır, baxmayaraq ki, bu terminin ilk istifadə cəhdləri Birinci Dünya müharibəsinin başlanğıcı və Rusiya İmperiyasının süqutu dövrünə təsadüf edir. == Cənubi Qafqazın tarixi == Cənubi Qafqaz bölgəsi tarixən siyasi, dini və mədəni mübarizənin məkanı olmuşdur. Bölgənin köhnə dövlətləri içərisində [[Qafqaz Albaniyası|Albaniya]], [[İberiya krallığı|İberiya]] krallıqlarının adı çəkilir. Bu krallıqlar daha sonra [[Əhəməni imperiyası|Əhəməni İmperatorluğu]], Parf İmperatorluğu və [[Sasanilər imperiyası|Sasani İmperatorluğuna]] birləşdirilmişdir. Nəticədə, əvvəl [[Zərdüştilik|zərdüştlük]], sonra da [[xristianlıq]] bölgədə aparıcı dinlər olmuşlar. VII əsrdə [[Xilafət|Xilafətin]] bölgəyə yayılması ilə Cənubi Qafqazda müqəddəs [[İslam dini]] yayılmağa başlamışdır. Sonrakı əsrlər içində [[Səlcuqlar|Səlcuqların]], [[Monqollar]]ın və [[Azərbaycan xanlıqları|Türk xanlıqlarının]] tərkibində olan bölgə, 1501-ci ildə [[Səfəvilər|Səfəvi]] dövlətinin tərkibinə keçmişdir. XVll əsrdəki qısa sürən [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı]] hakimiyyəti istisna olmaqla, XVlll əsrin ortalarına qədər bölgə ümumi olaraq Səfəvilərin tərkibində qalmışdır.1747-ci ildə [[Nadir şah Əfşar]]ın öldürülməsindən sonra Cənubi Qafqazın cənub hissəsində müstəqil [[Azərbaycan xanlıqları|türk xanlıqları]] qurulmuşdur. XlX əsrin əvvəlində gerçəkləşən iki [[Rusiya–Qacar müharibəsi (1826–1828)|Rus-Qacar müharibəsinin]] nəticəsində Cənubi Qafqaz tamamilə [[Rusiya imperiyası|Rusiya İmperiyası]] tərəfindən işğal edilmişdir. == Turizm == Cənubi Qafqaz turizm resurslari ilə zəngin bölgədir. Regionda yerləşən Böyük Qafqaz dağları [[Qara dəniz]]dən [[Xəzər dənizi]]nə kimi uzanır və buradakı hər üç dövlətin ərazisindən keçir.<ref>https://www.britannica.com/place/Caucasu</ref> Bölgənin ən önəmli turizm mərkəzləri [[Azərbaycan]], [[Gürcüstan]] və qismən də, Ermənistan ərazisində yerləşir. Azərbaycanda— '''Qəbələ''', '''Quba''', '''Qusar, Xaçmaz'''; Gürcüstanda— X'''evsureti, Tuşeti, Svaneti, Baxmaro, Raça;'''<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.georgianjournal.ge/discover-georgia/33642-top-5-wild-mountainous-resorts-of-georgia-to-visit.html |access-date=2018-08-05 |archive-date=2022-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407044225/https://georgianjournal.ge/discover-georgia/33642-top-5-wild-mountainous-resorts-of-georgia-to-visit.html |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220407044225/https://georgianjournal.ge/discover-georgia/33642-top-5-wild-mountainous-resorts-of-georgia-to-visit.html |deadurl=live }}</ref> Ermənistanda- '''Tsağkadzor (Dərəçiçək)''', '''Cermuk (İstisi)''', '''Dilican''' dağ turizmində öndə gələn bölgələrdir.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Tourism_in_Armenia |access-date=2018-08-05 |archive-date=2022-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220802060112/https://en.wikipedia.org/wiki/Tourism_in_Armenia |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220802060112/https://en.wikipedia.org/wiki/Tourism_in_Armenia |deadurl=live }}</ref>Cənubi Qafqazın böyük şəhərləri də turistlərin diqqətini çəkən önəmli turizm mərkəzləridir. [[Bakı]], [[Gəncə]], [[Tbilisi|Tibilisi]], [[Batumi]] və [[İrəvan]] kimi iri şəhərlər xüsusi ilə fərqlənirlər.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.bootsnall.com/articles/travel-planning-south-caucasus.html |access-date=2018-08-05 |archive-date=2021-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020065554/https://www.bootsnall.com/articles/travel-planning-south-caucasus.html |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2021-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211020065554/https://www.bootsnall.com/articles/travel-planning-south-caucasus.html |deadurl=live }}</ref> === Azərbaycan === [[Azərbaycan]]da turizm sənayesi regionların inkişafı üçün həlledici əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın sərvətləri, rəngarəng iqlimi, tarixi-mədəni irsi turizm sahəsini inkişaf etdirir. Paytaxt Bakı müxtəlif tarixi dövrlərə aid tarixi və memarlıq abidələrinə malikdir. Tarixi abidələrin siyahısına Xll əsrin abidəsi olan [[Qız qalası]], Xll əsrin abidəsi İçərişəhər, XV əsrin abidəsi [[Şirvanşahlar sarayı]] və XVll-XVlll əsrin abidəsi [[Atəşgah (Bakı)|Atəşgah]] aiddir. Həmçinin [[Heydər Əliyev Mərkəzi]] müasir tikililərdən biri sayılır.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://tarix.info/abideler/599-tarixi-abid601l601r.html |access-date=2018-08-05 |archive-date=2018-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727195325/http://tarix.info/abideler/599-tarixi-abid601l601r.html |url-status=dead |arxivləşdirmə tarixi=2018-07-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180727195325/http://tarix.info/abideler/599-tarixi-abid601l601r.html |deadurl=live }}</ref> ==== Azərbaycanda dağ turizmi ==== Dağların verdiyi imkanlardan hərtərəfli şəkildə faydalanmaq məqsədilə insanların istifadə etdiyi turizm növü dağ turizmi hesab olunur.<ref>{{Cite web |title=Turizm sektorunun növləri |url=http://www.azadinform.az/news/a-21702.html |access-date=2018-08-05 |archive-date=2019-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190605020034/http://www.azadinform.az/news/a-21702.html |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2019-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190605020034/http://www.azadinform.az/news/a-21702.html |deadurl= }}</ref> Azərbaycanda dağ turizminin haykinq, trekkinq, dağa və buzadırmanma növləri mövcuddur. Azərbaycanda ilk "[[Alpinizm]] cəmiyyəti" 1963-cü ildə yaradılmışdır."Tufandağ" Qış-yay turizm kompleksi, "[[Qəbələ|Qəbələ"]] və "Şahdağ" Turizm mərkəzi QSC Azərbaycanda dağ turizminin mərkəzləridir. "Tufandağ" Qış-Yay Turizm Kompleksində ilk mərhələnin açılışı 2009-cu ildə olmuşdur. Mərkəz, 15 kilometrlik yamac və 5 ədəd qalxma kabinəsi ilə il ərzində fəaliyyət göstərir. Şahdağın hündürlüyü ''4.243'' metr, ətəyi isə ''102'' metrdir. "Şahdağ" Turizm mərkəzi Qafqazın şimal-şərq yamacında 2 min hektar ərazidə inşa edilib. Mərkəzin tikintisinə 2009-cu ildə başlanılıb. "Şahdağ" Turizm mərkəzi QSC 17 kilometrlik yamac və 9 ədəd qalxma kabinəsi ilə il ərzində fəaliyyət göstərir. === Gürcüstan === Turizm [[Gürcüstan]]ın əsas sənaye sahələrindən biridir. Burada turistləri özünə cəlb edən ərazilərə paytaxt [[Tbilisi]], Uşquli, Batumi, Siqnagi, Çiatura, Svaneti, Raça, Bakxmaro və s. aiddir.<ref>{{Cite web |title=Country’s tourist boom — Georgia is a new travel destination for western European tourists |url=https://www.georgianjournal.ge/business/34377-countrys-tourist-boom-georgia-is-a-new-travel-destination-for-western-european-tourists.html |access-date=2018-08-05 |archive-date=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318075009/https://georgianjournal.ge/business/34377-countrys-tourist-boom-georgia-is-a-new-travel-destination-for-western-european-tourists.html |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220318075009/https://georgianjournal.ge/business/34377-countrys-tourist-boom-georgia-is-a-new-travel-destination-for-western-european-tourists.html |deadurl=live }}</ref>Gürcüstanın paytaxtı olan [[Tbilisi]] ən cəlbedici şəhərlərdən biridir. Bu kiçik şəhərdə görməli bir çox yerlər turistləri özünə cəlb edir. Avropanın ən hündür kəndi olan [[Uşquli]] də Gürcüstanda yerləşir. == Həmçinin bax == * [[Qafqaz]] * [[Şimali Qafqaz]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * {{cite journal |last1=Shahinyan |first1=Arsen K. |title=The Southern Boundaries of the Southern Caucasus |journal=Iran and the Caucasus |date=2022 |volume=26 |issue=4 |pages=418–424 |doi=10.1163/1573384X-20220407|s2cid=254388941 }} * {{книга |ссылка = https://runivers.ru/lib/book3109/9780/ |автор = Броневский Семён Михайлович |язык = ru |заглавие = Новейшие географические и исторические известия о Кавказе: Часть I. |год = 1823 |место = М. |издательство = Тип. С. Селивановского |страниц = 385}} * {{книга |ссылка = https://runivers.ru/lib/book3109/9781/ |автор = Броневский С. М. |язык = ru |заглавие = Новейшие географические и исторические известия о Кавказе: Часть II. |год = 1823 |место = М. |издательство = Тип. С. Селивановского |страниц = 485}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Commons category|South Caucasus}} * [https://english.caucasianjournal.org/ ''Caucasian Journal''] – a multilingual online journal on the South Caucasus * [http://www.cria-online.org/ Caucasian Review of International Affairs – an academic journal on the South Caucasus] * [http://www.laender-analysen.de/cad/pdf/CaucasusAnalyticalDigest29.pdf Caucasus Analytical Digest – Journal on the South Caucasus] * [https://web.archive.org/web/20050212020428/http://www.bartleby.com/65/tr/Transcau.html Transcaucasia (The Columbia Encyclopedia article)] * {{cite EB9 |wstitle = Transcaucasia |volume= 23 |pages = 513–515 |last= Kropotkin |first= Peter Alexeivitch |author-link= Peter Kropotkin|short= 1}} * {{Cite EB1911|wstitle= Transcaucasia |volume= 27 | page = 172 |short= 1}} [[Kateqoriya:Cənubi Qafqaz| ]] [[Kateqoriya:Qədim Yaxın Şərq]] [[Kateqoriya:Asiya regionları]] [[Kateqoriya:Avropa regionları]] [[Kateqoriya:Asiya dağları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan coğrafiyası]] [[Kateqoriya:Ermənistan coğrafiyası]] [[Kateqoriya:Gürcüstan coğrafiyası]] [[Kateqoriya:Şərqi Avropa]] 7l9le39wjs5sql9x9pk0zrmn4f2ajb2 0 78986 8985806 1622211 2026-07-02T11:18:46Z Xqbot 6962 Bot: İkiqat yönləndirmənin düzəldilməsi → [[Sif]] 8985806 wikitext text/x-wiki #İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Sif]] 43rcz942i8ki0lfqffgmrynq5u1ne5m 0 78987 8985295 8332609 2026-07-01T15:28:43Z ~2026-37097-27 348936 /* */ ivrit dili və Tanaxda. 8985295 wikitext text/x-wiki {{adaş|İdris (ad)}} {{Şəxs}} '''İdris''' ({{Dil-ar|إدريس}}, [[İvrit dili|ivr.]] חָנוֹך בֵּן יֵרֵד) — [[Quran]]da bəhs edilən [[Peyğəmbər|peyğəmbərlərdən]] biri və [[Şeys|Şetin]] oğlunun oğlu. Deyilənə görə, onun dövründə ilk dəfə insanlar heyvan dəriləri geyməkdən qurtuldular. Parçanı tapıb yazı yazmağı yaxşılaşdırdığı deyilir. [[İslam|İslama]] görə 4-cü mərtəbə göydə yaşamağa davam edir. Ayrıca [[Qədim yunan mifologiyası|Antik Yunan mifologiyası]] ndəki [[Hermes]] 'və [[Misir mifologiyası|Qədim Misir mifologiyasındakı]] Thotun [[Quran]]dakı İdris ilə eyni adam olduğu və MÖ 14.000 ətrafında yaşadığı iddia edilir.<ref>Turgut Gürsan, ''Dünyanın Gizli Tarihi'', 1. Bölüm, İstanbul: Pegasus Yayınları, 1. Baskı, ISBN 978-605-5943-49-3</ref> Orhan Hançerlioğlu İdrisi belə izah etdi: {{Sitatın əvvəli}} Beş min il əvvəl Misirdə bir dərzi yaşayırdı. Misir papiruslarında dərzinin Hermes Tut adı var. Qurana görə, Adəm və oğlu Şetdən sonra gələn üçüncü peyğəmbər İdrisdir. Qələmlə yazan və paltar tikən ilk adamdır.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://web.itu.edu.tr/~bulu/favorite_books_files/dusunce_tarihi_v01.pdf |access-date=2020-04-08 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402192737/http://web.itu.edu.tr/~bulu/favorite_books_files/dusunce_tarihi_v01.pdf |url-status=live }}</ref>{{Sitatın sonu}} İdrisin [[Tanax]]dakı Xanok və ya ''"[[:en: Enoch (ancestor of Noah)|Enoch]]"'' ( [[İvrit dili]]: '''חנוך)''' ilə eyni şəxsdir Xanok [[Adəm]]in oğlu Kainin oğludur və 365 il yaşayır. Ömrünün sonunda tanrı ilə gəzərək yox olur, yəni ölmür.<ref name="Orhan Gökdemir Din ve Devrim s 26">Orhan Gökdemir Din ve Devrim s 26</ref> Yunanların fikrincə, o, trimegistustur (üç dəfə çatmış) O, astrologiya və kimya elminin banisi olmaqla yanaşı qələmlə yazan və yazan ilk insandır. İdris, Hermes hürmüz bir və eyni şəxsiyyətlər olaraq görüldüyündə İdris xarakteri Zülqərneyn olaraq da bilinən [[Makedoniyalı İsgəndər|Böyük İskəndərin]] Andreas adındakı aşbazı, Budizmin [[Budda|Buddası]], İbranilerin Uhnuhu üzərindən [[Exnaton|Akhenaton]] və ya [[Osiris]] ilə də əlaqəli görülür.<ref>Orhan Gökdemir, Din ve devrim s 85–97</ref> İdrisin xarakteri [[Tanax]]<nowiki/>da təsvir olunan Xanox personajı ilə eyniləşdirilir.<ref>{{Cite web |title=בראשית פרק ד - מאגר ספרות הקודש |url=https://kodesh.snunit.k12.il/i/t/t0104.htm |access-date=2026-07-01 |website=kodesh.snunit.k12.il}}</ref> == Həmçinin bax == * [[Hermes]] == Xarici keçidlər == * [http://www.hermetics.org/hermetik.html Hermetizm, İdrizm] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:İslam peyğəmbərləri]] 52a56661e51qctzbnqma88f4e82f9x2 0 80411 8985742 8782523 2026-07-02T08:32:59Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* İstinadlar */ 8985742 wikitext text/x-wiki {{Vəzifəli şəxs |şəkil = Abbas Atamalıbəyov.jpg }} '''Abbas bəy Seyfulla bəy oğlu Atamalıbəyov''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti]]nin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri, Azərbaycan siyasi mühacirətinin tanınmış nümayəndəsi. == Həyatı == Abbas bəy Atamalıbəyov 1895-ci ilin 26 fevral tarixində Tiflisdə dünyaya göz açmışdır.<ref>{{Cite web |title=99-dan biri: Bakıdan Klivlendə "aparan yollar" |url=https://www.tehsil.biz/news/az/63658/99-dan-biri-Bakdan-Klivlend-aparan-yollar |access-date=2026-04-08 |website=www.tehsil.biz}}</ref> İlk təhsilini [[Tiflis]]də almışdır. Topçu zabit olmaq istəyən Atamalıbəyovun görmə qabiliyyəti zəif olduğundan onu hərbi məktəbə qəbul etməmişdilər. 1914-cü ildə Peterburq Politexnik İnstitutunun dəniz mühəndisliyi fakültəsinə qəbul olunmuşdur.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.muallim.edu.az/www.old/arxiv/2012/07/17.htm |access-date=2018-04-25 |archive-date=2019-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527111258/https://www.muallim.edu.az/www.old/arxiv/2012/07/17.htm |url-status=live }}</ref> ABŞ-yə köçdükdən sonra 1971-ci ildə uzun sürən ağır xəstəlikdən sonra vəfat etmişdir. Ölümündən bir az əvvəl fransızca yazmağa başladığı xatirələri yarımçıq qalmışdır.<ref name=":0">Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, "Lider nəşriyyat", Bakı-2004, səh. 126–127</ref> == Ailəsi == * atası — Seyfulla bəy Atamalıbəyov (kökcə şamaxılı polkovnik (sonralar general)) * anası — Mələk xanım İbrahimbəyova Abbas bəy [[İbrahim ağa Vəkilov]]un qızı Reyhan xanım Vəkilova ilə ailə qurmuş, Qalib adlı oğlu, dünyaya gəlmişdir. Oğlu Qalib Atamalıbəyov (1924–2021) [[ABŞ]]-də yaşayırdı. == Fəaliyyəti == [[Sankt-Peterburq]]da dəniz donanması mühəndisliyi ixtisası üzrə ali təhsil alarkən Rusiyada sosialist inqilabı baş verdi. O zaman sosial inqilabçılar partiyasının üzvü idi. Bu dövrdə o sağ eserlərə qoşulmuş, müsəlman həmyerlilər komitəsinin sədri seçilmişdi. [[Rusiya]]da inqilabi hərəkatda yaxından iştirak etmiş, hərc-mərclik yarandığından [[Qafqaz]]a dönmüş, eserlər partiyasında siyasi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Atamalıbəyov [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurası]]nın və [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin Sosialistlər fraksiyası]] üzvü idi. Parlamentin 1919 il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini gəmiqayırma sahəsində davam etdirmək üçün [[Paris Universiteti]]nə ([[Fransa]]) göndərilmişdir. Abbas bəy Atamalıbəyov 1919-cu ildə Xarici İşlər Naziri [[Əlimərdan bəy Topçubaşov]]un rəhbərliyi altında M. Məhərrəmovu əvəz etmək üçün ezam edilmiş və o nümayəndə heyətinin tərkibində katib kimi fəaliyyət göstərmişdir. Heyətin digər üzvləri arasında [[Mir Yaqub Mehdiyev]], [[Məhəmməd Məhərrəmov]], [[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] və [[Əkbər ağa Şeyxülislamov|Əkbərağa Şeyxülislamov]] da var idi. Aprel işğalından (1920) sonra xaricdə dövlət hesabına təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin vəziyyətini öyrənən Azərbaycanlı Tələbələr İttifaqının 1923–25 illər üçün məlumatında Atamalıbəyovun təhsilinin bitməsinə 1 il qaldığı göstərilirdi. === Siyasi fəaliyyəti === O, ABŞ Prezidenti Vudro Vilsonla görüşmüşdü. Onlar konfransda [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]]nin de-fakto tanınmasına nail olmuşdular. Lakin, təəssüf ki, [[Cenevrə]]də [[Millətlər Liqası]]nda müstəqil Azərbaycanı de-yure tanımaq haqda tələbləri qəbul olunmamışdır. O vaxt artıq bolşeviklər ölkəyə daxil olmuş və nümayəndə heyəti daha heç bir şey edə bilməmişdi. Bundan sonra A. Atamalıbəyovun həyatı asan olmamışdır. Təbii ki, o mühəndislik təhsilini dayandırmaq məcburiyyətində qalmışdır. Azərbaycana dönə bilməyən A. Atamalıbəyov [[Paris]]də qiymətli daşlar üzrə ekspert kimi işləməyə başlamışdır. Lakin, buna baxmayaraq, siyasi fəallığını davam etdirirdi. Siyasi fəaliyyətini davam etdirmiş Atamalıbəyov mühacirət dairələrində tanınan siyasətçilərdən olmuşdur. Fransa hökumətinin SSRİ-yə qarşı siyasətinin mühacirlər üçün yaratdığı əlverişli imkanlardan istifadə edərək Parisdə Siyasi Elmlər Məktəbini bitirmişdir. Azərbaycan mühacirətində [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]]yə müxalif olan qrupa mənsub idi. Qərargahı Cenevrədə olan Millətlər Cəmiyyətinin siyasi tədbir və müzakirələrində vaxtaşırı iştirak etmişdir. 1934-cü il [[Əlimərdan bəy Topçubaşov]]un vəfatından sonra Parisdə cəmləşən Azərbaycan mühacirətinin rəhbəri idi. Əməkdaşlıq etdiyi "''Revyu de Prometey''", "''O''" jurnallarında Cənubi Qafqaza dair məqalələri dərc olunmuşdur. Fransa almanlar tərəfindən işğal olunduqdan sonra Berlində yaşamış, orada Qırmızı Xaç Komitəsində çalışmış, azərbaycanlı əsirləri xilas etmək üçün böyük işlər görmüşdür. Siyasi fəaliyyətini burada da davam etdirən Atamalıbəyov Azərbaycan legionu ilə Hitlerin ordu qərargahı arasında əlaqə saxlayan üç nəfərdən ibarət qrupa (Ə. Fətəlibəyli-Düdənginski və F. Əmircanla birlikdə) daxil olmuşdur. 1944-cü ilin oktyabrında Qafqaz Şurasının yaradılmasının təşəbbüsçülərindən olmuş, Şuranın 1947-ci ildə [[Lozanna]]da keçirilən toplantısında iştirak etmişdir. Sonralar bir müddət [[Çili]]də, MƏR-də, 1967-ci ildən isə [[ABŞ]]-də yaşamışdır. Ömrünün sonunadək Azərbaycanın istiqlalı uğrunda mübarizə aparmış, vətəninə qovuşacağına inamını itirməmişdir.<ref name=":0" /> == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} == Xarici keçidlər == * [http://www.azeribalasi.com/showthread.php/68591-abbas-atamalibeyov Abbas Atamalıbəyov] * [https://beyaz.az/oxu/42707/Az%C9%99rbaycan+Demokratik+Respublikas%C4%B1/Abbas+Atamal%C4%B1b%C9%99yov+H%C9%99yat%C4%B1.html Abbas Atamalıbəyov Həyatı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200804044604/https://beyaz.az/oxu/42707/Az%C9%99rbaycan+Demokratik+Respublikas%C4%B1/Abbas+Atamal%C4%B1b%C9%99yov+H%C9%99yat%C4%B1.html |date=2020-08-04 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=o35y1tr6tBA "Əbədi ezamiyyət" – Abbas bəy Atamalıbəyov] * [http://www.anl.az/down/meqale/kaspi_az/2016/aprel/487908.htm Bakıdan Klivlendə uzanan ömür yolu] * [https://525.az/site/?name=xeberprint&kecid=1&news_id=36908 İstiqlal yolunun şanlı mühacidləri — Cümhuriyyət dövrünün dövlət və hökumət xadimləri] * [https://azertag.az/xeber/XALQ_CUMHURIYYATI_PARLAMENTI_UZVUNUN_OGLU_ABS_DA_RESPUBLIKA_GUNUNU_QEYD_ETMISDIR-410178 XALQ CÜMHURİYYƏTİ PARLAMENTİ ÜZVÜNÜN OĞLU ABŞ-də RESPUBLİKA GÜNÜNÜ QEYD ETMİŞDİR] {{Xarici keçidlər}}{{Cümhuriyyət tələbələri}} [[Kateqoriya:Atamalıbəyovlar]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tələbələri]] [[Kateqoriya:Sankt-Peterburqda təhsil almış azərbaycanlılar]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasətçilər]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan memuarçıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycandan Fransaya mühacirət edənlər]] 2ivjof1pckb4bz0wpebxier21g4bujy 8985744 8985742 2026-07-02T08:33:17Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Siyasi fəaliyyəti */ 8985744 wikitext text/x-wiki {{Vəzifəli şəxs |şəkil = Abbas Atamalıbəyov.jpg }} '''Abbas bəy Seyfulla bəy oğlu Atamalıbəyov''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti]]nin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri, Azərbaycan siyasi mühacirətinin tanınmış nümayəndəsi. == Həyatı == Abbas bəy Atamalıbəyov 1895-ci ilin 26 fevral tarixində Tiflisdə dünyaya göz açmışdır.<ref>{{Cite web |title=99-dan biri: Bakıdan Klivlendə "aparan yollar" |url=https://www.tehsil.biz/news/az/63658/99-dan-biri-Bakdan-Klivlend-aparan-yollar |access-date=2026-04-08 |website=www.tehsil.biz}}</ref> İlk təhsilini [[Tiflis]]də almışdır. Topçu zabit olmaq istəyən Atamalıbəyovun görmə qabiliyyəti zəif olduğundan onu hərbi məktəbə qəbul etməmişdilər. 1914-cü ildə Peterburq Politexnik İnstitutunun dəniz mühəndisliyi fakültəsinə qəbul olunmuşdur.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.muallim.edu.az/www.old/arxiv/2012/07/17.htm |access-date=2018-04-25 |archive-date=2019-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527111258/https://www.muallim.edu.az/www.old/arxiv/2012/07/17.htm |url-status=live }}</ref> ABŞ-yə köçdükdən sonra 1971-ci ildə uzun sürən ağır xəstəlikdən sonra vəfat etmişdir. Ölümündən bir az əvvəl fransızca yazmağa başladığı xatirələri yarımçıq qalmışdır.<ref name=":0">Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, "Lider nəşriyyat", Bakı-2004, səh. 126–127</ref> == Ailəsi == * atası — Seyfulla bəy Atamalıbəyov (kökcə şamaxılı polkovnik (sonralar general)) * anası — Mələk xanım İbrahimbəyova Abbas bəy [[İbrahim ağa Vəkilov]]un qızı Reyhan xanım Vəkilova ilə ailə qurmuş, Qalib adlı oğlu, dünyaya gəlmişdir. Oğlu Qalib Atamalıbəyov (1924–2021) [[ABŞ]]-də yaşayırdı. == Fəaliyyəti == [[Sankt-Peterburq]]da dəniz donanması mühəndisliyi ixtisası üzrə ali təhsil alarkən Rusiyada sosialist inqilabı baş verdi. O zaman sosial inqilabçılar partiyasının üzvü idi. Bu dövrdə o sağ eserlərə qoşulmuş, müsəlman həmyerlilər komitəsinin sədri seçilmişdi. [[Rusiya]]da inqilabi hərəkatda yaxından iştirak etmiş, hərc-mərclik yarandığından [[Qafqaz]]a dönmüş, eserlər partiyasında siyasi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Atamalıbəyov [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurası]]nın və [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin Sosialistlər fraksiyası]] üzvü idi. Parlamentin 1919 il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini gəmiqayırma sahəsində davam etdirmək üçün [[Paris Universiteti]]nə ([[Fransa]]) göndərilmişdir. Abbas bəy Atamalıbəyov 1919-cu ildə Xarici İşlər Naziri [[Əlimərdan bəy Topçubaşov]]un rəhbərliyi altında M. Məhərrəmovu əvəz etmək üçün ezam edilmiş və o nümayəndə heyətinin tərkibində katib kimi fəaliyyət göstərmişdir. Heyətin digər üzvləri arasında [[Mir Yaqub Mehdiyev]], [[Məhəmməd Məhərrəmov]], [[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] və [[Əkbər ağa Şeyxülislamov|Əkbərağa Şeyxülislamov]] da var idi. Aprel işğalından (1920) sonra xaricdə dövlət hesabına təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin vəziyyətini öyrənən Azərbaycanlı Tələbələr İttifaqının 1923–25 illər üçün məlumatında Atamalıbəyovun təhsilinin bitməsinə 1 il qaldığı göstərilirdi. === Siyasi fəaliyyəti === O, ABŞ Prezidenti Vudro Vilsonla görüşmüşdü. Onlar konfransda [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]]nin de-fakto tanınmasına nail olmuşdular. Lakin, təəssüf ki, [[Cenevrə]]də [[Millətlər Liqası]]nda müstəqil Azərbaycanı de-yure tanımaq haqda tələbləri qəbul olunmamışdır. O vaxt artıq bolşeviklər ölkəyə daxil olmuş və nümayəndə heyəti daha heç bir şey edə bilməmişdi. Bundan sonra A. Atamalıbəyovun həyatı asan olmamışdır. Təbii ki, o mühəndislik təhsilini dayandırmaq məcburiyyətində qalmışdır. Azərbaycana dönə bilməyən A. Atamalıbəyov [[Paris]]də qiymətli daşlar üzrə ekspert kimi işləməyə başlamışdır. Lakin, buna baxmayaraq, siyasi fəallığını davam etdirirdi. Siyasi fəaliyyətini davam etdirmiş Atamalıbəyov mühacirət dairələrində tanınan siyasətçilərdən olmuşdur. Fransa hökumətinin SSRİ-yə qarşı siyasətinin mühacirlər üçün yaratdığı əlverişli imkanlardan istifadə edərək Parisdə Siyasi Elmlər Məktəbini bitirmişdir. Azərbaycan mühacirətində [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]]yə müxalif olan qrupa mənsub idi. Qərargahı Cenevrədə olan Millətlər Cəmiyyətinin siyasi tədbir və müzakirələrində vaxtaşırı iştirak etmişdir. 1934-cü il [[Əlimərdan bəy Topçubaşov]]un vəfatından sonra Parisdə cəmləşən Azərbaycan mühacirətinin rəhbəri idi. Əməkdaşlıq etdiyi "''Revyu de Prometey''", "''O''" jurnallarında Cənubi Qafqaza dair məqalələri dərc olunmuşdur. Fransa almanlar tərəfindən işğal olunduqdan sonra Berlində yaşamış, orada Qırmızı Xaç Komitəsində çalışmış, azərbaycanlı əsirləri xilas etmək üçün böyük işlər görmüşdür. Siyasi fəaliyyətini burada da davam etdirən Atamalıbəyov Azərbaycan legionu ilə Hitlerin ordu qərargahı arasında əlaqə saxlayan üç nəfərdən ibarət qrupa (Ə. Fətəlibəyli-Düdənginski və F. Əmircanla birlikdə) daxil olmuşdur. 1944-cü ilin oktyabrında Qafqaz Şurasının yaradılmasının təşəbbüsçülərindən olmuş, Şuranın 1947-ci ildə [[Lozanna]]da keçirilən toplantısında iştirak etmişdir. Sonralar bir müddət [[Çili]]də,{{sfn|Yaqublu|2009|p=27}} MƏR-də, 1967-ci ildən isə [[ABŞ]]-də yaşamışdır. Ömrünün sonunadək Azərbaycanın istiqlalı uğrunda mübarizə aparmış, vətəninə qovuşacağına inamını itirməmişdir.<ref name=":0" /> == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} == Xarici keçidlər == * [http://www.azeribalasi.com/showthread.php/68591-abbas-atamalibeyov Abbas Atamalıbəyov] * [https://beyaz.az/oxu/42707/Az%C9%99rbaycan+Demokratik+Respublikas%C4%B1/Abbas+Atamal%C4%B1b%C9%99yov+H%C9%99yat%C4%B1.html Abbas Atamalıbəyov Həyatı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200804044604/https://beyaz.az/oxu/42707/Az%C9%99rbaycan+Demokratik+Respublikas%C4%B1/Abbas+Atamal%C4%B1b%C9%99yov+H%C9%99yat%C4%B1.html |date=2020-08-04 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=o35y1tr6tBA "Əbədi ezamiyyət" – Abbas bəy Atamalıbəyov] * [http://www.anl.az/down/meqale/kaspi_az/2016/aprel/487908.htm Bakıdan Klivlendə uzanan ömür yolu] * [https://525.az/site/?name=xeberprint&kecid=1&news_id=36908 İstiqlal yolunun şanlı mühacidləri — Cümhuriyyət dövrünün dövlət və hökumət xadimləri] * [https://azertag.az/xeber/XALQ_CUMHURIYYATI_PARLAMENTI_UZVUNUN_OGLU_ABS_DA_RESPUBLIKA_GUNUNU_QEYD_ETMISDIR-410178 XALQ CÜMHURİYYƏTİ PARLAMENTİ ÜZVÜNÜN OĞLU ABŞ-də RESPUBLİKA GÜNÜNÜ QEYD ETMİŞDİR] {{Xarici keçidlər}}{{Cümhuriyyət tələbələri}} [[Kateqoriya:Atamalıbəyovlar]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tələbələri]] [[Kateqoriya:Sankt-Peterburqda təhsil almış azərbaycanlılar]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasətçilər]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan memuarçıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycandan Fransaya mühacirət edənlər]] 6v2gzrbxfr2pr4u96mg28emg78pimmk 0 81746 8985774 7911907 2026-07-02T10:22:59Z Qraf 242998 8985774 wikitext text/x-wiki {{digər məna|Massiv (dəqiqləşdirmə)}} '''Massiv''' – proqramlaşdırmada eynitipli verilənlərin siyahısı. Massivin hər hansı bir elementinə müraciət etmək üçün massivin adından və indeks ifadəsindən ibarət olan ifadədən istifadə etmək olar.<ref>{{İTİL|48-49|array}}</ref> Massivin hər bir elementinə müraciət onun öz nömrəsi ilə olur. Yəni hər bir elementin öz nömrəsi var. Bu nömrəyə massivin indeksi deyilir. Hər elementin massivdə vəziyyəti onun indeksi ilə müəyyən olunur. Buna görə də massiv nizamlanmış olur. == Həmçinin bax == * [[Kompüter]] * [[Kompüter faylı]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * KAZIMOV TOFİQ, f.-r.e.n., [[AMEA]] [[İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu]]nun şöbə müdiri, "Alqoritmləşdirmə və proqramlaşdırmanın əsasları (Üçüncü mühazirə)". [[Kateqoriya:Riyaziyyat]] [[Kateqoriya:İnformatika]] [[Kateqoriya:Verilənlər strukturları]] 35qba83fzsp9jluex5put4ybvwxcbaa 0 81998 8985176 8899948 2026-07-01T12:34:02Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:İslam davranışı və təcrübəsi]] 8985176 wikitext text/x-wiki {{İslam}} '''Fiqh''' ({{lang-ar|فقه}}) — namaz, oruc, təharət və s. şəriət hökmləri haqqında bəhs edən elm. Fiqh elmi ilə məşğul olanlara ''fəqih'' deyilirdi. == Etimologiya == Fiqh kəlməsinin lüğəti mənası: Anlama, başa düşülmə deməkdir. İstilahi (şəriət baxımından) mənası: Quran və Məhəmməd peyğəmbərin sünnəsindəki (hədislərindəki) dəlillərdən çıxarılan şəriət hökmləri ilə bağlı olan elm. İslam hüququ (fıqh) 4 əsas qaynağa dayanır: [[Quran]], [[Hədis]], [[İcma]], [[Qiyas]]. Bunların xaricində istihsan, istihlah, örf, məsləhət metodları da var. == Tarixçə == İslamiyyətin ilk dövrlərində islam dini ilə bağlı bütün çalışma və mübahisələr fiqh intizamı altında qurulmuşdur. == Həmçinin bax == * [[Hüquq]] * [[Qazı]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{İslam-qaralama}} {{Hüquq |vəziyyət=collapsed}} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:İslam]] [[Kateqoriya:Ərəb dilində sözlər və ifadələr]] [[Kateqoriya:İslam terminləri]] [[Kateqoriya:İslam hüququ]] [[Kateqoriya:İslam davranışı və təcrübəsi]] sdps68gnb5qusax98ua799x9ui878pw 0 82039 8985459 7540844 2026-07-01T20:38:04Z Bozqurd77 316685 Səhifənin adının dəyişdirilməsi təklif edilir. Ətraflı: [[Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Yeni Federasiyalar Şurası → NF-Board]] 8985459 wikitext text/x-wiki {{Addəyişmə təklifi|:NF-Board|Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Yeni Federasiyalar Şurası → NF-Board}} '''Yeni Federasiyalar Şurası''' — NF-Board (Nouvelle Fédération-Board — Yeni Federasiyalar Şurası) mövcud xüsusi vəziyyətləri səbəbi ilə FİFA-ya üzv olmayan BMT tərəfindən tanınmamış ölkələr və ya muxtar qurumlar kimi ərazilərin beynəlxalq futbol görüşlərini keçirmələri üçün 12 dekabr 2003-cü ildə qurulmuş bir təşkilatdır. Qeyri-rəsmi olaraq bu ifadə Non-FİFA adlanır. Non-FİFA-nın əsas məqsədi üzvləri arasında turnirlər təşkil etməkdir. Bu səbəbdən 2006-cı ilin dekabr ayında Dünya Kubokunu təşkil etmişdir. == Üzvləri == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Üzvlük Nömrəsi ! Üzv ! Ortaqlıq tarixi ! Üzvlük tarixi ! Müvəqqəti status tarixi ! Qitə |- | FA00000 |align=left| [[Qərbi Səhra]] | 12 dekabr 2003 | - | - | |- | FA00001 |align=left| [[Monako]] | - | - | 12 dekabr 2003 | |- | FA00002 |align=left| [[Sapmi]] | - | - | 12 dekabr 2003 | |- | FA00003 |align=left| [[Şimali Kipr]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00004 |align=left| [[Tibet]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00005 |align=left| [[Chagos Adaları]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00006 |align=left| [[Zənzibar]] | 19 may 2004 | - | - | |- | FA00007 |align=left| [[Somaliland]] | 19 may 2004 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00008 |align=left| [[Çeçenistan]] | 11 iyun 2005 | - | - | |- | FA00009 |align=left| [[Aşağı Saksoniya]] | 11 sentyabr 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00010 |align=left| [[Saugeais Cümhuriyyəti]] | 11 iyun 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00011 |align=left| [[Oksitanya]] | 11 iyun 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00012 |align=left| [[Romanlar]] | 11 iyun 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00013 |align=left| [[Sealand]] | 11 iyun 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00014 |align=left| [[Qərbi Papua]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00015 |align=left| [[Cənubi Moluccas]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00016 |align=left| [[Cənubi Kamerun]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00017 |align=left| [[Qrenlandiya]] | 13 oktyabr 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00018 |align=left| [[Kiribati]] | 10 dekabr 2005 | - | - | |- | FA00019 |align=left| [[Riyeka]] | - | - | 25 mart 2006 | |- | FA00020 |align=left| [[Maasai]] | 25 mart 2006 | - | - | |- | FA00021 |align=left| [[Rapa Nui]] | 30 dekabr 2006 | - | - | |} [[Kateqoriya:Futbol təşkilatları]] ailct3auiakmm8l6l70pr7bd1tqcsn4 8985475 8985459 2026-07-01T21:15:30Z Bozqurd77 316685 Vikiləşdirmə, şablonlar 8985475 wikitext text/x-wiki {{Addəyişmə təklifi|:NF-Board|Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Yeni Federasiyalar Şurası → NF-Board}} {{Təşkilat |adı = NF-Board |originalın dilindəki adı = New Football Federations-Board |Rəsmi dili = [[fransız dili]], [[ispan dili]], [[ingilis dili]] |növü = idman idarəetmə orqanı |fəaliyyət göstərdiyi yer = [[FİFA]] üzvü olmayan ölkələr |Mərkəzi = [[Saint-Christophe-et-le-Laris]], [[Fransa]] |sədri = {{bayraq|İsveçrə}} David Aranda }} '''NF-Board''' ({{dil-en|New Football Federations-Board}}) — 12 dekabr 2003-cü ildə qurulmuş beynəlxalq futbol federasiyaları assosiasiyası. [[FİFA]]-ya üzv olmayan [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı|BMT]] tərəfindən tanınmamış dövlətlər və ya muxtar qurumlar kimi ərazilərin beynəlxalq futbol görüşlərini keçirmələri üçün təsis edilib. Qeyri-rəsmi olaraq bu ifadə Non-FİFA adlanır. Non-FİFA-nın əsas məqsədi üzvləri arasında turnirlər təşkil etməkdir. Bu səbəbdən 2006-cı ilin dekabr ayında Dünya Kubokunu təşkil etmişdir. == Üzvləri == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Üzvlük Nömrəsi ! Üzv ! Ortaqlıq tarixi ! Üzvlük tarixi ! Müvəqqəti status tarixi ! Qitə |- | FA00000 |align=left| [[Qərbi Səhra]] | 12 dekabr 2003 | - | - | |- | FA00001 |align=left| [[Monako]] | - | - | 12 dekabr 2003 | |- | FA00002 |align=left| [[Sapmi]] | - | - | 12 dekabr 2003 | |- | FA00003 |align=left| [[Şimali Kipr]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00004 |align=left| [[Tibet]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00005 |align=left| [[Chagos Adaları]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00006 |align=left| [[Zənzibar]] | 19 may 2004 | - | - | |- | FA00007 |align=left| [[Somaliland]] | 19 may 2004 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00008 |align=left| [[Çeçenistan]] | 11 iyun 2005 | - | - | |- | FA00009 |align=left| [[Aşağı Saksoniya]] | 11 sentyabr 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00010 |align=left| [[Saugeais Cümhuriyyəti]] | 11 iyun 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00011 |align=left| [[Oksitanya]] | 11 iyun 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00012 |align=left| [[Romanlar]] | 11 iyun 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00013 |align=left| [[Sealand]] | 11 iyun 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00014 |align=left| [[Qərbi Papua]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00015 |align=left| [[Cənubi Moluccas]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00016 |align=left| [[Cənubi Kamerun]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00017 |align=left| [[Qrenlandiya]] | 13 oktyabr 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00018 |align=left| [[Kiribati]] | 10 dekabr 2005 | - | - | |- | FA00019 |align=left| [[Riyeka]] | - | - | 25 mart 2006 | |- | FA00020 |align=left| [[Maasai]] | 25 mart 2006 | - | - | |- | FA00021 |align=left| [[Rapa Nui]] | 30 dekabr 2006 | - | - | |} {{qaralama}} [[Kateqoriya:Futbol təşkilatları]] jbopz8b0dz1nfq8ua19jsijtzfoz5c0 8985476 8985475 2026-07-01T21:16:07Z Bozqurd77 316685 İstinadlar bölməsi əlavə edildi 8985476 wikitext text/x-wiki {{Addəyişmə təklifi|:NF-Board|Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Yeni Federasiyalar Şurası → NF-Board}} {{Təşkilat |adı = NF-Board |originalın dilindəki adı = New Football Federations-Board |Rəsmi dili = [[fransız dili]], [[ispan dili]], [[ingilis dili]] |növü = idman idarəetmə orqanı |fəaliyyət göstərdiyi yer = [[FİFA]] üzvü olmayan ölkələr |Mərkəzi = [[Saint-Christophe-et-le-Laris]], [[Fransa]] |sədri = {{bayraq|İsveçrə}} David Aranda }} '''NF-Board''' ({{dil-en|New Football Federations-Board}}) — 12 dekabr 2003-cü ildə qurulmuş beynəlxalq futbol federasiyaları assosiasiyası. [[FİFA]]-ya üzv olmayan [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı|BMT]] tərəfindən tanınmamış dövlətlər və ya muxtar qurumlar kimi ərazilərin beynəlxalq futbol görüşlərini keçirmələri üçün təsis edilib. Qeyri-rəsmi olaraq bu ifadə Non-FİFA adlanır. Non-FİFA-nın əsas məqsədi üzvləri arasında turnirlər təşkil etməkdir. Bu səbəbdən 2006-cı ilin dekabr ayında Dünya Kubokunu təşkil etmişdir. == Üzvləri == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Üzvlük Nömrəsi ! Üzv ! Ortaqlıq tarixi ! Üzvlük tarixi ! Müvəqqəti status tarixi ! Qitə |- | FA00000 |align=left| [[Qərbi Səhra]] | 12 dekabr 2003 | - | - | |- | FA00001 |align=left| [[Monako]] | - | - | 12 dekabr 2003 | |- | FA00002 |align=left| [[Sapmi]] | - | - | 12 dekabr 2003 | |- | FA00003 |align=left| [[Şimali Kipr]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00004 |align=left| [[Tibet]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00005 |align=left| [[Chagos Adaları]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00006 |align=left| [[Zənzibar]] | 19 may 2004 | - | - | |- | FA00007 |align=left| [[Somaliland]] | 19 may 2004 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00008 |align=left| [[Çeçenistan]] | 11 iyun 2005 | - | - | |- | FA00009 |align=left| [[Aşağı Saksoniya]] | 11 sentyabr 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00010 |align=left| [[Saugeais Cümhuriyyəti]] | 11 iyun 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00011 |align=left| [[Oksitanya]] | 11 iyun 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00012 |align=left| [[Romanlar]] | 11 iyun 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00013 |align=left| [[Sealand]] | 11 iyun 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00014 |align=left| [[Qərbi Papua]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00015 |align=left| [[Cənubi Moluccas]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00016 |align=left| [[Cənubi Kamerun]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00017 |align=left| [[Qrenlandiya]] | 13 oktyabr 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00018 |align=left| [[Kiribati]] | 10 dekabr 2005 | - | - | |- | FA00019 |align=left| [[Riyeka]] | - | - | 25 mart 2006 | |- | FA00020 |align=left| [[Maasai]] | 25 mart 2006 | - | - | |- | FA00021 |align=left| [[Rapa Nui]] | 30 dekabr 2006 | - | - | |} {{qaralama}} == İstinadlar == [[Kateqoriya:Futbol təşkilatları]] m40qldh86x60q5sejohadyn275htpd5 8985478 8985476 2026-07-01T21:18:48Z Bozqurd77 316685 /* İstinadlar */ 8985478 wikitext text/x-wiki {{Addəyişmə təklifi|:NF-Board|Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Yeni Federasiyalar Şurası → NF-Board}} {{Təşkilat |adı = NF-Board |originalın dilindəki adı = New Football Federations-Board |Rəsmi dili = [[fransız dili]], [[ispan dili]], [[ingilis dili]] |növü = idman idarəetmə orqanı |fəaliyyət göstərdiyi yer = [[FİFA]] üzvü olmayan ölkələr |Mərkəzi = [[Saint-Christophe-et-le-Laris]], [[Fransa]] |sədri = {{bayraq|İsveçrə}} David Aranda }} '''NF-Board''' ({{dil-en|New Football Federations-Board}}) — 12 dekabr 2003-cü ildə qurulmuş beynəlxalq futbol federasiyaları assosiasiyası. [[FİFA]]-ya üzv olmayan [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı|BMT]] tərəfindən tanınmamış dövlətlər və ya muxtar qurumlar kimi ərazilərin beynəlxalq futbol görüşlərini keçirmələri üçün təsis edilib. Qeyri-rəsmi olaraq bu ifadə Non-FİFA adlanır. Non-FİFA-nın əsas məqsədi üzvləri arasında turnirlər təşkil etməkdir. Bu səbəbdən 2006-cı ilin dekabr ayında Dünya Kubokunu təşkil etmişdir. == Üzvləri == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Üzvlük Nömrəsi ! Üzv ! Ortaqlıq tarixi ! Üzvlük tarixi ! Müvəqqəti status tarixi ! Qitə |- | FA00000 |align=left| [[Qərbi Səhra]] | 12 dekabr 2003 | - | - | |- | FA00001 |align=left| [[Monako]] | - | - | 12 dekabr 2003 | |- | FA00002 |align=left| [[Sapmi]] | - | - | 12 dekabr 2003 | |- | FA00003 |align=left| [[Şimali Kipr]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00004 |align=left| [[Tibet]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00005 |align=left| [[Chagos Adaları]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00006 |align=left| [[Zənzibar]] | 19 may 2004 | - | - | |- | FA00007 |align=left| [[Somaliland]] | 19 may 2004 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00008 |align=left| [[Çeçenistan]] | 11 iyun 2005 | - | - | |- | FA00009 |align=left| [[Aşağı Saksoniya]] | 11 sentyabr 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00010 |align=left| [[Saugeais Cümhuriyyəti]] | 11 iyun 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00011 |align=left| [[Oksitanya]] | 11 iyun 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00012 |align=left| [[Romanlar]] | 11 iyun 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00013 |align=left| [[Sealand]] | 11 iyun 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00014 |align=left| [[Qərbi Papua]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00015 |align=left| [[Cənubi Moluccas]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00016 |align=left| [[Cənubi Kamerun]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00017 |align=left| [[Qrenlandiya]] | 13 oktyabr 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00018 |align=left| [[Kiribati]] | 10 dekabr 2005 | - | - | |- | FA00019 |align=left| [[Riyeka]] | - | - | 25 mart 2006 | |- | FA00020 |align=left| [[Maasai]] | 25 mart 2006 | - | - | |- | FA00021 |align=left| [[Rapa Nui]] | 30 dekabr 2006 | - | - | |} {{qaralama}} == İstinadlar == {{qaralama}} [[Kateqoriya:Futbol təşkilatları]] k8o8g0toss5hlrjvvwfwa9njzwjml8k 8985479 8985478 2026-07-01T21:20:03Z Bozqurd77 316685 /* İstinadlar */ Düzəliş 8985479 wikitext text/x-wiki {{Addəyişmə təklifi|:NF-Board|Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Yeni Federasiyalar Şurası → NF-Board}} {{Təşkilat |adı = NF-Board |originalın dilindəki adı = New Football Federations-Board |Rəsmi dili = [[fransız dili]], [[ispan dili]], [[ingilis dili]] |növü = idman idarəetmə orqanı |fəaliyyət göstərdiyi yer = [[FİFA]] üzvü olmayan ölkələr |Mərkəzi = [[Saint-Christophe-et-le-Laris]], [[Fransa]] |sədri = {{bayraq|İsveçrə}} David Aranda }} '''NF-Board''' ({{dil-en|New Football Federations-Board}}) — 12 dekabr 2003-cü ildə qurulmuş beynəlxalq futbol federasiyaları assosiasiyası. [[FİFA]]-ya üzv olmayan [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı|BMT]] tərəfindən tanınmamış dövlətlər və ya muxtar qurumlar kimi ərazilərin beynəlxalq futbol görüşlərini keçirmələri üçün təsis edilib. Qeyri-rəsmi olaraq bu ifadə Non-FİFA adlanır. Non-FİFA-nın əsas məqsədi üzvləri arasında turnirlər təşkil etməkdir. Bu səbəbdən 2006-cı ilin dekabr ayında Dünya Kubokunu təşkil etmişdir. == Üzvləri == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Üzvlük Nömrəsi ! Üzv ! Ortaqlıq tarixi ! Üzvlük tarixi ! Müvəqqəti status tarixi ! Qitə |- | FA00000 |align=left| [[Qərbi Səhra]] | 12 dekabr 2003 | - | - | |- | FA00001 |align=left| [[Monako]] | - | - | 12 dekabr 2003 | |- | FA00002 |align=left| [[Sapmi]] | - | - | 12 dekabr 2003 | |- | FA00003 |align=left| [[Şimali Kipr]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00004 |align=left| [[Tibet]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00005 |align=left| [[Chagos Adaları]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00006 |align=left| [[Zənzibar]] | 19 may 2004 | - | - | |- | FA00007 |align=left| [[Somaliland]] | 19 may 2004 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00008 |align=left| [[Çeçenistan]] | 11 iyun 2005 | - | - | |- | FA00009 |align=left| [[Aşağı Saksoniya]] | 11 sentyabr 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00010 |align=left| [[Saugeais Cümhuriyyəti]] | 11 iyun 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00011 |align=left| [[Oksitanya]] | 11 iyun 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00012 |align=left| [[Romanlar]] | 11 iyun 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00013 |align=left| [[Sealand]] | 11 iyun 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00014 |align=left| [[Qərbi Papua]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00015 |align=left| [[Cənubi Moluccas]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00016 |align=left| [[Cənubi Kamerun]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00017 |align=left| [[Qrenlandiya]] | 13 oktyabr 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00018 |align=left| [[Kiribati]] | 10 dekabr 2005 | - | - | |- | FA00019 |align=left| [[Riyeka]] | - | - | 25 mart 2006 | |- | FA00020 |align=left| [[Maasai]] | 25 mart 2006 | - | - | |- | FA00021 |align=left| [[Rapa Nui]] | 30 dekabr 2006 | - | - | |} {{qaralama}} == İstinadlar == {{istinad siyahısı}} {{Futbol-qaralama}} [[Kateqoriya:Futbol təşkilatları]] cgupl2m5z4e5ol0ehk31ajut5lld0vi 8985480 8985479 2026-07-01T21:22:32Z Bozqurd77 316685 8985480 wikitext text/x-wiki {{Addəyişmə təklifi|:NF-Board|Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Yeni Federasiyalar Şurası → NF-Board}} {{Təşkilat |adı = NF-Board |originalın dilindəki adı = New Football Federations-Board |Rəsmi dili = [[fransız dili]], [[ispan dili]], [[ingilis dili]] |növü = idman idarəetmə orqanı |fəaliyyət göstərdiyi yer = [[FİFA]] üzvü olmayan ölkələr |Mərkəzi = [[Saint-Christophe-et-le-Laris]], [[Fransa]] |sədri = {{bayraq|İsveçrə}} David Aranda }} '''NF-Board''' ({{dil-en|New Football Federations-Board}}) — 12 dekabr 2003-cü ildə qurulmuş beynəlxalq futbol federasiyaları assosiasiyası. [[FİFA]]-ya üzv olmayan [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı|BMT]] tərəfindən tanınmamış dövlətlər və ya muxtar qurumlar kimi ərazilərin beynəlxalq futbol görüşlərini keçirmələri üçün təsis edilib. Qeyri-rəsmi olaraq bu ifadə Non-FİFA adlanır. Non-FİFA-nın əsas məqsədi üzvləri arasında turnirlər təşkil etməkdir. Bu səbəbdən 2006-cı ilin dekabr ayında Dünya Kubokunu təşkil etmişdir. == Üzvləri == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Üzvlük Nömrəsi ! Üzv ! Ortaqlıq tarixi ! Üzvlük tarixi ! Müvəqqəti status tarixi ! Qitə |- | FA00000 |align=left| [[Qərbi Səhra]] | 12 dekabr 2003 | - | - | |- | FA00001 |align=left| [[Monako]] | - | - | 12 dekabr 2003 | |- | FA00002 |align=left| [[Sapmi]] | - | - | 12 dekabr 2003 | |- | FA00003 |align=left| [[Şimali Kipr]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00004 |align=left| [[Tibet]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00005 |align=left| [[Chagos Adaları]] | 12 dekabr 2003 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00006 |align=left| [[Zənzibar]] | 19 may 2004 | - | - | |- | FA00007 |align=left| [[Somaliland]] | 19 may 2004 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00008 |align=left| [[Çeçenistan]] | 11 iyun 2005 | - | - | |- | FA00009 |align=left| [[Aşağı Saksoniya]] | 11 sentyabr 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00010 |align=left| [[Saugeais Cümhuriyyəti]] | 11 iyun 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00011 |align=left| [[Oksitanya]] | 11 iyun 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00012 |align=left| [[Romanlar]] | 11 iyun 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00013 |align=left| [[Sealand]] | 11 iyun 2005 | 25 mart 2006 | - | |- | FA00014 |align=left| [[Qərbi Papua]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00015 |align=left| [[Cənubi Moluccas]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00016 |align=left| [[Cənubi Kamerun]] | 11 iyun 2005 | - | 30 sentyabr 2006 | |- | FA00017 |align=left| [[Qrenlandiya]] | 13 oktyabr 2005 | - | 25 mart 2006 | |- | FA00018 |align=left| [[Kiribati]] | 10 dekabr 2005 | - | - | |- | FA00019 |align=left| [[Riyeka]] | - | - | 25 mart 2006 | |- | FA00020 |align=left| [[Maasai]] | 25 mart 2006 | - | - | |- | FA00021 |align=left| [[Rapa Nui]] | 30 dekabr 2006 | - | - | |} == İstinadlar == {{istinad siyahısı}} {{Futbol-qaralama}} [[Kateqoriya:Futbol təşkilatları]] 046pcpk13vyv02666kg1zknyqj7sn4g 0 84562 8985794 8934123 2026-07-02T11:11:24Z HyBoxwood 349218 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 8985794 wikitext text/x-wiki {{Dövlət | rəsmi_adı = Sintszyan-Uyğur muxtar rayonu | orijinal_adı = {{dil-zh|新疆维吾尔自治区}}<br>{{dil-ug|شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى}} | adı = Sintszyan | milli_şüarı = | himni = | gerbi = 中華人民共和國國徽.svg | xəritəsi = Xinjiang in China (de-facto).svg | rəsmi_dilləri = [[Çin dili]], [[Uyğur dili]] | dini = | paytaxtı = [[Urumçi]] | ən_böyük_şəhəri = [[Urumçi]] <br>Korla<br>Aksu<br>[[Külcə]]<br>[[Qaşqar]] | etnik_qrupları = <small>[[uyğurlar]] - '''45.84%''',<br>[[Xan xalqı|xanlar]] - '''40.48%''',<br>[[qazaxlar]] - '''6.50%''',<br>[[Xuey xalqı|xueylər]] - '''4.51%''',<br>[[qırğızlar]] - '''0.83%''',<br>[[xalxalar]] - '''0.72%''',<br>digərləri - '''1.12%''' (2010 sa.)<ref name="1-6 各地区分性别、民族的人口"/><ref>Eurasian Corridors of Interconnection: From the South China to the Caspian Sea. Edited by Susan M. Walcott and Corey Johnson., [http://books.google.ru/books?id=OkAVAgAAQBAJ&pg=PA64&dq=Xinjiang+by+2010+census+40.48&hl=ru&sa=X&ei=cYReVL-uAaqM7Aay_oGACg&ved=0CB0Q6AEwAA#v=onepage&q=Xinjiang%20by%202010%20census%2040.48&f=false page 64]</ref></small> | idarəetmə_forması = | rəhbərin_titulu1 = | rəhbərin_titulu2 = | rəhbərin_adı1 = | rəhbərin_adı2 = | quruluş_növü = | quruluş = | quruluş_hadisəsi1 = | quruluş_tarixi1 = | quruluş_hadisəsi2 = | quruluş_tarixi2 = | ərazisi = 1664897.17<ref name="新疆">[http://www.gov.cn/test/2013-04/07/content_2371589.htm '''新疆''' — 中国政府网] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141008214837/http://www.gov.cn/test/2013-04/07/content_2371589.htm |date=2014-10-08 }} {{zh}} — yoxlanılıb: 07.11.2014</ref><ref name="China administrative divisions by area">[http://www.paulnoll.com/China/Provinces/China-divisions-area.html China administrative divisions by area – '''Paul and Bernice Noll Website'''] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150312023951/http://www.paulnoll.com/China/Provinces/China-divisions-area.html |date=2015-03-12 }} {{en}} — yoxlanılıb: 14.11.2014</ref> | ərazi_sırası = 1 | su_ərazisi_faizi = | təxmini_əhalisi = 22 327 800<ref name="新疆"/> | təxmini_əhali_sırası = 25 | təxmini_əhalisi_il = 2012 | əhalisinin_siyahıya_alınması = 21 815 815<ref name="1-6 各地区分性别、民族的人口"/> | əhalisinin_siyahıya_alınması_il = 2010 | əhalisinin_sıxlığı = 13.10 | əhalisinin_sıxlığı_sırası = 29 | ÜDM_AQP = | ÜDM_AQP_sırası = | ÜDM_AQP_il = | ÜDM_nominal = | ÜDM_nominal_sırası = | ÜDM_nominal_il = | İİİ = | İİİ_il = | İİİ_sırası = | İİİ_fərq = | valyutası = | valyutası_kodu = | saat_qurşağı = | üv_fərq = | yay_vaxtı_saat_qurşağı = | internet_domeni = | telefon_kodu = | qeydlər = | demonimi = [[Uyğur]] | today = | bayrağı2 = Flag of the People's Republic of China.svg | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | bayrağı = }} '''Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu'''<ref name="ASE-452">{{ASE|8|452|Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu}}</ref><ref>{{AME|VI|?|[http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/10383/cild/18 Çin]}}</ref> və ya '''Sincan-Uyğur muxtar rayonu'''<ref>{{Cite web |url=https://e-qanun.az/framework/24552 |title=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı ilə təsdiq edilmiş Azərbaycan Respublikasının İqtisadi İnkişaf Nazirliyi və Çin Xalq Respublikasının (ÇXR) '''Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu''' (SUMR) Hökuməti arasında Azərbaycan-Çin ticarət-iqtisadi əməkdaşlığı üzrə Hökumətlərarası Komissiya çərçivəsində Azərbaycan Respublikası və SUMR arasında ticarət-iqtisadi əməkdaşlıq üzrə İşçi Qrupunun yaradılması haqqında Protokol |access-date=2023-11-29 |archive-date=2018-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180814182341/http://www.e-qanun.az/framework/24552 |url-status= }}</ref><ref>{{cite news |title=Azərbaycan Respublikası və Çin Xalq Respublikası arasında 2012-ci il iyunun 12-də Pekin şəhərində imzalanmış sənədlərin təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı |author= |url=http://president.az/articles/6532/print |publisher=[[president.az]] |date=2012-11-02 |accessdate=2015-06-22 |language={{ref-az}} |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626144258/http://president.az/articles/6532/print |archivedate=2015-06-26 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Azərbaycan və Çinin Sincan Uyğur Muxtar Rayonu arasında ticarət-iqtisadi əməkdaşlıq üzrə İşçi Qrupunun ikinci iclası keçirilmişdir |author= |url=http://www.economy.gov.az/index.php?option=com_content&view=article&id=1401:sincan-uygur-12-07-2013&catid=8&Itemid=263&lang=az |publisher=economy.gov.az |date=2013-07-12 |accessdate=2015-06-22 |language={{ref-az}} |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626144728/http://www.economy.gov.az/index.php?option=com_content&view=article&id=1401:sincan-uygur-12-07-2013&catid=8&Itemid=263&lang=az |archivedate=2015-06-26 |url-status=live }}</ref> (<small>{{Çincə||新疆维吾尔自治区|Xīnjiāng Wéiwú'ěr Zìzhìqū}}</small>{{dil-ug|شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى}}, qısa olaraq: {{Çincə||新疆|Xīnjiāng}} → {{Audio|Xin1jiang1.ogg|'''Şincyanq'''}}) — [[Çin Xalq Respublikası]]nda inzibati-ərazi vahidi. 1 oktyabr 1955-ci ildə yaradılıb. Ərazisi 1.66 milyon km²-dən çoxdur və bu göstərici ilə ÇXR-da əyalət səviyyəsində ən iri inzibati-ərazi vahidləri arasında ilk yeri tutur. == Tarixi == === Antik era === Uyğurlar [[Böyük Hun İmperiyası]]nın varlığında dəyərli bir rol oynayıblar. Bu tarix bizim [[E.ə. 220|eradan əvvəl 220-ci ildən]] başlayaraq [[386-cı il|bizim eranın 386-cı ilinə]] kimi davam edib. === Yeni dövr === Uzun bir tarix boyunca [[Şərqi Türkistan]] [[Mərkəzi Asiya]]da qurulmuş olan türk dövlətlərinin və xanlıqlarının mərkəzi olmuşdur. E.ə. VIII–III əsrlərdə İskit, e.ə. 300 – eramızın 93-cü illərdə [[hunlar]]a, 522–744-cü illərdə Göytürk imperiyasına, 744–840-cı illərdə [[Uyğur Dövləti]]nə, 751–870-ci illərdə [[Qarluq xaqanlığı|Qarluq]] və [[Qaraxanilər dövləti]]nə və [[Yarkənd xanlığı]]na mərkəz olan (1509–1679) bu bölgə tarixdə daim əhəmiyyət kəsb etmişdir. 1397-ci idə Qaraxoca və Qaraxanilər dövlətləri birləşdilər. Bu dövlət 1759-cu ilə qədər müstəqilliyini qoruyub saxlaya bildi. Bu dövrdə isə ölkəyə hər tərəfdən mancur hücumları başladı. 1397-ci idə Qaraxoca və Qaraxanilər dövlətləri birləşdilər. Bu dövlət 1759-cu ilə qədər müstəqilliyini qoruyub, saxlaya bildi. Bu dövrdə isə ölkəyə hər tərəfdən mancur hücumları başladı. Mancurlar bölgəni 1862-ci ilə kimi əldə saxladılar, idarə etdilər. 1759-cu ildən 1862-ci ilə kimi uyğurlar üst-üstə 42 dəfə ölüm-dirim mübarizəsinə qalxdılar, üsyan qaldırdılar. Ümumiyyətlə bu ərazidə orta əsrlər dövrünün sonunda, yeni dövrün əvvəllərində üç müstəqil və yarımasılı dövlətlər mövcud olmuşdur. Bunlar [[Yarkənd xanlığı]], [[Kumul xanlığı]], [[Dunqan xanlığı]] və sonuncusu olan [[Yettişar (Yeddişəhər) xanlığı]] idilər. VIII və XVIII əsrlər arasındakı min illik dövr [[Çin]] İmperiyası ilə əhəmiyyətli dərəcədə mədəni və siyasi əməkdaşlığın həyata keçirildiyi bir sülh dövrü olmuşdur. Ancaq bu sülh dövrü Şərqi Türkistanın 1759-cu ildə [[Çin]] Mançu İmperiyasının işğalı ilə sona çatmışdır. 1759-cu ildən bu yana Şərqi Türkistanda 200-dən çox silahlı qiyam olmuş və Şərqi Türkistan xalqı 3 dəfə azadlığın dadını dadma fürsəti bulmuştur. 1863-cü ildə müstəqilliyinə qovuşan Şərqi Türkistanda [[Yaqub bəy|Yaqub Xan]]ın sədrliyi ilə "[[Yettişar (Yeddişəhər) xanlığı|Şərqi Türkistan İslam Dövləti]]" qurulmuş və bu dövlət Qacar İmperiyası, [[Osmanlı]]lar, [[İngiltərə]] və [[Rusiya]] tərəfindən rəsmi olaraq tanınmışdır. Bu dövrdə ingilislər uyğurların Rusiya ilə qonşu olduğunu nəzərə alaraq düşündülər ki, uyğurlar Rusiyanın təsiri altına düşəcəklər. Bu səbəbdən də ingilislər mancurları silahlandırdılar, həm də böyük maliyyə dəstəyi göstərdilər, onları yenidən Şərqi Türkistana geri qayıtmağa sövq etdilər. Ancaq bu müstəqil Türk dövlətinin ömrü qısa sürmüş və 1876-cı ildə Çin-Mançu dövləti tərəfindən yenidən işğal edilmiş və 1884-cü ildə Sintszyan "Yeni Torpaq" adı ilə Çin imperiyasına birləşdirilmişdir. Çində "Şincan" – "yeni ərazi, sərhəd" anlamındadır". O dövrdə işğal edilən Uyğur dövlətinin ərazisi indiki [[Qazaxıstan]]dan çox böyük idi. === Şərqi Türkistan İslam Respublikası === {{Əsas|Şərqi Türkistan İslam Respublikası}} XX əsrin əvvəllərində [[Mərkəzi Asiya]]da böyüyən millətçilik axını nəticəsində 1933-cü ildə Kaşgarda [[Şərqi Türkistan İslam Respublikası]] qurulmuşdur. Bu Respublikanın ömrü 1937-ci ildə başa çatmışdır. === Şərqi Türkistan Respublikası === {{Əsas|İkinci Şərqi Türkistan Respublikası}} 1944-cü ildə Gulca şəhəri çinlilərdən təmizlənmiş, "Üç Vilayət İnqilabı" olaraq tanınan bu qiyamlar nəticəsində Şərqi Türkistan Türkləri Əli xanın başçılığı ilə [[İkinci Şərqi Türkistan Respublikası]]nı qurmuşlar. Bütün Çinə hakim olan Kommunist Çin Qüvvələri 1949-cu ildə Stalinin də xeyir-duası ilə Şərq Türkistana girərək, bu tarixi Türk ölkəsini rəsmi olaraq işğal etmişdir. === [[Şərqi Türkistanın Çin tərəfndən işğalı|Çin işğalı]] === Çin ötən yüzilin 50-ci illərindən [[Şərqi Türkistan]]a çinliləri göndərdi ki, milli azlıqların sayını azaltsın. Çağdaş Şərqi Türkistan Qazaxıstanla, Qırğızıstanla, Monqolustanla, Tibet, Hindistan, Pakistanla sərhəddir. 1949-cu ildən bu yana Çin Xalq Respublikasının idarəçiliyi altında olan Şərqi Türkistan 1,828 milyon kvadrat kilometrlik bir ərazidir. Dünyanın hər hansı yerində işğal altında qalan ikinci belə böyük bölgə yoxdur. Çin ötən yüzilin 50-ci illərindən başlayaraq iç bölgələrindən Şərqi Türkistana çinliləri göndərməyə başladı ki, oralarda milli azlıqların sayını azaltsınlar. Çində uyğurlara münasibətdə keçmiş sovet ənənələrindən bəhrələnməyə indi də davam edir. Şərqi Türkistan bölgədə torpağının varına görə ən üstün bir yerdir. Bura təbii ehtiyatlarıyla, xammalıyla (kömür, neft ehtiyatları, qaz, qızıl, xrom, qalay, nikel, çox nadir metallar, kimyəvi duzlar və s.) çox zəngindir. == Coğrafiyası == Sintszyan-Uyğur muxtar rayonu 1664897.17<ref name="新疆"/> km² ərazini əhatə edir. Muxtar rayonun ərazisinin çox hissəsini Cunqariya və Qaşqariya düzənlikləri tutur. Düzənliklər Şərqi Tyanşan silsilələri (hündürlüyü 7.000 m-dən çox) ilə bölünmüşdür. === Relyef === Türk dünyasının ən hündür nöqtəsi olan Çoqari(8611m) burada yerləşir. O, Qaraqorum dağlarının zirvəsidir. === İqlim === === Torpaq örtüyü === === Faydalı qazıntılar === === Daxili sular === === Təbiət === ==== Flora ==== ==== Fauna ==== === Ekologiya === == İqtisadiyyat == Çin respublikasının iqtisadiyyatından asılıdır. Maldarlıq inkişaf etmişdir. 2011-ci ilə olan məlumata əsasən adambaşına düşən ÜDM-un həcmi 4.663 ABŞ dollarıdır.<ref name="China-GDP">[http://www.paulnoll.com/China/Provinces/China-Municipalities.html China Provinces, Autonomous Regions and Municipalities. Population numbers have been Updated for the 2010 Census. GDP numbers have been updated by 2011 figures (GDP Rank includes Provinces)] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211019191426/http://www.paulnoll.com/China/Provinces/China-Municipalities.html |date=2021-10-19 }} {{en}} — yoxlanılıb: 19.11.2014</ref> == Dövlət qruluşu == === Yerli özünüidarə === {{əsas|Sintszyan-Uyğur muxtar rayonunun inzibati-ərazi bölgüsü}} == Əhali == {{əsas|Sintszyan-Uyğur muxtar rayonu əhalisi}} {{sütunlar}} {{sütun}} {{bar box |title=1 noyabr, 2010-cu il siyahıyaalınmasına<br>əsasən cəmi əhalinin etnik tərkibi<ref name="1-6 各地区分性别、民族的人口">[http://www.stats.gov.cn 中华人民共和国国家统计局] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110514183006/http://www.stats.gov.cn/ |date=2011-05-14 }}: [http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/excel/A0106a.xls 1-6 各地区分性别、民族的人口] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150923072300/http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/excel/A0106a.xls |date=2015-09-23 }} {{zh}} — yoxlanılıb: 09.11.2014</ref> |titlebar=#ddd |left1=Etnik qrup |right1=Nisbəti |float=right |bars= {{bar percent|[[Uyğurlar]]|green|45.84}} {{bar percent|[[Xan (xalq)|Xanlar]]|gold|40.48}} {{bar percent|[[Qazaxlar]]|blue|6.50}} {{bar percent|[[Xuey xalqı|Xueylər]]|gray|4.51}} {{bar percent|[[Qırğızlar]]|black|0.83}} {{bar percent|[[Xalxalar]]|red|0.72}} {{bar percent|Digər|orange|1.12}} }} {{sütun}} {{bar box |title=1 noyabr, 2010-cu il siyahıyaalınmasına<br>əsasən şəhər əhalisinin etnik tərkibi |titlebar=#ddd |left1=Etnik qrup |right1=Nisbəti |float=right |bars= {{bar percent|[[Uyğurlar]]|green|23.54}} {{bar percent|[[Xan (xalq)|Xanlar]]|gold|66.48}} {{bar percent|[[Qazaxlar]]|blue|3.35}} {{bar percent|[[Xuey xalqı|Xueylər]]|gray|4.51}} {{bar percent|[[Qırğızlar]]|black|0.34}} {{bar percent|[[Xalxalar]]|red|0.71}} {{bar percent|Digər|orange|1.07}} }} {{sütun}} {{bar box |title=1 noyabr, 2010-cu il siyahıyaalınmasına<br>əsasən kənd əhalisinin etnik tərkibi |titlebar=#ddd |left1=Etnik qrup |right1=Nisbəti |float=right |bars= {{bar percent|[[Uyğurlar]]|green|62.53}} {{bar percent|[[Xan (xalq)|Xanlar]]|gold|21.02}} {{bar percent|[[Qazaxlar]]|blue|8.86}} {{bar percent|[[Xuey xalqı|Xueylər]]|gray|4.50}} {{bar percent|[[Qırğızlar]]|black|1.19}} {{bar percent|[[Xalxalar]]|red|0.72}} {{bar percent|Digər|orange|1.18}} }} {{sütun/son}} ÇXR-sı qurulandan sonra Sintszyanda gerçəkləşmiş ilk rəsmi siyahıyaalınma zamanı burada 4.873.608 nəfər əhali qeydə alınmışdı, bütün Çində qeydə alınmış etnik uyğurların, yəni 3.640.125 nəfərin hamısı isə bu bu inzibati-ərazi vahidində məskunlaşmışdı. Uyğurlar Sintszyan əhalisinin 74,69%-ni təşkil edirdi, etnik xanların sayı isə 299 min nəfər olmaqla bölgə əhalisinin təxminən 6,10%-nə bərabər idi. 1 noyabr 2010-cu il siyahıyaalınmasının yekunlarına əsasən Sintszyan əhalisi 21.815.815 nəfər (11270147 nəfəri kişilər, 10545668 nəfəri qadınlar) idi.<ref>[http://www.stats.gov.cn 中华人民共和国国家统计局] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110514183006/http://www.stats.gov.cn/ |date=2011-05-14 }}: [http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/excel/A0102a.xls 1–2 各地区分性别、户口登记状况的人口] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220323143216/http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/excel/A0102a.xls |date=2022-03-23 }} {{zh}} — yoxlanılıb: 10.11.2014</ref> Onlardan 9.335.752 nəfəri (4786291 nəfəri kişilər, 4549461 nəfəri qadınlar) və ya ümumi əhalinin 42,79%-i şəhərlərdə, 12.480.063 nəfəri (6483856 nəfəri kişilər, 5996207 nəfəri qadınlar) və ya ümumi əhalinin 57,21%-i isə kəndlərdə yaşayırdı. 2012-ci ilin sonuna olan rəsmi məlumata əsasən muxtar rayonda 22.327.800<ref name="新疆"/> nəfər əhali yaşayır. Onlardan 9.819.766 nəfəri və ya ümumi əhalinin 43,98%-i şəhər əhalisidir, qalan 12.508.034 nəfər və ya ümumi əhalinin 56,02%-i isə kəndlərdə məskunlaşmışdır.<ref name="3-5 Population at Year-end by Region">[http://www.stats.gov.cn National Bureau of Statistics of People's Republic of China] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110514183006/http://www.stats.gov.cn/ |date=2011-05-14 }}: [http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2013/indexeh.htm China Statistical Yearbook 2013] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211027003756/http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2013/indexeh.htm |date=2021-10-27 }}: [http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2013/html/Z0305E.xls 3–5 Population at Year-end by Region ('''xls.''')] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220323143217/http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2013/html/Z0305E.xls |date=2022-03-23 }} {{en}} — yoxlanılıb: 10.11.2014</ref><ref name="3-7 Total Population by Urban and Rural Residence and Birth Rate, Death Rate, Natural Growth Rate by Region (2012)">[http://www.stats.gov.cn National Bureau of Statistics of People's Republic of China] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110514183006/http://www.stats.gov.cn/ |date=2011-05-14 }}: [http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2013/indexeh.htm China Statistical Yearbook 2013] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211027003756/http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2013/indexeh.htm |date=2021-10-27 }}: [http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2013/html/Z0307E.xls 3–7 Total Population by Urban and Rural Residence and Birth Rate, Death Rate, Natural Growth Rate by Region (2012) ('''xls.''')] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220323143217/http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2013/html/Z0307E.xls |date=2022-03-23 }} {{en}} — yoxlanılıb: 10.11.2014</ref> === Şəhərlər === {| class="wikitable sortable" ! No ! Şəhər ! Rəsmi adı ! İnzibati-ərazi vahidi ! Əsası qoyulub ! Əhalisi<br><small>2010 sa.<ref>[http://www.geohive.com/cntry/cn-65.aspx China — Xinjiang Weiwu'er Zizhiqu] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130512040830/http://www.geohive.com/cntry/cn-65.aspx |date=2013-05-12 }} in [http://www.geohive.com '''GeoHive''' Global Statistics] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120403214128/http://www.geohive.com/ |date=2012-04-03 }}. United States of America, Arizona, Phoenix.</ref></small> ! Şəkil |- | 1 | [[Urumçi]] | 乌鲁木齐 | | | <center>3 029 372 | [[Fayl:Urumqi s bazzar.jpg|125px|center]] |- | 2 | [[Korla]] | 库尔勒 | | | <center>549 324 | [[Fayl:Korla oldandnew.jpg|125px|center]] |- | 3 | [[Aksu]] | 阿克苏 | | | <center>535 657 | |- | 4 | [[Külcə]] | 伊宁 | | | <center>515 082 | [[Fayl:Yining-trainstation.jpg|125px|center]] |- | 5 | [[Qaşqar]] | 喀什 | | | <center>506 640 | [[Fayl:Kashgar-mezquita-id-kah-d01.jpg|125px|center]] |- | 6 | [[Qumul]] | 哈密 | | | <center>472 175 | |- | 7 | [[Sanci]] | | | | <center>426 253 | |- |- | 8 | [[Qaramay]] | 克拉玛依 | | | <center>391 008 | |- | 9 | [[Şihənzə]] | 石河子 | | | <center>380 130 | [[Fayl:Shihezi city 01.jpg|125px|center]] |- | 10 | [[Xotan]] | 和田 | | | <center>322 300 | [[Fayl:Khotan-mezquita-d01.jpg|125px|center]] |- | 11 | [[Usu]] | 乌苏 | | | <center>298 907 | [[Fayl:Wusu.jpg|125px|center]] |- | 12 | [[Turfan]] | 吐鲁番 | | | <center>273 385 | [[Fayl:Turpan-minarete-emir-d06.jpg|125px|center]] |- | 13 | [[Artuç]] | 阿图什 | | | <center>240 368 | |} == Nəqliyyat == === Dəmiryol nəqliyyatı === === Avtomobil nəqliyyatı === === Hava nəqliyyatı === == Mədəniyyət == === Musiqi === === Ədəbiyyat === === Memarlıq === == Sosial sfera == === Təhsil === {{əsas|Sintszyan-Uyğur muxtar rayonunda təhsil sistemi}} Çində təhsillə bağlı belə bir qərar qəbul olunub: "İkili təhsil" o deməkdir ki, bir insan öz doğma dilindən əlavə həm də [[Çin dili]]ndə oxumalıdır. Hər halda uyğurların ana dillərində məktəbləri var. Uyğurların öz dillərində qəzet-jurnalları çıxır. Əlifba məsələsində əvvəlcə ərəb əlifbasında yazırdılar, sonra kiril əlifbasını qəbul etdilər, sonra latına keçdilər, indi təzədən ərəb əlifbasının hərfləri əsasında uyğur dil intonasiyasına uyğun olaraq əlifba yaratdılar. Bu gün sözügedən əlifbada yazırlar. Həmçinin məktəbləri, universitetləri var. Uyğurların xüsusən dəqiq elmlər, informasiya texnologiyaları, təbabət, ədəbiyyat, tarix sahəsində ciddi imzalı alimləri var. Qazaxıstanın və Orta Asiya respublikalarının Çinlə bağladığı bir müqavilə var: immiqrasiya edərək [[Orta Asiya]] ölkələrinə gəlib oxuyan, evlənən uyğur gəncləri hər hansı iş qurmaq istəyəndə dərhal Çinə göndərilir, orda da "pantürkist", "bölücü" kimi mühakimə edilir, həbsxanalara atılırlar. Ancaq uyğurların Avropa ölkələrində hərəkatları, Orta Asiya ölkələrində təşkilatları, Uyğur teatrı, mədəniyyət evləri, dərnəkləri var. Qazaxıstanda Sadvakasov adına Şərqşünaslıq İnstitutu var, əvvəllər bura Uyğurşünaslıq İnstitutu adlanırdı. Hazırda orda "Uyğurşünaslıq" bölümü, Yazıçılar İttifaqının nəzdində Uyğur bölməsi var. Bu gün uyğur gəncləri elmlə geniş məşğul olmaq üçün [[Yaponiya]]ya üz tuturlar. === İnsan haqları === {{əsas|Sintszyan-Uyğur muxtar rayonunda insan haqları}} === Səhiyyə === === Cinayətkarlıq === == KİV == === Televiziya və Radio === === Qəzetlər === === İnternet === === Telekommunikasiya === == İdman == == Dövlət bayramları və xüsusi günlər == === Rəsmi === === Dini bayramlar === === Xüsusi günlər === == İstinadlar == {{İstinad siyahısı|2}} == Xarici keçidlər == * Hasanli, Jamil (2022). ‘’Soviet Policy in Xinjiang: Stalin and the National Movement in Eastern Turkistan’’. Series: Harvard Cold War Studies Book Series. Roman and Littlefield. <nowiki>ISBN 978-1-7936-4126-7</nowiki>. * [http://www.ts.cn '''Tyanşannet''' – Sintszyan İnternet İnformasiya Mərkəzi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201203174410/http://www.ts.cn/ |date=2020-12-03 }} {{zh}}{{ref-ru}}{{ref-tr}} {{en}} * Инесса Плескачевская. [http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/2763/ Китайский Туркестан] – [http://www.vokrugsveta.ru Журнал "Вокруг света"] [http://www.vokrugsveta.ru/vs/column/?year=2006&column_id=8 Рубрика "Большое путешествие"] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141229114413/http://www.vokrugsveta.ru/vs/column/?year=2006&column_id=8 |date=2014-12-29 }} [http://www.vokrugsveta.ru/vs/number/205/ № 8 (2791) | Август 2006].{{ref-ru}} * [http://hurgokbayrak.com/yeni_sayfa_192.htm Hür Gökbayrak – Doğu Türküstanın Sesi : Ürümçi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090710021321/http://www.hurgokbayrak.com/yeni_sayfa_192.htm |date=2009-07-10 }} * [http://anspress.com/nid122947.html ANSpress.com : Çinin Uyğurustan vilayətindəki qarşıdurmalarda 156 nəfər ölüb, 800 – dən artıq yaralı var] * [http://www.uyghurcongress.org/En/home.asp Official web site of The World Uyghur Congress] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090709045502/http://www.uyghurcongress.org//En//home.asp |date=2009-07-09 }} * [http://hurgokbayrak.com/yeni_sayfa_6.htm Hür Gökbayrak – Doğu Türküstanın Sesi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090724023435/http://www.hurgokbayrak.com/yeni_sayfa_6.htm |date=2009-07-24 }} * {{en}} {{zh}} [http://www.wdl.org/en/item/11385/ Sintszyan baş atlası] * [http://www.gokbayrak.com Doğu Türkistan Kültür ve Dayanışma Derneği] == Həmçinin bax == * [[Uyğurlar]] * [[Şərqi Türkistan]] {{Türk dövlətləri}} {{Çin-qaralama}} [[Kateqoriya:Sintszyan-Uyğur muxtar rayonu| ]] [[Kateqoriya:Tarixi vilayətlər]] [[Kateqoriya:Mübahisəli ərazilər]] [[Kateqoriya:Asiya regionları]] 1zph7gaoz0i394opqixnv01m55gv5cw 0 86172 8985528 8915511 2026-07-01T23:12:00Z Bozqurd77 316685 {{tərəfli}} əlavə edildi 8985528 wikitext text/x-wiki {{Tərəfli|tarix=iyul 2026}}{{Stadion |adı = Tofiq Bəhramov adına <br> Respublika stadionu |tam adı = |keçmiş adları = |orijinalda adı = |qeyri-rəsmi adı = |şəkil = |şəkil miqyası = |şəkil məlumat = |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 23|lat_sec = 50.42 |lon_dir = E|lon_deg = 49|lon_min = 51|lon_sec = 8.76 |yer xəritəsi = Bakı |xəritənin ölçüsü = 300 |yeri = {{AZE}}, [[Bakı]] |təməli qoyulub = |tikilib = |yenidən qurulub = |sahibi = |dəyəri = |açılıb = [[1951]] |qapadılıb = |sökülüb = |memar = |komanda = [[Azərbaycan milli futbol komandası|Azərbaycan]], [[Qarabağ FK|Qarabağ]]<ref>[http://www.futbolpress.az/az/news-details/19437/ "QARABAĞ" QUZANLIDAN İMTİNA EDİB, "TOFİQ BƏHRAMOV"U SEÇDİ]{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> |tamaşaçı tutumu = 31.200 |meydançanın ölçüləri = 105 x 68 |ot örtüyü =Təbii ot |Commons = }} '''Tofiq Bəhramov adına Respublika stadionu''' — [[Bakı]] şəhərində yerləşən [[stadion]]. == Tarixi == Bu gün ən möhtəşəm idman tədbirlərinin keçirildiyi milli stadion əfsanəvi hakim [[Tofiq Bəhramov]]un adını daşıyır və dünyada hakimin şərəfinə adlandırılan yeganə futbol arenasıdır.<ref name="Topsport">{{cite web|title= Hakimin adını daşıyan yeganə futbol arenası|url= http://www.topsport.az/news/view/710/top-10-qapida}}{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> Görkəmli hakimin adının əbədi ünvan tapdığı stadionun rəsmi açılışı 1951-ci ilin 16 sentyabrında keçirilib. Tikintisinə 1939-cu ildə başlanılsa da, Böyük Vətən müharibəsinin başlaması ilə əlaqədar stadionun tikinti işləri yarım qalıb. Tikinti işləri yalnız müharibədən sonra davam etdirilib və 12 illik fasilədən sonra idman azarkeşlərinin ixtiyarına verilib. Alman hərbi əsirləri tərəfindən tikilən stadion yuxarıdan rus əlifbasının "С" hərfini xatırladır. Stadionun arxitekturası o zaman xalqların rəhbəri sayılan [[Stalin]]in şərəfinə qurulub. [[Kommunist Partiyası]]nın 20-ci qurultayından sonra stadion [[Lenin]]in adını daşıyıb. 1993-cü ildə dünya şöhrətli hakim [[Tofiq Bəhramov]] dünyasını dəyişəndən sonra stadion onun adını daşımağa başlayıb. Tofiq Bəhramov adına Respublika stadionu [[UEFA]] tərəfindən ilk dəfə 1996-cı ildə beynəlxalq oyunların keçirilməsi üçün lisenziya alıb. 2001-ci ildə arenanın qüllələri təzələnib. Ot örtüyü isə 2002-ci ildə dəyişdirilib, drenaj sistemi quraşdırılıb. 2007-ci ildə elektron tablosu dəyişdirilib, Sovet dövründən qalmış tablo, müasiri ilə əvəzlənib.<ref>{{Cite web |title=ARAŞDIRMA: "AZƏRBAYCANDAKI 100-DƏK FUTBOL ARENASININ ƏKSƏRİYYƏTİ YENİDƏN QURULMALIDIR" |url=http://deyerler.org/2959-aradirma-azrbaycandaki-100-dk-futbol-arenasinin.html |access-date=2020-03-15 |archive-date=2019-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190904211511/http://deyerler.org/2959-aradirma-azrbaycandaki-100-dk-futbol-arenasinin.html |url-status=dead }}</ref> == Yenidənqurmadan sonra == 16 avqust 2012-ci ildə Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionunun əsaslı təmir və yenidənqurmadan sonra açılmışdır. Stadionun 85 min 700 kvadratmetr ərazisində əsaslı təmir və yenidənqurma işləri [[Koreya Respublikası]]nın "Samhwa Telecom" şirkəti tərəfindən həyata keçirilmişdir. Oturacaqlarının sayı 29 min 870-dən 31 min 200-ə çatdırılmış stadionun ot örtüklü futbol meydançası FİFA standartlarına tam uyğun şəkildə yenidən qurulmuşdur. Stadionun ot örtüyünün yenidən qurulması [[Niderland]]dan gətirilmiş toxum vasitəsilə həyata keçirilmişdir. Meydançanın ətrafındakı qaçış zolağı da [[Almaniya]]dan gətirilmiş xüsusi örtüklə yenidən qurulmuşdur. Oyunlar zamanı meydançanın işıqlandırılması üçün köhnə projektor dirəkləri sökülmüş, yeni müasir işıqlandırma sistemi quraşdırılmışdır. Stadionda tribunaların üstünün bağlanması üçün Koreya Respublikasından gətirilmiş xüsusi fəza konstruksiyası quraşdırılmış və 30 min kvadratmetr ölçüdə yanğına və digər təsirlərə davamlı xüsusi membran örtüklə tam örtülmüşdür. Tribunada hər biri 10 nəfərlik 16 "ailə baxış otağı" da inşa edilmişdir. Üst hissəsində böyük monitorun quraşdırıldığı tribunada mətbuat nümayəndələri üçün lazımi avadanlıqla təchiz edilmiş 500 nəfərlik xüsusi oturacaqlar qurulmuşdur. Tribunanın alt hissəsində dörd komandanın istifadəsi üçün soyunub-geyinmə otaqları, sanitar qovşaqlar, duş otaqları, konfrans zalı, məşqçilər, hakimlər üçün otaqlar, həkim otağı, dopinq nəzarət otağı və digər köməkçi otaqlar yaradılmışdır. Burada, eyni zamanda, mərkəzi idarəetmə və təhlükəsizliyə nəzarət-müşahidə otağı və şərhçi otaqları inşa edilmişdir. Bütün otaqlar müasir yanğın təhlükəsizliyi və mərkəzi havalandırma sistemləri ilə təchiz olunmuşdur. Əlillərin tribunaya qalxmaları üçün xüsusi lift quraşdırılmışdır. Stadionun VİP binası və tribunası da əsaslı surətdə yenidən qurulmuşdur. Burada, həmçinin [[Türkiyə]] istehsalı olan mebellərlə təchiz edilmiş 205 nəfərlik restoran yaradılmışdır. Burada əlavə olaraq məşqlərin keçirilməsi üçün nəzərdə tutulan mövcud futbol meydançası yenidən qurulmuş, soyunub-geyinmə otaqları, sanitar qovşaqları, duş kabinələri olan bina inşa edilmişdir. Stadionda ot örtüyünün isitmə sistemini istiliklə təmin etmək üçün qazanxana inşa edilmişdir. Giriş hissədə eyni vaxta 50 nəfərin keçə biləcəyi turniket keçid sistemi quraşdırılmışdır. Stadionun fasadında uzunluğu 30 metr olan elektron monitor quraşdırılmışdır. Burada quraşdırılmış 44 işıqlandırma dirəyinə təhlükəsizlik nəzarət kameraları və səsgücləndirici dinamiklər birləşdirilmişdir. Stadionun daxili və xarici elektrik, su-kanalizasiya, rabitə, internet şəbəkəsi və qaz xətləri tamamilə yenidən qurulmuşdur. Ərazidə 2 min kvadratmetr sahədə yaşıllaşdırma işləri görülmüşdür.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.president.az/articles/5559 |access-date=2012-08-16 |archive-date=2021-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511185700/https://president.az/articles/5559 |url-status=live }}</ref> == Statistika == İdman yarışlarından başqa, stadionda konsertlər də keçir.<ref>{{cite web|title=Rihanna and Shakira to perform in Baku|url=http://ann.az/en/103269/rihanna-and-shakira-to-perform-in-baku/|work=ann.az|accessdate=6 July 2013|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220820/http://ann.az/en/103269/rihanna-and-shakira-to-perform-in-baku/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Shakira: “I expect grandiose shows on October 13-14 in Baku”|url=http://en.apa.az/news/179659|work=en.apa.az|publisher=APA News Agency|accessdate=6 July 2013|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420195252/http://en.apa.az/news/179659|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=ELTON JOHN GIVES CONCERT AT TOFIG BAHRAMOV STADIUM IN BAKU. PRESIDENT OF AZERBAIJAN ILHAM ALIYEV AND HIS SPOUSE MEHRIBAN ALIYEVA ATTEND THE CONCERT|url=http://www.mehriban-aliyeva.org/en/article/item/2475|work=www.mehriban-aliyeva.org|accessdate=6 July 2013|archive-date=13 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140813232230/http://www.mehriban-aliyeva.org/en/article/item/2475|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Warrick|first=Joby|title=Tiny Azerbaijan unleashes pop-power against Iran’s mullahs|url=http://articles.washingtonpost.com/2012-10-14/world/35500049_1_iranian-regime-caspian-sea-nagorno-karabakh|work=washingtonpost.com|publisher=[[Washington Post]]|accessdate=6 July 2013|date=15 October 2012|archive-date=21 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130721141929/http://articles.washingtonpost.com/2012-10-14/world/35500049_1_iranian-regime-caspian-sea-nagorno-karabakh|url-status=dead}}</ref> === Konsertlər === {| class="wikitable" style="text-align: center;font-size:100%;" |- !colspan=4|Konsert |- !Tarix!!Müğənni!!Tur!!Tamaşaçı |- |30 iyun 2006 |[[Tarkan]] |Solo Konsert |55 000<ref>{{cite web|title=Tarkan Concert Statistics|url=http://www.tarkancoll.com/konserlericerik.html|website=www.tarkancoll.com|accessdate=13 August 2014|archive-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414030613/http://tarkancoll.com/konserlericerik.html|url-status=dead}}</ref> |- |13 oktyabr 2012 |[[Şakira]] |[[FİFA U-17 Qadınlararası Dünya Çempionatı 2012]] |40 000 |- | 23 sentyabr 2007 |[[Elton Con]] |Kapitan və Uşaq turu |32 000<ref>{{cite web|title=ELTON JOHN GIVES CONCERT AT TOFIG BAHRAMOV STADIUM IN BAKU. PRESIDENT OF AZERBAIJAN ILHAM ALIYEV AND HIS SPOUSE MEHRIBAN ALIYEVA ATTEND THE CONCERT|url=http://www.mehriban-aliyeva.org/en/article/item/2475|website=www.mehriban-aliyeva.org|accessdate=13 August 2014|archive-date=13 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140813232230/http://www.mehriban-aliyeva.org/en/article/item/2475|url-status=dead}}</ref> |- |22 sentyabr 2012 |[[Cennifer Lopez]] |[[FİFA U-17 Qadınlararası Dünya Çempionatı 2012]] |30 000<ref>{{cite web|title=J-Lo and the circus in pictures|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/u17womensworldcup/azerbaijan2012/news/newsid=1705756/|website=www.fifa.com|accessdate=13 August 2014|archive-date=15 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140815024736/http://www.fifa.com/tournaments/archive/u17womensworldcup/azerbaijan2012/news/newsid=1705756/|url-status=dead}}</ref> |- |10 iyun 2007 |[[Aygün Kazımova]] |Solo Konsert |29 000 |- |19 aprel 2013 |[[Könül Xasıyeva]] |Solo Konsert |15 000<ref>{{cite web|title=Könül Xasıyevanın konsertində “Mercedes” fırıldağı|url=http://musavat.com/news/%C3%B6lk%C9%99/K%C3%B6n%C3%BCl-Xas%C4%B1yevan%C4%B1n-konsertind%C9%99-Mercedes-f%C4%B1r%C4%B1lda%C4%9F%C4%B1_149698.html|website=musavat.com|accessdate=13 August 2014|language=Azerbaijani|archive-date=28 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928040301/https://musavat.com/news/%C3%B6lk%C9%99/K%C3%B6n%C3%BCl-Xas%C4%B1yevan%C4%B1n-konsertind%C9%99-Mercedes-f%C4%B1r%C4%B1lda%C4%9F%C4%B1_149698.html|url-status=live}}</ref> |- |} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Mənbə == * [http://www.kaspi.az/news/a-599.html Abidəsi olan ilk hakim] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110706130915/http://www.kaspi.az/news/a-599.html |date=2011-07-06 }} * [http://www.topsport.az/news/view/710/top-10-qapida Tofiq Bəhramovda vurulmuş ən gözəl 10 qol]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }} == Xarici keçidlər == * [[Fayl:YouTube full-color icon (2017).svg|20px|link=YouTube]] [https://www.youtube.com/watch?v=A0Cx4Pv8FGc&t=3s&ab_channel=Az%C9%99rbaycanfilm Respublika stadionu (1951)] {{Azərbaycandakı stadionlar}} {{Azərbaycanda futbol}} {{Neftçi PFK}} {{Bakı şəhərinin görməli yerləri}} {{2015 Avropa Oyunları idman qurğuları}} {{Xarici istinadlar}} [[Kateqoriya:Bakıda idman]] [[Kateqoriya:Tofiq Bəhramov]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı çoxməqsədli stadionlar]] [[Kateqoriya:1951-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]] [[Kateqoriya:Nərimanov rayonundakı tikililər]] [[Kateqoriya:Azərbaycan futbol stadionları]] ivrreu5p2s995g64vbmzzsoxqt242d0 0 86853 8985508 7298442 2026-07-01T22:20:01Z Bozqurd77 316685 Vikiləşdirmə, aktuallıq, stil kitabçası 8985508 wikitext text/x-wiki {{Futbol klubu |başlıq = Sakaryaspor |emblem = Sakaryaspor loqo.png |emblemin ölçüsü = 200px |klubun tam adı = Sakaryaspor Klubu Səhmdar Cəmiyyəti |ölkə = {{Bayraq|Türkiyə}} [[Türkiyə]] |rəngləri = {{rəng qutusu|#008000}}{{rəng qutusu|#000000}} [[Yaşıl]]–[[Qara]] |ləqəbi = ''"Tatanqalar"'' |yaranma tarixi = {{Start date and age|df=yes|1965|06|17}} |bağlanma tarixi= |stadionu = [[:tr:Sakarya Atatürk Stadyumu (2017)|Yeni Sakarya Atatürk Stadionu]] |tutumu = 28.113 |prezidenti = {{Bayraq|Türkiyə}} Enes Zəngin<ref>{{cite web |url=https://beinsports.com.tr/haber/sakaryaspor-baskani-belli-oldu |title=Sakaryaspor'un başkanı belli oldu |author= |website=beIN Sports |date=2024-06-23 |access-date=2026-07-02 |language=tr}}</ref> |baş məşqçisi = |liqa = [[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]] |mövsüm = 2025/2026 |sıra = 18. (aşağı liqaya düşdü) |sayt = [http://www.sakaryaspor.com.tr sakaryaspor.com.tr] |pattern_la1 = _pumalstriped1819gb |pattern_b1 = _pumalstriped1819gb |pattern_ra1 = _pumalstriped1819gb |leftarm1 = 009150 |body1 = 000000 |rightarm1 = 009150 |shorts1 = 000000 |socks1 = 000000 |pattern_la2 = _pumaliga1819wg |pattern_b2 = _sakarya1819a |pattern_ra2 = _pumaliga1819wg |leftarm2 = FFFFFF |body2 = FFFFFF |rightarm2 = FFFFFF |shorts2 = FFFFFF |socks2 = FFFFFF |pattern_b3 = |leftarm3 = 009150 |body3 = 009150 |rightarm3 = 009150 |shorts3 = 000000 |socks3 = 000000 }} '''Sakaryaspor''' — Türkiyənin [[Sakarya ili|Sakarya]] vilayətini təmsil edən 1965-ci ildə yaradılmış futbol klubu. [[Türkiyə 1-ci Liqası|2-ci Liqada]] mübarizə edir. 1 dəfə [[Avropa]] kuboklarında iştirak edib. == Uğurları == *'''[[Türkiyə 1-ci Liqası|1-ci Liqa]]''' **'''Çempionat (3) :''' 1980-1981, 1986-1987, 2003-2004 **'''Pley-Off Çempionat (2) :''' 1997-1998, 2005-2006 *'''[[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]]''' **'''Çempionat (1) :''' 2021-2022 **'''Pley-Off Çempionat (1) :''''' ''2010-2011 **'''Pley-Off Final (3):''' 2017-2018, 2018-2019, 2020-2021 **'''Play Off Dörddəbir final (1):''' 2019-2020 *'''[[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]]''' **'''Pley-Off Çempionat (1) :''''' ''2016-2017 **'''Pley-Off Final (1):''' 2014-2015 *'''[[Futbol üzrə Türkiyə Kuboku|Türkiyə Kuboku]]''' **'''Çempion (1) :''''' ''1987-1988 **'''Yarım final (2):''' 1985-1986, 1998-1999 **'''Dörddəbir final (1) :''''' ''1982-1983 *'''[[Türkiyə Respublika Kuboku|Respublika Kuboku]]''' **'''Çempionat (1) :''''' ''2003-2004'' **'''İkincilik (1) :''''' ''2006-2007'' ==Bəzi liqa mübarizələri== * '''[[Super Liqa (Türkiyə)|Super Liqa]]: 11 mövsüm''' 1981-1986, 1987-1990, 1998-1999, 2004-2005, 2006-2007 * '''[[Türkiyə 1-ci Liqası|1-ci Liqa]]: 35 mövsüm''' 1965-1981, 1986-1987, 1990-1998, 1999-2004, 2005-2006, 2007-2009, 2011-2012 * '''[[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]]: 8 mövsüm''' 2009-2011, 2012-2013, 2017-2022 * '''[[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]]: 4 mövsüm''' 2013-2017 == Oyunçu statistikası == {| class="wikitable" ! colspan="4" |Ən çox oynayan oyunçular ! rowspan="12" | ! colspan="5" |Ən Qolçular |- !No !Oyunçu !Matç !Mövsüm !No !Oyunçu !Qol !Matç !Mövsüm |- |1 |[[Turgay Poyraz]] |246 |1981-1989 |1 |[[Aykut Yiğit]] |56 |164 |1978-1990 |- |2 |Erdal Akpınar |213 |1966-1974 |2 |[[Sinan Turhan]] |42 |139 |1984-1988 |- |3 |[[Oğuz Çetin]] |209 |1981-1988 |3 |[[Erdoğan Yılmaz]] |40 |93 |1992-1996 |- |4 |İsmail Kahyalı |197 |1965-1973 |4 |[[Aykut Kocaman]] |39 |108 |1984-1988 |- |5 |[[Levent Demiray]] |188 |2008-2015 |5 |[[Hasan Kemal Özdemir]] |37 |178 |1988-1999 |- |6 |[[Hasan Kemal Özdemir]] |178 |1988-1999 |6 |[[Levent Demiray]] |35 |188 |2008-2015 |- |7 |Muammer Adatepe |172 |1966-1974 |7 |Şeref Başoğlu |33 |101 |1969-1979 |- |8 |[[Aykut Yiğit]] |164 |1978-1990 |8 |[[Abdülkadir Akyıldız]] |36 |115 |2011-2017 |- |9 |Beşir Belat |164 |1965-1972 |9 |[[Oğuz Çetin]] |28 |209 |1981-1988 |- |10 |İbrahim Özgümüş |163 |1966-1974 |10 |[[Ali Özgün]] |28 |72 |2020- |} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{Instagram|sakaryaspor}} * {{Twitter|sakaryaspor}} * Sakaryaspor — [http://www.sakaryaspor.com.tr Rəsmi saytı] [[Kateqoriya:Türkiyə futbol klubları]] [[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə futbol klubları]] [[Kateqoriya:1965-ci ildə yarananlar]] 5umkuo1x3iwyg8q5h1i1bi0cdsklubv 0 87601 8985431 7405030 2026-07-01T20:08:20Z Bozqurd77 316685 8985431 wikitext text/x-wiki {{Vikiləşdirmək|tarix=iyul 2026}}{{Mənbə azlığı|tarix=iyul 2026}} '''Qafqaz xalqları''' — [[Qafqaz|Qafqazda]] yaşayan xalqlar. [[Fayl:Caucasus-ethnic volkengroepen.png|thumb|300px|<br /> {{legend|#FAAD97|Şimali Qafqaz və Qafqaz xalqları}} {{legend|#BED1D1|}} {{legend|#E4B1C3|[[İrandilli xalqlar]]}} {{legend|#E4E9CA|}} {{legend|#82A643|}} {{legend|#AE844E|[[Yunanlar]]}} {{legend|#ECE2B4|[[Monqollar]]}} {{legend|#EFEFEF|Qarışıq}} {{legend|white|(az qala) əhalisiz}}]] [[Fayl:Caucasus-ethnic religie.png|thumb|300px|Dinlərə görə<br /> {{legend|#F5B0Epx]]}} {{legend|#C0DA92|[[İslam]] [[Fayl:IslamSymbol.svg|10px]]}} {{legend|#ECD56E|}} {{legend|white|(az qala) əhalisiz}}]] == Antropoloji tərkibi == Qafqaz xalqları morfoloji quruluşlarında Əşrəf irqinin əlamətləri müşahidə olunan noqaylar, habelə Qafqazın Rusiya tərəfindən işğalından sonra buraya köçürülən [[rus]]lar istisna olmaqla böyük ağ irqin cənub qoluna aid olunurlar. Morfoloji baxımdan Qafqaz xalqları arasında kəskin fərqlərin olmaması, ayrı–ayrı antropoloji tiplərin daha geniş təsnifatına və səciyyələndirilməsini çətinləşdirir. XX əsrin 50–ci illərindən başlayaraq Qafqaz xalqlarının antropoloji cəhətdən öyrənilməsi geniş vüsət alsa da keçmiş SSRİ–də bütün elmlər kimi [[antropologiya]] elmi də mövcud siyasi doktrinadan asılı olduğundan bu sahədə xeyli yanlışlıqlara yol verildi. Rejimin vahid [[sovet xalqı]] yaratmaq istəyi nəticəsində Qafqazda, xüsusilə də onun şimal hissəsində antropoloji baxımdan bir–birlərindən kəskin şəkildə fərqlənən xalqlar eyni adla çağrılmağa və onlar arasındakı bu fərqliliklərin, sözün əsl mənasında "malalanmasına" başlanıldı. Obyektiv tədqiqatlar isə göstərir ki, məsələn ümumi adlar ([[ləzgi]], [[Avarlar (qafqazdilli)|avar]], [[Darginlər|dargin]], lak) altında birləşdirilən [[Dağıstan Respublikası]]nda yaşayan xalqlar arasındakı morfoloji fərqlər, Oğuz irqinin şərq ([[türkmənlər]]) və qərb ([[Azərbaycan türkləri]] ) qolları arasındakı fərqliliklərdən daha çoxdur. Böyük Qafqaz dağlarının şimalında, [[Qara dəniz]] sahillərindən [[Xəzər dənizi]] sahillərinə qədər uzanan ərazidə yaşayan Şimali Qafqaz xalqları III saç örtüyünün gur inkişafı, dodaqlarının nazikliyi, başlarının enlilik diametrinin böyüklüyü, burunlarının nazikliyi (leptoriniya) və əyriliyi ilə seçilirlər. Bu əlamətlər Şimali Qafqazın şərq və qərb hissələrinə görə dəyişilir. Qərbdə adıgey xalqları (şapsuqlar, abxazlar və s.), şərqdə isə Dağıstan xalqları ([[Avarlar (qafqazdilli)|avarlar]], [[darginlər]], [[ləzgilər]]) məskunlalmışlar. Qərb qrupları şərqdəkilərdən uzunbaşlılıqları, başlarının daha az enliliyi, baş göstəricisinin kiçikliyi daha düz burunluluqları, IIIsaç örtüyünün daha az inkişafı, daha ucaboyluluqları, qaragözlülüklərilə seçilirlər. Qərb qrupunda I, şərqlilərdə isə II qan qrupu üstünlik təşkil edir. Şimali Qafqazın mərkəzi hissəsində qərbdən şərqə doğru baş göstəricisi artır. Belə ki, bu göstərici Zelençuq adıgeylərində 82,8, Beştau kabardinlərində 83,1, [[qaraçaylılar]]da 85,1, [[balkarlar]]da 84,6, osetin 84, inquşlarda 84,3, çeçenlərdə 85,6–a bərabərdir. Lakin başın diametri bu dəyişkənliklə uzlaşmır. Belə ki, Terekətrafı bölgənin osetinləri və inquşlarında başın uzunluğu adıgeylərlə, eni isə Dağıstan əhalisinkinə bənzyir. Bu bölgənin əhalisi həm də bütün Qafqazda öz ucaboyluluqları ilə seçilirlər. Terek qrupunu qərblilərlə gözlərinin açıqrəngliliyi, şərqlilərlə əyriburunluluğu yaxınlaşdırır. Morfoloji baxımdan çeçenlər də Terek tipinə uyğun gəlsə də bu qrupdan göygözlülükləri, əyriburunluluqları,üçüncü saç örtüyünün zəif inkişafı ilə seçilir. Bu xüsusiyyətləri nəzərə alan V.V.Bunak çeçenləri və ona qonşu xevsur, habelə Dağıstan xalqlarını arqun antropoloji tipinə aid edir. Cənubi Qafqazın qərbində yaşayan gürcü əhalisi də Terek tipinə aid olunur. Bu bölgənin əhalisi Şimali Qafqaz xalqlarından qismən braxikefal, ortaboylu, qaraşın, naziksifət, əyriburun, III saç örtüyünün gur inkişafı ilə fərqlənirlər. Şimali Qafqazda olduğu kimi Gürcüstan ərazisində də şərqə doğru getdikcə braxikefallıq, enlisifətlilik artır. Qərb gürcüləri (quriyalılar, meqrellər, lazlar, çanlar) şərqlilərdən (kartalinlər, kaxetinlər) həm də I qan qrupuna aid olunmaları ilə fərqlənirlər. Coğrafi baxımdan ortalıq mövqedə dayanan imerlər qan qrupuna və piqmentasiyaları ilə qərb gürcülərinə, III saç örtütüyünün inkişafına görə isə şərq gürcülərinə bənzəyirlər. V.V.Bunak, ümumiyyətlə gürcüləri 3 tipə ayırır: *1. qərb, yəni Aşağı Rion *2. şərq, yəni Liaxvo-Alazan *3. mərkəz, yəni Kviril Dağ [[gürcülər]]i (xevsurlar, moxevlər, svanlar) həm şərq, həm də qərb gürcülərdən sarısaçlılıqları, göygözlülükləri ilə ucaboyluluqları ilə seçilirlər. Asiyanın müxtəlif ölkələrindən, xüsusilə [[İran]] və [[Türkiyə]]dən köçürülən [[ermənilər]] isə antropoloji cəhətdən yekcins deyillər. Məsələn, [[Qarabağ]]ın erməni qrupları Gümrü ermənilərindən dodaqlarının qalınlığı, boylarının balacalığı, baş ölçülərinin kiçikliyi, daha naziksifətliliklərilə seçilirlər. Azərbaycan türkləri isə antropoloji ədəbiyyatda Kaspi tipinə aid olunurlar. Böyük ağ irq daxilində Kaspi qrupuna mənsub topluluqların yeri hələ də tam müəyyənləşdirilməmişdir. Görkəmli antropoloqlarından olan Fişer 1923–cü ildə Azərbaycan türklərini və türkmənləri oriental (Şərq) irqə daxil etmişdir. Sovet antropoloqları arasında isə bu məsələ uzun zaman mübahisə obyekti olmuşdur. Belə ki, Yarxo, Roqinski, Levin və Abduşelişvili Kaspi tipini Şimali Hindistan və Orta Asiya xalqlarının mənsub olduqları antropoloji tiplərlə yaxınlaşdırmağa səy göstərmiş, Q.F. Debets isə Kaspi tipini Ön Asiya kiçik irqinə daxil etmişdir. Debetsə görə azərbaycanlıların və türkmənlərin fiziki tipləri onları Qazaxıstan və Altayın qədim əhalisindən daha çox Ön Asiya və Aralıq dənizi sahillərinin əhalisi ilə qohumlaşdırır. Onun fikrini müdafiə edən Oşanin Kaspi tipini Ön Asiya kiçik irqinin uzunbaş modifikasiyası kimi təqdim etmişdir. Çeboksarovun irqi təsnifatında isə Kaspi tipi Aralıq dənizi – Balkan irqinə daxil edilmişdir. Bu məsələ ilə bağlı daha ziddiyyətli mövqe V.V.Bunaka məxsusdur. 1951–ci ildə, görünür daha çox baş göstəricilərini nəzərə alan alim Kaspi tipini Pont tipi ilə birlikdə Aralıq dənizi kiçik irqinə aid etmişdi. Sonrakı araşdırmalarında isə Bunak Kaspi tipini L.V. Oşanin tərəfindən Mavərənnəhr, Yarxo tərəfindən isə Pamir–Fərqanə tipi adlandırılan antropoloji tiplərlə yaxınlaşdırmışdır. Bu müəlliflərin işlətdikləri terminlərin ("Şərq", "Şərqi Aralıq dənizi", "Xorasan", "Kaspi" və s.) özlərində də müəyyən ziddiyyət vardır. Bu terminlər etnik deyil, daha çox coğrafi təsnifata əsaslanır. Bu irqi tipə aid edilən Azərbaycan türkləri və türkmənlər mənşə baxımından da eyni kökdən – Oğuzların törəmişlər. Buna görə də, eyni antropoloji irqi əlamətlər kompleksinə sahib olan iki qardaş xalqların mənsub olduqları irqi tipi Oğuz tipi adlandırmaq daha düzgün olardı. Orta əsr ərəb tarixçiləri oğuzların Xilafət ərazisində yaşayan digər xalqlardan öz uzunbaşlılıqları (dolixokranlılıqları) ilə seçildiklərini xüsusi olaraq vurğulayırlar. X yüzillikdə də oğuzlar Mavərənnəhr və Farsistanın yastıbaş əhalisindən başlarının uzunluğuna görə seçilirdilər. Paleoantropoloji materiallar Afanasyevo və Andronovo mədəniyyətinin qurucularının Oğuz tipinə aid olunduqlarını sübut edir. Azərbaycanda isə Oğuz (Kaspi) tipinin ilkin variantı orta daş dövrünə aid olunan Qobustandan aşkar edilmiş uzunbaş (dolixokran) kəllə hesab oluna bilər. Orta daş dövrünün Qobustan adamı Oğuz antropoloji tipinə uyğun əlamətlərə – uzun başa, nazik sifət və burun göstəricilərinə malik olması bu nəticəyə gəlməyə imkan verir. Əlamətlərin bu cür kombinasiyası bütün Qafqaz və Ön Asiya ərazilərindən aşkar edilmiş paleoantropoloji tapıntılar üçün də xarakterikdir. Oğuz tipi cənubdan Xəzər dənizinin düzənlik və dağətəyi sahilləri ilə Dağıstan, Samur və Çıraxqala çayı vadilərinə də yayılmışdı. Belə ki, morfoloji əlamətlərin Oğuz tipinə uyğun kombinasiyası ləzgidilli qruplar və kumıklar arasında da geniş yayılmışdır. Antropoloqların əksəriyyəti Oğuz adlandırdığımız, ensiz sifətli, uzunbaşlı antropoloji tipin Cənubi Qafqazda və Ön Asiyada qədim dövrlərdə çox geniş yayılması, eyni zamanda bu regionda təşəkkül tapdığı qənaətinə gəlmişlər. Cənubi Qafqazın əldə edilən paleoantropoloji materiallarn əksəriyyəti öz morfoloji xüsusiyyətlərinə görə Oğuz (Kaspi) tipinə uyğundurlar. Cənubi Qafqazda yaşayan irandilli etnik qruplar da ermənilər və gürcülər kimi antropoloji cəhətdən yekcins deyillər. Məsələn, V.V.Bunaka görə tatların bir qismi ləzgilərin də daxil olduqları samur tipinə aid edildikləri halda, Abşeron tatları baş ölçülərinə görə daha çox Azərbaycan türklərinə bənzəyirlər. Güney Azərbaycanın Maku şəhəri ətrafından Alagöz yaylaqlarının yamaclarına köçürülən yezidi kürdlər də antropoloji baxımdan Azərbaycan türklərindən o qədər də fərqlənmir və V.V. Bunak tərəfindən müəyyənləşdirilmiş Elbrus tipinə aid edilirlər. Azərbaycan Respublikasının cənub–şərqində məskunlaşmış talışlar antropoloji baxımdan bir–birlərindən xeyli fərqlənirlər. Belə ki, Astara rayonunun talışları daha braxikefal olduqları halda, Lerik rayonunun talışları mezokefaldırlar. Ümumiyyətlə, talışlar Cənubi Qafqazın digər braxikefal qruplardan burunlarının daha düz və sifətlərinin ensizliliklərilə seçilirlər. [[XX əsr]]də mövcud olmuş [[Sovet xalqı]] nəzəriyyəsi digər SSRİ xalqları kimi Qafqaz xalqlarına da çox ziyan gətirmiş, bu xalqların bəzi adət-ənənələrinin ləğv olunması, yaxud unudulması ilə nəticələnmişdir<ref>[http://lib.aliyevheritage.org/az/4397133.html Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Bakıda keçirilən Beynəlxalq Konfransda və Qafqaz Müsəlmanları Qurultayında nitqi - 30 sentyabr 1998-ci il] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160911042521/http://lib.aliyevheritage.org/az/4397133.html |date=2016-09-11 }}. aliyevheritage.org {{ref-az}}</ref> == Qafqaz xalqları siyahısı == === Abxaz-adıq xalqları === {{Əsas|Abxaz-adıq dilləri}} * [[Abazinlər]] * [[Abxazlar]] * [[Adıqlar]] ** [[Adıgeylər]] ** [[Kabardinlər]] ** [[Çərkəzlər]] * [[Ubıxlar]] === Nax-dağıstan xalqları === ; Avar-Ando-sez xalqlar * [[Andilər]] * [[Avarlar (qafqazdilli)|Avarlar]] * [[Axvaxlar]] * [[Baqullar]] * [[Bejtilər]] * [[Botlixlər]] * [[Çamalalılar]] * [[Ginuxlar]] * [[Hunzeblər]] * [[Karatinlər]] * [[Qodoberilər]] * [[Sezlər]] * [[Tindallar]] * [[Xvarşinlər]] ; Ləzgi xalqlar * [[Aqullar]] * [[Arçinlər]] * [[Ləzgilər]] * [[Rutullar]] * [[Saxurlar]] * [[Tabasaranlılar]] * [[Udilər]] ; Vaynaxlar * [[Basbilər]] * [[İnquşlar]] * [[Çeçenlər]] ; [[Şahdağ xalqları]] * [[Buduqlular]] * [[Ceklilər]] * [[Əliklilər]] * [[Haputlular]] * [[Xınalıqlılar]] * [[Qrızlılar]] * [[Yergüclülər]] ; Digərlər * [[Darginlər]] * [[Laklar]] === Türkdilli xalqlar === {{Əsas|Türk xalqları}} * [[Azərbaycanlılar]] * [[Axısqa türkləri]] * [[Balkarlar]] * [[Qaraçaylılar]] * [[Qumuqlar]] * [[Noqaylar]] === Kartveldilli xalqlar === * [[Gürcülər]] * [[Meqrellər]] * [[Acarlar]] * [[Lazlar]] * [[Svanlar]] * [[Moxevelər]] * [[Mtiullar]] * [[Pşavlar]] * [[Tuşlar]] * [[Xevsurlar]] === Hind-avropalılar === * [[Ermənilər]] ; Slavyan xalqları {{Əsas|Slavyanlar}} * [[Ruslar]] ; İrandili xalqlar {{Əsas|İrandilli xalqlar}} * [[Osetinlər]] * [[Talışlar]] * [[Tatlar]] * [[Kürdlər]] === Semitlər === ; Yəhudilər * [[Dağ yəhudiləri]] * [[Gürcüstan yəhudiləri]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Qafqaz xalqları}} [[Kateqoriya:Qafqazda yaşayan etnik qruplar‎| ]] 9yspow946aye1vt4rjlvrz41hlznuv3 0 92053 8985407 8939123 2026-07-01T18:31:44Z ~2026-37727-36 349233 8985407 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} '''Epistemologiya''' ({{dil-grc|ἐπιστήμη}} — bilik, bacarıq və {{dil-grc2|λόγος}} — elm) — [[fəlsəfə]]nin məlumatın təbiəti, əhatəsi və qaynağı ilə maraqlanan bölməsidir. Məlumat fəlsəfəsi olaraq da adlandırılmaqdadır. Bu termini ilk dəfə fəlsəfə elmində şotland filosofu [[Ceyms Frederik Feryer|C.F.Feryer]] "[[Metafizikanın əsasları]]" ([[1854]]) kitabında işlətmişdir. O fəlsəfəni iki hissəyə [[Ontologiya]] və Epistemologiyaya bölmüşdür. Fəlsəfənin bu bölməsi faktlar haqqında proporsional bilgi, bacarıqlar şəklində təcrübi bilgi və s. kimi bilik növlərini izah edir. Epistemoloqlar bilginin mahiyyətini anlamaqdan ötrü iman, həqiqət və əsaslandırma konsepsiyasını araşdırırlar. Bilginin necə yarandığını tapmaqdan ötrü qayvatış, introsepsiya, yaddaş, səbəb və şəhadət kimi əsaslandırma mənbələrini tədqiq edirlər. Müasir fəlsəfəyə əsasən, Epistemologiya və ya “bilik nəzəriyyəsi” fəlsəfənin üç ana qolundan biridir. Digər iki qolu isə [[ontologiya]] və [[aksiologiya]]dır; birincisi varlıqdan, ikincisi isə dəyərdən bəhs edir. Epistemologiya isə insanın biliklə bağlı fundamental suallarını əqli metod əsasında araşdıran bir elm sahəsidir. Bu elmdə müzakirə edilən bütün mövzular bu üç sual – “Bilik nədir?”, “Bilik əldə etmək mümkündürmü?”, “Biliyin qaynaqları hansılardır?” ətrafında dövr edir. Bu üç sual ilk baxışda “üç sual” kimi görünür, amma suala verilən cavabların doğurduğu yeni suallar, əslində, sayıla bilməyəcək qədər çoxdur; bu üç sualdan hər biri özü ilə birgə saysız-hesabsız suallar doğurur. Beləcə, hər bir suala verilən cavabdan yeni suallar və yeni cavablar doğur. Deməli, epistemologiya bütün bunları bir çətir altına toplayan elmin adıdır. == Həmçinin bax == * [[Ontologiya]] * [[Aksiologiya]] * [[Qneseologiya (idrak nəzəriyyəsi)|Qneseologiya]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * Məlikov, Ə. [https://www.researchgate.net/publication/332528256_Epistemologiyanin_elmd_roluThe_Role_of_Epistemology_in_Science Epistemologiyanın elmdə rolu] // Elm qəzeti, Bakı, AMEA, 2019, №8 (1222), səh.7 * Məlikov, Ə. İmmanuel Kant və müsəlman arif və filosofların təfəkküründə metafizik epistemologiyanın müqayisəsi // Metafizika jurnalı (ISSN:2616-6879), 2020, №1, səh.61-80 (http://dx.doi.org/10.29228/metafizika.4) {{Xarici keçidlər}} {{Elm fəlsəfəsi}} [[Kateqoriya:Epistemologiya]] [[Kateqoriya:Terminologiya]] [[Kateqoriya:Fəlsəfə tarixi]] [[Kateqoriya:Fəlsəfi anlayışlar]] [[Kateqoriya:Tarixşünaslıq]] rm7j31gtryvmd7f4e3xznjnk95hqnfe 0 95706 8985701 7769209 2026-07-02T07:48:23Z Ələddin.Məlikov 87736 /* Həmçinin bax */ 8985701 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə |adı = Giləhli məscidi |orijinal adı = |şəkil = [[Fayl:Shaki MinaretGileyli Mosque 004 3836.jpg|270px]] |şəkil_izah = |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |şəhər = [[Fayl:Coat of arms of Shaki.jpg|19px|]] [[Şəki]] |yerləşir = |aidiyyatı = [[Yuxarı-Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu]] |memar = |tikilmə_tarixi = [[1749]] |üslubu = |vəziyyəti = bərpa olunub |nişanlama1 = Üİ |nişanlama1_rəsmiadı = Historic Centre of Sheki with the Khan’s Palace |nişanlama1_vaxtı = 2019 |nişanlama1_tipi = Mədəni |nişanlama1_kriteriya = ii, v |nişanlama1_nömrəsi = [http://whc.unesco.org/en/list/1549 1549] |nişanlama1_hissəsi = |nişanlama1_sərbəst1ad = Dövlət |nişanlama1_sərbəst1dəyər = Azərbaycan |nişanlama1_sərbəst2ad = Region |nişanlama1_sərbəst2dəyər = Avropa |nişanlama1_sərbəst3ad = |nişanlama1_sərbəst3dəyər = |nişanlama2 = ATAMQ |nişanlama2_vaxtı = |nişanlama2_rəsmiadı = |nişanlama2_tipi = |nişanlama2_kriteriya = |nişanlama2_nömrəsi = [http://mct.gov.az/service/lang/az/page/20/nid/398/ 328] |nişanlama2_hissəsi = |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Məscid |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Ölkə əhəmiyyətli |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |Commons kateqoriyası = Minaret of Gileyli Mosque |Xəritəsi = {{Yer xəritəsi |Azərbaycan Yuxarı baş |label=Giləhli məscidi|label_size=100 |lat=41.203353 |long=47.204012 |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=270 |float=center |caption=}} }} '''Giləhli məscidi''' və ya '''Gileyli məscidi''' — Şəki şəhərində yerləşən, XVIII əsrdə inşa edilmiş tarixi məsciddir. Gilək məscidi [[1749]]-cu ildə Şəki xanı [[Hacı Çələbi xan]] tərəfindən tikdirilmişdir. [[1805]]-ci ildə həmin məscidin yerində Hacı Şəmsəddin bəy yeni məscid tikdirir. Bundan sonra məscid xalq arasında ''"Hacı Şəmsəddin bəy məscidi"'' adı ilə tanınmağa başlayır.{{Bax|#Tarixi|1}} Məscid, [[Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti]]nin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.{{Bax|#Tarixi|1}} 2019-cu il iyulun 7-də "Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi" [[UNESCO]]-nun [[Ümumdünya irsi siyahısı|Ümumdünya İrs]] Siyahısına daxil edilib. Şəki şəhərinin tarixi mərkəzində yerləşən Giləhli məscid də [[Ümumdünya İrsi]]nə daxildir.{{Bax|#Tarixi|1}} ==Tarixi== [[Fayl:Hacı Çələbi xan (Məscidin kitabəsi).jpg|200px|left|thumb|Məscidin kitabəsi]] 20-ci əsrin əvvəllərində Gilək məscidinin yaxınlığında, torpaq altından onun kitabəsi tapılıb. Sonradan kitabə məscidin yaxınlığında bulağın üstünə quraşdırılıb. 1936-cı ildə isə Ələsgərzadə bu kitabəninin foto şəkilini çəkərək, onun haqqında jurnalda yazıb<ref>{{Citation|author=|title=|pages=67|newspaper=Известия АзФАН СССР|location=[[Bakı]]|date=1943|volume=I}}</ref>.Sonralar da həmin xəbər və foto-şəkil bir neçə dəfə elmi nəşrlərdə dərc olunub. Kitabənin sonrakı taleyi məlum deyil. Məscidin kitabəsində bunlar yazılıb: {{sitat|Bu şərəfli məscidi Hacı Çələbi sultan ibn Qurban, Şəki hakimi, Şirvan əmiri, 1162-ci il Allahın mübarək ramazan ayı tarixində tikdirdi".}} Gilək məscidi [[1749]]-cu ildə Şəki xanı [[Hacı Çələbi xan]] tərəfindən tikdirilib. [[1805]]-ci ildə həmin məscidin yerində Hacı Şəmsəddin bəy yeni məscid tikdirir. Bundan sonra məscid xalq arasında ''"Hacı Şəmsəddin məy məscidi"'' adı ilə tanınmağa başlayıb. Vaxtilə, məscidin yaxınlığında yerləşən qəbiristanlığı zaman keçdikcə Qurcana çayı tamamilə yuyub yox edib. Qəbiristanlıqda mövcud olmuş bəzi baş daşları müxtəlif muzeylərdə saxlanılır. [[1805]]-ci ildə məscidi bərpa etdirmiş Hacı Şəmsəddin bəyin baş daşı Şəki Tarix-Diyarşünaslıq muzeyində saxlanılır. Hacı Şəmsəddin bəy [[1815]]-ci ildə vəfat etmiş və Gilək məscidinin yanındakı qəbristanlıqda dəfn edilmişdir. === Sovet işğalında === [[Aprel işğalı|Sovet işğalı]]ndan sonra rəsmi sürətdə 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.<ref>{{cite book|author=[[Arif Yunusov]]|title=Ислам в Азербайджане|year=2004|location=[[Bakı]]|publisher=Zaman|url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf|page=78|isbn=9952-8052-0-9|access-date=2022-12-30|archive-date=2023-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf|url-status=live}}</ref> XX əsrin 30-cu illərində evləri qəzalı vəziyyətə düşmüş bir ailə məscidin binasında məskunlaşdırılıb. Məscid uzun müddət baxımsız qaldığı üçün qəzalı vəziyyətə düşüb. Daha sonra isə binası sökülübb. <ref>{{cite web|url=https://m.modern.az/az/news/23551|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210727090349/https://m.modern.az/az/news/23551|archivedate=2021-07-27|title=İbadət evləri: hansı rayonda necə məscid var? - V YAZI|author=Orkhan Ali|date=2012-04-27|publisher=modern.az|accessdate=2022-12-30|language=az}}</ref> Məscidin yalnız minarəsi qalıb. === Müstəqillikdən sonra === Məscid, [[Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti]]nin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.<ref>{{cite web|url=http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210707234315/http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf|archivedate=2021-07-07|title=Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir|date=2001-08-02|publisher=mct.gov.az|accessdate=2022-12-30|language=az}}</ref> 2001-ci ildən Şəki şəhərinin tarixi hissəi [[UNESCO]]-nun [[Ümumdünya İrsi]] siyahısına namizəd seçilib. 2019-cu il iyulun 7-də "Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi" UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1549|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220318093730/https://whc.unesco.org/en/list/1549|archivedate=2022-03-18|title=Historic Centre of Sheki with the Khan’s Palace|date=2019|publisher=unesco.org|accessdate=2012-12-14|language=en}}</ref> Qərar Bakı Konqres Mərkəzində keçirilən UNESCO-nun Ümumdünya İrs Komitəsinin 43-cü sessiyasında qəbul olunub.<ref>{{cite web|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/%C5%9F%C9%99ki-xan-saray%C4%B1-d%C3%BCnya-i%CC%87rsinin-siyah%C4%B1s%C4%B1nda/4989844.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210415183713/https://www.amerikaninsesi.org/a/%C5%9F%C9%99ki-xan-saray%C4%B1-d%C3%BCnya-i%CC%87rsinin-siyah%C4%B1s%C4%B1nda/4989844.html|archivedate=2021-04-15|title=Şəki Xan Sarayı Dünya İrsinin siyahısında|date=2019-07-07 |publisher=[[Amerikanın Səsi]]|accessdate=2012-12-30|language=az}}</ref> Şəki şəhərinin tarixi mərkəzində yerləşən Giləhli məscid də [[Ümumdünya İrsi]]nə daxildir. ==Memarlıq xüsusiyyətləri== Məscidin inşası üçün [[Şəki]] şəhərinin şimal-şərq hissəsində çay sahilindəki dərin uçurumun yaxınlığı seçilmişdir. Gileyli məscidi həm planlaşdırma xüsusiyyətlərinə həm də daxili həcminin həllinə - çoxsaylı divar nişləri və divar səthinin polixrom işlənməsi – görə Şəkinin yaşayış tikililərinin memarlığına yaxındır.<ref name="Саламзаде34">{{Harvnb|Саламзаде|1964|p=34}}</ref> Planda 6x12 metr ölçüyə malik düzbucaqlı formasına malik məscid binasının tavanını binanın mərkəzində yerləşdirilmi dörd taxta sütun saxlayır. Məscidin binası gil və saman qarışığından hazırlanmış çiy kərpic və çaydaşı qarışığından inşa edilmişdir. Divarlar xaricdən səliqə ilə suvanmış, daxildən isə suvanmış və rəngarəng rəsmlərlə bəzədilmişdir.<ref name="Саламзаде34"/> Həmin rəngarəng rəsmlər abidənin əsas dəyərli elementləridir. Zalın divarları gəc məhlulu ilə üzlənmiş, suvaq qatı üzərində həndəsi və nəbati naxışlar çəkilmiş və sonradan həmin naxışlar rəngarəng boyalarla rənglənmişdir.<ref name="Саламзаде34"/> Daxili divarların səthi kəmərlər vasitəsiylə bir neçə hissəyə bölünmüşdür: döşəmədən 1.5 metr hündürlüyə kimi divarlar gil-saman qarışı ilə suvanmış və nazik gəc məhlulu ilə üzlənmişdir. Bu panellərdən yuxarıda oxvari çoxpilləli nişlər kəməri gedir. Həmin kəmər həndəsi və nəbati naxışlarla doldurulmuşdur.<ref name="Саламзаде35">{{Harvnb|Саламзаде|1964|p=35}}</ref> Nişlərin yuxarısında bitki naxışlı nazik lent yerləşir, onun üstündə isə ərəb əlifbası ilə yazı lenti keçir. Salamzadə 35 Bütün bu kompozisiya həndəsi naxışlarla bəzədilmiş bardür kəməri ilə tamamlanır.<ref name="Саламзаде35"/> Cənub-şərq divarının mərkəzində stalaktitlər, naxışlar və yazılarla zəngin bəzədilmiş oxvari biçimli [[mehrab]] yerləşir.<ref name="Саламзаде35"/> Mehrabın yanlarında da çoxpilləli oxvari nişlər vardır.<ref name="Саламзаде35"/> === Minarəsi === Bu günə qədər əvvəlki Giləhli məscidin yalnız minarəsi gəlib çatıb. Qülləyə qədər 13,5 metr olan minarə, yüksəklikdə yerləşir. Məscidə üfüqi istiqamətdə söykənən istinad divarı onun möhkəmliyini və dayanıqlığını daha da artırır. Onun istinad divarının qurtaracağına qədər olan hissəsi daşla, ondan yuxarı hissəsi isə bişmiş qırmızı kərpiclə hörülmüşdür. Müəzzinlər üçün nəzərdə tutulan və minarəni tamamlayan sahəyə qalxmaqdan ötrü istinad divarının üzərində iyirmidən artıq daş pilləkən hörülmüş, yağışdan, qardan, çovğundan və günəşdən qorunmaq məqsədi ilə kənarına taxta vurulmuş. Üstü örtülmüşdür. Buraya işığın düşməsi üçün kiçik pəncərələr də qoyulub. Pilləkənin qurtaracağında minarəyə daxil olmaq üçün tağlı qapı var. == Həmçinin bax == * [[Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı]] * [[Xan məscidi (Şəki)|Şəki Xan məscidi ]] * [[Cümə məscidi (Şəki)|Şəki Cümə məscidi ]] * [[Ömər Əfəndi məscidi]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı|2}} == Ədəbiyyat == * {{cite book |last=Саламзаде |first=А. |title=Архитектура Азербайдана XVI-XIX вв. |date=1964 |publisher=Издательство Академии наук Азербайджанской ССР |location=Баку}} == Xarici keçidlər == * "Şəki İrs Reyestri"ndə - [https://sheki.heritage.org.az/heritage/3 Gileyli məscidinin minarəsi] * {{Cite web |last= |last2= |date=2022-02-14 |title=Şəki məscidinin bərpa işlərində yeyinti faktı aşkar edilib |url=https://sirat.az/2022/02/14/s%C9%99ki-m%C9%99scidinin-b%C9%99rpa-isl%C9%99rind%C9%99-yeyinti-fakti-askar-edilib/ |access-date=2024-03-04 |website=Sirat.az |language=az}} * {{Cite web |title="40 milyon barədə məlumat həqiqəti əks etdirmir" - Dövlət Xidməti iddialara cavab verdi |url=https://marja.az/87081/40-milyon-barede-melumat-heqiqeti-eks-etdirmir-dovlet-xidmeti-iddialara-cavab-verdi |access-date=2024-03-04 |website=marja.az |language=az}} {{Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu}} {{Azərbaycan məscidləri}} [[Kateqoriya:Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu]] [[Kateqoriya:Şəki məscidləri]] [[Kateqoriya:Şəki xanlığı]] [[Kateqoriya:1749-cu ildə yarananlar]] [[Kateqoriya:XVIII əsr məscidləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı sünni məscidləri]] offs7y94hg0a1vedaa5dnf94h9dzcxq 14 97308 8985175 8742318 2026-07-01T12:33:34Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya, −2 kateqoriya 8985175 wikitext text/x-wiki {{portal}} {{Vikianbar kateqoriyası|Sufism}} {{catmore}} [[Kateqoriya:İslam təriqətləri]] [[Kateqoriya:İlahiyyat]] [[Kateqoriya:Fars mədəniyyəti]] [[Kateqoriya:Mistika]] [[Kateqoriya:Sünnilik]] [[Kateqoriya:Ezoterik məktəblər]] [[Kateqoriya:İslam davranışı və təcrübəsi]] qvyxojjmmwgl5613ribh7fo2dan0zkl 0 99546 8985296 8754779 2026-07-01T15:31:15Z ~2026-37097-27 348936 /* */ ivrit dili. 8985296 wikitext text/x-wiki {{Müqəddəs}} {{vikiləşdirmək}} {{tərəfli}} '''Nuh''' ([[İvrit dili|ivr.]] נֹח בֵּן לֵמֵך)— [[ulul-əzm peyğəmbər]]. Yəhudilik, xristianlıq və islamın ortaq fiqurlarından biri, dini inanışlara görə insanların Adəmdən sonra (ikinci) atası. Quranda adı müstəqil bir surəyə verilən 6 peyğəmbərdən (Hud, İbrahim, Yusif, Yunus, Məhəmməd və Nuh) biridir. == Nuhun adı, əxlaqı və onun xasiyyətləri == Nuhun əsl adı müxtəlif rəvayətlərdə gəlmişdir. Bəzilərində Əbdül-Qəffar, Əbdül-Məlik, bəzilərində isə Əbdül-Əla olduğu qeyd olunmuşdur. O, həddindən artıq ağladığına görə onu Nuh deyə çağırırdılar. Onun xüsusiyyətlərində yazırlar ki, sifəti nazik, hündürboylu, iri gözlü, nazik baldırlı və dərisi buğdayı rəngli bir kişi idi. Gözəl bəyana və güclü məntiqə malik idi. == Yəhudilikdə yeri == == Xristianlıqda yeri == == İslamda yeri == Nuh peyğəmbər və onun qövmü haqqında quranın [[Əraf surəsi|Əraf]], [[Tövbə surəsi|Tövbə]], [[Yunus surəsi|Yunus]], [[Hud surəsi|Hud]], [[İbrahim surəsi|İbrahim]], [[Həcc surəsi|Həcc]], [[Muminun surəsi|Muminun]], [[Furqan surəsi|Furkan]], [[Şuəra surəsi|Şuəra]], [[Ənkəbut surəsi|Ənkəbut]], [[Sad surəsi|Sad]], [[Mumin surəsi|Mumin]], [[Qaf surəsi|Qaf]], [[Zariyat surəsi|Zariyat]], [[Nəcm surəsi|Nəcm]], [[Qəmər surəsi|Qəmər]] və [[Nuh surəsi|Nuh]] surələrində danışılır<ref>[https://www.kuranvemeali.com/nuh-ve-kavmi-ile-ilgili-ayetler https://www.kuranvemeali.com - Nuh ve kavmi ile ilgili ayetler (27 kayıt).] İstifadə tarixi: 24 yanvar 2026.</ref>. == Yaşı ilə bağlı mübahisələr == Quranın ənkəbut surəsinin 14-cü ayəsində Nuhun 1000 ildən 50 il əskik - 950 il yaşadığı yazılıb<ref>[https://www.qafqazislam.com/index.php?lang=az&sectionid=106&id=199 https://www.qafqazislam.com - əl-Ənkəbut (Hörümçək) surəsi. ] İstifadə tarixi: 24 yanvar 2026.</ref>. Yəqubi və onun kimi bir çox tarixyazarlar onun ömrünü [[Ənkəbut surəsi]]ndə olduğu kimi camaatın arasında qalma müddəti (950 il) qeyd edirlər. Məclisi "Biharul-ənvar" kitabında yazır ki, yer əhli Nuhun ömründə ixtilaf edirlər. Bir qrupu 1000 il, biri 1450, üçüncüsü 1470 il, dördüncüsü 2300 il, amma mötəbər rəvayətlərdə 2500 il gəlmişdir. Elmi araşdırmalar isə qədim insanların qidalanma, istilik, sığınacaq, tibbi təminat və başqa məsələlərdə çox ciddi qıtlıq ilə üzləşdikləri üçün ömürlərinin müasir insan ömründən belə qısa olduğunu göstərir. == Nuh əfsanəsinin mənşəyi == [[Tövrat]] və [[Quran]]da Nuhun yaşı ilə əlaqədar ifadələr [[Babil]] və [[Şumer]]lərin tufan əhvalatları (Qilqameş dastanı) Ziusudra və Utnapiştim obrazları ilə böyük bənzərliklər göstərir. [[Mesopotamiya]]da cəmiyyətə dərindən təsir edən bir sel fəlakəti üzərində yaradılan və cəmiyyət hafizəsinə həkk olunan dastanlarının İvritlərin babilistan sürgünü qayıdışında yazılan Tövrat nüsxələrinə ötürüldüyü güman edilir. == Nuhun peyğəmbər seçilməsi müjdəsi == Nuh peyğəmbərin ömründən 460 il keçmişdi. O hələ də dağlarda yaşayır və Allaha ibadət edirdi. Arvad-uşaq sahibi də deyildi, yundan paltar geyinir və öz yeməyini bitkilərdən hazırlayırdı. Bu yaşında [[Cəbrayıl (mələk)|Cəbrail]] onun yanına gəlib [[Allah]]ın salamını ona çatdırıb [[nübuvvət]] məqamını müjdə verdi. Onu Əmurə, Zəşran ibni Uxnunun qızı ilə evlənməyi əmr etdi. O, ilk şəxs idi ki, ona iman gətirmişdi". Nuh ilahi məmuriyyətə əməl etmək üçün camaatın içərisinə daxil oldu. Onun əlində insanların batinindən xəbər verən əsası var idi. Nuhun gəlişi camaatın bayram gününə təsadüf edirdi. Nuh qövmünün sərkərdələri yetmiş nəfər idi. O gündə onlar öz bütlərinin ətrafına yığışmışdılar. Nuh onların arasına varid olaraq "La ilahə illəllah" səsini ucaltdı. Özünün, ondan qabaq və sonra gələn peyğəmbərlərin nübüvvətini onlara çatdırdı. Bu anda idi ki, bütlər titrəməyə başladılar, yanan alovlar söndülər və camaat dəhşətli qorxuya düşdülər. Başçılar və sərkərdələr "Bu kişi kimdir?" -deyə soruşdurlar. Nuh dedi: -"Mən Allahın bəndəsiyəm. Allah taala məni sizləri onun əzabından qorxutmaq üçün göndərib". Əmurə Nuhun sözlərini eşitcək ona iman gətirdi. Atası bu mövzudan xəbərdar oldu və onu məlamət edərək dedi: -"Nuhun sözləri bu tezlikdə səndə təsir qoydu. Qorxuram padşah xəbərdar olsun və səni öldürsün." Amma Əmurə atasının sözlərinə məhəl qoymadı və öz imanından əl çəkmədi. Ondan sonra da onu nə qədər qorxutdular, həbsdə saxladılar yenə də Nuhun Allahına olan imandan əl çəkmədi. Nəticədə Nuhla evləndi və Sam ibni Nuh ondan dünyaya gəldi. == Dinin təbliği == Nuh uzun ömr etməsinə, [[kafir]] və [[müşrik]] camaat arasında hamıdan çox qalmasına və dinin təbliği yolunda etdiyi ağır mübarizələrə dözməsinə baxmayaraq ona çox az, barmaq sayına gələn kəslər iman gətirdilər. Dini təbliğ etməsi müqabilində camaat Nuha çoxlu əziyyətlər verirdilər. Onu söyür, dəli, azmış və cinvurmuş deyə çağırır və müxtəlif növdə cismi işkəncələr verirdilər. == Nuhun öz qövmunə qarğışı == Tabeçiləri düşmənlərin əzab-əziyyətindən təngə gəlmişdilər və Nuhdan istədilər ki, Allahdan bir qurtuluş yolu tələb etsin. Nuh onların xahişini qəbul etdi. Namaz qıldıqdan sonra əllərini Allah dərgahına qaldırıb dua etdi. Cəbrail nazil olub Nuha dedi: -"Allah-taala sənin duanı qəbul etdi. Get öz tərəfdarlarına de ki, xurma yeyib tumunu basdırsınlar. Hər vaxt xurma ağacı olub bəhər versə, istəklərinə çatacaqlar. Nuh Cəbrailin sözlərini möminlərə çatdırdı. Onlar hamısı sevincək Allahın fərmanına əməl etməyə başladılar. Ağaclar böyüyüb bəhər verdikdə Nuhun yanına gəlib dedilər: -"Xəbər verdiyin zaman gəlib yetişmişdir." Nuh Allahdan istədi ki, öz vədəsinə əməl edib əzabı nazil etsin. Vəhy gəldi ki, onlara de: -"Xurmalarını yeyib tumunu basdırsınlar. Ağaclar bəhər verəndə xilas olacaqlar." Bu sözdən sonra Nuha iman gətirənlərin üçdən bir hissəsi dindən əl çəkib mürtəd oldular. Amma qalan üçdən iki hissəsi isə xurma yeyib, tumunu əkdilər. Ağac böyüyüyənə qədər ona qulluq etdilər. Bəhər verdikdə Nuhun yanına gəlib Allahın vədəsinə vəfa etməsini istədilər. Yenə də [[vəhy]] oldu ki, onlara de: -Xurmasını yeyib tumunu əksinlər. Bu zaman digər üçdən bir hissə də dindən üz döndərdilər. Ancaq üçdən bir hissəsi qaldı. Allah tərəfindən yenə də əmr yetişdi. Tumu əkdilər, böyüdü və bəhər verdi. Nuhun yanına gəlib dedilər: -"Bu bir neçə nəfərdən başqa heç kəs qalmayıb. Əgər bu dəfə də təxirə düşsə biz də qorxuruq ki, dində həlak olanlardan və azmışlardan olaq." Nuh namaz qıldı, dua etdi və duasında belə dedi: -"Pərvərdigara, bu bir neçə nəfərdən başqa heç kəs qalmayıb, qorxuram əgər bu dəfə də təxirə salsan onlar da getsinlər. Bu anda Allahdan vəhy gəldi. "Duanı qəbul etdik, indi isə gəmi düzəltməyə başla." Başqa bir hədisdə deyilir ki, imtahanlardan sonra 72 nəfərdən çox dindar qalmadı. Allah taala Nuha belə vəhy etdi: -"Bu ona görə idi ki, xalis, pak, əsl mömin bəndələr qalsınlar və napak insanlar sənin ətrafından təmizlənsinlər. İndi mən onlara dinlərində qüvvət verəcəyəm və qorxularını əmin-amanlıqla dəyişdirəcəyəm ki, mənə ixlasla ibadət etsinlər. Beləliklə Nuh öz qövmündən tamamilə ümüdini üzdü. Onların düşmənçiliyini, əzab-əziyyətlərini görüb onlara şiddətlə nifrin edərək dedi: -"Ey Rəbbim! Yer üzündə bir nəfər belə kafir qoyma. Çünki Sən onları (sağ) buraxsan, onlar Sənin bəndələrini yoldan çıxardacaq, ancaq pozğun və kafir (oğul-uşaq) doğub törədəcəkdir!" Allah taala Nuhun duasını qəbul etdi və əzabı o zalım camaata qəti etdi. Hətta Nuha belə onlar üçün kömək istəməməsini əmr edərək buyurdu: -"Zülm edənlər barəsində Mənə müraciət etmə (onların bağışlanmalarını Məndən xahiş etmə). Çünki onlar suda boğulacaqlar!" == Nuhun gəmisi == Allah-taala Nuha xəbər verdi ki, bu bir neçə nəfərdən başqa daha heç kəs sənə iman gətirməyəcək. Onun ardınca gəmi düzəltməyi ona əmr etdi. Nuh gəmini düzətməyə başladı. Hər tərəfdən taxta və mismar yığaraq onları bir-birinə birləşdirdi. Sürətlə taxtalar gəmi şəklinə düşürdü. Zəif düşüncəli insanların Nuhun qarşısında düzgün məntiqləri olmadıqlarına görə hər bir şeylə ona əziyyət vermək istəyirdilər. "ey Nuh, peyğəmbərlikdən əl çəkib xərratlığa keçmisən?", "Bu quru susuz yerdə bu uzunluqda gəmini niyə düzəldirsən? Quru səhrada gəmi sürmək istəyirsən?", "Bu gəmini quru yerdə düzəldirsən, bəs harda suya atacaqsan?" kimi sözlərlə məsxərəyə qoyurdular. Nuh onların cavabında ancaq bir cümləni təkrar edirdi: -"Əgər (indi) siz bizi məsxərəyə qoyursunuz, (vaxt gələcək) biz də sizi bizi məsxərəyə qoyduğunuz kimi məsxərəyə qoyacağıq. Onda rüsvayedici əzabın kimə gələcəyini və kimin əbədi əzaba düçar olacağını biləcəksiniz". Bir hədisdə gəlmişdir ki, o, ağac əkməyə başladı. Bəziləri onun yanından keçərək ona gülüb, məsxərəyə qoyaraq deyirdilər: -"Ağac əkməklə məşğul olursan?" Ağaclar böyüdü. Onları doğrayaraq yonmağa başladı. Yenə gəlib deyirdilər: -"İndi də xərratlığa keçmisən?" Nəhayət gəmi düzəlib qurtardı. Bəziləri demişlər ki, uzunluğu 1200 (1 dirsək təxminən 50 sm-ə bərabərdir) dirsək, eni 800 dirsək, hündürlüyü isə 80 dirsək olmuşdur. Bəziləri isə uzunlunu 700 dirsək, eni 500 dirsək, hündürlüyünü isə 80 dirsək yazmışlar. Üçüncü fərziyyədə isə uzunluğu 300 dirsək, eni 800 dirsək, hündürlüyü isə 30 dirsək deyilir. İbni Abbasdan nəql olunur ki, gəminin üç mərtəbəsi var idi. Birinci mərtəbədə böyük və vəhşi heyvanları, ikincisində dördayaqlıları ([[dəvə]], [[inək]], [[qoyun]] və s.), üçüncü mərtəbədə isə insanların özü və bütün lazım olan yeməli, içməli şeyləri yerləşdirmişdi. Beləliklə gəmi tamamilə hazır oldu və Allahın əmri gəldi: -"Nəhayət, (onları məhv etmək barəsində) əmrimiz gəldiyi və təndir qaynadığı zaman dedi: -"Hər heyvandan biri erkək, o biri dişi olmaqla bir cüt, həmçinin əleyhinə (ölümün) əvvəlcədən hökm verilmiş şəxslər istisna olmaqla, qalan ailə üzvlərini və iman gətirənləri gəmiyə mindir." "Zülm edənlər barədə mənə müraciət etmə (onların bağışlanmalarını məndən xahiş etmə). Çünki onlar suda boğulacaqlar." == Tufanın başlanması == [[Tufan (mifologiya)|Tufan]]ın nişanəsi təndirdə suyun qaynaması idi. Bu təndir bir möminə qadının evində idi və ondan çörək bişirmək üçün istifadə olunurdu. Nuhun arvadı ya möminə qadın çörək bişirməklə məşğul idi. Birdən təndirdə su qaynamağa başladı. Dərhal hadisəni Nuha xəbər verdilər. Nuh gəlib bir az torpaq götürüb onun üstünü qapadı. Sonra gəmiyə qayıdıb lazım olan adamları və heyvanları gəmiyə yığdı. Yenə də qayıdıb torpağı təndirin üstündən götürdü. Bu an su qaynadı. Göy, su tuluğunun ağzı açılantək yağmağa, Fərat çayları və başqa bulaqlar daşmağa başladı. Göy guruldayıb dəhşətli yağış yağdı. Bir azdan bütün yer üzü, çöllər, səhralar, meşələr su ilə doldu. Ancaq gəmidə olan Nuh, onun ailəsi və iman gətirənlər nicat tapdılar. Nuhun Kənan adlı oğlu düşmənlərin zümrəsilə yaşayır, atasından uzaq gəzirdi. O, hələ də atasının dininə iman gətirməmişdi. Su bütün yer üzünü basanda Nuh və onunla birlikdə gəmidə olanlar o dəhşətli mənzərəyə tamaşa edirdilər. Birdən Nuhun gözü, başqa zalımlar kimi özünü boğulmaqdan xilas etməyə cəhd edən oğluna sataşdı. Nuhda atalıq məhəbbəti coşaraq onu çağırıb dedi: -"Oğlum, bizimlə birlikdə gəmiyə min, kafirlərdən olma!" O bədbəxt o qədər təkəbbürün əsiri idi ki, bu iztirablı halda atasının sözlərinə qulaq asmadan ona belə cavab verdi: -"Mən bir dağa sığınaram, o da məni sudan qoruyar." Amma bundan qafil idi ki, bu sel kiçik, adi sellər kimi deyil, bəlkə Allahın tufan və sel şəklində düşən qəzəbidir və bu tufan qudurmuş, zalım insanları udur. Ondan qurtarmaq üçün heç bir çıxış yolu yoxdur. Nuh da bu məsələni ona başa saldı və ürəyi yanaraq dedi: -"Allahın iradə etdiklərindən başqa, bu gün heç kəs (insanları) Onun əzabından qoruya bilməz. Nəhayət, (onun sözləri qurtarıb-qurtarmamış) dalğa ata ilə oğlunun arasına girib onları bir-birindən ayırdı və o da suda boğulanlardan oldu." == Xilas olanların sayı == [[Fayl:Tomb of the Prophet Noah.jpg|thumb|300 px|left| [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Naxçıvan]] ərazisində [[Nuh türbəsi]]]] Nuhun tufanından xilas olanların sayı haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Ona iman gətirənlərin sayını 72 nəfər olduğu qeyd olunur. Müfəssirlərin bəziləri 80 nəfərin olduğunu yazırlar. Başqa bir hissəsi isə 78 nəfərin, — 72 nəfəri öz qövmünün kişi və qadınları, 6 nəfər isə öz ailəsi, oğulları və qadınları olduğunu qeyd edirlər. İmam Sadiq (ə)-dan nəql olunan bir hədisdə onların cəmi 10 nəfər olduqları qeyd olunur. Başqa bir fərziyyədə isə 7 nəfər deyilir. Hər halda çox az adam nicat tapdı. Onlardan Nuhun üç oğlu, Sam, Ham, Yafes və arvadları ki, indiki yer üzündə olan irqlər onlardandırlar. == Tufan bütün Yer üzünü tutdu == Quran ayələrində və sair göstəricilərdən belə başa düşülür ki, Nuhun tufanı ümumi olub və bütün yer üzünü tutmuşdur. Necə ki, onun çağırışı ümumi olub və yer kürəsinə göndərilən ən böyük peyğəmbərlərdən biridir. İslam terminologiyasında onlara "Ulul-əzm" peyğəmbərlər deyilir. Qədim Yunan, [[İran]] və [[Hindistan]] dini-tarixi kitablarında tufanın bütün yer üzünü tutması haqqında dastanlar yazılmışdır. Həmçinin İbni Əsir və başqalrı da tarixi nəzərdən tufanın ümumi olduğunu bilib və məcusilərin bunun əleyhinə olan sözlərini tarixlə inkar edir, yuxarıdakı ayədəki sözlərinə sübut gətirirlər. Məsudi də öz tarix kitabı "Murucuz-zəhəb"də qeyd edir ki, tufan bütün yer üzünü basmışdır. Ancaq bir ehtimala yer qalır ki, bəziləri ayələrin də bu mənaya olmasını yazırlar. O ehtimal budur ki, mümkündür o zaman yer üzündə təkcə Nuhun qövmü olmuşdur və tənha Nuhun tayfası yaşayan yerləri su basmışdır. Yəni yer üzündə onlardan başqa insanlar, başqa canlı məxluq olmamışdır. Buna görə də tufan o zaman yaşayan bütün insanları və heyvanları məhv etmişdi. Nicat tapanlar ancaq gəmidə olanlar idi. İnsan nəsli Nuhun övladlarından və heyvanların nəsli isə gəmidə olan heyvanlardandırlar. == Tufandan sonra == Nuhun və onun qövmünün salehlərinin nə qədər gəmidə həyat sürmələri barəsində müxtəlif nəzəriyyələr mövcuddur. Bəziləri deyirlər ki, yeddi gün keçdikdən sonra su çəkildi və gəmi Cudi dağında (İraqda Musil şəhərində) yerə oturdu. Bəziləri bu müddəti bir ay qeyd edirlər. Bir hədisdə altı ay gəlmişdir. Yəqubi öz tarixində Nuhun gəmiyə minməsindən düşənə qədər bir il on gün keçməsini yazmışdır. Quranda bu müddətin gəlməməsinə baxmayaraq suyun çəkilməsi və gəminin Cudi dağında oturması kiçik bir ayədə bəyan olunmuşdur. Bu kiçik [[ayə]] o qədər fəsahət-bəlağəti baxımından yüksəkdir ki, o zamanın ərəb ədəbiyyatçıları və İslam düşmənlərini heyrətə gətirmişdi. Onlar bu ayə kimisini gətirməkdə öz acizliklərini etiraf etdilər. Nəhayət Nuh və onun qövmü gəmidən yerə endilər və Yer kürəsində yeni həyat üçün fəaliyyətə başladılar. Yavaş-yavaş əkin sahələri yaratdılar və evlər tikdilər. Əzəmətli tufandan sonra Nuhun ömrü haqqında fikir ayrılığı vardır. Bəzisi 60 il, Yəqubi öz tarixində 360 il, Təbəri isə 348 il yazır. İmamlardan gələn bir neçə hədisdə isə 500 il qeyd olunur. Tarix və rəvayətlərə əsasən Nuhun qəbrinin [[Nəcəf]]də [[Əli]]nin (ə) məzarının yanında yerləşdiyi rəvayət olunur. == Hekayənin təhlili == Sənədli fərziyyəyə görə, yaradılış da daxil olmaqla, Müqəddəs Kitabın ilk beş kitabı (Pentateuch/[[Tövrat]]) eramızdan əvvəl 5-ci əsrdə dörd əsas mənbədən toplanmışdır ki, onların özləri də eramızdan əvvəl 10-cu əsrə aiddir. Bunlardan ikisi, eramızdan əvvəl 10-cu əsrdə tərtib edilmiş cəhvist və eramızdan əvvəl 7-ci əsrin sonlarına aid olan kahin mənbəyi, yaradılış kitabının Nuha aid olan fəsillərini təşkil edir. 5-ci əsr redaktorunun iki müstəqil və bəzən bir-birinə zidd olan mənbəni yerləşdirmək cəhdi Nuhun hər heyvandan neçəsini götürdüyü və daşqının nə qədər davam etdiyi kimi məsələlərdə çaşqınlıq yaradır.<ref>{{cite book |title= Introduction to the Hebrew Bible|url= https://archive.org/details/introductiontohe0000coll|last= Collins|first= John J.|year= 2004|publisher= Fortress Press|location= Minneapolis|isbn= 0-8006-2991-4|pages= [https://archive.org/details/introductiontohe0000coll/page/56 56]–57}}</ref><ref>{{cite book|title= Who Wrote the Bible?|last= Friedman|first= Richard Elliotty|year= 1989|publisher= HarperCollins Publishers|location= New York|isbn= 0-06-063035-3|page= [https://archive.org/details/whowrotebible000frie/page/59 59]|url-access= registration|url= https://archive.org/details/whowrotebible000frie/page/59}}</ref> Oksford Kitabları Ensiklopediyası qeyd edir ki, bu hekayə Eden bağı hekayəsinin bəzi hissələrini əks etdirir: Nuh ilk üzümçü, [[Adəm]] isə ilk əkinçidir; hər ikisinin məhsulu ilə bağlı problemləri var; hər iki hekayədə çılpaqlıq var; və hər ikisi lənətə səbəb olan qardaşlar arasında bölünməni ehtiva edir. Ancaq daşqından sonra hekayələr fərqlidir. Üzüm bağını salan və lənət söyləyən Allah deyil, Nuhdur, ona görə də "Allah daha az iştirak edir". == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Xarici istinadlar}} {{Peyğəmbərlər}} {{Azərbaycandakı şəhərlərin qurucuları}} [[Kateqoriya:Yəhudi Bibliyası peyğəmbərləri]] [[Kateqoriya:Mifologiyada təcavüz qurbanları]] [[Kateqoriya:İlahi komediya personajları]] [[Kateqoriya:Kişi adları]] [[Kateqoriya:Tövratda xatırlananlar]] [[Kateqoriya:Mifologiya və əfsanələrdə qəhrəmanlar]] [[Kateqoriya:Yəhudi mifologiyası]] 0so0qmwsedhy54c5k99651gf2nmk289 0 101803 8985830 8984068 2026-07-02T11:29:19Z Philosopherazer 40686 8985830 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Färbewerkstatt1.jpg|thumb]] '''Rəngkarlıq''' - Təsviri sənətin bir qoludur. Rəngkarlıq qədim dövrlərə dayanan sənətdir. == Azərbaycan rəngkarlıq sənəti == [[Azərbaycan]] rəngkarlığı [[incəsənət|təsviri incəsənət]]in [[qədim]] və zəngin tarixə malik olan əsas növlərindən biridir. İlk rəngkarlıq nümunələri hələ [[ibtidai icma quruluşu]] dövründə meydana gəlmişdi. Rəngkarlıq sənəti bədii-estetik cəhətinə görə monumental rəngkarlıq, teatr-dekorativ rəngkarlıq, dəzgah rəngkarlığı, miniatür rəngkarlıq növlərinə bölünür. Dəzgah boyakarlığına aid əsərlər molbert üzərinə bənd edilmiş kətan, taxta lövhə, karton və divar üzərində yağlı boya ilə çəkilir, məzmununa və funksiyasına görə müstəqil səciyyə daşıyır. Azərbaycan coğrafi mövqe etibarı ilə şərqə daha çox yaxın olduğuna görə miniatur sənəti burda daha çox inkişaf etmişdir. Zaman keçdikcə, dövlətlər arasında əlaqələr genişləndikcə rəngkarlıq bura da gəlmişdir. Azərbaycan rəngkarlarından dövr etibarı ilə [[Əzim Əzimzadə]], [[Bəhruz Kəngərli]], [[Mikayıl Abdullayev]], [[Böyükağa Mirzəzadə]], [[Vəcihə Səmədova]], [[Davud Kazımov]], [[Tahir Salahov]], [[Fərman Qulamov]] və bir çox rəssamın adını çəkmək olar. Adlarını sadaladığımız rəssamlar rəngkarlığın əsasən klassik dəzgah, monumental janrlarında əsərlər yaratmışlar. Sözsüz ki, kinematoqrafiya, müasir janrlara da müraciət etmişlər. Rəngkarlıqda tempera, pastel, akvarel texnikasından istifadə olunur. Rəngkarlıq məzmun etibarilə mifoloji, məişət, mənzərə, natürmort, tarixi və s. janrlara bölünür. Bədii obrazın bu komponentləri rəsm, kompozisiya, kolorit, işıq-kölgə, perspektiv və ritm kimi təsvir vasitələri ilə konkretləşdirilir. Kolorit, rəngkarlıq əsərinin başlıca təsvir vasitəsidir. Rənglərin bir-birinə uyarlığı, ahəngdarlığı əsərin koloritini təşkil edir. Əsərin hansı rəng tonunda işlənməsi onun məzmunundan asılı olaraq dəyişir. Ona görə də tablonun koloriti isti və soyuq, açıq və ya tutqun, yumşaq və ya sərt, cazibədar və ya sönük ola bilər. Azərbaycan dəzgah rəssamlığının banisi Mirzə Qədim İrəvani hesab olunur. O, Avropa üslublarını rəsm və dekorativ rənglərlə birləşdirərək portret rəssamlığına keçirdi. İrəvaninin “Gənc oğlanın portreti” və “Gənc qadının portreti” kimi əsərləri bu qəbildəndir. [[XVII əsr]]dən [[XIX əsr]]ədək Azərbaycan rəssamları yağlı boyadan istifadə edərək yaşayış yerlərinin, sarayların, hamamların bəzədilməsində iştirak edir, təkcə dekorativ motivlər yox, həmçinin tarixi portretlər, ov və müharibə səhnələri çəkirdilər. [[XVIII əsr]]də feodallara aid evlərdə, əsasən nəbati motivlərdən ibarət divar rəsmləri ortaya çıxırdı. Bu rəsmlərə quş, heyvan və insan şəkilləri də daxildir. Bu dövrdə tikilmiş Şəki xan sarayının yuxarı mərtəbəsinin tavanındakı rəsmlər Abbasqulu adlı rəssam tərəfindən çəkilmişdi. Orta əsrlərdə Azərbaycan rəssamları, əsasən [[kalliqrafiya]] (xəttatlıq) ilə məşğul olurdular. Bu dövrdə Azərbaycanda kitablara illüstrasiya çəkilməsi ənənəvi hal almışdı. Azərbaycan dilində yazılmış [[XVIII əsr]]ə aid “Kəlilə və Dimnə” əlyazmasındakı sulu boya, lələk və mürəkkəblə çəkilmiş rəsmlər belə illüstrasiyalardandır. [[Əvəzəli Muğanlı]] ("[[Kəlilə və Dimnə]]", 1809), [[Mirzə Əliqulu]] ("[[Şahnamə]]", 1850), [[Nəcəfqulu Şamaxılı]] ("[[Yusif və Züleyxa (Şəms Təbrizi)|Yusif və Züleyxa]]", [[1887]]) dövrün məşhur miniatürçüləri kimi tanınırdılar. [[Mir Möhsün Nəvvab]] akvarel rəsmlər, kitab miniatürləri, bina və məscidlər üzərində bəzəklər çəkirdi. Müstəvi, dekorativ, ornamental divar rəsmləri, gül və quş təsvirli rəsmlər, şəxsi əlyazmalarındakı illustrasiyalar onun yaradıcılığı üçün xarakterikdir. [[1920]]-ci ildə Bakıda ilk rəssamlıq məktəbi açılmış, [[1932]]-ci ildə [[Azərbaycan Rəssamlar İttifaqı]] yaradılmış, [[1940]]-cı ildə Azərbaycan rəssamlarının ilk qurultayı keçirilmişdi. [[Qəzənfər Xalıqov]], [[İsmayıl Axundov]], [[Altay Hacıyev]], [[Kazım Kazımzadə]] kimi görkəmli rəssamlar həmin dövrdə yaşayıb yaratmışlar. Azərbaycanda realist dəzgah rəngkarlığının banilərindən biri olan Bəhruz Kəngərlinin çəkdiyi mənzərə rəsmlərində təbiət gözəllikləri, mədəniyyət abidələri, ilin fəsilləri əks olunmuşdu. O, [[Əzim Əzimzadə]] ilə birlikdə Sovet Azərbaycanında təsviri sənətin əsasını qoymuşdu. Əzim Əzimzadə Bakıda rəssamlıq məktəbi açan ilk peşəkar rəngkarlardan biridir. Müasir Azərbaycan yağlı boya rəssamlığının banisi isə “Bibi-Heybət məscidi” və “Şeyxülislamın portreti” əsərlərinin müəllifi [[Əli bəy Hüseynzadə]]dir. [[XX əsr]]in ikinci yarısında yaşayıb-yaratmış məşhur rəngkarlardan Əzim Əzimzadə, Bəhruz Kəngərli, Mikayıl Abdullayev, Böyükağa Mirzəzadə, Vəcihə Səmədova, Davud Kazımov, Səttar Bəhlulzadə, [[Toğrul Nərimanbəyov]], [[Maral Rəhmanzadə]], [[Rasim Babayev]], [[Tahir Salahov]], [[Fərhad Xəlilov]], Cavad Mircavadov, [[Əşrəf Muradov]], [[Qorxmaz Əfəndiyev]], [[Kamal Əhmədov (rəssam)|Kamal Əhmədov]], [[Tofiq Cavadov]], [[Sənan Qurbanov]], [[Altay Sadıxzadə]], [[Arif Əzizov]], [[Fərman Qulamov]] və başqalarının adını qeyd etmək olar. == Rəngkarlıq və qadın == Uzun əsrlər boyu qadınlar, əslində, "sərbəst" incəsənət növlərinə yaxın buraxılmırdı, [[ədəbiyyat]] və ya rəngkarlıqla məşğuliyyət isə onlar üçün qəbahətli, nalayiq bir iş sayılırdı. Cəsarət edib, bu işlə məşğul olan qadınlar ya təxəllüs altında gizlənir, ya da ictimaiyyət tərəfindən pislənirdilər. Belə ki, [[Amerika]] və [[Avropa]]da yalnız XX əsrin əvvəllərində rəngkar qadınlara rəssam hazırlığı üçün vacib amil olan naturadan şəkil çəkməyə icazə verilmişdir. [[Azərbaycan]] incəsənətində çoxsaylı qadın portretləri yaratmış Vəcihə Səmədova, Maral Mustafazadənin əsərləri, respublikamızın rəngkarlıq tarixində parlaq səhifə təşkil edən E.Şaxtaxtinskaya, Güllü Mustafayeva, Reyhan Topçubaşovanın adları çəkilə bilər. Onların yaradıcılığı milli mədəniyyətin ən yaxşı ənənələri və dünyanın ümumbəşəri nailiyyətləri ilə sıx bağlıdır. Vəcihə Səmədova 20-ci əsrin ən yaxşı qadın rəngkarı hesab olunurdu. == Mənbə == {{İstinad siyahısı}} # Tofiq Cavadov: rəngkarlıq, qrafika. Mətnin müəllifi: Dilarə Vahabova. Bakı-2013; # Tağı Tağıyev: rəngkarlıq, qrafika. Mətnin müəllifi: Gülnaz Quliyeva. 2013; # Vəcihə Səmədova: rəngkarlıq, qrafika. Mətnin müəllifi: Toğrul Əfəndiyev, 2013 # [https://www.academia.edu/121488693/Karim_Shukurov_Azerbaijan_in_European_Painting_A_Historical_Overview_Baku_2024_550_p Azərbaycan Avropa rəngkarlığında: tarixi baxış. Bakı - 2024, 550 s.] == Ədəbiyyat == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Boyakarlıq sənəti fəlsəfi-estetik kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.368-380] == Həmçinin bax == * [[Azərbaycan mədəniyyəti]] {{Mədəniyyət-qaralama}} [[Kateqoriya:Təsviri incəsənət]] [[Kateqoriya:Köhnə peşələr]] 2s8kmm3y02kfm3lsyxg87lfhq95dbcx 0 103829 8985833 8574585 2026-07-02T11:30:51Z Niftalizade Ayla 349194 əlavələr, dəqiqləşdirmə, yeniləmə 8985833 wikitext text/x-wiki [[Fayl:interaktiv_telim.jpg|thumb|300px|İnteraktiv təlim zamanı müəllim və şagirdlər arasında mümkün əlaqə sxemi]] == İnteraktiv təlim == [[Fayl:Classroom Picture 1.JPG|thumb|right|300px|Sinifdə tədris prosesi (şagirdlər və müəllim)]] '''İnteraktiv təlim''' — təhsil prosesində müəllim və şagird (və ya tələbə) arasında qarşılıqlı əməkdaşlıq, dialoq və fəal iştirak əsasında qurulan müasir təlim metodudur.<ref>{{cite journal |last=Prince |first=Michael |year=2004 |title=Does Active Learning Work? A Review of the Research |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-engineering-education_2004-07_93_3/page/222 |journal=Journal of Engineering Education |volume=93 |issue=3 |pages=223–231}}</ref> Bu yanaşma ənənəvi müəllim-mərkəzli tədris modelindən fərqli olaraq öyrənənin aktivliyini və müstəqil düşünməsini ön plana çəkir.<ref>{{cite book |last=Bonwell |first=Charles C. |author2=Eison, James A. |year=1991 |title=Active Learning: Creating Excitement in the Classroom |publisher=ASHE-ERIC Higher Education Report}}</ref> === Tarixi və nəzəri əsasları === İnteraktiv təlimin nəzəri əsasları konstruktivizm təlim nəzəriyyəsi ilə bağlıdır. Bu yanaşmada bilik öyrənən tərəfindən fəal şəkildə qurulur və sosial qarşılıqlı təsir prosesində formalaşır.<ref>{{cite journal |last=Bruner |first=Jerome S. |year=1961 |title=The Act of Discovery |journal=Harvard Educational Review |volume=31 |issue=1 |pages=21–32}}</ref> Bu kontekstdə xüsusilə [[Lev Vıqotski]]nin sosial-inkişaf nəzəriyyəsi və “yaxın inkişaf zonası” konsepsiyası mühüm rol oynayır.<ref>{{cite book |last=Vygotsky |first=L. S. |year=1978 |title=Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, MA}}</ref> Bundan əlavə, kooperativ öyrənmə yanaşmaları interaktiv təlimin metodoloji əsaslarını təşkil edir.<ref>{{cite journal |last=Johnson |first=David W. |author2=Johnson, Roger T. |author3=Smith, Karl A. |year=1998 |title=Cooperative Learning Returns to College |journal=Change: The Magazine of Higher Learning |volume=30 |issue=4 |pages=26–35}}</ref> === Əsas prinsipləri === İnteraktiv təlim aşağıdakı prinsiplərə əsaslanır: * Şagirdyönümlülük * Əməkdaşlıq və qarşılıqlı fəaliyyət * Aktiv iştirak * Tənqidi və yaradıcı təfəkkürün inkişafı * Qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlıq * Fikir azadlığı === Metod və üsullar === [[Fayl:Working in small groups 1.jpg|thumb|left|300px|Kiçik qruplarla birgə iş nümunəsi]] İnteraktiv təlim çərçivəsində müxtəlif metod və üsullardan istifadə olunur: * Beyin həmləsi * BİBÖ * İnsert metodu * Söz assosiasiyaları * Müzakirə metodları * Debat * Rol oyunu * Klaster metodu * Kiçik qruplarla iş * Problemli situasiyaların həlli Bu metodlar öyrənənlərin analitik düşünmə, ünsiyyət və problem həll etmə bacarıqlarını gücləndirir. === Müasir təhsildə rolu === Müasir təhsil sistemlərində interaktiv təlim metodlarının tətbiqi geniş yayılmışdır; bu, kurikulum islahatlarının əsas məqsədlərindən biridir. Azərbaycanda ümumi təhsil sistemində bu metodların tətbiqi də prioritet istiqamət kimi müəyyən edilmişdir.<ref>{{cite book |title=Ümumtəhsil məktəblərində kurikulum islahatı |year=2010 |publisher=Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi |location=Bakı}}</ref> === Tənqid və məhdudiyyətlər === Araşdırmalar göstərir ki, interaktiv təlimin tətbiqində müəllim hazırlığı, vaxt məhdudiyyəti və sinifdə şagird sayının çoxluğu kimi çətinliklər mövcuddur.<ref>{{cite journal |last=Prince |first=Michael |year=2004 |title=Does Active Learning Work? A Review of the Research |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-engineering-education_2004-07_93_3/page/222 |journal=Journal of Engineering Education |volume=93 |issue=3 |pages=223–231}}</ref> == Mənbələr == <references/> == Ədəbiyyat == * Bonwell, C. C., & Eison, J. A. (1991). ''Active Learning: Creating Excitement in the Classroom''. * Bruner, J. S. (1961). The Act of Discovery. ''Harvard Educational Review''. * Johnson, D. W., Johnson, R. T., & Smith, K. A. (1998). Cooperative Learning Returns to College. * Vygotsky, L. S. (1978). ''Mind in Society''. * Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi (2010). ''Ümumtəhsil məktəblərində kurikulum islahatı''. * <ref>Relief International – Schools Online. ''Fəal (İnteraktiv) təlim: Müəllimlər üçün vəsait.'' Bakı, 2005, s. 81.</ref> [[Kateqoriya:Təhsil]] [[Kateqoriya:Pedaqogika]] hohxue75epnu7tswdv9x8zc568hbq0t 0 108137 8985165 8946955 2026-07-01T12:23:45Z Ironmancaptanamerica 336881 /* Əhalisi */ əlavə etdim 8985165 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi|rayon=Lerik rayonu|əhalisi=812|siyahıyaalma ili=2009|lat_deg=38|lat_min=40|lat_sec=37|lat_dir=N|lon_deg=48|lon_min=33|lon_sec=05|lon_dir=E|şəkli=Bərkəkəş şəlaləsi in Lerik Azerbaijan.jpg}} '''Veri Əliabadı''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Lerik rayonu]]nun Veri kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.<ref>{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}</ref><ref>Azərbaycan Respublikasının inzibati - erazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı - 2013. 488 səh.</ref> == Əhalisi == Əhalisi 812 nəfərdir.<ref>Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı - 2010.</ref> Əhalinin milli tərkibi etnik [[Talışlar|talışlardır]]. == Toponimiyası == [[Oykonim]]lər "Əlinin kəndi, Əliyə məxsus yaşayış məntəqəsi" mənasındadır.<ref>”Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti”. İki cilddə. I cild. Bakı, “Şərq-Qərb”, 2007, səh. 236.</ref> == Tarixi == 29 mart 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Veri kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Əliabad kəndi Veri Əliabadı kəndi adlandırılmışdır.<ref>[http://e-qanun.az/files/framework/data/9/f_9901.htm Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının 29 mart 2005-ci il tarixli 871-IIQ saylı '''Qanunu''']{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }} — '''e-qanun.az''' saytı</ref> == Təhsil == Kənddə tam orta məktəb yerləşir. Məktəbin ilk binası 1990-ci ildə tikilmişdir. 2017-ci ildə həmin məktəb sökülərək yerinə yeni modul tipli məktəb tikilmişdir.{{mənbə göstər}} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Lerik rayonunun kəndləri]] a7b7edgluytxepcvp39m9zakhcze5h5 0 110699 8985195 8763058 2026-07-01T12:36:17Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985195 wikitext text/x-wiki '''Təriqət''' — Hakim [[din]]dən ayrılmış [[dini icma]], [[islam]] məsləklərindən, [[məzhəb]]lərindən hər biri<ref>Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti. Bakı, Şərq-Qərb, 2006</ref>. ==Həmçinin bax== *[[İslam təriqətləri]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Din qaralamaları]] [[Kateqoriya:Ərəb dilində sözlər və ifadələr]] [[Kateqoriya:İslam]] [[Kateqoriya:İslam terminləri]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] tgc51ugdygc3hygwwhs67kavyfeq4v7 0 111322 8985376 8982088 2026-07-01T17:40:31Z ~2026-33422-01 347127 /* Kişilər */ 8985376 wikitext text/x-wiki '''Azərbaycan-Macarıstan futbol matçlarının siyahısı''' — Azərbaycan və Macarıstanın kişi və qadın futbol komandaları arasında keçirilmiş oyunlar. == Kişilər == === Əsas milli komanda === #10.11.1996 [[Bakı]] DÇ Azərbaycan – Macarıstan 0:3 #10.09.1997 [[Budapeşt]] DÇ Macarıstan – Azərbaycan 3:1 #10.10.1998 [[Bakı]] AÇ Azərbaycan – Macarıstan 0:4 #08.09.1999 [[Budapeşt]] AÇ Macarıstan – Azərbaycan 3:0 #08.06.2019 [[Bakı]] AÇSO Azərbaycan – Macarıstan 1:3 #13.10.2019 [[Budapeşt]] AÇSO Macarıstan – Azərbaycan 1:0 #10.06.2025 [[Bakı]] Azərbaycan – Macarıstan 1:2 === U-21 === #09.10.1998 [[Sumqayıt]] AÇ Azərbaycan – Macarıstan 2:1 #07.09.1999 [[Budapeşt]] AÇ Macarıstan – Azərbaycan 4:1 #08.06.2018 [[Bakı]] YO Azərbaycan – Macarıstan 3:3 #17.11.2022 [[Türkiyə]] YO Azərbaycan – Macarıstan 0:3 === U-19 === #29.10.2006 [[Famaqusta]], [[Kipr Respublikası|Kipr]] AÇSO Macarıstan – Azərbaycan 5:0 #22.10.2008 [[Nyiredxaza]], [[Macarıstan]] AÇSO Macarıstan – Azərbaycan 1:0 #10.11.2014 [[Dunauyvaroş]], [[Macarıstan]] AÇSO Macarıstan – Azərbaycan 1:1 #07.05.2018 [[Slovakiya]] BT Azərbaycan – Macarıstan 0:1 #05.09.2021 [[Subotitsa]], [[Serbiya]] BT Macarıstan – Azərbaycan 3:1 === U-17 === #13.10.2019 [[Buxarest]], [[Rumıniya]] AÇSO Macarıstan – Azərbaycan 4:0 === Klublar === #25.07.2013 [[Zaltsburq]], [[Avstriya]], YO, Zalazgerseq - Qəbələ 0:3 #27.07.2013 [[Tirol]], [[Avstriya]], YO, Zalazgerseq - Simurq 0:1 #25.01.2015 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qəbələ - Xaladaş 2:0 #20.06.2015 [[Avstriya]], YO, MTK Budapeşt - Neftçi 3:0 #20.01.2016 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Diosqior - Qarabağ 0:4 #14.07.2016 [[Budapeşt]], [[Macarıstan]], UEFA AL, MTK Budapeşt - Qəbələ 1:2 #21.07.2016 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], UEFA AL, Qəbələ - MTK Budapeşt 2:0 #26.10.2016 [[Kişvarda]], [[Macarıstan]] UEFA RK İst Ricn Selekşn - Şərur 6:0 #26.01.2017 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Səbail – Szeged 2:1 #03.02.2018 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Zirə – Xaladaş 1:2 #12.07.2018 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], UEFA AL, Neftçi - Uypeşt 3:1 #19.07.2018 [[Budapeşt]], [[Macarıstan]], UEFA AL, Uypeşt - Neftçi 4:0 #16.01.2019 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Qarabağ - Uypeşt 0:1 #16.01.2019 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Səbail - Akvital 3:2 #19.01.2019 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Sabah – MTK Budapeşt 3:1 #22.01.2019 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Zirə – Pakş 1:0 #26.01.2019 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Qəbələ – MTK Budapeşt 3:2 #11.01.2020 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Sabah – Pakş 0:2 #14.01.2020 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Sumqayıt – Kapoşvari Rakotsi 3:4 #14.01.2020 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Qəbələ – MTK Budapeşt 0:3 #13.01.2022 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Zirə – Peç 3:5 #14.01.2022 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Neftçi – Kişvarda 2:2 #21.07.2022 [[Budapeşt]], [[Macarıstan]], UEFA KL, MOL Fehervar - Qəbələ 4:1 #28.07.2022 [[Qəbələ]], [[Azərbaycan]], UEFA KL, Qəbələ - MOL Fehervar 2:1 #03.08.2022 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], UEFA ÇL, Qarabağ - Ferentsvaroş 1:1 #09.08.2022 [[Budapeşt]], [[Macarıstan]], UEFA ÇL, Ferentsvaroş - Qarabağ 1:3 #10.01.2023 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Neftçi – Vaşaş 1:1 #14.01.2023 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Kəpəz – MTK Budapeşt 1:0 #17.01.2023 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Zirə – Seged-Çanada 1:3 #27.06.2023 [[Tirol]], [[Avstriya]] YO Qarabağ – Ferentsvaroş 3:3 #04.10.2023 [[Qəbələ]], [[Azərbaycan]], UEFA GL, Qəbələ (U-19) - Akademiya Puşkaş (U-19) 1:1 #25.10.2023 [[Felçut]], [[Macarıstan]], UEFA GL, Akademiya Puşkaş (U-19) - Qəbələ (U-19) 0:1 #25.07.2024 [[Sumqayıt]], [[Azərbaycan]], UEFA KL, Sumqayıt - Fehervar 1:2 #31.07.2024 [[Sekeşfehervar]], [[Macarıstan]], UEFA KL, Fehervar - Sumqayıt 0:0 #03.07.2025 [[Sloveniya]] YO Paksi – Sabah 3:3 #19.08.2025 [[Budapeşt]], [[Macarıstan]], UEFA ÇL, Ferentsvaroş - Qarabağ 1:3 #27.08.2025 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], UEFA ÇL, Qarabağ - Ferentsvaroş 2:3 #09.01.2026 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Sumqayıt – Pakş 1:5 #28.06.2026 [[Tirol]], [[Avstriya]] YO Ferentsvaroş - Sabah 1:1 #01.07.2026 [[Tirol]], [[Avstriya]] YO Ferentsvaroş - Qarabağ 1:0 == Qadınlar == === Əsas milli komanda === #05.04.2024 [[Macarıstan]] AÇSO Macarıstan - Azərbaycan 1:1 #12.07.2024 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] AÇSO Azərbaycan - Macarıstan 0:5 #07.03.2026 [[Macarıstan]] DÇSO Macarıstan - Azərbaycan 1:0 #05.06.2026 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] DÇSO Azərbaycan - Macarıstan 1:2 === U-21 === === U-19 === #25.03.2014 [[Soçi]], [[Rusiya]] [[Kuban baharı|BT]] Macarıstan - Azərbaycan 2:1 === U-17 === #13.10.2014 [[Bük]], [[Macarıstan]] AÇSO Azərbaycan - Macarıstan 1:3 #23.02.2016 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan - Macarıstan 0:3 #25.02.2016 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan - Macarıstan 0:1 #8.10.2016 [[Macarıstan]] AÇSO Azərbaycan - Macarıstan 0:3 === Klublar === == Futzal == === A milli === #19.01.2010 [[Budapeşt]] AÇ Macarıstan – Azərbaycan 1:3 #11.04.2017 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] AÇSO Azərbaycan - Macarıstan 6:1 === Klublar === #08.09.2012 [[Dyor]], [[Macarıstan]] UK Dyor Eto – Araz Naxçıvan 5:5 #22.11.2013 [[Almada]], [[Portuqaliya]] UK(e.r.) Dyor Eto – Araz Naxçıvan 0:5 == Çimərlik futbolu == === A milli === #16.06.2013 [[Terracina]], [[İtaliya]] [[Avroliqa 2013]] Macarıstan – Azərbaycan 4:4 p- 1:0 #31.08.2014 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] [[Avropa Kuboku|AK]] Azərbaycan – Macarıstan 3:3 p- 1:2 #12.09.2014 [[Jesolo]] DÇSO Macarıstan – Azərbaycan 3:4 #15.01.2015 [[Dubay]] YO Macarıstan – Azərbaycan 2:5 #17.01.2015 [[Dubay]] YO Macarıstan – Azərbaycan 1:3 #28.06.2015 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] [[2015 Avropa Oyunları|AO]] Azərbaycan – Macarıstan 2-3 #23.08.2015 [[Pyarnu]], [[Estoniya]] AL Azərbaycan – Macarıstan 2:4 #14.08.2016 [[Şiofok]], [[Macarıstan]] AÇSO Macarıstan – Azərbaycan 0:3 #28.08.2016 [[Kataniya]], [[İtaliya]] AÇSO Macarıstan – Azərbaycan 5:5 pen. 3:4 #04.09.2016 [[Ezolo]], [[İtaliya]] DÇSO Macarıstan – Azərbaycan 3:7 #06.04.2018 [[Haykou]], [[Çin Xalq Respublikası|Çin]] [[2018 CFA Belt and Road International Beach Soccer Cup|BT]] Azərbaycan – Macarıstan 7:3 #23.07.2019 [[Moskva]], [[Rusiya]] DÇSO, Azərbaycan – Macarıstan 3:3 (pen. 2:1) {{Azərbaycanın futbol matçlarının siyahıları}} [[Kateqoriya:Azərbaycan–Macarıstan münasibətləri|futbol matçları]] [[Kateqoriya:Azərbaycanın futbol matçları|Macarıstan]] [[Kateqoriya:Macarıstanın futbol matçları|Azərbaycan]] snh5iy7slxxwoffontyaeedi9t0ocjv 0 111337 8985234 8954546 2026-07-01T13:40:43Z ~2026-33422-01 347127 /* Kişilər */ 8985234 wikitext text/x-wiki '''Azərbaycan-Litva futbol matçlarının siyahısı''' — Azərbaycan və Litvanın kişi və qadın futbol komandaları arasında keçirilmiş oyunlar. == Kişilər == === Əsas milli komanda === #26.06.1998 [[Vilyandi]] BT Litva – Azərbaycan 1:2 #26.03.2008 [[Vilnüs]] YO Litva – Azərbaycan 1:0 #25.03.2019 [[Bakı]] YO Azərbaycan – Litva 0:0 #27.09.2026 [[Vilnüs]] UEFA ML Litva – Azərbaycan -:- #04.10.2026 [[Gəncə]] UEFA ML Azərbaycan – Litva -:- === U-21 === === U-19 === #08.01.2012 [[Sankt-Peterburq]] [[Valentin Qranatkin kuboku|BT]] Litva – Azərbaycan 1:1 pen. 6:5 #05.01.2013 [[Sankt-Peterburq]] [[Valentin Qranatkin kuboku|BT]] Litva – Azərbaycan 2:3 #09.10.2016 [[Vilnüs]], [[Litva]] AÇSO Litva – Azərbaycan 0:2 #25.03.2026 [[Vilnüs]], [[Litva]] AÇSO Litva – Azərbaycan 4:0 === U-17 === #10.05.2011 [[Kişinyov]] [[FA of Moldova Cup|BT]] Litva – Azərbaycan 1:2 #21.08.2012 [[Palanqa]] BT Litva – Azərbaycan 0:2 #13.05.2013 [[Astana]] [[Prezident Kuboku|BT]] Litva – Azərbaycan 2:1 #23.08.2013 [[Palanqa]] BT Litva – Azərbaycan 1:0 #09.01.2017 [[Sankt-Peterburq]] [[Valentin Qranatkin kuboku|BT]] Litva – Azərbaycan 2:1 #30.08.2019 [[Kiyev]], [[Ukrayna]] [[Viktor Bannikov Memorialı|BT]] Litva – Azərbaycan 1:3 #27.03.2026 [[Plovdiv]], [[Bolqarıstan]] AÇSO Litva – Azərbaycan 0:0 === Klublar === #18.06.2012 [[Palanqa]] YO Kretinqa - Azərbaycan (U-19) 0:3 #25.10.2025 [[Antalya]], [[Türkiyə]] [[Antalya Friendship Cup|BT]] Sabah (U-12) - Margiris (U-12) 1:0 == Qadınlar == === Əsas milli komanda === #04.04.2025 [[Vilnüs]], [[Litva]] [[Millətlər Liqası|BT]] Litva - Azərbaycan 0:2 #30.05.2025 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], [[Millətlər Liqası|BT]] Azərbaycan - Litva 0:5 === U-21 === === U-19 === #21.08.2015 [[Riqa]], [[Latviya]] [[Baltic Cup 2015|BT]] Litva – Azərbaycan 0:1 #17.11.2026 AÇSO Litva - Azərbaycan -:- === U-17 === #12.05.2013 [[Litva]] BT Litva – Azərbaycan 1:0 === Klublar === == Futzal == === Əsas milli komanda === === Klublar === #03.10.2018 [[Luçenets]], [[Slovakiya]] UEFA ÇL Araz – Vytis 0:1 == Çimərlik futbolu == === Əsas milli komanda === #08.07.2023 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] DÇSO Azərbaycan – Litva 3:2 # 23.05.2025 [[El Puerto de Santa Mariya]], [[İspaniya]] AÇSO Azərbaycan – Litva 3:4 # 12.09.2025 [[Viarecco]], [[İtaliya]] Avroliqa Litva – Azərbaycan 2:1 {{Azərbaycanın futbol matçlarının siyahıları}} [[Kateqoriya:Azərbaycan–Litva münasibətləri|futbol matçları]] [[Kateqoriya:Azərbaycanın futbol matçları|Litva]] [[Kateqoriya:Litvanın futbol matçları|Azərbaycan]] eadbzmunkyf5vm5h7utjwhzt3467hag 0 111410 8985201 8984597 2026-07-01T12:46:16Z ~2026-33422-01 347127 /* Kişilər */ 8985201 wikitext text/x-wiki '''Azərbaycan-Ukrayna futbol matçlarının siyahısı''' — Azərbaycan və Ukraynanın kişi və qadın futbol komandaları arasında keçirilmiş oyunlar. == Kişilər == === Əsas milli komanda === #28.02.2006 [[Bakı]] YO Azərbaycan – Ukrayna 0:0 #15.05.2006 [[Kiyev]] YO Ukrayna – Azərbaycan 6:0 #09.09.2025 [[Bakı]] DÇSO Azərbaycan – Ukrayna 1:1 #13.10.2025 [[Krakov]], DÇSO Ukrayna – Azərbaycan 2:1 === U-21 === #22.01.2016 [[Antalya]], [[Türkiyə]] [[Antalya Cup|BT]] Azərbaycan – Ukrayna 2:1 #15.11.2018 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan – Ukrayna (U-20) 0:1 #19.11.2019 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan – Ukrayna 1:1 #26.05.2021 [[Kiyev]], [[Ukrayna]] [[Valeriy Lobanovskiy Turniri|BT]] Ukrayna – Azərbaycan 0:1 #21.11.2023 [[Mursiya]], [[İspaniya]] AÇSO Ukrayna – Azərbaycan 1:0 #26.03.2024 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] AÇSO Azərbaycan – Ukrayna 0:3 === U-19 === #26.10.2007 [[Orxey]], [[Moldova]] AÇSO Ukrayna – Azərbaycan 3:0 #04.01.2010 [[Sankt-Peterburq]] [[Valentin Qranatkin kuboku|BT]] Ukrayna – Azərbaycan 1:1 #03.01.2011 [[Sankt-Peterburq]] [[Valentin Qranatkin kuboku|BT]] Ukrayna – Azərbaycan 1:1 #09.01.2013 [[Sankt-Peterburq]] [[Valentin Qranatkin kuboku|BT]] Ukrayna – Azərbaycan 2:0 #04.03.2014 [[Litva]] [[Federasiya kuboku|BT]] Ukrayna – Azərbaycan 3:1 #10.11.2015 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] AÇSO Azərbaycan – Ukrayna 0:4 === U-17 === #30.10.2011 [[Poreç]], [[Xorvatiya]] AÇSO Ukrayna – Azərbaycan 0:0<ref>[http://qafqazinfo.az/G%C6%8FNCL%C6%8FRD%C6%8FN_IBAR%C6%8FT_MILLI_KOMANDAMIZ_I%C5%9EI_BITIRDI-6576-xeber.html Gənclərdən ibarət milli komandamız işi bitirdi.] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111031183343/http://qafqazinfo.az/G%C6%8FNCL%C6%8FRD%C6%8FN_IBAR%C6%8FT_MILLI_KOMANDAMIZ_I%C5%9EI_BITIRDI-6576-xeber.html |date=2011-10-31 }} {{ref-az}}</ref> #23.01.2014 [[Türkiyə]], [[Egey Dənizi Kuboku|BT]] Azərbaycan - Ukrayna 1:2 #01.03.2016 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan – Ukrayna 0:2 #03.03.2016 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan – Ukrayna 0:1 #13.10.2017 [[Qorna-Oryaxovitsa]], [[Bolqarıstan]] AÇSO Ukrayna - Azərbaycan 6:1 #18.09.2018 [[Kiyev]], [[Azərbaycan]] YO Ukrayna - Azərbaycan 7:0 #20.09.2018 [[Kiyev]], [[Azərbaycan]] YO Ukrayna - Azərbaycan 3:0 #27.08.2019 [[Kiyev]], [[Ukrayna]] [[Viktor Bannikov Memorialı|BT]] Ukrayna – Azərbaycan 4:2 #24.10.2022 [[Zenitsa]] AÇSO Azərbaycan – Ukrayna 2:5 === Klublar === #26.01.2011 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Neftçi – Arsenal 2:1 #26.01.2011 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Bakı – Metallurq Zaporojye 0:0 #21.06.2011 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Neftçi – Metallurq Zaporojye 3:0 #17.01.2012 [[Sankt Peterburq]], [[Rusiya]] [[Dəri top|BT]] OÜM № 23 Lvov (U-14) - Neftçi (U-14) 1:1 pen. 3:4 #29.01.2012 [[Antalya]], [[Türkiyə]], BT, Metallist – Neftçi 3:1 #29.01.2012 [[Antalya]], [[Türkiyə]], BT, Arsenal – Bakı 2:1 #25.01.2013 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qəbələ – Volın 2:1 #25.01.2013 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, İnter – Metallurq Zaparojye 0:0 #27.01.2013 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qəbələ – Metallurq 1:1 #03.07.2013 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qəbələ – Metallurq Zaparojye 1:1 #19.01.2014 [[Marbelya]], [[İspaniya]], YO, Dnepr – Bakı 0:0 #24.01.2014 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Neftçi – Metallurq Zaporojye 0:0 #24.01.2014 [[Marbelya]], [[İspaniya]], YO, Dinamo Kiyev – Bakı 1:1 #03.07.2014 [[Avstriya]], YO, Dinamo Kiyev – Neftçi 2:2 #13.07.2014 [[Sloveniya]], YO, Xəzər Lənkəran – Karpatı 2:1 #23.06.2014 [[Xoxfilsen]], [[Avstriya]], YO, Qarabağ – Şaxtyor Donetsk 0:2 #03.07.2014 [[Yenbax]], [[Avstriya]], YO, Dinamo Kiyev – Neftçi 2:2 #17.01.2015 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Xəzər Lənkəran - Metallurq Zaporojye 1:2 #17.01.2015 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qəbələ - Vorskla 2:1 #20.01.2015 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, İnter Bakı - Metallist 1:1 #19.01.2015 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Neftçi - Volın 4:3 #24.01.2015 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Simurq - Volın 2:0 #24.02.2015 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Azərbaycan - Şaxtyor 1:2 #27.06.2015 [[Avstriya]], YO Neftçi – Şaxtyor 0:1 #23.10.2014 [[Kiyev]] [[UEFA Avropa Liqası|UEFA AL QM]] Dnepr - Qarabağ 0:1 #06.11.2014 [[Bakı]] [[UEFA Avropa Liqası|UEFA AL QM]] Qarabağ – Dnepr 1:2 #06.09.2015 [[Odessa]] YO Çernomorets – Qəbələ 0:2 #24.01.2016 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qəbələ - Dnepr 0:1 #28.02.2016 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], YO, Neftçi-2 - Ukrayna (U-17) 1:5 #19.01.2017 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Şəmkir - Dnepr 0:2 #04.07.2017 [[Şvats]], [[Avstriya]], YO, Dinamo Kiyev - Qəbələ 2:1 #23.01.2018 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Səbail - Çernomorets 0:0 #25.01.2018 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qarabağ - Mariupol 2:3 #29.01.2018 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Şamaxı - Karpatı 1:2 #04.07.2018 [[Avstriya]], YO, Qarabağ - Dinamo Kiyev 0:1 #02.10.2018 [[Lvov]], [[Ukrayna]] [[UEFA Regionlar Kuboku|UEFA RK]] Lvov Region – Uğur 4:0 #25.10.2018 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] [[UEFA Avropa Liqası|UEFA AL]] Qarabağ – Vorskla 0:1 #08.11.2018 [[Poltava]], [[Ukrayna]] [[UEFA Avropa Liqası|UEFA AL]] Vorskla – Qarabağ 0:1 #21.01.2019 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Səbail – Desna 2:1 #26.01.2019 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Qarabağ - Şaxtyor 1:3 #30.06.2019 [[Topuk]], [[Türkiyə]] YO Neftçi - Vorskla 2:3 #07.07.2019 [[Bolu]], [[Türkiyə]] YO Qəbələ - Mariupol 2:1 #11.07.2019 [[Bolu]], [[Türkiyə]] YO Qəbələ - Vorskla 1:3 #18.01.2020 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Səbail - Olimpiya Donetsk 1:3 #20.01.2020 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Neftçi - Dinamo Kiyev 1:2 #24.01.2020 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Neftçi - Desna 1:2 #20.01.2022 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Sabah - Zarya 1:1 #14.01.2024 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Sabah - Vorskla 0:3 #13.07.2024 [[Brejitse]], [[Sloveniya]] YO Krivbass – Sabah 2:2 #17.07.2024 [[Brejitse]], [[Sloveniya]] YO Rux – Sabah 1:2 #07.07.2025 [[Avstriya]] YO Qarabağ - Metallist 1925 4:5 #16.01.2026 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Zirə - Aleksandriya 2:3 #01.07.2026 [[Tirol]], [[Avstriya]] YO Xarkiv - Qarabağ 6:2 #01.07.2026 [[Tirol]], [[Avstriya]] YO Polissya - Sabah -:- == Qadınlar == === Əsas milli komanda === === U-21 === === U-19 === #16.07.2013 [[Qəbələ]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan - Ukrayna 3:2 #18.07.2013 [[Qəbələ]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan - Ukrayna 2:2 #13.09.2014 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] AÇSO Azərbaycan - Ukrayna 0:1 #15.09.2016 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] AÇSO Azərbaycan – Ukrayna 1:2 #17.05.2017 [[Çimkənd]], [[Qazaxıstan]] [[UEFA İnkişaf turniri|BT]] Azərbaycan – Ukrayna 0:3 #25.10.2017 [[Tirana]], [[Albaniya]] AÇSO Azərbaycan – Ukrayna 2:0 #14.03.2018 [[Kiyev]], [[Ukrayna]] YO Ukrayna - Azərbaycan -:- #18.03.2018 [[Kiyev]], [[Ukrayna]] YO Ukrayna - Azərbaycan 1:1 === U-17 === #30.09.2011 AÇSO Ukrayna - Azərbaycan 3:0 #06.03.2018 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan - Ukrayna 1:0 #08.03.2018 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan - Ukrayna 2:0 #23.04.2023 [[Buxarest]], [[Rumıniya]] [[UEFA İnkişaf Turniri|BT]] Azərbaycan - Ukrayna 0:4 === Klublar === == Futzal == === A milli === #25.01.2010 [[Budapeşt]], [[Macarıstan]] AÇ Azərbaycan – Ukrayna 3-3, p.&nbsp;4-2 #08.02.2011 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], BT, Azərbaycan – Ukrayna 3-0 #18.12.2011 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], AÇSO, Azərbaycan – Ukrayna 4-2 #15.01.2012 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], BT, Azərbaycan – Ukrayna 2-3 #21.03.2015 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], AÇSO, Azərbaycan – Ukrayna 2-3 #18.12.2021 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], YO, Azərbaycan – Ukrayna 0:4 #19.12.2021 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], YO, Azərbaycan – Ukrayna 1:5 === Klublar === #12.10.2019 [[Halle]], [[Belçika]] ÇL Prodeksim-Herson - Araz-Naxçıvan 8:3 #28.10.2021 [[İvano-Frankovsk]], [[Ukrayna]] UEFA ÇL Uraqan - Araz-Naxçıvan 2:1 === Qadınlar === #04.11.2017 [[Portuqaliya]] [[2018 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunları|YO]] Azərbaycan (U-17) – Ukrayna (U-17) 2:2 == Çimərlik futbolu == === A milli === #24.06.2015 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] [[2015 Avropa Oyunları|AO]] Azərbaycan – Ukrayna 1:3 #21.06.2011 [[Kiyev]], [[Ukrayna]] YO Ukrayna – Azərbaycan 4:4 pen. 1:0 #27.08.2017 [[Varnemünde]], [[Almaniya]] [[Avroliqa|AL]] Azərbaycan – Ukrayna 3:4 #30.01.2018 [[Buşehr]], [[İran]] BT Ukrayna – Azərbaycan 4:3 #09.09.2018 [[Algero]], [[İtaliya]] AÇ Azərbaycan – Ukrayna 1:5 #16.04.2019 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan – Ukrayna 3:4 #18.04.2019 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan – Ukrayna 3:3 #09.05.2019 [[Salou]], [[İspaniya]], [[Ümumdünya Çimərlik Oyunları|BT]] Ukrayna – Azərbaycan 6:4 #18.06.2021 [[Nazare]], [[Portuqaliya]] DÇSO Ukrayna – Azərbaycan 3:3 (pen. 5:4) #30.08.2022 [[Kataniya]], [[İtaliya]] DÇO Ukrayna – Azərbaycan 5:4 #08.09.2022 [[Kalyari]], [[İtaliya]] AÇSO Ukrayna – Azərbaycan 2:1 #11.09.2022 [[Kalyari]], [[İtaliya]] AÇSO Ukrayna – Azərbaycan 6:2 #30.06.2023 [[Krakov]], [[Polşa]] [[2023 Avropa Oyunları|AO]], Ukrayna – Azərbaycan 6:7 == İstinadlar == <references/> {{Azərbaycanın futbol matçlarının siyahıları}} [[Kateqoriya:Azərbaycan–Ukrayna münasibətləri|futbol matçları]] [[Kateqoriya:Azərbaycanın futbol matçları|Ukrayna]] [[Kateqoriya:Ukraynanın futbol matçları|Azərbaycan]] 0dj1p04ut9n06tdysdwfytbj5cj5cvp 8985294 8985201 2026-07-01T15:25:46Z ~2026-33422-01 347127 /* Kişilər */ 8985294 wikitext text/x-wiki '''Azərbaycan-Ukrayna futbol matçlarının siyahısı''' — Azərbaycan və Ukraynanın kişi və qadın futbol komandaları arasında keçirilmiş oyunlar. == Kişilər == === Əsas milli komanda === #28.02.2006 [[Bakı]] YO Azərbaycan – Ukrayna 0:0 #15.05.2006 [[Kiyev]] YO Ukrayna – Azərbaycan 6:0 #09.09.2025 [[Bakı]] DÇSO Azərbaycan – Ukrayna 1:1 #13.10.2025 [[Krakov]], DÇSO Ukrayna – Azərbaycan 2:1 === U-21 === #22.01.2016 [[Antalya]], [[Türkiyə]] [[Antalya Cup|BT]] Azərbaycan – Ukrayna 2:1 #15.11.2018 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan – Ukrayna (U-20) 0:1 #19.11.2019 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan – Ukrayna 1:1 #26.05.2021 [[Kiyev]], [[Ukrayna]] [[Valeriy Lobanovskiy Turniri|BT]] Ukrayna – Azərbaycan 0:1 #21.11.2023 [[Mursiya]], [[İspaniya]] AÇSO Ukrayna – Azərbaycan 1:0 #26.03.2024 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] AÇSO Azərbaycan – Ukrayna 0:3 === U-19 === #26.10.2007 [[Orxey]], [[Moldova]] AÇSO Ukrayna – Azərbaycan 3:0 #04.01.2010 [[Sankt-Peterburq]] [[Valentin Qranatkin kuboku|BT]] Ukrayna – Azərbaycan 1:1 #03.01.2011 [[Sankt-Peterburq]] [[Valentin Qranatkin kuboku|BT]] Ukrayna – Azərbaycan 1:1 #09.01.2013 [[Sankt-Peterburq]] [[Valentin Qranatkin kuboku|BT]] Ukrayna – Azərbaycan 2:0 #04.03.2014 [[Litva]] [[Federasiya kuboku|BT]] Ukrayna – Azərbaycan 3:1 #10.11.2015 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] AÇSO Azərbaycan – Ukrayna 0:4 === U-17 === #30.10.2011 [[Poreç]], [[Xorvatiya]] AÇSO Ukrayna – Azərbaycan 0:0<ref>[http://qafqazinfo.az/G%C6%8FNCL%C6%8FRD%C6%8FN_IBAR%C6%8FT_MILLI_KOMANDAMIZ_I%C5%9EI_BITIRDI-6576-xeber.html Gənclərdən ibarət milli komandamız işi bitirdi.] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111031183343/http://qafqazinfo.az/G%C6%8FNCL%C6%8FRD%C6%8FN_IBAR%C6%8FT_MILLI_KOMANDAMIZ_I%C5%9EI_BITIRDI-6576-xeber.html |date=2011-10-31 }} {{ref-az}}</ref> #23.01.2014 [[Türkiyə]], [[Egey Dənizi Kuboku|BT]] Azərbaycan - Ukrayna 1:2 #01.03.2016 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan – Ukrayna 0:2 #03.03.2016 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan – Ukrayna 0:1 #13.10.2017 [[Qorna-Oryaxovitsa]], [[Bolqarıstan]] AÇSO Ukrayna - Azərbaycan 6:1 #18.09.2018 [[Kiyev]], [[Azərbaycan]] YO Ukrayna - Azərbaycan 7:0 #20.09.2018 [[Kiyev]], [[Azərbaycan]] YO Ukrayna - Azərbaycan 3:0 #27.08.2019 [[Kiyev]], [[Ukrayna]] [[Viktor Bannikov Memorialı|BT]] Ukrayna – Azərbaycan 4:2 #24.10.2022 [[Zenitsa]] AÇSO Azərbaycan – Ukrayna 2:5 === Klublar === #26.01.2011 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Neftçi – Arsenal 2:1 #26.01.2011 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Bakı – Metallurq Zaporojye 0:0 #21.06.2011 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Neftçi – Metallurq Zaporojye 3:0 #17.01.2012 [[Sankt Peterburq]], [[Rusiya]] [[Dəri top|BT]] OÜM № 23 Lvov (U-14) - Neftçi (U-14) 1:1 pen. 3:4 #29.01.2012 [[Antalya]], [[Türkiyə]], BT, Metallist – Neftçi 3:1 #29.01.2012 [[Antalya]], [[Türkiyə]], BT, Arsenal – Bakı 2:1 #25.01.2013 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qəbələ – Volın 2:1 #25.01.2013 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, İnter – Metallurq Zaparojye 0:0 #27.01.2013 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qəbələ – Metallurq 1:1 #03.07.2013 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qəbələ – Metallurq Zaparojye 1:1 #19.01.2014 [[Marbelya]], [[İspaniya]], YO, Dnepr – Bakı 0:0 #24.01.2014 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Neftçi – Metallurq Zaporojye 0:0 #24.01.2014 [[Marbelya]], [[İspaniya]], YO, Dinamo Kiyev – Bakı 1:1 #03.07.2014 [[Avstriya]], YO, Dinamo Kiyev – Neftçi 2:2 #13.07.2014 [[Sloveniya]], YO, Xəzər Lənkəran – Karpatı 2:1 #23.06.2014 [[Xoxfilsen]], [[Avstriya]], YO, Qarabağ – Şaxtyor Donetsk 0:2 #03.07.2014 [[Yenbax]], [[Avstriya]], YO, Dinamo Kiyev – Neftçi 2:2 #17.01.2015 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Xəzər Lənkəran - Metallurq Zaporojye 1:2 #17.01.2015 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qəbələ - Vorskla 2:1 #20.01.2015 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, İnter Bakı - Metallist 1:1 #19.01.2015 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Neftçi - Volın 4:3 #24.01.2015 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Simurq - Volın 2:0 #24.02.2015 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Azərbaycan - Şaxtyor 1:2 #27.06.2015 [[Avstriya]], YO Neftçi – Şaxtyor 0:1 #23.10.2014 [[Kiyev]] [[UEFA Avropa Liqası|UEFA AL QM]] Dnepr - Qarabağ 0:1 #06.11.2014 [[Bakı]] [[UEFA Avropa Liqası|UEFA AL QM]] Qarabağ – Dnepr 1:2 #06.09.2015 [[Odessa]] YO Çernomorets – Qəbələ 0:2 #24.01.2016 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qəbələ - Dnepr 0:1 #28.02.2016 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], YO, Neftçi-2 - Ukrayna (U-17) 1:5 #19.01.2017 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Şəmkir - Dnepr 0:2 #04.07.2017 [[Şvats]], [[Avstriya]], YO, Dinamo Kiyev - Qəbələ 2:1 #23.01.2018 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Səbail - Çernomorets 0:0 #25.01.2018 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Qarabağ - Mariupol 2:3 #29.01.2018 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Şamaxı - Karpatı 1:2 #04.07.2018 [[Avstriya]], YO, Qarabağ - Dinamo Kiyev 0:1 #02.10.2018 [[Lvov]], [[Ukrayna]] [[UEFA Regionlar Kuboku|UEFA RK]] Lvov Region – Uğur 4:0 #25.10.2018 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] [[UEFA Avropa Liqası|UEFA AL]] Qarabağ – Vorskla 0:1 #08.11.2018 [[Poltava]], [[Ukrayna]] [[UEFA Avropa Liqası|UEFA AL]] Vorskla – Qarabağ 0:1 #21.01.2019 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Səbail – Desna 2:1 #26.01.2019 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Qarabağ - Şaxtyor 1:3 #30.06.2019 [[Topuk]], [[Türkiyə]] YO Neftçi - Vorskla 2:3 #07.07.2019 [[Bolu]], [[Türkiyə]] YO Qəbələ - Mariupol 2:1 #11.07.2019 [[Bolu]], [[Türkiyə]] YO Qəbələ - Vorskla 1:3 #18.01.2020 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Səbail - Olimpiya Donetsk 1:3 #20.01.2020 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Neftçi - Dinamo Kiyev 1:2 #24.01.2020 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Neftçi - Desna 1:2 #20.01.2022 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Sabah - Zarya 1:1 #14.01.2024 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Sabah - Vorskla 0:3 #13.07.2024 [[Brejitse]], [[Sloveniya]] YO Krivbass – Sabah 2:2 #17.07.2024 [[Brejitse]], [[Sloveniya]] YO Rux – Sabah 1:2 #07.07.2025 [[Avstriya]] YO Qarabağ - Metallist 1925 4:5 #16.01.2026 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Zirə - Aleksandriya 2:3 #01.07.2026 [[Tirol]], [[Avstriya]] YO Xarkiv - Qarabağ 6:2 #02.07.2026 [[Tirol]], [[Avstriya]] YO Polissya - Sabah -:- == Qadınlar == === Əsas milli komanda === === U-21 === === U-19 === #16.07.2013 [[Qəbələ]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan - Ukrayna 3:2 #18.07.2013 [[Qəbələ]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan - Ukrayna 2:2 #13.09.2014 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] AÇSO Azərbaycan - Ukrayna 0:1 #15.09.2016 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] AÇSO Azərbaycan – Ukrayna 1:2 #17.05.2017 [[Çimkənd]], [[Qazaxıstan]] [[UEFA İnkişaf turniri|BT]] Azərbaycan – Ukrayna 0:3 #25.10.2017 [[Tirana]], [[Albaniya]] AÇSO Azərbaycan – Ukrayna 2:0 #14.03.2018 [[Kiyev]], [[Ukrayna]] YO Ukrayna - Azərbaycan -:- #18.03.2018 [[Kiyev]], [[Ukrayna]] YO Ukrayna - Azərbaycan 1:1 === U-17 === #30.09.2011 AÇSO Ukrayna - Azərbaycan 3:0 #06.03.2018 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan - Ukrayna 1:0 #08.03.2018 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan - Ukrayna 2:0 #23.04.2023 [[Buxarest]], [[Rumıniya]] [[UEFA İnkişaf Turniri|BT]] Azərbaycan - Ukrayna 0:4 === Klublar === == Futzal == === A milli === #25.01.2010 [[Budapeşt]], [[Macarıstan]] AÇ Azərbaycan – Ukrayna 3-3, p.&nbsp;4-2 #08.02.2011 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], BT, Azərbaycan – Ukrayna 3-0 #18.12.2011 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], AÇSO, Azərbaycan – Ukrayna 4-2 #15.01.2012 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], BT, Azərbaycan – Ukrayna 2-3 #21.03.2015 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], AÇSO, Azərbaycan – Ukrayna 2-3 #18.12.2021 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], YO, Azərbaycan – Ukrayna 0:4 #19.12.2021 [[Bakı]], [[Azərbaycan]], YO, Azərbaycan – Ukrayna 1:5 === Klublar === #12.10.2019 [[Halle]], [[Belçika]] ÇL Prodeksim-Herson - Araz-Naxçıvan 8:3 #28.10.2021 [[İvano-Frankovsk]], [[Ukrayna]] UEFA ÇL Uraqan - Araz-Naxçıvan 2:1 === Qadınlar === #04.11.2017 [[Portuqaliya]] [[2018 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunları|YO]] Azərbaycan (U-17) – Ukrayna (U-17) 2:2 == Çimərlik futbolu == === A milli === #24.06.2015 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] [[2015 Avropa Oyunları|AO]] Azərbaycan – Ukrayna 1:3 #21.06.2011 [[Kiyev]], [[Ukrayna]] YO Ukrayna – Azərbaycan 4:4 pen. 1:0 #27.08.2017 [[Varnemünde]], [[Almaniya]] [[Avroliqa|AL]] Azərbaycan – Ukrayna 3:4 #30.01.2018 [[Buşehr]], [[İran]] BT Ukrayna – Azərbaycan 4:3 #09.09.2018 [[Algero]], [[İtaliya]] AÇ Azərbaycan – Ukrayna 1:5 #16.04.2019 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan – Ukrayna 3:4 #18.04.2019 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan – Ukrayna 3:3 #09.05.2019 [[Salou]], [[İspaniya]], [[Ümumdünya Çimərlik Oyunları|BT]] Ukrayna – Azərbaycan 6:4 #18.06.2021 [[Nazare]], [[Portuqaliya]] DÇSO Ukrayna – Azərbaycan 3:3 (pen. 5:4) #30.08.2022 [[Kataniya]], [[İtaliya]] DÇO Ukrayna – Azərbaycan 5:4 #08.09.2022 [[Kalyari]], [[İtaliya]] AÇSO Ukrayna – Azərbaycan 2:1 #11.09.2022 [[Kalyari]], [[İtaliya]] AÇSO Ukrayna – Azərbaycan 6:2 #30.06.2023 [[Krakov]], [[Polşa]] [[2023 Avropa Oyunları|AO]], Ukrayna – Azərbaycan 6:7 == İstinadlar == <references/> {{Azərbaycanın futbol matçlarının siyahıları}} [[Kateqoriya:Azərbaycan–Ukrayna münasibətləri|futbol matçları]] [[Kateqoriya:Azərbaycanın futbol matçları|Ukrayna]] [[Kateqoriya:Ukraynanın futbol matçları|Azərbaycan]] cbu791c896ogwlkhbvpibwu88urxsl6 0 111682 8985775 7218374 2026-07-02T10:23:26Z Qraf 242998 8985775 wikitext text/x-wiki {{İdmançı}} '''İrina Jukova''' ({{DVTY}}) — Ukraynalı karyerasını başa vurmuş voleybolçu. == Həyatı == 1974-cü il təvəllüdlü və 178 sm boyu olan İrina Jukova ölkəsinin yığmasının da şərəfini qoruyur. Ukraynalı voleybolçu Avropa kubokunda mübarizəyə ilk dəfə "Ximvolokno Çerkası"nin heyətində "ayaq basıb". O, daha sonra "Modena" (2001–2003), "Foppapedretti" (2003–2005), "Kruq Çerkası" (2006–2007) və "Zariçye-Odinçeva" (2007–2009) klublarının heyətində qitənin müxtəlif kubok yarışlarının iştirakçısı olub. 4 dəfə Çempionlar Liqasının "Dördlər finalı"nda qüvvəsini sınayan Jukova "Berqamo" və "Modena"nın heyətində Çempionlar Liqasının qızıl medalını qazanıb. Bundan əlavə, bir dəfə fəxri kürsünün ikinci pilləsinə yüksəlib və 1 dəfə dördüncü olub. O, həmçinin Rusiya, İtaliya və 5 qat Ukrayna çempionudur. 2010-cu ilin mayında [[Rabitə Bakı]] klubu ilə müqavilə bağlayıb<ref>{{Cite web |title=Çempionlar Liqasının qalibi Azərbaycanda oynayacaq |url=http://az.apa.az/xeber_Chempionlar_Liqasinin_qalibi_Azerbaycanda__187109.html |access-date=2010-05-13 |archive-date=2010-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100515174504/http://az.apa.az/xeber_Chempionlar_Liqasinin_qalibi_Azerbaycanda__187109.html |url-status=dead }}</ref>. == Xüsusiyyətləri == Boy : ''179 sm'' Çəki : ''69 kq'' Mövqe: ''Oyun qurucusu'' Nömrə: ''17'' == Oynadığı klublar == * Zareçye Odintsovo ([[Rusiya]]) * Berqamo ([[İtaliya]]) * Volley Modena ([[İtaliya]]) * Reqqio Kalabria ([[İtaliya]]) * Kruq Çerkazi ([[Ukrayna]]) == Nailiyyətləri == * Azərbaycan Çempionu ([[Rabitə Bakı]]) 2011–2012 * Azərbaycan Çempionu ([[Rabitə Bakı]]) 2010–2011 * Çempionlar Liqası gümüş medalı 2010–2011 * Çempionlar Liqası qızıl medalları 2000–2001, 2004–2005 * İtaliya Kuboku * 2 dəfə İtaliya Superkuboku * Çempionlar Liqasının ən yaxşı oyun qurucusu 2004–2005 * İtaliya Çempionu * Rusiya Çempionu * CEV Kuboku 2003–2004 == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Ukrayna voleybolçuları]] [[Kateqoriya:Rabitə Bakı VK oyunçuları]] rxdmulod8zv6gm6va3pnpzb0f7atfi6 0 116656 8985557 8557418 2026-07-02T01:55:28Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985557 wikitext text/x-wiki {{Aydınlaşdırma |mövzu = Beyləqan şəhəri |digər mövzu = Beyləqan rayonu |digər mövzu səhifəsi = Beyləqan rayonu }} {{Yaşayış məntəqəsi |status = Şəhər |göstərilən icmanın növü=Bələdiyyə |göstərilən icma=[[Beyləqan bələdiyyəsi]] |rayon = Beyləqan rayonu |region = Mil-Muğan iqtisadi rayonu |ölkə = Azərbaycan}} '''Beyləqan''' — [[Azərbaycan Respublikası|Azərbaycan Respublikasında]] şəhər<ref name=":62">{{Cite web |title=İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |url=http://www.azstat.org/tesnifat/cedeveller/arazi.jsp?parm=arazi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407100955/https://www.azstat.org/tesnifat/cedeveller/arazi.jsp?parm=arazi |archive-date=2023-04-07 |access-date= |website=www.azstat.org |lang=az }}</ref><ref name=":2222">{{Книга|ссылка=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf|заглавие=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|ответственный=Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.|год=2024|язык=az|место=BAKI|издательство=[[Dövlət Statistika Komitəsi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ]]|страницы=Səhifə 37|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |date=2024 |title=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI , 2024 |url=https://e-qanun.az/framework/57325 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516165949/https://e-qanun.az/framework/57325 |archive-date=2025-05-16 |access-date= |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |lang=az }}</ref>, [[Mil-Muğan iqtisadi rayonu|Mil–Muğan iqtisadi rayonunun]]<ref>{{Cite web |date=7 iyul 2021-ci il |title=Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI |url=https://e-qanun.az/framework/47788 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |access-date=2025-10-15 |archive-date=2024-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118095346/https://e-qanun.az/framework/47788 |url-status=live }}</ref> [[Beyləqan rayonu]]nun mərkəzi, rayonun Beyləqan şəhər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi<ref name=":62" /><ref name=":2222" /><ref name=":63" />. Şəhər [[Beyləqan bələdiyyəsi|Beyləqan bələdiyyəsinə]] aiddir<ref>{{Cite web |last= |date=7 dekabr 1999-cu il |title=Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU |url=https://e-qanun.az/framework/5230 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111164801/https://e-qanun.az/framework/5230 |archive-date=2012-01-11 |access-date= |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |language=az }}</ref><ref name=":22222">{{Книга|ссылка=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Belediyye_tes.pdf|заглавие=BƏLƏDİYYƏLƏRİN STATİSTİK ƏRAZİ TƏSNİFATI|ответственный=Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə, F.E.Qocayev və Ş.N.Qarayeva tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.|год=2025|язык=az|место=BAKI|издательство=[[Dövlət Statistika Komitəsi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ]]|страницы=Səhifə: 38|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref><ref name=":622">{{Cite web |title=Bələdiyyələrin statistik ərazi təsnifatı |url=https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/belediyye.jsp?parm=belediyye |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260424050750/https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/belediyye.jsp?parm=belediyye |archive-date=2026-04-24 |access-date= |website=[[Dövlət Statistika Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]] |lang=az }}</ref>. == Tarixi == {{Əsas|Örənqala (qədim şəhər)}} Beyləqanda aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində IX–XI əsrin əvvəllərində burada [[dəmirçilik]], misəritmə, [[dulusçuluq]] və [[zərgərlik]] sənətlərinin inkişafını göstərən materiallar aşkar edilmişdir. Beyləqan metallurqları təkcə silah, təsərrüfat və məişətdə işlənən məmulatlar yox, həm də əmək alətləri istehsal edirdilər. Bu dövrdə soyuq və isti döymə, tökmə, lehimləmə, məftilçəkmə, ştamplama, zərbetmə kimi texniki vasitələrdən istifadə olunurdu. IX–XI əsrlər dövrü erkən şirlik məmulatlarının meydana gəlməsi ilə səciyyələnir. Həmin məmulatın kütləvi istehsalı onların şəhər əhalisinin məişətində əhəmiyyətli yer tutduğunu göstərir. Bu dövrdə şirsiz və şirli keramikanın əsas növləri qazan, küp, səhəng, bardaq, kasa, dopu, boşqab, çıraq, duzqabı və s.idi. Çıraqlarda Bakıdan gətirilən neft yandırılırdı. Beyləqanda keramika istehsalı IX əsrdən geniş inkişafa başlayır və XII–XIII əsrin əvvəllərində yüksək səviyyəyə çatır.<ref name="Sara07">S. Aşurbəyli – Şirvanşahlar dövləti, Bakı, 2007</ref> IX–X əsrlərdə Beyləqanda keramika məmulatının bişirilməsi texnikası təkmilləşir, yüksək keyfiyyətli məişət və inşaat keramikası istehsal etməyə imkan verən iki yaruslu dulus kürələri meydana gəlir. Bu kürələr şəhərin kənarında, sənətkarlar məhəlləsində yerləşirdi. Beyləqanda bu dövrdə yandırıcı bomba kimi və müxtəlif mayelərin daşınmasında istifadə olunan çoxlu miqdarda sferokonuslar hazırlanırdı. Bədii tərtibatı ilə seçilən Beyləqan keramikası Azərbaycanın başqa şəhərlərinə də aparılırdı. IX–X əsrlərdə Beyləqanda kütləvi surətdə şüşə istehsal edilməsini çoxlu tapıntılar – şüşə qablar içərisində istehsal çıxdaşının, yaşıl, mavi, bənövşəyi, sarı, göy və qara rəngli şüşədən bəzək əşyalarının olması sübut edir. Beyləqan ustaları şüşəni dartıb uzatmaqla ondan halqalar, bilərziklər, xırdalamaqla muncuqlar, xüsusilə gözmuncuğu düzəldirdilər. Şüşə məmulatının əsas kütləsini məişət qabları – dərin kasalar, bardaqlar, qədəhlər, ətir şüşələri təşkil edirdi. Beyləqan sənətkarları orta əsr Azərbaycan şəhərləri üçün səciyyəvi olan bütün sənətlərlə – [[sümük]] və [[ağac]] üzərində bədii oyma, [[dabbaqlıq]], habelə toxuculuq, ipəkçilik və xalçaçılıqla məşğul olurdular. Beyləqanda tapılmış çoxlu sikkə (300-dən çox) və sikkə dəfinələri, əmtəə-pul münasibətlərinin və ticarətin göstəricisidir. Çoxu xəlifələrin, yaxud onların valilərinin adından kəsilən bu sikkələr "Arran" adlı sikkəxanada zərb edilirdi. Y.A.Paxomov həmin sikkəxananı Beyləqanda yerləşdirirdi. Fəlslər, əsasən, şəhərdaxili ticarətdə, dirhəmlər Beyləqandan, Şirvan və bütövlükdə [[Qafqaz]]dan çox-çox uzaqlarda da işlənirdi. Buradan IX əsrə aid əl-Bab (Dərbənd), əl-Bəsrə və Məaden Bəcuneys şəhərlərində zərb edilən və Beyləqanın ticarət əlaqələrindən xəbər verən sikkələr tapılmışdır. Artıq IX–XI əsrin əvvəllərində Beyləqan təkcə kustar istehsalı sahəsində deyil, eləcə də ticarət sahəsində feodal şəhəri kimi tam təşəkkül tapmışdı. Burada sənətkarlıq, bazar, əmtəə istehsalına çevrilirdi.<ref>Г.M.Axмeдoв. Cpeднeвeкoвый гopoд Бaйлaкaн. Бaкy, 1979 c.26–38</ref><ref>Пaxoмoв. Moнeты Aзepбaйджaнa, вып.I, c.41, 44–45</ref> "[[Əcaib əd-Dünya]]"da deyilir: {{sitatın əvvəli}}''"İslamın hökmdarı və padşahı, dünya və din yolunda müzəffər mərhum sultan Əbu Bəkrin zamanında xeyli abadlaşdırıldı; orada çoxlu qəsrlər, köşklər tikildi. Qədimdə bu şəhərdə su yox idi və bu səbəbdən adamlar, şəhərin əhalisi əzab-əziyyət çəkirdi; [[Araz]]dan ora bir neçə kanal çəkilmişdir. Nəql edirlər ki, şəhər onların (Əbu Bəkr və Özbək) xeyirxah əməllərindən parladı. Çoxlu evlər tikildi və əyanlar (bozargan) oraya köçdülər. Orada (şəhərdə) bol nemətlər və çoxlu bazar yerləri vardır. Oranın malları: gəzz-gəşide, yaxşı nar, üzüm, portağal (narənc); kəklik, qırqovul, balıq çoxdur. Yerli mallar, [[Şirvan]] və [[Dərbənd]] (malları) boldur. Oranın havası cənnət havasını xatırladır: nə soyuqdur, nə də isti. (Şəhər) şahların daimi yaşayış yeri idi"''.<ref>Aджaиб aд-дyнйa, c.199. Cвeдeния "Дикoвинoк миpa", c.201–202</ref>{{sitatın sonu}} Beyləqanda aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində şəhər təsərrüfatı iqtisadiyyatının və sənətkarlıq istehsalının yüksək səviyyəsini təsdiq edən xeyli materiallar əldə olunmuşdur. Şəhər sənətkarlığının bir çox sahələri – metalişləmə, ipəkçilik, xalçaçılıq, toxuculuq, dulusçuluq, zərgərlik, şüşə istehsalı, daşişləmə, ağacişləmə, dabbaqlıq və s. intensiv şəkildə inkişaf edirdi. XI–XIII əsrin əvvəllərində ölkənin başqa şəhər və vilayətlərinə də aparılan şirli saxsı qablar, kərpic və kaşı istehsalı xüsusilə vüsət almışdı. Şirli qablanrı n dekor texnikası son dərəcə yüksək səviyyəyə çatmışdı. Bu qabların valehedici koloriti istedadlı naxışçəkən rəssamların olduğunu göstərir. Zərgərlik sənəti də səviyyəcə ondan geri qalmırdı. [[Fayl:Hunter from Baylakan.jpg|thumb|250px|left|Beyləqanda arxeoloji qazıntılar zamanı aşkarlanmış bədii nimçə ([[Azərbaycan Tarix Muzeyi]])]] Beyləqan zərgərləri qızıl emalına da mürəkkəb texniki üsullar – məftilçəkmə, danə düzmə, cilalanmanın təkmilləşdirilməsi və s. tətbiq edirdilər. Beyləqan ustaları şüşə məmulatı istehsalında da böyük uğurlar qazanmışdılar. XII–XIII əsrlərdə Beyləqanda feodallar və əyanlar üçün böyük evlər (köşklər) tikmiş təcrübəli bənna-memarlar var idi. Arxeoloji materiallar və mənbələrin məlumatları əsasında XI əsrin sonu-XIII əsrin əvvəllərində Beyləqanda inkişaf etmiş otuzdan çox sənət və peşənin siyahısı tərtib olunmuşdur. Bunlar dəmirçilər, silahqayıranlar, misgərlər, zərgərlər, qalayçılar, daşyonanlar, bənnalar, rəngsazlar, ağacişləmə ustaları, əhəngçilər, kankanlar, dülgərlər, xarratlar, dulusçular, şüşə ustaları, toxucular, ipəkçilər, boyaqçılar, yunqırxanlar, daraqçılar, dərzilər, paltaryuyanlar, nəqqaşlar, dabbaqlar, çəkməçilər, pinəçilər, sərraclar, əttarlar, əczaçılar, çörəkçilər, baqqallar, qəssablar, dəlləklər, yağçalanlar, çaxırçılar, hamballar idi.<ref>Axмeдoв. Cpeднeкoвый ropoд Бaйлaкaн, c.52–65</ref> Monqolların Qafqaz ölkələrinə hücumlarında baş verən hadisələrin müasiri olan Yaqut Beyləqanın işğalı haqqında aşağıdakıları yazır: "Tatarlar h.617 (1220/l)-ci ildə şəhərə girdilər, əllərinə keçən adamların hamısını qırdılar, şəhəri talan etdilər, sonra isə yandırdılar. Lakin onlar çıxıb gedən kimi əhalinin qaçmış hissəsi yenidən şəhərə qayıtdı; bir azdan başqaları da onlara qoşuldu, belə ki, hazırda (yəni, 1227-ci ildə – S.A.) şəhər yenidən məskunlaşmışdır". Йaкyт Xaмaви, I, 797 İbn əl-Əsir, Zəkəriyyə Qəzvini və digər müəlliflər də h.618 (1221)-ci ilin ramazan ayında monqol istilaçılarının Beyləqanı tutaraq qarət etdiklərini, şəhərin evlərini, divar və darvazalarını, əhalisini qırdıqlarını, ''"…qılıncı sıyırıb nə cavanları, nə qocaları, nə də qadınları sağ buraxmadıqlarını"''<ref>İbn əl-Əsir, s.140</ref> xəbər verirlər. Zəkəriyyə əl-Qəzvini monqolların Beyləqanı mühasirəyə almasını belə təsvir edir: {{sitatın əvvəli}}''"Beyləqan [[Arran]] ölkəsində tanınmış böyük bir şəhərdir. Hündür divarları var. Onu Qubad şah saldırmışdır. Nəql edirlər ki, nə onun özündə, nə də həndəvərində bir dənə də olsun daş yoxdur. Beyləqana yaxınlaşan tatarlar şəhərin uca divarını görüb onu mancanaqla dağıtmaq istədilər, lakin bir dənə də daş tapa bilmədilər ki, mancanağa qoyub atsınlar. Bu zaman onlar uca çinarları gördülər, onları mişarla doğradılar, kötüklərini mancanağa qoyaraq divarlar dağılana qədər atdılar. [[Monqollar]] şəhəri talan edib, əhalisini qırdılar".''<ref>3aкapийa aл-Kaзвини, c.345</ref><ref>Д.З.Бyниятoв. Maтepиaлы, c.52.</ref>{{sitatın sonu}} 1227-ci ildə Beyləqana gələn [[Xarəzmşah]] [[Cəlaləddin Məngburni]] şəhəri elə dağıdılmış vəziyyətdə görür ki, onun yenidən məskunlaşdırılmasına ümid yox idi. Xarəzmşahın vəziri Şərəf əl-Mülkün şəhəri və onun monqollar tərəfindən dağıdılmış suvarma sistemini bərpa etmək üçün gördüyü işlərin Ən-Nəsəvi, s.175 nəticəsi müvəqqəti oldu. Beyləqan ərazisində aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində mənbələrin məlumatları təsdiq edilərək, dağıntılar və kütləvi yanğın izləri üzə çıxarıldı. Tapılan dəfn olunmamış insan skeletləri, şübhəsiz bəhs olunan hadisələrin qurbanlarındandır.<ref>Axмeдoв. Cpeднeвeкoвый гopoд Бaйлaкaн, c.85–86.</ref> Beyləqan monqollar tərəfindən ikinci dəfə 1235-ci ildə zəbt edilmişdi. Bundan sonra şəhər boşalmışdı. [[Həmdullah Qəzvini]] 1340-cı ildə Beyləqan haqqında aşağıdakıları yazır: {{sitatın əvvəli}}"''Beyləqan beşinci iqlimdə yerləşir. Onun uzunluq dairəsi 830321, en dairəsi isə 390551-dir. O, [[Sasanilər|Sasani]] hökmdarı Firuzun oğlu Qubad tərəfindən salınmışdır. Hal-hazırda (yəni, 1340-cı ildə) xarabalığa çevrilmişdir. Evlərin çoxu bişmiş kərpicdən tikilmişdi. İqlimi istidir. Burada dənli bitkilər – əla buğda, çəltik, pambıq becərilir".''<ref>Həmdullah Qəzvini. Nüzhət əl-Qülub, s.92.</ref> {{sitatın sonu}} Q. Əhmədovun qetd edirki, bu məlumat bilavasitə şəhərin özünə deyil, onun aqrar rayonuna aiddir.<ref>Axмeдoв. Cpeднeвeкoвый гopoд Бaйлaкaн, c.87</ref>. Həmdullah Qəzvininin məlumatına görə, Beyləqan 1340-cı ildə xarabalıq içində idi. Növbəti istilaçıların Beyləqanın keçmiş əzəmətini bərpa etmək üçün göstərdikləri bütün cəhdlər nəticəsiz qaldı və artıq XV əsrədək şəhər tamamilə boşalaraq süqut etdi və ''"ora yalnız həşəratların, bayquşların, ilan və əqrəblərin məskəninə çevrildi"''.<ref>Həmdullah Qezvini. Nüzhət əl-Qülub, s.92</ref><ref>Şərəf əd-Din Ə1i Yəzdi. Zəfər-namə, c.I, Tehran, s.37. </ref> [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan SSR-nin]] 1977-cü il üçün tərtib edilmiş inzibati ərazi bölgüsündə şəhər Jdanov adlanırdı və Jdanov rayonunun mərkəzi idi.<ref name=":32">{{Книга|ссылка=http://web2.anl.az:81/read/page.php?zoom=0&bibid=198233&pno=25|заглавие=Azərbaycan SSR İnzibati-ərazi bölgüsü|ответственный=Tərtib edənlər: Ç. H. İbrahimov və S. A. Melnikov. Redaksiya heyəti: A. M. İsayev, B. Ə. Budaqov, Q. Ə. Qeybullayev.|год=1979|язык=az|издание=DÖRDÜNCÜ NƏŞRİ|место=Bakı|издательство=Azərnəşr|страницы=Səhifə 46|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref> [[Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti|Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin]] 18 mart 1989-cu il tarixli fərmanı ilə, əhalinin arzusunu nəzərə alaraq, Jdanov şəhərinin Beyləqan şəhəri adlandırılmasını, Jdanv rayonunun Beyləqan rayonu adlandırılmasını qərara alınmışdı<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://archive.org/details/az-ssr-ali-sovetinin-mlumati-1989-n-5-6/page/n2/mode/1up|заглавие=41. Републиканын Жданов шәһәринин вә Жданов рајонунун Бејләган шәһәри вә Бејләган рајону адландырылмасы һаггында АЗӘРБАЈҸАН ССР АЛИ СОВЕТИ РӘЈАСӘТ ҺЕЈ'ӘТИНИН ФӘРМАНЫ. Бакы шәһәри, 18 март 1989-ҹу ил. № 1475—XI|год=1989|язык=az|место=БАКЫ|издание=Азәрбајҹан Совет Сосиалист Республикасы АЛИ СОВЕТИНИН МӘ'ЛУМАТЫ|издательство=АЗӘРБАЈҸАН ССР АЛИ СОВЕТИНИН НӘШРИ. «Коммунист» нәшријјаты|месяц=3|число=31|номер=5-6 (786-787)|страницы=Səhifələr: 3 (63)|issn=0206-4529}}</ref>. Bu fərman Azərbaycan SSR-nin 22 iyun 1989-cu il tarixli qanunu ilə təsdiqlənmişdi<ref name=":1">{{Статья|ссылка=https://archive.org/details/az-ssr-ali-sovetinin-mlumati-1989-n-11-12/page/n12/mode/1up|заглавие=98. «Републиканын Жданов шәһәринин вә Жданов рајонунун Бејләган шәһәри вә Бејләган рајону адландырылмасы һаггында» Азәрбајҹан ССР Али Совети Рәјасәт Һеј'әти Фәрманынын тәсдиг олунмасы вә Азәрбајҹан ССР Конститусијасынын (Әсас Ганунунун) 78-ҹи маддәсиндә дәјишиклик едилмәси барәсиндә АЗӘРБАЈҸАН СОВЕТ СОСИАЛИСТ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ГАНУНУ. Бакы шәһәри, 22 ијун 1989-ҹу ил. № 1569—XI|год=1989|язык=az|место=БАКЫ|издание=Азәрбајҹан Совет Сосиалист Республикасы АЛИ СОВЕТИНИН МӘ'ЛУМАТЫ|издательство=АЗӘРБАЈҸАН ССР АЛИ СОВЕТИНИН НӘШРИ. «Коммунист» нәшријјаты|месяц=6|число=30|номер=11-12 (792-793)|страницы=Səhifə 22 (174)|issn=0206-4529}}</ref>. 22 may 2007-ci il tarixli 345-IIIQ saylı [[Azərbaycan Respublikası|Azərbaycan Respublikasının]] Qanunu ilə [[Beyləqan rayonu|Beyləqan rayonunun]] Beyləqan şəhər inzibati ərazi dairəsi Beyləqan şəhər inzibati ərazi vahidi hesab edilmişdir.<ref>{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında 22 may 2007-ci il tarixli 345-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu |url=https://e-qanun.az/framework/13262 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926200227/https://e-qanun.az/framework/13262 |archive-date=26 September 2022 |access-date=26 September 2022}}</ref> Hal hazırda, Beyləqan şəhəri Beyləqan rayonunun mərkəzi, həmin rayonun Beyləqan şəhər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir<ref name=":62" /><ref name=":2222" /><ref name=":63" />. == Əhali == {{Wikidata/Population}} == Tarixi abidələri == {{Əsas|Örənqala şəhər xarabalığı}} == Şəkillər == <gallery mode="packed"> Ilham Aliyev arrived in Beylagan district for visit 01.jpg|Heydər Əliyev mərkəzi Beyləqan Bayraq Muzeyi.jpg|Bayraq muzeyi Beyleqan stadion.jpg|Beyləqan şəhər stadionu </gallery> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [https://qaynarinfo.az/az/emir-teymurun-qarabag-sevgisi-beyleqani-niye-berpa-etdirib Əmir Teymurun Qarabağ sevgisi: Beyləqanı niyə bərpa etdirib?] {{Xarici keçidlər}} {{Şablon:Beyləqan rayonunun bələdiyyələri}} {{Beyləqan rayonunun yaşayış məntəqələri}} {{Azərbaycan şəhərləri siyahısı}} {{Beyləqan rayonu-qaralama}} [[Kateqoriya:Beyləqan| ]] [[Kateqoriya:Beyləqan rayonunun şəhərləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycanın adı dəyişdirilmiş yaşayış məntəqələri]] 68sarbyxiwbsai2d9vnr68q7p3t7hu5 0 128977 8985567 8942868 2026-07-02T03:58:26Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985567 wikitext text/x-wiki {{Təşkilat}} '''Beynəlxalq Valyuta Fondu''' ({{Dil-en|International Monetary Fund}}) — [[beynəlxalq maliyyə təşkilatları]]ndan biri. Əsası [[1944]]-cü ildə [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-nin [[Hempşir ştatı]]nın [[Bretton-Vuds]] əyalətində [[BMT]]-nin valyuta konfransında qoyulan, valyuta-maliyyə sferasında beynəlxalq əməkdaşlığı təmin etmək, beynəlxalq ticarətin genişlənməsinə və tarazlı inkişafa şərait yaratmaq, bununla da üzv ölkələrin iqtisadi yüksəlişinə yardımçı olmaq, üzv ölkələrin valyuta stabilliyinə xidmət etmək, üzv ölkələrin tədiyyə balansındakı qeyri-tarzalıqları aradan qaldırmaq məqsədilə onlara kreditlər vermək, bununla da beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin qarşısını alan maneələri aradan qaldırmaq, beynəlxalq ticarət münasibətlərinə maneçilik törədən valyuta idxalı məhdudiyyətlərinin aradan qaldırılmasına kömək məqsədilə yaradılan beynəlxalq maliyyə inistitutu.<ref>{{cite web |url=http://banker.az/wiki/index.php/Beyn%C9%99lxalq_Valyuta_Fondu |title=Beynəlxalq Valyuta Fondu |access-date=2010-09-22 |archive-date=2010-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100917213907/http://banker.az/wiki/index.php/Beyn%C9%99lxalq_Valyuta_Fondu |url-status=dead }}</ref> == İdarəedicilər Şurası == BVF-nun ali rəhbər orqanı İdarəedicilər Şurasıdır. Bu şurada hər bir üzv ölkə idarəedici və onun müavini qismində təmsil olunur. Bunlar adətən maliyyə naziri və mərkəzi bankın sədrindən təyin olunur. Bundan sonrakı orqan İdarəedici Şuradır. Fondun idarəedici direktorlarının sayı 53-dür. BVF-da ən çox səsə malik ölkələr aşağıdakılardır: [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-17.78%, [[Almaniya]]-5.58%, [[Yaponiya]]-5.53%, [[Böyük Britaniya]]-4.48%, [[Fransa]]-4.98%, [[Səudiyyə Ərəbistanı]]-3.45%, [[İtaliya]]-3.09%, [[Rusiya]]-2.9%. Bu fond əsasən iki məqsədə xidmət edir: tədiyyə balansındakı qeyri-tarzlığı aradan qaldırmaq, büdcə xərclərinin kreditləşməsi başda olmaqla, ölkənin makroiqtisadi stabilliyinə yönəldilən tədbirlərin həyata keçirilməsi. Qeyd edək ki, üzv ölkələrin cəlb etdikləri kreditin həcmi kvotanın 25%-dən çox ola bilməz. Bundan yuxarı həcmdə kredit verilməsi isə BVF-nun direktorunun razılığından asılıdır və bir qayda olaraq bu elə həmin ölkənin ümumiqtisadi, eləcə də, maliyyə siyasətinin təhlili əsasında həyata keçirilir. Ümumiyyətlə BVF kredit müraciət əsasında və ölkənin iqtisadi durumunu qiymətləndirdikdən sonra verir. Üzv ölkələrin məqsədli lahiyyələri həyata keçirtmək üçün onların qarşısında bir sıra şərtlər qoyulmuşdur. Kredit vəsaitləri yalnız bu şərtlərin reallaşmasından sonra həyata keçirilir. Üzv ölkələrin qarşısında duran şərtlər aşağıdakılardır: beynəlxalq ticarət fəaliyyətində valyuta məhdudlaşdırılmalarına, hissə-hissə üzən valyuta sisteminin tətbiq edilməsinə, eləcə də möhtəkir xarakterli kapital hərəkətinə yol verməmək, dövrü olaraq ölkənin maliyyə və iqtisadi durumu haqqında fonda məlumat vermək, məqsədli devalvasiya siyasətinə zəruriyyət yarandıqda, devalvasiya dərəcəsini fonda bildirmək və s. Fonda üzv olan ölkələr üzərinə götürdükləri məsuliyyəti yerinə yetirmədikdə, bir sıra cəza tədbirlərinə məruz qalırlar. Belə ki, bu maliyyə qurumu həmin ölkələrə kredit verilişini dayandıra, hətta onları üzvlükdən uzaqlaşdıra bilər. Ümumiyyətlə tətbiq edilən cəzaların ağırlığı öhdəliklərdən yayınmanın səviyyəsindən asılıdır. == Azərbaycan-BVF münasibətləri == Azərbaycan BVF-yə 1992-ci ilin 18 sentyabr tarixində üzv olmuşdur. BVF-in kvotasında Azərbaycanın payı 391.7 milyon Xüsusi Borcalma Hüququdur (special drawing right – SDR). Kvota BVF-da səsvermə hüququnu, üzvlük haqqını və BVF-dən götürülə biləcək kreditin məbləğini müəyyən edir<ref>{{Cite web |url=https://mfa.gov.az/az/category/beynelxalq-teskilatlar/azerbaycan-beynelxalq-valyuta-fondu-bvf-munasibetleri |title=Azərbaycan - Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) münasibətləri |access-date=2026-06-03 |archive-date=2026-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603174555/https://mfa.gov.az/az/category/beynelxalq-teskilatlar/azerbaycan-beynelxalq-valyuta-fondu-bvf-munasibetleri |url-status=live }}</ref>. Azərbaycanı BVF-də rəhbər olaraq AR maliyyə naziri Samir Şərifov və alternativ rəhbər olaraq AR Mərkəzi Bankının İdarə Heyətinin sədri Elman Rüstəmov təmsil edir. BVF ölkə haqqında valyuta siyasətinin təhlilini aparmaq məqsədi ilə hər il Azərbaycana missiya təşkil edir. BVF tərəfindən Azərbaycanla bağlı aşağıdakı proqramlar həyata keçirilmişdir: * Yoxsulluğun azaldılması və iqtisadi inkişaf; * Struktur quruculuğunun artırılması; * Sistem dəyişikliyi; * Əlavə maliyyələşmə proqramları. == Həmçinin bax == * [[Dünya Bankı]] * [[Xüsusi Borcalma Hüququ]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Ticarət}} {{İqtisadiyyat mövzularda}} [[Kateqoriya:Fondlar]] [[Kateqoriya:Beynəlxalq maliyyə təşkilatları]] [[Kateqoriya:Qlobal siyasi təşkilatlar]] [[Kateqoriya:1944-cü ildə yaradılmış təşkilatlar]] [[Kateqoriya:1945-ci ildə iqtisadiyyat]] [[Kateqoriya:Vaşinqton təşkilatları]] sv1udt9oy5i155tinxi2abi49zyis2a 0 134082 8985630 8929316 2026-07-02T05:55:52Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985630 wikitext text/x-wiki {{Digər məna|Beşbarmaq (dəqiqləşdirmə)}} {{Dağ |Adı = Beşbarmaq dağı |Yerli adı = |Şəkil = Beşbarmaq dağı 2024-cü ildə.jpg |Şəklin izahı = ''Beşbarmaq dağı 2024-cü ildə'' |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 57|lat_sec = 30 |lon_dir = E|lon_deg = 49|lon_min = 13|lon_sec = 56 |CoordScale = |Ölkə = Azərbaycan |Rayon = [[Siyəzən]] |Dağ sistemi = Qafqaz |Dağ sistemi = Böyük Qafqaz |Dağ silsiləsi = Baş Qafqaz silsiləsi |Yer xəritəsi = Qafqaz |Yer xəritəsi 1 = Azərbaycan |Vikianbar = }} '''Beşbarmaq dağı''' və ya '''Baş Bərmək dağı''', həmçinin '''Xızırzində''' — erkən orta əsrlərdə [[Qafqaz Albaniyası]] dövrü Xors-Xurs qayası adlanan və Xorsvem kimi göstərilən Beşbarmaq tarixi Şeşpara ərazisinin başlanğıcı sayılır. Karbonat tərkibli breksiyalaşmış əhəngdaşlarından ([[dolomit]]lərdən) ibarət qaya parçası "[[səhra]] [[aysberq]]i"ni xatırladır və [[Bakı]]-[[Siyəzən]] avtomobil yolunun 95&nbsp;km-də ucalır. Beşbarmaq dağı dəniz səviyyəsindən 445 m yüksəklikdədir.<ref name="Əzəmətli Beşbarmaq dağı">[http://medeniyyet.az/site/?name=content&content=7230 Əzəmətli Beşbarmaq dağı]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> Dağın əmələ gəlməsində ilkin versiyalardan biri kimi tektonik hərəkətlərin təsirindən karbonat tərkibli süxurların sıxılması və nəticədə belə bir mənzərənin yaranması göstərilir. Qaya üzərində çoxlu sayda karst tipli boşluqlara, yuvacıqlara rast gəlmək mümkündür.<ref name="Əzəmətli Beşbarmaq dağı"/> Qayaya şərq və qərbdən baxarkən o, insan əlində olan barmaqları xatırladır və çox güman ki, elə buna görə də bu qayaya Beşbarmaq adı verilib. [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]] 2020-ci il iyunun 8-də “Beşbarmaq dağı” Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğunun yaradılması haqqında Sərəncam imzalayıb.<ref>{{Cite web |title=“Beşbarmaq dağı” Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu yaradılır |url=http://www.aztv.az/az/news/7503/besbarmaq-dagi-dovlet-tarix-medeniyyet-ve-tebiet-qorugu-yaradilir |access-date=2020-06-13 |archive-date=2020-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810110708/http://www.aztv.az/az/news/7503/besbarmaq-dagi-dovlet-tarix-medeniyyet-ve-tebiet-qorugu-yaradilir |url-status=live }}</ref> == Tarixi == Beşbarmaq dağı ərazisi arxeoloji baxımdan çoxqatlı tarixi inkişaf mərhələlərinə malikdir. “Beşbarmaq arxeoloji ekspedisiyası”nın rəhbəri, tarixçi-arxeoloq [[Səfər Aşurov|Səfər Aşurovun]] rəhbərliyi ilə aparılan tədqiqatlar zamanı Beşbarmaq qalasının ikinci terrasındakı qazıntılar bu ərazidə İlk Tunc dövrünə — Kür-Araz mədəniyyətinə aid mədəni təbəqənin mövcudluğunu təsdiq etmişdir. Qazıntılar nəticəsində orta əsr yazılı mənbələrində qeyd olunan karvansaranın yeri də müəyyən edilmişdir. Tikilinin plan-quruluş xüsusiyyətlərinin XVII əsr səyyahı [[Adam Oleari|Adam Olearinin]] təsvirləri ilə uyğunluq göstərməsi, həmçinin numizmatik materialların, qəlyan ucluqlarının və məhək daşının tapılması abidənin karvansara olduğunu təsdiqləyir. == [[Xıdır Zində piri]] == Bu qayanın digər adı isə Xıdır Zində piridir. Qeyri-adi görünüşü ətraf ərazilərdə yaşayanlar tərəfindən oranın ibadət olunan pirə çevrilməsinə səbəb olmuşdur. Pir Bakı-Siyəzən magistral yolundan 5&nbsp;km qərbdədir. Magistral yoldan pirə qədər olan torpaq yol yaz-payız fəslində palçıqlı, yayda tozlu, qışda isə sürüşkən olur və gediş-gəlişi çətinləşdirir. Ərazidə su qıtlığı müşahidə olunur, belə ki, qurbanlıq kəsilən yerdə debiti çox az olan cəmi bir bulaq var. Pir ətrafında tək-tək ağaclara rast gəlinir. Ziyarətçilər tərəfindən bu ağacların kölgəsində ocaq yandırıldığından onlar qurumaq təhlükəsi altındadır. == Turizm əhəmiyyəti == Beşbarmaq dağı dırmanma, velosiped sürmə kimi idman növləri baxımından həm təlim, həm də yarış ərazisi kimi istifadə oluna bilər. Bundan başqa ərazidə paraplan və paraşüt uçuşları həyata keçirmək mümkündür. Ərazi [[ornitoloji turizm]] çərçivəsində quş müşahidə məntəqəsi kimi də istifadə oluna bilər.<ref>[https://azerbaijan.travel/besbarmaq-dagini-ziyaret Beşbarmaq dağını ziyarət.] {{Wayback|url=https://azerbaijan.travel/besbarmaq-dagini-ziyaret |date=20260601214358 }} İstifadə tarixi: 2 may 2026.</ref> == Həmçinin bax == * * [[Beşbarmaq səddi]] == Mənbə == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Vikianbar kateqoriyası|Beşbarmaq}} * [http://www.photoline.ru/photo/1084275458 Beşbarmaq] * [http://azeri.ru/papers/azerizv_az/25815/ Xıdır Zində] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161004085335/http://azeri.ru/papers/azerizv_az/25815 |date=2016-10-04 }} * [http://br.az/index.php?newsid=339 "КАСПИЙСКИЕ ВОРОТА" НА ВЕЛИКОМ ШЕЛКОВОМ ПУТИ] * [http://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/culpan_zaripova_cetin_tatar_turk_halk_edebiyati_hidrellez_kultu.pdf] {{Azərbaycanın dağ və zirvələri}} [[Kateqoriya:Xızır]] [[Kateqoriya:Siyəzən rayonunun dağları]] [[Kateqoriya:Azərbaycanda dağ zirvələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan mifologiyası]] [[Kateqoriya:Zirvə hündürlüyü 1000 m-ə qədər]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Tarixdən əvvəlki dövrdə Azərbaycan abidələri]] 9a4453fi00em4er74ps8l6fa7b48vcg 0 135632 8985825 8984061 2026-07-02T11:27:45Z Philosopherazer 40686 8985825 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Kelsy Landin sculpting.jpg|250px|thumb|right]] '''Heykəltaraşlıq'''<ref>{{cite book | title = Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti | date = 2021 | publisher = Elm nəşriyyatı | isbn = 978-9952-523-37-9 | page = 255 | language = azərbaycanca | quote = heykəltaraşlıq }}</ref> — təsviri sənətin növlərindən biridir. Heykəltaraşlıqda insan və ya hər hansı təsvir obyekt həcmli formada yaradılır. == Növləri == Heykəltaraşlıq əsasən 2 növə ayrılır: * həcmli və ya dairəvi * relyef (barelyef, qorelyef). == Sahələri == Heykəltaraşlıq sənətinin ən qədim dövrlərdən bəri üç sahəsi məlumdur: * monumental * dekorativ * dəzgah heykəltaraşlığı. '''Monumental heykəltaraşlıq''' əsərləri əksər hallarda açıq havada, böyük şəhərlərin meydanlarında, bağlarda və bəzən isə ictimai binaların daxilində qoyulur. İri şəhərlərin meydanlarında mühüm tarixi hadisələrin, siyasi xadimlərin, sərkərdələrin, mütəfəkkirlərin, yazıçıların, xalqın rəğbətini və hörmətini qazanmış şəxsiyyətlərin şərəfinə möhtəşəm heykəltaraşlıq abidələri yüksəlir. Sərgilərdə nümayiş etdirilən 3 ölçülü heykəllər '''dəzgah heykəltaraşlığı''' nümunələri sayılır. == Azərbaycanın professional heykəltaraşlığı == Azərbaycanın professional heykəltaraşlığı XX əsrin əvvəlində formalaşaraq inkişaf etmişdir. Daha dəqiq, milli heykəltaraşlığımızın əsas inkişafı 1930–1940-cı illərə təsadüf edir. [[Cəlal Qaryağdı]] , [[Fuad Əbdürəhmanov]], Pyotr Sabsay, [[Mirəli Mirqasımov]] , [[Tokay Məmmədov]], [[Ömər Eldarov]]un adı ilə bağlı olmuşdur. Fuad Əbdüləhmanov hələ otuzuncu illərdə yaratdığı obrazlarda monumental formalara üstünlük verirdi. [[Firdovsi]]nin [[Şahnamə]] poemasındakı surətlərdən biri "Ox atan gənc" fiquru buna gözəl nümunə ola bilər. Fuad Əbdürəhmanovun "Nizami" abidəsi xüsusilə diqqət çəkəndir. Cəlal Qaryağdının yaradıcılığında "[[Xosrov və Şirin]]" poemasının motivləri əsasında "Fərhad dağı yarır" qorelyefini xüsusi qeyd etmək lazımdır.<ref>{{cite web | url = http://azgallery.az/az/content/31 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210923001328/http://azgallery.az/az/content/31 | archivedate = 2021-09-23 | title = Heykəltaraşlıq–Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyası | author = | date = | publisher = http://azgallery.az/ | accessdate = 2020-09-13 | language = az | url-status = live }}</ref> == Müasir dövrdə Azərbaycan heykəltaraşlığı == Müasir dövrdə Azərbaycan heykəltaraşlığı [[Ömər Eldarov]] ([[Hüseyn Cavidin heykəli (Bakı)|H. Cavid]], Bakı, 1993, tunc; Atatürk, Bakı, 2010, tunc), [[Tokay Məmmədov]] ([[Koroğlu heykəli (Bakı)|Koroğlu]], Bakı, 2012, tunc) kimi klassiklərlə yanaşı, [[Fuad Salayev]] ([[Rəşid Behbudovun heykəli (Bakı)|R. Behbudov]], Bakı, 2016, tunc), [[Fazil Nəcəfov]] ([[Qara Qarayevin heykəli (Bakı, 2014)|Q. Qarayev]], Bakı, 2014, qranit), [[Akif Əsgərov]] (akad. [[Yusif Məmmədəliyevin heykəli|Y. Məmmədəliyev]], Bakı, 1998, tunc), [[Natiq Əliyev (heykəltaraş)|Natiq Əliyev]] ([[Zivər bəy Əhmədbəyovun abidəsi|Zivər bəy Əhmədbəyov]], Bakı, 2011, tunc), Görüş Babayev (Dədə Qorqud, Bakı, 2013, tunc) və başqalarının yaradıcılığı ilə təmsil olunur. Müstəqillik dövründə paytaxt Bakı ilə yanaşı, bölgələrdə də yaddaqalan heykəllər qoyulmuşdu. [[Şərif Şərifov (heykəltaraş)|Şərif Şərifovun]] [[Gəncə]]də (Həyat ağacı, 2015, tunc), Elman Cəfərovun [[Naxçıvan]]da ([[Dədə Qorqudun heykəli (Naxçıvan)|Dədə Qorqud]], 1999, tunc) ucaltdığı monumental əsərləri maraqlı kompozisiya həlli ilə seçilir. Azərbaycanın bir çox heykəltaraşlarının ölkəmizin hüdudlarından kənarda da əsərləri ucaldılmışdı. Ömər Eldarovun (Ü. Hacıbəyli, Vyana, Avstriya, 2006, tunc, mərmər), [[Səlhab Məmmədov]] və [[Əli İbadullayev]]in ([[Nizami Gəncəvinin heykəli (Roma)|Nizami Gəncəvi]], [[Roma]], [[İtaliya]], 2012, tunc), İmran Mehdiyevin ([[Xurşidbanu Natəvanın heykəli (Vaterlo, 2016)|Xurşudbanu Natəvan]], Vaterloo, [[Belçika]], 2016, tunc) yaratdığı əsərlər məhz bu qəbildəndir. Müasir dövr Azərbaycan heykəltaraşlığı XX əsr heykəltaraşlıq ənənələrindən bəhrələnərək yeni formalar axtarışındadır<ref>{{cite web | url = http://intangible.az/front/az/aboutExample/1935?type=1 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20201021081156/http://intangible.az/front/az/aboutExample/1935?type=1 | archivedate = 2020-10-21 | title = Heykəltaraşlıq | author = | date = | publisher = http://intangible.az/ | accessdate = 2020-09-13 | language = az | url-status = dead }}</ref>. == Ədəbiyyat == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Heykəltaraşlıq sənəti fəlsəfi-estetik kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.350-354] == Həmçinin bax == * [[Azərbaycanda heykəltəraşlıq]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Heykəltaraşlıq| ]] [[Kateqoriya:Heykəllər]] [[Kateqoriya:İncəsənət terminləri]] [[Kateqoriya:Peşələr]] [[Kateqoriya:Bədii metodlar]] 5prewj1ivmfowysa8qemkd1at0d8zdu 0 145268 8985343 8984723 2026-07-01T16:33:41Z Qədir 136647 [[Xüsusi:Fərq/8985342]] əsasında 8985343 wikitext text/x-wiki {{Takson}} '''{{latb|Nicotiana}}''' ({{dil-la|Nicotiana}}) — {{lataz|Plantae|no}} aləminin {{lataz|Solanales|no}} dəstəsinin {{lataz|Solanaceae|no}} fəsiləsinə aid bitki cinsi. == Arealı == [[XVI əsr]]ə qədər tütün yalnız [[Şimali Amerika|Şimali]] və [[Cənubi Amerika]]da bitirdi. == Sinonimləri == === Heterotipik sinonimləri === {{siyahı sütunlarla|3| * {{sinl|Amphipleis|Raf.}} * {{sinl|Blenocoes|Raf.}} * {{sinl|Dittostigma|Phil.}} * {{sinl|Eucapnia|Raf.}} * {{sinl|Langsdorfia|Raf.}} * {{sinl|Lehmannia|Spreng.}} * {{sinl|Merinthe|Salisb.}} * {{sinl|Nicotia|Opiz}} * {{sinl|Nicotidendron|Griseb.}} * {{sinl|Perieteris|Raf.}} * {{sinl|Polydiclis|Miers}} * {{sinl|Sairanthus|G.Don}} * {{sinl|Siphaulax|Raf.}} * {{sinl|Tabacum|Gilib.}} * {{sinl|Tabacus|Moench}} * {{sinl|Waddingtonia|Phil.}} }} == Növləri == {{siyahı sütunlarla|3| * {{bt-azlat||Nicotiana acaulis|Speg.}} * {{bt-azlat||Nicotiana acuminata|(Graham) Hook.}} * {{bt-azlat||Nicotiana africana|Merxm.}} * {{bt-azlat||Nicotiana alata|Link & Otto}} * {{bt-azlat||Nicotiana ameghinoi|Speg.}} * {{bt-azlat||Nicotiana amplexicaulis|N.T.Burb.}} * {{bt-azlat||Nicotiana arentsii|Goodsp.}} * {{bt-azlat||Nicotiana attenuata|Torr. ex S.Watson}} * {{bt-azlat||Nicotiana azambujae|L.B.Sm. & Downs}} * {{bt-azlat||Nicotiana benavidesii|Goodsp.}} * {{bt-azlat||Nicotiana benthamiana|Domin}} * {{bt-azlat||Nicotiana bilybara|M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana bonariensis|Lehm.}} * {{bt-azlat||Nicotiana bungonia|M.W.Chase & Taseski}} * {{bt-azlat||Nicotiana burbidgeae|Symon}} * {{bt-azlat||Nicotiana candelabra|M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana cavicola|N.T.Burb.}} * {{bt-azlat||Nicotiana clarksonii|M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana clevelandii|A.Gray}} * {{bt-azlat||Nicotiana cordifolia|Phil.}} * {{bt-azlat||Nicotiana corymbosa|J.Rémy}} * {{bt-azlat||Nicotiana cutleri|D'Arcy}} * {{bt-azlat||Nicotiana erytheia|M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana excelsior|(J.M.Black) J.M.Black}} * {{bt-azlat||Nicotiana exigua|H.-M.Wheeler}} * {{bt-azlat||Nicotiana fatuhivensis|F.Br.}} * {{bt-azlat||Nicotiana faucicola|Conran & M.W.Chase}} * {{bt-azlat||Nicotiana forgetiana|Sander ex W.Watson}} * {{bt-azlat||Nicotiana forsteri|Roem. & Schult.}} * {{bt-azlat||Nicotiana fragrans|Hook.}} * {{bt-azlat||Nicotiana frigida|Phil.}} * {{bt-azlat||Nicotiana gandarela|Augsten & Stehmann}} * {{bt-azlat||Nicotiana gascoynica|M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana gibbosa|M.W.Chase, D.D.Andrew & J.J.Bruhl}} * {{bt-azlat||Nicotiana glauca|Graham}} * {{bt-azlat||Nicotiana glutinosa|L.}} * {{bt-azlat||Nicotiana goodspeedii|H.-M.Wheeler}} * {{bt-azlat||Nicotiana gossei|Domin}} * {{bt-azlat||Nicotiana hesperis|N.T.Burb.}} * {{bt-azlat||Nicotiana heterantha|Symon & Kenneally}} * {{bt-azlat||Nicotiana hoskingii|M.W.Chase, Palsson & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana ingulba|J.M.Black}} * {{bt-azlat||Nicotiana insecticida|M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana karara|M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana karijini|M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana kawakamii|Y.Ohashi}} * {{bt-azlat||Nicotiana knightiana|Goodsp.}} * {{bt-azlat||Nicotiana langsdorffii|Weinm.}} * {{bt-azlat||Nicotiana latifolia|M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana latzii|M.W.Chase, R.W.Jobson & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana linearis|Phil.}} * {{bt-azlat||Nicotiana longiflora|Cav.}} * {{bt-azlat||Nicotiana maritima|H.-M.Wheeler}} * {{bt-azlat||Nicotiana megalosiphon|Van Heurck & Müll.Arg.}} * {{bt-azlat||Nicotiana miersii|J.Rémy}} * {{bt-azlat||Nicotiana monoschizocarpa|(P.Horton) Symon & Lepschi}} * {{bt-azlat||Nicotiana murchisonica|M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana mutabilis|Stehmann & Semir}} * {{bt-azlat||Nicotiana noctiflora|Hook.}} * {{bt-azlat||Nicotiana notha|M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana nudicaulis|S.Watson}} * {{bt-azlat||Nicotiana obliqua|(N.T.Burb.) M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana obtusifolia|M.Martens & Galeotti}} * {{bt-azlat||Nicotiana occidentalis|H.-M.Wheeler}} * {{bt-azlat||Nicotiana olens|M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana otophora|Griseb.}} * {{bt-azlat||Nicotiana paa|Mart.Crov.}} * {{bt-azlat||Nicotiana palssoniae|M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana paniculata|L.}} * {{bt-azlat||Nicotiana pauciflora|J.Rémy}} * {{bt-azlat||Nicotiana paulineana|Newbigin & P.M.Waterh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana petunioides|(Griseb.) Millán}} * {{bt-azlat||Nicotiana pila|M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana plumbaginifolia|Viv.}} * {{bt-azlat||Nicotiana praecipitis|M.W.Chase & K.Durham}} * {{bt-azlat||Nicotiana quadrivalvis|Pursh}} * {{bt-azlat||Nicotiana raimondii|J.F.Macbr.}} * {{bt-azlat||Nicotiana repanda|Willd. ex Lehm.}} * {{bt-azlat||Nicotiana rosulata|(S.Moore) Domin}} * {{bt-azlat||Nicotiana rotundifolia|Lindl.}} * {{bt-azlat||Nicotiana rupestris|M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana rupicola|Santilli, De Schrevel, Lavandero & Dandois}} * {{bt-azlat|Tənbəki|Nicotiana rustica|L.}} * {{bt-azlat||Nicotiana salina|M.W.Chase, M.F.Fay & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana scopulorum|M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana sessilifolia|(P.Horton) M.W.Chase & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana setchellii|Goodsp.}} * {{bt-azlat||Nicotiana simulans|N.T.Burb.}} * {{bt-azlat||Nicotiana solanifolia|Walp.}} * {{bt-azlat||Nicotiana spegazzinii|Millán}} * {{bt-azlat||Nicotiana stenocarpa|H.-M.Wheeler}} * {{bt-azlat||Nicotiana stocktonii|Brandegee}} * {{bt-azlat||Nicotiana suaveolens|Lehm.}} * {{bt-azlat||Nicotiana sylvestris|Speg.}} * {{bt-azlat|Əsl tütün|Nicotiana tabacum|L.}} * {{bt-azlat||Nicotiana thyrsiflora|Goodsp.}} * {{bt-azlat||Nicotiana tomentosa|Ruiz & Pav.}} * {{bt-azlat||Nicotiana tomentosiformis|Goodsp.}} * {{bt-azlat||Nicotiana truncata|Symon}} * {{bt-azlat||Nicotiana umbratica|N.T.Burb.}} * {{bt-azlat||Nicotiana undulata|Ruiz & Pav.}} * {{bt-azlat||Nicotiana velutina|H.-M.Wheeler}} * {{bt-azlat||Nicotiana walpa|M.W.Chase, Dodsworth & Christenh.}} * {{bt-azlat||Nicotiana wigandioides|K.Koch & Fintelm.}} * {{bt-azlat||Nicotiana wuttkei|J.R.Clarkson & Symon}} * {{bt-azlat||Nicotiana yandinga|M.W.Chase & Christenh.}} }} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Həmçinin bax == {{Taksonbar}} [[Kateqoriya:Tütün| ]] [[Kateqoriya:Cənubi Amerika florası]] [[Kateqoriya:Şimali Amerika florası]] [[Kateqoriya:Dərman bitkiləri]] [[Kateqoriya:Ərəb dilində sözlər və ifadələr]] kca9o06vkjvjz2skobwi83koika6p7f 0 156941 8985766 7742275 2026-07-02T09:54:13Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1912-ci ilin bayraqları]] 8985766 wikitext text/x-wiki {{Bayraqlar | ad = Albaniya bayrağı | şəkil = Flag of Albania.svg | istifadə = 111010 | proporsiya = 5:7 | qəbul_edilib = [[7 aprel]] [[1992]] | simvollar = }} '''Albaniya bayrağı''' — Albaniyanın Dövlət bayrağı Albaniya Respublikasının dövlət bayrağı mərkəzində ikibaşlı qara qartal şəkli həkk olunmuş qırmızı düzbucaqlı zolaqdan ibarətdir. Bayrağın eninin uzunluğuna nisbəti 5:7-dir. Qırmızı rəng xarici işğalçılara qarşı uzun müddət mübarizə aparan alban vətənpərvərlərin tökülən qanının rəmzidir. Albaniyanın hazırkı dövlət bayrağı 1945-ci ildə rəsmi olaraq təsdiqlənib. Qırmızı zolaqlı ikibaşlı qara qartal şəkli 1443-cü ildə Albaniyanın müstəqilliyinin əsasını qoymuş Georgi Kastriotın bayrağında mövcud idi. O, Skanderberq adı ilə daha çox məşhurdur. Çox güman ki, bayraqdakı qartal şəkli onun tərəfindən seçilib. Bayraqda məhz qartal şəkli əbəs yerə öz əksini tapmayıb. Belə ki, albanlar ta qədim zamanlardan ölkələrini "şkiperi" adlandırırlar ki, bu da tərcümədə "qartallar ölkəsi" mənasını verir. Onlar özlərini qartalların nəslinin davamçıları hesab edirlər. {{Albaniya-qaralama}} {{Albaniya mövzularda}} {{Avropa mövzularda|bayrağı|Avropa bayraqları}} [[Kateqoriya:Ölkə bayraqları]] [[Kateqoriya:Heyvan təsviri olan bayraqlar]] [[Kateqoriya:7 apreldə yarananlar]] [[Kateqoriya:1992-ci ildə yarananlar]] [[Kateqoriya:1912-ci ilin bayraqları]] 1xblu3gkqj4aq5pnjih4ucyq6rzwovu 0 160549 8985184 8770719 2026-07-01T12:35:16Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985184 wikitext text/x-wiki '''Əbcəd hesabı''' ({{dil-fa|حساب جمل}}) – [[Türkiyə ədəbiyyatı|Türk]], [[Ərəb ədəbiyyatı|ərəb]] və [[Fars ədəbiyyatı|fars ədəbiyyatında]] bir hadisəni, bir işin tarixini bildirmək üçün işlənən və rəqəmləri hərflərdən ibarət olan hesabdır. == Haqqında == Biz orta əsrlərdə müsəlman səyyahların coğrafi kordinatları Əbcəd hesabı ilə verdiyinin şahidi oluruq. Məsələn: Hacı Zeynalabdin Şirvani özünün Riyaz əs-siyahət əsərində Səmərqənd, Konya, Qeysəriyyə və s. şəhərlərin coğrafi kordinatlarını verərkən Əbcəd hesabından istifadə etmişdir.<ref>{{Cite web |title=“Hacı Zeynalabdin Şirvaninin “Riyaz əs-Siyahət” Əsərində Əbcəd Hesabı” |url=https://doi.org/10.33864/2617-751X.2025.v8.i1.96-107 |access-date=2025-03-03 |archive-date=2020-05-03 |archive-url=https://metafizikajurnali.az/storage/images/site/files/Metafizika-29/Metafizika.Vol.8%2CNo.1%2CSerial.29%2Cpp.96-107.pdf |url-status=live }}</ref> Əbcəd hesabında [[Ərəb əlifbası]]nın hər hərfi konkret say bildirir; Məsələn, Əlifin (ا) qiyməti 1-dir, Nunun (ن) qiyməti 50-dir:<ref>{{Cite web |title=“Əbcəd Hesabı və Cəfr Elmi” |url=https://www.researchgate.net/publication/337146271_bcd_Hesabi_v_Cfr_Elmi |access-date=2020-07-27 |archive-date=2020-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728011408/https://www.researchgate.net/publication/337146271_bcd_Hesabi_v_Cfr_Elmi |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" right cellpadding=5 |- |Əlif ا|| 1||Ha ح|| 8||Sin س|| 60|| Tə ت|| 400 |- |Bə ب|| 2||Ta ط|| 9||`Ayn ع|| 70|| Sə ث|| 500 |- |Cim ج|| 3|| Yə ي|| 10||Fə ف|| 80|| Xa خ|| 600 |- |Dəl د|| 4||Kəf ك|| 20||Sad ص|| 90|| Zəl ذ|| 700 |- |Hə ه|| 5||Ləm ل|| 30||Qaf ق|| 100|| Dad ض || 800 |- |Vəv و|| 6||Mim م|| 40||Ra ر|| 200|| Za ظ|| 900 |- |Zə ز|| 7||Nun ن|| 50||Şin ش|| 300|| Ğayn غ|| 1000 |} == Mənbə == <references/> [[Kateqoriya:İslam]] [[Kateqoriya:Ədəbiyyat nəzəriyyəsi]] [[Kateqoriya:Rəqəmlər]] [[Kateqoriya:Okkultizm]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] 52uqxe3wyfr1ze35yzd8j5bu1tikim9 4 167887 8985793 4887357 2026-07-02T11:11:05Z HyBoxwood 349218 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 8985793 wikitext text/x-wiki [[Şəkil:Flag of the People's Republic of China.svg|right|200px]] <div style="text-align: center; color: #C00000; font-size: 32pt; line-height: 110%;margin-top:0.5em;">'''Çin ayı''' </div> <div style="text-align: center; font-size: 24pt; line-height: 110%;margin-bottom:0.5em;">中國 月 </div> {{TOC sağ}} == Müharibələr == * [[Çin vətəndaş müharibəsi]] — [[:en:Chinese Civil War]] === Militaristlər erası === * [[Çində militaristlər erası]] — [[:en:Warlord Era]] * [[18 mart hadisələri (1926)]] — [[:en:March 18 Massacre]] * [[1927-ci ildə Şanxayda hadisələr]] — [[:en:Shanghai massacre]] == Coğrafiya == [[Şəkil:China 100.78713E 35.63718N.jpg|border|right|300px|Çin]] * [[Çin əyalətləri]] — [[:en:Provinces of China]] * [[Quizhou]] — [[:en:Guizhou]] * [[Pinyao]] — [[:en:Pingyao County]] * [[Yanan dağlar]] — [[:en:Flaming Mountains]] * [[Baltoro Muztaq]] — [[:ru:Балторо Музтаг]], [[:en:Baltoro Muztagh]] * [[Uişan dağları]] — [[:zh:武夷山脉]] === UNESCO coğrafiya obyektləri === * [[Çində UNESCO Dünya irsləri siyahısı]] — [[:en:List of World Heritage Sites in China]] * [[Xuanlun]] — [[:en:Huanglong Scenic and Historic Interest Area]] * [[Tszyuçjayqou]] — [[:en:Jiuzhaigou]] * [[Pinyao]] — [[:en:Pingyao County]] * [[Luşan]] — [[:en:Mount Lu]] == Əhali == * [[Xuatsao]] — [[:en:Overseas Chinese]] === Din və fəlsəfi təlimlər === * [[Çində yəhudilik]] — [[:en:History of the Jews in China]] * [[Çin mifologiyası]] — [[:en:Chinese mythology]] == Şəxslər == * [[Li Ao]] (772-841-ci illər) — [[:ru:Ли Ао]] * [[Çjou Dunyi]] (1017-1073-cü illər) — [[:en:Zhou Dunyi]] * [[Çen Xao]] (1032-1085-ci illər) — * [[Çen İ]] (1033-1107-ci illər) — * [[Çjan Tszay]] (1020-1078-ci illər) — [[:en:Zhang Zai]] * [[Şao Yun]] (1011-1077-ci illər) — [[:en:Shao Yong]] * [[Tsyanlun]] (1735-1796-cı illər) — === Filosoflar === * [[Qun Szıçjen]] — [[:ru:Гун Цзычжэнь]] * [[Van Tao (jurnalist)]] — [[:ru:Ван Тао (журналист)]] * [[Lyan Şumin]] — [[:ru:Лян Шумин]] * [[Qu Syançen]] — [[:ru:Гу Сяньчэн]] * [[Syun Yue]] — [[:ru:Сюнь Юэ]] * [[Fan İçji]] — [[:ru:Фан Ичжи]] * [[Xu Şi]] — [[:ru:Ху Ши]] * [[Syuy Syubo]] — [[:ru:Цюй Цюбо]] * [[Çen Dusyu]] — [[:ru:Чэнь Дусю]] * [[Yu Jo]] — [[:ru:Ю Жо]] === Aktyorlar === * [[Karen Joy Morris]] — [[:en:Karen Mok]] * [[Çjan Tzinçu]] — [[:en:Zhang Jingchu]] * [[Ouyan Şafey]] — [[:ru:Оуян Шафэй]] * [[Fan Binbin]] — [[:ru:Фань Бинбин]] * [[Çjan Szıi]] — [[:ru:Чжан Цзыи]] * [[Yuy Nan]] — [[:ru:Юй Нань]] * [[Fen Syaoqan]] — [[:ru:Фэн Сяоган]] * [[Say Syuykun]] — [[:ru:Цай Сюйкунь]] * [[Lyon Kayan]] — [[:ru:Лён Каянь]] === Çin sülalələri === * [[:Kateqoriya:Çin sülalələri]] — [[:en:Category:Dynasties in Chinese history]] * [[Di Sin]] — [[:en:King Zhou of Shang]] * [[Kansi]] (1661-1722-ci illər) — [[:en:Kangxi Emperor]] * [[Aysinqioro Nurxatsi]] — [[:en:Nurhaci]] * [[]] — [[:en:Xianfeng Emperor]] * [[Quansüy]] — [[:en:Guangxu Emperor]] * [[Tzısi]] — [[:en:Empress Dowager Cixi]] * [[Suy Ven-di]] — [[:en:Emperor Wen of Sui]] * [[Tan-tzun]] — [[:en:Emperor Taizong of Tang]] * [[Ayurbaribada]] — [[:en:Ayurbarwada Buyantu Khan]] * [[Çju Yuançjan]] — [[:en:Hongwu Emperor]] * [[Çju Yuanven]] — [[:en:Jianwen Emperor]] * [[]] — [[:en:Yongle Emperor]] == Dövlət rəmzləri == [[Şəkil:中華人民共和國國徽.svg|thumb|[[Çin gerbi]]]] * [[Çin dövlət rəmzləri]] — [[:en:National symbols of China]] * [[Çin gerbi]] — [[:en:National Emblem of the People's Republic of China]] * [[Çin bayraqları]] — [[:ru:Флаги Китая]] == Mədəniyyət == * [[Çin musiqisi]] — [[:en:Music of China]] :* [[Nasi musiqisi]] — [[:ru:Музыка наси]] :* [[Çin zərb alətləri]] — [[:ru:Китайские ударные инструменты]] * [[Çin memarlıq üslubu]] — [[:en:Chinese architecture]] * [[Çin kinematoqrafı]] — [[:en:Cinema of China]] === Ümumdünya irsi === * [[Çində YUNESKO-nun Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı]] — [[:ru:Список объектов всемирного наследия ЮНЕСКО в Китае]] * [[Terrakota ordusu]] — [[:ru:Терракотовая армия]] * [[Şenyan Dunlini]] — [[:ru:Шэньянский Дунлин]] * [[Uyişan (dağlar)]] — [[:ru:Уишань (горы)]] * [[Santsinşan]] — [[:ru:Саньциншань]] === Adətlər === * [[Ağac günü]] — [[:ru:День посадки деревьев в Китае]] === Bayramlar === * [[ÇXR-in yaranması günü]] — [[:ru:День образования КНР]] * [[Ənənəvi çin bayramları]] — [[:ru:Традиционные китайские праздники]] * [[Qızıl həftə]] — [[:ru:Золотая неделя]] * [[Çin Respublikası bayramları]] — [[:ru:Праздники Китайской Республики]] * [[Makao bayramları]] — [[:ru:Праздники Макао]] * [[Honkonq bayramları]] — [[:ru:Праздники Гонконга]] == Abidələr == [[Şəkil:白城清真寺130451.jpg|thumb|Çində məscid]] * [[Leşanedə Buddanın abidəsi]] — [[:en:Leshan Giant Buddha]] * [[:Kateqoriya:Çin məscidləri]] — [[:en:Category:Mosques in China]], [[:ru:Категория:Мечети Китая]] == Mətbəx == * [[Hind küncüt yağı]] — [[:en:Sesame oil]] * [[Laqman]] — [[:en:Lamian]] * [[Pişmiş düyü]] — [[:en:Fried rice]] * [[Qaranquş yuvaları]] — [[:en:Edible bird's nest]] * [[Qurbağa ayaqları]] — [[:en:Frog legs]] [[Kateqoriya:Vikipediya:Mövzulu ay:Mövzulu ayın hazırlanması|Çin ayı]] nloy95lb0t3zk810kq2115uyf6r6pms 0 172268 8985345 8903436 2026-07-01T16:35:34Z Xəzərli 81347 8985345 wikitext text/x-wiki {{Ad}} '''Rafael''' — [[kişi]] [[ad]]ı. İbrani dilində "Allah sağaltdı" və "Allah şəfa verdi" kimi tərcümə olunur. {{adaşlar}} * [[Rafael Santi]] — məşhur İtalyan rəssamı. * [[Rafael Kalderon]] — Kosta-Rikanın prezidenti. * [[Rafael Mustafayev]] — tanınmış jurnalist. * [[Rafael Əmənzadə]] — Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, * [[Rafael Varan]] — Fransa futbolçusu. * [[Rafael Süleymanov]] * [[Rafael Qvaladze]] — Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimi (1985–1990). * [[Rəfail Oğuztürk Dağlı]] ;Digər * [[Rafael Urdaneta Universiteti]] — [[Venesuela]]nın [[Marakaybo]] şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. * [[Rafael de Nogales Mendez]] — == Həmçinin bax == * [[Rafail]] * [[Rəfail]] * [[Rəfael]] [[Kateqoriya:Kişi adları]] [[Kateqoriya:24 mart]] [[Kateqoriya:Şəxs adları]] q5eag4sbg33stf7kn8aj4amwxjsb718 0 177608 8985186 8897564 2026-07-01T12:35:24Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985186 wikitext text/x-wiki '''İşraqilik'''—[[Şəhabəddin Yəhya Sührəvərdi]] tərəfindən yaradılan fəlsəfi və [[Teosofiya|teosofik]] təlim. == Mahiyyəti == Müsəlman dünyasında fəlsəfənin nüfuzunu itirməsi və sönük sahəyə çevrilərək tarix səhnəsindən silinməsi faktı təhlil edilərkən əsas səbəb kimi Əbu Hamid əl-Qəzalinin islam fəlsəfəsi əleyhinə fundamental çıxışı göstərilir. Amma biz bunu təqlidi-emosional yanaşmanın meydana çıxardığı arqument hesab edirik. Düzdür, Qəzalinin fəlsəfəyə qarşı çıxmasından sonra müsəlman ziyalıları arasında bu elmlə məşğul olmaq öz aktuallığını itirmişdi. Lakin bəzi müəlliflərə görə, Qəzalinin tənqidlərindən sonra Şərqdə nüfuzunu itirən təlim rasional məşşailik fəlsəfəsi olmuşdur<ref>Corbin Henry. İslam felsefesi tarihi / Hüseyin Hateminin tərcüməsi ilə. Çap yeri və ili göstərilməyib, s. 355.</ref>. Bir tərəfdən, İbn Rüşdün ölümündən sonra məşşailik süqut etmiş, digər tərəfdən, yeni fəlsəfi təlim – işraqilik təşəkkül tapmışdı. İşraqilik “məşşailik və işraqilikdə dərya olan”<ref>Uludağ Süleyman. İslam düşüncesinin yapısı. İstanbul: “Dergah”, 1985, s. 235.</ref> “şeyx əl-məqtul” (öldürülmüş şeyx), “şeyx əş-şəhid” (şəhid şeyx)<ref>Ислам: Энциклопедический словарь /Отв. ред. С.М.Прозоров. М.: «Наука», 1991, s. 215.</ref>, “əl-feyləsuf əl-məqtul” (öldürülmüş filosof) (5, 6) və “şeyx əl-işraq”<ref>Toshihiko İzutsu. İşrakilik / İslamda bilgi ve felsefe: məqalələr toplusu / Mustafa Armağanın redaktorluğu ilə. “Şüle” yayınları, 1999, s. 83.</ref> ləqəbləri ilə tanınan Şihabəddin Əbülfütuh Yəhya ibn Həbəş Sührəvərdi (1154-1191) tərəfi ndən qurulmuşdu. İşraqilik bilikləri kəsbdə mistik təcrübə (zövq) və intuisiyaya (kəşf, həds) əsaslanan teosofi k təlim idi və rasional məşşailik fəlsəfəsinin antipodu sayılırdı<ref name=":0">İslam ansiklopedisi: 32 cilddə, İstanbul (Ankara): Türkiye Diyanet Vakfı, 1998-2009, c. XXIII, s. 435.</ref>. XII əsrdən sonra Şərqdə fəlsəfi düşüncəni təmsil edən işraqilik Şührəvərdinin, Şəmsəddin Şəhrəzurinin (vəfatı - 1288), İbn Kəmmunənin (1215- 1284), Qütbəddin Şirazinin (1236-1310), Nəsirəddin Tusinin (1201-1274), Cəlaləddin Dəvvaninin (1427- 1502), Məhəmməd Baqir Mir Damad (1551-1631) və Molla Sədranın (1571-1640) timsalında məşşailiyin süqutundan sonra da öz mövcudluğunu davam etdirmişdir<ref>Erdoğan İsmail. İşrakilikin islam felsefesi içerisindeki yeri ve kaynakları // Fırat Üniversitesi, İlahiyat fakültesi dergisi, 2003, № 8, s. 160.</ref>. == Metodları == İşraqiliyin islam metodoloji fikri tarixindəki yerini müəyyənləşdirmək üçün bu məktəbin nümayəndələrinin həqiqəti kəsb və biliyi hasil məqsədilə istifadə etdikləri metodları öyrənmək lazımdır. “Hikmət əl-işraq” (İşraq fəlsəfəsi) kitabının əvvəlində Sührəvərdi işraqiliyin məzmunu və digər fəlsəfi təlimlərlə əlaqəsi məsələsinə toxunur. Filosofa görə, “qədim hikmət”, yəni qədim dövrün fəlsəfəsində iki başlıca metoddan istifadə edilmişdir: a) isbatlama (istidlal) metodu (əl-hikmə əl-bəhsiyyə); b) mistik təcrübə və intuisiya metodu (əl-hikmə əz-zövqiyyə)<ref name=":0" />. Həqiqətə nail olmaq üçün bu iki metod bir-birini tamamlamalıdır. Çünki düşünmə və rasional idrak (müaqələ) vasitəsilə həqiqi biliyin – həqiqətin kəsbi mümkün deyildir; həqiqətə çatmada təcrübə (zövq) əsasdır<ref name=":1">Ülken Hilmi Ziya. İslam felsefesi: kaynakları ve tesirleri. İzmir: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1967, s. 192.</ref>. Şührəvərdi iddiasını onunla əsaslandırmağa çalışır ki, Aristoteldən başlayaraq rasional metoddan istifadə etmiş filosoflar bir-biri ilə ixtilafdadırlar. O, rasionalist məşşai filosofl ara xitabən deyirdi: “Sizin abstrakt mühakimə (nəzər) və idrak metodunuz şeylərin xüsusiyyətlərini sadalamağa yarayır. Amma cismin mahiyyətindən xəbəriniz yoxdur. Şeylərin mahiyyətinə nüfuz etmək üçün başqa yol tapmaq lazımdır”<ref name=":1" />. Sührəvərdinin kitablarında bu yol “irrasional intuisiya”dır (mükaşəfə)<ref name=":2">Ülken Hilmi Ziya. İslam felsefesi: kaynakları ve tesirleri. İzmir: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1967, s. 195.</ref>. Lakin Sührəvərdi bu 174 iki üsulu bir-birindən fərqləndirmir: intuisiya üsulu, rasional mühakimə və düşünmə (bəhs) üsulu ilə bir-birini tamamlamalıdır. Yəni, həqiqətə gedən yolda “əziyyət”i, “nəfsi tərbiyə” və “mistik təcrübə”ni təmsil edən “təəllüh” ilə rasional mühakiməni və düşünməni ifadə edən “bəhs” üsulları ortaqdır. Sührəvərdi bu iki üsuldan istifadə etməklə həqiqət axtarışına çıxanları üç qrupa bölür. Birincisi “təəllüh”ə dalıb “bəhs”ə əhəmiyyət verməyənlərdir ki, Sührəvərdi peyğəmbərlərin və sufi lərin çox hissəsini onlara aid edir. “Bəhs”ə əhəmiyyət verib “təəllüh”ü unudanlar isə ikinci qrupu təşkil edirlər. Sührəvərdiyə görə, Farabi və İbn Sina bu qrupa daxildir. Üçüncü qrup isə həm “təəllüh”, həm də “bəhs” yolunu tutanlardır ki, onların da sayı olduqca azdır. Sührəvərdi özünü bu qrupa aid edir<ref name=":0" />. Deməli, Sührəvərdiyə görə, həqiqətə nail olmaq üçün «təəllüh” və “bəhs” üsullarını vəhdətdə götürmək lazımdır. O belə şəxsləri “əl-həkim əl-mütəəllih” (teosofi st) adlandırır və iddia edir ki, Farabi və İbn Sinanın rasional “bəhs” metodu sağlam olsa da, teosofi stlər üçün kifayət deyildir. Elə isə əvvəlcə “kəşf” və “zövq” mərhələsindən keçmək lazımdır<ref name=":3">İslam ansiklopedisi: 32 cilddə, İstanbul (Ankara): Türkiye Diyanet Vakfı, 1998-2009, c. XXIII, s. 436.</ref>. Bu səbəbdən Sührəvərdi deyirdi: “İlahi Nuru sevənlər məşşailik fəlsəfəsini bilməklə yanaşı, bu kitabı da (“İşraq fəlsəfəsi”ni – M.E) oxusunlar. Onu oxumadan əvvəl qırx gün zahidanə həyat keçirmək, ət yeməmək, tərki-dünya olmaq və nəfsi tam şəkildə paklamaq lazımdır”<ref>Ülken Hilmi Ziya. İslam felsefesi: kaynakları ve tesirleri. İzmir: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1967, s. 194.</ref>. Maraqlıdır ki, Sührəvərdi məşşailərin rasional üsullarını qənaətbəxş hesab etmədiyi halda, onların ustadı Aristoteli müsəlman peripatetizmindən “qoparmağa” və onunla işraqi müddəaları əsaslandırmağa cəhd etmişdir. O iddia edirdi ki, Aristotelin fəlsəfi təlimi müsəlman peripatetiklərinin onun yaradıcılığına dair yazdıqları şərh-əsərlərdə təhrif olunub. Sührəvərdi deyirdi ki, uzun müddətdir düşüncələrini məşğul edən bilik probleminin həllini tapmağında Aristotelə borcludur: yuxusuna girən Aristotel ona tövsiyə etmişdir ki, problemi ətraf aləmdə deyil, subyektin iç aləmində, özəqayıtma ilə həll etmək mümkündür. Göründüyü kimi, Sührəvərdi öz iddialarını isbatlamaq üçün Aristotelin nüfuzundan istifadə etməyə çalışmışdır<ref name=":3" />. == İşraqilikdə kəşf == İşraqilik təlimində ağıl və düşünməyə verilən əhəmiyyət həmçinin “kəşf” üsulunun mötəbərliyini isbatlama cəhdlərində öz əksini tapmışdır. Məsələn, Sührəvərdiyə görə, rasional təfəkkür (müaqələ) təkcə “kəşf” üsulunu iqrar və öyrətmədə kara gəlir. O, bilikləri kəsbdə məhduddur, ikinci dərəcəlidir<ref name=":2" />. Mühüm olaraq qeyd edək ki, işraqilik fəlsəfəsinin “kəşf” anlayışı sufi likdəki eyniadlı anlayışdan fərqlənir. Habelə işraqi filosofl arının “həds” (intuisiya) üsulunu Platonun, yeniplatonçular və İbn Sinanın müraciət etdikləri eyniadlı məfh umdan fərqləndirmək lazımdır. Belə ki Sührəvərdi “kəşf” və ya “mükaşəfə” dedikdə “həqiqətin qəlbə “açılması”nı, “əqli həqiqətlərin birdən-birə, ilham yolu ilə dərki”ni və “yarıyuxulu vəziyyətdə ikən «örtüy»ün qalxaraq bəzi sirlərin aşkar olması”nı nəzərdə tuturdu. Lakin bu 176 “kəşf” bütövlükdə içə aid subyektiv proses olmayıb, əsasən xarici aləmlə, əşyalar dünyası ilə əlaqədardır. Bu səbəbdən “kəşf” əsasında təkcə “nəfsə aid” həqiqətləri deyil, həm də canlılara və fi ziki aləmə dair bəzi hadisə və əlaqələri öyrənmək mümkündür. Bu baxımdan işraqiliyin “kəşf”i ilə sufi liyin “vəcd” (daxilən cuşa gəlmək) və “səkr” (batini susalma, mənəvi sərxoşluq) hallarını özündə birləşdirən “kəşf”i ayrı-ayrı anlayışlardır. [[Platon]], yeniplatonçular və İbn Sina yaradıcılığında öyrənilən “həds” (intuisiya) isə rasional prosesdir və işraqi fəlsəfəsində təsis edilən «mənəvi» intuisiya məfh umunun antipodudur. Sonralar işraqilik fəlsəfəsinin Qərbdəki – Əndəlüsdəki əsas təmsilçisi İbn Tüfeyl (1106-1186) bu problemi hərtərəfl i şəkildə araşdıracaq, sufi “vəcd”i və işraqilik “kəşf”i arasındakı fərqləri əsaslı şəkildə izah edəcəkdi<ref name=":2" />. == Məşşailiyin təsirləri == [[Metodologiya]] baxımından işraqilik fəlsəfəsi [[Şərq peripatetizmi|məşşailikdən]] fərqlənsə də, işraqi filosofl ar müsəlman məşşailərinin bəzi iddialarının təsirində qalmışdılar. Hətt a işraqiliyin banisi Sührəvərdi məşşai filosofu İbn Sinaya çox şey borcludur. Bu ona görədir ki, işraqiliyin təməl daşını atan məhz [[İbn Sina]] olmuşdur. Belə ki İbn Sina ömrünün sonlarına yaxın rasional intuisiya üsuluna əsaslanan [[Şərq fəlsəfəsi]] təsis etməyə cəhd göstərmişdi. Bu fəlsəfi təlimin adı “əl-hikmə əl-məşriqiyyə”, yəni “Şərq hikməti (fəlsəfəsi)” olmalı idi. Onun bu barədə yazdığı “Hikmət əl-məşriqiyyin” kitabından bizə təkcə “Məntiq əl-məşriqiyyin” adlı fəsil gəlib çatıb<ref name=":3" />. Sührəvərdi İbn Sinanın [[alleqoriya]] və rəmzlərə aid əsərlərini oxumuş, eyni 177 məzmunda kitablar qələmə almış, bəzilərini isə fars dilinə tərcümə etmişdir. Bu səbəbdən bəzi müəlliflər (Seyyid Hüseyn Nəsr və başqaları) bildirirlər ki, işraqilik fəlsəfəsini yaradarkən Sührəvərdi İbn Sinanın son əsərlərindən, ələlxüsus “əl-İşarat və ət-tənbihat” kitabının “Məqamat əl-arifi n” fəslindəki ideyalardan təsirlənmişdir<ref>Nasr Seyyid Hüseyin. Şihâbeddin Sühreverdi Maktûl / İslam düşüncesi tarihi / M.M.Şərifin redaktorluğu ilə. 4 cilddə, I c., İstanbul, 1990, c. 1, s. 417.</ref>. Yuxarıda göstərmişdik ki, işraqilik təlimini işləyib-hazırlayan Sührəvərdi [[Aristotel|Aristotelin]] “xeyir-dua”sını aldığını iddia edirdi. Bu səbəbdən onun fəlsəfi ideyaları və məşşailik fəlsəfəsinin əsas müddəaları arasında oxşar cəhətlər mövcuddur. Məsələn, varlığı “zəruri” və “mümkün” növlərinə ayıran məşşailər kimi işraqilər də varlığı təmsil edən işığı mütləq, substantiv (ən-nur əl-mücərrəd və ya ən-nur əl-cövhəri) və nisbi, aksidental (ən-nur əl-ərəzi) olmaqla iki növdə qruplaşdırırdılar. Həmçinin işraqilikdə varlıq aləminin iyerarxik strukturu Farabi və İbn Sinanın “südur” təliminə müvafi qdir. Fərq məşşai “ağılları”nın yerini işraqi “nurları”nın tutmasında, “südur” sözünün “işraq” sözü ilə əvəzlənməsindədir<ref>محمد علي أبي ريان. تاريخ الفكر الفلسفي في االسالم. بيروت: دار النحضة العربية، 1973 s. 410-411.</ref> (191, 410-411). Həmçinin məşşailər və işraqilər peyğəmbərliyin rasional izahında həmrəydirlər; işraqilərə görə, peyğəmbərlik peyğəmbərlər tərəfi ndən “kəşf” və “ilham” yolu ilə nur mənbəyindən biliklərin kəsb edilməsidir<ref name=":4">İslam ansiklopedisi: 32 cilddə, İstanbul (Ankara): Türkiye Diyanet Vakfı, 1998-2009, c. XXIII, s. 437.</ref>. Məşşailər də peyğəmbərləri “həds” (intuisiya) və “təxəyyül” ilə “fəal ağıl”dan bilik əxz edən subyektlər kimi nəzərdən keçirirdilər. Teosofi stlər “feyz” yolu ilə “Nurların nuru”ndan, filosoflar isə təfəkkür və əqli mühakimə (nəzər) sayəsində “fəal ağıl”dan biliklər əldə edirlər. Oxşar cəhətlərə baxmayaraq, rasional məşşailik teosofi k işraqilikdən fərqlənir. Məsələn, məşşailərin On Kateqoriyasını Beş Kateqoriyada (substansiya, hərəkət, izafi lik, keyfi yyət və kəmiyyət) ixtisar etmək, Aristotelin “tərif” anlayışına yeni məzmun vermək, substansiyanın “həyula” (başlanğıc maddə) və formaya əks olduğunu göstərmək, əşyalara xas ideyaları (mono-ideyaları) təkzib etmək – bütün bunlar işraqilik və məşşailik arasındakı fərqli cəhətlərdir<ref name=":4" />. == Mənbə == * Məmmədov E. N. Orta əsr İslam fikrində din və fəlsəfə. AMEA Z. Bünyadov adına Şərqşünaslığ institutu. Bakı: İdrak, 2019, s. 172-180. == Həmçinin bax == == İstinadlar == == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Fəlsəfə]] [[it:Illuminismo (letteratura)]] [[Kateqoriya:Fəlsəfi cərəyanlar və məktəblər]] [[Kateqoriya:İslam tarixi]] [[Kateqoriya:Teizm]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] 0q15qubnr4jsepqysmwkj3ykvgicvu9 0 183169 8985809 8984170 2026-07-02T11:20:17Z Philosopherazer 40686 8985809 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Vedel childrens furniture gh.jpg|thumb|300px|right|Çoxfunksiyalı uşaq mebeli, dizayner — Kristian Solmer Vedel, 1951, sənaye buraxılışı 1956.]] '''Dizayn''' ({{Dil-en|design}} mühəndis — konstruktor, {{Dil-la|designare}} ölçmək) — [[sənaye]] [[məhsul]]larının formasını müəyyənləşdirmək üçün edilən yaradıcı fəaliyyətdir. Bura həm xarici görünüş, həm struktur və funksional cizgilərini müəyyənləşdirmək vəzifələri aiddir. Dizayn ingiliscə layihələşdirmək, çəkmək deməkdir. Əşyaların layihələşdirilməsi insanın əmək, məişət və istirahət şəraitinin əlverişliyini nəzərə almaqla onların estetik cəhətdən harmonikliyini təmin edən fəaliyyət sahəsidir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Dizayn sənəti fəlsəfi-estetik kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.227-235] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_2.pdf Adil Əsədov. İnsanın fəaliyyət vasitələrinin mahiyyətə bənzədilmə səviyyəsində tamamlanması: dizayn // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 2. Bakı, Elm, 2024. s.171-182] [[Kateqoriya:Dizayn]] [[Kateqoriya:Sənaye]] [[Kateqoriya:Rəsm]] [[Kateqoriya:İnsan fəaliyyətləri]] [[Kateqoriya:İngilis dilində ifadələr]] [[Kateqoriya:Peşələr]] ccu20lz0y2ap09pxqrisnxs684qwjyn 0 187831 8985753 5400641 2026-07-02T09:11:14Z Araz Yaquboglu 17991 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985753 wikitext text/x-wiki {{Takson | adı = {{latb|Bulbophyllum fraudulentum}} | aləmi = Bitkilər | şəkil = | şəkil məlumat = | şəkilaltı yazı = | yuxarı takson = Bulbophyllum | ranqı = Növ | latınca adı = Bulbophyllum fraudulentum | müəllif = | sinonim = | tipik nümayəndə = | aşağı takson adı = | aşağı takson = | arealın xəritəsi = | arealın xəritəsi haqqında = | arealın xəritəsinin eni = | legend sərhədi = | mühafizə = | vikinövlər = Bulbophyllum fraudulentum | vikianbar = Category:Bulbophyllum fraudulentum | bttsmb = | ütmx = | mbmm = | he = | geiş = | beabs = }} '''{{latb|Bulbophyllum fraudulentum}}''' ({{lang-la|Bulbophyllum fraudulentum}}) — {{lataz|Orchidaceae|no}} fəsiləsinin {{lataz|Bulbophyllum}} cinsinə aid [[bitki]] növü. == Həmçinin bax == * [[Bulbophyllum flabellum-veneris]] * [[Bulbophyllum foetidolens]] * [[Bulbophyllum forbesii]] * [[Bulbophyllum formosanum]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://bulbophyllum-checklist.bulbophyllum.at/ Bulbofilium yoxlama siyahısı] * [http://www.orchidspecies.com/indexbulb.htm Səhləbkimilərə aid növlərin İnternet Foto Ensiklopediyası] {{Xarici keçidlər}} {{Bulbofillium-A}} {{Birləpəli-qaralama}} {{Taksonbar}} o2eliehomg3mh8ak2wqzp3b9r7ox4pd 0 192119 8985700 7787118 2026-07-02T07:47:56Z Ələddin.Məlikov 87736 /* Həmçinin bax */ 8985700 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə |adı = Şəki Cümə məscidi |orijinal adı = |şəkil = [[Fayl:Minaret of Friday mosque in Shaki.JPG|270px]] |şəkil_izah = |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |şəhər = [[Şəki]] |yerləşir = [[Şəki]] şəhəri, Dadaş Bünyadzadə, 40. |aidiyyatı = Yuxarı-Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu |memar = |tikilmə_tarixi = 1900-1914 |üslubu = |vəziyyəti = Bərpa olunub. |nişanlama1 = Üİ |nişanlama1_rəsmiadı = Historic Centre of Sheki with the Khan’s Palace |nişanlama1_vaxtı = 2019 |nişanlama1_tipi = Mədəni |nişanlama1_kriteriya = ii, v |nişanlama1_nömrəsi = [http://whc.unesco.org/en/list/1549 1549] |nişanlama1_hissəsi = |nişanlama1_sərbəst1ad = Dövlət |nişanlama1_sərbəst1dəyər = Azərbaycan |nişanlama1_sərbəst2ad = Region |nişanlama1_sərbəst2dəyər = Avropa |nişanlama1_sərbəst3ad = |nişanlama1_sərbəst3dəyər = |nişanlama2 = ATAMQ |nişanlama2_vaxtı = |nişanlama2_rəsmiadı = |nişanlama2_tipi = |nişanlama2_kriteriya = |nişanlama2_nömrəsi = [http://e-qanun.az/framework/2847 4978] |nişanlama2_hissəsi = |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Məscid |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Yerli əhəmiyyətli |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |Commons kateqoriyası = Juma Mosque (Shaki) |Xəritəsi = {{Yer xəritəsi |Azərbaycan |label=Cümə məscidi|label_size=100 |lat=41.202522 |long=47.181252 |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=270 |float=center |caption=}} }} '''Şəki Cümə məscidi''' — 1900-1914-cü illərdə tikilmiş tarix-memarlıq abidəsi. [[Azərbaycan]]<nowiki/>ın [[Şəki]] şəhərində [[Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu]]<nowiki/>nun ərazisində yerləşir.{{Bax|#Haqqında|1}} Məscid, [[Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti]]<nowiki/>nin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.{{Bax|#Müstəqillikdən sonra|1}} 2019-cu il iyulun 7-də “Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi” [[UNESCO]]-nun [[Ümumdünya irsi siyahısı|Ümumdünya İrs]] Siyahısına daxil edilib. Şəki şəhərinin tarixi mərkəzində yerləşən Şəki Cümə məscid də [[Ümumdünya İrsi]]nə daxildir.{{Bax|#Müstəqillikdən sonra|1}} == Haqqında == Şəki Cümə məscidi 1900-1914-cü illərdə Şəkinin Dabbaqxana məhəlləsində tikilib.<ref>{{Cite web |title=Помощь в реставрации исторических памятников/Мечеть “Джума” |url=http://sheki-irs.az/page_ru.php?p=4 |access-date=2022-12-15 |archive-date=2014-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305125145/http://sheki-irs.az/page_ru.php?p=4 |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2014-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305125145/http://sheki-irs.az/page_ru.php?p=4 |deadurl= }}</ref> Məscidi yanındakı mədrəsə və [[Yeraltı hamam (Şəki)|Yeraltı hamam]]la birlikdə kompleks şəkildə inşa olunub. Daşa həkk olunmuş tarixə əsaslanaraq demək olar ki, 1914-cü ildə əlavə eyvan, hücrə və minarənin inşası ilə məscidin tikintisi başa çatıb. Sonradan məscidin yanında mədrəsə tikilib. Mədrəsə məscidin eyvanına birləşdirilib.<ref name=":0">{{cite web|url=https://sheki.heritage.org.az/heritage/17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221215132115/https://sheki.heritage.org.az/heritage/17#selection-493.0-493.731|archivedate=2022-12-15|title=Cümə məscidi|publisher=sheki.heritage.org.az|accessdate=2022-12-15|language=az|url-status=unfit}}</ref> === Sovet işğalından sonra === [[Aprel işğalı|Sovet işğalı]]<nowiki/>ndan sonra rəsmi sürətdə 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.<ref>{{cite book|author=[[Arif Yunusov]]|title=Ислам в Азербайджане|year=2004|location=[[Bakı]]|publisher=Zaman|url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf|page=78|isbn=9952-8052-0-9|access-date=2022-12-15|archive-date=2023-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf|url-status=live|istifadə tarixi=2022-12-15|arxivləşdirmə tarixi=2023-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf|deadurl=live}}</ref> Şəki Cümə məscidinin də işğaldan sonra minarəsi dağıdılıb.<ref name=":0" /> Məscidin binasından idman məktəbi kimi istifadə edilib. Binanı idman zalına uyğunlaşdırmaq üçün ibadət zalının içəri eyvanı sökülüb. 1988-ci ildə məscidin binası yanıb. 1989-cu ildə məsciddə ölçü işləri aparılıb və bərpa layihəsi hazırlanıb. Məscidin ibadət zalında qazıntı aparılarkən eyvan tərəfdəki daxili divarın yeri tapılıb, bu divarla birgə daxili eyvan da bərpa olunub. Sonradan hörgü ilə bağlanmış pəncərələr açılıb, ölçü cizgiləri əsasında bərpa edilib. İnteryerdə layihə əsasında 4 iri sütun qoyulub, məscidin mehrabı bərpa edilib.<ref name=":0" /> === Müstəqillikdən sonra === Məscidin minarəsini arxivdən tapılmış fotosurət əsasında layihələndirilib və bünövrədən şərafəyə qədər 28,5 metr hündürlüyündə bərpa edilib. Minarənin bərpası 1991-ci ildə yekunlaşıb.<ref name=":0" /> Məscid, [[Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti]]<nowiki/>nin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.<ref>{{cite web|url=http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210707234315/http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf|archivedate=2021-07-07|title=Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir|date=2001-08-02|publisher=mct.gov.az|accessdate=2022-12-15|language=az}}</ref> 2001-ci ildən Şəki şəhərinin tarixi hissəi [[UNESCO]]-nun [[Ümumdünya İrsi]] siyahısına namizəd seçilib. 2019-cu il iyulun 7-də “Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi” UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1549|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220318093730/https://whc.unesco.org/en/list/1549|archivedate=2022-03-18|title=Historic Centre of Sheki with the Khan’s Palace|date=2019|publisher=unesco.org|accessdate=2012-12-15|language=en}}</ref> Qərar Bakı Konqres Mərkəzində keçirilən UNESCO-nun Ümumdünya İrs Komitəsinin 43-cü sessiyasında qəbul olunub.<ref>{{cite web|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/%C5%9F%C9%99ki-xan-saray%C4%B1-d%C3%BCnya-i%CC%87rsinin-siyah%C4%B1s%C4%B1nda/4989844.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210415183713/https://www.amerikaninsesi.org/a/%C5%9F%C9%99ki-xan-saray%C4%B1-d%C3%BCnya-i%CC%87rsinin-siyah%C4%B1s%C4%B1nda/4989844.html|archivedate=2021-04-15|title=Şəki Xan Sarayı Dünya İrsinin siyahısında|date=2019-07-07 |publisher=[[Amerikanın Səsi]]|accessdate=2012-12-15|language=az}}</ref> Şəki şəhərinin tarixi mərkəzində yerləşən Şəki Cümə məscidi də [[Ümumdünya İrsi]]nə daxildir. 1993–cü ildə Şəki İcra Hakimi Çingiz Əfəndiyevin göstərişi ilə burada Şəki İslam Mədrəsəsi fəaliyyətə başlayır. Mədrəsə 1996-cı ildə isə [[Ədliyyə Nazirliyi (Azərbaycan)|Ədliyyə Nazirliyi]]<nowiki/>ndən qeydiyyatdan keçir. Burada təhsil alan şagirdlər həm dini, həm də dünyəvi təhsil alırlar. == Memarlığı == Məscidinin tikintisində yerli inşaat materiallarından, çaylaq daşı və bişmiş kərpicdən istifadə edilib.<ref>{{Cite book |url=http://anl.az/el_en/en2017/08/I-44044.pdf |title=Azərbaycanın seçilmiş İslam abidələri |publisher=Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi |year=2015 |location=[[Bakı]] |pages=132 |language=az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919122818/http://anl.az/el_en/en2017/08/I-44044.pdf |url-status=live }}</ref> Plan quruluşuna görə tağlı, sütunlu salondan ibarət olub, daş və ağaclarla bölmələrə ayrılaraq binadakı böyük aşırımı örtməyə imkan vermişdir. Taxtadan düzəldilmiş on pilləli minbəri şəbəkə ilə işlənib. 28,5 m hündürlüyündə olan minarə məscid binasından bir neçə metr aralı tikilib. Yuxarıya doğru nazikləşən minarə kərpic hörgülərlə, relyefli naxışlarla bəzədilib.<ref name=":0" /> Məscidin iç məkanı sadədir. Buradan ibadət yeri, hücrələrindən isə mədrəsə kimi istifadə olunur. "N" şəklində olan məscid kompleksi ikimərtəbəlidir. İkinci mərtəbədə qadınlar üçün ibadət zalı fəaliyyət göstərir. Baş fasad kərpic naxışlarla işlənib. == Şəkilləri == <gallery mode="packed" heights="120"> Entrance of Friday mosque complex in Shaki.JPG Main façade of Friday mosque complex in Shaki.JPG Right façade of Friday mosque complex in Shaki.JPG Interior of Friday mosque complex in Shaki.JPG Mihrab in Friday mosque complex in Shaki.JPG Juma Mosque (Shaki)4.JPG </gallery> == Həmçinin bax == * [[Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı]] * [[Şəki Xan məscidi]] * [[Ömər Əfəndi məscidi]] * [[Gödək minarəli məscid]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [https://www.youtube.com/watch?v=Jszup_e2vwQ Şəki Cümə məscidi] * [https://www.youtube.com/watch?v=X71IN-78tWQ Şəki Cümə məscidi - XIX əsr və İslam kolleci] {{Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu}} [[Kateqoriya:Şəki məscidləri]] [[Kateqoriya:Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu]] [[Kateqoriya:Azərbaycanda qeydiyyata alınmış yerli əhəmiyyətli memarlıq abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı sünni məscidləri]] fx94ccjm3ri5ft282x5a1jhgxytkayd 0 197029 8985826 8437261 2026-07-02T11:27:53Z Araz Yaquboglu 17991 [[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadiml'ri]] silindi; [[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimləri]] əlavə olundu 8985826 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[Fayl:AZ fexri adinin dos nisani.png|right|308x308px]] [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi|Azərbaycanın əməkdar elm xadimi]] — "Əməkdar elm xadimi" elmi müəssisə və təşkilatların, ali təhsil müəssisələrinin və digər təşkilatların elmlər doktoru elmi dərəcəsi və professor adı olan, elm sahəsində azı on beş il işləmiş alimlərinə, elmi-praktik işçilərinə verilən fəxri addır. 1991-ci ildən '''258 nəfərə''' "Əməkdar elm xadimi" fəxri adı verilib. "Əməkdar elm xadimi" fəxri adı verilən 258 nəfərdən 9 nəfəri xarici dövlətlərin vətəndaşlarıdır. Fəxri adla təltif edilən 258 nəfərdən cəmi 30 nəfəri qadındır . == Təsnifləndirmə == [[Azərbaycan Prezidenti]] [[Ayaz Mütəllibov]] tərəfindən 26 nəfərə, prezident əvəzi [[Yaqub Məmmədov]] tərəfindən 1 nəfərə, prezident əvəzi [[İsa Qəmbər|İsa Qəmbərov]] tərəfindən 1 nəfərə, [[Əbülfəz Elçibəy]] tərəfindən 5 nəfərə, [[Heydər Əliyev]] tərəfindən 56 nəfərə, [[İlham Əliyev]] tərəfindən isə 159 nəfərə "Əməkdar elm xadimi" fəxri adı verilib. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- | colspan="11" bgcolor="#FFE4E1" | |- | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''1990'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''1991'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''1992'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''1993'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''1994'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''1995'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''1996'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''1997'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''1998'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''1999'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''Cəmi'''</span></center> |- |<center>—</center> |<center>27</center> |<center>15</center> |<center>1</center> |<center>0</center> |<center>0</center> |<center>0</center> |<center>0</center> |<center>0</center> |<center>6</center> | bgcolor="#FFE4E1" |<center>'''49'''</center> |- | colspan="11" bgcolor="#FFE4E1" | |- | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2000'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2001'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2002'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2003'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2004'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2005'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2006'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2007'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2008'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2009'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''Cəmi'''</span></center> |- |<center>44</center> |<center>3</center> |<center>3</center> |<center>0</center> |<center>0</center> |<center>21</center> |<center>6</center> |<center>11</center> |<center>11</center> |<center>22</center> | bgcolor="#FFE4E1" |<center>'''121'''</center> |- | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2010'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2011'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2012'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2013'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2014'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2015'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2016'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2017'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2018'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2019'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''Cəmi'''</span></center> |- |<center>14</center> |<center>7</center> |<center>5</center> |<center>2</center> |<center>4</center> |<center>21</center> |<center>6</center> |<center>2</center> |<center>5</center> |<center>9</center> | bgcolor="#FFE4E1" |<center>'''75'''</center> |- | colspan="11" bgcolor="#FFE4E1" | |- | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2020'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2021'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2022'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2023'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2024'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2025'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2026'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2027'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2028'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''2029'''</span></center> | bgcolor="#606060" |<center><span style="color:#FFFFFF">'''Cəmi'''</span></center> |- |<center>8</center> |<center>3</center> |<center>2</center> |<center>0</center> |<center>0</center> |<center>0</center> | | | | | bgcolor="#FFE4E1" |<center>'''13'''</center> |} == Nepotizmin rolu == [[Azərbaycan Prezidenti]] [[Ayaz Mütəllibov]] 1991-ci ildə öz [[Ata|atası]] [[Niyazi Mütəllibov]]a bu fəxri adı vermişdi. Azərbaycan Prezidenti [[Heydər Əliyev]] 2000-ci ildə öz qaynı [[Cəmil Əliyev]]ə, 2002-ci ildə isə öz [[Bacı|bacısı]] [[Rəfiqə Əliyeva]]ya bu fəxri adı vermişdi. Azərbaycan Prezidenti [[İlham Əliyev]] 2005-ci ildə öz qayınatası [[Arif Paşayev]]ə, 2009-cu ildə isə öz [[Baldız|baldızı]] [[Nərgiz Paşayeva]]ya bu fəxri adı vermişdi. == 1991–1999 == === 1991 === {{Columns-list|2| # Prof. Mirsəlimov Fikrət Mirmehdi oğlu — 12.05.1991<ref name=":1991-11">{{cite news|title=Topçubaşov adına Elmi Tədqiqat Kliniki və Eksperimental Cərrahiyyə İnstitutunun işçilərinə Azərbaycanın fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/6538|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230714172500/https://e-qanun.az/framework/6538|archive-date=2023-07-14|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Niyazi Mütəllibov|Mütəllibov Niyazi Əşrəf oğlu]] — 12.05.1991<ref name=":1991-11" /> # Akad. [[Akif Əlizadə|Əlizadə Akif Ağamehdi oğlu]] — 12.05.1991<ref name=":1991-12">{{cite news|title=EA-nın əməkdaşlarına “Azərbaycanın əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/6539|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190226162052/http://www.e-qanun.az/framework/6539|archive-date=2019-02-26|url-status=live}}</ref> # aqrar elmləri üzrə e. d. İsgəndərov İsgəndər Şahbala oğlu — 12.05.1991<ref name=":1991-12" /> # Akad. [[Asəf Nadirov|Nadirov Asəf Abbasqulu oğlu]] — 12.05.1991<ref name=":1991-12" /> # Prof. [[Fəzilə Səmədova|Səmədova Fəzilə İbrahim qızı]] — 12.05.1991<ref name=":1991-12" /> # Akad. [[Hüseyn Həsənov (alim)|Həsənov Hüseyn Heydər oğlu]] — 12.05.1991<ref name=":1991-12" /> # Akad. [[Toğrul Şahtaxtinski|Şahtaxtinski Toğrul Nemət oğlu]] — 12.05.1991<ref name=":1991-12" /> # Prof. [[Ənvər Şıxlinski|Şıxlinski Ənvər Mamay oğlu]] — 12.05.1991<ref name=":1991-12" /> # Prof. [[Raul Qədimov|Qədimov Raul Abdulla oğlu]] — 03.06.1991<ref name=":1991-1">{{cite news|title=S. Ağamalıoğlu adına “Şərəf nişanı” ordenli Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun işçilərinə Azərbaycanın fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/9737|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Ələddin Əsgərov|Əsgərov Ələddin Abdulla oğlu]] — 03.06.1991<ref name=":1991-1" /> # Prof. [[Bəhmən Xəlilov|Xəlilov Bəhmən Bəhram oğlu]] — 03.06.1991<ref name=":1991-1" /> # Prof. [[Şahin Səfərov|Şahin Tağı oğlu Səfərov]] — 04.06.1991<ref name=":1991-2">{{cite news|title=Ş. T. Səfərov yoldaşa “Azərbaycanın əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/9738|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221215111256/https://e-qanun.az/framework/9738|archive-date=2022-12-15|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Rəşid Abdullayev (professor)|Abdullayev Rəşid Nəcəfqulu oğlu]] — 07.06.1991<ref name=":1991-3">{{cite news|title=Azərbaycan EA-nın İ. M. Qubkin adına Geologiya İnstitutunun bir qrup işçisinə Azərbaycanın adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/9743|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210407135826/http://www.e-qanun.az/framework/9743|archive-date=2021-04-07|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Fərid Dadaşov|Dadaşov Fərid Həsən oğlu]] — 07.06.1991<ref name=":1991-3" /> # Prof. [[Fazil Ağayev|Ağayev Fazil Balamirzə oğlu]] — 11.07.1991<ref name=":1991-4">{{cite news|title=Ə. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun əməkdaşlarına Azərbaycan fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/6578|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222173449/https://e-qanun.az/framework/6578|archive-date=2024-12-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Nurəddin Hümbətov|Hümbətov Nurəddin Bahadur oğlu]] — 11.07.1991<ref name=":1991-4" /> # Prof. [[Ağa Əhməd İsazadə|Ağaəhməd İsa oğlu İsazadə]] — 11.07.1991<ref name=":1991-5">{{cite news|title=A. İ. İsazadə yoldaşa "Azərbaycanın əməkdar elm xadimi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/6581|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Əhməd İsgəndərov|Əhməd Əhmədoviç İsgəndərov]] — 08.08.1991<ref name=":1991-6">{{cite news|title=Ə. Ə. İsgəndərov yoldaşa "Azərbaycanın əməkdar elm xadimi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/6610|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222132041/https://e-qanun.az/framework/6610|archive-date=2024-12-22|url-status=live}}</ref> # Prof. Aslan Məcid oğlu Atakişiyev — 12.08.1991<ref name=":1991-7">{{cite news|title=A. M. Atakişiyev yoldaşa "Azərbaycanın əməkdar elm xadimi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/6612|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Qavril İlizarov|Qavriil Abramoviç İlizarov]] — 21.08.1991<ref name=":1991-8">{{cite news|title=Q. A. İlizarov yoldaşa "Azərbaycanın əməkdar elm xadimi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/6620|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241223024346/https://e-qanun.az/framework/6620|archive-date=2024-12-23|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Əhliman Əmiraslanov|Əhliman Tapdıq oğlu Əmiraslanov]] — 22.08.1991<ref name=":1991-9">{{cite news|title=Ə. T. Əmiraslanov yoldaşa "Azərbaycanın əməkdar elm xadimi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/6621|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Validə Yusifova|Yusifova Validə Cavad qızı]] — 04.10.1991<ref name=":1991-10">{{cite news|title=İ. Q. Yesman adına Azərbaycan Elmi Tədqiqat Energetika İnstitutu işçilərinin bir qrupuna Azərbaycanın fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/6722|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222125530/https://e-qanun.az/framework/6722|archive-date=2024-12-22|url-status=live}}</ref> # Prof. Məmmədyarov Orxan Səməd oğlu — 04.10.1991<ref name=":1991-10" /> # Prof. [[Səlvər Aslanov|Səlvər Riza oğlu Aslanov]] — 20.12.1991<ref name=":1991-13">{{cite news|title=S. R. Aslanov yoldaşa "Azərbaycanın əməkdar elm xadimi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/6825|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Əyyub Əsgərov|Əyyub İsmayıl oğlu Əsgərov]] — 20.12.1991<ref name=":1991-14">{{cite news|title=Ə. İ. Əsgərov yoldaşa "Azərbaycanın əməkdar elm xadimi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/6829|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222130009/https://e-qanun.az/framework/6829|archive-date=2024-12-22|url-status=live}}</ref> # Prof. Rəfi Həsən oğlu Məmmədov — 31.12.1991<ref name=":1991-15">{{cite news|title=R. H. Məmmədov yoldaşa "Azərbaycanın əməkdar elm xadimi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/6766|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222125830/https://e-qanun.az/framework/6766|archive-date=2024-12-22|url-status=live}}</ref> }} === 1992 === # Prof. [[Arif Babayev (riyaziyyatçı)|Babayev Arif Əliheydər oğlu]] — 04.03.1992<ref name=":1992-1">{{cite news|title=Xalq təhsili işçilərinə Azərbaycanın fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/6886|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228211458/https://e-qanun.az/framework/6886|archive-date=2023-02-28|url-status=live}}</ref> # [[Tofiq Bayram|Qocayev Tofiq Bayram oğlu]] — 04.03.1992<ref name=":1992-1" /> # Prof. [[Rauf İsmayılov (dövlət xadimi)|İsmayılov Rauf Əbdüləli oğlu]] — 04.03.1992<ref name=":1992-1" /> # Prof. [[Yaqub Mahmudov|Mahmudov Yaqub Mikayıl oğlu]] — 04.03.1992<ref name=":1992-1" /> # Prof. [[Abdulla Muxtarov|Muxtarov Abdulla İbrahim oğlu]] — 04.03.1992<ref name=":1992-1" /> # Rəsulov Niyazi Şahid oğlu — 04.03.1992<ref name=":1992-1" /> # Prof. [[Sabir Hacıyev (fizik)|Hacıyev Sabir Əbdülmanaf oğlu]] — 04.03.1992<ref name=":1992-1" /> # Prof. [[Firudin Hüseynov (dilçi)|Hüseynov Firudin Hüseyn oğlu]] — 04.03.1992<ref name=":1992-1" /> # iqtisadiyyat üzrə e. d. [[Vahid Axundov|Vahid Cümşüd oğlu Axundov]] — 04.03.1992<ref name=":1992-2">{{cite news|title=V. C. Axundov yoldaşa “Azərbaycanın əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/6893|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222125842/https://e-qanun.az/framework/6893|archive-date=2024-12-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Həsən Seyidov (siyasətçi, 1910)|Həsən Əliyeviç Seyidov]] — 04.05.1992<ref name=":1992-3">{{cite news|title=H. Ə. Seyidova “Azərbaycanın əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/7072|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222130016/https://e-qanun.az/framework/7072|archive-date=2024-12-22|url-status=live}}</ref> # Prof. Kamran Ənvər oğlu Rüstəmov — 15.06.1992<ref name=":1992-4">{{cite news|title=K. Ə. Rüstəmova “Azərbaycanın əməkdar elm xadimi” fəxri adı verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/7228|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701044440/http://www.e-qanun.az/framework/7228|archive-date=2017-07-01|url-status=live}}</ref> # Akad. [[Aslan Aslanov (filosof)|Aslanov Aslan Məmməd oğlu]] — 08.09.1992<ref name=":1992-5">{{cite news|title=A. M. Aslanova və M. H. Şaxtaxtinskiyə “Azərbaycanın əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/7715|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241224012330/https://e-qanun.az/framework/7715|archive-date=2024-12-24|url-status=live}}</ref> # Akad. [[Məhəmmədəmin Şahtaxtinski|Şaxtaxtinski Məhəmməd Həbibulla]] — 08.09.1992<ref name=":1992-5" /> # geologiya-mineralogiya üzrə e. d. [[Əziz Əsgərov|Əziz Həmzə oğlu Əsgərov]] — 24.09.1992<ref name=":1992-6">{{cite news|title=Ə. H. Əsgərova “Azərbaycanın əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/7773|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222125836/https://e-qanun.az/framework/7773|archive-date=2024-12-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Vasim Məmmədəliyev|Vasim Məmmədəli oğlu Məmmədəliyev]] — 28.10.1992<ref name=":1992-7">{{cite news|title=V. M. Məmmədəliyevə “Azərbaycanın əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/7894|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407171925/https://e-qanun.az/framework/7894|archive-date=2024-04-07|url-status=live}}</ref> === 1993 === # Prof. [[Əlövsət Abdullayev|Əlövsət Zakir oğlu Abdullayev]] — 09.05.1993<ref name=":1993-1">{{cite news|title=Ə. Z. Abdullayevə Azərbaycanın “Əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/8315|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222125639/https://e-qanun.az/framework/8315|archive-date=2024-12-22|url-status=live}}</ref> === 1999 === # Prof. [[İsa Həbibbəyli|Həbibbəyli İsa Əkbər oğlu]] — 09.10.1999<ref name=":1999-1">{{cite news|title=Naxçıvan MR-nın elm, mədəniyyat və ədəbiyyat xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/3056|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230905073954/https://e-qanun.az/framework/3056|archive-date=2023-09-05|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Səfərəli Babayev|Babayev Səfərəli Yaqub oğlu]] — 16.10.1999<ref name=":1999-2">{{cite news|title=S. Y. Babayevə «Əməkdar elm xadimi» fəxri adı verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/3060|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225152952/http://e-qanun.az/framework/3060|archive-date=2018-12-25|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Kamal Abdulla|Abdullayev Kamal Mehdi oğlu]] — 09.12.1999<ref name=":1999-3">{{cite news|title=Azərbaycan alimlərinə "Əməkdar elm xadimi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/5243|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170522030218/http://www.e-qanun.az/framework/5243|archive-date=2017-05-22|url-status=live}}</ref> # filologiya üzrə e. d. [[Şamil Cəmşidov|Cəmşidov Şamil Allahverdi oğlu]] — 09.12.1999<ref name=":1999-3" /> # filologiya üzrə e. d. [[Samət Əlizadə|Əlizadə Samət Qüdrət oğlu]] — 09.12.1999<ref name=":1999-3" /> # Prof. [[Tofiq Hacıyev (akademik)|Hacıyev Tofiq İsmayıl oğlu]] — 09.12.1999<ref name=":1999-3" /> == 2000–2009 == === 2000 === {{Columns-list|2| # Prof. [[Vasif Babazadə|Babazadə Vasif Məmmədağa oğlu]] — 11.02.2000<ref name=":2000-1">{{cite news|title=Məmmədəmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti müəllimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/89|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240517120643/https://e-qanun.az/framework/89|archive-date=2024-05-17|url-status=live}}</ref> # Prof. Bektaşi Sübhi Əli oğlu — 11.02.2000<ref name=":2000-1" /> # Prof. [[Nizami Cəfərov|Cəfərov Nizami Qulu oğlu]] — 11.02.2000<ref name=":2000-1" /> # Prof. Əhmədov Şamil Teymur oğlu — 11.02.2000<ref name=":2000-1" /> # Prof. [[Rəfiqə Əliyeva|Əliyeva Rəfiqə Əlirza qızı]] — 11.02.2000<ref name=":2000-1" /> # Prof. [[Bəhram Əsgərov|Əsgərov Bəhram Mehralı oğlu]] — 11.02.2000<ref name=":2000-1" /> # Prof. [[Neyyerzaman Hatəmi|Natəmi Neyyar Zaman Mehdi Qulu qızı]] — 11.02.2000<ref name=":2000-1" /> # Prof. [[Nemət Qasımov|Qasımov Nemət Abbasəli oğlu]] — 11.02.2000<ref name=":2000-1" /> # Prof. [[Abel Məhərrəmov|Məhərrəmov Abel Məmmədəli oğlu]] — 11.02.2000<ref name=":2000-1" /> # Prof. [[Yusif Məmmədov (riyaziyyatçı)|Məmmədov Yusif Əbülfət oğlu]] — 11.02.2000<ref name=":2000-1" /> # Prof. [[Misir Mərdanov|Mərdanov Misir Cumayıl oğlu]] — 11.02.2000<ref name=":2000-1" /> # Prof. [[Müseyib Müseyibov|Müseyibov Müseyib Ağababa oğlu]] — 11.02.2000<ref name=":2000-1" /> # Prof. [[Yusif Seyidov|Seyidov Yusif Mirəhməd oğlu]] — 11.02.2000<ref name=":2000-1" /> # filologiya üzrə e. d. [[Bəhlul Abdulla|Bəhlul Ağabala oğlu Abdullaev]] — 12.04.2000<ref name=":2000-2">{{cite news|title=V. A. Abdullaeva “Əməkdar elm xadimi” fəxri adını verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/14|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. Axundbəyli Abbas Əhməd oğlu — 17.06.2000<ref name=":2000-3">{{cite news|title=Azərbaycan Tibb Universiteti müəllimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/768|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101124618/https://e-qanun.az/framework/768|archive-date=2022-11-01|url-status=live}}</ref> # Prof. Davatdarova Minə Müzəffər qızı — 17.06.2000<ref name=":2000-3" /> # Prof. Əyyubova Amaliya Abdulla qızı — 17.06.2000<ref name=":2000-3" /> # Prof. [[Əli İnsanov|İnsanov Əli Binnət oğlu]] — 17.06.2000<ref name=":2000-3" /> # Prof. [[İbrahim İsayev (deputat)|İsayev İbrahim Mirzə oğlu]] — 17.06.2000<ref name=":2000-3" /> # Prof. İsmayılov Fuad Mustafa oğlu — 17.06.2000<ref name=":2000-3" /> # Prof. [[Qalib Qarayev|Qarayev Qalib Şalon oğlu]] — 17.06.2000<ref name=":2000-3" /> # Prof. [[Rafiq Məmmədhəsənov|Məmmədhəsənov Rafiq Musa oğlu]] — 17.06.2000<ref name=":2000-3" /> # Prof. [[İsmayıl Məmmədov (tarixçi)|Məmmədov İsmayıl Məmməd oğlu]] — 17.06.2000<ref name=":2000-3" /> # Prof. [[Məmməd Nəsirov|Nəsirov Məmməd Yəhya oğlu]] — 17.06.2000<ref name=":2000-3" /> # Prof. [[Ağabəy Sultanov|Sultanov Hacıağa Həşim oğlu]] — 17.06.2000<ref name=":2000-3" /> # Prof. [[Həsən Sultanov|Sultanov Həsən Abbas oğlu]] — 17.06.2000<ref name=":2000-3" /> # Prof. [[Naziyyə Şəmsəddinskaya|Şəmsəddinskaya Naziyə Musa qızı]] — 17.06.2000<ref name=":2000-3" /> # Yusifli Rafiq Mirzəbala oğlu — 17.06.2000<ref name=":2000-3" /> # Prof. [[Cəmil Əliyev|Əliyev Cəmil Əziz oğlu]] — 02.11.2000<ref name=":2000-4">{{cite news|title=Azərbaycanın səhiyyə işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/377|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220910065439/https://e-qanun.az/framework/377|archive-date=2022-09-10|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Namiq Əliyev (həkim)|Əliyev Namiq Nəriman oğlu]] — 02.11.2000<ref name=":2000-4" /> # Prof. [[Nəsib Quliyev|Quliyev Nəsib Cəfər oğlu]] — 02.11.2000<ref name=":2000-4" /> # Prof. Qurbanəliyev İsa Qurbanəli oğlu — 02.11.2000<ref name=":2000-4" /> # Prof. [[Püstə Məlik-Aslanova|Məlikaslanova Püstə Süleyman qızı]] — 02.11.2000<ref name=":2000-4" /> # Prof. [[Əlişir Musayev|Musayev Əlişir Veys oğlu]] — 02.11.2000<ref name=":2000-4" /> # Prof. [[Həcər Nəsrullayeva|Nəsrullayeva Həcər Məmməd qızı]] — 02.11.2000<ref name=":2000-4" /> # Prof. [[Oqtay Seyidbəyov|Seyidbəyov Oqtay Sadıx oğlu]] — 02.11.2000<ref name=":2000-4" /> # Akad. [[İsa Abdullayev|Abdullayev İsa Mədəd oğlu]] — 14.12.2000<ref name=":2000-5">{{cite news|title=Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası müəllimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/131|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409165555/https://e-qanun.az/framework/131|archive-date=2024-04-09|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Kamal Abdullayev (energetik)|Abdullayev Kamal Mehman oğlu]] — 14.12.2000<ref name=":2000-5" /> # Prof. Babayev Sabir Həbib oğlu — 14.12.2000<ref name=":2000-5" /> # Prof. [[Bağır Bağırov|Bağırov Bağır Əli oğlu]] — 14.12.2000<ref name=":2000-5" /> # Prof. Bilalov Yaşar Mahmud oğlu — 14.12.2000<ref name=":2000-5" /> # Prof. [[Zaur Əhmədov|Əhmədov Zaur Musa oğlu]] — 14.12.2000<ref name=":2000-5" /> # İsmayılov Hamlet Yəhya oğlu — 14.12.2000<ref name=":2000-5" /> # Prof. [[Siyavuş Qarayev|Qarayev Siyavuş Fərhad oğlu]] — 14.12.2000<ref name=":2000-5" /> }} === 2001 === # Prof. [[Şahlar Əsgərov|Əsgərov Şahlar Qaçay oğlu]] — 14.06.2001<ref name=":2001-1">{{cite news|title=Ş. Q. Əsgərova "Əməkdar elm xadimi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/3564|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607164742/http://e-qanun.az/framework/3564|archive-date=2021-06-07|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Nizami Xudiyev|Xudiyev Nizami Mənaf oğlu]] — 07.11.2001<ref name=":2001-2">{{cite news|title=Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətinin əməkdaşlarına Azərbaycan fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/2500|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909040848/http://e-qanun.az/framework/2500|archive-date=2018-09-09|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Abuzər Xələfov|Abuzər Alı oğlu Xələfov]] — 24.12.2001<ref name=":2001-3">{{cite news|title=A. A. Xələfova "Əməkdar elm xadimi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/2876|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184138/https://e-qanun.az/framework/2876|archive-date=2024-07-08|url-status=live}}</ref> === 2002 === # Prof. [[Əli Əlirzayev|Əlirzayev Əli Qəmbərəli oğlu]] — 12.06.2002<ref name=":2002-1">{{cite news|title=Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin müəllimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Fərmanı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/967|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Məmməd Məmmədov (siyasətçi, 1937)|Məmmədov Məmməd Cümşüd oğlu]] — 12.06.2002<ref name=":2002-1" /> # Prof. [[Arif Şəkərəliyev|Şəkərəliyev Arif Şəkərəli oğlu]] — 12.06.2002<ref name=":2002-1" /> === 2005 === {{Columns-list|2| # Prof. [[Məlik-Baxış Babayev|Babayev Məlik-Baxış Əli İkram oğlu]] — 14.12.2005<ref name=":2005-1">{{cite news|title=AMEA əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/11110|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327195028/https://e-qanun.az/framework/11110|archive-date=2019-03-27|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Ayaz Əfəndiyev|Əfəndiyev Ayaz Adil oğlu]] — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Prof. [[Adil Əliyev (geoloq)|Əliyev Adil Abas Əli oğlu]] — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # fəlsəfə üzrə e. d. [[Rəfiqə Əzimova|Əzimova Rəfiqə Cəlil qızı]] — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Prof. [[Akif Paşa Gərayzadə|Gərayzadə Akif Paşa oğlu]] — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Akad. [[Akif Hacıyev|Hacıyev Akif Cəfər oğlu]] — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Hacıyeva Nina Alekseyevna — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Prof. [[Arif Həşimov|Həşimov Arif Məmməd oğlu]] — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Prof. İsayeva Mənicə İsa qızı — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Prof. [[Adil Qəribov|Qəribov Adil Abdulxalıq oğlu]] — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Prof. [[Abasqulu Quliyev|Quliyev Abbasqulu Məmməd oğlu]] — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Prof. Məmmədov Müseyib Bayram oğlu — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Mikayılov Almas Abdu oğlu — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Prof. [[Mirzə Mövsümzadə|Mövsüm-zadə Mirzə Məmməd oğlu]] — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Prof. [[Tamilla Musayeva|Musayeva Tamilla Həşim qızı]] — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Prof. [[Əli Nuriyev (kimyaçı)|Nuriyev Əli Nəcəfqulu oğlu]] — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Akad. [[Arif Paşayev|Paşayev Arif Mir Cəlal oğlu]] — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Rzayeva Leyla Məcid qızı — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Prof. [[Zemfira Səfərova|Səfərova Zemfira Yusif qızı]] — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Prof. Sərkərov Sirac Vəli oğlu — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> # Prof. [[Fəridə Vəlixanova|Vəlixanova Fəridə Ağaəli qızı]] — 14.12.2005<ref name=":2005-1" /> }} === 2006 === # Prof. Əkbərbəyov Ələkpər Allahyar oğlu — 16.02.2006<ref name=":2006-1">{{cite news|title=Əziz Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/11908|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170529143114/http://www.e-qanun.az/framework/11908|archive-date=2017-05-29|url-status=live}}</ref> # Sadıxova Fəxrəndə Əmirovna — 16.02.2006<ref name=":2006-1" /> # Prof. [[Sahib Musayev|Musayev Sahib Kazım oğlu]] — 16.06.2006<ref name=":2006-2">{{cite news|title=Azərbaycanın səhiyyə işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/12283|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108012137/https://e-qanun.az/framework/12283|archive-date=2024-01-08|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Fuad Əliyev (kimyaçı)|Əliyev Fuad Yusif oğlu]] — 25.09.2006<ref name=":2006-3">{{cite news|title=Gəncə şəhərinin elmi və mədəni həyatında xidmətləri olan şəxslərə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/11992|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926144204/http://www.e-qanun.az/framework/11992|archive-date=2020-09-26|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Paşa Əfəndiyev|Əfəndiyev Paşa Şərif oğlu]] — 26.12.2006<ref name=":2006-4">{{cite news|title=Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin əməkdaşlarına fəxri adlar verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/12557|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130071948/http://www.e-qanun.az/framework/12557|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Süleyman Məmmədov (tarixçi)|Məmmədov Süleyman Abbas oğlu]] — 26.12.2006<ref name=":2006-4" /> === 2007 === # Prof. [[Bəybala Abbasov|Abbasov Bəybala Xudkar oğlu]] — 14.06.2007<ref name=":2007-1">{{cite news|title=Azərbaycanın səhiyyə işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/13465|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[İbadulla Ağayev|Ağayev İbadulla Əliağa oğlu]] — 14.06.2007<ref name=":2007-1" /> # Prof. Əsgərov Rafiq Əşrəf oğlu — 14.06.2007<ref name=":2007-1" /> # Prof. [[Əlihüseyn Hidayətov|Hidayətov Əlihüseyn Alişan oğlu]] — 14.06.2007<ref name=":2007-1" /> # Prof. [[Hüseyn Həşimli|Həşimli Hüseyn Məmməd oğlu]] — 03.10.2007<ref name=":2007-2">{{cite news|title=Azərbaycanın təhsil işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/13898|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250312182659/https://e-qanun.az/framework/13898|archive-date=2025-03-12|url-status=live}}</ref> # Prof. İsgəndərzadə Zərifə Əlirza qızı — 03.10.2007<ref name=":2007-2" /> # Prof. [[Eldar Qocayev|Qocayev Eldar Mehrəli oğlu]] — 03.10.2007<ref name=":2007-2" /> # Prof. [[Firuddin Məmmədov|Məmmədov Firudin İbrahim oğlu]] — 03.10.2007<ref name=":2007-2" /> # Prof. [[Həsən Mirzəyev|Mirzəyev Həsən İbrahim oğlu]] — 03.10.2007<ref name=":2007-2" /> # Prof. [[Yaşar Nazıyev|Naziyev Yaşar Mövlud oğlu]] — 03.10.2007<ref name=":2007-2" /> # Prof. [[Ağacan Abıyev|Ağacan Qulam oğlu Abiyev]] — 23.11.2007<ref name=":2007-3">{{cite news|title=A. Q. Abiyevə “Azərbaycanın əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/14160|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221016085315/https://e-qanun.az/framework/14160|archive-date=2022-10-16|url-status=live}}</ref> === 2008 === # Akad. [[Teymur Bünyadov (tarixçi)|Teymur Əmiraslan oğlu Bünyadov]] — 18.01.2008<ref name=":2008-1">{{cite news|title=T. Ə. Bünyadova “Azərbaycanın əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/13106|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Akad. [[Budaq Budaqov|Budaq Əbdüləli oğlu Budaqov]] — 20.02.2008<ref name=":2008-2">{{cite news|title=B. Ə. Budaqova “Azərbaycanın əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/13489|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Akad. [[Arif İsmayılzadə|İsmayılzadə Arif Cəfər oğlu]] — 18.03.2008<ref name=":2008-3">{{cite news|title=AMEA-nın Geologiya İnstitutunun əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/13864|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241225140156/https://e-qanun.az/framework/13864|archive-date=2024-12-25|url-status=live}}</ref> # Akad. [[İbrahim Quliyev (geoloq)|Quliyev İbrahim Said oğlu]] — 18.03.2008<ref name=":2008-3" /> # Prof. [[Həmid Mustafayev|Mustafayev Həmid Veysəl oğlu]] — 18.03.2008<ref name=":2008-3" /> # Prof. Fərəcov Zülfüqar Həsən oğlu — 13.06.2008<ref name=":2008-4">{{cite news|title=Azərbaycanın səhiyyə işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/14888|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417070505/https://e-qanun.az/framework/14888|archive-date=2024-04-17|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Vaqif Verdiyev|Verdiyev Vaqif Qambay oğlu]] — 13.06.2008<ref name=":2008-4" /> # Prof. [[Sudeyf İmamverdiyev|Sudeif Bəşir oğlu İmamverdiyev]] — 02.07.2008<ref name=":2008-5">{{cite news|title=S. B. İmamverdiyevə “Azərbaycanın əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/15093|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008164019/http://www.e-qanun.az/framework/15093|archive-date=2018-10-08|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Vaqif Novruzov (botanik)|Novruzov Vaqif Seyfəddin oğlu]] — 22.09.2008<ref name=":2008-6">{{cite news|title=Gəncə şəhərinin sosial-mədəni inkişafında xidmətləri olan şəxslərə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/15416|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Asəf İsgəndərov|İsgəndərov Asəf Daşdəmir oğlu]] — 03.10.2008<ref name=":2008-7">{{cite news|title=Azərbaycanın təhsil işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/15487|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200202024938/http://e-qanun.az/framework/15487|archive-date=2020-02-02|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Məcid Kərimov|Məcid Zahid oğlu Kərimov]] — 19.12.2008<ref name=":2008-8">{{cite news|title=S. B. İmamverdiyevə “Azərbaycanın əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/15093|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008164019/http://www.e-qanun.az/framework/15093|archive-date=2018-10-08|url-status=live}}</ref> === 2009 === {{Columns-list|2| # Prof. Bağırov Bağır İbrahimxəlil oğlu — 22.04.2009<ref name=":2009-1">{{cite news|title=Gəncə Dövlət Universitetinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/16856|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921191125/https://e-qanun.az/framework/16856|archive-date=2022-09-21|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Xəlil Yusifli|Yusifli Xəlil Həmid oğlu]] — 22.04.2009<ref name=":2009-1" /> # Prof. Hadıyev Surxay İsmayıl oğlu — 03.06.2009<ref name=":2009-2">{{cite news|title=Azərbaycanın səhiyyə işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/17854|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Şərif Mahalov|Mahalov Şərif İslam oğlu]] — 03.06.2009<ref name=":2009-2" /> # Akad. [[İsmayıl Hacıyev (akademik)|Hacıyev İsmayıl Muxtar oğlu]] — 03.08.2009<ref name=":2009-3">{{cite news|title=Naxçıvan MR-nın sosial və iqtisadi inkişafında xidmətləri olan şəxslərə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/18220|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181926/http://www.e-qanun.az/framework/18220|archive-date=2021-07-09|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Tariyel Talıbov|Talıbov Tariyel Hüseynəli oğlu]] — 03.08.2009<ref name=":2009-3" /> # Prof. [[Əli Nuriyev (iqtisadçı)|Nuriyev Əli Xudu oğlu]] — 10.09.2009<ref name=":2009-4">{{cite news|title=Azərbaycanın Prezidenti yanında Dövlət İdarəçiliyi Akademiyasının əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/18360|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Akif Əzizov|Əzizov Akif Həmid oğlu]] — 30.09.2009<ref name=":2009-5">{{cite news|title=AMEA-nın Yusif Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/18395|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421195255/https://e-qanun.az/framework/18395|archive-date=2024-04-21|url-status=live}}</ref> # Akad. [[Məhərrəm Məmmədyarov|Məmmədyarov Məhərrəm Əli oğlu]] — 30.09.2009<ref name=":2009-5" /> # Akad. [[Nadir Seyidov|Seyidov Nadir Miribrahim oğlu]] — 30.09.2009<ref name=":2009-5" /> # Prof. [[Musa Bayramov (kimyaçı)|Bayramov Musa Rza oğlu]] — 30.10.2009<ref name=":2009-6">{{cite news|title=Bakı Dövlət Universitetinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/18551|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20141109163312/http://e-qanun.az/print.php?internal=view&target=1&docid=18551&doctype=0|archive-date=2014-11-09|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Məmməd Çıraqov|Çıraqov Məmməd İsa oğlu]] — 30.10.2009<ref name=":2009-6" /> # Prof. [[Vüsət Əfəndiyev|Əfəndiyev Vüsət Əmir oğlu]] — 30.10.2009<ref name=":2009-6" /> # Prof. [[Karlen Xudaverdiyev|Xudaverdiyev Karlen İsgəndər oğlu]] — 30.10.2009<ref name=":2009-6" /> # Prof. İmanov Həmid Rza oğlu — 30.10.2009<ref name=":2009-6" /> # Prof. [[Aydın Kazımzadə (fizik)|Kazımzadə Aydın Həsən oğlu]] — 30.10.2009<ref name=":2009-6" /> # Prof. [[Akif Quliyev (bioloq)|Quliyev Akif Ələkbər oğlu]] — 30.10.2009<ref name=":2009-6" /> # Prof. [[Məhəmməd Mehdiyev|Mehdiyev Məhəmməd Fərman oğlu]] — 30.10.2009<ref name=":2009-6" /> # Prof. [[Nərgiz Paşayeva|Paşayeva Nərgiz Arif qızı]] — 30.10.2009<ref name=":2009-6" /> # Prof. [[Vaqif Buduqlu|Piriyev Vaqif Ziyəddin oğlu]] — 07.12.2009<ref name=":2009-7">{{cite news|title=Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/18803|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417100421/http://e-qanun.az/framework/18803|archive-date=2021-04-17|url-status=live}}</ref> # Akad. [[Telman Əliyev (professor, 1935)|Əliyev Telman Abbas oğlu]] — 07.12.2009<ref name=":2009-8">{{cite news|title=Azərbaycanda rabitə və informasiya texnologiyaları sahəsində çalışan şəxslərə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/18820|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240416190302/https://e-qanun.az/framework/18820|archive-date=2024-04-16|url-status=live}}</ref> # Akad. [[Vaqif Fərzəliyev|Vaqif Məcid oğlu Fərzəliyev]] — 07.12.2009<ref name=":2009-9">{{cite news|title=V. M. Fərzəliyevə “Əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/18837|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> }} == 2010–2019 == === 2010 === # Prof. [[Zümrüd Quluzadə|Quluzadə Zümrüd Əliqulu qızı]] — 04.03.2010<ref name=":2010-1">{{cite news|title=Azərbaycan qadınlarının bir qrupuna fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/19312|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230126082420/https://e-qanun.az/framework/19312|archive-date=2023-01-26|url-status=live}}</ref> # Prof. Abdullayev Xəlil İslam oğlu — 10.06.2010<ref name=":2010-2">{{cite news|title=Azərbaycanın səhiyyə işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/19725|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Vaqif Şadlinski|Şadlinski Vaqif Bilas oğlu]] — 10.06.2010<ref name=":2010-2" /> # Prof. [[Mirdaməd Sadıqov|Mirdaməd Mirsadıq oğlu Sadıqov]] — 02.09.2010<ref name=":2010-3">{{cite news|title=M. M. Sadıqova "Əməkdar elm xadimi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/20941|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. Əliyev Hafiz Məmmədrəhim oğlu — 20.09.2010<ref name=":2010-4">{{cite news|title=Azərbaycan Tibb Universitetinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/20034|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220818074352/https://e-qanun.az/framework/20034|archive-date=2022-08-18|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Sabir Əliyev (həkim)|Əliyev Sabir Cahan oğlu]] — 20.09.2010<ref name=":2010-4" /> # Prof. [[Rəna Əliyeva|Əliyeva Rəna Qurban qızı]] — 20.09.2010<ref name=":2010-4" /> # Prof. [[İbrahim İsayev (həkim)|İsayev İbrahim İsa oğlu]] — 20.09.2010<ref name=":2010-4" /> # Prof. Kərimov Elxan Emin oğlu — 20.09.2010<ref name=":2010-4" /> # Prof. [[Zakir Qarayev|Qarayev Zakir Ömər oğlu]] — 20.09.2010<ref name=":2010-4" /> # Prof. [[Cəbrayıl Məmmədov (allerqoloq)|Məmmədov Cəbrayıl Teymur oğlu]] — 20.09.2010<ref name=":2010-4" /> # Prof. [[Surxay Musayev|Musayev Surxay Novruz oğlu]] — 20.09.2010<ref name=":2010-4" /> # İbrahimov Çingiz Şirin oğlu — 18.11.2010<ref name=":2010-5">{{cite news|title=Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/20772|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Tulparxan Salavatov|Salavatov Tulparxan Şarabudinoviç]] — 18.11.2010<ref name=":2010-5" /> === 2011 === # {{Bayraq|Mexico}} Prof. [[Natiq Atakişiyev|Natiq Məmməd oğlu Atakişiyev]] — 04.06.2011<ref name=":2011-1">{{cite news|title=Azərbaycan diasporu nümayəndələrinin bir qrupuna fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/21865|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241210215004/https://e-qanun.az/framework/21865|archive-date=2024-12-10|url-status=live}}</ref> # {{Bayraq|UKR}} Akad. [[Eldar Vəliyev|Eldar İsmayıl oğlu Vəliyev]] — 04.06.2011<ref name=":2011-1" /> # {{Bayraq|Rusiya}} Prof. [[Tofiq Məlikli|Tofiq Davud oğlu Məlikli]] — 04.06.2011<ref name=":2011-1" /> # Prof. Bağırov Siyavuş Musa oğlu — 10.11.2011<ref name=":2011-2">{{cite news|title=Azərbaycan Texniki Universitetinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/22515|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Həsən Hüseynov (mühəndis)|Hüseynov Həsən Əhməd oğlu]] — 10.11.2011<ref name=":2011-2" /> # Prof. Mirsəlimov Vaqif Mirəhmədoviç — 10.11.2011<ref name=":2011-2" /> # {{Bayraq|Rusiya}} Prof. Yevgeni Borisoviç Gelfqat — 28.12.2011<ref name=":2011-3">{{cite news|title=Y. B. Gelfqata “Əməkdar Elm Xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/22832|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> === 2012 === # Prof. [[İsgəndər Cəfərov|Cəfərov İsgəndər Həsən oğlu]] — 18.04.2012<ref name=":2012-1">{{cite news|title=Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/23393|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222042042/https://e-qanun.az/framework/23393|archive-date=2025-02-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Əbdül Əlizadə|Əli-zadə Əbdül Əli oğlu]] — 18.04.2012<ref name=":2012-1" /> # Prof. [[Fərrux Rüstəmov|Rüstəmov Fərrux Abbas oğlu]] — 18.04.2012<ref name=":2012-1" /> # Prof. [[İsa İsayev|İsayev İsa Hüseyn oğlu]] — 18.06.2012<ref name=":2012-2">{{cite news|title=Azərbaycanın səhiyyə işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/23741|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328035454/http://e-qanun.az/framework/23741|archive-date=2019-03-28|url-status=live}}</ref> # Nəcəfov İmamyar Həsən oğlu — 18.06.2012<ref name=":2012-2" /> === 2013 === # Prof. [[Timuçin Əfəndiyev|Əfəndiyev Timuçin İlyas oğlu]] — 10.12.2013<ref name=":2013-1">{{cite news|title=Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/26986|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923122916/http://www.e-qanun.az/framework/26986|archive-date=2017-09-23|url-status=live}}</ref> # Prof. Qafarov Aydın Məmiş oğlu — 14.12.2013<ref name=":2013-2">{{cite news|title=Azərbaycan Fövqəladə Hallar Nazirliyinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/27145|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> === 2014 === # Prof. [[Oruc Həsənli|Həsənli Oruc Qafar oğlu]] — 05.04.2014<ref name=":2014-1">{{cite news|title=Naxçıvan MR-nın sosial və iqtisadi inkişafında xidmətləri olan şəxslərə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/27481|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926154631/http://www.e-qanun.az/framework/27481|archive-date=2020-09-26|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Saleh Məhərrəmov|Məhərrəmov Saleh Heydər oğlu]] — 05.04.2014<ref name=":2014-1" /> # Prof. [[Vilayət Vəliyev|Vəliyev Vilayət Məmməd oğlu]] — 21.10.2014<ref name=":2014-2">{{cite news|title=Azərbaycan İqtisadiyyat və Sənaye Nazirliyinin işçilərinə fəxri adlar verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/28453|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801085814/https://e-qanun.az/framework/28453|archive-date=2024-08-01|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Nurəli Yusifbəyli|Yusifbəyli Nurəli Adil oğlu]] — 21.10.2014<ref name=":2014-2" /> === 2015 === {{Columns-list|2| # Prof. Lidiya Mixaylovna Qranovskaya — 18.06.2015<ref name=":2015-4">{{cite news|title=L. M. Qranovskayaya “Əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/30187|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Ramiz Hümbətov|Hümbətov Ramiz Topuş oğlu]] — 09.10.2015<ref name=":2015-3">{{cite news|title=Azərbaycanın təhsil işçilərinə “Əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/30870|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512142641/https://e-qanun.az/framework/30870|archive-date=2023-05-12|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Telman Hüseynov (iqtisadçı)|Hüseynov Telman Əlihüseyn oğlu]] — 09.10.2015<ref name=":2015-3" /> # Prof. [[Havar Məmmədov|Məmmədov Havar Əmir oğlu]] — 09.10.2015<ref name=":2015-3" /> # Prof. Balakişibəyli Şahin Abdulhəlim oğlu — 03.11.2015<ref name=":2015-2">{{cite news|title=AMEA-nın əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/31166|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # aqrar elmlər üzrə e. d. [[Zeynal Əkpərov|Əkpərov Zeynal İba oğlu]] — 03.11.2015<ref name=":2015-2" /> # Prof. [[Kamran Əliyev (filoloq)|Əliyev Kamran İmran oğlu]] — 03.11.2015<ref name=":2015-2" /> # Akad. [[Firudin Haşımzadə|Haşımzadə Firudin Məmməd Əli oğlu]] — 03.11.2015<ref name=":2015-2" /> # Prof. [[Qəzənfər Kazımov|Kazımov Qəzənfər Şirin oğlu]] — 03.11.2015<ref name=":2015-2" /> # Prof. [[Məhərrəm Qasımlı|Qasımlı Məhərrəm Paşa oğlu]] — 03.11.2015<ref name=":2015-2" /> # coğrafiya üzrə e. d. Qaşqay Rəna Bəyim Mir Tağı qızı — 03.11.2015<ref name=":2015-2" /> # Prof. [[Şahbaz Muradov|Muradov Şahbaz Musa oğlu]] — 03.11.2015<ref name=":2015-2" /> # Prof. [[Tofiq Mustafazadə|Mustafazadə Tofiq Teyyub oğlu]] — 03.11.2015<ref name=":2015-2" /> # Prof. [[Hacıfəxrəddin Səfərli|Səfərli Hacıfəxrəddin Yəhya oğlu]] — 03.11.2015<ref name=":2015-2" /> # Prof. [[Nailə Vəlixanlı|Vəlixanova Nailə Məmmədəli qızı]] — 03.11.2015<ref name=":2015-2" /> # Prof. [[Qurban Yetirmişli|Yetirmişli Qurban Cəlal oğlu]] — 03.11.2015<ref name=":2015-2" /> # Prof. [[Paşa Zamanov|Zamanov Paşa Bayram oğlu]] — 03.11.2015<ref name=":2015-2" /> # Hacımuradov Kamil Nizam oğlu — 19.12.2015<ref name=":2015-1">{{cite news|title=Əziz Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/31658|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Əflatun Kərimov|Kərimov Əflatun Xudkar oğlu]] — 19.12.2015<ref name=":2015-1" /> # Prof. [[Elmar Qasımov (həkim-oftalmoloq)|Qasımov Elmar Mustafa oğlu]] — 19.12.2015<ref name=":2015-1" /> # Prof. Şirəliyeva Rəna Kazım qızı — 19.12.2015<ref name=":2015-1" /> }} === 2016 === # {{Bayraq|TUR}} Prof. [[Əmirulla Məmmədov|Məmmədov Əmirullah Məmmədəli oğlu]] — 01.06.2016<ref name=":2016-4">{{cite news|title=Azərbaycan diasporunun inkişafındakı xidmətlərinə görə bir qrup şəxsə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/32939|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241210170155/https://e-qanun.az/framework/32939|archive-date=2024-12-10|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Bəyalı Ataşov|Ataşov Bəyalı Xanalı oğlu]] — 04.10.2016<ref name=":2016-3">{{cite news|title=Azərbaycanın təhsil işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/33818|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170528010018/http://www.e-qanun.az/framework/33818|archive-date=2017-05-28|url-status=live}}</ref> # Prof. Xəlifəzadə Çingiz Müzəffər oğlu — 04.10.2016<ref name=":2016-3" /> # Prof. Qocayev Məmməd Qoca oğlu — 14.12.2016<ref name=":2016-2">{{cite news|title=Bakı Slavyan Universitetinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/34343|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # {{Bayraq|Rusiya}} Prof. [[Fazil Qurbanov|Qurbanov Fazil Səməd oğlu]] — 28.12.2016<ref name=":2016-1">{{cite news|title=Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü münasibətilə bir qrup şəxsə “Əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/34508|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # {{Bayraq|UKR}} Prof. [[Murad Ömərov|Ömərov Murad Ənvər oğlu]] — 28.12.2016<ref name=":2016-1" /> === 2017 === # Prof. [[Təhsin Mütəllimov|Təhsin Mütəllim oğlu Mütəllimov]] — 06.03.2017<ref name=":2017-2">{{cite news|title=T. M. Mütəllimova “Əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/34988|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Rəhmanov Nəriman Rəhmanoviç — 19.10.2017<ref name=":2017-1">{{cite news|title=Azərbaycanın bir qrup energetikinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/36678|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013001931/http://www.e-qanun.az/framework/36678|archive-date=2018-10-13|url-status=live}}</ref> === 2018 === # Prof. [[Kərəm Kərimov|Kərimov Kərəm Təbriz oğlu]] — 23.04.2018<ref name=":2018-5">{{cite news|title=Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/38583|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101070348/http://e-qanun.az/framework/38583|archive-date=2019-01-01|url-status=live}}</ref> # Akad. [[Bahadur Tağıyev|Tagıyev Bahadır Hüseyn oğlu]] — 31.05.2018<ref name=":2018-4">{{cite news|title=Azərbaycanın mülki aviasiya işçilərinə fəxri adlar verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/39071|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418135509/http://e-qanun.az/framework/39071|archive-date=2021-04-18|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Qəzənfər Paşayev|Qəzənfər Məmməd oğlu Paşayev]] — 05.11.2018<ref name=":2018-3">{{cite news|title=Q. M. Paşayevə “Əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/40490|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200201184910/http://www.e-qanun.az/framework/40490|archive-date=2020-02-01|url-status=live}}</ref> # Akad. [[Hətəm Quliyev|Quliyev Hətəm Hidayət oğlu]] — 13.11.2018<ref name=":2018-2">{{cite news|title=AMEA Geologiya və Geofizika İnstitutunun əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/40591|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200201185125/http://www.e-qanun.az/framework/40591|archive-date=2020-02-01|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Solmaz Rüstəmova-Tohidi|Solmaz Əli qızı Rüstəmova-Tohidi]] — 27.11.2018<ref name=":2018-1">{{cite news|title=S. Ə. Rüstəmova-Tohidiyə “Əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/40787|access-date=2022-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228220628/http://e-qanun.az/framework/40787|archive-date=2021-02-28|url-status=live}}</ref> === 2019 === # Prof. [[Hafiz Əlimərdanov|Əlimərdanov Hafiz Mütəllim oğlu]] — 01.10.2019<ref name=":2019-1">{{cite news|title=AMEA-nın Yusif Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/43348|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Arif Həsənov (kimyaçı)|Həsənov Arif Həsən oğlu]] — 01.10.2019<ref name=":2019-1" /> # Prof. [[Hikmət İbrahimov|İbrahimov Hikmət Camal oğlu]] — 01.10.2019<ref name=":2019-1" /> # Akad. [[Fikrət Əliyev (riyaziyyatçı)|Əliyev Fikrət Əhmədəli oğlu]] — 25.11.2019<ref name=":2019-2">{{cite news|title=Bakı Dövlət Universitetinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/43685|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. Əzizov Abdulsəyid Əbdülhəmid oğlu — 25.11.2019<ref name=":2019-2" /> # Prof. [[Elşad Qurbanov|Qurbanov Elşad Məcnun oğlu]] — 25.11.2019<ref name=":2019-2" /> # Prof. [[Arif Səlimov|Səlimov Arif Ağacan oğlu]] — 25.11.2019<ref name=":2019-2" /> # Prof. [[Nizaməddin Şəmsizadə|Şəmsizadə Nizaməddin Şəmsəddin oğlu]] — 25.11.2019<ref name=":2019-2" /> # Prof. [[Məmməd Yaqubov|Yaqubov Məmməd Haqverdi oğlu]] — 25.11.2019<ref name=":2019-2" /> == 2020–2029 == === 2020 === # Akad. [[Fəxrəddin Qədirov|Fəxrəddin Əbülfət oğlu Qədirov]] — 20.07.2020<ref name=":2020-4">{{cite news|title=F. Ə. Qədirova “Əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/45449|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Yadulla Həsənli|Həsənli Yadulla Həmdulla oğlu]] — 24.09.2020<ref name=":2020-3">{{cite news|title=Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/46020|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. Hüseynov Rafiq Qurban oğlu — 30.12.2020<ref name=":2020-2">{{cite news|title=Azərbaycan Texniki Universitetinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/46633|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Nəriman Rəsulov|Rəsulov Nəriman Moğbil oğlu]] — 30.12.2020<ref name=":2020-2" /> # Prof. [[Mustafa Babanlı|Babanlı Mustafa Baba oğlu]] — 30.12.2020<ref name=":2020-1">{{cite news|title=Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/46640|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Araz Əliyev|Əliyev Araz Rafiq oğlu]] — 30.12.2020<ref name=":2020-1" /> # Prof. [[Lətafət Qardaşova|Qardaşova Lətafət Abbas qızı]] — 30.12.2020<ref name=":2020-1" /> # Akad. [[Pərviz Məmmədov|Məmmədov Pərviz Ziya oğlu]] — 30.12.2020<ref name=":2020-1" /> === 2021 === # Prof. [[Lalə Allahverdiyeva|Allahverdiyeva Lalə İsmayıl qızı]] — 09.04.2021<ref name=":2021-1">{{cite news|title=Azərbaycan Tibb Universitetinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/47189|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # Prof. [[Hicran Bağırova|Bağırova Hicran Firudin qızı]] — 09.04.2021<ref name=":2021-1" /> # Prof. Məmmədov Arif Məmməd oğlu — 09.04.2021<ref name=":2021-1" /> === 2022 === # {{Bayraq|Almaniya}} Prof. [[Məsud Əfəndiyev|Məsud Arif oğlu Əfəndiyev]] — 21.04.2022<ref name=":2022-1">{{cite news|title=M. A. Əfəndiyevə və Q. N. Mürşüdova “Əməkdar elm xadimi” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı|publisher=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|website=[[e-qanun.az]]|date=|url=https://e-qanun.az/framework/49459|access-date=2022-08-22|archive-url=|archive-date=2022-08-22|url-status=live}}</ref> # {{Bayraq|Birləşmiş Krallıq}} Prof. [[Qərib Mürşüdov|Qərib Novruz oğlu Mürşüdov]] — 21.04.2022<ref name=":2022-1" /> == İstinadlar == <div style="height:25em; overflow:auto; border:2px solid #DCDCDC"> {{İstinad siyahısı|2}} </div> [[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimləri|*]] puyvwvz4vy0orjwcp3cs71dxk0d69zt 0 211849 8985636 8838441 2026-07-02T06:06:32Z Мурад 97 21365 copy-paste 8985636 wikitext text/x-wiki {{Təşkilat|tam adı=Türk Mədəniyyətin Beynəlxalq Təşkilatı|originalın dilindəki adı=Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı|abreviatura=TÜRKSOY|emblemi=Türksoy loqo.jpg|şəkil=Map-TurksoyMembers.svg|növü=|yaranma tarixi=12 iyul 1993|qeydiyyat tarixi=|dağılma tarixi=<!-- Təşkilatın ləğvolunma tarixi-->|dili=<!-- Təşkilatın rəsmi dili-->|mərkəzi=|sədri=[[Sultan Rayev]]|üzvləri={{Gizlət |Başlıq=14 üzv|Mətn= [[Fayl: Flag of Altai Republic.svg|border|25px]] [[Altay Respublikası]]<br>[[Fayl:Flag of Bashkortostan.svg|border|25px]] [[Başqırdıstan Respublikası]]<br>{{AZE}}<br>[[Fayl:Flag of Gagauzia.svg|border|25px]] [[Qaqauziya]]<br>{{KAZ}}<br>[[Fayl:Flag of Khakassia.svg|border|25px|Xakasiya]] [[Xakasiya]] <br>{{KGZ}}<br>[[Fayl:Flag_of_the_Turkish_Republic_of_Northern_Cyprus.svg|border|25px]] [[Şimali Kipr Türk Respublikası]]<br>[[Fayl:Flag of Sakha.svg|border|25px]] [[Yakutiya]]<br>[[Fayl:Flag of Tatarstan.svg|border|25px]] [[Tatarıstan]]<br>{{TUR}}<br>{{TKM}}<br>[[Fayl: Flag of Tuva.svg|border|25px]] [[Tıva Respublikası]]<br>{{UZB}}}}|rəsmi saytı=http://www.turksoy.org.tr}} [[Fayl:Turksoy.jpg|thumb|right|300px|Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatının mənzil qərargahı, Ankara.]] [[Fayl:V Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgi-Yarmarkası 104.jpg|thumb|V Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgi-Yarmarkasında]] '''Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatı''' ({{Dil-tr|Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı}}, [[Abreviatur|abr.]] TÜRKSOY) — [[Türk dövlətləri|Türk ölkələri]]nin mədəniyyət səylərini birləşdirən beynəlxalq təşkilat. == Haqqında == Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatı — Türkdilli ölkələrin mədəniyyət səylərini birləşdirən beynəlxalq təşkilatdır. Türk xalqları özlərinin qədim, çoxəsrlik tarixi boyu [[Avrasiya]] məkanının böyük hissəsində yaşayaraq dünya, bəşər mədəniyyətinə böyük töhfələr vermiş, onu zənginləşdirmişlər. Tarixin müxtəlif mərhələlərində türk xalqlarının həyatı cürbəcür, bəzən isə hətta onların varlığını təhlükə altına alan müharibələrlə, döyüşlərlə, təcavüzlərlə qarşılaşmışdır. Ancaq türk xalqlarının ulu tarixin dərinliklərindən keçib gələn zəngin kökləri, bir- birinə mənəvi bağlılığı onları bütün bu mərhələlərdə imtahanlardan, sınaqlardan mətanətlə çıxarmış və bugünkü günlərə gətirib çıxarmışdır. Bu xalqlar tarix boyu insan həyatının bütün sahələrində öz istedadını, biliyini, bacarığını göstərmiş, elmi ixtiraları, qəhrəmanlıq nümunələri, böyük tarixi-memarlıq abidələri və qiymətli bədii əsərləri, müsiqisi ilə onun parlaq səhifələrini yaratmışlar. Bütün bunlarla belə, yüz illərlə bir-birindən ayrı düşmüş, yaxud imperiyaların ([[Rusiya İmperiyası|Rusiya]], Çin, İran) dövlət siyasəti səviyyəsində həyata keçirdikləri (çox vaxt, həm də hiylə və fitnələr hesabına) məkrli tədbirlər nəticəsində dövlətçilikdən məhrum edilmiş ([[Türkiyə]] istisna olmaqla), bəzən isə hətta bir-birinə qənim kəsilmiş türk xalqları yalnız XX əsrdə əsl mənada milli dirçəliş yoluna uğurla qədəm basmağa nail oldular. Bütün bunlarla belə, yüz illərlə bir-birindən ayrı düşmüş, yaxud imperiyaların (Rusiya, Çin, İran) dövlət siyasəti səviyyəsində həyata keçirdikləri (çox vaxt, həm də hiylə və fitnələr hesabına) məkrli tədbirlər nəticəsində dövlətçilikdən məhrum edilmiş (Türkiyə istisna olmaqla), bəzən isə hətta bir-birinə qənim kəsilmiş türk xalqları yalnız XX əsrdə əsl mənada milli dirçəliş yoluna uğurla qədəm basmağa nail oldular. Bir sıra türk xalqları ([[tatarlar]], [[başqırdlar]], [[çuvaşlar]] və b.) [[Rusiya Federasiyası]] tərkibində qalmaqla milli-ərazi muxtariyyəti hüquqlarını xeyli genişləndirdilər. Bu isə, öz növbəsində türk dövlət qurumları arasında daha sıx ədəbi-mədəni, elmi, iqtisadi əlaqələrin yaradılması zərurətini irəli sürdü. Yaranmış yeni əlverişli şərait eyni kökdən olan müştərək türk mədəniyyəti və incəsənətinin vahid təşkilatının yaranmasına səbəb oldu. Həmin təşkilat bu gün də uğurla fəaliyyət göstərən beynəlxalq TÜRKSOY təşkilatıdır — Türkdilli ölkələr arasında qurulan ilk beynəlxalq təşkilat olan Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatıdır. [[Sovet İttifaqı]] dağıldıqdan sonra müstəqilliklərini qazanmış Türk dövlətlərinin regional inteqrasiya məsələləri aktual xarakter almışdır. Müasir dövrümüzdə müstəqil [[Türk dövlətləri]] həm ayrı-ayrılıqda, həm də birgə çoxtərəfli münasibətlərdə, yəni beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində fəaliyyət göstərirlər. [[Osmanlı dövləti]] dağıldıqdan sonra öz müstəqilliyini qoruyub saxlaya bilən, uzun müddət dünya xəritəsində yeganə Türk dövləti olaraq mövcud olan [[Türkiyə Cümhuriyyəti]]nin regional inteqrasiyanın təşəbbüskarı kimi çıxış etməsi gözlənilən bir addım idi. Yeni müstəqillik qazanmış Türk dövlətləri də istər iqtisadi, istərsə də siyasi baxımdan Qərb institutlarına uğurla inteqrasiya etmiş Türkiyənin təcrübəsindən yararlanmaqda maraqlıdırlar. Bu mənada TÜRKSOY kimi təşkilatın fəaliyyəti diqqətə layiqdir. == Tarixi == Türk mədəniyyəti və incəsənətinin inkişafı üzrə Beynəlxalq Təşkilat (TÜRKSOY) [[Azərbaycan Respublikası]] və Türkiyə Cümhuriyyətinin təşəbbüsü ilə 1992-ci ildə [[İstanbul]] və [[Bakı]] şəhərlərində keçirilmiş Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Türkiyə və Türkmənistan respublikaları mədəniyyət nazirlərinin görüşləri gedişində əldə edilmiş razılaşmalar əsasında yaradılmışdır. TÜRKSOY-un yaradılması haqqında ilkin fikirlər hələ 1992-ci ildə irəli sürülmüşdür. Bu təşkilatın yaradılması ilə bağlı Bakı və İstanbul şəhərlərində bir sıra görüşlər keçirilmişdir. TÜRKSOY-un yaradılması və fəaliyyət prinsipləri haqqında Müqavilə həmin ölkələrin mədəniyyət nazirləri tərəfindən 1993-cü il iyulun 12-də [[Qazaxıstan Respublikasının paytaxtı|Qazaxıstan Respublikasının keçmiş paytaxtı]] '''[[Almatı]]''' şəhərində imzalanmışdır. Təşkilatın Nizamnaməsinə görə, o, türkdilli dövlətlərin mədəniyyət nazirlərinin Daimi Şurasının qərarlarına əsasən fəaliyyət göstərir. TÜRKSOY-un əsas üzvləri Qazaxıstan, Türkiyə, Azərbaycan, Özbəkistan, Qırğızıstan və Türkmənistandır. Qalan 8 üzvlər isə əsasən müşahidəçi qismində iştirak edirlər.<ref>{{cite web |url=https://www.turksoy.org/ |title=Tarihçe |author= |date= |website=www.turksoy.org |publisher= |language= |access-date=24 may 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131000905/https://www.turksoy.org/ |archive-date=31 January 2020 |url-status=live }}</ref> Sonralar TÜRKSOY haqqında Müqaviləyə müşahidəçi ölkələr simasında [[Başqırdıstan]], [[Tatarıstan]] respublikaları, [[Şimali Kipr Türk Respublikası]], [[Xakasiya]], [[Tuva]], [[Çuvaşıstan|Çuvaşiya]] və [[Qaqauziya]] respublikaları da qoşulmuşlar. Buna baxmayaraq, bu üzvlər də əsas üzvlər kimi eyni hüquqa və səlahiyyətə malikdilər. Ümumiyyətlə, TÜRKSOY-un fəaliyyətində demokratik prinsiplər əsas götürülür. Yəni səsvermədə 8 müşahidəçi ölkə də əsas 6 üzvlər kimi eyni səsvermə hüququna malikdirlər. TÜRKSOY-un yaradılması zərurəti ondan irəli gəlmişdir ki, bu təşkilatı yaradan ölkələrin dilləri, xalqları, mədəniyyətləri bir-birinə çox yaxın idi və bəzi xalqların hətta dinləri də eyni idi. Məlumdur ki, bəzi türk xalqları müxtəlif [[Dinlərin siyahısı|dinlərə]] sitayiş edirlər. Ancaq TÜRKSOY-un yaradılmasında türkdilli xalqların əsasən din deyil, dil prinsiplərinə üstünlük verilmişdir. TÜRKSOY təşkilatı türkdilli ölkələrin daxili və xarici siyasətindən, dövlət strukturlarının siyasi yönümündən asılı olmayaraq, onların mədəniyyət və incəsənət sahəsində regional birliyini həyata keçirir.<ref>{{cite news |last= |first= |title=Bu gün TÜRKSOY-un yaradılmasının 30 ili tamam olur |date=12.07.2023 |publisher=AZERTAC |work= |location= |url=https://azertag.az/xeber/bu_gun_turksoy_un_yaradilmasinin_30_ili_tamam_olur-2691388 |language= |access-date= |archive-url= |archive-date= }}</ref> == Strukturu == TÜRKSOY-un üzv ölkələri onun fəaliyyətinin həyata keçirilməsində bərabər hüquqlara malikdirlər. TÜRKSOY-un ən yüksək orqanı üzv ölkələrin Mədəniyyət Nazirləri Daimi Şurasıdır. Təşkilatın qərarları ölkələrdə növbə ilə keçirilən mədəniyyət nazirlərinin Daimi Şurasının toplantısında təsdiq olunur. Toplantılararası müddətdə təşkilata nazirlər sırasından seçilmiş Baş direktor rəhbərlik edir. Baş direktorun aparatında işçi qrupundan əlavə hər ölkədən bir nümayəndə fəaliyyət göstərir. TÜRKSOY-un Baş direktorluğu Türkiyə Cümhuriyyətinin paytaxtı [[Ankara]] şəhərində yerləşir; rəsmi dili '''[[Türk dili|türk dilidir]]'''. 1993-cü ilin ikinci yarısından sonra Azərbaycan dövləti tərəfindən TÜRKSOY-un fəaliyyətinə diqqətin artması tezliklə bu təşkilatın işində Azərbaycan Respublikasının rolunu xeyli gücləndirdi. Azərbaycan nümayəndələrinin təşkiletmə işində fəal iştirakı təşkilatın fəaliyyətinin məqsədyönlü qurulmasında getdikcə daha çox özünü göstərirdi. Əgər TÜRKSOYun yarandığı ilk vaxtlarda təşkilatın fəaliyyətində əsas ağırlıq mərkəzi Türkiyə Cümhuriyyətinin üzərinə düşürdüsə, 1994–1995-ci illərdən başlayaraq vəziyyət nisbətən bərabərləşdi, yəni, ağırlıq mərkəzi həm də digər türk respublikalarının, xüsusən də Azərbaycanın üzərinə düşdü. Doğrudur, TÜRKSOY-un hələ '''II toplantısı''' (30 noyabr – 2 dekabr, 1992) [[Bakı]]da keçirilmiş və təşkilatın fəaliyyətini gücləndirməyə yönəldilən mühüm qərarlar qəbul etmişdi. 1996-cı il noyabrın 6–7-də Bakıda türk xalqlarının birliyi, ədəbi-mədəni əlaqələri ilə əlaqədar üç mühüm tədbirin (TÜRKSOY-un VIII toplantısı, türk dünyası yazıçılarının III qurultayı və [[Məhəmməd Füzuli]]nin 500 illik yubileyinin yekun tədbirləri) keçirilməsi artıq onu sübut edirdi ki, Azərbaycan türk dünyasının liderlərindən birinə çevrilməkdədir. Bu baxımdan Azərbaycan mədəniyyət naziri [[Polad Bülbüloğlu]]nun təşəbbüskarlığı və işgüzarlığı daha çox diqqəti cəlb edirdi. Elə bu keyfiyyətlərin və üstəlik də onun təşkilatçılığının nəticəsi idi ki, artıq TÜRKSOY-un V toplantısında (28 may −3 iyun 1994-cü il, Bişkek, ÇolpanAta) Polad Bülbüloğlu təşkilatın Baş direktoru seçildi. 2003–2004-cü illər Qazaxıstanın mədəniyyət naziri, 2005-ci ildən Qazaxıstan Respublikasının [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı|BMT-]]də mədəni-sosial məsələlər üzrə təmsilçisi Baş direktor olub. Düsen Korabay oğlu Kaseinov 28 may 2008-ci ildə TÜRKSOY-un Daimi Şurası tərəfindən TÜRKSOY-un başqanı seçilib. Baş direktor TÜRKSOY-un bütün fəaliyyətinə cavabdehlik daşıyır, onu beynəlxalq tədbirlərdə təmsil etmək, müqavilələr imzalamaq hüququna malikdir. Təşkilat struktur etibarilə iki komitəyə bölünüb: Mədəniyyət və incəsənət tədbirlərinin birgə keçirilməsi üzrə Komitə, inzibati və hüquqi təmsilçilər üzrə Komitə. Baş direktor TÜRKSOY-un bütün fəaliyyətinə cavabdehlik daşıyır, onu beynəlxalq tədbirlərdə təmsil etmək, müqavilələr imzalamaq hüququna malikdir == Keçirilən tədbirlər == Ümumi razılığa əsasən 1993-cü ilin yanvarın 13-də Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində TÜRKSOY-un Baş Direktorluğunun açılışı oldu. Hələ təşkilat tam formalaşmamış Türk dünyası üçün ələmətdar olan bir çox müştərək tədbirlər keçirildi. Məsələn, 1993-cü ilin yanvarında Türkiyədə dahi Azərbaycan bəstəkarı və drijoru [[Niyazi]]nin xatirə gecəsi oldu. İyunun 7 və 11-də Ankarada türk yazıçılarının qurultayının keçirilməsi Türk dünyası ədəbi mühitinin formalaşması baxımından əhəmiyyətlidir. Türksoyun təşkilatlanması prosesi Nazirlər Şurasının 1993-cü il iyulun 9 və 12-də Almaatıda keçirilən III iclası ilə başa çatdı. Bu tədbirdə "Türksoyun yaranması və formalaşması prinsipləri haqqında müqavilə" imzalandı. Beləliklə, türkdilli ölkələrin birgə təşəbbüsü və qarşılıqlı səyi nəticəsində mədəniyyət və incəsənət sahələrini əhatə edən inteqrasiyanın əsası qoyuldu. 1993-cü ilin avqustunda [[Türkmənistan]]ın paytaxtı '''[[Aşqabad]]''' şəhərində TÜRKSOY Aşıq Pir Aydının xatirəsinə həsr olunmuş I beynəlxalq festivalda iştirak etdi. Aşık Aydın Alinin şerlərində Alevi- Bektaşi inanç və gələnəkləri ön planda olmuş, Allah, Muhammet, Hz. Ali, 12 İmamlar, Hacı Bektaşi Vəli və Ali Rıza Ulusoya sevgi, saygı və ürəktən bağlılığı sıx- sıx vurgulanmaktadır. 1993-cü il oktyabr ayında Almatıda türkdilli ölkələrin xalq tətbiqi incəsənət nümunələrinin birinci sərgisi keçirildi. TÜRKSOY fəaliyyəti dövründə müxtəlif ənənələrin, mədəniyyət tədbirlərinin əsasını qoymuşdur. 1994-cü ilin 21–23 martında Türkiyədə geniş miqyasda qeyd olunan Novruz bayramı böyük maraqla qarşılandı və hər ilin martında müntəzəm olaraq keçirilməkdədir. 1994-cü ilin 27–28 mayında Kiprdə keçirilməyə başlayan türkdilli ölkələrin Opera günü bu qəbildən olan ənənələr arasına daxildir. YUNESKO-nun xətti ilə gerçəkləşən dahi Azərbaycan şairi Füzulinin 500 illik yubileyi TÜRKSOY-un təşəbbüsü ilə bütün Türk Dünyasında təntənəli şəkildə qeyd olundu. Məhəmməd Füzulinin yubiley şənliklərinə məhz Türkiyədə başlanılması da Türk dünyası mədəniyyət və incəsənət xadimləri arasında ədəbi-mədəni əlaqələrin genişləndirilməsi zərurətinin tamamilə dərk olunması nəticəsi oldu və gözəl səmərə verdi. Dahi mütəfəkkir, türk dünyasının və onun ayrılmaz hissəsi olan Azərbaycanın bütün bəşəriyyətə bəxş etdiyi ən böyük simalardan biri Məhəmməd Füzulinin 500 illik yubileyinin qeyd olunması bütün türkdilli ölkələrin və xalqların əsl bayramına çevrildi. Qeyd edək ki, Məhəmməd Füzulinin yubileyi təkcə Azərbaycanda deyil, həm də Türkiyədə, Rusiyada, İraqda, İranda, Dağıstanda, Parisdə – YUNESKO-nun baş qərargahında keçirilmiş, bütün dünyada Azərbaycanın şöhrətini daha yüksəklərə qaldırmış, türk xalqlarının əlaqələrinin gücləndirilməsi işinə layiqli xidmət göstərmişdi. Dahi söz ustadının 1996-cı il noyabrın 8–9-da Bakıda keçirilmiş yubiley şənliklərinin yekunu isə türk ölkələri və xalqları birliyinin parlaq nümayişinə çevrilmişdi. Çünki bu yubiley təntənələrində demək olar ki, bütün türk ölkələri və xalqlarının nümayəndələri iştirak etmişdilər. Təntənəli yubiley iclasına dünyanın bir çox ölkələrindən nümayəndələr gəlmiş, 7 türk ölkəsinin (Türkiyə, Özbəkistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tatarıstan, Başqırdıstan, Xakasiya) nümayəndələri böyük Füzuli sənəti, Azərbaycan xalqı haqqında geniş məruzələrlə çıxış edərək ürək sözlərinin söyləmişdilər. Bu tədbir bir daha sübut etmişdi ki, eyni kökdən olan türk xalqları arasında yeni şəraitdə ədəbi-mədəni əlaqələrin gücləndirilməsində belə görkəmli şəxsiyyətlərin yubileylərinin qeyd olunması olduqca böyük əhəmiyyətə malikdir. Təşkilatın Nazirlər Şurası 1995-ci ildə formalaşmış ənənvi tədbirləri davam etdirməklə yanaşı, bir sıra dəyərli layihələri də həyata keçirdi. Həmin ilin 29–30 iyununda [[Manas|Manas eposunun]] 1000 illiyinə həsr olunmuş beynəlxalq simpoziumda bu ədəbi abidənin ümumtürk konteksində tədqiq olunmasının əhəmiyyətindən bəhs edilmişdi. 24–31 avqustda Manas eposunun 1000 illiyinə həsr olunmuş [[Bişkek]]də keçirilən təntənəli şənliklərdə iştirak edən TÜRKSOY bu tarixlə əlaqədar olaraq nəfis tərtibatlı "Manas" kitabını nəşr etdirir. Avqustun 6–11-də böyük qazax şairi [[Abay Kunanbayev|Abayın]] yubiley mərasimindən sonra TÜRKSOY-un dəstəyi ilə "Abayın seçilmiş əsərləri"nəşr olunmuşdu. Avqustun 6–11-də böyük qazax şairi Abayın yubiley mərasimindən sonra TÜRKSOY-un dəstəyi ilə "Abayın seçilmiş əsərləri" nəşr olunmuşdu. 1996-cı il iyunun 15-də Ankarada böyük tatar şairi Qabdulla Tukayın anadan olmasının 110 illiyi qeyd olundu. TürkSOY-un Nazirlər Şurasının 2011-ci il mayın 19–22 mayda Moldovanın Qaqauz Yeri Muxtar Vilayətində keçirilmiş 27-ci toplantısında 2011-ci il klassik tatar şairinin anadan olmasının 125 illiyi şərəfinə "Abdulla Tukay ili" elan edildi. 1996-cı ilin sentyabrında Türkiyədə Qazaxıstan Respublikasının mədəniyyət günlərinin keçirilməsi, eyni zamanda məşhur qazax şairi [[Cambul Cabayev|Cambulun]]150 illik yubileyinin qeyd olunması hər iki türk dövlətinin münasibətlərinin inkişafında yeni mərhələnin başlanmasına dəlalət edir. Regional mədəni inteqrasiya modeli kimi analoqu olmayan TÜRKSOY bir çox beynəlxalq təşkilatların diqqətini cəlb etdi. Mədəniyyət Nazirlərinin Daimi Şurası da öz növbəsində beynəlxalq əlaqələrin inkişaf etdirilməsi yönümündə bir çox tədbirlər həyata keçirmişdi. 1996-cı il iyulun 7-də İstanbul şəhərində TÜRKSOY-la YUNESKO arasında qarşılıqlı əməkdaşlıq haqqında müqavilə imzalandı. Bu əməkdaşlıq çərçivəsində YUNESKO-nun baş direktoru F. Mayorun dəvəti ilə TÜRKSOY-un baş direktoru P. Bülbüloğlu YUNESKO-nun baş konfransının XXIX sessiyasında iştirak etdi. Bundan sonra başlanan danışıqların mövzusu yaxın mərhələ üçün ikitərəfli əlaqələrin inkişaf etdirilməsi məsələsi olub, TÜRKSOY-un təklifi ilə YUNESKO-nun baş fəaliyyət proqramına daxil olunması təklif edilmişdi: 1.1999-cu ildə dünya və türk ədəbiyyatının əvəzsiz nümunəsi olan "[[Dədə Qorqud]]" eposunun 1300 illik yubileyinin keçirilməsi, bu məqsədlə də 1999-cu ilin "Dədə Qorqud ili" adlanması, (YUNESKO öz növbəsində bu ideyanı bəyənmişdi və "Dədə Qorqud" ensiklopediyasının hazırlanması üçün 40 min ABŞ dolları çərçivəsində maddi yardım göstərməyə hazır olduğunu bildirmişdi) 2. Türk Dünyasının tarixi mədəni mərkəzlərindən biri olan Türkistan şəhərinin 1500 illiyinin qeyd olunması. 3. [[Türk xaqanlığı|Böyük Türk Xaqanlığının]] 1450 illiyinə həsr olunmuş təntənəli mərasimlərin keçirilməsi. TÜRKSOY-un YUNESKO qarşısında qaldırdığı bütün bu təkliflərin sonradan yüksək səviyyədə reallaşması təşkilatın beynəlxalq nüfuzunu daha da artırmışdı. Bunlarla yanaşı, YUNESKO tərəfindən sonradan Oş şəhərinin 3000 illiyi, Məhəmməd Kaşqarlının "Divani-lüğəti türk" əsərinin 925 illiyi, [[Məhəmməd bəy Qaramanoğlu]] tərəfindən türk dilinin dövlət dili elan olunmasının 725 illiyi, [[Əhməd Yəsəvi]]nin anadan olmasının 900 illiyi qeyd olunmuşdur. TÜRKSOY-la YUNESKO arasında əlaqələr daim inkişaf edir və Türk Dünyası üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən tarixlər beynəlxalq aləmdə anılmaqdadır. XI yüzilliyin böyük zəka sahiblərindən olan Mahmud Kaşqarlının "Divanü lüğat-it-türk" ("Türk dillərinin sözlüyü") adlı əsəri dünya dilçilik elminin ən nadir incilərindən və türkologiyanın başlıca dayaqlarından biridir. Təkcə türk dillərinə aid bir sözlük olmaqla məhdudlaşıb qalmayan bu dahiyanə əsər ümumtürk mədəniyyətinə, tarixinə, etnoqrafiyasına, folkloruna, mifologiyasına, çoğrafiyasına və s. aid əvəzsiz bir qaynaqdır, prof. P. K. Juzenin dediyi kimi, bir "türk ensiklopediyası"dır. Əhməd Yəsəvi — XI əsrin məşhur mütəfəkkir-şairi, ortaq türk ədəbiyyatında ilk mütəfəkkirlərdən, türk dilində sufizm ədəbiyyatının ilk yaradıcılarından. Orta Asiya Türkləri arasında İslamı yayan, Anadolunun türkləşməsində və müsəlmanlaşmasında böyük rolu olan Əhməd Yəsəvinin doğum tarixi dəqiq bilinmir. Vəfatı: 1194-cü. Əsas əsəri "Divani-hikmət" Əhməd Yəsəvi — XI əsrin məşhur mütəfəkkir-şairi, ortaq türk ədəbiyyatında ilk mütəfəkkirlərdən, türk dilində sufizm ədəbiyyatının ilk yaradıcılarından. Orta Asiya Türkləri arasında İslamı yayan, Anadolunun türkləşməsində və müsəlmanlaşmasında böyük rolu olan Əhməd Yəsəvinin doğum tarixi dəqiq bilinmir. Vəfatı: 1194-cü. Əsas əsəri "Divani-hikmət" 1996-cı il noyabrın 6–8-də Nazirlər Şurası Bakıda özünün VIII iclasını keçirərək sözügedən il üçün nəzərdə tutulmuş tədbirlər planını müzakirə etdi. Bu iclasın ələmətdar cəhətlərindən biri o idi ki, ilk dəfə olraq Tuva Respublikası və Xakasiya Respublikası müşahidəçi sifəti ilə TÜRKSOY-a qoşulmuşdu. Bundan sonra sıraları həmişə genişlənən və getdikcə daha böyük arenanı əhatə edən TÜRKSOY-un üzvlərinin sayı 12-yə çatmışdı. 1996-cı ilin oktyabrında Daşkənddə keçirilən türkdilli dövlət başçılarının IV sammitində TÜRKSOY-un fəaliyyətinə yüksək qiymət verilmişdi. Eyni zamanda dövlət başçılarının Daşkənd bəyannaməsində qeyd olunmuşdu ki, yaxın dövr ərzində "Türk tarixi və mədəniyyətinin xatirə təqvimi", "Böyük Türk Xaqanlığının 1450 illiyinin birgə qeyd olunması proqramı" hazırlansın. Mədəniyyət Nazirləri Şurası bu tapşırığı yerinə yetirmək üçün bütün zəruri tədbirlərin görülməsini vacib hesab etmiş və türkdilli ölkələrin dövlət başçılarının yüksəksəviyyəli V sammitinə kimi hər iki proqramın hazırlanması qərara alınmışdı. Daşkənd bəyannaməsinin müddəalarını rəhbər tutan qurultay türk xalqları arasında qardaşlıq əlaqələrini daha da genişləndirməyə çağıraraq bununla bağlı mühüm qərarlar qəbul etmişdi. Bunların arasında türk dünyası yazıçılarının Bakıda Azərbaycan Yazıçıları Birliyinin nəzdində koordinasiya (əlaqələndirmə) mərkəzinin yaradılması, qurultay materiallarının, həmçinin, 1926-cı ildə Bakıda keçirilmiş I Ümumittifaq türkoloji qurultayının materiallarının çap edilməsi, 1999-cu ilin bütün dünyada "Dədə Qorqud ili" elan edilməsi barədə YUNESKO qarşısında məsələ qaldırılması, türk dünyasında latın qrafikalı əlifbaya keçilməsi ilə əlaqədar real tədbirlər planı hazırlanması, ortaq ədəbi türk dilinin formalaşdırılması üçün tədbirlər həyata keçirilməsi və s. çox mühüm əhəmiyyətə malik idi. 1997-ci ilin 11–15 mayında Türkiyənin Ankara və Karaman şəhərlərində "Türk dili" beynəlxalq bayramı keçirilmişdi. Həmin il iyulun 15 və 17-də gerçəkləşən İssık-Kul Forumu Beynəlxalq Assambleyasında TÜRKSOY-un Baş direktoru P. Bülbüloğlu "Türk mədəniyyəti, milli və qlobal aspektdə: XXI əsrə baxıs"mövzusunda məruzə etmişdi. TÜRKSOY-un fəaliyyətinin intensivləşdirilməsi və daha geniş dairəni əhatə etməsi təşkilatın hüquqi bazasını təkmilləşdirilməsini zəruri edirdi. Bu baxımdan işçi qrup tərəfindən hazırlanmış "TÜRKSOY-un fəaliyyət prinsipləri və yaradılması haqqında əsasnamə", "TÜRKSOY-un personalı haqqında əsasnamə", "TÜRKSOY-un maliyyə fəaliyyəti haqqında əsasnamə" uzun müddət mədəniyyət nazirləri tərəfindən müzakirə olunmuş, təklif və iradlar nəzərə alınmaqla IX iclasda qəbul olunmuşdu. TÜRKSOY-un fəaliyyətinə böyük önəm verən türkdilli ölkələrin dövlət başçıları, demək olar ki, bütün sammitlərin yekun bəyannamələrində təşkilatın işini təqdir etmişlər. Bu baxımdan, TÜRKSOY dövlət başçıları qarşısında məsuliyyət daşıyan orqan kimi də nəzərdən keçirilməlidir. 1996-cı il Daşkənd Bəyannaməsindən irəli gələn vəzifələri yerinə yetirmək üçün mədəniyyət nazirləri az vaxt ərzində mühüm bir layihəni hazırlaya bildilər. Bu layihələrdən birincisi Türk Dünyasının mədəniyyət və incəsənətinə aid olan hadisələr sistemli şəkildə öz əksini tapıb. Bu təqvim eyni zamanda TÜRKSOY-un 1998–2003-cü illərdə həyata keçirməyi nəzərdə tutduğu tədbirlər planı kimi də qiymətlidir. Diqqəti çəkən məqam odur ki, TÜRKSOY-un tarixindəhələ elə bir hal olmayıb ki, bu təqvimdə öz əksini tapmış hər hansı hadisə və ya yubiley qeyd olunmasın. Həyata keçirilməli olan tədbirlər öz əhəmiyyətinə və miqyasına görə üç kateqoriyaya ayrılır: 1. Beynəlxalq səciyyə daşıyan tədbirlər. Bu qəbildən olan tədbirlər TÜRKSOY-un bütün üzv dövlətləri tərəfindən mütləq qeyd olunur, daha vacibləri isə YUNESKO ilə birgə keçirilir. 2. Regional əhəmiyyət daşıyan tarixləri TÜRKSOY-a daxil olan iki və daha çox üzv ölkələr qeyd edir. 3. Milli əhəmiyyətli tarixlər yalnız bir ölkənin daxilində TÜRKSOY-a üzv olan başqa dövlətlərin iştirakı ilə anılır. Daşkənd Bəyannaməsindən irəli gələn digər mühüm layihə Böyük Türk Xaqanlığının 1450 illiyinin keçirilməsi üzrə proqramın hazırlanması idi. TÜRKSOY-un IX iclasının protokolunda göstərilir ki, "dünya tarixinə ilk demokratik dövlət qurumu kimi daxil olan Böyük Türk Xaqanlığının müasir Türk Dünyasının tarixi köklərində və milli təfəkkürün formalaşmasında müstəsna rolu olmuşdur". TÜRKSOY 1997-ci il avqustun 25 və 27-də Tuva Respublikasının Qızıl şəhərində Sibirin türkdilli xalqlarının Böyük Türk Xaqanlığının 1450 illiyinə həsr olunmuş beynəlxalq konfransında iştirak edib. Yubileylərin, əlamətdar hadisələrin anılması tarixi şüurun yenidən oyanmasına əlverişli zəmin yaradır. Bu qəbildən olan tədbirlərlə yanaşı, TÜRKSOY müxtəlif müsabiqələr, tətbiqi incəsənət nümunələrindən, rəssam işlərindən ibarət sərgilər də təşkil edir. Ankarada 1998-ci ilin oktyabrında keçirilən "Mədəniyyət və incəsənmət əsərləri-98" sərgisi həmin ilin oktyabr ayında İstanbul şəhərində təşkil olunan üzv dövlətlərin rəssamlarının əl işlərindən ibarət sərgi diqqəti cəlb edir. 1998-ci ildə TÜRKSOY-un xətti ilə böyük özbək alim və mütəffəkir [[Buxari|Məhəmməd ibn İsmayıl əl Buxarinin]] və Əhməd əl-Fərabinin xatirəsinə həsr olunmuş elmi simpoziumda bütün türk ölkələrindən gəlmiş elm xadimləri iştirak edirdi. Əbu Abdulla İmam Məhəmməd ibn İsmayıl Buxari (810-cu il- 869-cu il) İslam alimi Buxarinin "Camiu`s-Səhih"i (Səhihi Buxari) qələmə alması iki səbəbə bağlıdır. Bunların birincisi, müəlliminin ondan bunu xahiş etməsi, ikincisi isə bunu yuxuda görməsidir. Buxari "Səhih" olaraq adlandırılan və içərisində onun özünə görə səhih olduğu sabit olan hədislərə yer verdiyi kitabında bir çox dini hökmlərin qaynağını göstərməsi ilə İslam dünyasına böyük bir xidmət etmişdir. Buxarinin "Camius-Səhih"i 97 kitabdan 3450 babdan ibarətdir. [[Fərabi|Əbunəsr Məhəmməd ibn Məhəmməd ibn Tərxan ibn Uzluğ ibn Tərxan Farabi]] (Əbunəsr Farabi) (bəzi mənbələrdə isə Əbu Nəsr Məhəmməd ibn əl-Fərah əl-Farabi) (təxminən 873 – 950-ci illərdə yaşaması güman olunur) ensiklopedik alim, İslam dünyasında peripatetik fəlsəfənin inkişafında mühüm xidmət göstərmiş filosofdur. Elmdə Aristoteldən sonra "İkinci müəllim" (əl-Müəllim əs-sani) fəxri adını qazanmışdır. Aristoteldən sonra bütün dövrlərin və xalqların ən böyük filosofu sayılır. Farabi Şərqin İbn Sina və İbn Rüşd kimi dühalarının formalaşmasına birbaşa təsir göstərmişdir. Dövrümüzə qədər 117 kitabı gəlib çıxmışdır Alimin məşhur əsərlərindən biri "Fəzilətli şəhər əhlinin baxışları" adlı kitabıdır. Bu əsərində "İdeal dövlət" konsepsiyasını irəli sürmüşdür. Farabi həmçinin fizikada boşluqların varlığı və onlarin təbiəti haqqında fikir söyləmiş ilk tədqiqatçılardan biri hesab olunur. Müasir ərəb musiqisində istifadə olunan səs sistemini məhz Farabi işləyib hazırlamışdır TÜRKSOY tərəfindən 1999-cu ildə görülən işlərin yekunu olaraq, həmçinin, gələcəkdə qarşıda duran vəzifələri özündə əks etdirən "XXI əsrə müraciət" qəbul olundu. Ankarada keçirilən Nazirlər Şurasının XIII yığıncağında qəbul olunmuş müraciət TÜRKSOY adından türk dövlətlərinin başçılarına, xalqlarına və hökumətlərinə ünvanlanmışdı. 1999-cu ilin iyulun 7-də YUNESKO-nun Parisdə yerləşən mənzil qərargahında "Dədə Qorqud" eposunun 1300 illiyinə həsr olunmuş təntənəli mərasim keçirildi. TÜRKSOY-un "Dədə Qorqud" eposunun 1300 illiyi münasibətilə Türkiyənin Bayburt şəhərində möhtəşəm bayram şənliyində iştirakı təşkilatın ümumtürk dəyərlərinə münasibətindən irəli gəlirdi. TÜRKSOY-un Bişkek şəhərində keçirilən Nazirlər Şurasının XII yığıncağında Moldova Respublikasının tərkibində olan Qaqauz yeri muxtar qurumu təşkilata üzv qəbul olundu. Türkiyə Respublikasında 1999-cu ilin avqustun 17-də və noyabrın 12-də baş vermiş zəlzələlər nəticəsində dövlətə milyardlarla ABŞ dolları ilə ölçülən maddi ziyanın dəyməsinə baxmayaraq, bu ölkə TÜRKSOY-un mailiyyələşməsində fəallığını azaltmamışdır. Türkiyə hökuməti 2000-ci il üçün büdcə layihəsini müzakirə edərkən TÜRKSOY-a ayrılmış payı olduğu kimi saxlamışdır. TÜRKSOY-un qarşısına çıxan problemlərin həlli bütün üzv dövlətlər üçün həmişə eyni dərəcədə əhəmiyyət daşımışdır. TÜRKSOY-un fəaliyyətinin tərkib hissəsi kimi müxtəlif kitab və məcmuələrin nəşr olunmasını göstərmək olar: Qırğızıstanın xalq eposu "Manas", Abayın seçilmiş əsərləri, Altaydan Dünyaya qədər türk mədəniyyətinin ümumi motivləri, Başqırd xalq eposu "Ural Batır", Türkmənistan poeziyasının antologiyası, Türkdilli ölkələrin memarlıq abidələri, Böyük Türk Xaqanlığının tarixi, Muxtar Auezovun seçilmiş əsərləri, Tatar xalq dastanı "İdigey","Dədə Qorqud" ensiklopediyası, Bulqar-tatar sivilizasiyasının abidələri, Nikolay Katanovun seçilmiş əsərləri və s. TÜRKSOY-un fəaliyyətinin tərkib hissəsi kimi müxtəlif kitab və məcmuələrin nəşr olunmasını göstərmək olar: Qırğızıstanın xalq eposu "Manas", Abayın seçilmiş əsərləri, Altaydan Dünyaya qədər türk mədəniyyətinin ümumi motivləri, Başqırd xalq eposu "Ural Batır", Türkmənistan poeziyasının antologiyası, Türkdilli ölkələrin memarlıq abidələri, Böyük Türk Xaqanlığının tarixi, Muxtar Auezovun seçilmiş əsərləri, Tatar xalq dastanı "İdigey","Dədə Qorqud" ensiklopediyası, Bulqar-tatar sivilizasiyasının abidələri, Nikolay Katanovun seçilmiş əsərləri və s. TÜRKSOY-un fəaliyyətinin tərkib hissəsi kimi müxtəlif kitab və məcmuələrin nəşr olunmasını göstərmək olar: Qırğızıstanın xalq eposu "Manas", Abayın seçilmiş əsərləri, Altaydan Dünyaya qədər türk mədəniyyətinin ümumi motivləri, Başqırd xalq eposu "Ural Batır", Türkmənistan poeziyasının antologiyası, Türkdilli ölkələrin memarlıq abidələri, Böyük Türk Xaqanlığının tarixi, Muxtar Auezovun seçilmiş əsərləri, Tatar xalq dastanı "İdigey", "Dədə Qorqud" ensiklopediyası, Bulqar-tatar sivilizasiyasının abidələri, Nikolay Katanovun seçilmiş əsərləri və s. 2001-ci ilin mayın 9–10-da İstanbul şəhərində gerçəkləşən elmi tədbirdə Azərbaycanın, Qazaxıstanın, Qırğızıstanın, Türkmənistanın və Özbəkistanın Sovet İttifaqının dağılmasından sonra müstəqillik əldə etməsindən sonrakımərhələdə iqtisadi, siyasi, sosial və mədəni həyatlarındakı problemlər və inkişaf tendensiyası təhlil olunmuşdu. Simpoziumda türkologiya, filologiya, tarix, beynəlxalq hüquq, iqtisadiyyat üzrə mütəxəssislərin 58 məruzəsi və 10 yazılı tezisi dinlənilmişdi. Türkdilli dövlətlərin son on ildə mədəniyyət sahəsində əlaqələrinin intensivləşdirilməsində TÜRKSOY-un rolu xüsusi qeyd olunmuşdur. Tədbir nəticəsində türkdilli ölkələrin siyasi sistemlərini, iqtisadi, mədəni inkişafın özündə əks etdirən zəngin elmi faktoloji materiallar toplanmışdı. [[İsmayıl Qaspıralı]] (Gasprinskiy) (1851–1914) Krım tatarı, müəllim və siyasətçiKaspiralı Rus İmperatorluğunda Türk və İslam toplumlarının təhsil, mədəni islahat və modernləşməyə ehtiyacı olduğunu fərq edən ilk və tək müslüman ziyalısıdır. Soyadı Krımdakı Gaspra şəhərindən götürülmüşdür. Türkçü, Turancı görüşün ideologlarındandır. Kaspiralı düşüncələrini 1883-cü ildə qurduğu və 1918-ci ilə qədər varlığını sürdürən "Tərcüman" adlı qəzeti ilə yaymıştır. Yayınlarında Türk xalqlarını birlik və dayanışmaya çağırırdı. "Dildə, fikirdə, işdə birlik!" 2002-ci il yanvarın 28–30-da Qazaxıstanın [[Almatı]] şəhərində TÜRKSOY Beynəlxalq Təşkilatının XVII toplantısı keçirilmişdir. Birinci gün toplantı iştirakçıları Almatıdakı Dövlət İncəsənət Muzeyində TÜRKSOY-un rəsm sərgisinin açılışında olmuşdular. 2001-ci ilin avqustunda Türkiyənin Çanaqqala şəhərində təşkil edilən Beynəlxalq yaradıcılıq laboratoriyasında ərsəyə gətirilən bu sərgi tamaşaçılar tərəfindən maraqla qarşılanmışdı (sərgidə gənc Azərbaycan rəssamı Rəşad Mehdiyevin də işləri nümayiş etdirilmişdi). 2002-ci il yanvarın 28–30-da Qazaxıstanın Almatı şəhərində TÜRKSOY Beynəlxalq Təşkilatının XVII toplantısı keçirilmişdir. Birinci gün toplantı iştirakçıları Almatıdakı Dövlət İncəsənət Muzeyində TÜRKSOY-un rəsm sərgisinin açılışında olmuşdular. 2001-ci ilin avqustunda Türkiyənin Çanaqqala şəhərində təşkil edilən Beynəlxalq yaradıcılıq laboratoriyasında ərsəyə gətirilən bu sərgi tamaşaçılar tərəfindən maraqla qarşılanmışdı (sərgidə gənc Azərbaycan rəssamı Rəşad Mehdiyevin də işləri nümayiş etdirilmişdi). 2002-ci il yanvarın 28–30-da Qazaxıstanın Almatı şəhərində TÜRKSOY Beynəlxalq Təşkilatının XVII toplantısı keçirilmişdir. Birinci gün toplantı iştirakçıları Almatıdakı Dövlət İncəsənət Muzeyində TÜRKSOY-un rəsm sərgisinin açılışında olmuşdular. 2001-ci ilin avqustunda Türkiyənin Çanaqqala şəhərində təşkil edilən Beynəlxalq yaradıcılıq laboratoriyasında ərsəyə gətirilən bu sərgi tamaşaçılar tərəfindən maraqla qarşılanmışdı (sərgidə gənc Azərbaycan rəssamı Rəşad Mehdiyevin də işləri nümayiş etdirilmişdi). Qazaxıstanda keçirilən Azərbaycan Mədəniyyəti Günləri çərçivəsində tamaşanın premyerası da baş tutdu və sentyabr ayında böyük dramaturqun vətəni olan Şəkidə Axundzadənin yubiley tədbirlərində böyük ustalıqla nümayiş etdirildi. Ufada keçirilən "Tuqanlıq" teatr festivalında isə Gəncə Dövlət Dram Teatrının kollektivi bu məşhur əsəri Başqırdıstan tamaşaçılarına təqdim etdi. Qazaxıstanda keçirilən Azərbaycan Mədəniyyəti Günləri çərçivəsində tamaşanın premyerası da baş tutdu və sentyabr ayında böyük dramaturqun vətəni olan Şəkidə Axundzadənin yubiley tədbirlərində böyük ustalıqla nümayiş etdirildi. Ufada keçirilən "Tuqanlıq" teatr festivalında isə Gəncə Dövlət Dram Teatrının kollektivi bu məşhur əsəri Başqırdıstan tamaşaçılarına təqdim etdi. Qazaxıstanda keçirilən Azərbaycan Mədəniyyəti Günləri çərçivəsində tamaşanın premyerası da baş tutdu və sentyabr ayında böyük dramaturqun vətəni olan Şəkidə Axundzadənin yubiley tədbirlərində böyük ustalıqla nümayiş etdirildi. Ufada keçirilən "Tuqanlıq" teatr festivalında isə Gəncə Dövlət Dram Teatrının kollektivi bu məşhur əsəri Başqırdıstan tamaşaçılarına təqdim etdi. Türk dünyası mədəniyyət paytaxtları layihəsi TÜRKSOY-un yeni layihələrindəndir. Layihənin məqsədi zəngin mədəni irsə malik olan ölkələrimizi, şəhərlərimizi dünyaya tanıtmaqdır. TÜRKSOY-un bu təklifi 2011-ci ildə İstanbulda keçirilən türkdilli ölkələrin dövlət rəhbərlərinin Zirvə Toplantısında dəstək gördü və ilk olaraq 2012-ci il Astana şəhəri Türk Dünyasının Mədəniyyət Paytaxtı elan olundu. Türk dövlətlərinin paytaxtları arasında ən gənc olan Astana şəhəri ilboyu türk dünyasının mədəniyyət mərkəzinə çevrildi. TÜRKSOY mədəniyyət nazirlərinin də iştirak etdiyi möhtəşəm açılış törəni ilə başlayan və bütün ilboyu keçirilən rəngarəng mədəni tədbirlər, çeşidli konsertlər, elmi konfranslar, simpoziumlar və sərgilərlə türk dünyasının sənət adamlarını Astana bir araya gətirdi. Dekabr ayında isə həyata keçirilən bağlanış törənində Türk Dünyasının Mədəniyyət Paytaxtı simvolu Astana valisi tərəfindən Türkiyənin Eskişəhər valisinə təqdim edildi. Eskişəhər 2013-cü il üçün Türk Dünyasının Mədəniyyət Paytaxtı elan edilmişdir. 2014-cü ildə isə Tatarıstanın Kazan şəhəri Türk Dünyasının Mədəniyyət Paytaxtı missiyasını yerinə yetirəcək. Türkiyənin yeni yaranmış türk dövlətlərindən fərqli təhsil sisteminə malik olmasına baxmayaraq, yeni dövrdə müasir ixtisas kadrlarının hazırlanması zərurəti bu istiqamətdə əməkdaşlığın başlanmasına təkan verdi. Təhsil sahəsində əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərini tələbə mübadiləsi, birgə orta məktəblərin, litseylərin və universitetlərin açılması təşkil edir. TÜRKSOY-un 2013-cü il dekabr ayında Əskişəhərdə TürkVizion – Türk dilli xalqların ilk mahnı müsabiqəsini keçirmişlər. 3–5 noyabr 2007-ci ildə Cənubi Qazaxıstan vilayətinin Tolebiy rayonunun "Birkolik" sanatoriyasında Türk Xalqlarının Ümumdünya Assambleyasının V Qurultayı keçirilmişdir. Məlumat üçün bildirək ki, Türk Xalqlarının Ümumdünya Assambleyası (TXÜA) dünyadakı Türk xalqlarının ictimai birliklərini və vətəndaşlarını özündə birləşdirən ictimai təşkilatdır. O 1991-ci ildə Qazanda yaranmışdır. Son dövrlərə qədər Assambleyanın mərkəzi qərargahı Simferapolda yerləşirdi. Ona Kırım Tatarlarının tanınmış ictimai xadimi I. Umarov rəhbərlik etmişdi. V Qurultayı (Qazaxıstanın dövlət himninin sədaları altında təntənəli şəkildə) Qurultay təşkilat komitəsinin sədri akademik Yermentay Sultanmurat açmışdı. Qurultayda Tatarıstan nümayəndəsi, Assambleyanın birinci sədri Rəfael Muxametdinov "son on ildə Türk dünyasının ümumi vəziyyəti" və "TXÜA-nın proqramı haqqında", "Qazaxıstan nümayəndəsi akademik Yermentay Sultanmurat, "Türk xalqlarının birləşməsinin fundamental əsasları haqqında", "İctimai inkişafın Türk modeli haqqında", "Türk xalqlarının tarixi-mədəni mərkəzi — Turan intibahının rəmzi və şərti "Göy Türk" adlı abidəsinin paytaxtı Turan şəhərinin yaradılması haqqında", Özbəkistan nümayəndəsi akademik Bəxtiyar Kərimov "Ortaq Türk dili haqqında" və Moskvadan ictimai xadim Muxamet Minaçev "TXÜA-nın Nizamnaməsi haqqında" məruzələrlə çıxış etmişlər. Müzakirə və məlumatlarla tanınmış Kumık ictimai xadimi cənab Salav Əliyev, Qırğızıstandan "Turan" partiyasının sədri Əmir Sarpaşev, Qırğızıstan parlamentinin sabiq deputatı Nur Məhəmməd Kenje-Karaxan, Uyğur Mədəniyyət Mərkəzinin direktoru, Türk dünyasının tanınmış ictimai xadimi, professor Turan Yazqan, Türk Dünyası mədəniyyətini tədqiq edən Çuvaş mərkəzinin rəhbəri İlle İvanov, Qaraçay-Balkar ümummilli jurnalı "Alanı"nın baş redaktoru Yuruslan Bolatov, Xakas Respublikası hökumətinin sabiq üzvü Lyubov Ayoşina, Yəsəvi adına Qazax-Türk Universitetinin vitse-prezideti Bayram Bayraktar, Qazaxıstanlı akademik Amanbek Akayev, Kırım Tatar Məclisinin üzvü Əli Xamzin və başqaları çıxış etmişlər. Qurultay aşağıdakı qərarları qəbul etmişdir: 1. Türk Xalqlarının Ümumdünya Assambleyasının yeni Proqram və Nizamnaməsi təsdiq edilsin. 2. Akademik Bəxtiyar Kərimovun "Ortaq Türk dili"nin yaradılması ilə bağlı metodikası bəyənilsin. TXÜA-nın rəhbər orqanlarına tapşırılsın və maraqlı tərəflərdən xahiş edilsin ki, Türk xalqları arasında ümumtürk dili — "Ortatürk"cənin yaradılması və işlədilməsi ilə bağlı lazımi ölçülər götürsünlər. 3. Rəfael Muxametdinovun rəhbərliyi altında Türk xalqlarının ümumi mənəvi-ruhi əsaslarının, mədəniyyət, incəsənət, idman və s. inkişafı və yenidən yüksəldilməsi ilə bağlı mərkəzlər yaradılsın. 4. Böyük İpək yolu (Pekin-İstanbul-Avropa) Şımkent-Daşkənd avto-magistral aşırımı üzərində, Cənubi Qazaxıstan Vilayətinin Kazıqurd rayonunun müqəddəs Kazıqurd dağı civarında Türk xalqlarının tarixi-mədəni mərkəzi — Turan intibahının rəmzi paytaxtı Turan şəhərinin şərti adı "Göy Türk" olan monumental abidənin yaradılması ideyası bəyənilsin və əməli iş görülsün. Qazaxıstan hökumətindən xahiş edilsin ki, bu proyektin həyata keçirilməsi üçün hərtərəfli köməklik göstərsin və həmçinin "Turan" şəhərciyinin tikilməsi üçün sərbəst iqtisadi zonanın yaradılması imkanlarını müəyyənləşdirsin. Qurultay Türk dünyasının biznes strukturlarının da proyektə cəlb edilməsinin gərəkli olduğunu lazım bildi. 5. Şərti adı "Göy Türk" olan monumental abidənin yaradılması üçün 1 aprel 2010-cu ilə qədər Ümumtürk konkursu elan edilsin. 6. Türk Xalqlarının Ümumdünya Assambleyasının atributlarının — himn, bayraq və embleminin yaradılması üçün konkurs elan edilsin. 7. Ümumi inkişafın Türk yolu konsepsiyası müdafiə edilsin. Qurultayda Türk Xalqlarının Ümumdünya Assambleyasının rəhbər orqanları seçildi. TXÜA-nın icra orqanının Qazaxıstanın Şımkənd şəhərində yerləşməsi müəyyənləşdirildi. Assambleyanın gələcək qərargahının "Turan" şəhərində yerləşməsi nəzərdə tutuldu. Türk Xalqlarının Ümumdünya Assambleyasının yeni prezidenti dörd il müddətinə akademik Yermentay Sultanmurat seçildi. Qurultayın qərarlarından da göründüyü kimi əsas üç məsələ ön plana çıxarılmışdı. Bunlardan biri akademik Yermentay Sultanmurat cənablarının irəli sürdüyü "Ümumi inkişafın Türk modeli" nəzəri konsepsiyası və yenə də onun Türk xalqlarının tarixi-mədəni mərkəzi olacaq "Turan" şəhərinin yaradılması və orada şərti adı "Göy Türk" olan monumental abidənin ucaldılmasını əks etdirən praktik layihəsi, digəri isə akademik Bəxtiyar Kərimovun "Ortatürk dili haqqında"kı metodik nəzəriyyəsidir. Akademik Yermentay Sultanmuratın "Ümumi inkişafın Türk modeli" konsepsiyası əsasən İsmayıl bəy Qaspıralının "Dildə, fikirdə və işdə birlik" ideyası əsasında hazırlansa da, müəllif bu ideyaya praktik don geyindirmişdir. Belə ki, müəllif Türklərin "dil birliyi" məsələsindən danışarkən Özbək alimi Bəxtiyar Kərimovun Ortaq Türk dili ("Ortatürk") metodikasını qəbul və şərh edərək göstərir ki: "Bu metodika kökü min illərin dərinliklərində olan qədim ümumtürk dili əsasında yenidən yaradılmışdır. Bu, acınacaqlı taleyi olan Esperanto deyil. Bu dil (Ortatürkcə) müxtəlif Türk dillərində eyni mənada olan sözlər əsasında yaradılıb ki, onlar bizim birlikdə olduğumuz dövrlərdə işlədilib. Bu yolla yaradılan ümumtürk dili — "Ortatürk"cə bütün Türk xalqlarının anlayacağı bir dil olacaq və o, təkcə ünsiyyət dili deyil, həm də elm, mədəniyyət və biznes dili olacaq. Bu dilə dünya mədəniyyətinin nailiyyətlərinin və gündəlik informasiyaların tərcüməsi bizi vasitəsiz yaxınlaşdıracaq. "Ortatürk"cənin tətbiqi ilə biz neçə onilliklər ərzində əhalinin, o cümlədən də uzaq qışlaqların elmi maariflənmə səviyyəsini tezliklə yüksəldə biləcəyik… Bu dilin çabuq yayılması üçün biz "Turan" informasiya agentliyi yaratmalıyıq. Yeri gəlmişkən, qeyd edim ki, bu adda qardaş Azərbaycanda informasiya agentliyi mövcuddur və bu agentlik bizə informasiya dəstəyi göstərir. Bizim Qurultayların bütün materialları onların saytında vardır. "Turan" bütün gün ərzində ümumtürk dilində xüsusi radio və telestansiyalar vasitəsilə dünyanın hər yerindən yerli orijinal dillərdən alınan ən yeni xəbərləri verəcək. Ona görə də bu dilin yalnız Türklər arasında deyil, həm də dünyanın digər xalqları arasında da məşhurlaşmasına nail olacağıq. Bu gün heç bir Türk xalqı öz dilini Ortaq Türk dili — "Ortatürk" dili etmək vəziyyətində deyil. Beləliklə, ortaq Türk dili Türklərin birliyi və intibahının başlanğıcı və əsasıdır" Y. Sultanmurat "fikirdə birlik" məsələsindən danışarkən göstərir ki: "Bu gün bizdə çatışmayan "fikirdə birlik" məsələsi Türkləri hərtərəfli əhatə edəcək. Fikirdə birlik Türk dünyasının birliyinin başlıca məqsədindən irəli gəlir. Bizim ümumi məqsədimiz sağ qalıb yaşamaq, birliyimizi bərpa etmək, öz kökümüzə söykənmək və bununla da Türk dünyasının tərəqqisini, inkişafını təmin etməkdir. Belə bir fikrin hər bir Türkdə formalaşdırılması üçün Türk dünyasının əsaslı mənəvi fundamenti var. Mən inanıram ki, bizim intellektual şəxsiyyətlərimiz, Turan Yazqan, Rəfael Muxametdinov kimi ağsaqqallarımız da Türk xalqlarının ümumi mənəvi dəyərlərini yenidən işləyib hazırlayacaq və inkişaf etdirəcək. Bizim hamımızsa onların hər bir Türkün qəlbində yerləşməsinə çalışacağıq" V Qurultayda qəbul olunan ən mühüm qərarlardan biri və mən deyərdim ki, birincisi, akademik Yermentay Sultanmurat cənablarının işləyib hazırladığı dünya Türklərinin mənəvi intibah mərkəzi olacaq Turan şəhərciyinin yaradılması və bu şəhərcikdə şərti adı "Göy Türk" olacaq monumental abidənin qoyulması proyektidir. Bu məqsədlə Qurultay iqtirakçıları Türk xalqlarının gələcək tarixi-mədəni mərkəzi olacaq Turan şəhərciyinin və orada qoyulacaq "Göy Türk" abidəsinin yerini — akademik Yermentay Sultanmurat tərəfindən seçilmiş və şəxsi hesabına alınmış ərazisini görmək üçün Kazıqurd dağı ərazisinə getmiş və yeri bəyənmişlər. "Turan intibahı" Tarixi-mədəni mərkəzinin direktoru, akademik Yermentay Sultanmurat cənablarının hazırlayıb Qurultay iştirakçılarına və əlaqədar tərəflərə təqdim etdiyi proyektə görə, Turan şəhərciyi Daşkənddən 60 km, Şımkənd şəhərindən isə 26 km aralıda bu iki şəhər arasında, Bakı, Astana, Almatı və Aşqabadla təxminən eyni uzaqlıqda, VI–VIII əsrlərdə mövcud olmuş, Kazkurt şəhərinin yerində inşa edilməsi nəzərdə tutulur. Şəhərdə qoyulacaq "Göy Türk" abidəsi şəhərin ən yüksək təpəsində, dəniz səviyyəsindən 600 metr yüksəklikdə, hündürlüyü 60 metr olmaqla Türk dünyasının min illik ruhunu əks etdirəcək. Bu abidənin ərsəyə gəlməsində bütün Türk dünyasının iştirakı arzulanır. == Üzvləri == {|class="wikitable" !width="160"|Ölkə/Region !width="100"|Dil |- |{{AZE}} |[[Azərbaycan dili]] |- |[[Fayl:Flag of Gagauzia.svg|border|25px]] [[Qaqauziya]] |[[Qaqauz dili]] |- |{{KAZ}} |[[Qazax dili]] |- |{{KGZ}} |[[Qırğız dili]] |- |[[Fayl:Flag_of_the_Turkish_Republic_of_Northern_Cyprus.svg|border|25px]] [[Şimali Kipr Türk Respublikası]] |[[Türk dili]] |- |[[Fayl:Flag of Tatarstan.svg|border|25px]] [[Tatarıstan]] |[[Tatar dili]] |- |{{TUR}} |[[Türk dili]] |- |{{TKM}} |[[Türkmən dili]] |- |{{UZB}} |[[Özbək dili]] |} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Həmçinin bax == * [[Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı]] == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} * [https://www.turksoy.org/ "TÜRKSOY"un rəsmi veb səhifəsi] * [https://www.turkicstates.org/tr/iliskili-kurumlar/turksoy_3 Türk Devletleri Teşkilatı] {{Türk Dövlətləri Təşkilatı}} [[Kateqoriya:Beynəlxalq təşkilatlar]] [[Kateqoriya:Mədəni vilayətlər]] [[Kateqoriya:Beynəlxalq mədəni təşkilatlar]] [[Kateqoriya:Türkiyə mədəniyyəti]] 8swrv4azcdvduu3zprltjr3cenfj39x 0 248578 8985489 8976276 2026-07-01T21:35:38Z Bozqurd77 316685 /* */ 8985489 wikitext text/x-wiki '''2005-06 Azərbaycan Kuboku''' — Futbol üzrə [[Azərbaycan Kuboku|Azərbaycan kubokunun]] 14-cü mövsümü. {{Milli çempionat}} == I mərhələ == ''(24 Sentyabr, 15 Oktyabr 2005)'' * '''ABN Bərdə''' [D2] - '''Gənclərbirliyi Sumqayıt''' 0:2 / 1:2 * [[Simurq PİK|Simurq Zaqatala]] - '''Turan Tovuz''' 1:1 / 1:2 * Viləş Masallı [D2] - '''[[Qarabağ FK|Qarabağ]]''' 0:5 / 1:1 * Energetik Mingəçevir [D2] - '''Olimpik Bakı''' 1:3 / 1:3 * Anşad Petrol Neftçala [D2] - '''Xəzər Lənkəran-2 [D2]''' 0:3 / 0:0 * '''Göy-Göl Xanlar [D2]''' - Moik Bakı 2:0 / 4:0 * Şərur Bakı [D2] - '''Xəzər Lənkəran''' 0:5 / 0:9 * Şahdağ-2 Qusar [D2] - '''MKT Araz İmişli''' 0:3 / 2:4 * [[Ədliyyə Bakı FK|Ədliyyə Bakı]] [D2] - '''[[Karvan FK|Karvan]]''' 0:3 / 0:3 * Rote Fahne [D2] - '''Göyəzən Qazax''' 0:1 / 0:2 * Gənclərbirliyi-2 Sumqayıt [D2] - '''Şagdağ Qusar''' 2:5 / 0:3 * Yeni Yevlax [D2] - '''Bakılı Bakı [D2]''' 1:3 / 1:1 * Neftçi-2 Bakı [D2] - '''FK Gəncə''' 0:2 / 1:3 == 1/8 final == ''(4 Noyabr, 19 Noyabr 2005)'' * '''Neftçi Bakı''' - Gənclərbirliyi Sumqayıt 1:2 / 2:0 * Göy-göl Xanlar [D2] - '''Turan Tovuz''' 0:0 / 0:1 * Xəzər Lənkəran-2 [D2] - '''[[Qarabağ FK|Qarabağ]]''' 0:0 / 1:2 * Olimpik Bakı - '''FK Bakı''' 0:0 / 0:3 * '''MKT Araz İmişli''' - Bakılı Bakı [D2] 5:1 / 2:0 * [[Şahdağ Qusar FK|Şahdağ Qusar]] - '''Xəzər Lənkəran''' 0:2 / 0:1 * FK Gəncə - '''[[Karvan FK|Karvan]]''' 1:3 / 1:1 * [[Göyəzən Qazax FK|Göyəzən Qazax]] - '''İnter Bakı''' 1:1 / 0:1 == 1/4 final == ''(4 Mart, 18 Mart 2006)'' * '''[[Neftçi PFK|Neftçi Bakı]]''' - Turan Tovuz 3:0 / 0:0 * '''[[Qarabağ FK|Qarabağ]]''' - FK Bakı 3:2 / 0:0 * [[MKT Araz|MKT Araz İmişli]] - '''Xəzər Lənkəran''' 0:0 / 0:1 * '''[[Karvan FK|Karvan]]''' - İnter Bakı 1:1 / 4:1 == Yarımfinal == ''(25 Aprel, 3 May 2006)'' * Neftçi Bakı - '''[[Qarabağ FK|Qarabağ]]''' 0:0 / 0:1 * Xəzər Lənkəran - '''[[Karvan FK|Karvan]]''' 1:0 / 0:3 == Final == <center> {| class="wikitable" style="font-size: 92%; text-align: center;" |- !Tarix / Yer / Tamaşaçı !Qalib !Hesab !Finalçı |- |3 İyun 2006 <br> ''[[Bakı]] - [[Şəfa stadionu]]'' <br> Tamaşaçılar: 6,000 |'''[[Qarabağ FK|Qarabağ]]''' <br> [[Vasif Haqverdiyev]] {{qol|45}}<br>[[Samir Musayev]] {{qol|87}} |'''2 - 1'''<br> (1 - 1) |'''[[Karvan FK|Karvan]]''' <br> [[Roman Axalkatsi]] {{qol|1}} |} </center> == Həmçinin bax == {{Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku}} {{futbol-qaralama}} [[Kateqoriya:2005-ci ildə Azərbaycanda idman]] [[Kateqoriya:2006-cı ildə Azərbaycanda idman]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Kuboku mövsümləri]] [[Kateqoriya:2005/2006 mövsümündə Azərbaycanda futbol]] sydol4bklrhlu0ktkhobsr5ni8blm3m 8985510 8985489 2026-07-01T22:26:56Z Bozqurd77 316685 /* Həmçinin bax */ Keçid 8985510 wikitext text/x-wiki '''2005-06 Azərbaycan Kuboku''' — Futbol üzrə [[Azərbaycan Kuboku|Azərbaycan kubokunun]] 14-cü mövsümü. {{Milli çempionat}} == I mərhələ == ''(24 Sentyabr, 15 Oktyabr 2005)'' * '''ABN Bərdə''' [D2] - '''Gənclərbirliyi Sumqayıt''' 0:2 / 1:2 * [[Simurq PİK|Simurq Zaqatala]] - '''Turan Tovuz''' 1:1 / 1:2 * Viləş Masallı [D2] - '''[[Qarabağ FK|Qarabağ]]''' 0:5 / 1:1 * Energetik Mingəçevir [D2] - '''Olimpik Bakı''' 1:3 / 1:3 * Anşad Petrol Neftçala [D2] - '''Xəzər Lənkəran-2 [D2]''' 0:3 / 0:0 * '''Göy-Göl Xanlar [D2]''' - Moik Bakı 2:0 / 4:0 * Şərur Bakı [D2] - '''[[Xəzər Lənkəran FK|Xəzər Lənkəran]]''' 0:5 / 0:9 * Şahdağ-2 Qusar [D2] - '''MKT Araz İmişli''' 0:3 / 2:4 * [[Ədliyyə Bakı FK|Ədliyyə Bakı]] [D2] - '''[[Karvan FK|Karvan]]''' 0:3 / 0:3 * Rote Fahne [D2] - '''Göyəzən Qazax''' 0:1 / 0:2 * Gənclərbirliyi-2 Sumqayıt [D2] - '''Şagdağ Qusar''' 2:5 / 0:3 * Yeni Yevlax [D2] - '''Bakılı Bakı [D2]''' 1:3 / 1:1 * Neftçi-2 Bakı [D2] - '''FK Gəncə''' 0:2 / 1:3 == 1/8 final == ''(4 Noyabr, 19 Noyabr 2005)'' * '''Neftçi Bakı''' - Gənclərbirliyi Sumqayıt 1:2 / 2:0 * Göy-göl Xanlar [D2] - '''Turan Tovuz''' 0:0 / 0:1 * Xəzər Lənkəran-2 [D2] - '''[[Qarabağ FK|Qarabağ]]''' 0:0 / 1:2 * Olimpik Bakı - '''FK Bakı''' 0:0 / 0:3 * '''MKT Araz İmişli''' - Bakılı Bakı [D2] 5:1 / 2:0 * [[Şahdağ Qusar FK|Şahdağ Qusar]] - '''Xəzər Lənkəran''' 0:2 / 0:1 * FK Gəncə - '''[[Karvan FK|Karvan]]''' 1:3 / 1:1 * [[Göyəzən Qazax FK|Göyəzən Qazax]] - '''İnter Bakı''' 1:1 / 0:1 == 1/4 final == ''(4 Mart, 18 Mart 2006)'' * '''[[Neftçi PFK|Neftçi Bakı]]''' - Turan Tovuz 3:0 / 0:0 * '''[[Qarabağ FK|Qarabağ]]''' - FK Bakı 3:2 / 0:0 * [[MKT Araz|MKT Araz İmişli]] - '''Xəzər Lənkəran''' 0:0 / 0:1 * '''[[Karvan FK|Karvan]]''' - İnter Bakı 1:1 / 4:1 == Yarımfinal == ''(25 Aprel, 3 May 2006)'' * Neftçi Bakı - '''[[Qarabağ FK|Qarabağ]]''' 0:0 / 0:1 * Xəzər Lənkəran - '''[[Karvan FK|Karvan]]''' 1:0 / 0:3 == Final == <center> {| class="wikitable" style="font-size: 92%; text-align: center;" |- !Tarix / Yer / Tamaşaçı !Qalib !Hesab !Finalçı |- |3 İyun 2006 <br> ''[[Bakı]] - [[Şəfa stadionu]]'' <br> Tamaşaçılar: 6,000 |'''[[Qarabağ FK|Qarabağ]]''' <br> [[Vasif Haqverdiyev]] {{qol|45}}<br>[[Samir Musayev]] {{qol|87}} |'''2 - 1'''<br> (1 - 1) |'''[[Karvan FK|Karvan]]''' <br> [[Roman Axalkatsi]] {{qol|1}} |} </center> == Həmçinin bax == {{Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku}} {{futbol-qaralama}} [[Kateqoriya:2005-ci ildə Azərbaycanda idman]] [[Kateqoriya:2006-cı ildə Azərbaycanda idman]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Kuboku mövsümləri]] [[Kateqoriya:2005/2006 mövsümündə Azərbaycanda futbol]] egv9lu593mdnsaqdvp9hhmill3pol4u 0 254020 8985303 8595572 2026-07-01T15:37:03Z Yousiphh 175220 8985303 wikitext text/x-wiki {{Vəzifəli şəxs |şəkil = Həbib Həsənov.png |vəzifə = Azərbaycan SSR meşə təsərrüfatı naziri |bayraq = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg |bayraq2 = Flag of Azerbaijan SSR.svg |başlanğıc = 16 yanvar 1981 |son = 1 sentyabr 1988 |əvvəlki = özü ''(komitə nazirliyə çevrilib) |sonrakı = ''nazirlik ləğv edilib |vəzifə_2 = Azərbaycan SSR Dövlət Meşə Təsərrüfatı Komitəsinin sədri |bayraq_2 = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg |bayraq2_2 = Flag of Azerbaijan SSR.svg |başlanğıc_2 = 27 mart 1980 |son_2 = 16 yanvar 1981 |əvvəlki_2 = [[Mehdi Mustafayev]] |sonrakı_2 = özü ''(komitə nazirliyə çevrilib) |vəzifə_3 = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası]] [[Tovuz rayonu|Tovuz Rayon]] Komitəsinin birinci katibi |bayraq_3 = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg |bayraq2_3 = Flag of Azerbaijan SSR.svg |başlanğıc_3 = 1974 |son_3 = mart 1980 |əvvəlki_3 = [[Adil Hacıyev]] |sonrakı_3 = [[Heybət Tahirov]] |vəzifə_4 = [[Ermənistan SSR Ali Soveti]] Rəyasət Heyəti sədrinin müavini |bayraq_4 = Emblem of the Armenian Soviet Socialist Republic (1937–1990), Emblem of Armenia (1990–1992).svg |bayraq2_4 = Flag of the Armenian Soviet Socialist Republic.svg |vəzifə_6 = [[Ermənistan Kommunist Partiyası]] [[Amasiya rayonu|Amasiya Rayon]] Komitəsinin birinci katibi |bayraq_6 = Emblem of the Armenian Soviet Socialist Republic (1937–1990), Emblem of Armenia (1990–1992).svg |bayraq2_6 = Flag of the Armenian Soviet Socialist Republic.svg |başlanğıc_6 = 1956 |son_6 = 1960 |əvvəlki_6 = Aleksan Kirakosyan |sonrakı_6 = Hüseyn Məmmədov |mükafatları = }} '''Həbib Rəhim oğlu Həsənov''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan və Ermənistan dövlət-partiya xadimi, Azərbaycan SSR meşə təsərrüfatı naziri (1981–1988), [[Azərbaycan Kommunist Partiyası]] [[Tovuz rayonu|Tovuz Rayon]] Komitəsinin birinci katibi (1974–1980), [[Ermənistan Kommunist Partiyası]] [[Amasiya rayonu|Amasiya Rayon]] Komitəsinin birinci katibi (1956–1960), [[Ermənistan SSR Ali Soveti]] Rəyasət Heyəti sədrinin müavini, Ermənistan SSR əməkdar jurnalisti (1971).<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Həbib Həsənov |url=https://westaz.org/az/person/hebib-hesenov-1 |url-status=live |access-date=2024-08-24 |website=[[Qərbi Azərbaycan İcması]] |archive-date=2025-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810083119/https://westaz.org/az/person/hebib-hesenov-1 }}</ref> == Həyatı == Həbib Rəhimoğlu 1922-ci ilin avqustun 5-də Ermənistan SSR [[Yeni Bəyazid qəzası]]nın [[Ağzıbir (Göyçə)|Ağzıbir]] kəndində anadan olmuşdur. 1941-ci ildən Əzizbəyov rayonunda kənd məktəbinin müəllimi, sonralar isə direktoru işləmişdir. 1947-ci ildən Moskvada Ali Partiya Məktəbinin müdavimi, Ermənistanın Əzizbəyov rayonu partiya komitəsinin şöbə müdiri, Eçmiadzin partiya komitəsinin ikinci katibi, Amasiya rayonunun birinci katibi vəzifələrində işləmişdir. 1960-cı ildən "Sovet Ermənistanı" qəzetinin baş redaktoru, Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyəti sədrinin müavini olmuşdur. 1974-cü ildən Azərbaycnın Tovuz rayonu partiya komitəsinin birinci katibi, 1980-ci ildən Azərbaycan SSR Dövlət Meşə Təsərrüfatı Komitəsinin sədri, 1981–1988-ci illərdə meşə təsərrüfatı naziri vəzifələrində çalışmışdır. Dəfələrlə Ermənistan Kommunist partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü, 5 dəfə Ermənistan SSR Ali Sovetinin, 3 dəfə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Azərbaycanda çalışdığı bütün müddətdə respublika Kommunist partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuşdur. Ermənistan SSR əməkdar jurnalistidir.<ref>{{kitab3 |başlıq= Ermənistan Azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası |link= https://www.avetruthbooks.com/2017/05/sabir-sdov-ermnistan-azrbaycanllarnn.html |yer= Bakı |nəşriyyat= Gənclik |il= 1995 |səhifə= 440 |isbn= 5-8020-0852-0 }}</ref> [["Lenin" ordeni]]nə, 2 dəfə [["Qırmızı əmək bayrağı" ordeni]]nə, bir neçə medala layiq görülmüşdür. == Yaradıcılığı == H. Həsənov 1997-ci ildə nəşr olunmuş "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar" adlı kitabın müəllifidir. Yeni tarixi faktlarla zəngin olan bu əsərdə qədim Oğuz diyarının – Qərbi Azərbaycanın — İrəvan xanlığında (sonrada İrəvan quberniyası, Ermənistan SSR adlandırılan diyarda) son 200 ildən artıq bir dövrdə ermənilərin soydaşlarımızın başına gətirdikləri faciələrdən, deportasiyadan, soyqırımından, xalqımızın tarixinə edilən təcavüzdən söhbət açılır. İlk dəfə olaraq bu kitabda Ermənistan ərəzisində olan və yer üzündən adları silinmiş 650 azərbaycan kəndlərinin və rayonlarının təsnifatı verilmiş, bu ərazilərin qədimdən rəsmi adları tarixi qaynaqlardan tapılıb bərpa olunmuş, 1918-ci ildən sonra bu yerlərin ermənisayağı dəyişdirilmiş adları, onların hamısının coğrafi koordinatları göstərilmişdir. Bu təsnifatda verilmiş həmin kənd və rayonlarda yaşamış azərbaycanlıların yüz il ərzində, yəni, 1831, 1873, 1886, 1905, 1914, 1931-ci illərdə tədricən azalan sayı göstərilir ki, bu da azərbaycan xalqının ermənilər tərəfindən planlaşdırılmış və sistematik genosidini tarixdə saxlanmış demoqrafik statistika əsasında sübuta yetirir. == Kitabları == * [https://www.avetruthbooks.com/rehimoglu-h-silinmez-adlar-sagalmaz-yaralar-1997 Silinməz adlar, sağalmaz yaralar…] . Bakı: Azərnəşr, 1997. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * http://west-land.az/index.php?mod=static&page=autor&lang=az {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110909120727/http://www.west-land.az/index.php?mod=static&page=autor&lang=az |date=2011-09-09 }} {{Tovuz rayonunun rəhbərləri}} [[Kateqoriya:Ermənistan SSR Ali Sovetinin IV çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Ermənistan SSR Ali Sovetinin V çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Ermənistan SSR Ali Sovetinin VI çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Ermənistan SSR Ali Sovetinin VII çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Ermənistan SSR Ali Sovetinin VIII çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin X çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XI çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Tovuz Rayon Komitəsinin birinci katibləri]] [[Kateqoriya:Ermənistan Kommunist Partiyası Amasiya Rayon Komitəsinin birinci katibləri]] [[Kateqoriya:Ermənistan SSR əməkdar jurnalistləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasətçilər]] [[Kateqoriya:Ermənistan siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan qəzet redaktorları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan memuarçıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan SSR xalq komissarları və nazirləri]] e90mdsltkg7tb5oofj53bxfqd1ccqy1 8 255307 8985522 8976363 2026-07-01T22:54:34Z Nemoralis 128937 /* Əsas */ 8985522 wikitext text/x-wiki == default == * Codex [default |hidden] |Codex.css * common-site [ResourceLoader |default |hidden] |common-site.css * common-action-edit [ResourceLoader |default |hidden |type=general |actions=edit |dependencies=user.options] |common-action-edit.js |common-action-edit.css * darkModeFixes [ResourceLoader |default |hidden |skins=vector-2022, minerva] |darkModeFixes.css * directLinkToCommons [ResourceLoader |default |dependencies=mediawiki.util] |directLinkToCommons.js * referenceTooltips [ResourceLoader |default |type=general |skins=vector, vector-2022, monobook, timeless, modern, cologneblue |dependencies=mediawiki.cookie, jquery.client] |referenceTooltips.js * sidebarRelated [ResourceLoader |default |hidden |dependencies=site] |sidebarRelated.js * metaBox [ResourceLoader |default |hidden] |metaBox.js * adminsStats [ResourceLoader |default |hidden] |adminsStats.js * sns-yekun [ResourceLoader |default |hidden |namespaces=4 |rights=delete] |sns-yekun.js * sns-arxiv [ResourceLoader |default |hidden |rights=extendedconfirmed] |sns-arxiv.js * wikificator [ResourceLoader |default |type=general |actions=edit |dependencies=ext.gadget.registerTool, jquery.client] |wikificator.js |wikificator.css * confirmationRollback-mobile [ResourceLoader |default |rights=rollback |dependencies=mediawiki.util |targets=desktop, mobile] |confirmationRollback-mobile.js * summaryButtons [ResourceLoader |default |type=general |actions=edit |dependencies=mediawiki.ui.button, mediawiki.util] |summaryButtons.js |summaryButtons.css * disambig [ResourceLoader |default |type=styles |rights=minoredit] |disambig.css * markadmins [ResourceLoader |package |default] |markadmins.js |markadmins.json |markadmins.css * switcher [ResourceLoader |hidden |default |targets=desktop, mobile] |switcher.js * logo [default |hidden] |logo.css * WDsearch [ResourceLoader |namespaces=-1 |default] |WDsearch.js == Əsas == * GoogleTrans [ResourceLoader] |GoogleTrans.js * Twinkle [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.util, jquery.ui, moment |rights=extendedconfirmed] |morebits.js |morebits.css |Twinkle.js |twinkleprod.js |twinkleimage.js |twinklebatchundelete.js |twinklewarn.js |twinkleblock.js |twinklespeedy.js |friendlyshared.js |twinklediff.js |twinkleunlink.js |friendlytag.js |twinkledeprod.js |friendlywelcome.js |twinklexfd.js |twinklebatchdelete.js |twinklebatchprotect.js |twinkleconfig.js |twinklefluff.js |twinkleprotect.js |twinklearv.js |friendlytalkback.js * Twinkle-pagestyles [hidden |skins=vector, vector-2022] |Twinkle-pagestyles.css * exlinks [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |exlinks.js * addsection-plus [ResourceLoader] |addsection-plus.js * revisionjumper [ResourceLoader] |revisionjumper.js * toolbox [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.util, jquery.ui, moment |rights=extendedconfirmed] |toolbox.js |toolbox-sns.js |toolbox-tag.js |toolbox-rev.js |toolbox-unlink.js |toolbox-stats.js * CodexEnhanced [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.api, mediawiki.storage, mediawiki.util, @wikimedia/codex] |Kateqoriyanın adını dəyiş.js |Sürətli silinsin.js * redirector [ResourceLoader |dependencies=@wikimedia/codex] |redirector.js * catsuggest [ResourceLoader|package |dependencies=@wikimedia/codex |rights=autopatrol |actions=view |namespaces=0,4,12,14,100] |catsuggest.js |catsuggest.css|catsuggest-check.json * ADM [ResourceLoader |dependencies=@wikimedia/codex |hidden |package |codexIcons=cdxIconArticle, cdxIconEdit, cdxIconMove |supportsUrlLoad=true] |ADM.js |ADM.vue * linkinfo [ResourceLoader] |linkinfo.js * pencilcase[ResourceLoader|package|dependencies=mediawiki.api,@wikimedia/codex]|pencilcase.js|pencilcase-maintenance.json == Redaktə == * MwToolbar [ResourceLoader |hidden] |MwToolbar.js * ProveIt [ResourceLoader] |ProveIt.js * HotCat [ResourceLoader] |HotCat.js * refToolbar [ResourceLoader |dependencies=user.options] |refToolbar.js * refToolbarBase [ResourceLoader |hidden] |refToolbarBase.js * codePrettifier [ResourceLoader] |codePrettifier.js * convertCase [ResourceLoader] |convertCase.js * unwikilink [ResourceLoader] |unwikilink.js * registerTool [ResourceLoader |hidden |dependencies=mediawiki.util, user.options] |registerTool.js * Katalitik [ResourceLoader |rights=extendedconfirmed |dependencies=mediawiki.util] |Katalitik.js * wikEd [ResourceLoader] |wikEd.js === EditToolbar === * EditToolbar [ResourceLoader |default] |EditToolbar.js * EditToolbar-menu-page_elements [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar-menu-page_elements.js * EditToolbar_infobox_person [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar_infobox_person.js * EditToolbar_discussion [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar_discussion.js * EditToolbar_references [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar_references.js * EditToolbar-core [ResourceLoader |hidden |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.util] |EditToolbar-core.js == Məqalələr == * collapserefs [ResourceLoader |type=general |skins=vector, vector-2022, monobook, timeless, modern, cologneblue |dependencies=mediawiki.storage, mediawiki.util] |collapserefs.js |collapserefs.css * HighlightUnpatrolledLinks [ResourceLoader |hidden |rights=patrol] |HighlightUnpatrolledLinks.js * HighlightRedirects [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |Highlightredirects.js * imgToggle [ResourceLoader |hidden |type=general] |imgToggle.js |imgToggle.css * purgetab [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |purgetab.js * shiftrefs [ResourceLoader] |shiftrefs.js * kirLat [ResourceLoader] |kirLat.js == İstifadəçilər == * markblocked [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |markblocked.js * userinfo [ResourceLoader] |userinfo.js * ManageBlocks [ResourceLoader |rights=block] |ManageBlocks.js == İnterfeys == * convenientDiscussions [ResourceLoader |dependencies=ext.checkUser.styles, ext.checkUser.userInfoCard, ext.confirmEdit.CaptchaWidget, jquery.client, jquery.ui, mediawiki.Title, mediawiki.Uri, mediawiki.api, mediawiki.cookie, mediawiki.interface.helpers.styles, mediawiki.jqueryMsg, mediawiki.notification, mediawiki.storage, mediawiki.user, mediawiki.util, mediawiki.widgets.visibleLengthLimit, oojs, oojs-ui-core, oojs-ui-widgets, oojs-ui-windows, oojs-ui.styles.icons-alerts, oojs-ui.styles.icons-content, oojs-ui.styles.icons-editing-advanced, oojs-ui.styles.icons-editing-citation, oojs-ui.styles.icons-editing-core, oojs-ui.styles.icons-interactions, oojs-ui.styles.icons-moderation, oojs-ui.styles.icons-movement, user.options] |convenientDiscussions.js * instantDiffs [ResourceLoader |dependencies=site, mediawiki.api, mediawiki.util, mediawiki.storage, mediawiki.notification, mediawiki.Title, oojs] |instantDiffs.js * UTCLiveClock [ResourceLoader] |UTCLiveClock.js * MoreMenu-local [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, mediawiki.util, user.options |peers=MoreMenu-local-pagestyles] |MoreMenu-local.js * MoreMenu-local-pagestyles [hidden] |MoreMenu-local-pagestyles.css * articleStats [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, mediawiki.util] |articleStats.js * patrolHistory [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |patrolHistory.js * autonum [ResourceLoader] |autonum.css |autonum.js * StickyTableHeaders [ResourceLoader |type=general] |StickyTableHeaders.js |StickyTableHeaders.css * dottedh3 [ResourceLoader] |dottedh3.css == Vikidata == * useWD [ResourceLoader] |useWD.js |useWD.css * wikidataInfoboxExport [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, mediawiki.ForeignApi, mediawiki.util, oojs-ui-core, oojs-ui-widgets, oojs-ui-windows] |wikidataInfoboxExport.js * wikidataHeaderLink [ResourceLoader] |wikidataHeaderLink.js * Shortdesc-helper-loader [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, user.options, mediawiki.util |skins=vector, vector-2022, monobook, modern, timeless |peers=Shortdesc-helper-pagestyles-vector] |Shortdesc-helper.js * Shortdesc-helper-pagestyles-vector [hidden |skins=vector, vector-2022] |Shortdesc-helper-pagestyles-vector.css * AutosuggestSitelink-local [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.action.view.postEdit, mediawiki.ForeignApi, mediawiki.Title, oojs-ui-core, oojs-ui-windows] |AutosuggestSitelink-local.js == Görünüş == * XTools-ArticleInfo [ResourceLoader] |XTools-ArticleInfo.js * dark-mode [ResourceLoader] |dark-mode.css * dark-mode-toggle [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util, mediawiki.api, mediawiki.Uri, mediawiki.storage |peers=dark-mode-toggle-pagestyles] |dark-mode-toggle.js * dark-mode-toggle-pagestyles [hidden |skins=vector, vector-2022, minerva, monobook] |dark-mode-toggle-pagestyles.css * CleanDeleteReasons [ResourceLoader |rights=delete] |CleanDeleteReasons.js * scrollUpButton [ResourceLoader |dependencies=@wikimedia/codex |package |codexIcons=cdxIconArrowUp] |scrollUpButton.js |scrollUpButton.vue * az-monospace-fix[ResourceLoader|skins=minerva|type=styles]|az-monospace-fix.css __NOTOC__ hja29g5lak4fsmew7td3ygxq1mhznu5 8985523 8985522 2026-07-01T22:58:02Z Nemoralis 128937 /* Əsas */ 8985523 wikitext text/x-wiki == default == * Codex [default |hidden] |Codex.css * common-site [ResourceLoader |default |hidden] |common-site.css * common-action-edit [ResourceLoader |default |hidden |type=general |actions=edit |dependencies=user.options] |common-action-edit.js |common-action-edit.css * darkModeFixes [ResourceLoader |default |hidden |skins=vector-2022, minerva] |darkModeFixes.css * directLinkToCommons [ResourceLoader |default |dependencies=mediawiki.util] |directLinkToCommons.js * referenceTooltips [ResourceLoader |default |type=general |skins=vector, vector-2022, monobook, timeless, modern, cologneblue |dependencies=mediawiki.cookie, jquery.client] |referenceTooltips.js * sidebarRelated [ResourceLoader |default |hidden |dependencies=site] |sidebarRelated.js * metaBox [ResourceLoader |default |hidden] |metaBox.js * adminsStats [ResourceLoader |default |hidden] |adminsStats.js * sns-yekun [ResourceLoader |default |hidden |namespaces=4 |rights=delete] |sns-yekun.js * sns-arxiv [ResourceLoader |default |hidden |rights=extendedconfirmed] |sns-arxiv.js * wikificator [ResourceLoader |default |type=general |actions=edit |dependencies=ext.gadget.registerTool, jquery.client] |wikificator.js |wikificator.css * confirmationRollback-mobile [ResourceLoader |default |rights=rollback |dependencies=mediawiki.util |targets=desktop, mobile] |confirmationRollback-mobile.js * summaryButtons [ResourceLoader |default |type=general |actions=edit |dependencies=mediawiki.ui.button, mediawiki.util] |summaryButtons.js |summaryButtons.css * disambig [ResourceLoader |default |type=styles |rights=minoredit] |disambig.css * markadmins [ResourceLoader |package |default] |markadmins.js |markadmins.json |markadmins.css * switcher [ResourceLoader |hidden |default |targets=desktop, mobile] |switcher.js * logo [default |hidden] |logo.css * WDsearch [ResourceLoader |namespaces=-1 |default] |WDsearch.js == Əsas == * GoogleTrans [ResourceLoader] |GoogleTrans.js * Twinkle [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.util, jquery.ui, moment |rights=extendedconfirmed] |morebits.js |morebits.css |Twinkle.js |twinkleprod.js |twinkleimage.js |twinklebatchundelete.js |twinklewarn.js |twinkleblock.js |twinklespeedy.js |friendlyshared.js |twinklediff.js |twinkleunlink.js |friendlytag.js |twinkledeprod.js |friendlywelcome.js |twinklexfd.js |twinklebatchdelete.js |twinklebatchprotect.js |twinkleconfig.js |twinklefluff.js |twinkleprotect.js |twinklearv.js |friendlytalkback.js * Twinkle-pagestyles [hidden |skins=vector, vector-2022] |Twinkle-pagestyles.css * exlinks [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |exlinks.js * addsection-plus [ResourceLoader] |addsection-plus.js * revisionjumper [ResourceLoader] |revisionjumper.js * toolbox [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.util, jquery.ui, moment |rights=extendedconfirmed] |toolbox.js |toolbox-sns.js |toolbox-tag.js |toolbox-rev.js |toolbox-unlink.js |toolbox-stats.js * CodexEnhanced [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.api, mediawiki.storage, mediawiki.util, @wikimedia/codex] |Kateqoriyanın adını dəyiş.js |Sürətli silinsin.js * redirector [ResourceLoader |dependencies=@wikimedia/codex] |redirector.js * catsuggest [ResourceLoader|package |dependencies=@wikimedia/codex |rights=autopatrol |actions=view |namespaces=0,4,12,14,100] |catsuggest.js |catsuggest.css|catsuggest-check.json * ADM [ResourceLoader |dependencies=@wikimedia/codex |hidden |package |codexIcons=cdxIconArticle, cdxIconEdit, cdxIconMove |supportsUrlLoad=true] |ADM.js |ADM.vue * linkinfo [ResourceLoader] |linkinfo.js * pencilcase [ResourceLoader|package |dependencies=@wikimedia/codex |namespaces=0,4,12,14,100] |pencilcase.js |pencilcase-maintenance.json == Redaktə == * MwToolbar [ResourceLoader |hidden] |MwToolbar.js * ProveIt [ResourceLoader] |ProveIt.js * HotCat [ResourceLoader] |HotCat.js * refToolbar [ResourceLoader |dependencies=user.options] |refToolbar.js * refToolbarBase [ResourceLoader |hidden] |refToolbarBase.js * codePrettifier [ResourceLoader] |codePrettifier.js * convertCase [ResourceLoader] |convertCase.js * unwikilink [ResourceLoader] |unwikilink.js * registerTool [ResourceLoader |hidden |dependencies=mediawiki.util, user.options] |registerTool.js * Katalitik [ResourceLoader |rights=extendedconfirmed |dependencies=mediawiki.util] |Katalitik.js * wikEd [ResourceLoader] |wikEd.js === EditToolbar === * EditToolbar [ResourceLoader |default] |EditToolbar.js * EditToolbar-menu-page_elements [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar-menu-page_elements.js * EditToolbar_infobox_person [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar_infobox_person.js * EditToolbar_discussion [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar_discussion.js * EditToolbar_references [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar_references.js * EditToolbar-core [ResourceLoader |hidden |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.util] |EditToolbar-core.js == Məqalələr == * collapserefs [ResourceLoader |type=general |skins=vector, vector-2022, monobook, timeless, modern, cologneblue |dependencies=mediawiki.storage, mediawiki.util] |collapserefs.js |collapserefs.css * HighlightUnpatrolledLinks [ResourceLoader |hidden |rights=patrol] |HighlightUnpatrolledLinks.js * HighlightRedirects [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |Highlightredirects.js * imgToggle [ResourceLoader |hidden |type=general] |imgToggle.js |imgToggle.css * purgetab [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |purgetab.js * shiftrefs [ResourceLoader] |shiftrefs.js * kirLat [ResourceLoader] |kirLat.js == İstifadəçilər == * markblocked [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |markblocked.js * userinfo [ResourceLoader] |userinfo.js * ManageBlocks [ResourceLoader |rights=block] |ManageBlocks.js == İnterfeys == * convenientDiscussions [ResourceLoader |dependencies=ext.checkUser.styles, ext.checkUser.userInfoCard, ext.confirmEdit.CaptchaWidget, jquery.client, jquery.ui, mediawiki.Title, mediawiki.Uri, mediawiki.api, mediawiki.cookie, mediawiki.interface.helpers.styles, mediawiki.jqueryMsg, mediawiki.notification, mediawiki.storage, mediawiki.user, mediawiki.util, mediawiki.widgets.visibleLengthLimit, oojs, oojs-ui-core, oojs-ui-widgets, oojs-ui-windows, oojs-ui.styles.icons-alerts, oojs-ui.styles.icons-content, oojs-ui.styles.icons-editing-advanced, oojs-ui.styles.icons-editing-citation, oojs-ui.styles.icons-editing-core, oojs-ui.styles.icons-interactions, oojs-ui.styles.icons-moderation, oojs-ui.styles.icons-movement, user.options] |convenientDiscussions.js * instantDiffs [ResourceLoader |dependencies=site, mediawiki.api, mediawiki.util, mediawiki.storage, mediawiki.notification, mediawiki.Title, oojs] |instantDiffs.js * UTCLiveClock [ResourceLoader] |UTCLiveClock.js * MoreMenu-local [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, mediawiki.util, user.options |peers=MoreMenu-local-pagestyles] |MoreMenu-local.js * MoreMenu-local-pagestyles [hidden] |MoreMenu-local-pagestyles.css * articleStats [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, mediawiki.util] |articleStats.js * patrolHistory [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |patrolHistory.js * autonum [ResourceLoader] |autonum.css |autonum.js * StickyTableHeaders [ResourceLoader |type=general] |StickyTableHeaders.js |StickyTableHeaders.css * dottedh3 [ResourceLoader] |dottedh3.css == Vikidata == * useWD [ResourceLoader] |useWD.js |useWD.css * wikidataInfoboxExport [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, mediawiki.ForeignApi, mediawiki.util, oojs-ui-core, oojs-ui-widgets, oojs-ui-windows] |wikidataInfoboxExport.js * wikidataHeaderLink [ResourceLoader] |wikidataHeaderLink.js * Shortdesc-helper-loader [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, user.options, mediawiki.util |skins=vector, vector-2022, monobook, modern, timeless |peers=Shortdesc-helper-pagestyles-vector] |Shortdesc-helper.js * Shortdesc-helper-pagestyles-vector [hidden |skins=vector, vector-2022] |Shortdesc-helper-pagestyles-vector.css * AutosuggestSitelink-local [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.action.view.postEdit, mediawiki.ForeignApi, mediawiki.Title, oojs-ui-core, oojs-ui-windows] |AutosuggestSitelink-local.js == Görünüş == * XTools-ArticleInfo [ResourceLoader] |XTools-ArticleInfo.js * dark-mode [ResourceLoader] |dark-mode.css * dark-mode-toggle [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util, mediawiki.api, mediawiki.Uri, mediawiki.storage |peers=dark-mode-toggle-pagestyles] |dark-mode-toggle.js * dark-mode-toggle-pagestyles [hidden |skins=vector, vector-2022, minerva, monobook] |dark-mode-toggle-pagestyles.css * CleanDeleteReasons [ResourceLoader |rights=delete] |CleanDeleteReasons.js * scrollUpButton [ResourceLoader |dependencies=@wikimedia/codex |package |codexIcons=cdxIconArrowUp] |scrollUpButton.js |scrollUpButton.vue * az-monospace-fix[ResourceLoader|skins=minerva|type=styles]|az-monospace-fix.css __NOTOC__ 4v7rej73m4jdfqacsyj1ybdgefcn3yp 8985536 8985523 2026-07-01T23:21:02Z Nemoralis 128937 /* Əsas */ 8985536 wikitext text/x-wiki == default == * Codex [default |hidden] |Codex.css * common-site [ResourceLoader |default |hidden] |common-site.css * common-action-edit [ResourceLoader |default |hidden |type=general |actions=edit |dependencies=user.options] |common-action-edit.js |common-action-edit.css * darkModeFixes [ResourceLoader |default |hidden |skins=vector-2022, minerva] |darkModeFixes.css * directLinkToCommons [ResourceLoader |default |dependencies=mediawiki.util] |directLinkToCommons.js * referenceTooltips [ResourceLoader |default |type=general |skins=vector, vector-2022, monobook, timeless, modern, cologneblue |dependencies=mediawiki.cookie, jquery.client] |referenceTooltips.js * sidebarRelated [ResourceLoader |default |hidden |dependencies=site] |sidebarRelated.js * metaBox [ResourceLoader |default |hidden] |metaBox.js * adminsStats [ResourceLoader |default |hidden] |adminsStats.js * sns-yekun [ResourceLoader |default |hidden |namespaces=4 |rights=delete] |sns-yekun.js * sns-arxiv [ResourceLoader |default |hidden |rights=extendedconfirmed] |sns-arxiv.js * wikificator [ResourceLoader |default |type=general |actions=edit |dependencies=ext.gadget.registerTool, jquery.client] |wikificator.js |wikificator.css * confirmationRollback-mobile [ResourceLoader |default |rights=rollback |dependencies=mediawiki.util |targets=desktop, mobile] |confirmationRollback-mobile.js * summaryButtons [ResourceLoader |default |type=general |actions=edit |dependencies=mediawiki.ui.button, mediawiki.util] |summaryButtons.js |summaryButtons.css * disambig [ResourceLoader |default |type=styles |rights=minoredit] |disambig.css * markadmins [ResourceLoader |package |default] |markadmins.js |markadmins.json |markadmins.css * switcher [ResourceLoader |hidden |default |targets=desktop, mobile] |switcher.js * logo [default |hidden] |logo.css * WDsearch [ResourceLoader |namespaces=-1 |default] |WDsearch.js == Əsas == * GoogleTrans [ResourceLoader] |GoogleTrans.js * Twinkle [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.util, jquery.ui, moment |rights=extendedconfirmed] |morebits.js |morebits.css |Twinkle.js |twinkleprod.js |twinkleimage.js |twinklebatchundelete.js |twinklewarn.js |twinkleblock.js |twinklespeedy.js |friendlyshared.js |twinklediff.js |twinkleunlink.js |friendlytag.js |twinkledeprod.js |friendlywelcome.js |twinklexfd.js |twinklebatchdelete.js |twinklebatchprotect.js |twinkleconfig.js |twinklefluff.js |twinkleprotect.js |twinklearv.js |friendlytalkback.js * Twinkle-pagestyles [hidden |skins=vector, vector-2022] |Twinkle-pagestyles.css * exlinks [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |exlinks.js * addsection-plus [ResourceLoader] |addsection-plus.js * revisionjumper [ResourceLoader] |revisionjumper.js * toolbox [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.util, jquery.ui, moment |rights=extendedconfirmed] |toolbox.js |toolbox-sns.js |toolbox-tag.js |toolbox-rev.js |toolbox-unlink.js |toolbox-stats.js * CodexEnhanced [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.api, mediawiki.storage, mediawiki.util, @wikimedia/codex] |Kateqoriyanın adını dəyiş.js |Sürətli silinsin.js * redirector [ResourceLoader |dependencies=@wikimedia/codex] |redirector.js * catsuggest [ResourceLoader|package |dependencies=@wikimedia/codex |rights=autopatrol |actions=view |namespaces=0,4,12,14,100] |catsuggest.js |catsuggest.css|catsuggest-check.json * ADM [ResourceLoader |dependencies=@wikimedia/codex |hidden |package |codexIcons=cdxIconArticle, cdxIconEdit, cdxIconMove |supportsUrlLoad=true] |ADM.js |ADM.vue * linkinfo [ResourceLoader] |linkinfo.js * pencilcase [ResourceLoader|package |dependencies=@wikimedia/codex |namespaces=0,4,12,14,100] |pencilcase.js|pencilcase.css|pencilcase-maintenance.json == Redaktə == * MwToolbar [ResourceLoader |hidden] |MwToolbar.js * ProveIt [ResourceLoader] |ProveIt.js * HotCat [ResourceLoader] |HotCat.js * refToolbar [ResourceLoader |dependencies=user.options] |refToolbar.js * refToolbarBase [ResourceLoader |hidden] |refToolbarBase.js * codePrettifier [ResourceLoader] |codePrettifier.js * convertCase [ResourceLoader] |convertCase.js * unwikilink [ResourceLoader] |unwikilink.js * registerTool [ResourceLoader |hidden |dependencies=mediawiki.util, user.options] |registerTool.js * Katalitik [ResourceLoader |rights=extendedconfirmed |dependencies=mediawiki.util] |Katalitik.js * wikEd [ResourceLoader] |wikEd.js === EditToolbar === * EditToolbar [ResourceLoader |default] |EditToolbar.js * EditToolbar-menu-page_elements [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar-menu-page_elements.js * EditToolbar_infobox_person [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar_infobox_person.js * EditToolbar_discussion [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar_discussion.js * EditToolbar_references [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar_references.js * EditToolbar-core [ResourceLoader |hidden |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.util] |EditToolbar-core.js == Məqalələr == * collapserefs [ResourceLoader |type=general |skins=vector, vector-2022, monobook, timeless, modern, cologneblue |dependencies=mediawiki.storage, mediawiki.util] |collapserefs.js |collapserefs.css * HighlightUnpatrolledLinks [ResourceLoader |hidden |rights=patrol] |HighlightUnpatrolledLinks.js * HighlightRedirects [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |Highlightredirects.js * imgToggle [ResourceLoader |hidden |type=general] |imgToggle.js |imgToggle.css * purgetab [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |purgetab.js * shiftrefs [ResourceLoader] |shiftrefs.js * kirLat [ResourceLoader] |kirLat.js == İstifadəçilər == * markblocked [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |markblocked.js * userinfo [ResourceLoader] |userinfo.js * ManageBlocks [ResourceLoader |rights=block] |ManageBlocks.js == İnterfeys == * convenientDiscussions [ResourceLoader |dependencies=ext.checkUser.styles, ext.checkUser.userInfoCard, ext.confirmEdit.CaptchaWidget, jquery.client, jquery.ui, mediawiki.Title, mediawiki.Uri, mediawiki.api, mediawiki.cookie, mediawiki.interface.helpers.styles, mediawiki.jqueryMsg, mediawiki.notification, mediawiki.storage, mediawiki.user, mediawiki.util, mediawiki.widgets.visibleLengthLimit, oojs, oojs-ui-core, oojs-ui-widgets, oojs-ui-windows, oojs-ui.styles.icons-alerts, oojs-ui.styles.icons-content, oojs-ui.styles.icons-editing-advanced, oojs-ui.styles.icons-editing-citation, oojs-ui.styles.icons-editing-core, oojs-ui.styles.icons-interactions, oojs-ui.styles.icons-moderation, oojs-ui.styles.icons-movement, user.options] |convenientDiscussions.js * instantDiffs [ResourceLoader |dependencies=site, mediawiki.api, mediawiki.util, mediawiki.storage, mediawiki.notification, mediawiki.Title, oojs] |instantDiffs.js * UTCLiveClock [ResourceLoader] |UTCLiveClock.js * MoreMenu-local [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, mediawiki.util, user.options |peers=MoreMenu-local-pagestyles] |MoreMenu-local.js * MoreMenu-local-pagestyles [hidden] |MoreMenu-local-pagestyles.css * articleStats [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, mediawiki.util] |articleStats.js * patrolHistory [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |patrolHistory.js * autonum [ResourceLoader] |autonum.css |autonum.js * StickyTableHeaders [ResourceLoader |type=general] |StickyTableHeaders.js |StickyTableHeaders.css * dottedh3 [ResourceLoader] |dottedh3.css == Vikidata == * useWD [ResourceLoader] |useWD.js |useWD.css * wikidataInfoboxExport [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, mediawiki.ForeignApi, mediawiki.util, oojs-ui-core, oojs-ui-widgets, oojs-ui-windows] |wikidataInfoboxExport.js * wikidataHeaderLink [ResourceLoader] |wikidataHeaderLink.js * Shortdesc-helper-loader [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, user.options, mediawiki.util |skins=vector, vector-2022, monobook, modern, timeless |peers=Shortdesc-helper-pagestyles-vector] |Shortdesc-helper.js * Shortdesc-helper-pagestyles-vector [hidden |skins=vector, vector-2022] |Shortdesc-helper-pagestyles-vector.css * AutosuggestSitelink-local [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.action.view.postEdit, mediawiki.ForeignApi, mediawiki.Title, oojs-ui-core, oojs-ui-windows] |AutosuggestSitelink-local.js == Görünüş == * XTools-ArticleInfo [ResourceLoader] |XTools-ArticleInfo.js * dark-mode [ResourceLoader] |dark-mode.css * dark-mode-toggle [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util, mediawiki.api, mediawiki.Uri, mediawiki.storage |peers=dark-mode-toggle-pagestyles] |dark-mode-toggle.js * dark-mode-toggle-pagestyles [hidden |skins=vector, vector-2022, minerva, monobook] |dark-mode-toggle-pagestyles.css * CleanDeleteReasons [ResourceLoader |rights=delete] |CleanDeleteReasons.js * scrollUpButton [ResourceLoader |dependencies=@wikimedia/codex |package |codexIcons=cdxIconArrowUp] |scrollUpButton.js |scrollUpButton.vue * az-monospace-fix[ResourceLoader|skins=minerva|type=styles]|az-monospace-fix.css __NOTOC__ 6cy8bgabxoo5srh4nteoikx9mp0pdpj 8985542 8985536 2026-07-01T23:54:40Z Nemoralis 128937 /* Əsas */ 8985542 wikitext text/x-wiki == default == * Codex [default |hidden] |Codex.css * common-site [ResourceLoader |default |hidden] |common-site.css * common-action-edit [ResourceLoader |default |hidden |type=general |actions=edit |dependencies=user.options] |common-action-edit.js |common-action-edit.css * darkModeFixes [ResourceLoader |default |hidden |skins=vector-2022, minerva] |darkModeFixes.css * directLinkToCommons [ResourceLoader |default |dependencies=mediawiki.util] |directLinkToCommons.js * referenceTooltips [ResourceLoader |default |type=general |skins=vector, vector-2022, monobook, timeless, modern, cologneblue |dependencies=mediawiki.cookie, jquery.client] |referenceTooltips.js * sidebarRelated [ResourceLoader |default |hidden |dependencies=site] |sidebarRelated.js * metaBox [ResourceLoader |default |hidden] |metaBox.js * adminsStats [ResourceLoader |default |hidden] |adminsStats.js * sns-yekun [ResourceLoader |default |hidden |namespaces=4 |rights=delete] |sns-yekun.js * sns-arxiv [ResourceLoader |default |hidden |rights=extendedconfirmed] |sns-arxiv.js * wikificator [ResourceLoader |default |type=general |actions=edit |dependencies=ext.gadget.registerTool, jquery.client] |wikificator.js |wikificator.css * confirmationRollback-mobile [ResourceLoader |default |rights=rollback |dependencies=mediawiki.util |targets=desktop, mobile] |confirmationRollback-mobile.js * summaryButtons [ResourceLoader |default |type=general |actions=edit |dependencies=mediawiki.ui.button, mediawiki.util] |summaryButtons.js |summaryButtons.css * disambig [ResourceLoader |default |type=styles |rights=minoredit] |disambig.css * markadmins [ResourceLoader |package |default] |markadmins.js |markadmins.json |markadmins.css * switcher [ResourceLoader |hidden |default |targets=desktop, mobile] |switcher.js * logo [default |hidden] |logo.css * WDsearch [ResourceLoader |namespaces=-1 |default] |WDsearch.js == Əsas == * GoogleTrans [ResourceLoader] |GoogleTrans.js * Twinkle [ResourceLoader |dependencies=ext.gadget.morebits, ext.gadget.select2, mediawiki.language |rights=autoconfirmed |type=general |peers=Twinkle-pagestyles] |Twinkle.js |Twinkle.css |twinklearv.js |twinklewarn.js |twinkleblock.js |friendlywelcome.js |friendlytalkback.js |twinklespeedy.js |twinkleprod.js |twinklexfd.js |twinkleimage.js |twinkleprotect.js |friendlytag.js |twinklediff.js |twinkleunlink.js |twinklefluff.js |twinkledeprod.js |twinklebatchdelete.js |twinklebatchprotect.js |twinklebatchundelete.js |twinkleconfig.js * morebits [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.util, mediawiki.Title, mediawiki.api |hidden] |morebits.js |morebits.css * select2 [ResourceLoader |hidden] |select2.min.js |select2.min.css * Twinkle-pagestyles [hidden |skins=vector, vector-2022] |Twinkle-pagestyles.css * exlinks [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |exlinks.js * addsection-plus [ResourceLoader] |addsection-plus.js * revisionjumper [ResourceLoader] |revisionjumper.js * toolbox [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.util, jquery.ui, moment |rights=extendedconfirmed] |toolbox.js |toolbox-sns.js |toolbox-tag.js |toolbox-rev.js |toolbox-unlink.js |toolbox-stats.js * CodexEnhanced [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.api, mediawiki.storage, mediawiki.util, @wikimedia/codex] |Kateqoriyanın adını dəyiş.js |Sürətli silinsin.js * redirector [ResourceLoader |dependencies=@wikimedia/codex] |redirector.js * catsuggest [ResourceLoader|package |dependencies=@wikimedia/codex |rights=autopatrol |actions=view |namespaces=0,4,12,14,100] |catsuggest.js |catsuggest.css|catsuggest-check.json * ADM [ResourceLoader |dependencies=@wikimedia/codex |hidden |package |codexIcons=cdxIconArticle, cdxIconEdit, cdxIconMove |supportsUrlLoad=true] |ADM.js |ADM.vue * linkinfo [ResourceLoader] |linkinfo.js * pencilcase [ResourceLoader|package |dependencies=@wikimedia/codex |namespaces=0,4,12,14,100] |pencilcase.js|pencilcase.css|pencilcase-maintenance.json == Redaktə == * MwToolbar [ResourceLoader |hidden] |MwToolbar.js * ProveIt [ResourceLoader] |ProveIt.js * HotCat [ResourceLoader] |HotCat.js * refToolbar [ResourceLoader |dependencies=user.options] |refToolbar.js * refToolbarBase [ResourceLoader |hidden] |refToolbarBase.js * codePrettifier [ResourceLoader] |codePrettifier.js * convertCase [ResourceLoader] |convertCase.js * unwikilink [ResourceLoader] |unwikilink.js * registerTool [ResourceLoader |hidden |dependencies=mediawiki.util, user.options] |registerTool.js * Katalitik [ResourceLoader |rights=extendedconfirmed |dependencies=mediawiki.util] |Katalitik.js * wikEd [ResourceLoader] |wikEd.js === EditToolbar === * EditToolbar [ResourceLoader |default] |EditToolbar.js * EditToolbar-menu-page_elements [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar-menu-page_elements.js * EditToolbar_infobox_person [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar_infobox_person.js * EditToolbar_discussion [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar_discussion.js * EditToolbar_references [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar_references.js * EditToolbar-core [ResourceLoader |hidden |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.util] |EditToolbar-core.js == Məqalələr == * collapserefs [ResourceLoader |type=general |skins=vector, vector-2022, monobook, timeless, modern, cologneblue |dependencies=mediawiki.storage, mediawiki.util] |collapserefs.js |collapserefs.css * HighlightUnpatrolledLinks [ResourceLoader |hidden |rights=patrol] |HighlightUnpatrolledLinks.js * HighlightRedirects [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |Highlightredirects.js * imgToggle [ResourceLoader |hidden |type=general] |imgToggle.js |imgToggle.css * purgetab [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |purgetab.js * shiftrefs [ResourceLoader] |shiftrefs.js * kirLat [ResourceLoader] |kirLat.js == İstifadəçilər == * markblocked [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |markblocked.js * userinfo [ResourceLoader] |userinfo.js * ManageBlocks [ResourceLoader |rights=block] |ManageBlocks.js == İnterfeys == * convenientDiscussions [ResourceLoader |dependencies=ext.checkUser.styles, ext.checkUser.userInfoCard, ext.confirmEdit.CaptchaWidget, jquery.client, jquery.ui, mediawiki.Title, mediawiki.Uri, mediawiki.api, mediawiki.cookie, mediawiki.interface.helpers.styles, mediawiki.jqueryMsg, mediawiki.notification, mediawiki.storage, mediawiki.user, mediawiki.util, mediawiki.widgets.visibleLengthLimit, oojs, oojs-ui-core, oojs-ui-widgets, oojs-ui-windows, oojs-ui.styles.icons-alerts, oojs-ui.styles.icons-content, oojs-ui.styles.icons-editing-advanced, oojs-ui.styles.icons-editing-citation, oojs-ui.styles.icons-editing-core, oojs-ui.styles.icons-interactions, oojs-ui.styles.icons-moderation, oojs-ui.styles.icons-movement, user.options] |convenientDiscussions.js * instantDiffs [ResourceLoader |dependencies=site, mediawiki.api, mediawiki.util, mediawiki.storage, mediawiki.notification, mediawiki.Title, oojs] |instantDiffs.js * UTCLiveClock [ResourceLoader] |UTCLiveClock.js * MoreMenu-local [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, mediawiki.util, user.options |peers=MoreMenu-local-pagestyles] |MoreMenu-local.js * MoreMenu-local-pagestyles [hidden] |MoreMenu-local-pagestyles.css * articleStats [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, mediawiki.util] |articleStats.js * patrolHistory [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |patrolHistory.js * autonum [ResourceLoader] |autonum.css |autonum.js * StickyTableHeaders [ResourceLoader |type=general] |StickyTableHeaders.js |StickyTableHeaders.css * dottedh3 [ResourceLoader] |dottedh3.css == Vikidata == * useWD [ResourceLoader] |useWD.js |useWD.css * wikidataInfoboxExport [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, mediawiki.ForeignApi, mediawiki.util, oojs-ui-core, oojs-ui-widgets, oojs-ui-windows] |wikidataInfoboxExport.js * wikidataHeaderLink [ResourceLoader] |wikidataHeaderLink.js * Shortdesc-helper-loader [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, user.options, mediawiki.util |skins=vector, vector-2022, monobook, modern, timeless |peers=Shortdesc-helper-pagestyles-vector] |Shortdesc-helper.js * Shortdesc-helper-pagestyles-vector [hidden |skins=vector, vector-2022] |Shortdesc-helper-pagestyles-vector.css * AutosuggestSitelink-local [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.action.view.postEdit, mediawiki.ForeignApi, mediawiki.Title, oojs-ui-core, oojs-ui-windows] |AutosuggestSitelink-local.js == Görünüş == * XTools-ArticleInfo [ResourceLoader] |XTools-ArticleInfo.js * dark-mode [ResourceLoader] |dark-mode.css * dark-mode-toggle [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util, mediawiki.api, mediawiki.Uri, mediawiki.storage |peers=dark-mode-toggle-pagestyles] |dark-mode-toggle.js * dark-mode-toggle-pagestyles [hidden |skins=vector, vector-2022, minerva, monobook] |dark-mode-toggle-pagestyles.css * CleanDeleteReasons [ResourceLoader |rights=delete] |CleanDeleteReasons.js * scrollUpButton [ResourceLoader |dependencies=@wikimedia/codex |package |codexIcons=cdxIconArrowUp] |scrollUpButton.js |scrollUpButton.vue * az-monospace-fix[ResourceLoader|skins=minerva|type=styles]|az-monospace-fix.css __NOTOC__ 6i3knz47kj49yrpx8d0g1chf5k07m36 8985546 8985542 2026-07-02T00:02:45Z Nemoralis 128937 [[Special:Contributions/Nemoralis|Nemoralis]] ([[User talk:Nemoralis|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş [[Special:Diff/8985542|8985542]] nömrəli redaktə geri qaytarıldı 8985546 wikitext text/x-wiki == default == * Codex [default |hidden] |Codex.css * common-site [ResourceLoader |default |hidden] |common-site.css * common-action-edit [ResourceLoader |default |hidden |type=general |actions=edit |dependencies=user.options] |common-action-edit.js |common-action-edit.css * darkModeFixes [ResourceLoader |default |hidden |skins=vector-2022, minerva] |darkModeFixes.css * directLinkToCommons [ResourceLoader |default |dependencies=mediawiki.util] |directLinkToCommons.js * referenceTooltips [ResourceLoader |default |type=general |skins=vector, vector-2022, monobook, timeless, modern, cologneblue |dependencies=mediawiki.cookie, jquery.client] |referenceTooltips.js * sidebarRelated [ResourceLoader |default |hidden |dependencies=site] |sidebarRelated.js * metaBox [ResourceLoader |default |hidden] |metaBox.js * adminsStats [ResourceLoader |default |hidden] |adminsStats.js * sns-yekun [ResourceLoader |default |hidden |namespaces=4 |rights=delete] |sns-yekun.js * sns-arxiv [ResourceLoader |default |hidden |rights=extendedconfirmed] |sns-arxiv.js * wikificator [ResourceLoader |default |type=general |actions=edit |dependencies=ext.gadget.registerTool, jquery.client] |wikificator.js |wikificator.css * confirmationRollback-mobile [ResourceLoader |default |rights=rollback |dependencies=mediawiki.util |targets=desktop, mobile] |confirmationRollback-mobile.js * summaryButtons [ResourceLoader |default |type=general |actions=edit |dependencies=mediawiki.ui.button, mediawiki.util] |summaryButtons.js |summaryButtons.css * disambig [ResourceLoader |default |type=styles |rights=minoredit] |disambig.css * markadmins [ResourceLoader |package |default] |markadmins.js |markadmins.json |markadmins.css * switcher [ResourceLoader |hidden |default |targets=desktop, mobile] |switcher.js * logo [default |hidden] |logo.css * WDsearch [ResourceLoader |namespaces=-1 |default] |WDsearch.js == Əsas == * GoogleTrans [ResourceLoader] |GoogleTrans.js * Twinkle [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.util, jquery.ui, moment |rights=extendedconfirmed] |morebits.js |morebits.css |Twinkle.js |twinkleprod.js |twinkleimage.js |twinklebatchundelete.js |twinklewarn.js |twinkleblock.js |twinklespeedy.js |friendlyshared.js |twinklediff.js |twinkleunlink.js |friendlytag.js |twinkledeprod.js |friendlywelcome.js |twinklexfd.js |twinklebatchdelete.js |twinklebatchprotect.js |twinkleconfig.js |twinklefluff.js |twinkleprotect.js |twinklearv.js |friendlytalkback.js * Twinkle-pagestyles [hidden |skins=vector, vector-2022] |Twinkle-pagestyles.css * exlinks [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |exlinks.js * addsection-plus [ResourceLoader] |addsection-plus.js * revisionjumper [ResourceLoader] |revisionjumper.js * toolbox [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.util, jquery.ui, moment |rights=extendedconfirmed] |toolbox.js |toolbox-sns.js |toolbox-tag.js |toolbox-rev.js |toolbox-unlink.js |toolbox-stats.js * CodexEnhanced [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.api, mediawiki.storage, mediawiki.util, @wikimedia/codex] |Kateqoriyanın adını dəyiş.js |Sürətli silinsin.js * redirector [ResourceLoader |dependencies=@wikimedia/codex] |redirector.js * catsuggest [ResourceLoader|package |dependencies=@wikimedia/codex |rights=autopatrol |actions=view |namespaces=0,4,12,14,100] |catsuggest.js |catsuggest.css|catsuggest-check.json * ADM [ResourceLoader |dependencies=@wikimedia/codex |hidden |package |codexIcons=cdxIconArticle, cdxIconEdit, cdxIconMove |supportsUrlLoad=true] |ADM.js |ADM.vue * linkinfo [ResourceLoader] |linkinfo.js * pencilcase [ResourceLoader|package |dependencies=@wikimedia/codex |namespaces=0,4,12,14,100] |pencilcase.js|pencilcase.css|pencilcase-maintenance.json == Redaktə == * MwToolbar [ResourceLoader |hidden] |MwToolbar.js * ProveIt [ResourceLoader] |ProveIt.js * HotCat [ResourceLoader] |HotCat.js * refToolbar [ResourceLoader |dependencies=user.options] |refToolbar.js * refToolbarBase [ResourceLoader |hidden] |refToolbarBase.js * codePrettifier [ResourceLoader] |codePrettifier.js * convertCase [ResourceLoader] |convertCase.js * unwikilink [ResourceLoader] |unwikilink.js * registerTool [ResourceLoader |hidden |dependencies=mediawiki.util, user.options] |registerTool.js * Katalitik [ResourceLoader |rights=extendedconfirmed |dependencies=mediawiki.util] |Katalitik.js * wikEd [ResourceLoader] |wikEd.js === EditToolbar === * EditToolbar [ResourceLoader |default] |EditToolbar.js * EditToolbar-menu-page_elements [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar-menu-page_elements.js * EditToolbar_infobox_person [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar_infobox_person.js * EditToolbar_discussion [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar_discussion.js * EditToolbar_references [ResourceLoader |default |dependencies=ext.gadget.EditToolbar-core] |EditToolbar_references.js * EditToolbar-core [ResourceLoader |hidden |dependencies=mediawiki.user, mediawiki.util] |EditToolbar-core.js == Məqalələr == * collapserefs [ResourceLoader |type=general |skins=vector, vector-2022, monobook, timeless, modern, cologneblue |dependencies=mediawiki.storage, mediawiki.util] |collapserefs.js |collapserefs.css * HighlightUnpatrolledLinks [ResourceLoader |hidden |rights=patrol] |HighlightUnpatrolledLinks.js * HighlightRedirects [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |Highlightredirects.js * imgToggle [ResourceLoader |hidden |type=general] |imgToggle.js |imgToggle.css * purgetab [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |purgetab.js * shiftrefs [ResourceLoader] |shiftrefs.js * kirLat [ResourceLoader] |kirLat.js == İstifadəçilər == * markblocked [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |markblocked.js * userinfo [ResourceLoader] |userinfo.js * ManageBlocks [ResourceLoader |rights=block] |ManageBlocks.js == İnterfeys == * convenientDiscussions [ResourceLoader |dependencies=ext.checkUser.styles, ext.checkUser.userInfoCard, ext.confirmEdit.CaptchaWidget, jquery.client, jquery.ui, mediawiki.Title, mediawiki.Uri, mediawiki.api, mediawiki.cookie, mediawiki.interface.helpers.styles, mediawiki.jqueryMsg, mediawiki.notification, mediawiki.storage, mediawiki.user, mediawiki.util, mediawiki.widgets.visibleLengthLimit, oojs, oojs-ui-core, oojs-ui-widgets, oojs-ui-windows, oojs-ui.styles.icons-alerts, oojs-ui.styles.icons-content, oojs-ui.styles.icons-editing-advanced, oojs-ui.styles.icons-editing-citation, oojs-ui.styles.icons-editing-core, oojs-ui.styles.icons-interactions, oojs-ui.styles.icons-moderation, oojs-ui.styles.icons-movement, user.options] |convenientDiscussions.js * instantDiffs [ResourceLoader |dependencies=site, mediawiki.api, mediawiki.util, mediawiki.storage, mediawiki.notification, mediawiki.Title, oojs] |instantDiffs.js * UTCLiveClock [ResourceLoader] |UTCLiveClock.js * MoreMenu-local [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, mediawiki.util, user.options |peers=MoreMenu-local-pagestyles] |MoreMenu-local.js * MoreMenu-local-pagestyles [hidden] |MoreMenu-local-pagestyles.css * articleStats [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, mediawiki.util] |articleStats.js * patrolHistory [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util] |patrolHistory.js * autonum [ResourceLoader] |autonum.css |autonum.js * StickyTableHeaders [ResourceLoader |type=general] |StickyTableHeaders.js |StickyTableHeaders.css * dottedh3 [ResourceLoader] |dottedh3.css == Vikidata == * useWD [ResourceLoader] |useWD.js |useWD.css * wikidataInfoboxExport [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, mediawiki.ForeignApi, mediawiki.util, oojs-ui-core, oojs-ui-widgets, oojs-ui-windows] |wikidataInfoboxExport.js * wikidataHeaderLink [ResourceLoader] |wikidataHeaderLink.js * Shortdesc-helper-loader [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, user.options, mediawiki.util |skins=vector, vector-2022, monobook, modern, timeless |peers=Shortdesc-helper-pagestyles-vector] |Shortdesc-helper.js * Shortdesc-helper-pagestyles-vector [hidden |skins=vector, vector-2022] |Shortdesc-helper-pagestyles-vector.css * AutosuggestSitelink-local [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.action.view.postEdit, mediawiki.ForeignApi, mediawiki.Title, oojs-ui-core, oojs-ui-windows] |AutosuggestSitelink-local.js == Görünüş == * XTools-ArticleInfo [ResourceLoader] |XTools-ArticleInfo.js * dark-mode [ResourceLoader] |dark-mode.css * dark-mode-toggle [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util, mediawiki.api, mediawiki.Uri, mediawiki.storage |peers=dark-mode-toggle-pagestyles] |dark-mode-toggle.js * dark-mode-toggle-pagestyles [hidden |skins=vector, vector-2022, minerva, monobook] |dark-mode-toggle-pagestyles.css * CleanDeleteReasons [ResourceLoader |rights=delete] |CleanDeleteReasons.js * scrollUpButton [ResourceLoader |dependencies=@wikimedia/codex |package |codexIcons=cdxIconArrowUp] |scrollUpButton.js |scrollUpButton.vue * az-monospace-fix[ResourceLoader|skins=minerva|type=styles]|az-monospace-fix.css __NOTOC__ 6cy8bgabxoo5srh4nteoikx9mp0pdpj 0 259713 8985828 8984063 2026-07-02T11:28:33Z Philosopherazer 40686 8985828 wikitext text/x-wiki {{vikiləşdirmək}}'''Qrafika''' təsviri sənətin bir növüdür. Bura müxtəlif texniki üsullarla işlənmiş sənət əsərləri daxildir. [[Yunanlar|Yunanca]] "graphike" – rəsm, şəkil deməkdir. XIX əsrdə '''qrafika'''nın əsasını yalnız cizgilər, yaxud ağ və qara xətlər təşkil edirdi. Sonradan bu sənət növü daha da təkmilləşib. Kontur xətlər, cizgi, ləkə, həmçinin rəsm çəkilən əsas materialın ağ yerliyi qrafikanın əsas bədii vasitələrindən olub. İşlənmə texnikasına görə qrafika sənəti iki hissəyə ayrılır – rəsm və çap qrafikası. Onlardan ən qədim və ənənəvi növü rəsmdir. Karandaşla işlənilən rəsm əsasən kağızda, bəzən isə parça üzərində çəkilir. Bu rəsmlər yalnız bir nüsxədə yaranır. Bəzi əsərlər rəng baxımından zəngin olduğuna görə, onların boyakarlıqla yaxınlığı var: bunlar sulu boyalarla çəkilən (akvarel, quaş, tempera) və yaxud pastel (rəngli karandaş) texnikasında çəkilmiş rəsmlərdir. Qrafika üsulu ilə əsər, portret, mənzərə və s. janrlarda rəsmlər yaratmaq mümkündür. Qrafikanın digər bir növü olan çap qrafikasını rəsmdən fərqləndirən əsas cəhət odur ki, çap qrafikası əsərlərindən eyni keyfiyyətdə istənilən qədər nüsxə almaq mümkündür. Buraya metal, ağac, daş və maqnezium üzərində qazılmış və ya həkk olunmuş rəsmlər daxildir. Çap qrafikasında qrafik lövhənin materialından asılı olaraq müxtəlif texnikalar yaranıb. Metal, yəni mis üzərində iynə ilə cızılmış və sonra basma üsulu ilə yaranmış qravürlərə ofort deyilir. Daş üzərində həkk olunmuş qrafikaya litoqrafiya ("lito" yunanca "daş" deməkdir), ağac üzərindəki qrafikaya isə ksiloqrafiya ("ksilo" – yunanca "ağac" deməkdir) deyilir. Nisbətən sonra yaranmış linoqravür – linoleumu qazımaqla işlənilir. Sahəsinə görə qrafikanın kitab qrafikası (kitabın tərtibatı), elmi-tədqiqat qrafikası (elmi cədvəllər, çertyojlar, sxemlər, xəritələr), plakat qrafikası, sənaye qrafikası (məhsulun tərkibini bildirən açıqcalar, dəvətnamələr, paltar etiketləri) və s. kimi növləri var. '''Qrafik''' – [yun. graphikos – əks olunmuş, çəkilmiş] 1)müxtəlif proseslərin kəmiyyətcə vəziyyətinin cizgilərlə (xətlərlə) təsviri. Məsələn, hava təzyiqinin dəyişməsini göstərən qrafik; 2)istehsalatda, nəqliyyatda və s.-də işlərin görüləcək müddətini və normaları dəqiq göstərən cədvəl, plan. Məsələn, qrafik üzrə işləmək; 3)təsviri incəsənətin növü. Reklam qrafiki şəkildən yerinə yetirilmə üsulu ilə fərqlənir. Hal-hazırda kompüter metoduna əsaslanır; 4)müxtəlif prosesləri əyri xətlərlə göstərən diaqram, cədvəl; 5)funksional asılılığın xətlər vasitəsilə müstəvi üzərində həndəsi təsviri; 6)müxtəlif proseslərin kəmiyyətcə vəziyyətinin cizgilərlə (xətlərlə) təsviri. == Azərbaycanda qrafikanın tarixi == [[Fayl:Şərlə mübarizə.jpg|thumb|313x313px]] Azərbaycanda qrafika sənətinin ilk nümunələrinə Qobustan qaya rəsmlərində, Təbriz miniatür məktəbi sənətkarlarının yaratdıqları əsərlərdə və rəssamların qrafik lövhələrində rast gəlinir. Lakin klassik ədəbi əsərlərin, əlyazmaların və dini kitabların bədii tərtibatı qrafikanın Azərbaycanda qədim tarixə malik olduğunu göstərir. Qrafikanın dəzgah, sənaye qrafikası və plakat kimi başlıca növləri əsasən 1920-ci ildə Azərbaycanın Rusiya tərəfindən işğalından sonra inkişaf edib. Bu dövrdə ideya-bədii vasitələrin operativliyi, kütləviliyi, siyasi kəsərliliyi ilə fərqlənən qrafika sənəti xüsusi əhəmiyyət kəsb edib. Qəzet-jurnal və kitab tərtibatı da Azərbaycan sovet qrafikasının qabaqcıl janrlarından sayılıb. Respublikada mətbuat və nəşriyyat işlərinin genişlənməsi karikatura və kitab qrafikasının inkişafına təkan verib. Qrafiklər "Azərnəşr"in buraxdığı kitabların tərtibində fəal iştirak ediblər. Satirik qrafikanın yaranması və inkişafı "Molla Nəsrəddin" jurnalının fəaliyyəti ilə bağlıdır. Azərbaycan Sovet qrafikasının inkişafında xalq rəssamı, mahir karikatura ustası Əzim Əzimzadənin(1880–1943) müstəsna rolu olub. O, qrafikanın müxtəlif janrlarında çalışaraq rəngarəng rəsm silsilələri, plakat, karikatura, səhnə tərtibatı, geyim eskizləri və s. yaradıb. Ə. Əzimzadənin kitab qrafikası sahəsində yaratdığı ən kamil əsər M. Ə. Sabirin "Hophopnamə"sinə çəkdiyi illüstrasiyalardır. 30-cu illərdə qrafika sahəsində Qəzənfər Xalıqov İsmayıl Axundov, Kazım Kazımzadə, Ə. Məmmədov və b. rəssamlar da fəaliyyət göstəriblər. Azərbaycan və xarici ölkə yazıçılarının kitablarına illüstrasiyalar çəkərək müxtəlif aktual mövzularda siyasi plakatlar yaradıblar. İkinci Dünya müharibəsi illərində təsviri sənətin ən kütləvi, operativ və kəsərli növü olan qrafika əsərləri xüsusi əhəmiyyət qazanıb. 50-ci illərdə Azərbaycan qrafika sənətinin inkişafında mövzu, janr, bədii üslub rəngarəngliyi sahəsində axtarışlar həlledici yer tutub. Dəzgah qrafikası növlərində silsilə əsərlər yaradılıb. Maral Rəhmanzadənin əmək və məişət mövzularına həsr etdiyi "Bizim Xəzərdə" (1953–60), "Mənim bacılarım" (1965–82) linoqravüra və rəsm silsilələri, "Azərbaycan neft ölkəsidir" (1947) avtolitoqrafiyalar silsiləsi obrazların rəngarəngliyi, milli xüsusiyyətləri ilə fərqlənir. Ələkbər Rzaquliyevin "Köhnə Bakı", "Xalçaçılar", R. Babayevin "Qobustan", "Xınalıq" linoqrvavüra silsilələri xalq məişətinin real lövhələri, ifadə yetkinliyi ilə səciyyələnir. 60–70-ci illərdə Azərbaycan dəzgah qrafikasında yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. S. Bəhlulzadə, N. Axundov, Y. Hüseynov, N. Babayev, R. Hüseynov, A. Ələsgərov və b. rəssamların yaradıcılığında rast gəlinir. [[Fayl:Əjdaha şəkli.jpg|thumb|340x340px]]<ref>{{Cite book |last=Əliquliyev |first=Rasim |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=79595 |title=Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər |last2=Şükürlü |first2=Sədaqət |last3=Kazımova |first3=Sevda |publisher=İnformasiya Texnologiyaları |year=2009 |isbn=978-9952-434-12-5 |location=Bakı |page= |pages=201}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Qrafik rəsm fəlsəfi-estetik kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.355-367] [[Kateqoriya:Qrafika| ]] [[Kateqoriya:Kompüter qrafikası]] [[Kateqoriya:Bədii metodlar]] jhlnjr0lwl74al95npky4lsbwdl5tz9 0 264860 8985504 8980625 2026-07-01T22:02:49Z Etibarlı Sabir 209939 8985504 wikitext text/x-wiki ''{{Haqqında|Anime serialı|eyniadlı videooyun|Bakugan Battle Brawlers (videooyun)}}'' {{Animanqa/Başlıq | başlıq = Bakugan | şəkil = Bakugan Battle Brawlers.jpeg | şəkil ölçüsü = 250px | şəkil izahı = Yapon anime serialı olan ''Bakuqan Döyüşçüləri'' personajlarının göründüyü 13-cü cildin DVD qapağı. (yuxarı sol tərəfdən aşağı sağ tərəfə): Şun, Alisa, Culiya, Runo, Dan və Maruço | kanci adı = 爆丸 バトルブローラーズ | romaci adı = Bakugan Batoru Burōrāzu | janr = [[Macəra filmi|Macəra]]<ref>"Nelvana Spins New Toy Deal". AWN Headline News. January 22, 2007. Archived from the original on July 15, 2014. Retrieved June 11, 2009.]</ref> <br> [[Fentezi]]<ref>Jones, Davey C. (November 21, 2008). "BAKUGAN BATTLE BRAWLERS VOL. 1: THE BATTLE BEGINS (ADVANCE REVIEW)". activeAnime. Archived from the original on March 25, 2016. Retrieved January 7, 2020. Bakugan is one of those great for all ages action fantasy series."</ref> }} {{Animanqa/Anime | başlıq = | director = [[Mitsuo Haşimoto]] | producer = Coysi Miller <br> Cunci Aoki | writer = Atsuşi Maikava | music = Takayuki Neqişi <br> Nil Perfitt | studio = [[TMS Entertainment]] <br> [[Nelvana Animation]] | licensor = {{Animanqa lisenziyası | AUS = [[Madman Entertainment]] | IN = Dream Theatre Pvt. Ltd. | NA = [[Nelvana Limited]] | SEA = [[Odex]] }} | licensor_other = | network = [[TV Tokyo]] ([[Yaponiya]]) <br> [[Teletoon]] ([[Kanada]]) | network_other = {{Animanqa lisenziyası | AU = [[Network Ten]] | AUS = [[Cartoon Network]] | IN = [[Cartoon Network]] | MY = [[Cartoon Network]], [[TV9]], [[TV3]] | PH = [[Cartoon Network]], [[GMA]] | PK = [[Cartoon Network]] | SEA = [[Cartoon Network]] | SG = [[Cartoon Network]], [[Okto]] | UK = [[Kix]], [[Cartoon Network]] | US = [[Cartoon Network]] }} | date = | runtime = 7 aprel 2007 – 27 mart 2008 | episodes = 52 | episode_list = }} {{Animanqa/Anime | başlıq = Yeni Vestroya | director = [[Mitsuo Haşimoto]] | producer = Coysi Miller <br> Satoşi Kojima <br> Vataru Satou | writer = Atsuşi Maekava | music = [[Takayuki Neqişi]] <br> Nil Perfitt | studio = [[TMS Entertainment]] <br> [[Nelvana Animation]] | licensor = {{Animanqa lisenziyası | AUS = [[Warner Bros.]] | IN = Dream Theatre Pvt. Ltd. | NA = [[Nelvana Limited]] | SEA = [[Odex]] }} | licensor_other = | network = [[TV Tokyo]] | network_other = {{Animanqa lisenziyası | AU = [[Network Ten]] | AUS = [[Cartoon Network]] | CA = [[Teletoon]] | IN = [[Cartoon Network]] | MY = [[Cartoon Network]], [[TV3]] | PH = [[Cartoon Network]], [[GMA]] | PK = [[Cartoon Network]] | SEA = [[Cartoon Network]] | SG = [[Cartoon Network]], [[Okto]] | UK = [[CITV]], [[Cartoon Network]], [[Cartoon Network Too]] | US = [[Cartoon Network]] }} | date = | runtime = 12 aprel 2009 – 2 may 2010 | episodes = 52 | episode_list = }} {{Animanqa/Anime | başlıq = Qundaliyalı işğalçılar | director = [[Mitsuo Haşimoto]] | producer = Coysi Miller <br> Satoşi Kojima <br> Vataru Satou | writer = Atsuşi Maekava | music = [[Takayuki Neqişi]] <br> Nil Perfitt | studio = [[TMS Entertainment]] <br> [[Nelvana Animation]] | licensor = {{Animanqa lisenziyası | NA = [[Nelvana Limited]] | SEA = [[Odex]] }} | licensor_other = | network = [[TV Tokyo]] | network_other = {{Animanqa lisenziyası | AU = [[Network Ten]], [[Eleven]] | CA = [[Teletoon]] | PH = [[Cartoon Network]], [[GMA]] | SEA = [[Cartoon Network]] | SG = [[Cartoon Network]], [[Okto]] | UK = Viz Media | AUS = Madman Entertainment | UK = [[CITV]], [[Cartoon Network]], [[Cartoon Network Too]] | US = [[Cartoon Network]] }} | date = | runtime = 23 may 2010 – 29 yanvar 2011 | episodes = 39 | episode_list = }} {{Animanqa/Anime | başlıq = Mexanan dalğası | director = [[Mitsuo Haşimoto]] | producer = Coysi Miller | writer = Eron Bernitt | music = Nil Perfitt | studio = [[TMS Entertainment]] <br> [[Nelvana Animation]] | licensor = {{Animanqa lisenziyası | NA = [[Nelvana Limited]] | SEA = [[Odex]] }} | licensor_other = | network = | network_other = {{Animanqa lisenziyası | AU = [[Network Ten]], [[Eleven]] | CA = [[Teletoon]] | PH = [[Cartoon Network]], [[GMA]] | SEA = [[Cartoon Network]] | SG = [[Cartoon Network]], [[Okto]] | UK = Viz Media | AUS = Madman Entertainment | UK = [[CITV]], [[Cartoon Network]], [[Cartoon Network Too]] | US = [[Cartoon Network]] }} | date = | runtime = 13 fevral 2011 – 26 yanvar 2012 | episodes = 46 | episode_list = }} {{Animanqa/Son}} {{Nihonqo|'''Bakuqan Döyüşçüləri'''|爆丸 バトルブローラーズ|''Bakugan Batoru Burōrāzu''|{{dil-en|Bakugan Battle Brawlers}}}} — [[Mitsuo Haşimoto (rejissor)|Mitsuo Haşimoto]]<nowiki/>nun rəhbərliyi altında [[TMS Entertainment]], [[Dentsu|Dentsu Inc.]] və [[Nelvana|Nelvana Limited]] tərəfindən istehsal olunan [[macəra filmi|macəra]] janrında Yapon-Kanada [[anime]] [[serial]]ı.<ref>[http://www.awn.com/news/nelvana-spins-new-toy-deal "Nelvana Spins New Toy Deal".] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140729003712/http://www.awn.com/news/nelvana-spins-new-toy-deal |date=2014-07-29 }} AWN Headline News. January 22, 2007. Archived from the original on July 15, 2014. Retrieved June 11, 2009.</ref> Hekayə Bakuqan adlanan canlılar və onlara sahib olan "Döyüşçülər"in həyatı haqqındadır. Bakuqan franşizasının özü [[Sega Toys]] və [[Spin Master]] arasında ortaq bir müəssisədir.<ref>Weisz, Edward. [https://trademarks.justia.com/850/32/bakugan-85032025.html "BAKUGAN – Trademark of Spin Master Ltd"] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220720164639/https://trademarks.justia.com/850/32/bakugan-85032025.html |date=2022-07-20 }} . Justia Trademarks. Retrieved 2018-10-10.</ref> Orijinal yayımının [[Yaponiya]]<nowiki/>dakı [[TV Tokyo]] telekanalında olmasına baxmayaraq, serial 2 mövsümü (''[[Bakuqan: Yeni Vestroya|Yeni vestroya]]'' and ''[[Bakugan: Qundaliyalı işğalçılar|Qundaliyalı işğalçılar]]'') izlədi və premyerası [[Yaponiya]]<nowiki/>dan əvvəl [[ABŞ]] və [[Kanada]]<nowiki/>da nümayiş olundu. Dördüncü və final mövsümü olan ''Mexanan dalğası'' ({{lang-en|Mechtanium Surge}}), heç vaxt [[Yaponiya]]<nowiki/>da yayımlanmadı, ancaq bunun əvəzində [[Şimali Amerika]] marketlərində nümayiş olundu, amma yapon eksklüziv manqa seriyası ''[[Baku Tech! Bakugan]]'' 15 avqust 2010-cu ildən 15 yanvar 2014-cü ilədək fəaliyyət göstərdi. Bu seriya ''[[Baku Tech! Bakugan|Baku Tech! Bakugan Gachi]]'' adlı ikinci mövsümü izləyən və 7 aprel 2012-ci ildən 30 mart 2013-cü ilə qədər yayımlanan anime adaptasiyasını qəbul etdi.<ref>[http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-01-16/baku-tech-bakugan-battle-manga-gets-tv-anime "Baku Tech! Bakugan Battle Manga Gets TV Anime – News"] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220707100905/https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-01-16/baku-tech-bakugan-battle-manga-gets-tv-anime |date=2022-07-07 }} . Anime News Network. 2012-01-16. Retrieved 2012-11-17.</ref> 2015-ci ildə, Spin Master ''Bakuqan'' serialının yenidən yayımlanacağını açıqladı. Yenidən yayımın 30 noyabr 2017-ci ildən 2019-cu ilin birinci rübündəki ''[[Bakugan: Battle Planet]]''<ref>Pineda, Rafael (2018-10-10). [https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-10/bakugan-franchise-relaunches-with-bakugan-battle-planet-series-in-december/.137941 "Bakugan Franchise Relaunches With Bakugan Battle Planet Series in December"] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211027181351/https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-10/bakugan-franchise-relaunches-with-bakugan-battle-planet-series-in-december/.137941 |date=2021-10-27 }} . Anime News Network. Retrieved 2018-10-10.</ref> serialının premyerasına qədər baş tutacağı elan olundu. Yeni serial 23 dekabr 2018-ci ildə [[ABŞ]]<nowiki/>dakı [[Cartoon Network]] telekanalında yayımlandı. [[Kanada]]<nowiki/>dakı yayımı isə 31 dekabr 2018-ci ildə [[Teletoon]] kanalında baş tutdu.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.animationmagazine.net/tv/cartoon-network-toasts-2019-with-1-hour-steven-universe-special/ |access-date=2021-09-22 |archive-date=2022-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220107014201/https://www.animationmagazine.net/tv/cartoon-network-toasts-2019-with-1-hour-steven-universe-special/ |url-status=live }}</ref><ref>Ressler, Karen (2018-12-20). [https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-12-20/bakugan-battle-planet-anime-u.s-canada-tv-premieres-scheduled/.140942 "Bakugan: Battle Planet Anime's U.S./Canada TV Premieres Scheduled"] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211008141414/https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-12-20/bakugan-battle-planet-anime-u.s-canada-tv-premieres-scheduled/.140942 |date=2021-10-08 }} . Anime News Network. Retrieved 2018-12-20.</ref> == Personajlar == * Dan Kuso * Runo Misaki * Maruko Marukura * Şun Kazami * Juli Makimoto * Alis Qehabiç == 7 döyüşçü bakuqan == * '''Drako''' — Bakuqan seriyasının əsas [[protaqonist]]<nowiki/>idir. Əsl adı Salamander olan Draco yaradılmış ilk 4 bakuqandan biridir.<ref>[https://bakugan-ultimate-warriors.fandom.com/wiki/Drago Drago.] İstifadə tarixi: 22 iyun 2026.</ref> Od elementindən olan Drakonun hücum və bacarıqları da (alov tornadosu, cəld alov topları, atəş divarı və s.) od üzərində qurulub. * '''Hidranoid''' — təkamül keçirməmiş Hidranoid dörd ayağı üstündə dayanır, onun uzun boynu və quyruğu, həmçinin çox iti dişləri var.<ref>[https://bakugan.fandom.com/wiki/Hydranoid_(Generation_1) Hydranoid (Generation 1).] İstifadə tarixi: 22 iyun 2026.</ref> Üz hissəsindən başlayaraq boynundan quyruğuna doğru sıralanmış, eləcə də bədəninin müxtəlif yerlərindən uzunan çıxıntı formasında buynuzları var. Olduqca güclü olan Hidranoid ilə Drako arasında güclü rəqabət var.<ref>[https://villains.fandom.com/wiki/Hydranoid Hydranoid.] {{Wayback|url=https://villains.fandom.com/wiki/Hydranoid |date=20260202032206 }} İstifadə tarixi: 22 iyun 2026.</ref> * Skayres — * Preyas — * '''Qorem''' — istənilən bakuqanın hücum gücünü azaldan qalxanı olan golem bənzəri bakuqan.<ref>[https://bakugan-fandom-com.translate.goog/wiki/Gorem?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=tr&_x_tr_hl=tr&_x_tr_pto=tc Gorem.]İstifadə tarixi: 2 iyul 2026.</ref> Olduqca güclü olan Gorem meqa təsir kartı ilə gücünü 50 Gs artırır və əlavə olaraq qalxana hücum edən hər bir rəqib 50 Gs itirir.<ref>[https://bakugan.wiki/wiki/Gorem Gorem.] İstifadə tarixi: 2 iyul 2026.</ref> Daha sonra o, çəkiç Qoremə təkamül edir. * '''Tiqrerra''' — [[pələng]] bənzəri bakuqan olan Tiqrerra olduqca güclüdür və kristan diş, qılıncla doğra, saf işıq, ildırım tornadosu kimi bacarıq kartlarına sahibdir.<ref>[https://bakugan.fandom.com/wiki/Tigrerra Tigrerra.] İstifadə tarixi: 2 iyul 2026.</ref> * Vivern — == Süjet == ===Mövsüm 1=== Dan Kusonun həyatı səmadan aşağı kartların düşdüyü o gün dəyişir. Dan və onun dostu Şun bu kartlardan yaratdıqları "Bakuqan" adlı oyunda istifadə edirlər və onlar digər dostları ilə birləşərək "Bakuqan Döyüşçüləri" adlı bir komanda yaradırlar. Daha sonra, onlar təsadüfən Vestroya taleyi üçün bir döyüşə çəkilirlər. Vestroya öz təbii balansını itirir, sonra [[Yer]] və digər başqa dünyalarla birləşir. "Naqa" adlı yaramaz bakuqan, Vestroyanı tarazlaşdıran "Mükəmməl Nüvə"ni meydana gətirən "Sonsuzluğ"un və "Səssiz Nüvə"lərin gücünü ələ keçirmək üçün cazibədar olur, lakin Naqa mənfi enerjini udur və buna görə də "Səssiz Nüvə"nin içərisində qalıb Vestroyanın sabitliyini pozur. Naqa indi güclü "Sonsuz Nüvə"ni axtarır, çünki belə olduqda o qüdrətli "Mükəmməl Nüvə"ni tamamlaya bilər və qüdrətli bir gücə, həm də [[Yer]] və Vestroya üzərindəki müstəqil idarəçiliyə malik ola bilərdi. Buna görə, Dan və döyüşçülər balansı geri qaytarmağa qərar verirlər: *yeni dostlar və başqa planetlərdəki müttəfiqlərlə görüşmək; *Bakuqanın mənşəyi haqqında daha çox məlumat əldə etmək; *Naqa ilə üzbəüz mübarizə aparmaq. ===Mövsüm 2: ''Yeni Vestroya''=== Döyüşçülərdən iki nəfər (Dan və Maruço) Yeni Vestroyaya qayıdır və Bakuqanların ağıllı varlıq olduğundan xəbərsiz olan yadplanetli Vestallar tərəfindən müstəmləkə edildiklərini kəşf edirlər, amma üç nəfər Vestal – Mira, Eys və Baron Dan və Maruçonun köhnə dostu Şun ilə tanış olurlar. Bu yolda, Dan Bakuqan haqqındakı gerçəyi öyrənir və nəticədə, o Bakuqan döyüşçülərinin müqavimətini tərtib edir. Pis Veksolar ilə mübarizə apararkən, şahzadə qaydalarına riayət edən ən yaxşı Vestal döyüşçüləri. Döyüşçülər Bakuqanları top formasında saxlayan üç ölçülü nəzarətçilərin hər birini məhv edirlər. Müqavimət parçalanır, lakin enerji xarakterizə edəni oğurlamağa cəhd edəndə Altı Qədim Döyüşçüyə hücum edən Vestal kralı Zinoheldi öyrənəndən altı ay sonra yenidən bir araya gəlirlər. Altı Qədim Döyüşçü, Zinoheld ilə 6-a 1 döyüşdə iştirak edir, lakin Zinoheldin mexanik bakuqanı, Farbrosa məğlub olurlar. Çarəsiz, Qədim Döyüşçülər enerji xarakterizə edənləri, ona Bakuqanları məhv etməy üçün maşın yaratmaqda ehtiyacı olan Zinohelddən qorumağ üçün xilaskar Bakuqanlara verirlər. Bu enerjilər altı Bakuqanı cəlb etməklə nəticələnir, enerjilərin yarısı itdikdən sonra, Döyüşçülər Veksoların keçmiş kralı Spektra Fentom və onun xidmətçisi Qas Qrav ilə müvəqqəti ittifaq qurmaq əvəzinə hücum etmək qərarına gəlirlər, amma qalan enerjilər götürülür və Döyüşçülər Bakuqanları təxliyə etməy üçün Yeni Vestroyaya atılırlar, lakin Draqo təslim olmaqdan imtina edir və bütün Altı Alternativ Enerjini mənimsəyərək BT Sistemini məhv etməyi bacarır, sonra yenidən Heliks Draqonoidə çevrilir. Spektra Dana qarşı mübarizədə yenidən üzə çıxarkən işlər sakitləşir; o itkin düşəndə bir nömrə olduğunu və Döyüşçülərə qoşulub əvvəlki vəziyyətinə (Kis Kley) qayıtdığını etiraf edir. Kis, Zinoheldin Alternativ sistem adlanan güclü bir silahı işlətdiyini aşkar edir və Draqo üçün döyüş mexanizminin tikintisinə köməy edir. Bu vaxt, Veksolar Volt və Linkin tərk etmək qərarına görə dağılanda Zinoheld və onun oğlu Hidronun nəyahət xəttini aşdıqlarını hiss edirlər, lakin onlar sonra şahzadə Hidron tərəfindən atılırlar. Son döyüşdə, Döyüşçülər Qas ilə ən yeni üzv olaraq qatılırlar, Alternativ Sistemi məhv etməyi bacarır və Müqaviməti ayrı yollara aparırlar. ===Mövsüm 3: ''Qundaliyalı işğalçılar''=== Zinoheldin məğlubiyyətindən sonra, Döyüşçülər Yer kürəsinə qayıdır və yeni gələn Renin köməyilə Bakuqan Daxili Kainatını qururlar, amma Renin əslində bir Qundaliyalı olduğu aşkar olunur və o Qundaliyanın Nadia tərəfindən işğala məruz qaldığını deyir. Şun buna şübhələnir və Şahzadə Fabia, Renin yalan danışdığını sübut edir və beləliklə Renin hekayəsinin yalan olduğu ortaya çıxır. Döyüşçülər Fabiaya köməy etməyə razılaşırlar və Qundaliyalılarla mübarizə aparmağa köməy üçün Nadiaya gedirlər. Bu vaxt, Ren Barodius (Qundaliyanın zülmkar şahı) üçün şübhəli işarələri göstərməyə başlayır və nəhayət, Döyüşçülərə yenidən qoşulmaqla qəbahətlənir. Təəssüf ki, Ceyk, Kazarina tərəfindən yaxalanır və beyni təmizlənir, belə olduqda isə Döyüşçülər, Nüzuko, Meson Broun və Renin məhkum dostları ilə birgə Ceyki xilas etməy üçün Qundaliyaya gedirlər. Onlar bunu etdikləri zaman, "Twelve Orders" Nadiada son müharibəyə qalxır. Döyüşçülər, Dan və Barodius müharibəylə məşğul olarkən planeti müdafiə etməyə tələsirlər. Ren və Mesonun komanda yoldaşları Cessi Qlinn, Lena İzis və Zenet Surou Kazarinanın ölümündən sonra beyin təmizlənmə vəziyyətlərindən azad olurlar. Laynhalt, qadağan edilmiş səlahiyyətlərindən istifadə edərək müharibəni yıxan Nadiyanı bərpa edir, Barodius və Derek isə Müqəddəs Orb tərəfindən həddindən artıq böyük enerji və qüvvə ilə məhv edilir. Yeni güc və qabiliyyət, Titan əjdahasına çevrilməsini və ona bütün Bakuqan üzərində hökmdar statusu verilməsini təmin edir. ===Mövsüm 4: ''Mexanan dalğası''=== ====Hissə 1==== Döyüşçülərin Bakuqan Daxili Kainatındakı hökmranlığı iki yeni qüvvə tərəfindən sonlandırılır: Enübilər və Sellon komandaları. Meq Mel və Razenoidin Dan və Draqonu nəzərləməsindən sonra vəziyyət daha da pisləşir. Draqonun Daxili Kainatındakı bütün uşaqların həyatını təhdid edən uzunmüddətli döyüşdə məğlub olması tezliklə bütün azarkeşlərini itirməsinə səbəb olur. Dan hərşeyi özündə saxladığı üçün Şun və Maruço ona köməy edə bilmir. Dan bir daha məğlub olduqda və az qala Enübiləri öldürərkən, Danın azarkeşləri onu tərk edir və Dan məşq etməy üçün Yeni Vestroyaya geri qayıdır. Şun, bu vaxt Döyüşçülərin rəhbərliyini öz üzərinə götürür və Döyüşçüləri əvvəlki şöhrətinə qaytarmaq vəzifəsilə dəyişir. O çox qayğısız birinə çevrilir və bütün fikirlərini təmizləyir, lakin bir tərəfdən Maruçoya daha yaxşı bir lider olmaqda köməy edir. Peyci və Refi ona ondan nə öyrəndiklərini göstərirlər lakin onu qarışıq vəziyyətdə tapırlar. Bu vaxt, Dan və Draqo öz problemlərini düzəldirlər və geri qayıtmağa hazırlaşırlar. Nəhayət, Dan Draqonun güclərini idarə edərək Şun və Maruço ilə güclərini yenidən birləşdirirlər və Peyc və Refiyə qoşulurlar. Xaos bakuqanı Daxili Kainatı dağıtmağa başlayanda, Spektra, Döyüşçüləri qorumağ üçün meydana çıxır və Xaos bakuqanlarının çoxunu məhv edir, sonra Dan qayıdır, amma sinxronizasiyadan çıxır və təsadüfən Zenfon ilə öz döyüşçü yoldaşına məğlub olur. O sonra onlara Meq Mel haqqında danışır (Spektra qabaqcadan getdi və Dan dəyişərkən yoxa çıxdı). Şun gəzir və Teylinin sözlərini rədd edir. Dan sonra Qundaliyanın Meq Mel tərəfindən işğal olduğuna şahidlik edir (bunlar gerçəkdi və Meq Mel artıq sərbəstdi). Dan geri qayıdır və onlara Peycinin təsdiqləməyə çalışdığı Qundaliya haqqında danışır. Döyüşçülər Dana inanmır və onu qovurlar, lakin Dan əsl döyüşçü olduğunu və bu döyüşü tərk etməyəcəyini söyləyir. Onlar sonra onu gəlməyə və Renin evini qorumağa izin verirlər. Belə olduqda onlar Meq Mel ilə qarşılaşırlar və Daxili Kainatın dağıldığını öyrənirlər. Tez bir şəkildə, onlar onu qorumağ üçün geri qayıdırlar, lakin onlar düşəcəkləri tələdən xəbərsizdirlər. Artıq onlar açarı, qapını, döyüşçüləri və kainatı qorumağ üçün bir yol tapmalıdırlar. Yalnız sonra, Enübilər və Sellon onları dirildən Meq Mel tərəfindən yaradılmış süni həyat formaları olduğunu aşkar edirlər və sonra onlar Danın açarını götürərək uğur qazanırlar. Yeni döyüşdə, Dan Meq Melin həqiqətən Berodyes (Code Eve tərəfindən yaradılan qaranlıq tərs ölçüyə daşındıqdan sonra Nadiadakı son qarşılaşmasından xilas olub) olduğunu tapır. O sonra sivilizasiyasını qaranlığ ölçülərə göndərərək Yeni Vestroya, Vestal, Nadia, Qundaliya və Yer kürəsini dağıtmağı planlayır. Dan Draqonun yenidən Füjn Draqonoidə çevrilməsi ilə Meq Mel və Rezinoidə qarşı mübarizə aparır. Onlar qazanmağı bacarır, amma "gözdən itmədən", Meq Mel onun son ölümünün Dan və Draqonda fəlakətə uğrayacağını söyləyir. ====Hissə 2 ==== Bir neçə ay sonra, Bakuqan şəhəri sülh dolu həyata başladı, çünki artıq insanlar Yeni Vestroyadan olan Bakuqanlar ilə ünsiyyət qura bilirdilər. 4 Mextoqan Kodiqon (bakuqanların azadlığını ələ keçirmişdi) tərəfindən idarə olunarkən, artıq hər şey pisləşməyə başladı. Bu hissədə təkcə bunlar baş vermir, hətta Vayzmen adlanan yeni düşmən qədim bakuqan Nonitlərlə birgə ortaya çıxır. Başlanğıcda, Döyüşçülər onu tanımır, çünki Vayzmen bir qədər Bakuqan şəhərinə 4 Mextoqanı hücuma yönləndirən xaos döyüşçüsü Qünz Lazarın görünüşünə malik idi, lakin sonra Vayzmenin Kodiqona çevrildiyi aşkar olunur, bu vaxt gerçək Qanzın mənfi enerjisi udulur.  Sonra Kodiqon dostları ilə birlikdə Döyüşçüləri Dum Dimenzşna göndərir, sonra Yer və Vestroyanı tamamilə aradan qaldırır. Qanz normal vəziyyətinə qayıtdıqda, Dan və digərləri Dağıdıcı Mextaviusun hər bir insanı və bakuqanı öldürməsini dayandırmaq üçün zamanla səyahət edirlər. Son döyüşdə, Draqonun son Mextoqanı, Dağıdıcı Draqonoid sonsuz gücü qazanır və dünyadakı bütün insanlar, onlara Nonet Mextoqanı məhv etməy üçün imkan yaradır və onlara ölçülərarası səhayət etmək şansı verirlər. Danın dostları ona qonaqlıq təşkil edirlər, lakin tezliklə Danın itkin düşdüyünü aşkar edirlər. Onu axtararkən Şun, Dan və Draqonu Katodan kiraladıqları qayıqla üzdüklərini görür. Dan onları gözləyən başqa bir macəranın olduğunu söyləyir və döyüşçülərin onun dərəcəsinə qalxmasına izin verir. == Anime serialları == === ''Bakuqan Döyüşçüləri'' === {{Əsas|Bakuqan seriyalarının siyahısı}} Anime teleserialının ilk seriyası ([[Mitsuo Haşimoto (rejissor)|Mitsuo Haşimoto]]<nowiki/>nun rəhbərliyi altında [[TMS Entertainment]], [[Dentsu|Dentsu Inc.]] və Japan Vistec tərəfindən istehsal olunmuşdur), öz debütünü 5 aprel 2007-ci ildə Yaponiyanın TV Tokyo telekanalında etdi və altı il sonra [[BS Japan]]<nowiki/>da yenidən yayımlandı. Nelvana Limited serialın ingiliscə-versiyasını istehsal etmiş və 2007-ci ilin iyul ayında [[Kanada]]<nowiki/>nın "Teletoon" telekanalında, 24 fevral 2008-ci ildə isə [[Cartoon Network]] telekanalında yayımlamışdır. Alternativ ingiliscə dublyaj versiyası Odex tərəfindən hazırlandı və Cartoon Network Sinqapurda nümayiş olundu. Serial, sonra [[Kabillion]]<nowiki/>da təkrar yayımlandı.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.animationmagazine.net/tv/tv-licensing-news-round-up/ |access-date=2021-09-22 |archive-date=2022-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220130164602/https://www.animationmagazine.net/tv/tv-licensing-news-round-up/ |url-status=live }}</ref> === ''Yeni Vestroya'' === {{Əsas|Bakuqan: Yeni Vestroya seriyalarının siyahısı}} 2009-cu ilin mart ayında, [[TMS]] və [[Nelvana Entertainment]] şirkətləri 26 seriyadan ibarət '''''Bakuqan: Yeni Vestroya''''' (爆丸 バトルブローラーズ ニューヴェストロイア, ''Bakugan Batoru Burōrāzu Nyū Vesutoroia'') adlı yeni serialın istehsal olunacağını bildirdi.<ref>[http://www.tms-e.com/english/pdf/tms_news_081216.pdf "Production is slated to begin for the 2nd series of the worldwide smash hit animated series "BAKUGAN"" (PDF).] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120306014535/http://www.tms-e.com/english/pdf/tms_news_081216.pdf |date=2012-03-06 }} [https://en.m.wikipedia.org/wiki/TMS_Entertainment TMS Entertainment] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220620091212/https://en.m.wikipedia.org/wiki/TMS_Entertainment |date=2022-06-20 }}. 2008-12-16. Archived (PDF) from the original on 11 April 2009. Retrieved 2009-03-25.</ref> Serial, 12 aprel 2009-cu ildə [[Kanada]]<nowiki/>nın [[Teletoon]] telekanalında, 9 may 2009-cu ildə isə [[ABŞ]]<nowiki/>ın [[Cartoon Network]] telekanalında nümayiş olundu. [[Kanada]]<nowiki/>da reytinqlərin artması üçün, xüsusi 26 seriya sifariş olunmuş və ''Yeni Vestroya'' seriyalarının sayı artırılmışdır. Serial, Cartoon Network şəxsi vebsaytında xüsusi seriya kimi ''Meksüs sərbəstdir'' adı altında yayımlandı və onun ilk 26 seriyası haqqında sinopsis açıqlandı. Yeni Vestroya ilk dəfə [[Yaponiya]]<nowiki/>da 2 mart 2010-cu ildən saat 7:00-da yayımlandı. Açılış mahnısı, ilk dəfə [[Psychic Lover]] tərəfindən ifa olunan "Cho! Saikyo! Warriors" mahnısı idi. Qapanış mahnısı isə, birinci mövsümdə Yoşifumi Uşima tərəfindən ifa olunan "Bang! Bang! Bakugan!", ikinci mövsümdə isə [[Crush Tears]] tərəfindən ifa olunan "Communication Breakdown" mahnısı idi. === ''Qundaliyalı işğalçılar'' === {{Əsas|Bakuqan: Qundaliyalı işğalçılar seriyalarının siyahısı}} Spin Master '''''Bakuqan: Gundalian Invaders''''' (爆丸 バトルブローラーズ ガンダリアンインベーダーズ, Bakugan Batoru Burōrāzu Gandarian Inbēdāzu) adlı serialın yayımlanacağını açıqladı. 23 may 2010-cu ildə ilk dəfə [[Kanada]]<nowiki/>da, 29 may 2010-cu ildə isə [[ABŞ]]<nowiki/>da yayımlandı. Yaponca versiyası, 3 aprel 2011-ci ildən 22 yanvar 2012-ci ilədək yayımlandı. İlk açılış mahnısı olan "Ready Go!" Sissi tərəfindən hazırlandı, ikinci açılış mahnısı olan "Mega・Meta" isə Danı səsləndirən Yu Kobayaşi tərəfindən hazırlandı. İlk qapanış mahnısı "Love the Music"-i Lisp, ikinci mahnı olan "Tan-Kyu-Shin"-i KREVA, üçüncü mahnı "Love Go! Courage Go!"-nu isə TAKUYA ifa etmişdir. === ''Mexanan dalğası'' === {{Əsas|Bakuqan: Mexanan dalğası seriyalarının siyahısı}} 2010-cu ilin sentyabr ayında, [[Nelvana Entertainment]] '''''Bakuqan: Mexanan dalğası''''' (爆丸 バトルブローラーズ メクタニウムサージ, Bakugan Batoru Burōrāzu Mekutaniumu Sāji) adlı dördüncü və final mövsümün yayımlanacağını bəyan etdi. Bu mövsüm 13 fevral 2011-ci ildə [[Kanada]]<nowiki/>da, 5 mart 2011-ci ildə isə [[ABŞ]]<nowiki/>da yayıma başladı. Orijinal olaraq 26 seriya istehsal olunmuşdu, lakin sonra 46 seriya əlavə olundu. ''Mexanan dalğası'' mövsümünün Şimali Amerikan tamaşaçıları üçün istehsal olunmasına baxmayaraq, Yaponiyada heç vaxt yayımlanmadı. Mövsümün lokallaşdırılmış versiyası isə [[Tayvan]] və [[Hon-Konq]] kimi ölkələrdə isə dəyişdirilmiş versiyası təqdim olunmuşdur.  === ''Baku Tech! Bakugan'' === {{Əsas|Baku Tech! Bakugan}} və {{Əsas|Baku Tech! Bakugan seriyalarının siyahısı}} 2010-cu ilin sentyabr ayında, Yapon uşaq-anatoloji jurnalı [[CoroCoro Comic]], Şinqo Maki tərəfindən yaradılmış '''''Baku Tech! Bakugan''''' (爆ＴＥＣＨ！爆丸, Bakuteku! Bakugan) adlı manqa seriyasını istehsal etməyə başladı. Seriya, [[anime|anime serialı]] ilə əlaqəli olmayan yeni personaj kastinqi ilə tanınırdı. 2011-ci ilin avqustunda, üç cildin nəşri baş tutdu.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.shogakukan.co.jp/comics/detail/_isbn_9784091411952 |access-date=2021-09-22 |archive-date=2014-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141206195813/http://www.shogakukan.co.jp/comics/detail/_isbn_9784091411952 |url-status=dead }}</ref> ''Baku Tech! Bakugan'' manqa seriyasının anime adaptasiyası [[Shogakukan Music & Digital Entertainment]] tərəfindən istehsal olundu və 7 aprel 2012-ci ildən 30 mart 2013-cü ilədək [[TV Tokyo]] telekanalında nümayiş olundu. ''Baku Tech! Bakugan Gachi'' adlı davam serialı isə, 6 aprel 2013-cü ildən 28 dekabr 2013-cü ilədək yayımlandı. === ''Baku Tech! Bakugan Gachi'' === 6 aprel 2013-cü ildən 28 dekabr 2013-cü ilədək [[TV Tokyo]]<nowiki/>da yayımlanmış ''Baku Tech! Bakugan'' seriyasının davam serialıdır. === ''Bakugan: Battle Planet'' === {{Əsas|Bakugan: Battle Planet}} 2018-ci ilin sonunda, serialın yenidən çəkimi istehsal olundu və ilk dəfə [[Şimali Amerika]]<nowiki/>da təqdim edildi. == Oyunlar == === Strategiya oyunu === Bakuqan strategiya oyunu, [[Sega Toys]] və [[Spin Master]] müəssisələri arasında inkişaf etdirilmiş, anime serialı yayımlanmazdan əvvəl (2006-cı ildə) yaradılmasına baxmayaraq, [[Spin Master]] tərəfindən serial ilə birgə istehsal olunmuşdur. Oyun, xüsusi metal Qeyt kartlarına yuvarlandıqda açılan Bakuqanı təmsil edən kürə formalı, yaylı miniatür fiqurlardan istifadə edir. Oyunun obyektivi üç Qeyt kartını tutmasıdır. === Kart oyunu === Kart oyunu, hər biri 1–10 -dan 5 -ə qədər olan 56 kartdan ibarət bir göyərtə, üstəlik rütbəyə əlavə olaraq xüsusi qabiliyyətlərə malik olan altı əlavə kartla oynanır. Kostyum fərqi yoxdur. Konseptual olaraq hiyləgər bir oyun olsa da, hiylə ilə qazanan oyunçu yalnız bir kartı öz yığıncağında saxlayır, qalanını atır; bu, tək qalibin olmadığı xüsusi hallara imkan verir. Hər əlin başında, hər bir oyunçu, tutulanların sayını təyin etmək üçün bir qəlib yuvarlayır. Əlin sonunda, bu oyunçu hədəf sayı ilə əsl sayı arasındakı fərqə bərabər bir cərimə balı toplayır. Oyun bəzi oyunçular on xal toplayana qədər davam edir və ən aşağı bal qalibdir. == Ticarət və məhsul promosyonları == === Oyuncaqlar və elektronika === 2009-cu ilin avqust ayında, Digital Blue 20-55 yaşarası üçün ''Bakuqan'' elektronika məhsullarının istehsalını açıqladı. Məhsullara rəqəmsal kameralar, alarm saatları və başqa elektronikalar daxildir. Seriya xətti 2009-cu ilin yaz ayında nəşr olundu.<ref>[https://web.archive.org/web/20090217072346/http://www.kidstechreview.com/2009/02/digital-blue-to-create-bakugan-branded-electronics "Digital Blue to Create Bakugan Branded Electronics"] . '' KidsTechReview.com. KidsTechReview.com. 2009-02-13. Archived from the original on 2009-02-17. Retrieved 2009-02-13.</ref> Franşiza oyuncaq məhsullarından və ticarətdən mühüm bir gəlir əldə etdi. 2009-cu ildə, Bakuqan oyuncaq satışlarından 1 milyon $ gəlir əldə etdi. 2010-cu ildə, lisenziyalı mallar 600 milyon $ dəyərində satış əldə etdi.<ref>[https://www.thefreelibrary.com/%24100+million+club%3a+TLL+ranks+leading+entertainment%2f+character...-a0267332982 "$100 million club: TLL ranks leading entertainment/character properties"] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210420104203/https://www.thefreelibrary.com/%24100+million+club%3A+TLL+ranks+leading+entertainment%2F+character...-a0267332982 |date=2021-04-20 }}. The Licensing Letter. The Free Library. September 5, 2011.</ref> 2010-cu ildə isə, franşiza ticari satışlardan ümumilikdə 1.6 milyon $ gəlir qazandı. === Videooyunlar === {{Əsas|Bakuqan videooyunlarının siyahısı}} 6 iyun 2010-cu ildə, Spin Master Bakugan.com saytı üzərindən [[Adobe Flash]] dəstəkli bütün əməliyyat sistemləri üçün onlayn şəkildə nəşr olunacaq ''Bakugan Dimensions'' adlı yeni bir video oynunun üzərində işləyəcəklərini açıqladı. 2 iyun 2010-cu ildə Beta üçün açıq şəkildə nəşr olundu, lakin Beta 30 iyun 2011-ci ildə bunu dayandırdı, çünki həmin il ''Qundaliyalı işğalçılar'' mövsümünün son seriyası yayımlandı. The DS, Wii, [[PlayStation 2]] and 3 və [[Xbox 360]] oyunçunun seçimi ilə təyin olunan orijinal personajın hekayəsini izləyən bir Bakuqan oyununu yaratdılar. Bu oyun serialın alternativ süjetinə əsaslanırdı. === Digər === 2009-cu ildə, Frito-Lay [[Hindistan]]<nowiki/>dakı Çitos paketlərində Bakuqan tazolarının 26 paketini təqdim etdi.<ref>[https://web.archive.org/web/20110912072156/http://www.cheetos.in/index-bakugan.aspx ":: Cheetos::"] . Cheetos.in. Archived from [http://www.cheetos.in/index-bakugan.aspx the original] on 2011-09-12. Retrieved 2011-11-10.</ref> Promosyon, 10 iyundan 10 avqust 2009-cu ilədək davam etdi. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Portal|Anime və manqa}} * [https://web.archive.org/web/20180809233322/http://www.bakugan.com/ Official Website] * [http://www.nelvana.com/show/63/bakugan-mechtanium-surge Nelvana's Bakugan website] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200713103747/http://www.nelvana.com/show/63/bakugan-mechtanium-surge |date=2020-07-13 }} * {{ann|anime|7738}} * {{ann|anime|14040|Baku Tech! Bakugan}} [[Kateqoriya:2007-ci ilin animeləri]] [[Kateqoriya:Macəra anime və manqaları]] [[Kateqoriya:Komediya anime və manqaları]] [[Kateqoriya:Fentezi teleserialları]] [[Kateqoriya:Fentezi anime və manqaları]] [[Kateqoriya:Mediafranşizalar]] [[Kateqoriya:Elmi fantastika anime və manqaları]] 6xn215xn0kstqr2h5j5epygynyxrc5u 0 267625 8985198 8841858 2026-07-01T12:36:30Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985198 wikitext text/x-wiki [[Fayl:42 The prophet Khizr Khan Khwaja ca. 1760 Bibliothèque nationale de France, Paris (cropped).jpg|200px|right|thumb|Xızır peyğəmbər. [[Fransa Milli Kitabxanası]]]] '''Xızır''' ({{Dil-ar|الخضر}}) — türk, İslam və Yaxın Şərq inanclarında adı çəkilən şəxs. Ölümsüz olan, yaşayan peyğəmbər. Bəzi mənbələrdə "Xıdır" olaraq da adlandırılmışdır. Çətin anlarda insanların köməyinə çatan, başqalarının cildinə girə bilən, fövqəladə xüsusiyyətlərə malik bir insan, zaman-zaman peyğəmbər kimi də təsvir olunur. Qurani-Kərimdə adı birbaşa keçməsə də, bir sıra alimlər tərəfindən Kəhf surəsində təsvir olunan şəxsin Xızır olduğu iddia olunmuşdur.<ref>{{Cite web |title=Kehf Suresi - 60-61. Ayet Tefsiri |url=https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/Kehf-suresi/2200/60-61-ayet-tefsiri |access-date=2021-05-28 |archive-date=2022-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801063550/https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/Kehf-suresi/2200/60-61-ayet-tefsiri |url-status=live }}</ref> ==Həmçinin bax== *[[Xızır Nəbi bayramı]] *[[Azərbaycanlılarda Xızır Nəbi bayramı]] ==İstinadlar== {{istinad siyahısı}} == Mənbə == * Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, [https://az.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrk_%C9%99fsan%C9%99_s%C3%B6zl%C3%BCy%C3%BC (OTRS: CC BY-SA 3.0)] {{ref-tr}} * [http://www.kayipdunya.com/wp-content/uploads/kalins-pdf/singles/turk-mitolojisi-sozlugu-h-j.pdf Türk Mitolojisi Sözlüğü, Pınar Karaca] {{ref-tr}} {{İsgəndərnamə}} [[Kateqoriya:Xızır|*]] [[Kateqoriya:Türk mifologiyası]] [[Kateqoriya:Azərbaycan mifologiyası]] [[Kateqoriya:Qazax mifologiyası]] [[Kateqoriya:İslam]] [[Kateqoriya:Quranda adı çəkilənlər]] [[Kateqoriya:İran mifologiyası]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] rbf1pbm8hl7396tj34i7hx6ro1moewj 0 273274 8985174 8985143 2026-07-01T12:32:57Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Ölümü */ 8985174 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |date=2014-09-23 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi... - FOTO |url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |archive-url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |access-date=2026-02-11 |website=musavat.com|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref> == Həyatı == Əbdurrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski 1908-ci ilin iyun ayının 12-də [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Şərur rayonu]]nun [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> [[Tbilisi|Tiflis]] şəhərində Milli Hərbiyyə Məktəbini (indiki [[Heydər Əliyev adına Hərbi İnstitut]]) bitirib, sonra Azərbaycan diviziyasında ([[416-cı atıcı diviziya]]) xidmət edib. [[Moskva]]da Hərbi Akademiyada ([[Jukovski adına Hərbi Hava Akademiyası]]) təhsil alıb. Minbaşı ([[Mayor|mayor]]) rütbəsində olmuşdur. Ata-babaları məşhur [[Səfəvi xanədanı|Səfəvi]] nəslinə mənsubdur. "Əlincə yaddaşı, Naxçıvan, 1914–1992" kitabında yazılır: "[[Arpa çayı]]nın sol sahilində məskunlaşan [[Səfəvilər sülaləsi|Səfəvilərə]] (Səfiyevlərə) gəldikdə, bu tayfanın nümayəndələri dövlət aparatlarında mövqe sahibləri olmuşlar. Qəza rəislərinin əksəriyyəti Səfəvilərdən ibarət idi. Səfəvilər nəslində Nəso xan ləqəbi ilə tanınmış İsmayıl xan bir qayda olaraq qəzanın mirabı seçilərdi. 1937-ci ildə Bakıda məzuniyyətdə olarkən əmisi Əhməd bəyin məsləhəti ilə Leyla xanım Qazıyeva ilə evlənmişdir. Məzuniyyəti qurtardıqdan sonra həyat yoldaşını, qayınanasını özü ilə [[Sankt-Peterburq|Leninqrada]] (indiki [[Sankt-Peterburq]]) aparmış və 1940-cı ilə qədər burada yaşamışlar.<ref>{{Cite book |last=Yaqublu |first=Nəsiman |url=https://1905.az/wp-content/uploads/2018/12/30-mektub.pdf |title=Əbdürrəhman Fotəlibəyli-Düdənginsk |publisher=Abşeron nəşr |year=2009 |isbn=978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |pages=50-52 |language=az |author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> 1938-ci ildə Leninqradda ilk övladı Əli anadan olub.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> == Fəaliyyəti == Ə. Düdənginski olduqca bacarıqlı bir zabit idi. O, 1939-cu ildə [[Finlandiya]] müharibəsində iştirak etmiş, [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunmuşdur. Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləmişdir. 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. İkinci Dunya müharibəsində [[Leninqrad]] ([[Sankt-Peterburq]]) hərbi dairəsinin qərargahında xidmət etmiş, 6-cı şöbənin rəisi olmuşdur. Sonradan almanların tərəfində [[Bolşeviklər|bolşeviklərə]] qarşı vuruşmuşdur. Müharibədən sonra [[ABŞ Nümayəndələr Palatası|АBŞ Konqresinin]] maliyyələşdirdiyi [[Azadlıq Radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının, eyni zamanda [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == 1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} == Ailəsi == == Mənbə == * ''[[Nəsiman Yaqublu|Yaqublu N.]]'' Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski. – Bakı: "Abşeron Nəşr", 2009. — 262 (64 şəkil) s. * ''Энвер Алтайлы.'' Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ (Изд. "Hurst and Company", Лондон, 2017. Публикация в сети Интернет) * {{cite web |url=https://azvision.az/news.php?id=129440 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171031144619/https://azvision.az/news.php?id=129440 |archivedate=2017-10-31 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |author=Hafiz Əhmədov |date=2017-10-27 |publisher=azvision.az |accessdate=2017-10-31 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://minval.az/news/123640616 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171101081026/http://minval.az/news/123640616 |archivedate=2017-10-11 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский — жизнь и деятельность |author=[[Nəsiman Yaqublu|Насиман Ягублу]] |date=2016-11-20 |publisher=minval.az |accessdate=2017-10-11 |language={{ref-ru}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/117774 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161124100033/http://modern.az/az/news/117774 |archivedate=2016-11-24 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |author=Nəsiman Yaqublu |date=2016-11-21 |publisher=[[modern.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=live }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100642/http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2017-11-01 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - FOTOLAR |author=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-21 |publisher=[[Azad Azərbaycan TV|atv.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150823151853/http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2015-08-23 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR |author=İlham Tumas |date=2015-08-22 |publisher=atv.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100920/http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archivedate=2017-11-01 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi… - FOTO |author= |date=2014-09-23 |publisher=[[Yeni Müsavat (qəzet)|musavat.com]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/54594 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102616/http://modern.az/az/news/54594 |archivedate=2017-11-01 |title="Qürbətin doğma məzarları" - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |author=Elmin Nuri |date=2014-04-04 |publisher=modern.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] 7vfpoarf3t2gl0p3ovdzcd6q0o268hn 8985205 8985174 2026-07-01T12:58:51Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Həyatı */ 8985205 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |date=2014-09-23 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi... - FOTO |url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |archive-url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |access-date=2026-02-11 |website=musavat.com|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref> == Həyatı == Əbdurrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski 1908-ci ilin iyun ayının 12-də [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Şərur rayonu]]nun [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> [[Tbilisi|Tiflis]] şəhərində Milli Hərbiyyə Məktəbini (indiki [[Heydər Əliyev adına Hərbi İnstitut]]) bitirib, sonra Azərbaycan diviziyasında ([[416-cı atıcı diviziya]]) xidmət edib. [[Moskva]]da Hərbi Akademiyada ([[Jukovski adına Hərbi Hava Akademiyası]]) təhsil alıb. Minbaşı ([[Mayor|mayor]]) rütbəsində olmuşdur. == Fəaliyyəti == Ə. Düdənginski olduqca bacarıqlı bir zabit idi. O, 1939-cu ildə [[Finlandiya]] müharibəsində iştirak etmiş, [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunmuşdur. Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləmişdir. 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. İkinci Dunya müharibəsində [[Leninqrad]] ([[Sankt-Peterburq]]) hərbi dairəsinin qərargahında xidmət etmiş, 6-cı şöbənin rəisi olmuşdur. Sonradan almanların tərəfində [[Bolşeviklər|bolşeviklərə]] qarşı vuruşmuşdur. Müharibədən sonra [[ABŞ Nümayəndələr Palatası|АBŞ Konqresinin]] maliyyələşdirdiyi [[Azadlıq Radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının, eyni zamanda [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == 1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} == Ailəsi == Ata-babaları məşhur [[Səfəvi xanədanı|Səfəvi]] nəslinə mənsubdur. "Əlincə yaddaşı, Naxçıvan, 1914–1992" kitabında yazılır: "[[Arpa çayı]]nın sol sahilində məskunlaşan [[Səfəvilər sülaləsi|Səfəvilərə]] (Səfiyevlərə) gəldikdə, bu tayfanın nümayəndələri dövlət aparatlarında mövqe sahibləri olmuşlar. Qəza rəislərinin əksəriyyəti Səfəvilərdən ibarət idi. Səfəvilər nəslində Nəso xan ləqəbi ilə tanınmış İsmayıl xan bir qayda olaraq qəzanın mirabı seçilərdi. 1937-ci ildə Bakıda məzuniyyətdə olarkən əmisi Əhməd bəyin məsləhəti ilə Leyla xanım Qazıyeva ilə evlənmişdir. Məzuniyyəti qurtardıqdan sonra həyat yoldaşını, qayınanasını özü ilə [[Sankt-Peterburq|Leninqrada]] (indiki [[Sankt-Peterburq]]) aparmış və 1940-cı ilə qədər burada yaşamışlar.<ref>{{Cite book |last=Yaqublu |first=Nəsiman |url=https://1905.az/wp-content/uploads/2018/12/30-mektub.pdf |title=Əbdürrəhman Fotəlibəyli-Düdənginsk |publisher=Abşeron nəşr |year=2009 |isbn=978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |pages=50-52 |language=az |author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> 1938-ci ildə Leninqradda ilk övladı Əli anadan olub.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> == Mənbə == * ''[[Nəsiman Yaqublu|Yaqublu N.]]'' Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski. – Bakı: "Abşeron Nəşr", 2009. — 262 (64 şəkil) s. * ''Энвер Алтайлы.'' Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ (Изд. "Hurst and Company", Лондон, 2017. Публикация в сети Интернет) * {{cite web |url=https://azvision.az/news.php?id=129440 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171031144619/https://azvision.az/news.php?id=129440 |archivedate=2017-10-31 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |author=Hafiz Əhmədov |date=2017-10-27 |publisher=azvision.az |accessdate=2017-10-31 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://minval.az/news/123640616 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171101081026/http://minval.az/news/123640616 |archivedate=2017-10-11 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский — жизнь и деятельность |author=[[Nəsiman Yaqublu|Насиман Ягублу]] |date=2016-11-20 |publisher=minval.az |accessdate=2017-10-11 |language={{ref-ru}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/117774 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161124100033/http://modern.az/az/news/117774 |archivedate=2016-11-24 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |author=Nəsiman Yaqublu |date=2016-11-21 |publisher=[[modern.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=live }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100642/http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2017-11-01 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - FOTOLAR |author=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-21 |publisher=[[Azad Azərbaycan TV|atv.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150823151853/http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2015-08-23 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR |author=İlham Tumas |date=2015-08-22 |publisher=atv.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100920/http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archivedate=2017-11-01 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi… - FOTO |author= |date=2014-09-23 |publisher=[[Yeni Müsavat (qəzet)|musavat.com]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/54594 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102616/http://modern.az/az/news/54594 |archivedate=2017-11-01 |title="Qürbətin doğma məzarları" - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |author=Elmin Nuri |date=2014-04-04 |publisher=modern.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] q5x7fdnbmw7rgdc2leju9em06emi0fn 8985642 8985205 2026-07-02T06:19:34Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Xatirəsi */ 8985642 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |date=2014-09-23 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi... - FOTO |url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |archive-url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |access-date=2026-02-11 |website=musavat.com|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref> == Həyatı == Əbdurrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski 1908-ci ilin iyun ayının 12-də [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Şərur rayonu]]nun [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> [[Tbilisi|Tiflis]] şəhərində Milli Hərbiyyə Məktəbini (indiki [[Heydər Əliyev adına Hərbi İnstitut]]) bitirib, sonra Azərbaycan diviziyasında ([[416-cı atıcı diviziya]]) xidmət edib. [[Moskva]]da Hərbi Akademiyada ([[Jukovski adına Hərbi Hava Akademiyası]]) təhsil alıb. Minbaşı ([[Mayor|mayor]]) rütbəsində olmuşdur. == Fəaliyyəti == Ə. Düdənginski olduqca bacarıqlı bir zabit idi. O, 1939-cu ildə [[Finlandiya]] müharibəsində iştirak etmiş, [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunmuşdur. Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləmişdir. 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. İkinci Dunya müharibəsində [[Leninqrad]] ([[Sankt-Peterburq]]) hərbi dairəsinin qərargahında xidmət etmiş, 6-cı şöbənin rəisi olmuşdur. Sonradan almanların tərəfində [[Bolşeviklər|bolşeviklərə]] qarşı vuruşmuşdur. Müharibədən sonra [[ABŞ Nümayəndələr Palatası|АBŞ Konqresinin]] maliyyələşdirdiyi [[Azadlıq Radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının, eyni zamanda [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == 1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı Dilqəm Əhməd tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda İkinci Dünya müharibəsindən sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Ata-babaları məşhur [[Səfəvi xanədanı|Səfəvi]] nəslinə mənsubdur. "Əlincə yaddaşı, Naxçıvan, 1914–1992" kitabında yazılır: "[[Arpa çayı]]nın sol sahilində məskunlaşan [[Səfəvilər sülaləsi|Səfəvilərə]] (Səfiyevlərə) gəldikdə, bu tayfanın nümayəndələri dövlət aparatlarında mövqe sahibləri olmuşlar. Qəza rəislərinin əksəriyyəti Səfəvilərdən ibarət idi. Səfəvilər nəslində Nəso xan ləqəbi ilə tanınmış İsmayıl xan bir qayda olaraq qəzanın mirabı seçilərdi. 1937-ci ildə Bakıda məzuniyyətdə olarkən əmisi Əhməd bəyin məsləhəti ilə Leyla xanım Qazıyeva ilə evlənmişdir. Məzuniyyəti qurtardıqdan sonra həyat yoldaşını, qayınanasını özü ilə [[Sankt-Peterburq|Leninqrada]] (indiki [[Sankt-Peterburq]]) aparmış və 1940-cı ilə qədər burada yaşamışlar.<ref>{{Cite book |last=Yaqublu |first=Nəsiman |url=https://1905.az/wp-content/uploads/2018/12/30-mektub.pdf |title=Əbdürrəhman Fotəlibəyli-Düdənginsk |publisher=Abşeron nəşr |year=2009 |isbn=978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |pages=50-52 |language=az |author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> 1938-ci ildə Leninqradda ilk övladı Əli anadan olub.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> == Mənbə == * ''[[Nəsiman Yaqublu|Yaqublu N.]]'' Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski. – Bakı: "Abşeron Nəşr", 2009. — 262 (64 şəkil) s. * ''Энвер Алтайлы.'' Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ (Изд. "Hurst and Company", Лондон, 2017. Публикация в сети Интернет) * {{cite web |url=https://azvision.az/news.php?id=129440 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171031144619/https://azvision.az/news.php?id=129440 |archivedate=2017-10-31 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |author=Hafiz Əhmədov |date=2017-10-27 |publisher=azvision.az |accessdate=2017-10-31 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://minval.az/news/123640616 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171101081026/http://minval.az/news/123640616 |archivedate=2017-10-11 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский — жизнь и деятельность |author=[[Nəsiman Yaqublu|Насиман Ягублу]] |date=2016-11-20 |publisher=minval.az |accessdate=2017-10-11 |language={{ref-ru}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/117774 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161124100033/http://modern.az/az/news/117774 |archivedate=2016-11-24 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |author=Nəsiman Yaqublu |date=2016-11-21 |publisher=[[modern.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=live }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100642/http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2017-11-01 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - FOTOLAR |author=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-21 |publisher=[[Azad Azərbaycan TV|atv.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150823151853/http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2015-08-23 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR |author=İlham Tumas |date=2015-08-22 |publisher=atv.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100920/http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archivedate=2017-11-01 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi… - FOTO |author= |date=2014-09-23 |publisher=[[Yeni Müsavat (qəzet)|musavat.com]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/54594 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102616/http://modern.az/az/news/54594 |archivedate=2017-11-01 |title="Qürbətin doğma məzarları" - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |author=Elmin Nuri |date=2014-04-04 |publisher=modern.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] tnhurysy36a3woh8r0xs1iylpvn2z08 8985643 8985642 2026-07-02T06:20:31Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Xatirəsi */ 8985643 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |date=2014-09-23 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi... - FOTO |url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |archive-url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |access-date=2026-02-11 |website=musavat.com|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref> == Həyatı == Əbdurrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski 1908-ci ilin iyun ayının 12-də [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Şərur rayonu]]nun [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> [[Tbilisi|Tiflis]] şəhərində Milli Hərbiyyə Məktəbini (indiki [[Heydər Əliyev adına Hərbi İnstitut]]) bitirib, sonra Azərbaycan diviziyasında ([[416-cı atıcı diviziya]]) xidmət edib. [[Moskva]]da Hərbi Akademiyada ([[Jukovski adına Hərbi Hava Akademiyası]]) təhsil alıb. Minbaşı ([[Mayor|mayor]]) rütbəsində olmuşdur. == Fəaliyyəti == Ə. Düdənginski olduqca bacarıqlı bir zabit idi. O, 1939-cu ildə [[Finlandiya]] müharibəsində iştirak etmiş, [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunmuşdur. Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləmişdir. 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. İkinci Dunya müharibəsində [[Leninqrad]] ([[Sankt-Peterburq]]) hərbi dairəsinin qərargahında xidmət etmiş, 6-cı şöbənin rəisi olmuşdur. Sonradan almanların tərəfində [[Bolşeviklər|bolşeviklərə]] qarşı vuruşmuşdur. Müharibədən sonra [[ABŞ Nümayəndələr Palatası|АBŞ Konqresinin]] maliyyələşdirdiyi [[Azadlıq Radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının, eyni zamanda [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == 1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi]] tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Ata-babaları məşhur [[Səfəvi xanədanı|Səfəvi]] nəslinə mənsubdur. "Əlincə yaddaşı, Naxçıvan, 1914–1992" kitabında yazılır: "[[Arpa çayı]]nın sol sahilində məskunlaşan [[Səfəvilər sülaləsi|Səfəvilərə]] (Səfiyevlərə) gəldikdə, bu tayfanın nümayəndələri dövlət aparatlarında mövqe sahibləri olmuşlar. Qəza rəislərinin əksəriyyəti Səfəvilərdən ibarət idi. Səfəvilər nəslində Nəso xan ləqəbi ilə tanınmış İsmayıl xan bir qayda olaraq qəzanın mirabı seçilərdi. 1937-ci ildə Bakıda məzuniyyətdə olarkən əmisi Əhməd bəyin məsləhəti ilə Leyla xanım Qazıyeva ilə evlənmişdir. Məzuniyyəti qurtardıqdan sonra həyat yoldaşını, qayınanasını özü ilə [[Sankt-Peterburq|Leninqrada]] (indiki [[Sankt-Peterburq]]) aparmış və 1940-cı ilə qədər burada yaşamışlar.<ref>{{Cite book |last=Yaqublu |first=Nəsiman |url=https://1905.az/wp-content/uploads/2018/12/30-mektub.pdf |title=Əbdürrəhman Fotəlibəyli-Düdənginsk |publisher=Abşeron nəşr |year=2009 |isbn=978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |pages=50-52 |language=az |author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> 1938-ci ildə Leninqradda ilk övladı Əli anadan olub.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> == Mənbə == * ''[[Nəsiman Yaqublu|Yaqublu N.]]'' Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski. – Bakı: "Abşeron Nəşr", 2009. — 262 (64 şəkil) s. * ''Энвер Алтайлы.'' Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ (Изд. "Hurst and Company", Лондон, 2017. Публикация в сети Интернет) * {{cite web |url=https://azvision.az/news.php?id=129440 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171031144619/https://azvision.az/news.php?id=129440 |archivedate=2017-10-31 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |author=Hafiz Əhmədov |date=2017-10-27 |publisher=azvision.az |accessdate=2017-10-31 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://minval.az/news/123640616 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171101081026/http://minval.az/news/123640616 |archivedate=2017-10-11 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский — жизнь и деятельность |author=[[Nəsiman Yaqublu|Насиман Ягублу]] |date=2016-11-20 |publisher=minval.az |accessdate=2017-10-11 |language={{ref-ru}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/117774 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161124100033/http://modern.az/az/news/117774 |archivedate=2016-11-24 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |author=Nəsiman Yaqublu |date=2016-11-21 |publisher=[[modern.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=live }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100642/http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2017-11-01 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - FOTOLAR |author=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-21 |publisher=[[Azad Azərbaycan TV|atv.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150823151853/http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2015-08-23 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR |author=İlham Tumas |date=2015-08-22 |publisher=atv.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100920/http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archivedate=2017-11-01 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi… - FOTO |author= |date=2014-09-23 |publisher=[[Yeni Müsavat (qəzet)|musavat.com]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/54594 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102616/http://modern.az/az/news/54594 |archivedate=2017-11-01 |title="Qürbətin doğma məzarları" - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |author=Elmin Nuri |date=2014-04-04 |publisher=modern.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] tbfxhd8y7qb0e175df9tb19v8hpyvet 8985653 8985643 2026-07-02T06:38:45Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Ailəsi */ 8985653 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |date=2014-09-23 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi... - FOTO |url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |archive-url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |access-date=2026-02-11 |website=musavat.com|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> == Həyatı == Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}} [[Tbilisi|Tiflis]] şəhərində Milli Hərbiyyə Məktəbini (indiki [[Heydər Əliyev adına Hərbi İnstitut]]) bitirib, sonra Azərbaycan diviziyasında ([[416-cı atıcı diviziya]]) xidmət edib. [[Moskva]]da Hərbi Akademiyada ([[Jukovski adına Hərbi Hava Akademiyası]]) təhsil alıb. Minbaşı ([[Mayor|mayor]]) rütbəsində olmuşdur. == Fəaliyyəti == Ə. Düdənginski olduqca bacarıqlı bir zabit idi. O, 1939-cu ildə [[Finlandiya]] müharibəsində iştirak etmiş, [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunmuşdur. Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləmişdir. 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. İkinci Dunya müharibəsində [[Leninqrad]] ([[Sankt-Peterburq]]) hərbi dairəsinin qərargahında xidmət etmiş, 6-cı şöbənin rəisi olmuşdur. Sonradan almanların tərəfində [[Bolşeviklər|bolşeviklərə]] qarşı vuruşmuşdur. Müharibədən sonra [[ABŞ Nümayəndələr Palatası|АBŞ Konqresinin]] maliyyələşdirdiyi [[Azadlıq Radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının, eyni zamanda [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == 1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi]] tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Ata-babaları məşhur [[Səfəvi xanədanı|Səfəvi]] nəslinə mənsubdur. "Əlincə yaddaşı, Naxçıvan, 1914–1992" kitabında yazılır: "[[Arpa çayı]]nın sol sahilində məskunlaşan [[Səfəvilər sülaləsi|Səfəvilərə]] (Səfiyevlərə) gəldikdə, bu tayfanın nümayəndələri dövlət aparatlarında mövqe sahibləri olmuşlar. Qəza rəislərinin əksəriyyəti Səfəvilərdən ibarət idi. Səfəvilər nəslində Nəso xan ləqəbi ilə tanınmış İsmayıl xan bir qayda olaraq qəzanın mirabı seçilərdi. 1937-ci ildə Bakıda məzuniyyətdə olarkən əmisi Əhməd bəyin məsləhəti ilə Leyla xanım Qazıyeva ilə evlənmişdir. Məzuniyyəti qurtardıqdan sonra həyat yoldaşını, qayınanasını özü ilə [[Sankt-Peterburq|Leninqrada]] (indiki [[Sankt-Peterburq]]) aparmış və 1940-cı ilə qədər burada yaşamışlar.<ref>{{Cite book |last=Yaqublu |first=Nəsiman |url=https://1905.az/wp-content/uploads/2018/12/30-mektub.pdf |title=Əbdürrəhman Fotəlibəyli-Düdənginsk |publisher=Abşeron nəşr |year=2009 |isbn=978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |pages=50-52 |language=az |author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> 1938-ci ildə Leninqradda ilk övladı Əli anadan olub.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> == Mənbə == * {{cite web |url=https://azvision.az/news.php?id=129440 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171031144619/https://azvision.az/news.php?id=129440 |archivedate=2017-10-31 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |author=Hafiz Əhmədov |date=2017-10-27 |publisher=azvision.az |accessdate=2017-10-31 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://minval.az/news/123640616 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171101081026/http://minval.az/news/123640616 |archivedate=2017-10-11 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский — жизнь и деятельность |author=[[Nəsiman Yaqublu|Насиман Ягублу]] |date=2016-11-20 |publisher=minval.az |accessdate=2017-10-11 |language={{ref-ru}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/117774 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161124100033/http://modern.az/az/news/117774 |archivedate=2016-11-24 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |author=Nəsiman Yaqublu |date=2016-11-21 |publisher=[[modern.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=live }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100642/http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2017-11-01 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - FOTOLAR |author=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-21 |publisher=[[Azad Azərbaycan TV|atv.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150823151853/http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2015-08-23 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR |author=İlham Tumas |date=2015-08-22 |publisher=atv.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100920/http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archivedate=2017-11-01 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi… - FOTO |author= |date=2014-09-23 |publisher=[[Yeni Müsavat (qəzet)|musavat.com]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/54594 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102616/http://modern.az/az/news/54594 |archivedate=2017-11-01 |title="Qürbətin doğma məzarları" - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |author=Elmin Nuri |date=2014-04-04 |publisher=modern.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] swymfpkafo3b9sfxn293vlzrnhhzqnn 8985679 8985653 2026-07-02T07:05:59Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Həyatı */ 8985679 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |date=2014-09-23 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi... - FOTO |url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |archive-url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |access-date=2026-02-11 |website=musavat.com|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> == Həyatı == Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}} 1929-cu ildə atası bəy olduğu üçün Komsomol sıralarından xaric olunub.{{sfn|Əliyev|2004|p=131}} [[Tbilisi|Tiflis]] şəhərində Milli Hərbiyyə Məktəbini (indiki [[Heydər Əliyev adına Hərbi İnstitut]]) bitirib, sonra Azərbaycan diviziyasında ([[416-cı atıcı diviziya]]) xidmət edib. [[Moskva]]da Hərbi Akademiyada ([[Jukovski adına Hərbi Hava Akademiyası]]) təhsil alıb. Minbaşı ([[Mayor|mayor]]) rütbəsində olmuşdur. == Fəaliyyəti == Ə. Düdənginski olduqca bacarıqlı bir zabit idi. O, 1939-cu ildə [[Finlandiya]] müharibəsində iştirak etmiş, [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunmuşdur. Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləmişdir. 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. İkinci Dunya müharibəsində [[Leninqrad]] ([[Sankt-Peterburq]]) hərbi dairəsinin qərargahında xidmət etmiş, 6-cı şöbənin rəisi olmuşdur. Sonradan almanların tərəfində [[Bolşeviklər|bolşeviklərə]] qarşı vuruşmuşdur. Müharibədən sonra [[ABŞ Nümayəndələr Palatası|АBŞ Konqresinin]] maliyyələşdirdiyi [[Azadlıq Radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının, eyni zamanda [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == 1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi]] tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli Səfəvilər nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} 1937-ci ildə Bakıda məzuniyyətdə olarkən əmisi Əhməd bəyin məsləhəti ilə Leyla xanım Qazıyeva ilə evlənmişdir. Məzuniyyəti qurtardıqdan sonra həyat yoldaşını, qayınanasını özü ilə [[Sankt-Peterburq|Leninqrada]] (indiki [[Sankt-Peterburq]]) aparmış və 1940-cı ilə qədər burada yaşamışlar.<ref>{{Cite book |last=Yaqublu |first=Nəsiman |url=https://1905.az/wp-content/uploads/2018/12/30-mektub.pdf |title=Əbdürrəhman Fotəlibəyli-Düdənginsk |publisher=Abşeron nəşr |year=2009 |isbn=978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |pages=50-52 |language=az |author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> 1938-ci ildə Leninqradda ilk övladı Əli anadan olub.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> == Mənbə == * {{cite web |url=https://azvision.az/news.php?id=129440 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171031144619/https://azvision.az/news.php?id=129440 |archivedate=2017-10-31 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |author=Hafiz Əhmədov |date=2017-10-27 |publisher=azvision.az |accessdate=2017-10-31 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://minval.az/news/123640616 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171101081026/http://minval.az/news/123640616 |archivedate=2017-10-11 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский — жизнь и деятельность |author=[[Nəsiman Yaqublu|Насиман Ягублу]] |date=2016-11-20 |publisher=minval.az |accessdate=2017-10-11 |language={{ref-ru}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/117774 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161124100033/http://modern.az/az/news/117774 |archivedate=2016-11-24 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |author=Nəsiman Yaqublu |date=2016-11-21 |publisher=[[modern.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=live }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100642/http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2017-11-01 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - FOTOLAR |author=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-21 |publisher=[[Azad Azərbaycan TV|atv.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150823151853/http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2015-08-23 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR |author=İlham Tumas |date=2015-08-22 |publisher=atv.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100920/http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archivedate=2017-11-01 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi… - FOTO |author= |date=2014-09-23 |publisher=[[Yeni Müsavat (qəzet)|musavat.com]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/54594 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102616/http://modern.az/az/news/54594 |archivedate=2017-11-01 |title="Qürbətin doğma məzarları" - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |author=Elmin Nuri |date=2014-04-04 |publisher=modern.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] b7h0lm1ped1cwmw80mipfykhkve8yrz 8985681 8985679 2026-07-02T07:08:46Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Ədəbiyyat */ 8985681 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |date=2014-09-23 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi... - FOTO |url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |archive-url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |access-date=2026-02-11 |website=musavat.com|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> == Həyatı == Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}} 1929-cu ildə atası bəy olduğu üçün Komsomol sıralarından xaric olunub.{{sfn|Əliyev|2004|p=131}} [[Tbilisi|Tiflis]] şəhərində Milli Hərbiyyə Məktəbini (indiki [[Heydər Əliyev adına Hərbi İnstitut]]) bitirib, sonra Azərbaycan diviziyasında ([[416-cı atıcı diviziya]]) xidmət edib. [[Moskva]]da Hərbi Akademiyada ([[Jukovski adına Hərbi Hava Akademiyası]]) təhsil alıb. Minbaşı ([[Mayor|mayor]]) rütbəsində olmuşdur. == Fəaliyyəti == Ə. Düdənginski olduqca bacarıqlı bir zabit idi. O, 1939-cu ildə [[Finlandiya]] müharibəsində iştirak etmiş, [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunmuşdur. Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləmişdir. 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. İkinci Dunya müharibəsində [[Leninqrad]] ([[Sankt-Peterburq]]) hərbi dairəsinin qərargahında xidmət etmiş, 6-cı şöbənin rəisi olmuşdur. Sonradan almanların tərəfində [[Bolşeviklər|bolşeviklərə]] qarşı vuruşmuşdur. Müharibədən sonra [[ABŞ Nümayəndələr Palatası|АBŞ Konqresinin]] maliyyələşdirdiyi [[Azadlıq Radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının, eyni zamanda [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == 1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi]] tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli Səfəvilər nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} 1937-ci ildə Bakıda məzuniyyətdə olarkən əmisi Əhməd bəyin məsləhəti ilə Leyla xanım Qazıyeva ilə evlənmişdir. Məzuniyyəti qurtardıqdan sonra həyat yoldaşını, qayınanasını özü ilə [[Sankt-Peterburq|Leninqrada]] (indiki [[Sankt-Peterburq]]) aparmış və 1940-cı ilə qədər burada yaşamışlar.<ref>{{Cite book |last=Yaqublu |first=Nəsiman |url=https://1905.az/wp-content/uploads/2018/12/30-mektub.pdf |title=Əbdürrəhman Fotəlibəyli-Düdənginsk |publisher=Abşeron nəşr |year=2009 |isbn=978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |pages=50-52 |language=az |author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> 1938-ci ildə Leninqradda ilk övladı Əli anadan olub.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> == Mənbə == * {{cite web |url=https://azvision.az/news.php?id=129440 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171031144619/https://azvision.az/news.php?id=129440 |archivedate=2017-10-31 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |author=Hafiz Əhmədov |date=2017-10-27 |publisher=azvision.az |accessdate=2017-10-31 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://minval.az/news/123640616 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171101081026/http://minval.az/news/123640616 |archivedate=2017-10-11 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский — жизнь и деятельность |author=[[Nəsiman Yaqublu|Насиман Ягублу]] |date=2016-11-20 |publisher=minval.az |accessdate=2017-10-11 |language={{ref-ru}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/117774 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161124100033/http://modern.az/az/news/117774 |archivedate=2016-11-24 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |author=Nəsiman Yaqublu |date=2016-11-21 |publisher=[[modern.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=live }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100642/http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2017-11-01 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - FOTOLAR |author=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-21 |publisher=[[Azad Azərbaycan TV|atv.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150823151853/http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2015-08-23 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR |author=İlham Tumas |date=2015-08-22 |publisher=atv.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100920/http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archivedate=2017-11-01 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi… - FOTO |author= |date=2014-09-23 |publisher=[[Yeni Müsavat (qəzet)|musavat.com]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/54594 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102616/http://modern.az/az/news/54594 |archivedate=2017-11-01 |title="Qürbətin doğma məzarları" - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |author=Elmin Nuri |date=2014-04-04 |publisher=modern.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] sb5p9ti7a0wa8gegwhoobm397w97cgc 8985686 8985681 2026-07-02T07:24:00Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Ailəsi */ 8985686 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |date=2014-09-23 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi... - FOTO |url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |archive-url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |access-date=2026-02-11 |website=musavat.com|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> == Həyatı == === İlk illəri === Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}} 1923-1926-cı illərdə Bakıda hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində təhsil alıb. 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi fəaliyyətə başlayıb. 1933-cü ildə Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra 1938-ci ildə mayor rütbəsi ilə Kalinin hərbi bölgəsinə xidmətə göndərilib.<ref name=":1">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> 1939-1940-cı illərdə baş tutmuş [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsində]] 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı vuruşub. Göstərdiyi şücaətə görə [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunub. Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləmişdir. 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. === İkinci Dünya Müharibəsində === === Mühacirətdə === İkinci Dunya müharibəsində [[Leninqrad]] ([[Sankt-Peterburq]]) hərbi dairəsinin qərargahında xidmət etmiş, 6-cı şöbənin rəisi olmuşdur. Sonradan almanların tərəfində [[Bolşeviklər|bolşeviklərə]] qarşı vuruşmuşdur. Müharibədən sonra [[ABŞ Nümayəndələr Palatası|АBŞ Konqresinin]] maliyyələşdirdiyi [[Azadlıq Radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının, eyni zamanda [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == 1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi]] tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli Səfəvilər nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli Düdəngə və Zeyvə kəndlərinin bəyi olub. Çar Rusiyası dövründə Türküstanda və İrəvan quberniyasında zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}}<ref name=":1" /> Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə Leninqradda yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.<ref name=":1" /> == Mənbə == * {{cite web |url=https://azvision.az/news.php?id=129440 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171031144619/https://azvision.az/news.php?id=129440 |archivedate=2017-10-31 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |author=Hafiz Əhmədov |date=2017-10-27 |publisher=azvision.az |accessdate=2017-10-31 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://minval.az/news/123640616 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171101081026/http://minval.az/news/123640616 |archivedate=2017-10-11 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский — жизнь и деятельность |author=[[Nəsiman Yaqublu|Насиман Ягублу]] |date=2016-11-20 |publisher=minval.az |accessdate=2017-10-11 |language={{ref-ru}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/117774 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161124100033/http://modern.az/az/news/117774 |archivedate=2016-11-24 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |author=Nəsiman Yaqublu |date=2016-11-21 |publisher=[[modern.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=live }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100642/http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2017-11-01 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - FOTOLAR |author=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-21 |publisher=[[Azad Azərbaycan TV|atv.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150823151853/http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2015-08-23 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR |author=İlham Tumas |date=2015-08-22 |publisher=atv.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100920/http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archivedate=2017-11-01 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi… - FOTO |author= |date=2014-09-23 |publisher=[[Yeni Müsavat (qəzet)|musavat.com]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/54594 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102616/http://modern.az/az/news/54594 |archivedate=2017-11-01 |title="Qürbətin doğma məzarları" - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |author=Elmin Nuri |date=2014-04-04 |publisher=modern.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] cznm0lfqldh306d2i0m2919wbmsr0gf 8985692 8985686 2026-07-02T07:36:31Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Xatirəsi */ 8985692 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |date=2014-09-23 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi... - FOTO |url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |archive-url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |access-date=2026-02-11 |website=musavat.com|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> == Həyatı == === İlk illəri === Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}} 1923-1926-cı illərdə Bakıda hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində təhsil alıb. 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi fəaliyyətə başlayıb. 1933-cü ildə Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra 1938-ci ildə mayor rütbəsi ilə Kalinin hərbi bölgəsinə xidmətə göndərilib.<ref name=":1">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> 1939-1940-cı illərdə baş tutmuş [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsində]] 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı vuruşub. Göstərdiyi şücaətə görə [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunub. Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləmişdir. 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. === İkinci Dünya Müharibəsində === === Mühacirətdə === Fətəlibəyli 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay Ankarada yaşayıb. Daha sonra Almaniyadan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru təklifi aldığı üçün oraya köçüb.<ref name=":1" /> İkinci Dunya müharibəsində [[Leninqrad]] ([[Sankt-Peterburq]]) hərbi dairəsinin qərargahında xidmət etmiş, 6-cı şöbənin rəisi olmuşdur. [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == 1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi]] tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli Səfəvilər nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli Düdəngə və Zeyvə kəndlərinin bəyi olub. Çar Rusiyası dövründə Türküstanda və İrəvan quberniyasında zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}}<ref name=":1" /> Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə Leninqradda yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.<ref name=":1" /> İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə İtaliyada hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə Ankaraya mühacirət ediblər. Bir neçə il Türkiyədə yaşadıqdan sonra ABŞ-yə köçüblər. Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi Nyu Cersidə yerləşən Corc Vaşinqton Memorial parkındakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.<ref name=":1" /> == Mənbə == * {{cite web |url=https://azvision.az/news.php?id=129440 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171031144619/https://azvision.az/news.php?id=129440 |archivedate=2017-10-31 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |author=Hafiz Əhmədov |date=2017-10-27 |publisher=azvision.az |accessdate=2017-10-31 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://minval.az/news/123640616 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171101081026/http://minval.az/news/123640616 |archivedate=2017-10-11 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский — жизнь и деятельность |author=[[Nəsiman Yaqublu|Насиман Ягублу]] |date=2016-11-20 |publisher=minval.az |accessdate=2017-10-11 |language={{ref-ru}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/117774 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161124100033/http://modern.az/az/news/117774 |archivedate=2016-11-24 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |author=Nəsiman Yaqublu |date=2016-11-21 |publisher=[[modern.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=live }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100642/http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2017-11-01 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - FOTOLAR |author=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-21 |publisher=[[Azad Azərbaycan TV|atv.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150823151853/http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2015-08-23 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR |author=İlham Tumas |date=2015-08-22 |publisher=atv.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100920/http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archivedate=2017-11-01 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi… - FOTO |author= |date=2014-09-23 |publisher=[[Yeni Müsavat (qəzet)|musavat.com]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/54594 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102616/http://modern.az/az/news/54594 |archivedate=2017-11-01 |title="Qürbətin doğma məzarları" - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |author=Elmin Nuri |date=2014-04-04 |publisher=modern.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] hxflk2uremwd2bltlwhn3rqppwswri1 8985699 8985692 2026-07-02T07:47:11Z Rəcəb Yaxşı 145872 8985699 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |date=2014-09-23 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi... - FOTO |url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |archive-url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |access-date=2026-02-11 |website=musavat.com|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> == Həyatı == === İlk illəri === Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}<ref name=":2">{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> 1923-1926-cı illərdə Bakıda hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində təhsil alıb. 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi fəaliyyətə başlayıb. 1933-cü ildə Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra 1938-ci ildə mayor rütbəsi ilə Kalinin hərbi bölgəsinə xidmətə göndərilib.<ref name=":1">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> 1939-1940-cı illərdə baş tutmuş [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsində]] 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı vuruşub. Göstərdiyi şücaətə görə [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunub. Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləmişdir. 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. === İkinci Dünya Müharibəsində === === Mühacirətdə === Fətəlibəyli 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay Ankarada yaşayıb. Daha sonra Almaniyadan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru təklifi aldığı üçün oraya köçüb.<ref name=":1" /> İkinci Dunya müharibəsində [[Leninqrad]] ([[Sankt-Peterburq]]) hərbi dairəsinin qərargahında xidmət etmiş, 6-cı şöbənin rəisi olmuşdur. [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == 1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi]] tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli Səfəvilər nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli Düdəngə və Zeyvə kəndlərinin bəyi olub. Çar Rusiyası dövründə Türküstanda və İrəvan quberniyasında zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.<ref name=":2" />{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}}<ref name=":1" /> Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə Leninqradda yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.<ref name=":1" /> İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə İtaliyada hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə Ankaraya mühacirət ediblər. Bir neçə il Türkiyədə yaşadıqdan sonra ABŞ-yə köçüblər. Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi Nyu Cersidə yerləşən Corc Vaşinqton Memorial parkındakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.<ref name=":1" /> == Mənbə == * {{cite web |url=https://azvision.az/news.php?id=129440 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171031144619/https://azvision.az/news.php?id=129440 |archivedate=2017-10-31 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |author=Hafiz Əhmədov |date=2017-10-27 |publisher=azvision.az |accessdate=2017-10-31 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://minval.az/news/123640616 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171101081026/http://minval.az/news/123640616 |archivedate=2017-10-11 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский — жизнь и деятельность |author=[[Nəsiman Yaqublu|Насиман Ягублу]] |date=2016-11-20 |publisher=minval.az |accessdate=2017-10-11 |language={{ref-ru}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/117774 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161124100033/http://modern.az/az/news/117774 |archivedate=2016-11-24 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |author=Nəsiman Yaqublu |date=2016-11-21 |publisher=[[modern.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=live }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100642/http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2017-11-01 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - FOTOLAR |author=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-21 |publisher=[[Azad Azərbaycan TV|atv.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150823151853/http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2015-08-23 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR |author=İlham Tumas |date=2015-08-22 |publisher=atv.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100920/http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archivedate=2017-11-01 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi… - FOTO |author= |date=2014-09-23 |publisher=[[Yeni Müsavat (qəzet)|musavat.com]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/54594 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102616/http://modern.az/az/news/54594 |archivedate=2017-11-01 |title="Qürbətin doğma məzarları" - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |author=Elmin Nuri |date=2014-04-04 |publisher=modern.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] pelyffndy3npijbk77iu2p3kakikado 8985702 8985699 2026-07-02T07:48:53Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Həyatı */ 8985702 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |date=2014-09-23 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi... - FOTO |url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |archive-url=https://musavat.com/news/sevgililer-gunu-oncesi-ayriliq-dalgasi-niye-hami-cersenbe-axsami_1239098.html |access-date=2026-02-11 |website=musavat.com|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> == Həyatı == === İlk illəri === Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}<ref name=":2">{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> 1923-1926-cı illərdə Bakıda hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində təhsil alıb. 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi fəaliyyətə başlayıb. 1933-cü ildə Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra 1938-ci ildə mayor rütbəsi ilə Kalinin hərbi bölgəsinə xidmətə göndərilib.<ref name=":1">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> 1939-1940-cı illərdə baş tutmuş [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsində]] 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı vuruşub.<ref name=":1" /> Göstərdiyi şücaətə görə [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunub.<ref>{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləmişdir. 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. === İkinci Dünya Müharibəsində === === Mühacirətdə === Fətəlibəyli 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay Ankarada yaşayıb. Daha sonra Almaniyadan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru təklifi aldığı üçün oraya köçüb.<ref name=":1" /> İkinci Dunya müharibəsində [[Leninqrad]] ([[Sankt-Peterburq]]) hərbi dairəsinin qərargahında xidmət etmiş, 6-cı şöbənin rəisi olmuşdur. [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == 1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi]] tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli Səfəvilər nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli Düdəngə və Zeyvə kəndlərinin bəyi olub. Çar Rusiyası dövründə Türküstanda və İrəvan quberniyasında zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.<ref name=":2" />{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}}<ref name=":1" /> Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə Leninqradda yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.<ref name=":1" /> İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə İtaliyada hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə Ankaraya mühacirət ediblər. Bir neçə il Türkiyədə yaşadıqdan sonra ABŞ-yə köçüblər. Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi Nyu Cersidə yerləşən Corc Vaşinqton Memorial parkındakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.<ref name=":1" /> == Mənbə == * {{cite web |url=https://azvision.az/news.php?id=129440 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171031144619/https://azvision.az/news.php?id=129440 |archivedate=2017-10-31 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |author=Hafiz Əhmədov |date=2017-10-27 |publisher=azvision.az |accessdate=2017-10-31 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://minval.az/news/123640616 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171101081026/http://minval.az/news/123640616 |archivedate=2017-10-11 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский — жизнь и деятельность |author=[[Nəsiman Yaqublu|Насиман Ягублу]] |date=2016-11-20 |publisher=minval.az |accessdate=2017-10-11 |language={{ref-ru}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/117774 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161124100033/http://modern.az/az/news/117774 |archivedate=2016-11-24 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |author=Nəsiman Yaqublu |date=2016-11-21 |publisher=[[modern.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=live }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100642/http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2017-11-01 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - FOTOLAR |author=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-21 |publisher=[[Azad Azərbaycan TV|atv.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150823151853/http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2015-08-23 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR |author=İlham Tumas |date=2015-08-22 |publisher=atv.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100920/http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archivedate=2017-11-01 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi… - FOTO |author= |date=2014-09-23 |publisher=[[Yeni Müsavat (qəzet)|musavat.com]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/54594 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102616/http://modern.az/az/news/54594 |archivedate=2017-11-01 |title="Qürbətin doğma məzarları" - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |author=Elmin Nuri |date=2014-04-04 |publisher=modern.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] py67cosx1sb90q1tacpwks72byus6ym 8985705 8985702 2026-07-02T07:50:21Z Rəcəb Yaxşı 145872 8985705 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> == Həyatı == === İlk illəri === Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}<ref name=":2">{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> 1923-1926-cı illərdə Bakıda hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində təhsil alıb. 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi fəaliyyətə başlayıb. 1933-cü ildə Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra 1938-ci ildə mayor rütbəsi ilə Kalinin hərbi bölgəsinə xidmətə göndərilib.<ref name=":1">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> 1939-1940-cı illərdə baş tutmuş [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsində]] 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı vuruşub.<ref name=":1" /> Göstərdiyi şücaətə görə [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunub.<ref>{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləmişdir. 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. === İkinci Dünya Müharibəsində === === Mühacirətdə === Fətəlibəyli 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay Ankarada yaşayıb. Daha sonra Almaniyadan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru təklifi aldığı üçün oraya köçüb.<ref name=":1" /> İkinci Dunya müharibəsində [[Leninqrad]] ([[Sankt-Peterburq]]) hərbi dairəsinin qərargahında xidmət etmiş, 6-cı şöbənin rəisi olmuşdur. [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == 1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi]] tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli Səfəvilər nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli Düdəngə və Zeyvə kəndlərinin bəyi olub. Çar Rusiyası dövründə Türküstanda və İrəvan quberniyasında zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.<ref name=":2" />{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}}<ref name=":1" /> Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə Leninqradda yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.<ref name=":1" /> İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə İtaliyada hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə Ankaraya mühacirət ediblər. Bir neçə il Türkiyədə yaşadıqdan sonra ABŞ-yə köçüblər. Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi Nyu Cersidə yerləşən Corc Vaşinqton Memorial parkındakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.<ref name=":1" /> == Mənbə == * {{cite web |url=https://azvision.az/news.php?id=129440 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171031144619/https://azvision.az/news.php?id=129440 |archivedate=2017-10-31 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |author=Hafiz Əhmədov |date=2017-10-27 |publisher=azvision.az |accessdate=2017-10-31 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://minval.az/news/123640616 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171101081026/http://minval.az/news/123640616 |archivedate=2017-10-11 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский — жизнь и деятельность |author=[[Nəsiman Yaqublu|Насиман Ягублу]] |date=2016-11-20 |publisher=minval.az |accessdate=2017-10-11 |language={{ref-ru}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/117774 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161124100033/http://modern.az/az/news/117774 |archivedate=2016-11-24 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |author=Nəsiman Yaqublu |date=2016-11-21 |publisher=[[modern.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=live }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100642/http://news.atv.az/news/social/39787-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2017-11-01 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - FOTOLAR |author=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-21 |publisher=[[Azad Azərbaycan TV|atv.az]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150823151853/http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |archivedate=2015-08-23 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR |author=İlham Tumas |date=2015-08-22 |publisher=atv.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102100920/http://musavat.com/news/maraqli/ebdurrehman-bey-dudenginskinin-oglunun-ve-arvadinin-qaranliq-taleyi-foto_215977.html |archivedate=2017-11-01 |title=Əbdürrəhman bəy Düdənginskinin oğlunun və arvadının qaranlıq taleyi… - FOTO |author= |date=2014-09-23 |publisher=[[Yeni Müsavat (qəzet)|musavat.com]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://modern.az/az/news/54594 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102616/http://modern.az/az/news/54594 |archivedate=2017-11-01 |title="Qürbətin doğma məzarları" - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |author=Elmin Nuri |date=2014-04-04 |publisher=modern.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] lfp2e0cgeb3sug7xwl2nf8jhormw12b 8985708 8985705 2026-07-02T07:51:57Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Mənbə */ 8985708 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> == Həyatı == === İlk illəri === Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}<ref name=":2">{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> 1923-1926-cı illərdə Bakıda hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində təhsil alıb. 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi fəaliyyətə başlayıb. 1933-cü ildə Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra 1938-ci ildə mayor rütbəsi ilə Kalinin hərbi bölgəsinə xidmətə göndərilib.<ref name=":1">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> 1939-1940-cı illərdə baş tutmuş [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsində]] 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı vuruşub.<ref name=":1" /> Göstərdiyi şücaətə görə [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunub.<ref>{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləmişdir. 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. === İkinci Dünya Müharibəsində === === Mühacirətdə === Fətəlibəyli 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay Ankarada yaşayıb. Daha sonra Almaniyadan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru təklifi aldığı üçün oraya köçüb.<ref name=":1" /> İkinci Dunya müharibəsində [[Leninqrad]] ([[Sankt-Peterburq]]) hərbi dairəsinin qərargahında xidmət etmiş, 6-cı şöbənin rəisi olmuşdur. [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == 1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi]] tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli Səfəvilər nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli Düdəngə və Zeyvə kəndlərinin bəyi olub. Çar Rusiyası dövründə Türküstanda və İrəvan quberniyasında zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.<ref name=":2" />{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}}<ref name=":1" /> Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə Leninqradda yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.<ref name=":1" /> İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə İtaliyada hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə Ankaraya mühacirət ediblər. Bir neçə il Türkiyədə yaşadıqdan sonra ABŞ-yə köçüblər. Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi Nyu Cersidə yerləşən Corc Vaşinqton Memorial parkındakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.<ref name=":1" /> == Mənbə == * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] 8tbhoylj9qibf5qowlasyz6c11e5zww 8985741 8985708 2026-07-02T08:32:37Z Rəcəb Yaxşı 145872 8985741 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> == Həyatı == === İlk illəri === Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}<ref name=":2">{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> 1923-1926-cı illərdə Bakıda hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində təhsil alıb. 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi fəaliyyətə başlayıb. 1933-cü ildə Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra 1938-ci ildə mayor rütbəsi ilə Kalinin hərbi bölgəsinə xidmətə göndərilib.<ref name=":1">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> 1939-1940-cı illərdə baş tutmuş [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsində]] 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı vuruşub.<ref name=":1" /> Göstərdiyi şücaətə görə [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}<ref>{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləyib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}} 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. === İkinci Dünya Müharibəsində === 1943-cü il noyabrın 6-11-də Berlində [[Milli Birlik Məclisi|Milli Birlik Məclisinin]] təşəbbüsü ilə Azərbaycan Qurultayı çağırıldı.{{sfn|Yaqublu|2009|p=17}} === Mühacirətdə === Müharibə bitdikdən sonra İtaliyaya gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin SSRİ-yə qaytarılmamaları üçün mübarizə aparıb. Onları müxtəlif yollarla Misirə və Türkiyəyə göndərib. Bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra Qərbi Almaniyaya gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay Ankarada yaşayıb. Daha sonra Almaniyadan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru təklifi aldığı üçün oraya köçüb.<ref name=":1" /> [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == 1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi]] tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli Səfəvilər nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli Düdəngə və Zeyvə kəndlərinin bəyi olub. Çar Rusiyası dövründə Türküstanda və İrəvan quberniyasında zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.<ref name=":2" />{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}}<ref name=":1" /> Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə Leninqradda yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.<ref name=":1" /> İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə İtaliyada hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə Ankaraya mühacirət ediblər. Bir neçə il Türkiyədə yaşadıqdan sonra ABŞ-yə köçüblər. Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi Nyu Cersidə yerləşən Corc Vaşinqton Memorial parkındakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.<ref name=":1" /> == Mənbə == * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] 8830nr1kn2zhtm8xcc6h56txino5hn5 8985746 8985741 2026-07-02T08:42:01Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Mühacirətdə */ 8985746 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> == Həyatı == === İlk illəri === Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}<ref name=":2">{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> 1923-1926-cı illərdə Bakıda hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində təhsil alıb. 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi fəaliyyətə başlayıb. 1933-cü ildə Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra 1938-ci ildə mayor rütbəsi ilə Kalinin hərbi bölgəsinə xidmətə göndərilib.<ref name=":1">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> 1939-1940-cı illərdə baş tutmuş [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsində]] 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı vuruşub.<ref name=":1" /> Göstərdiyi şücaətə görə [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}<ref>{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləyib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}} 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. === İkinci Dünya Müharibəsində === 1943-cü il noyabrın 6-11-də Berlində [[Milli Birlik Məclisi|Milli Birlik Məclisinin]] təşəbbüsü ilə Azərbaycan Qurultayı çağırıldı.{{sfn|Yaqublu|2009|p=17}} === Mühacirətdə === Müharibə bitdikdən sonra İtaliyaya gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin SSRİ-yə qaytarılmamaları üçün mübarizə aparıb. Onları müxtəlif yollarla Misirə və Türkiyəyə göndərib. Bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra Qərbi Almaniyaya gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay Ankarada yaşayıb. Daha sonra Almaniyadan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru təklifi aldığı üçün oraya köçüb.<ref name=":1" /> 1953-cü ilin mart ayında Münhendə fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}} [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == 1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi]] tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli Səfəvilər nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli Düdəngə və Zeyvə kəndlərinin bəyi olub. Çar Rusiyası dövründə Türküstanda və İrəvan quberniyasında zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.<ref name=":2" />{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}}<ref name=":1" /> Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə Leninqradda yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.<ref name=":1" /> İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə İtaliyada hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə Ankaraya mühacirət ediblər. Bir neçə il Türkiyədə yaşadıqdan sonra ABŞ-yə köçüblər. Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi Nyu Cersidə yerləşən Corc Vaşinqton Memorial parkındakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.<ref name=":1" /> == Mənbə == * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] 9jgitt8y7kerxet4lqly7jalehn7sma 8985755 8985746 2026-07-02T09:33:29Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Ölümü */ 8985755 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> == Həyatı == === İlk illəri === Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}<ref name=":2">{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> 1923-1926-cı illərdə Bakıda hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində təhsil alıb. 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi fəaliyyətə başlayıb. 1933-cü ildə Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra 1938-ci ildə mayor rütbəsi ilə Kalinin hərbi bölgəsinə xidmətə göndərilib.<ref name=":1">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> 1939-1940-cı illərdə baş tutmuş [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsində]] 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı vuruşub.<ref name=":1" /> Göstərdiyi şücaətə görə [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}<ref>{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləyib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}} 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. === İkinci Dünya Müharibəsində === 1943-cü il noyabrın 6-11-də Berlində [[Milli Birlik Məclisi|Milli Birlik Məclisinin]] təşəbbüsü ilə Azərbaycan Qurultayı çağırıldı.{{sfn|Yaqublu|2009|p=17}} === Mühacirətdə === Müharibə bitdikdən sonra İtaliyaya gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin SSRİ-yə qaytarılmamaları üçün mübarizə aparıb. Onları müxtəlif yollarla Misirə və Türkiyəyə göndərib. Bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra Qərbi Almaniyaya gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay Ankarada yaşayıb. Daha sonra Almaniyadan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru təklifi aldığı üçün oraya köçüb.<ref name=":1" /> 1953-cü ilin mart ayında Münhendə fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}} [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == 1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi]] tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli Səfəvilər nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli Düdəngə və Zeyvə kəndlərinin bəyi olub. Çar Rusiyası dövründə Türküstanda və İrəvan quberniyasında zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.<ref name=":2" />{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}}<ref name=":1" /> Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə Leninqradda yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.<ref name=":1" /> İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə İtaliyada hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə Ankaraya mühacirət ediblər. Bir neçə il Türkiyədə yaşadıqdan sonra ABŞ-yə köçüblər. Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi Nyu Cersidə yerləşən Corc Vaşinqton Memorial parkındakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.<ref name=":1" /> == Mənbə == * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] 6ea8w0c77n9gihslha54snudq31035f 8985800 8985755 2026-07-02T11:14:17Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Ailəsi */ 8985800 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> == Həyatı == === İlk illəri === Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}<ref name=":2">{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> 1923-1926-cı illərdə Bakıda hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində təhsil alıb. 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi fəaliyyətə başlayıb. 1933-cü ildə Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra 1938-ci ildə mayor rütbəsi ilə Kalinin hərbi bölgəsinə xidmətə göndərilib.<ref name=":1">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> 1939-1940-cı illərdə baş tutmuş [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsində]] 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı vuruşub.<ref name=":1" /> Göstərdiyi şücaətə görə [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}<ref>{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləyib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}} 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. === İkinci Dünya Müharibəsində === 1943-cü il noyabrın 6-11-də Berlində [[Milli Birlik Məclisi|Milli Birlik Məclisinin]] təşəbbüsü ilə Azərbaycan Qurultayı çağırıldı.{{sfn|Yaqublu|2009|p=17}} === Mühacirətdə === Müharibə bitdikdən sonra İtaliyaya gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin SSRİ-yə qaytarılmamaları üçün mübarizə aparıb. Onları müxtəlif yollarla Misirə və Türkiyəyə göndərib. Bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra Qərbi Almaniyaya gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay Ankarada yaşayıb. Daha sonra Almaniyadan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru təklifi aldığı üçün oraya köçüb.<ref name=":1" /> 1953-cü ilin mart ayında Münhendə fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}} [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == 1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi]] tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli Səfəvilər nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli Düdəngə və Zeyvə kəndlərinin bəyi olub. Çar Rusiyası dövründə Türküstanda və İrəvan quberniyasında zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.<ref name=":2" />{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}}<ref name=":1" /> Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə Leninqradda yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.<ref name=":1" /> İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə İtaliyada hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə Ankaraya mühacirət ediblər. Bir neçə il Türkiyədə yaşadıqdan sonra ABŞ-yə köçüblər.<ref name=":1" />{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi Nyu Cersidə yerləşən Corc Vaşinqton Memorial parkındakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.<ref name=":1" /> Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə Tomsk vilayətinə sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} == Mənbə == * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] 97dj2x6t5e5yx3vh36girrt8h4sg80n 8985816 8985800 2026-07-02T11:24:39Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Ölümü */ 8985816 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> == Həyatı == === İlk illəri === Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}<ref name=":2">{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> 1923-1926-cı illərdə Bakıda hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində təhsil alıb. 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi fəaliyyətə başlayıb. 1933-cü ildə Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra 1938-ci ildə mayor rütbəsi ilə Kalinin hərbi bölgəsinə xidmətə göndərilib.<ref name=":1">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> 1939-1940-cı illərdə baş tutmuş [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsində]] 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı vuruşub.<ref name=":1" /> Göstərdiyi şücaətə görə [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}<ref>{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləyib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}} 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. === İkinci Dünya Müharibəsində === 1943-cü il noyabrın 6-11-də Berlində [[Milli Birlik Məclisi|Milli Birlik Məclisinin]] təşəbbüsü ilə Azərbaycan Qurultayı çağırıldı.{{sfn|Yaqublu|2009|p=17}} === Mühacirətdə === Müharibə bitdikdən sonra İtaliyaya gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin SSRİ-yə qaytarılmamaları üçün mübarizə aparıb. Onları müxtəlif yollarla Misirə və Türkiyəyə göndərib. Bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra Qərbi Almaniyaya gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay Ankarada yaşayıb. Daha sonra Almaniyadan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru təklifi aldığı üçün oraya köçüb.<ref name=":1" /> 1953-cü ilin mart ayında Münhendə fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}} [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzilində qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi]] tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli Səfəvilər nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli Düdəngə və Zeyvə kəndlərinin bəyi olub. Çar Rusiyası dövründə Türküstanda və İrəvan quberniyasında zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.<ref name=":2" />{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}}<ref name=":1" /> Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə Leninqradda yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.<ref name=":1" /> İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə İtaliyada hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə Ankaraya mühacirət ediblər. Bir neçə il Türkiyədə yaşadıqdan sonra ABŞ-yə köçüblər.<ref name=":1" />{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi Nyu Cersidə yerləşən Corc Vaşinqton Memorial parkındakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.<ref name=":1" /> Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə Tomsk vilayətinə sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} == Mənbə == * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] eag9b8yjbxm8boibwa583xz62dnapwy 8985840 8985816 2026-07-02T11:36:17Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Xatirəsi */ 8985840 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> == Həyatı == === İlk illəri === Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}<ref name=":2">{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> 1923-1926-cı illərdə Bakıda hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində təhsil alıb. 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi fəaliyyətə başlayıb. 1933-cü ildə Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra 1938-ci ildə mayor rütbəsi ilə Kalinin hərbi bölgəsinə xidmətə göndərilib.<ref name=":1">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> 1939-1940-cı illərdə baş tutmuş [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsində]] 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı vuruşub.<ref name=":1" /> Göstərdiyi şücaətə görə [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}<ref>{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləyib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}} 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. === İkinci Dünya Müharibəsində === 1943-cü il noyabrın 6-11-də Berlində [[Milli Birlik Məclisi|Milli Birlik Məclisinin]] təşəbbüsü ilə Azərbaycan Qurultayı çağırıldı.{{sfn|Yaqublu|2009|p=17}} === Mühacirətdə === Müharibə bitdikdən sonra İtaliyaya gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin SSRİ-yə qaytarılmamaları üçün mübarizə aparıb. Onları müxtəlif yollarla Misirə və Türkiyəyə göndərib. Bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra Qərbi Almaniyaya gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay Ankarada yaşayıb. Daha sonra Almaniyadan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru təklifi aldığı üçün oraya köçüb.<ref name=":1" /> 1953-cü ilin mart ayında Münhendə fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}} [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzilində qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim "Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi"nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri Məhəmməd Sadıq Aran çıxış edərək Ə.Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi]] tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli Səfəvilər nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli Düdəngə və Zeyvə kəndlərinin bəyi olub. Çar Rusiyası dövründə Türküstanda və İrəvan quberniyasında zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.<ref name=":2" />{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}}<ref name=":1" /> Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə Leninqradda yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.<ref name=":1" /> İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə İtaliyada hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə Ankaraya mühacirət ediblər. Bir neçə il Türkiyədə yaşadıqdan sonra ABŞ-yə köçüblər.<ref name=":1" />{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi Nyu Cersidə yerləşən Corc Vaşinqton Memorial parkındakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.<ref name=":1" /> Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə Tomsk vilayətinə sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} == Mənbə == * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] 0vwxnzjq77e47zd45mcvehsqdqi0nui 8985843 8985840 2026-07-02T11:39:56Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Xatirəsi */ 8985843 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> == Həyatı == === İlk illəri === Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}<ref name=":2">{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> 1923-1926-cı illərdə Bakıda hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində təhsil alıb. 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi fəaliyyətə başlayıb. 1933-cü ildə Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra 1938-ci ildə mayor rütbəsi ilə Kalinin hərbi bölgəsinə xidmətə göndərilib.<ref name=":1">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> 1939-1940-cı illərdə baş tutmuş [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsində]] 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı vuruşub.<ref name=":1" /> Göstərdiyi şücaətə görə [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}<ref>{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləyib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}} 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. === İkinci Dünya Müharibəsində === 1943-cü il noyabrın 6-11-də Berlində [[Milli Birlik Məclisi|Milli Birlik Məclisinin]] təşəbbüsü ilə Azərbaycan Qurultayı çağırıldı.{{sfn|Yaqublu|2009|p=17}} === Mühacirətdə === Müharibə bitdikdən sonra İtaliyaya gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin SSRİ-yə qaytarılmamaları üçün mübarizə aparıb. Onları müxtəlif yollarla Misirə və Türkiyəyə göndərib. Bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra Qərbi Almaniyaya gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay Ankarada yaşayıb. Daha sonra Almaniyadan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru təklifi aldığı üçün oraya köçüb.<ref name=":1" /> 1953-cü ilin mart ayında Münhendə fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}} [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzilində qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim "Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi"nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri Məhəmməd Sadıq Aran çıxış edərək Ə.Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Növbəti anım mərasimi 9 dekabr 1954-cü ildə [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor Əhməd Cəfəroğlu açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Fətəlibəylinin ölümündən sonra Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi]] tərəfindən 1954-cü il dekabrın 19-da Azərbaycan Kültür Dərnəyi tərəfindən anım mərasimi keçirilib. Mərasimdə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib.{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli Səfəvilər nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli Düdəngə və Zeyvə kəndlərinin bəyi olub. Çar Rusiyası dövründə Türküstanda və İrəvan quberniyasında zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.<ref name=":2" />{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}}<ref name=":1" /> Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə Leninqradda yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.<ref name=":1" /> İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə İtaliyada hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə Ankaraya mühacirət ediblər. Bir neçə il Türkiyədə yaşadıqdan sonra ABŞ-yə köçüblər.<ref name=":1" />{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi Nyu Cersidə yerləşən Corc Vaşinqton Memorial parkındakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.<ref name=":1" /> Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə Tomsk vilayətinə sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} == Mənbə == * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] 4wg5z253s7ejpsw853mdhnfi6x9v7oj 8985845 8985843 2026-07-02T11:45:27Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Ailəsi */ 8985845 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{Hərbi xadim |adı = Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski |orijinal adı = Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli }} '''Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli''' və ya '''Abo Düdənginski''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |last=[[Nəsiman Yaqublu]] |date=2019-06-12 |title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST |url=https://modern.az/az/aktual/117774/ebdurrehman-fetelibeyli-dudenginski-herbi-siyaseti-jurnalist/ |archive-url=https://modern.az/az/news/117774 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> — [[İkinci dünya müharibəsi]]ndə [[Azərbaycan legionu]]nun başçısı.<ref>{{Cite web |last=Nuri |first=Elmin |date=2014-04-04 |title=“Qürbətin doğma məzarları” - Azərbaycan legionerlərinin komandiri Fətəlibəyli-Düdənginski - LAYİHƏ |url=https://modern.az/az/olke/54594/qurbetin-doma-mezarlari-azerbaycan-legionerlerinin-komandiri-fetelibeyli-dudenginski-layihe/ |archive-url=https://modern.az/az/news/54594 |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> ABŞ-nin [[Azadlıq Radiosu|"Azadlıq" radiosu]]nun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.<ref>{{Cite web |last=Zeynalov |first=Pərviz |date=2016-11-20 |title=Sovet quruluşundan üz çevirmiş Düdənginskini satqın adlandırmaq doğrudurmu... |url=https://www.azadliq.org/a/28129251.html |access-date=2025-03-02 |website=[[Azadlıq radiosu]] |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007072142/https://www.azadliq.org/a/28129251.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=[[İlham Tumas]] |date=2015-08-22 |title=Legionerlər: fədailər, yoxsa xainlər? - Düdənginskinin acı taleyi - FOTOLAR {{!}} Atv.az |language=az |work=Atv.az |url=http://news.atv.az/news/social/39859-legionerler-fedailer-yoxsa-xainler |access-date=2026-02-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2012-06-13 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |access-date=2026-02-12}}</ref> == Həyatı == === İlk illəri === Əbdürrəhman bəy Əli bəy oğlu Fətəlibəyli 1908-ci il iyunun 12-də [[Düdəngə|Düdəngə kəndi]]ndə anadan olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=11}}<ref name=":2">{{Cite web |last=Əhmədov |first=Hafiz |date=2017-10-27 |title=CİA sənədlərində Fətəli bəy Düdənginski haqqındakı gizli məlumat – ARAŞDIRMA(FOTOLAR) |url=https://azvision.az/news/129440/cia-senedlerinde-feteli-bey-dudenginski-haqqindaki-gizli-melumat-%E2%80%93-arasdirmafotolar.html |archive-url=https://azvision.az/mobile/news.php?lang=az&id=129440 |access-date=2026-02-11 |website=https://azvision.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}</ref> 1923-1926-cı illərdə Bakıda hərbi məktəbdə, 1926-1929-cu illərdə Leninqrad Hərbi Mühəndislik Ali Məktəbində təhsil alıb. 1929-cu ildə Bakıda zabit kimi fəaliyyətə başlayıb. 1933-cü ildə Moskva Hərbi Mühəndislik Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra 1938-ci ildə mayor rütbəsi ilə Kalinin hərbi bölgəsinə xidmətə göndərilib.<ref name=":1">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-05-09 |title=İrəvanlı Leylanın həyat hekayəti: Düdənginski öldürüləndə... |url=https://teleqraf.az/news/toplum/247118.html |access-date=2026-07-02 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> 1939-1940-cı illərdə baş tutmuş [[SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)|SSRİ–Finlandiya müharibəsində]] 7-ci ordunun tərkibində Finlandiyaya qarşı vuruşub.<ref name=":1" /> Göstərdiyi şücaətə görə [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}}<ref>{{Cite web |last=Ягублу |first=Насиман |date=2016-11-20 |title=Абдуррахман Фаталибейли Дуденгинский - жизнь и деятельность |url=https://minval.az/news/123640616 |archive-url=https://minval.az/news/123640616 |access-date=2026-02-11 |website=Minval Politika |language=ru-RU|archive-date=2026-02-12|author-link=Nəsiman Yaqublu}}</ref> Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləyib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=14}} 1940-cı ilə [[Sovet Ordusu]] hissələri [[Baltikyanı|Baltikyanı respublikalarını]] işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski [[Riqa]]da yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür. === İkinci Dünya Müharibəsində === 1943-cü il noyabrın 6-11-də Berlində [[Milli Birlik Məclisi|Milli Birlik Məclisinin]] təşəbbüsü ilə Azərbaycan Qurultayı çağırıldı.{{sfn|Yaqublu|2009|p=17}} === Mühacirətdə === Müharibə bitdikdən sonra İtaliyaya gedib və orada saxlanılan azərbaycan legionunun əsgərlərinin SSRİ-yə qaytarılmamaları üçün mübarizə aparıb. Onları müxtəlif yollarla Misirə və Türkiyəyə göndərib. Bir il İtaliyada, iki il Misirdə yaşayıb. Daha sonra Qərbi Almaniyaya gedib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=21}} 1951-ci ildə Türkiyəyə ailəsinin yanında gedib. Bir neçə ay Ankarada yaşayıb. Daha sonra Almaniyadan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının baş redaktoru təklifi aldığı üçün oraya köçüb.<ref name=":1" /> 1953-cü ilin mart ayında Münhendə fəaliyyətə başlayan “Azadlıq” radiosunun “Azərbaycan” redaksiyasının ilk baş redaktoru olub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=32}}{{sfn|Əliyev|2004|p=132}} [[Azərbaycan (jurnal, 1923)|"Azərbaycan" jurnalının]] ([[Ceyhun bəy Hacıbəyli]] ilə birlikdə) [[Baş redaktor|baş redaktoru]] olub.<ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-19 |title=Düdənginski - «Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında» |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |access-date=2026-02-12}}</ref> Azərbaycan legionuna rəhbərlik edib.{{sfn|Cəfərli|2005|p=28}} == Ölümü == Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli 1954-cü ilin noyabrın 20-də [[Münxen|Münxenin]] Alpenplate-6 adlı meydanındakı mənzilində qətlə yetrilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=33}} Qatil Mikayıl İsmayılov adlı [[SSRİ|sovet]] [[Kəşfiyyat|kəşfiyatçısı]] olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-20 |title=Ölüm qasırğası – Münhendə qətlə yetirilən zabit |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241689.html |access-date=2025-03-02 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi}}</ref> Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-23 |title=Divanın altından çıxarılan cəsəd – Anasını görməyə gedən qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/241906.html|archive-date=2026-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=İsmayıllı |first=Sevda |date=2014-11-20 |title=«Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!..» - II hissə |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |access-date=2026-02-12}}</ref> 5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2020-03-25 |title=Çəkiclə öldürülən komandan, tərəddüddə qalan qatil |url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html |access-date=2026-02-12 |website=Teleqraf İnformasiya Agentliyi|archive-url=https://teleqraf.az/news/toplum/242073.html|archive-date=2026-02-12}}</ref> Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=37}}<ref name=":0" /> == Xatirəsi == Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin qətli xəbərindən sonra İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlər tərəfindən bir neçə anım mərasimi keçirilib. İlk mərasim "Azəri Qardaşlar Yardımlaşma Dərnəyi"nin binasında təşkil olunub. İştirakçılar daha sonra [[Nuruosmaniyə məscidi|Nuruosmaniyə məscidində]] Fətəlibəylinin xatirəsinə həsr olunmuş mərasim keçiriblər. Mərasimdə İstanbulda yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə yanaşı, Türkiyədən olan dostları da iştirak ediblər. Dərnəyin sədri Məhəmməd Sadıq Aran çıxış edərək Ə.Fətəlibəylinin fəaliyyəti və Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi barədə məlumat verib. Dərnəyin qərarı ilə Fətəlibəylinin Ankarada olan həyat yoldaşı Leyla xanıma başsağlığı teleqramı göndərilib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} 1954-cü il dekabrın 9-da [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin]] [[Sultan Əhməd meydanı|Sultanəhməd meydanındakı]] binasında anım mərasimi keçirilib. Tədbirdə yüzdən çox azərbaycanlı mühacirlə yanaşı, Şimali Qafqaz, Türküstan, İdil-Ural və Krım türklərinin nümayəndələri, eləcə də yerli mətbuat orqanlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=38}} Mərasimi Azərbaycan Kültürünü Tanıtma Dərnəyinin sədri, professor Əhməd Cəfəroğlu açıb. O, siyasi mühacirlərə qarşı törədilən terror aktlarının müxtəlif ölkələrdə də baş verdiyini qeyd etmiş və bu cür hadisələrin Azərbaycan istiqlal hərəkatının fəaliyyətini dayandırmadığını bildirib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} 1954-cü il dekabrın 19-da Ankarada [[Azərbaycan Kültür Dərnəyi|Azərbaycan Kültür Dərnəyinin]] binasında anım mərasimi keçirilib. Mərasimi dərnəyin ikinci sədri Həmid Ataman açıb. Öz çıxışında Həmid Ataman Sovet İttifaqının siyasi müxaliflərinə qarşı həyata keçirilən repressiyaların yeni hadisə olmadığını bildirib, buna nümunə olaraq [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə İranda sovet xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində öldürülmüş [[Kərbəlayi Vəli Mikayılov|Kərbəlayı Vəli Mikayılzadə]], Kamal Yılmaz, İsgəndər Şeyxzamanlı, Möhsün Səlimoğlu və təyyarəçi Cəlal bəyin adlarını çəkib.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}} Daha sonra isə Məhəmməd Kəngərli və [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] çıxış edib Fətəlibəylini yad ediblər.{{sfn|Yaqublu|2009|p=39}}{{sfn|Tahirli|0000|p=48}} 2022-ci ildə yazıçı [[Dilqəm Əhməd]] tərəfindən ''“Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları”'' adlı kitab nəşr olunub. Kitabda [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra Avropa düşərgələrində qaçqın vəziyyətində yaşayan azərbaycanlıların taleyi araşdırılıb, onlar haqqında məlumat verilib. Əbdürrəhman bəyin yazdığı 15 məktub ilk dəfə bu kitabda nəşr olunub.<ref>{{Cite web |date=2022-04-01 |title=Fətəlibəyli və Beriya haqqında yeni materiallar: Müəmmalı tariximizlə bağlı iki kitab |url=https://oxu.az/cemiyyet/fetelibeyli-ve-beriya-haqqinda-yeni-materiallar-muemmali-tariximizle-bagli-iki-kitab-foto |access-date=2026-07-02 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> == Ailəsi == Tarixçi alim [[Əli Əliyev (tarixçi)|Əli Əliyevin]] yazdığına görə Əbdürrəhman bəyin nəsli Səfəvilər nəslindəndir.{{sfn|Əliyev|2004|p=130}} Əbdürrəhman bəyin atası Əli bəy Fətəlibəyli Düdəngə və Zeyvə kəndlərinin bəyi olub. Çar Rusiyası dövründə Türküstanda və İrəvan quberniyasında zabit kimi xidmət edib. 1910-cu ildə rus zabitləri tərəfindən zəhərlənərək öldürülüb.<ref name=":2" />{{sfn|Yaqublu|2009|p=12}} Əbdürrəhman bəy 1937-ci ildə Leyla xanım Qazıyeva ilə ailə qurub.{{sfn|Yaqublu|2009|p=13}}<ref name=":1" /> Leyla xanım 1919-cu il dekabrın 18-də irəvanlı Yusif bəyin ailəsində anadan olub. 1938-ci ildə Leninqradda yaşadıqları dövrdə Əli adlı oğulları dünyaya gəlib.<ref name=":1" /> İkinci Dünya Müharibəsi bitdikdən sonra Leyla xanım oğlu ilə birlikdə İtaliyada hərbi düşərgədə saxlanılıb. 1948-ci ildə əvvəlcə Ankaraya mühacirət ediblər. Bir neçə il Türkiyədə yaşadıqdan sonra ABŞ-yə köçüblər.<ref name=":1" />{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} Leyla xanım 2002-ci il martın 29-da, oğlu Əli isə 1997-ci il iyunun 5-də ABŞ-də vəfat ediblər. Hər ikisi Nyu Cersidə yerləşən Corc Vaşinqton Memorial parkındakı müsəlman məzarlığında dəfn olunublar.<ref name=":1" /> Əbdürrəhman bəy Fətəlibəylinin fəaliyyətinə görə 1949-cu ildə onun bacısı Səkinə Qayıbova 2 oğlu və bir qızı ilə birlikdə Tomsk vilayətinə sürgün olunub. Onlar 7 il sürgündə yaşadıqdan sonra 1956-cı ildə bəraət alaraq sürgündən azad olunublar.{{sfn|Yaqublu|2009|p=43}} == Mənbə == * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102095548/https://www.azadliq.org/a/1852890.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycanlı qəbirlərinə başqa ölülər də basdırılır |author= |date=2009-10-16 |publisher=[[Azadlıq Radiosu|azadliq.org]] |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102114/http://matbuat.az/news/519554/azerbaycan-legionu-ve-hitler-almaniyasi---video.html |archivedate=2017-11-01 |title=Azərbaycan legionu və Hitler Almaniyası - VİDEO |author=Fəxrəndə Dəmirova |date=2016-0-15 |publisher=matbuat.az |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102102255/https://www.azadliq.org/a/24611828.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - Vətən xaini, ya müstəqilliyi uğrunda fəal mübariz? |author=Sevda İsmayıllı |date=2012-06-13 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}}}} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103343/https://www.azadliq.org/a/26693261.html |archivedate=2017-11-01 |title=Düdənginski - "Camali xaç ilə qızıl yıldız arasında" |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-18 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} * {{cite web |url=https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103121/https://www.azadliq.org/a/26701508.html |archivedate=2017-11-01 |title="Danışır Azadlıq radiostansiyası! Həmvətənlər, nəhayət!.." - II hissə |author=Sevda İsmayıllı |date=2014-11-20 |publisher=azadliq.org |accessdate=2017-11-01 |language={{ref-az}} }} == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{Cite book |last=Altaylı|first=Ənvər|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ|publisher=Hurst and Company |year=2017|location=[[London]] |page=335|language=ru|ref={{SfnRef|Altaylı|2017}} |author-link=Ənvər Altaylı}} * {{Cite book |last=Cəfərli|first=Məmməd|url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=6134&pno=1|title=Azərbaycan legion ədəbiyyatı|publisher=Qapp Poliqraf|year=2005|isbn=9952-8069-0-6 |location=[[Bakı]] |page=371|language=az |ref={{SfnRef|Cəfərli|2005}}}} * {{Cite book |last=Əhməd|first=Dilqəm|url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:808375&fromLocationLink=false&theme=e-kataloq|title=Sənin Abo. Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginskinin məktubları|publisher=Çapar Yayımları|year=2022|isbn=9781230894133|location=[[Bakı]] |page=404|language=az |ref={{SfnRef|Əhməd|2022}} |author-link=Dilqəm Əhməd}} * {{Cite book |last=Əli|first=Əliyev|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9KDETaQI|title=Əlincə yaddaşı|publisher=Elm və Həyat nəşriyyatı|year=2004|location=[[Bakı]] |page=316|language=az |ref={{SfnRef|Əliyev|2004}} |author-link=Əli Əliyev (tarixçi)}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/g60JmlUa|title=Azərbaycan legionerləri|publisher=Çıraq nəşriyyatı|year=2005|location=[[Bakı]] |page=336|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2005}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} * {{Cite book |last=Yaqublu|first=Nəsiman|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/RqahGLno|title=Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski|publisher=Abşeron nəşr |year=2009|isbn= 978-9952-8020-8-5 |location=[[Bakı]] |page=262|language=az |ref={{SfnRef|Yaqublu|2009}} |author-link=Nəsiman Yaqublu}} Свои среди чужих, чужие среди своих Абуталыбов https://aak.gov.az/upload/dissertasion/tar/tar_d_ynq_16_11_13.pdf == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Vikilər | commons = Category:Abdurahman Fatalibeyli | s = Müəllif:Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli }} * [https://www.youtube.com/watch?v=plsWc2Ih0fI Düdəngədən Münhenə (sənədli film, 2017) / ARB Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=aQOOqg3RaBk Əbdürrəhman Fətəlibəyli Düdənginski - Sənədli film / Xəzər Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=PDjNYBjJoh8 Dahilərin Divanı. Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Düdənginski / ANS Tv] * [https://www.youtube.com/watch?v=wzgwumn3H-w Münhendə qətl: KQB Fətəli bəyi əslində necə öldürtdü? / Azadlıq radiosu] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q7gs-PY_sz0 Tarixin özü - Əbdürrəhman bəy Düdənginski - kim, niyə öldürdü?! / Xural Tv] [[Kateqoriya:Səfiyevlər]] [[Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri]] [[Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Sui-qəsd qurbanları]] sqirfsk4jre66gzi32ie4peb3j9kem5 0 280630 8985554 8008519 2026-07-02T01:00:10Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985554 wikitext text/x-wiki {{Zülal | ad = β laktamazlar | təsvir = Beta-lactamase Citrobacter 3BFC.png | təsvir (ölçü) = 200px | təsvir (izah) = | simvol = β-lactamase domain | simvollar = | hgnc = | атх (prefiks) = | атх (suffiks) = | атх (əlavə) = | cas = 9073-60-3 | cas (əlavə) = | drugbank = | entrezgene = | omim = | pdb = {{PDB2|1axb}}, {{PDB2|1blp}}, {{PDB2|1bsg}}, {{PDB2|1bue}}, {{PDB2|1e25}}, {{PDB2|1ghi}}, {{PDB2|1i2s}}, {{PDB2|1n9b}}, {{PDB2|1ong}}, {{PDB2|2cc1}}, {{PDB2|2gdn}}, {{PDB2|3dwz}} | pdb (əlavə) = | refseq = | uniprot = | ferment = | nahiyə (xromosom) = | nahiyə (çiyin) = | nahiyə (zolaq) = | nahiyə (əlavə) = }} '''Beta laktamazlar''' (β-laktamazlar) — bakterial fermentlər qrupu olub, beta laktamlı antibiotiklərin təsirini azaltmağa və sıfıra endirməyə qabil substant. Bu fermentlər sözügedən antibiotiklərə qarşı müqavimətli, dözümlü bakteriyaların əmələ gəlməsinə səbəb olurlar. [[Fayl:Beta-lactam antibiotics example 1.svg|thumb|penisillin və sefalosporinin beta laktam həlqəsi (qırımızı rənglə göstərilmişdir)]] == Katalizasiya reaksiyası == β-Laktamasların təsirindən hidrolitik laktam həlqəsinin açııaraq pozulması nəticəsində aralıq məhsulun, sonra isə öz-özünə dekarboksilləşmə nəticəsində son məhsulun alınması reaksiyası: [[Fayl:Lactamase Application V.1.svg|500px|left|thumb]] <div style="clear:left;"></div> Həlqə pozğunluğu aralıq məhsulu öz-özünə dekarboksilləşir. Bu zaman aralıq məhsulun orqanizmin zülaları ilə geridönməyən birləşmələr əmələ gətirərsə, bu allergik reaksiyaya səbəb ola bilər. Adətən bu cür tam potensiallı antigenlərə qarşı orqanizmin antitellər vasitəsilə dəf etmə mexanizmi işə düşmüş olur. Nəticə etibarilə sensiblizasiya reaksiyasının: dəri qıcıqlanmasından -övrədən tutmuş [[anafilaktik şok]]adək inkişafı mümkündür<ref>Bernd Schäfer: Naturstoffe in der chemischen Industrie, SpektrumAkademischer Verlag, 2007, S. 196−197, ISBN 978-3-8274-1614-8.</ref>. == ESPL == ESPL ({{Dil-en|Extended– spectrum Beta- Laktamase }} geniş spektrli beta laktamazlar) β laktam tərkibli antibiotiklərin geniş spektrini bölmək qabiliyyəti deməkdir. [[Enterobakteriyalar]] ailəsindən olan [[bakteriyalar]] beta laktamazlar adlanan enzim yaratma qabiliyyətinə malikdirlər ki, bu da antibiotik təsirini qüvvədən salmış olur. ESBL mikrob olmayıb, müxtəlif enterobakteriyaların birlikdə qazanmış olduğu özünə məxsusluq ya xasiyyətdir. [[Enterobakteriyalar]] qram neqativ bakteriyalar ailəsinə aiddirlər. Əsasən bağırsaq florasına aid bu bakteriyalara təbiətdə də rast gəlinir. Onlar zəif oksigenli və tam oksigensiz mühitdə yaşaya bilirlər. Bir çoxları bağırsaq florasında saprofit həyat sürür, digərləri isə xəstəlik törətmə qabiliyyətlidirlər. Bunlar "xəstəxana bakteriyaları" da adlandırılır. === Bakteriya növləri === * {{Dil-la|Escherichina coli}} — çox rastgəlinən rezistentlik * {{Dil-la|Klebsiella pneumoniae}} — häufig resistent tez-tez rastgəlinən rezistentlik * {{Dil-la|Klebsiella oxytoca}} — çox nadir rezistentlik * {{Dil-la|Salmonella spp.}} — çox nadir rezistentlik * {{Dil-la|Proteus mirabilis}} — nadir rezistentlik * {{Dil-la|Proteus penneri}} — nadir rezistentlik * {{Dil-la|Enterobacter spp.}} — çox vaxt təbii betalaktam antibiotik rezistentliyi === Beta laktamazların sintezi<ref>{{Cite web |url=http://old.consilium-medicum.com/media/infektion/02_06/164.shtml |title=Бета-лактамазы расширенного спектра: клиническое значение и методы детекции {{ref-ru}} |access-date=2012-07-12 |archive-date=2012-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121118102431/http://old.consilium-medicum.com/media/infektion/02_06/164.shtml |url-status= }}</ref> === [[Hüceyrə]] divarının sintezinin son mərhələsi olan peptidoqlikanın yaranmasında mühüm rol oynayan bakteriyaların funksional aktiv fermentləri -transpeptidazalar penisillinlə birləşməsindən "penisillin zülal birləşməsi" (PZB) əmələ gəlmiş olur. Beta laktamazlar və PZB müəyyən qədər homolojidirlər. Bu da onların genetik qohum olmasını və ya eyni mənşəyə malik olmalarını fərz etməyə imkan verir. Güman edilir ki beta laktamazlar PZB-lərdən beta laktam antibiotiklərin sellektiv təsirlərindən təkmilləşmişlər. Məlum bütün beta laktamazları 4 molekulyar qrupa bölürlər. Fermentlərin B sinfinə kofermentinin tərkibinə Zn atomu daxil olan metalloenzimlər aiddirlər. A, C və D sinifləri "kükürd" tipli (fermentin aktiv mərkəzində ammin turşusunun olmasından belə adlandırılır) fermentlərə aiddirlər. === Təsiri === ESPL xassəli bakteriyalar bağırsaq florasında bir o qədər də təhlükəli deyildir, lakin bu bakteriyalar orqanizmin digər bir nahiyyəsində infeksiya mənbəyinə çevrilərsə, o cümlədən qanda aşkarlanarsa çox təhlükəli ola bilirlər. Bağırsaq, Sidik yolları, yara infeksiyaları (xüsusən cərrahi yaralar), pnevmoniyalara ESPL xassəli bakteriyalar səbəb olduqda və ya sonralar qoşulduqda sepsisə qədər fəsadlaşa bilirlər. === Yoluxma === ESPL xassəli bakteriyalarla yoluxma adətən kontakt üsulu ilə olur (əsasən fekal yolla) və epidemik hal ala bilir. Heyvanlardan insana yoluxma halları öyrənilməsə də bu mümkün ola bilir. === Risklər === Zəif immun sistem, xəstəyə qulluğun higiyenik baxımdan düzgün aparılmaması, sarğı yaraları, böyrək çatmazlığı, dializ xəstələri, uzun müddətli daxilə qoyulmuş [[kateter]]lər: [[Arterial kateter]], [[Venadaxili kateter]], [[Mərkəzi venoz kateter]], [[Svan-Hanz kateteri]], [[Sidik kateteri]] risk faktorlarındandırlar. === Təyini === Beta laktamazlar fotometrik üsulla təyin edilirlər. Bu məqsədlə sefalosporinlərin kimyəvi qrupuna aid nitrosefin<ref>[http://www.wikigenes.org/e/chem/e/5288990.html "Nitrocefin" bei wikigenes.org] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130312120138/http://www.wikigenes.org/e/chem/e/5288990.html |date=2013-03-12 }} {{en}}</ref> maddəsindən istifadə olunur. Bu zaman nitrosefin beta laktamazlar təsirindən parçalandığından sarı rəngdən qırmızı rəngə keçmiş olur. === Tədbirlər === Beta laktamazlara qarşı mübarizə üçün xüsusi inhibitorların antibiotiklərlə müştərək istifadəsi labüddür. Bu məqsədlə klavulan turşusundan ({{Dil-la|clavulanic acid}}), sulbaktamdan ([[:en:sulbactam]]), tazobactamdan ([[:en:tazobactam]]) istifadə olunur. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Mənbə == * [http://www.symptome.ch/wiki/ESBL ESBL = Extended– spectrum Beta- Laktamase {{de}}] == Xarici keçidlər == * [http://www.nugi-zentrum.de/Experimente/Biochemie/beta_Lactamase/ Weitere Informationen] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130718130646/http://www.nugi-zentrum.de/Experimente/Biochemie/beta_Lactamase |date=2013-07-18 }} * Robert Koch Institut :[http://www.rki.de/cln_160/nn_205760/DE/Home/NDM-1.html?__nnn=true ''Zum Auftreten von multiresistenten Erregern mit der Carbapenemase NDM-1 ("Neu-Delhi Metallo-Beta-Laktamase")''] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100922172424/http://www.rki.de/cln_160/nn_205760/DE/Home/NDM-1.html?__nnn=true |date=2010-09-22 }} (Stand: 12. August 2010) [[Kateqoriya:Biokimya]] [[Kateqoriya:Fermentlər]] [[Kateqoriya:Zülallar]] feloyw3k7wg7ek51fy3oy3bj9fpz25s 0 282892 8985589 8192048 2026-07-02T05:26:56Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985589 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi |ad =Qarabağ |şəkli = |xəritə = |xəritə miqyas = |xəritə məlumat = |xəritə1 = |xəritə1 miqyas = |xəritə1 məlumat = |xəritə2 = |xəritə2 miqyas = |xəritə2 məlumat = |ərazi = |əhali = |əhali_il = |əhali sıxlığı = |yüksəklik = |ölkə xəritəsi = İran |xəritə nişanı mövqeyi = bottom |ölkə xəritəsi ölçüsü = 260 |ölkə xəritəsi məlumat = |xəritədəki adı = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lat_hem =N |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |lon_hem = E |poçt kodu = |ölkə = İran |bölgə = [[Qəzvin]] |rayon = Takistan şəhristanı |şəhər = |qəsəbə = |kənd nümayəndəsi = <!-- Şəhər (rayon) İcra Hakimiyyəti başçısının kənd inzibati-ərazi nümayəndəsi--> |bələdiyyə başçısı = |rəsmi_saytı = }} '''Qarabağ'''- [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın Mərkəzi bəxşinin Nərcə qəsəbəsində yerləşən kənd.2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu kənd 372 nəfər və 103 ailədən ibarət idi.<ref>{{Cite web |title=İranın milli statistika portalı |url=http://www.sci.org.ir/content/userfiles/_census85/census85/natayej/abadifil/04.xls |access-date=2012-05-09 |archive-date=2007-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071008005449/http://www.sci.org.ir/content/userfiles/_census85/census85/natayej/abadifil/04.xls |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Qəzvin ostanının kəndləri]] [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] 1prv8n19xc2h682mzutgxondl4630mu 0 282952 8985358 7537672 2026-07-01T17:12:48Z ~2026-37629-50 349228 /* */ 8985358 wikitext text/x-wiki {{Şəxs}} '''İmanlı Məhəmməd Nağı oğlu''' — hüquq elmləri doktoru, professor. Bu imanlı nəsli çox peyserdi == Həyatı == Məhəmməd İmanlı 30 iyun 1962-ci ildə Ermənistanın Amasiya rayonunda anadan olmuşdur. 1969–1979-cu illərdə Amasiya rayonunun Güllücə kənd orta məktəbində oxumuşdur. 1983–1987-ci illərdə Politexnik Universitetində təhsil almışdır. 1988-ci ildə S. M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (BDU) Hüquq fakültəsinin əyani şöbəsinə daxil olmuşdur. 1993–1997-ci illərdə Bakı Dövlət Universiteti hüquq fakültəsinin "Cinayət hüququ və kriminalogiya" kafedrasında müəllim, qiyabi aspirant, 1998-ci ildə baş müəllim, dosent olmuşdur. 2004-cü ildə universitetin hüquq fakültəsinin dekanının 1-ci müavini təyin edilmişdir. 2006-cı ildə hüquq elmləri doktoru və professor adı almışdır. 2006–2009-cu illərdə BDU-nun Müdafiə Şurası yanında seminarın sədri (12.00.09 indeksi üzrə), 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasında hüquq ixtisası üzrə ekspert olmuşdur. 100-dən çox məqalənin, 10 kitabın, 6 monoqrafiyanın müəllifidir. Ailəlidir 3 övladı var. == Siyasi fəaliyyəti == Bir müddət [[Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası]] üzvü olmuşdur. Daha sonra isə [[Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası]] üzvü olsa da daha sonra siyasətdən uzaqlaşmışdır.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://modern.az/articles/65191/1/ |access-date=2021-10-22 |archive-date=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022183351/https://modern.az/articles/65191/1/ |url-status=live }}</ref> == Tədris-metodik işləri == * Cinayət hüququ. (Xüsusi hissə). Dərslik. Digesta nəşriyyatı, Bakı 2001. * Hüquq fakültəsi qiyabi şöbəsi tələbələri üçün Metodik göstərişlər. BDU, Bakı 2003. * Cinayət hüququ.(Xösusi hissə) Məsələlər toplusu ilə birgə. Dərslik. Digesta nəşriyyatı. Bakı 2004. * Cinayət hüququ.(Xüsusi hissə üzrə). Proqram. Bakı, BDU, 2001. * Cinayət hüququ. Dərs vəsaiti. AR DİN Polis Akademiyası. Bakı 2007. * Mülkiyyət əleyhinə edilən cinayətlər. Dərslik. Bakı, "Əbilov, Zeynalov və oğulları" 2007. * Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyə təhdiddir: problemə tarixi baxış və bəzi beynəlxalq cinayət hüququ məsələləri. Kitab. Bakı. 'Apostrof.' 2009. * Cinayət hüququ (Xüsusi hissə) Təcrübi materiallar toplusu ilə birgə dərslik. Bakı 'Zərdabi' Nəşriyyatı.2009. == Xarici keçidlər == * [http://law.bsu.edu.az/az/content/mhmmd_na_olu_manl__412 Məhəmməd Nağı oğlu İmanlı] * [http://www.nota.az/index.php?action=static_detail&static_id=6257 Bakı Dövlət Universitetinin professoru Məhəmməd İmanlı saxlanılıb.] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120529084520/http://nota.az/index.php?action=static_detail&static_id=6257 |date=2012-05-29 }} [[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]] [[Kateqoriya:Ağbabada doğulanlar]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının üzvləri]] [[Kateqoriya:Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyasının üzvləri]] ocqsyohgqyy2gwzvwrmiho9holk7lut 8985361 8985358 2026-07-01T17:19:18Z Zederka 349229 /* */ 8985361 wikitext text/x-wiki {{Şəxs}} '''İmanlı Məhəmməd Nağı oğlu''' — hüquq elmləri doktoru, professor. Mütəfəkkir == Həyatı == Məhəmməd İmanlı 30 iyun 1962-ci ildə Ermənistanın Amasiya rayonunda anadan olmuşdur. 1969–1979-cu illərdə Amasiya rayonunun Güllücə kənd orta məktəbində oxumuşdur. 1983–1987-ci illərdə Politexnik Universitetində təhsil almışdır. 1988-ci ildə S. M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (BDU) Hüquq fakültəsinin əyani şöbəsinə daxil olmuşdur. 1993–1997-ci illərdə Bakı Dövlət Universiteti hüquq fakültəsinin "Cinayət hüququ və kriminalogiya" kafedrasında müəllim, qiyabi aspirant, 1998-ci ildə baş müəllim, dosent olmuşdur. 2004-cü ildə universitetin hüquq fakültəsinin dekanının 1-ci müavini təyin edilmişdir. 2006-cı ildə hüquq elmləri doktoru və professor adı almışdır. 2006–2009-cu illərdə BDU-nun Müdafiə Şurası yanında seminarın sədri (12.00.09 indeksi üzrə), 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasında hüquq ixtisası üzrə ekspert olmuşdur. 100-dən çox məqalənin, 10 kitabın, 6 monoqrafiyanın müəllifidir. Ailəlidir 3 övladı var. == Siyasi fəaliyyəti == Bir müddət [[Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası]] üzvü olmuşdur. Daha sonra isə [[Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası]] üzvü olsa da daha sonra siyasətdən uzaqlaşmışdır.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://modern.az/articles/65191/1/ |access-date=2021-10-22 |archive-date=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022183351/https://modern.az/articles/65191/1/ |url-status=live }}</ref> == Tədris-metodik işləri == * Cinayət hüququ. (Xüsusi hissə). Dərslik. Digesta nəşriyyatı, Bakı 2001. * Hüquq fakültəsi qiyabi şöbəsi tələbələri üçün Metodik göstərişlər. BDU, Bakı 2003. * Cinayət hüququ.(Xösusi hissə) Məsələlər toplusu ilə birgə. Dərslik. Digesta nəşriyyatı. Bakı 2004. * Cinayət hüququ.(Xüsusi hissə üzrə). Proqram. Bakı, BDU, 2001. * Cinayət hüququ. Dərs vəsaiti. AR DİN Polis Akademiyası. Bakı 2007. * Mülkiyyət əleyhinə edilən cinayətlər. Dərslik. Bakı, "Əbilov, Zeynalov və oğulları" 2007. * Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyə təhdiddir: problemə tarixi baxış və bəzi beynəlxalq cinayət hüququ məsələləri. Kitab. Bakı. 'Apostrof.' 2009. * Cinayət hüququ (Xüsusi hissə) Təcrübi materiallar toplusu ilə birgə dərslik. Bakı 'Zərdabi' Nəşriyyatı.2009. == Xarici keçidlər == * [http://law.bsu.edu.az/az/content/mhmmd_na_olu_manl__412 Məhəmməd Nağı oğlu İmanlı] * [http://www.nota.az/index.php?action=static_detail&static_id=6257 Bakı Dövlət Universitetinin professoru Məhəmməd İmanlı saxlanılıb.] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120529084520/http://nota.az/index.php?action=static_detail&static_id=6257 |date=2012-05-29 }} [[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]] [[Kateqoriya:Ağbabada doğulanlar]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının üzvləri]] [[Kateqoriya:Ədalət, Hüquq, Demokratiya Partiyasının üzvləri]] cgftn5f5h2i94wn9tr09pqxspsf1ouc 0 288013 8985581 8192422 2026-07-02T05:26:46Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985581 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Əsfərvərin''' - [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]<nowiki/>nın [[Takistan şəhristanı]]<nowiki/>nın Əsfərvərin bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 12,104 nəfər və 2,670 ailədən ibarət idi.<ref>{{Cite web |title="Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)" |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/13.xls |access-date=2012-07-01 |archive-date=2011-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111114233307/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/13.xls |url-status=dead }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Takistan şəhristanı}} {{Qəzvin ostanı}} [[Kateqoriya:Qəzvin ostanının şəhərləri]] [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] l4w1l614wdzretak2nfkyh3m2cdv987 0 288019 8985586 8192424 2026-07-02T05:26:51Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985586 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Nərcə''' - [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]<nowiki/>nın [[Takistan şəhristanı]]<nowiki/>nın Mərkəzi bəxşində şəhər. 2016-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 5,604 nəfər və 1,661 ailədən ibarət idi.<ref name="Əhalisi">{{Cite web |title=Əhalisi |url=http://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-02-14 |archive-date=2022-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220709195016/https://amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> Əhalisi bütünlükdə [[azərbaycanlılar |Azərbaycan türkləri]]<nowiki/>ndən ibarətdir və [[azərbaycan türkcəsi]]<nowiki/>ndə danışırlar, dinləri isə [[şiə]] [[müsəlman]]<nowiki/>dırlar.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.chargoshe.ir/iran/city/367 |access-date=2019-09-10 |archive-date=2019-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191123094957/http://www.chargoshe.ir/iran/city/367 |url-status=live }}</ref> ==Görməli yerlər== ===Nərgə təpəsi=== Bu təpə [[Takistan]] bölgəsində yerləşən ən böyük tarixi təpə olaraq,uzunluğu 220 metr, eni isə 180 metrdir. ===İmamzadə Zərlan türbəsi=== Nərcənin içində yertutan müqəddəs bir yer.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.chargoshe.ir/iran/city/367 |access-date=2019-09-10 |archive-date=2019-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191123094957/http://www.chargoshe.ir/iran/city/367 |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Takistan şəhristanı}} {{Qəzvin ostanı}} [[Kateqoriya:Qəzvin ostanının şəhərləri]] [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] c4icp5snu44t0wnv8qyrl12129l6a6e 0 288028 8985604 8192429 2026-07-02T05:27:14Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985604 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Ziyaabad''' (''digər adı '''Sumqan''''') — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın Ziyaabad bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi.[[Qəzvin]]dən 60 kilometr cənub-qərbdə yerləşir. == Əhalisi == 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 8,385 nəfər və 2,411 ailədən ibarət idi.<ref>{{Cite web |title="Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)" |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/13.xls |access-date=2012-07-01 |archive-date=2011-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111114233307/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/13.xls |url-status=dead }}</ref> Əhalisi bütünlükdə [[azərbaycan türkləri]]ndən ibarətdir və [[azərbaycan türkcəsi]]ndə danışırlar.<ref name="Ziyaabad">Ziyabad:[http://www.chargoshe.ir/iran/city/365] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191106174519/http://www.chargoshe.ir/iran/city/365 |date=2019-11-06 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Jazebeha |url=https://jazebeha.com/1398/03/%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D8%A1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF/ |access-date=2021-04-24 |archive-date=2021-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613003030/https://jazebeha.com/1398/03/%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D8%A1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Delgarm |url=https://www.delgarm.com/tourism/177903-%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D8%A1-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%20 |access-date=2021-04-24 |archive-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302060736/https://www.delgarm.com/tourism/177903-%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D8%A1-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%20 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Chargoshe |url=https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/365 |access-date=2021-04-24 |archive-date=2021-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140436/https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/365 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=JahanIran |url=http://jahaniran.ir/2016/12/21/%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D8%A1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF/ |access-date=2021-04-24 |archive-date=2021-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203033149/http://jahaniran.ir/2016/12/21/%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D8%A1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF/ |url-status=live }}</ref> == Görməli yerlər == * İmamzadə Vəli türbəsi * İmamzadə Kamal türbəsi * Ziyaabadın əski hamamı * İslamdan öncəyə aid olan qızqalası <ref name=" Ziyaabadın görməli yerləri">Ziyaabadın görməli yerləri:[http://zianews1394.blogfa.com/ Görməli yerlər] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191106174220/http://zianews1394.blogfa.com/ |date=2019-11-06 }}</ref> == Məhsullar == Buranın əsas məhsullarından [[qoz]],[[üzüm]],[[yemiş]] və ağartı məhsullarını örnək göstərmək olar. Ziyaabadın [[qoz]]u son neçə ildə yaxşı keyfiyyətli olmasından asılı olaraq, ölkə üzrə çox ad qaza bilibdir.<ref name="Ziyabadın məhsulları">Ziyaabadın məhsulları:[http://zianews1394.blogfa.com/ məhsullar] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191106174220/http://zianews1394.blogfa.com/ |date=2019-11-06 }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Takistan şəhristanı}} {{Qəzvin ostanı}} [[Kateqoriya:Qəzvin ostanının şəhərləri]] [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] disy651x0y5o57qq937g9dr1d3dg73r 0 288059 8985598 8981643 2026-07-02T05:27:07Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985598 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Takistan''' - [[İran]]<nowiki/>ın [[Qəzvin ostanı]]<nowiki/>nın şəhərlərindən biri və [[Takistan şəhristanı]]<nowiki/>nın inzibati mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 73,625 nəfər və 18,685 ailədən ibarət idi.<ref>{{Cite web |title="Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)" |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/13.xls |access-date=2012-07-02 |archive-date=2011-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111114233307/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/13.xls |url-status=dead }}</ref> Bu şəhərin əhalisi [[azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]]<nowiki/>ndən və [[İran tatları|tatlar]]<nowiki/>dan ibarətdir, [[Azərbaycan dili|azərbaycan]] və [[Tati dili|tati]] dillərində danışırlar. Məzhəb baxımından əhalisi [[şiə]]dirlər. Şəhərin hazırkı [[Fars dili|farsca]] adı olan '''Takistan''' [[Fars dili|farsca]] "''üzümlük, üzüm bağı, meynəlik, tənəklik''" mənalarını daşıyan "'''''takistan'''''" sözündəndir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Takistan şəhristanı}} {{Qəzvin ostanı}} [[Kateqoriya:Qəzvin ostanının şəhərləri]] [[Kateqoriya:Takistan şəhristanı]] [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] q3ioj7st3dexxqmnjzsch1c5l965a6u 8985605 8985598 2026-07-02T05:30:30Z Araz Yaquboglu 17991 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985605 wikitext text/x-wiki {{səhv salma|Tacikistan}} {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Takistan''' — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın şəhərlərindən biri və [[Takistan şəhristanı]]nın inzibati mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 73,625 nəfər və 18,685 ailədən ibarət idi.<ref>{{Cite web |title="Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)" |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/13.xls |access-date=2012-07-02 |archive-date=2011-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111114233307/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/13.xls |url-status=dead }}</ref> Bu şəhərin əhalisi [[azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]]ndən və [[İran tatları|tatlar]]dan ibarətdir, [[Azərbaycan dili|azərbaycan]] və [[Tati dili|tati]] dillərində danışırlar. Məzhəb baxımından əhalisi [[şiə]]dirlər. Şəhərin hazırkı [[Fars dili|farsca]] adı olan '''Takistan''' [[Fars dili|farsca]] "''üzümlük, üzüm bağı, meynəlik, tənəklik''" mənalarını daşıyan "'''''takistan'''''" sözündəndir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Takistan şəhristanı}} {{Qəzvin ostanı}} [[Kateqoriya:Qəzvin ostanının şəhərləri]] [[Kateqoriya:Takistan şəhristanı]] [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] 0pc8y9e4e7wkshzo825n47owl7ynxtg 0 288061 8985601 8192437 2026-07-02T05:27:10Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985601 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi |şəkli= |milli tərkibi=[[azərbaycanlılar]]<ref name="خرمدشت">{{Cite web |title=Cahan İran |url=http://jahaniran.ir/2016/12/21/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ |access-date=2020-07-15 |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331223828/http://jahaniran.ir/2016/12/21/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ |url-status=live }}</ref> }} '''Xürrəmdəşt''' - [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]<nowiki/>nın [[Qəzvin şəhristanı]]<nowiki/>nın Mərkəzi bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 6,192 nəfər və 1,590 ailədən ibarət idi.<ref>{{Cite web |title="Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)" |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/13.xls |access-date=2012-07-02 |archive-date=2011-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111114233307/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/13.xls |url-status=dead }}</ref> Əhalisi bütünlükdə [[azərbaycan türkləri]]ndən ibarətdir və [[azərbaycan türkcəsi]]ndə danışırlar.<ref name="Dil">{{Cite web |title=Cahan İran |url=http://jahaniran.ir/2016/12/21/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ |access-date=2020-07-15 |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331223828/http://jahaniran.ir/2016/12/21/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ |url-status=live }}</ref> <ref name="Xürrəmdəşt">{{Cite web |title=Si İran |url=https://seeiran.ir/%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ |access-date=2020-09-06 |archive-date=2021-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616151131/https://seeiran.ir/%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Takistan şəhristanı}} {{Qəzvin ostanı}} [[Kateqoriya:Qəzvin ostanının şəhərləri]] [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] 32y55wyk4250pvw90cmrjer1r0vj3nu 0 295758 8985491 8448334 2026-07-01T21:38:58Z Bozqurd77 316685 Səhifənin adının dəyişdirilməsi təklif edilir. Ətraflı: [[Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Bahçelievler Hürriyet FK → Sancaqtəpə FK]] 8985491 wikitext text/x-wiki {{Addəyişmə təklifi|:Sancaqtəpə FK|Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Bahçelievler Hürriyet FK → Sancaqtəpə FK}} {{futbol klubu | başlıq = {{bayraq|Türkiyə}} Bahçelievler Hürriyet FK | emblemi = | klubun tam adı = Bahçelievler Hürriyet Futbol Kulübü | rəngləri = {{Rəng qutusu|#FF0000}}{{Rəng qutusu|#FFFFFF}} Qırmızı-Ağ | ləqəbi = | yaranma tarixi = 1990 | stadionu = | tutumu = | prezidenti = {{bayraq|Türkiyə}} [[Gökhan Baylan]] | baş məşqçisi = {{bayraq|Türkiyə}} [[Akın Al]] | liqa = [[İstanbul Super Həvəskar Liqası]] | mövsüm = 2022—2023 | sıra = R.H.L./13. ('''Düşdü''') | sayt = | pattern_la1= | pattern_b1= | pattern_ra1= | leftarm1=ff0000 | body1=ff0000 | rightarm1=ff0000 | shorts1=ff0000 | socks1=ffffff | pattern_la2= | pattern_b2=_whitestripes | pattern_ra2= | leftarm2=ff0000 | body2=ff0000 | rightarm2=ff0000 | shorts2=ff0000 | socks2=ff0000 }} '''Bahçelievler Hürriyet FK''' — [[Türkiyə]]nin [[Bahçelievler, İstanbul|Bahçelievler]] şəhərində yerləşən [[Futbol|futbol klubu]]. == Tarix == Klub 1990-cı ildə "Samandıraspor" adı ilə yaradılıb və 2008-ci ildə adını "Sancaktepe Gençlikspor" olaraq dəyişdirdikdən sonra növbəti mövsüm [[Türkiyə 3-cü Liqası]]na yüksəlib. 2016–17 mövsümündə klub eyni ad altında [[Türkiyə 2-ci Liqası]]na yüksəlmişdir. 2019–20 mövsümünün əvvəlində bələdiyyəni tərk edərək [[Səhmdar cəmiyyəti|səhmdar cəmiyyət]] quruluşuna keçdiyi üçün komanda adını Sancaktepe FK olaraq dəyişib.<ref>{{Cite web|url=https://sancaktepefk.com.tr/tarihce/|title=Sancaktepe FK – Tarihçe – Sancaktepe Futbol Kulübü|access-date=2023-01-20|archive-date=2021-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210619102438/https://sancaktepefk.com.tr/tarihce/|url-status=}}</ref> == Liqa mübarizələri == * '''[[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]] 4 Mövsüm''' 2017–2021 * '''[[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]] 8 Mövsüm''' 2010–2017, 2021–2022 * '''[[Regional Həvəskarlar Liqası]] 1 Mövsüm''' 2022–2023 * '''[[Türkiyədə həvəskar futbol liqalarının siyahısı|Həvəskar Liqası]] 21 Mövsüm''' 1990–2010, 2023 — == Uğurları == * [[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]] ** '''Çempion (1)''': 2016–2017 == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Futbol-qaralama}} [[Kateqoriya:Türkiyə futbol klubları]] 2mnn8xekh6ag6922ua47upwebhy5ppi 8985499 8985491 2026-07-01T21:44:35Z Bozqurd77 316685 Adlandırma 8985499 wikitext text/x-wiki {{Addəyişmə təklifi|:Sancaqtəpə FK|Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Bahçelievler Hürriyet FK → Sancaqtəpə FK}} {{futbol klubu | adı = Sancaqtəpə FK | başlıq = {{bayraq|Türkiyə}} Bahçelievler Hürriyet FK | emblemi = | orijinal adı = Sancaktepe Futbol Kulübü Anonim Şirketi | rəngləri = {{Rəng qutusu|#FF0000}}{{Rəng qutusu|#FFFFFF}} Qırmızı-Ağ | ləqəbi = | yaranma tarixi = 1990 | stadionu = | tutumu = | prezidenti = {{bayraq|Türkiyə}} [[Gökhan Baylan]] | baş məşqçisi = {{bayraq|Türkiyə}} [[Akın Al]] | liqa = [[İstanbul Super Həvəskar Liqası]] | mövsüm = 2022—2023 | sıra = R.H.L./13. ('''Düşdü''') | sayt = | pattern_la1= | pattern_b1= | pattern_ra1= | leftarm1=ff0000 | body1=ff0000 | rightarm1=ff0000 | shorts1=ff0000 | socks1=ffffff | pattern_la2= | pattern_b2=_whitestripes | pattern_ra2= | leftarm2=ff0000 | body2=ff0000 | rightarm2=ff0000 | shorts2=ff0000 | socks2=ff0000 }} '''Sancaqtəpə FK''' — [[Türkiyə]]nin İstanbul şəhərinin [[Sancaqtəpə]] ilçəsində yerləşən futbol klubu. == Tarix == Klub 1990-cı ildə "Samandıraspor" adı ilə yaradılıb və 2008-ci ildə adını "Sancaktepe Gençlikspor" olaraq dəyişdirdikdən sonra növbəti mövsüm [[Türkiyə 3-cü Liqası]]na yüksəlib. 2016–17 mövsümündə klub eyni ad altında [[Türkiyə 2-ci Liqası]]na yüksəlmişdir. 2019–20 mövsümünün əvvəlində bələdiyyəni tərk edərək [[Səhmdar cəmiyyəti|səhmdar cəmiyyət]] quruluşuna keçdiyi üçün komanda adını "Sancaktepe FK" olaraq dəyişib.<ref>{{Cite web|url=https://sancaktepefk.com.tr/tarihce/|title=Sancaktepe FK – Tarihçe – Sancaktepe Futbol Kulübü|access-date=2023-01-20|archive-date=2021-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210619102438/https://sancaktepefk.com.tr/tarihce/|url-status=}}</ref> == Liqa mübarizələri == * '''[[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]] 4 Mövsüm''' 2017–2021 * '''[[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]] 8 Mövsüm''' 2010–2017, 2021–2022 * '''[[Regional Həvəskarlar Liqası]] 1 Mövsüm''' 2022–2023 * '''[[Türkiyədə həvəskar futbol liqalarının siyahısı|Həvəskar Liqası]] 21 Mövsüm''' 1990–2010, 2023 — == Uğurları == * [[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]] ** '''Çempion (1)''': 2016–2017 == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Futbol klubu-qaralama}} [[Kateqoriya:Türkiyə futbol klubları]] bjbfhmeuc4qe44s0f5wyyozzcbpvqdr 8985500 8985499 2026-07-01T21:52:41Z Bozqurd77 316685 /* */ 8985500 wikitext text/x-wiki {{Addəyişmə təklifi|:Sancaqtəpə FK|Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Bahçelievler Hürriyet FK → Sancaqtəpə FK}} {{futbol klubu | adı = Sancaqtəpə FK | başlıq = {{bayraq|Türkiyə}} Bahçelievler Hürriyet FK | emblemi = | orijinal adı = Sancaktepe Futbol Kulübü Anonim Şirketi | rəngləri = {{Rəng qutusu|#FF0000}}{{Rəng qutusu|#FFFFFF}} Qırmızı-Ağ | ləqəbi = | yaranma tarixi = 1990 | stadionu = | tutumu = | prezidenti = {{bayraq|Türkiyə}} [[Gökhan Baylan]] | baş məşqçisi = {{bayraq|Türkiyə}} [[Akın Al]] | liqa = [[İstanbul Super Həvəskar Liqası]] | mövsüm = 2022—2023 | sıra = R.H.L./13. ('''Düşdü''') | sayt = | pattern_la1= | pattern_b1= | pattern_ra1= | leftarm1=ff0000 | body1=ff0000 | rightarm1=ff0000 | shorts1=ff0000 | socks1=ffffff | pattern_la2= | pattern_b2=_whitestripes | pattern_ra2= | leftarm2=ff0000 | body2=ff0000 | rightarm2=ff0000 | shorts2=ff0000 | socks2=ff0000 }} '''Sancaqtəpə FK''' — [[Türkiyə]]nin İstanbul şəhərinin [[Sancaqtəpə]] ilçəsində yerləşən futbol klubu. == Tarix == Klub 1990-cı ildə "Samandıraspor" adı ilə yaradılıb və 2008-ci ildə adını "Sancaktəpə Gənclikspor" olaraq dəyişdirdikdən sonra növbəti mövsüm [[Türkiyə 3-cü Liqası]]na yüksəlib. 2016–17 mövsümündə klub eyni ad altında [[Türkiyə 2-ci Liqası]]na yüksəlmişdir. 2019–20 mövsümünün əvvəlində bələdiyyəni tərk edərək [[Səhmdar cəmiyyəti|səhmdar cəmiyyət]] quruluşuna keçdiyi üçün komanda adını "Sancaqtəpə FK", tam adı ilə "Sancaqtəpə Futbol Klubu Səhmdar Cəmiyyəti" olaraq dəyişib.<ref>{{Cite web|url=https://sancaktepefk.com.tr/tarihce/|title=Sancaktepe FK – Tarihçe – Sancaktepe Futbol Kulübü|access-date=2023-01-20|archive-date=2021-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210619102438/https://sancaktepefk.com.tr/tarihce/|url-status=}}</ref> == Liqa mübarizələri == * '''[[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]] 4 Mövsüm''' 2017–2021 * '''[[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]] 8 Mövsüm''' 2010–2017, 2021–2022 * '''[[Regional Həvəskarlar Liqası]] 1 Mövsüm''' 2022–2023 * '''[[Türkiyədə həvəskar futbol liqalarının siyahısı|Həvəskar Liqası]] 21 Mövsüm''' 1990–2010, 2023 — == Uğurları == * [[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]] ** '''Çempion (1)''': 2016–2017 == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Futbol klubu-qaralama}} [[Kateqoriya:Türkiyə futbol klubları]] swoxfm3qohc182ir0tau4wfmsjgkh1y 8985527 8985500 2026-07-01T23:08:29Z Bozqurd77 316685 8985527 wikitext text/x-wiki {{Addəyişmə təklifi|:Sancaqtəpə FK|Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Bahçelievler Hürriyet FK → Sancaqtəpə FK}} {{futbol klubu | adı = Sancaqtəpə FK | başlıq = {{bayraq|Türkiyə}} Bahçelievler Hürriyet FK | emblemi = | orijinal adı = Sancaktepe Futbol Kulübü Anonim Şirketi | rəngləri = {{Rəng qutusu|#FF0000}}{{Rəng qutusu|#FFFFFF}} Qırmızı-Ağ | ləqəbi = | yaranma tarixi = 1990 | stadionu = | tutumu = | prezidenti = {{bayraq|Türkiyə}} [[Gökhan Baylan]] | baş məşqçisi = {{bayraq|Türkiyə}} [[Akın Al]] | liqa = [[İstanbul Super Həvəskar Liqası]] | mövsüm = 2022—2023 | sıra = R.H.L./13. ('''Düşdü''') | sayt = | pattern_la1= | pattern_b1= | pattern_ra1= | leftarm1=ff0000 | body1=ff0000 | rightarm1=ff0000 | shorts1=ff0000 | socks1=ffffff | pattern_la2= | pattern_b2=_whitestripes | pattern_ra2= | leftarm2=ff0000 | body2=ff0000 | rightarm2=ff0000 | shorts2=ff0000 | socks2=ff0000 }} '''Sancaqtəpə FK''' — [[Türkiyə]]nin [[İstanbul|İstanbul şəhərinin]] [[Sancaqtəpə]] ilçəsində yerləşən futbol klubu. == Tarix == Klub 1990-cı ildə "Samandıraspor" adı ilə yaradılıb və 2008-ci ildə adını "Sancaktəpə Gənclikspor" olaraq dəyişdirdikdən sonra növbəti mövsüm [[Türkiyə 3-cü Liqası]]na yüksəlib. 2016–17 mövsümündə klub eyni ad altında [[Türkiyə 2-ci Liqası]]na yüksəlmişdir. 2019–20 mövsümünün əvvəlində bələdiyyəni tərk edərək [[Səhmdar cəmiyyəti|səhmdar cəmiyyət]] quruluşuna keçdiyi üçün komanda adını "Sancaqtəpə FK", tam adı ilə "Sancaqtəpə Futbol Klubu Səhmdar Cəmiyyəti" olaraq dəyişib.<ref>{{Cite web|url=https://sancaktepefk.com.tr/tarihce/|title=Sancaktepe FK – Tarihçe – Sancaktepe Futbol Kulübü|access-date=2023-01-20|archive-date=2021-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210619102438/https://sancaktepefk.com.tr/tarihce/|url-status=}}</ref> == Liqa mübarizələri == * '''[[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]] 4 Mövsüm''' 2017–2021 * '''[[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]] 8 Mövsüm''' 2010–2017, 2021–2022 * '''[[Regional Həvəskarlar Liqası]] 1 Mövsüm''' 2022–2023 * '''[[Türkiyədə həvəskar futbol liqalarının siyahısı|Həvəskar Liqası]] 21 Mövsüm''' 1990–2010, 2023 — == Uğurları == * [[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]] ** '''Çempion (1)''': 2016–2017 == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Futbol klubu-qaralama}} [[Kateqoriya:Türkiyə futbol klubları]] [[Kateqoriya:İstanbul futbol klubları]] b12nqr6dkrora9dvlj343zo0idm8j2p 0 295828 8985505 7515744 2026-07-01T22:05:03Z Bozqurd77 316685 Vikiləşdirmə, aktuallıq 8985505 wikitext text/x-wiki {{futbol klubu |başlıq = {{bayraq|Türkiyə}} Fatih Karagümrük Spor Kulübü |emblem = Fatih Karagümrük İK loqo.png |emblemin ölçüsü = 200px |tamadı = Fatih Karagümrük Sportiv Fəaliyyətlər A.Ş |rəngləri = {{Rəng qutusu|#FF0000}}{{Rəng qutusu|#000000}} Qırmızı-Qara |ləqəbi = Fatehin nəvələri |yaranma tarixi = 1926 |stadionu = [[Atatürk Olimpiya Stadionu]] |tutumu = 82.576 |prezidenti = {{bayraq|Türkiyə}} [[Süleyman Hurma]] |baş məşqçisi = {{bayraq|Serbiya}} Aleksandar Stanoyeviç |liqa = [[Türkiyə 1-ci Liqası|1-ci Liqa]] |mövsüm = 2025-2026 |sıra = 18. |sayt = http://www.karagumruk.com |pattern_la1 =_fksk2223h |pattern_b1 = _fksk2223h |pattern_ra1 =_fksk2223h |shorts1 = 000000 |socks1 = 000000 |pattern_la2 = _fksk2223a |pattern_b2 = _fksk2223a |pattern_ra2 = _fksk2223a |shorts2 = FFFFFF |socks2 = FFFFFF |pattern_la3 = _fksk2223t |pattern_b3 = _fksk2223t |pattern_ra3 = _fksk2223t |shorts3 = 404040 |socks3 = 404040 }} '''Fatih Karagümrük İK''' — [[İstanbul]]un [[Fateh|Fateh səmtinin]] [[Karagümrük]] məhəlləsində yerləşən peşəkar futbol klubu. 2025-2026-cı illər mövsümü etibarilə Türkiyə futbolunun ən yüksək liqası olan [[Super Liqa (Türkiyə)|Super Liqada]] 18-ci yeri tutan klub [[Türkiyə 1-ci Liqası|Türkiyə 1-ci Liqasına]] düşüb. == Liqa mübarizələri == * '''[[Super Liqa (Türkiyə)|Super Liqa]]: 9 Mövsüm''' 1959–1963, 1983–1984, 2020 — * '''[[Türkiyə 1-ci Liqası|1-ci Liqa]]: 18 Mövsüm''' 1963–1969, 1980–1983, 1984–1988, 1989–1992, 2004–2005, 2019–2020 * '''[[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]]: 10 Mövsüm''' 2002–2004, 2005–2008, 2014–2019 * '''[[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]]: 22 Mövsüm''' 1969–1980, 1988–1989, 1992–1997, 2000–2001, 2008–2009, 2012–2014 * '''[[Regional Həvəskarlar Liqası]]: 2 Mövsüm''' 2010–2012 * '''[[Türkiyədə həvəskar futbol liqalarının siyahısı|Həvəskar Liqası]]: 37 Mövsüm''' 1926–1959, 1997–2000, 2009–2010 == Uğurları == * '''[[Türkiyə 1-ci Liqası|1-ci Liqa]]''' '''Çempionat (1):''' 1982–1983 '''Pley Off Çempionat (1):''' 2019–2020 '''İkinci (1):''' 1995–1996 * '''[[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]]''' '''Çempionat (1)'':''''' 2003–2004 '''Pley Off Çempionat (1):''' 2018–2019 * '''[[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]]''' '''Çempionat (2):''' 1988–1989, 2001–2002 '''Pley Off Çempionat (1):''' 2013–2014 '''İkincilik (1):''' 1979–1980 * '''[[Regional Həvəskarlar Liqası]]''' '''Çempionat (1):''' 2011–2012 * '''[[Futbol üzrə Türkiyə Kuboku|Türkiyə Kuboku]]''' '''Dörddəbir final (1):''' 1962–1963 '''• [[İstanbul Peşəkar 2-ci Liqası]]''' '''Çempionat (1):''' 1957–58 {{futbol klubu-qaralama}} [[Kateqoriya:Türkiyə futbol klubları]] 8u7e20pl5bf3sonuxvkon9owjwvyz1k 8985506 8985505 2026-07-01T22:05:55Z Bozqurd77 316685 /* */ 8985506 wikitext text/x-wiki {{futbol klubu |başlıq = {{bayraq|Türkiyə}} Fatih Karagümrük Spor Kulübü |emblem = Fatih Karagümrük İK loqo.png |emblemin ölçüsü = 200px |tamadı = Fatih Karagümrük Sportiv Fəaliyyətlər A.Ş |rəngləri = {{Rəng qutusu|#FF0000}}{{Rəng qutusu|#000000}} Qırmızı-Qara |ləqəbi = Fatehin nəvələri |yaranma tarixi = 1926 |stadionu = [[Atatürk Olimpiya Stadionu]] |tutumu = 82.576 |prezidenti = {{bayraq|Türkiyə}} [[Süleyman Hurma]] |baş məşqçisi = {{bayraq|Serbiya}} Aleksandar Stanoyeviç |liqa = [[Türkiyə 1-ci Liqası|1-ci Liqa]] |mövsüm = 2025-2026 |sıra = 18. (aşağı liqaya düşdü) |sayt = http://www.karagumruk.com |pattern_la1 =_fksk2223h |pattern_b1 = _fksk2223h |pattern_ra1 =_fksk2223h |shorts1 = 000000 |socks1 = 000000 |pattern_la2 = _fksk2223a |pattern_b2 = _fksk2223a |pattern_ra2 = _fksk2223a |shorts2 = FFFFFF |socks2 = FFFFFF |pattern_la3 = _fksk2223t |pattern_b3 = _fksk2223t |pattern_ra3 = _fksk2223t |shorts3 = 404040 |socks3 = 404040 }} '''Fatih Karagümrük İK''' — [[İstanbul]]un [[Fateh|Fateh səmtinin]] [[Karagümrük]] məhəlləsində yerləşən peşəkar futbol klubu. 2025-2026-cı illər mövsümü etibarilə Türkiyə futbolunun ən yüksək liqası olan [[Super Liqa (Türkiyə)|Super Liqada]] 18-ci yeri tutan klub [[Türkiyə 1-ci Liqası|Türkiyə 1-ci Liqasına]] düşüb. == Liqa mübarizələri == * '''[[Super Liqa (Türkiyə)|Super Liqa]]: 9 Mövsüm''' 1959–1963, 1983–1984, 2020 — * '''[[Türkiyə 1-ci Liqası|1-ci Liqa]]: 18 Mövsüm''' 1963–1969, 1980–1983, 1984–1988, 1989–1992, 2004–2005, 2019–2020 * '''[[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]]: 10 Mövsüm''' 2002–2004, 2005–2008, 2014–2019 * '''[[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]]: 22 Mövsüm''' 1969–1980, 1988–1989, 1992–1997, 2000–2001, 2008–2009, 2012–2014 * '''[[Regional Həvəskarlar Liqası]]: 2 Mövsüm''' 2010–2012 * '''[[Türkiyədə həvəskar futbol liqalarının siyahısı|Həvəskar Liqası]]: 37 Mövsüm''' 1926–1959, 1997–2000, 2009–2010 == Uğurları == * '''[[Türkiyə 1-ci Liqası|1-ci Liqa]]''' '''Çempionat (1):''' 1982–1983 '''Pley Off Çempionat (1):''' 2019–2020 '''İkinci (1):''' 1995–1996 * '''[[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]]''' '''Çempionat (1)'':''''' 2003–2004 '''Pley Off Çempionat (1):''' 2018–2019 * '''[[Türkiyə 3-cü Liqası|3-cü Liqa]]''' '''Çempionat (2):''' 1988–1989, 2001–2002 '''Pley Off Çempionat (1):''' 2013–2014 '''İkincilik (1):''' 1979–1980 * '''[[Regional Həvəskarlar Liqası]]''' '''Çempionat (1):''' 2011–2012 * '''[[Futbol üzrə Türkiyə Kuboku|Türkiyə Kuboku]]''' '''Dörddəbir final (1):''' 1962–1963 '''• [[İstanbul Peşəkar 2-ci Liqası]]''' '''Çempionat (1):''' 1957–58 {{futbol klubu-qaralama}} [[Kateqoriya:Türkiyə futbol klubları]] b6c003o90t17rrgplyxvt5ppa7fn3ei 0 298418 8985333 7161356 2026-07-01T16:10:45Z ~2026-37840-83 349222 /* Təmsilçilər */ 8985333 wikitext text/x-wiki {{Avroviziya iştirakçısı-ölkə |Ölkə = Estoniya |Bayraq = Flag_of_Estonia.svg |TV kanal = [[ERR]] |Seçim tədbiri = {{Collapsible list | title = '''Milli seçim turu''' | {{Collapsible list | title = '''Eurolaul''' | 1994 | 1996–2008 }}{{Collapsible list | title = '''Eesti Laul''' | 2009–2019 }} }} |İştirak sayı = 25 |İlk iştirak = [[1994 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|1994]] |Son iştirak = |Ən yaxşı nəticə = 1-ci: [[2001 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2001]] |Ən pis nəticə = Sonuncu: [[2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2016]] (YF) |Sayt = [http://eestilaul.err.ee ERR page] |AYİ səhifəsi = http://www.eurovision.tv/page/history/by-country/country?country=26 }} '''Estoniya''' '''Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi'''nə [[1994 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|1994]]-cü ildə qoşulmuş və ümumilikdə 25 dəfə müsabiqədə iştirak etmişdir. Ölkənin müsabiqədə ilk iştirak cəhdi [[1993 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|1993]]-cü ildə olmuşdur. Lakin həmin il iştirakda maraqlı olan ölkələrin sayının çoxluğu və yayım vaxtının yetərli olmaması səbəbindən iştirak etmək istəyən ölkələr arasında seçim turu keçirilmişdir. Estoniya həmin seçim turunda məğlub olmuş və iştirak hüququ əldə edə bilməmişdir. 1994-cü ildə ilk dəfə müsabiqəyə qoşulan Estoniya göstərdiyi zəif nəticə səbəbindən [[1995 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|1995]]-ci ildə müsabiqədən bir illik kənarlaşdırılmışdır. Ölkə [[1996 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|1996]]-cı ildən bəri hər il Avroviziyada iştirak etmişdir. İştirak etdiyi illər ərzində Estoniya yalnız bir dəfə [[2001 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2001]]-ci ildə Tanel Padar, Deyv Benton və 2XL qrupunun birlikdə ifa etdiyi "Everybody" mahnısı ilə müsabiqədə qələbə qazanmışdır. == Təmsilçilər == {{legend|gold|Qalib}} {{legend|silver|İkinci yer}} {{legend|#cc9966|Üçüncü yer}} {{legend|#FE8080|Sonuncu yer}} {| class="wikitable" | rowspan="2" bgcolor="DCDCDC" |<center>'''İl'''</center> | rowspan="2" bgcolor="DCDCDC" |<center>'''Dil'''</center> | rowspan="2" bgcolor="DCDCDC" |<center>'''Müğənni'''</center> | rowspan="2" bgcolor="DCDCDC" |<center>'''Mahnı'''</center> | colspan="2" bgcolor="DCDCDC" |<center>'''Final'''</center> | colspan="2" bgcolor="DCDCDC" |<center>'''Yarım-final'''</center> |- | bgcolor="DCDCDC" |<center>'''Yer'''</center> | bgcolor="DCDCDC" |<center>'''Xal'''</center> | bgcolor="DCDCDC" |<center>'''Yer'''</center> | bgcolor="DCDCDC" |<center>'''Xal'''</center> |- | [[1994 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|1994]] | [[Eston dili|Estonca]] | Silvi Vrait | "Nagu merelaine" | 24 | 2 | colspan="2" bgcolor="DCDCDC" |<center>''Yarımfinal olmayıb''</center> |- | [[1996 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|1996]] | Estonca | Maarya-Liis İlus və İvo Linna | "Kaelakee hääl" | 5 | 94 | 5 | 106 |- | [[1997 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|1997]] | Estonca | Maarya-Liis İlus | "Keelatud maa" | 8 | 82 | colspan="2" rowspan="7" bgcolor="DCDCDC" |<center>''Yarımfinal olmayıb''</center> |- | [[1998 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|1998]] | Estonca | [[Koyt Toome]] | "Mere lapsed" | 12 | 36 |- | [[1999 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|1999]] | [[İngilis dili|İngiliscə]] | Evelin Samuel və Kamille | "Diamond of Night" | 6 | 90 |- | [[2000 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2000]] | İngiliscə | İnes | "Once in a Lifetime" | 4 | 98 |- bgcolor="gold" | [[2001 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2001]] | İngiliscə | [[Tanel Padar]], [[Deyv Benton]] və 2XL | "Everybody" | 1 | 198 |- bgcolor="#CC9966" | [[2002 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2002]] | İngiliscə | Sahlene || "Runaway" | 3 | 111 |- | [[2003 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2003]] | İngiliscə | Ruffus | "Eighties Coming Back" | 21 | 14 |- | [[2004 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2004]] | Vıroca | Neiokõsõ | "Tii" | colspan="2" rowspan="5" bgcolor="DCDCDC" |<center>''Finala keçməyib''</center> | 11 | 57 |- | [[2005 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2005]] | İngiliscə | Suntribe | "Let's Get Loud" | 20 | 31 |- | [[2006 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2006]] | İngiliscə | Sandra Oksenrid | "Through My Window" | 18 | 28 |- | [[2007 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2007]] | İngiliscə | Qerli Padar | "Partners in Crime" | 22 | 33 |- | [[2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2008]] | [[Serb dili|Serbcə]], [[Alman dili|Almanca]], [[Fin dili|Fincə]] | Kreisiraadio | "Leto svet" | 18 | 8 |- | [[2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2009]] | Estonca | [[Urban Symphony]] | "[[Rändajad]]" | 6 | 129 | bgcolor="#CC9966"|3 | bgcolor="#CC9966"|115 |- | [[2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2010]] | İngiliscə | Malcolm Lincoln və Manpower 4 | "Siren" | colspan="2" bgcolor="DCDCDC" |<center>''Finala keçməyib''</center> | 14 | 39 |- | [[2011 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2011]] | İngiliscə | [[Qetter Yaani]] | "Rockefeller Street" | 24 | 44 | 9 | 60 |- | [[2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2012]] | Estonca | Ott Lepland | "[[Kuula]]" | 6 | 120 | 4 | 100 |- | [[2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2013]] | Estonca | [[Birqit]] | "[[Et Uus Saaks Alguse]]" | 20 | 19 | 10 | 52 |- | [[2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2014]] | İngiliscə | Tanya | "Amazing" | colspan="2" bgcolor="DCDCDC" |<center>''Finala keçməyib''</center> | 12 | 36 |- | [[2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2015]] | İngiliscə | Elina Born və Stiq Rasta | "Goodbye to Yesterday" | 7 | 106 | bgcolor="#CC9966"|3 | bgcolor="#CC9966"|105 |- bgcolor ="#FE8080" | [[2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2016]] | İngiliscə | Yüri Putsmann | "Play" | colspan="2" rowspan="2" bgcolor="DCDCDC" |<center>''Finala keçməyib''</center> | 18 | 24 |- | [[2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2017]] | İngiliscə | [[Koyt Toome]] və [[Laura Pıldvere|Laura]] | "[[Verona (mahnı)|Verona]]" | 14 | 85 |- | [[2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2018]] | [[İtalyan dili|İtalyanca]] | [[Elina Neçayeva]] | "[[La Forza (Elina Neçayeva mahnısı)|La Forza]]" | 8 | 245 | 5 | 201 |- | [[2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2019]] | İngiliscə | [[Viktor Kron]] | "[[Storm (Viktor Kron mahnısı)|Storm]]" | 20 | 76 | 4 | 198 |- |} == Səsvermə tarixçəsi == {| class="wikitable" border="1" ! colspan="3"| Estoniyanın ən çox xal ''verdiyi'' ölkələr |- ! Sıra ! Ölkə ! Xal |- bgcolor="gold" | 1 | {{ESC|Rusiya}} | 163 |- bgcolor="silver" | 2 | {{ESC|İsveç}} | 161 |- bgcolor="#CC9966" | 3 | {{ESC|Latviya}} | 88 |- | 4 | {{ESC|Norveç}} | 85 |- | 5 | {{ESC|Finlandiya}} | 67 |} {| class="wikitable" border="1" ! colspan="3"| Estoniyanın ən çox xal ''aldığı'' ölkələr |- ! Sıra ! Ölkə ! Xal |- bgcolor="gold" | 1 | {{ESC|Finlandiya}} | 87 |- bgcolor="silver" | 2 | {{ESC|Latviya}} | 72 |- bgcolor="#CC9966" | 3 | {{ESC|İsveç}} | 71 |- | 4 | {{ESC|İrlandiya}} | 65 |- | 5 | {{ESC|Litva}} | 56 |} QEYD:Yuxarıdakı xallar yalnız finalda verilən xallardır. == Ev sahibliyi == {| class="wikitable" !İl !Şəhər !Ev sahibi !Aparıcılar |- | [[2002 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2002]] | [[Tallin]] | Saku Suurhall | Anneli Peebo və Marko Matvere |} == Qalereya == <gallery class="center"> Fayl:Neiokõsõ - Estonia 2004.jpg|Neikoso qrupu [[İstanbul]] səhnəsində [[2004 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|(2004)]] Fayl:ESC 2007 Estonia - Gerli Padar - Partners in crime.jpg|Qerli Padar [[Helsinki]] səhnəsində ([[2007 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2007]]) Fayl:ESC2013 - Estonia 01.jpg|[[Birqit]] [[Malmö]] səhnəsində ([[2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2013]]) Fayl:ESC2014 - Estonia 03.jpg|Tanya [[Kopenhagen]] səhnəsində ([[2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2014]]) Fayl:20150518 ESC 2015 Elina Born & Stig Rästa 8522.jpg|Elina Born və Stiq Rəsta [[Vyana]] səhnəsində ([[2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2015]]) Fayl:Eurovision Song Contest 2017, Semi Final 2 Rehearsals. Photo 267.jpg|[[Koyt Toome]] və [[Laura Pıldvere|Laura]] [[Kiyev]] səhnəsində ([[2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2017]]) Fayl:Elina Nechayeva, Estonia, Eurovision 2018.jpg|[[Elina Neçayeva]] [[Lissabon]] səhnəsində ([[2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2018]]) Fayl:Eurovision 2019 Estonia.jpg|[[Viktor Kron]] [[Təl-Əviv]] səhnəsində ([[2019]]) </gallery> == Həmçinin bax == * [[Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]] {{Avroviziyada iştirak edən ölkələr}} [[Kateqoriya:Ölkələr Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində]] [[Kateqoriya:Estoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində| ]] ra7xwuhldrrxg5y5oh5k7xwpki7okty 0 300862 8985807 8984165 2026-07-02T11:19:16Z Philosopherazer 40686 8985807 wikitext text/x-wiki [[Fayl:E1266601 (5398889640).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:E1266601_(5398889640).jpg|thumb|Paris, 2011]] '''Dəb''' ({{Dil-fr|mode}}, {{Dil-la|modus}} – ölçü, obraz, tərz) və ya '''moda''' — [[Həyat|həyatın]] və ya [[mədəniyyət]]in müəyyən sahəsində qəbulolunmuş tərzin müvəqqəti hökmranlığı. Dəb anlayışı əksər hallarda tez keçiciliklə əvəz olunur. Müəyyən bir müddət ərzində cəmiyyətdə məşhur [[Geyim üslubu|üslub]] və ya [[geyim]], [[fikir]], [[davranış]], [[etiket]], həyat tərzi, [[incəsənət]], [[ədəbiyyat]], [[mətbəx]], [[memarlıq]], [[əyləncə]] növü, və s. üstünlük göstərə bilər. Dəb anlayışı həmçinin cari dövrə aid [[insan]] bədən növünü də əks etdirir (məsələn, qədimdə dolu bədən formaları daha gözəl hesab olunurdu, XXI əsrin əvvəllərində isə incə bədənli insanlar gözəl sayılırdı).<ref>Людмила Кибалова, Ольга Гербенова, Милена Ламарова. Сущность и влияние моды // Иллюстрированная энциклопедия моды. — Прага: Артия, 1966.</ref> Müasir dünyada dəbi izləyən xüsusi ixtisaslaşmış jurnallar da mövcuddur. Nəhəng moda evləri bunlardır: [[Chanel]], [[Kristian Dior|Christian Dior]], [[Dolce & Gabbana]], [[Armani]], [[Lacoste]], [[Prada]], [[Gucci]], [[Calvin Klein]], [[Hugo Boss]] və s. [[Fayl:1796-short-bodied-gillray-fashion-caricature.jpg|thumb|"Dəblə ayaqlaşmaq" (1794), [[:en:James Gillray|Ceyms Gilrey]]. ]] == Dəb tarixi == 11–14 may 2015-ci il tarixində [[Bakı]]da, Azərbaycanda ilk yüksək moda həftəsi keçirilmişdir. Moda həftəsində 25 yerli və xarici dizaynerlər öz işlərini nümayiş etdirişdilər.<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://nargismagazine.az/39587 |access-date=2016-03-24 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101183129/http://nargismagazine.az/39587 |url-status=live }}</ref> Hal-hazırda qəbulolunmuş dörd əsas dəb paytaxtı [[Paris]], [[Milan]], [[Nyu-York]] və [[London]] şəhərləri sayılır. Bu şəhərlərdə dünya dəbinə ciddi təsir göstərən ən böyük dəb şirkətlərinin qərargahları yerləşir. Dəb həftələri adları çəkilən şəhərlərdə keçirilir, harada ki məşhur dizaynerlər öz yeni dəb kolleksiyalarını tamaşaçi auditoriyalarına nümayiş etdirirlər. [[Koko Şanel]] və İv Sen-Loran kimi tanınmış dizaynerlərin uğurları Parisi hələ də dəbin mərkəzi statusuna layiq görməyə imkan verir. Son illərdə Asiya dəbi də yerli və dünya bazarlarında geniş vüsət almağa başlayıb. Belə ki, [[Çin]], [[Yaponiya]], [[Hindistan]] və [[Pakistan]] kimi ölkələrin geniş tekstil sənayeləri ənənəvi olaraq Qərb dizaynerlərinin diqqət mərkəzində olub, lakin indi Asiyada yerli ideyalara əsaslanaraq istehsal olunan parça növləri birbaşa satış bazarlarına çıxarılır. == Dəb sənayesi == Dəb sənayesi müasir dövrün məhsuludur. XIX-cu əsrin ortalarına qədər dəbi ayrı-ayrı şəxslər üçün xüsusi dərzilər tərəfindən hazırlanmış geyimlər təşkil edirdi. XX-ci əsrin əvvələrindən başlayaraq yeni texnologiyalarin, məsələn, tikiş maşınlarının meydana gəlməsi ilə əlaqədar olaraq, eyni zamanda kapitalizmin və istehsalın fabrik sisteminin inkişafı ilə əlaqədar geyim kütləvi şəkildə standart ölçüdə hazırlanır və müəyyən olunmuş qiymətə satılırdı. Baxmayaraq ki dəb sənayesi ilk olaraq [[Avropa]] və [[Amerika Birləşmiş Ştatları|Amerikada]] inkişaf etmişdi bu gün artıq o yüksək şəkildə qloballaşmış beynəlxalq sənayedir. Bunu onunla izah etmək olar ki, artiq bu gün hər hansı bir geyim növü bir ölkədə dizanlaşdirilir, başqa bir ölkədə istehsal olunur və dünya miqyasinda satışa çıxarılır.Misal üçün, Amerkanın məşhur dəb şirkəti parçanı Çindən idxal edə bilər,geyimlərin hazırlanması [[Vyetnam]]da davam etdirilə, [[İtaliya]]da sona çatdirila bilər.Nəticədə hazir dəb nümunələri pərakəndə satış məqsədilə Birləşmiş Ştatlara çatdırılır. == Geyim == [[Fayl:Milligeyim.jpg|thumb|Azərbaycan Milli geyimləri]] Geyim dəbi — nisbətən qısa vaxt ərzində geyim forma və nümunələrin dəyişkənliyi sayılır. "Dəbli güyinmiş" ifadəsi ([[Fransız dili|Fr]] à la mode) XVII əsrdən bu günədək istifadə olunur. Məhz o zamandan Fransız geyim dəbi btün avropa ölkələrinə nümunə olur. İncəsənət nöqteyi nəzərindən, bir obraz yaratmaq üçün müxtəlif elementləri (saç üslubu, geyim materialları, stil, rəng, aksesuarlar) özündə birləşdirdiyi üçün, Dəb konseptual sənətə daha yaxındır. Geyim dəbi, bədən növünü vizual dominant ideallara yaraşdırma ilə bağlıdır. Məsələn Avropada gənc qızların bədənləri korset vasitəsiylə deformasiya olunurdu. Geyimdə krinolindən istifadə ləyaqət və sosial statusu vurğulayərdı. Şleyf və ya paltarın üslubu müəyyən bir səviyəyə aid olmanın göstəricisi idi.<ref>Людмила Кибалова, Ольга Гербенова, Милена Ламарова. Сущность и влияние моды // Иллюстрированная энциклопедия моды. — Прага: Артия, 1966.</ref> == Yüksək moda sindikatı == Yüksək moda ([[Fransız dili|fr]] Haute Couture)- hərfi "Tikişin yüksək məharəti" kimi tərcümə olunur və yüksək keyfiyyətli və buna uyğun qiymətə malik individual geyim hazırlanmasıdır. Tarixən [[Paris]] hər zaman Yüksək dəbin paytaxtı hesab olunub. 1858-ci ildə burada ingilis mənşəli Çarlz Yort özünün ilk Moda Evini və sonra "Yüksək Moda Sindikatı" ([[Fransız dili|fr]] Chambre syndicale de la haute couture parisienne) yaradır. Sindikat cəmiyyətin yüksək təbəqələrini və kübar nümayəndələrinə qulluq edən Moda Evlərini birləşdirirdi.<ref>Diana de Marly, Worth Father of Haute Couture. Elm Tree Books, London, 1980 ISBN 0-241-10304-5, səh. 2.</ref> == Sindikat üzvləri — moda evlərinin siyahısı == * Adeline André * Alexis Mabille * Atelier Gustavolins * [[Chanel]] * [[Kristian Dior|Christian Dior]] * Christophe Josse * Franck Sorbier * Giambattista Valli * Jean-Paul Gaultier SA * Martin Margiela * Maurizio Galante * Stéphane Rolland === Müxbir üzvlər === * [[Versace]] * [[Elie Saab]] * [[Corcio Armani|Giorgio Armani]] * [[Valentino]] * Azzedine Alaïa === Dəvətli üzvlər === Bu kateqoriya 1998-ci ildə yaranıb. Yeni fransız və beynəlxalq brendlərin inkişafına yardım edir. 2012-ci ildən 8 [[brend]] (aksesuar xəttləri ilə birgə) Yüksək moda defilesində iştirak ediblər. == Pret-a-porte kolleksiyaları == Yüksək dəb anlayışına alternativ kimi "Pret-a-porte" ([[Fransız dili|fr]] prêt-à-porter – hazır paltar) anlayışı mövcuddur. Bu tikiş sənayesi məhsullarının kütləvi buraxılışı – standart ölçülər üzrə böyük həcmdə hazır paltar modellərinin istehsalıdır. Pret-a-porte modellərinin müəllifləri kimi məşhur moda evlərinin aparıcı modelyerləri çıxış edir. Pret-a-porte kolleksiyaları moda evlərinin əsas gəlir məmbəyidir. == Dəb sənayesinin seqmentlərinin təsnifatı == === Yüksək qiymət kateqoriyası === * Haute couture * Prêt-à-porter de luxe * Prêt-à-porter === Orta qiymət kateqoriyası === * Diffuz xətt ([[İngilis dili|en]] diffusion lines) — "Yayılma xəttləri" — Geyim istehsalında ikinci və üçncü xətt. Bunlara Gucci, Pierre Cardin, Versace, Miu Miu, Dolce & Gabbana, Prada, Roberto Cavalli və s. aiddir. * Bric-brend ([[İngilis dili|en]] bridge — körpü) — Pret-a-porte və [[kütləvi istehsal]] arasındakı xətt. (Cacharel, Apriori, Cavita, Morella (Max Mara Fashion Groupa daxildir), Stefanel, Zadig&Voltaire) Həmçinin Bric-brend iki hissəyə bölünür * Daha yaxşı markalar(better)- Calvin Klein Jeans, Massimo Dutti, Levi Strauss & Co., Mexx, Tommy Hilfiger və s. * Utilitar brendlər (contemporary) — Benetton, Marks & Spencer, Motivi, Oasis, Topshop, Zara === Demokratik markalar === * Büdcə brendləri * Kütləvi brendlər Demokratik markalar iki hissəyə bölünür * Gənclər üçün brendlər (Bershka, Mango, New Yorker, Pull & Bear, Stradivarius və s.) * Bütün ailə üçün brendlər (С&A, Esprit, LC Waikiki, HoneyLook və s.) == Azərbaycan moda evləri == * [[Emiland|Emiland Moda Evi]] * ELATUS Moda Evi * Fashion Couture by Ulker Huseynova * [[Fəxriyyə Xələfova|Fəxriyyə Xələfovanın]] Moda və Dizayn Mərkəzi * GALATEYA Moda Evi * İradə Qurbanovanın Moda Evi * Lel by Leila Gulusoi * Nərgiz Camal Moda Evi * Zenfira Gurbanova Fashion Designer * Ye.S Moda Evi və s. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat== * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Moda sənəti fəlsəfi-estetik kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.208-226] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_2.pdf Adil Əsədov. Bədən örtüyü gerçəkləşməmiş insani mahiyyətin gerçəkləşmiş insani mahiyyət görüntüsündə təqdimatçısı kimi: moda // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 2. Bakı, Elm, 2024. s.142-170] [[Kateqoriya:Dəb]] [[Kateqoriya:Estetika]] [[Kateqoriya:Mədəni trendlər]] {{Xarici keçidlər}} {{Tələb və təklif qanunu}} [[Kateqoriya:Geyim tarixi]] joit3pil25wrsl3rg2mb3s3t6bcuklx 0 303561 8985623 6079870 2026-07-02T05:34:12Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/f9af6d24f78d8c95|detallar]]) 8985623 wikitext text/x-wiki {{İnzibati vahid}} '''Surrey''' və ya '''Sarrey''' ({{Dil-en|Surrey}} {{IPA|[ˈsʌri]}}) — Cənubi İngiltərədə qraflıq, Cənub-Şərqi İngiltərə regionunun bir hissəi, "Ev qraflığı" (''Home Counties'') adlandırılan qraflıqlardan biri. İnzibati mərkəzi [[Kinqston-apon-Tems]] olsa da, qraflığın tarixi şəhəri [[Gilford]] sayılır. Əhalisi — 1 098 300 (2007-ci ilin hesablamaları). == Qaleriya == <gallery> Fayl:Leith hill tower.JPG|Leith Tepesi Kulesi Fayl:Boxhill surrey viewfromtop.jpg|Bokshill təpəsindən mənzərə Fayl:Runnymede-meadow-eghamend.jpg|Runnymede merasi 13. yy.da Magna Carta imzalanmasi mevkii Fayl:Guildford castle 1.jpg|Quildford qalası Fayl:Waverleywindows.jpg|Uaverli Monastrının qalıqları Fayl:Woking Crematorium - geograph.org.uk - 161645.jpg Fayl:Guildford Cathedral.jpg|Quildford kafedralı Fayl:ExportHouse2.JPG|Eksport Evi Fayl:Lawns at Wisley.jpg Fayl:Woking tripod.JPG|H.Q.Uellsin "Dünyalar müharibəsi" romanından üç ayaqlı Marslı heykəli </gallery> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.surreycc.gov.uk/ Sari Rayon Şurası] {{Vikianbar kateqoriyası|Surrey}} {{İngiltərə-qaralama}} [[Kateqoriya:Surrey| ]] [[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] r195m5xanly8wv70ilbvzb0cxqtw592 0 303571 8985614 6429786 2026-07-02T05:34:03Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/f9af6d24f78d8c95|detallar]]) 8985614 wikitext text/x-wiki {{İnzibati vahid}} '''Devon''' qədim adı '''Devonşir''' (''Devnant'' [[Britaniya dili|Britaniyaca]], ''Dyfnaint'' [[Vall dili|Vallca]], ''Devnans'' [[Kornvall dili|Kornvallca]], ''Devnant'' [[Breton dili|Bretonca]]) — [[İngiltərə]] qraflığı, şimalda [[Bristol kanalı]]ndan cənubda olan [[İngilis kanalı]]na çatır.Cənubqərb İngiltərənin bir hissəsidir və [[Cornvall]] ilə qərbdən, [[Somerset]] ilə şimalşərqdən və [[Dorset]] ilə şərqdən həmsərhəddir. Qraflığın mərkəzi [[Eqzeter]] şəhəridir. == Xarici keçidlər == * [http://www.devon.gov.uk Devon Rayon Şurası] {{İngiltərə-qaralama}} [[Kateqoriya:İngiltərə coğrafiyası]] [[Kateqoriya:Devon]] [[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] 350uabtrz28rgjmgmkzv7f22ouumg0j 0 304053 8985812 8984183 2026-07-02T11:21:37Z Philosopherazer 40686 8985812 wikitext text/x-wiki '''Dekorasiya''' ({{Dil-fr|decoratio}} — ''bəzək'') — geniş anlamda əşyanın və ya yaşayış, fəaliyyət məskəninin müxtəlif bədii bəzədilməsi. Dekorasiya bəzədilən yerin xarakterinə və stilinə uyğun gəlməli, onun formalarını pozmamalı, onun gözəlliyini daha qabarıq verə bilməlidir. == Həmçinin bax == * [[Teatr]] == Mənbə == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Dekor və dekorasiya fəlsəfi kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.236-239] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_2.pdf Adil Əsədov. İnsanın və ətrafının eksternal bəzəklə mahiyyətə bənzədilməsi: dekor və dekorasiya // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 2. Bakı, Elm, 2024. s.183-197] [[Kateqoriya:Teatr]] [[Kateqoriya:İngilis dilində ifadələr]] [[Kateqoriya:Ədəbiyyat terminləri]] l3bpwvma2jdah4f1e5ffaahy64mblgr 0 304084 8985618 7436574 2026-07-02T05:34:07Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/f9af6d24f78d8c95|detallar]]) 8985618 wikitext text/x-wiki {{digər məna}} {{İnzibati vahid}} '''Kent''' ({{Dil-en|Kent}}. {{IPA|/kɛnt/}};, {{Dil-la|Cantium, Canthia}}) — İngiltərədə qraflıq. Cənub-Şərqi İngiltərənin tərkibində yerləşir. Paytaxtı və ən böyük şəhəri [[Meydston]]dur. Əhalisi — 1 359 milyon nəfər (qraflıqlar arasında 1-ci yer; 2004-cü ilin hesablamaları). == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.kent.gov.uk/ Kent Qraflıq Şurası] – yerli hökumət veb səhifəsi {{İngiltərə-qaralama}} [[Kateqoriya:Kent| ]] [[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] pb0ng65dhqmi6em0932uia3624prpta 100 305326 8985192 6065472 2026-07-01T12:35:54Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985192 wikitext text/x-wiki <!-- BAŞLIQ başlanğıc --> {{Portal:Təsəvvüf/Giriş}} <!-- BAŞLIQ son --> <!-- FƏAL MƏZMUN başlanğıc --> {| style="width:100%; background:none; margin:.5em 0 0 0;" cellspacing=0 | style="width:80%; border:1px solid red; border-radius:4px; -moz-border-radius:4px; background:none; vertical-align:top;" | {| cellpadding="1" cellspacing="3" style="width:100%; vertical-align:top; background:White;" ! <h2 style="margin:.2em; padding:.2em .3em; text-align:left; font-size:100%; font-weight:bold; border:0; background:#2E8B57; border:0; border-radius:4px; -moz-border-radius:4px;"><font color="White">Seçilmiş məqalə</font></h2> |- | {{Portal:Təsəvvüf/Seçilmiş məqalə}} |} {| cellpadding="1" cellspacing="3" style="width:100%; vertical-align:top; background:White;" ! <h2 style="margin:.2em; padding:.2em .3em; text-align:left; font-size:100%; font-weight:bold; border:0; background:#2E8B57; border:0; border-radius:4px; -moz-border-radius:4px;"><font color="White">Seçilmiş bioqrafiya</font></h2> |- | {{Portal:Təsəvvüf/Seçilmiş bioqrafiya}} |} {| cellpadding="1" cellspacing="3" style="width:100%; vertical-align:top; background:White;" ! <h2 style="margin:.2em; padding:.2em .3em; text-align:left; font-size:100%; font-weight:bold; border:0; background:#2E8B57; border:0; border-radius:4px; border-radius-topright:0.5em;border-radius-topleft:0.5em; -moz-border-radius:4px;"><font color="White">Təriqət</font></h2> |- | {{Portal:Təsəvvüf/Təriqət}} |} {| cellpadding="1" cellspacing="3" style="width:100%; vertical-align:top; background:White;" ! <h2 style="margin:.2em; padding:.2em .3em; text-align:left; font-size:100%; font-weight:bold; border:0; background:#2E8B57; border:0; border-radius:4px; -moz-border-radius:4px;"><font color="White">Bilirsinizmi ki...</font></h2> |- | {{Portal:Təsəvvüf/Bilirsinizmi}} |} {| cellpadding="1" cellspacing="3" style="width:100%; vertical-align:top; background:White;" ! <h2 style="margin:.2em; padding:.2em .3em; text-align:left; font-size:100%; font-weight:bold; border:0; background:#2E8B57; border:0; border-radius:4px; border-radius-topright:0.5em;border-radius-topleft:0.5em; -moz-border-radius:4px;"><font color="White">Şablon</font></h2> |- | {{Portal:Təsəvvüf/Şablon}} |} {| cellpadding="1" cellpadding="3" style="width:100%; border:0; border-radius:4px; -moz-border-radius:4px; vertical-align:top; margin:.6em 0 1em 0; background:none;" align="left" ! <h2 style="margin:.2em; padding:.2em .3em; background:Silver; font-size:100%; font-weight:bold; border:0; text-align:left; background:#2E8B57; border:0;color:#000; border-radius:4px; -moz-border-radius:4px;"><font color="White">Seçilmiş şəkil</font></h2> |- | align="top" | {{Portal:Təsəvvüf/Seçilmiş şəkil}} |} | style="border:0px;" | &nbsp; | style="width:20%; border:1px solid red; border-radius:4px; -moz-border-radius:4px; background:; vertical-align:top;" | {| cellpadding="1" cellspacing="3" style="width:100%; vertical-align:top; background:White;" ! <h2 style="margin:.2em; padding:.2em .3em; text-align:left; font-size:100%; font-weight:bold; border:0; background:#2E8B57; border:0; border-radius:4px; border-radius-topright:0.5em;border-radius-topleft:0.5em; -moz-border-radius:4px;"><font color="White">Azərbaycanda təsəvvüf</font></h2> |- | {{Portal:Təsəvvüf/Təriqət2}} |} {| cellpadding="1" cellspacing="3" style="width:100%; vertical-align:top; background:White;" ! <h2 style="margin:.2em; padding:.2em .3em; text-align:left; font-size:100%; font-weight:bold; border:0; background:#2E8B57; border:0; border-radius:4px; border-radius-topright:0.5em;border-radius-topleft:0.5em; -moz-border-radius:4px;"><font color="White">Sufi</font></h2> |- | {{Portal:Təsəvvüf/Sufi}} |} {| cellpadding="1" cellspacing="3" style="width:100%; vertical-align:top; background:White;" ! <h2 style="margin:.2em; padding:.2em .3em; text-align:left; font-size:100%; font-weight:bold; border:0; background:#2E8B57; border:0; border-radius:4px; border-radius-topright:0.5em;border-radius-topleft:0.5em; -moz-border-radius:4px;"><font color="White">Kateqoriyalar</font></h2> |- | <categorytree>Təsəvvüf</categorytree> |} {| cellpadding="1" cellspacing="3" style="width:100%; vertical-align:top; background:White;" ! <h2 style="margin:.2em; padding:.2em .3em; text-align:left; font-size:100%; font-weight:bold; border:0; background:#2E8B57; border:0; border-radius:4px; border-radius-topright:0.5em;border-radius-topleft:0.5em; -moz-border-radius:4px;"><font color="White">Əlaqəli portallar</font></h2> |- | {{Portal:Təsəvvüf/Əlaqəli portallar}} |} |} {| id="mp-topbanner" style="width:100%; background:#fcfcfc; margin-top:1.2em; border:1px solid red;" | style="width:56%; color:#000;" | <center>{{Portallar üçün Vikimediya}}</center> |} <!-- FƏAL MƏZMUN son --> __notoc__ __noeditsection__ [[Kateqoriya:Portal:Təsəvvüf| ]] [[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə portallar]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] 7ojvdm5q18t2rz8gf7jfqe195ukhr5c 14 308015 8985619 4715635 2026-07-02T05:34:09Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/f9af6d24f78d8c95|detallar]]) 8985619 wikitext text/x-wiki {{Vikianbar kateqoriyası|Kent}} {{catmore}} [[Kateqoriya:İngiltərə qraflıqları]] [[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] 6wrwjdujimx0gk0bzqhj75xl3ofnef9 14 308024 8985624 4715640 2026-07-02T05:34:13Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/f9af6d24f78d8c95|detallar]]) 8985624 wikitext text/x-wiki {{Vikianbar kateqoriyası|Surrey}} {{catmore}} [[Kateqoriya:İngiltərə qraflıqları]] [[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] d0j0sd5s2i90lv9lrops84w9b2r0uxz 14 314597 8985179 8838726 2026-07-01T12:34:05Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:İslam davranışı və təcrübəsi]] 8985179 wikitext text/x-wiki {{catmore}} [[Kateqoriya:İslamın tənqidi]] [[Kateqoriya:Dini ayrı-seçkilik]] [[Kateqoriya:İdeologiyaların adını daşıyan kateqoriyalar]] [[Kateqoriya:İrqçilik]] [[Kateqoriya:İslamla əlaqəli mübahisələr]] [[Kateqoriya:İslam davranışı və təcrübəsi]] bf52l44pboc9ea1tepzs4mekkq4cnye 0 323212 8985400 8773231 2026-07-01T18:22:19Z Hatselate 247044 /* Qadın səsləri */ 8985400 wikitext text/x-wiki '''Səs tipi''' — insanın səs aralığını təyin edən bir qavramdır. Səs tipi qadınlarda və kişilərdə olmaqla ikiyə ayrılır. {{Səs tipi}} [[Fayl:Range_of_soprano_voice_marked_on_keyboard.svg|300 px|thumb|right|<center>[[Soprano]]</center>]] [[Fayl:Range_of_mezzo-soprano_voice_marked_on_keyboard.svg|300 px|thumb|right|<center>[[Mezzo-Soprano]]</center>]] [[Fayl:Range_of_alto_voice_marked_on_keyboard.svg|300 px|thumb|right|<center>[[Kontralto]]</center>]] [[Fayl:Range_of_tenor_voice_marked_on_keyboard.svg|300 px|thumb|right|<center>[[Tenor]]</center>]] [[Fayl:Range_of_baritone_voice_marked_on_keyboard.svg|300 px|thumb|right|<center>[[Bariton]]</center>]] [[Fayl:Range_of_bass_voice_marked_on_keyboard.svg|300 px|thumb|right|<center>[[Bas]]</center>]] == Qadın səsləri == * [[Soprano]] * [[Messo-soprano|Mezzo-soprano]] * [[Kontralto]] ==== Kişi səsləri ==== * [[Kontratenor]] * [[Tenor]] * [[Bariton]] * [[Bas (səs tipi)|Bas]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Musiqi]] [[Kateqoriya:Müğənnilik]] {{musiqi-qaralama}} [[Kateqoriya:Səs tipləri]] t6l92gpdh1mm7pvcorrxsl4njwk3kn5 8985401 8985400 2026-07-01T18:22:28Z Hatselate 247044 /* Kişi səsləri */ 8985401 wikitext text/x-wiki '''Səs tipi''' — insanın səs aralığını təyin edən bir qavramdır. Səs tipi qadınlarda və kişilərdə olmaqla ikiyə ayrılır. {{Səs tipi}} [[Fayl:Range_of_soprano_voice_marked_on_keyboard.svg|300 px|thumb|right|<center>[[Soprano]]</center>]] [[Fayl:Range_of_mezzo-soprano_voice_marked_on_keyboard.svg|300 px|thumb|right|<center>[[Mezzo-Soprano]]</center>]] [[Fayl:Range_of_alto_voice_marked_on_keyboard.svg|300 px|thumb|right|<center>[[Kontralto]]</center>]] [[Fayl:Range_of_tenor_voice_marked_on_keyboard.svg|300 px|thumb|right|<center>[[Tenor]]</center>]] [[Fayl:Range_of_baritone_voice_marked_on_keyboard.svg|300 px|thumb|right|<center>[[Bariton]]</center>]] [[Fayl:Range_of_bass_voice_marked_on_keyboard.svg|300 px|thumb|right|<center>[[Bas]]</center>]] == Qadın səsləri == * [[Soprano]] * [[Messo-soprano|Mezzo-soprano]] * [[Kontralto]] == Kişi səsləri == * [[Kontratenor]] * [[Tenor]] * [[Bariton]] * [[Bas (səs tipi)|Bas]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Musiqi]] [[Kateqoriya:Müğənnilik]] {{musiqi-qaralama}} [[Kateqoriya:Səs tipləri]] 4xpbj4w0pso9gm31ipcgjwvjl4bbhom 0 326103 8985823 8984041 2026-07-02T11:27:02Z Philosopherazer 40686 8985823 wikitext text/x-wiki {{səhv salma|Nəzm}} '''Nəsr''' — ərəbcədən hərfi mənada vəzni, qafiyəsi və rədifi olmayan bədii əsər deməkdir. Nəsr poetikasından bəhs edən ədəbiyyatşünaslar hətta nəsr dilini adi danışıq dili və insanlar arasında gündəlik yazışmaların dili ilə eyniləşdirirlər. Bir sıra nəzəriyyəçilər isə bu fikirdədirlər ki, nəsr əsərlərinin özünün də öz mürəkkəb-daxili və ritmik-struktur qanunauyğunluqları var.<ref>{{Cite web |title=Baba Babazadə. Ədəbiyyatda lirik növ (dərs vəsaiti). Bakı: «Bakı Universiteti» nəşriyyatı, 2008, 178 səh. |url=http://elibrary.bsu.az/kitablar/1049.pdf |access-date=2015-05-10 |archive-date=2016-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311005215/http://elibrary.bsu.az/kitablar/1049.pdf |url-status=dead }}</ref> Nəsr dili konkret müəllif ideyasının, poetik məzmunun ardıcıl şəkildə dərkində məqsədyönlü surətdə işlədilən bir dildir. Nəsrdə sətirlərin uzun və qısalığından, sadə və mürəkkəbliyindən asılı olmayaraq bədii sistemlilik, ardıcıl məntiq və ritm olmalıdır. Nəsr dilində yazılan ədəbiyyat müxtəlif olur: povest, roman, [[novella]], oçerk, memuar və s. == [[Povest]] == Povest rus dilində danışıq, təhkiyə, nağıl etmək mənasında işlənən "povestvovanie" sözündəndir. Povestə bəzən böyük hekayə deyilir. Çünki povestlə hekayə bir-birinə yaxın janrlardır. Hekayədən fərqli olaraq, povestdə bir yox, bir neçə əhvalatdan bəhs olunur və təsvir olunan surətlərin sayı da hekayədəki surətlərin sayından bir neçə dəfə çox olur. Azərbaycan ədəbiyyatında povestin ilk nümunəsi M. F. Axundzadənin "Aldanmış kəvakib" əsəri sayılır. C. Məmmədquluzadənin "Danabaş kəndinin əhvalatları", Ə. Vəliyevin "Gülşən", M. Hüseynin "Kin", M. Cəlalın "Dağlar dilə gəldi" və s. əsərləri Azərbaycan ədəbiyyatında povest janrının gözəl nümunələri hesab olunur. == [[Roman]] == Roman sözü fransız, ispan, italyan və s. dillərinin daxil olduğu roman dil qrupunun adı ilə bağlıdır. Bu dillərdə təhkiyə üsulu ilə qələmə alınan hər hansı bədii əsər XII–XIII əsrlərdə roman adlandırılsa da, sonralar roman xüsusi [[janr]] kimi formalaşmışdır. Roman epik növün həcm etibarilə ən böyük janrdır. Romanda təsvir edilən hadisələr və surətlər povestlə müqayisədə xeyli çoxdur. Hekayə və povestdə yazıçı, adətən, qəhrəmanın həyatının müəyyən bir mərhələsini təsvir etdiyi halda, romanda yazıçı qəhrəmanı dinamik inkişafda göstərmək, bəzən onun bütün ömür yoluna nəzər salmaq imkanı qazanır. Silsilə təşkil edən iki hissəli roman dilogiya, silsilə təşkil edən üç hissəli roman [[trilogiya]] adlanır. M. Hüseynin "Abşeron" və "Qara daşlar" romanları birlikdə dilogiya təşkil edir. M. S. Ordubadinin "Gizli [[Bakı]]", "Döyüşən şəhər" və "Dünya dəyişir" romanları isə trilogiya sayılır. Dilogiya və trilogiyalarm hər hissəsi müstəqil roman sayılır və hər birinin də, bir qayda olaraq, öz müstəqil adı olur. Sadəcə, bu müstəqil romanları az-çox eyni mövzu və eyni obrazlar birləşdirir. Tarixi şəxsiyyətlərlə, onların həyat və fəaliyyətinin təsviri ilə bağlı olan romanlara tarixi roman deyilir. M. S. Ordubadinin Cənubi Azərbaycandakı inqilabi hərəkatdan bəhs edən "Dumanlı [[Təbriz]]", Y. V. Çəmənzəminlinin M. P. Vaqifdən bəhs edən "[[İki od arasında]]" (və yaxud "Qan içində"), İ. Hüseynovun İ. Nəsimidən bəhs edən "Məhşər" əsərləri tarixi roman nümunələridir. Qəhrəmanların duyğu və düşüncələrinin, daxili hiss-həyəcanlarının ifadəsinə geniş yer verən, hadisələri qəhrəmanların davranışında əks etdirən romanlar psixoloji romanlar adlanır. Y. Səmədoğlunun "Qətl günü" əsəri psixoloji romandır. == [[Oçerk]] == Oçerk epik növün həcm etibarilə hekayəyə yaxın janrıdır. Hekayədən fərqli olaraq, oçerk faktiki həyat materialı, sənədlilik əsasında yazılır. Bu o deməkdir ki, yazıçı qəhrəmanm adını, tərcümeyi-halının səciyyəvi faktlarını real həyatda necə varsa, o şəkildə də saxlayıb əks etdirir. Düzdür, hekayədə olduğu kimi, oçerkdə də müəllif tipikləşdirmə və ümumiləşdirmə aparır, bədii təsvir və ifadə vasitələrindən istifadə edir, amma yazıçı fantaziyasına, təxəyyülünə geniş yol verilmir. Oçerklə tanış olan oxucu söhbətin konkret olaraq kimdən, real həyatda yaşayıb fəaliyyət göstərən hansı insandan getdiyini dərhal başa düşür. Oçerkdə bədiilik elementləri də olur. Oçerk bədii publisistikaya yaxın janrdır. Azərbaycan ədəbiyyatında [[Mir Cəlal]], [[Əvəz Sadıq]], Nurəddin Babayev və başqaları oçerkin gözəl nümunələrini yaratmışlar. == [[Xatirə]] və ya [[Memuar]] == Xatirə, yaxud memuar da, oçerk kimi faktiki həyat materialı və sənədlilik əsasında yazılır. Amma oçerkdən fərqli olaraq, xatirədə konkret bir şəxsdən bəhs etmək məhdudiyyəti yoxdur. Xatirədə əsas şərt müəllifin iştirak etdiyi, şahidi olduğu hadisələri təsvir etməkdir. Bundan əlavə, xatirədə həcm məhdudiyyəti də yoxdur. Xatirə həcmcə oçerkdən xeyli böyük də ola bilər. C. MəmmədquIuzadənin "Xatiratım", A. Şaiqin"Keçmiş günlər", Ö. F. Nemanzadənin "Xatirələrim", S. Rüstəmin "Unudulmaz müəllim", M. Hüseynin "Bir ay, bir gün", Anarın "Sizsiz" əsərləri xatirə nümunələridir. Dəqiqlik, tarixi həqiqətin gözlənilməsi memuar janrının mühüm xüsusiyyətləridir. Bu janrda yazılan əsərlərdə şəxsiyyətlərə, hadisələrə müəyyən fərqli yanaşmalar da ola bilər. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Ədəbi janrlar}} {{ədəbiyyat-qaralama}} == Ədəbiyyat == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Prozanın fəlsəfi-estetik təqdimatı mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.342-349] [[Kateqoriya:Nəsr| ]] [[Kateqoriya:Ədəbiyyat nəzəriyyəsi]] [[Kateqoriya:Ədəbiyyat terminləri]] p3gikj1i1nm2aoyts841q5v7x920na1 0 326106 8985822 8984038 2026-07-02T11:26:27Z Philosopherazer 40686 8985822 wikitext text/x-wiki {{Digər məna|Dram (dəqiqləşdirmə)}} {{Mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} '''Dram''' ({{dil-gr|δρᾶμα}}, <small>{{comment|translit.|transliterasiya}}</small> ''drama''; "hərəkət") — mətnlərdə təyin olunmuş rollar üçün ümumi termindir. Epik və lirik ilə yanaşı, 3 əsas ədəbi növdən biridir. Bundan əlavə müsbət qüvvələrin, mütərəqqi ideyaların qələbəsi ilə nəticələnən dram əsərinə də dram deyilir. [[Dram (ədəbi növ)|Dram]] janrından bədii əsərlərdə və kinoda çox geniş istifadə olunur. Dramatik yaradıcılığın spesifik problemlərinə müraciət edərək, hər şeydən əvvəl, "dram" terminin əsas mənasını müəyyənləşdirməliyik. Bildiyimiz kimi, "dram" sözünün müxtəlif anlamları vardır. Gerçəklik hadisələrin müəyyən bir dairəsini, məsələn, həyatın dramını, ədəbiyyatın dramatik növünün janrlarından birini (XVIII əsrin meşşan draması)və səhnə sənətinin aparıcı növü olan dramatik teatrı da drama adlandırırıq. == Dram nəzəriyyəsi == Hər bir elmin, predmetin iki tərəfi, iki cəhəti vardır. Bunlardan biri onun praktiki, digəri isə onun nəzəri tərəfidir. Yəni, hər hansı bir predmetin nəzəriyyəsidir. Təcrübə göstərir ki, nəzəriyyə mövcud materialdan, praktikadan doğur, onlardan irəli gəlir. Bütün bədii sənətin özünəməxsus nəzəri əsasları olduğu kimi, dramın da nəzəri əsasları, [[nəzəriyyə]]si mövcuddur və bizim sizinlə birlikdə keçəcəyimiz predmet dramın nəzəri əsaslarını öyrənməyə, mənimsəməyə xidmət edəcəkdir. == Dram janrı == Dram janrı mövcud olandan bu günə kimi dramın nəzəri problemlətrinə dair çoxlu əsərlər yazılmışdır. [[Ədəbiyyat]]ın başqa növləri ilə müqayiisədə dramın nəzəriyyəsi haqqında yazılan elmi əsərlər üstünlük təşkil edir. Təkcə onu demək kifayətdir ki, antik dövrdən başlayaraq, XIX əsrə kimi dram haqqında təlim eyni zamanda bütövlükdə bədii sənət haqqında nəzəriyyə idi. Drama və [[teatr]]a bədii yaradıcılıq imkanlarını həyata keçirən bir vasitə kimi baxılırdı. [[Aristo"Poetika" əsəri dramatik janrlardan biri olan faciənin təliminə həsr olunmuşdur. Klassizm dövrünün ədəbiyyatı da dramaturgiyanın problemlərini ön plana çəkirdi. [[Maarifçilik]] dövründəki sənətin nəzəriyyəsi də xeyli dərəcədə teatrın estetikası ilə əlaqəli idi. Və nəhayət, [[Hegel]]in estetik sistemi də dramatik sənət haqqında anlayışlarla yüklənmişdir. Onun "Estetika haqqında mühazirələr" əsərində dram sənətinin bir sıra nəzəri məsələləri işıqlandırılmılşdır. Keçmiş əsrlərin dram nəzəriyyəsini estetik fikrin böyük nailiyyətləri kimi qiymətləndirmək olar. Əldə edilmiş bu nailiyyət ədəbiyyat və teatr sahəsindəki müasir mütəxəssislər üşün də əhəmiyyətli və qiymətlidir. V. Xalizev " Драма как явление искусства " əsərində göstərir ki, dramın klassik nəzəriyyəsinə dair bir çox məsələlər köhnəlmişdir. Keçmiş yüziliklərin nəzəriyyəçiləri tarixi lokal təcrübəyə əsaslandıqlarından onların mühakimələri, mülahizələri sənətin sonrakı inkişafına uyğun gəlmirdi. Bununla belə, dramın klassik nəzəriyyəsi normativ şəkildə idi. Onlar yazıçıların yaradıcılıq imkanlarını bir çox hallarda məhdudlaşdırırdılar. Bizim dövrün sənəti, o cümlədən, teatral-dramatik sənət bütün doqmatik normativlərdən uzaqlaşmağı tələb edir. Bununla əlaqədar olaraq dram nəzəriyyəçiləri keçmişin dram nəzəriyyəsinə tənqidi yanaşmaq, yəni nəyin köhnəldiyini və hansı xüsusiyyıtin bu gün də əhəmiyyət kəsb etdiyini aydınlaşdırmağı tələb edir. == Dramda xüsusiyyətlər == Digər tərəfdən də dramın estetikada üstünlük təşkil etməsi onun öyrənilməsi üçün bəzi mənfi nəticələri olmuşdur. Nəzəri işlərdə təkcə drama deyil, y digər epik əsərlərə xas olan cəhətlər (xarakterlərin təsviri, konflikt, süjet, kompozisiya) ön plana çəkilirdi. Məhz drama məxsus xüsusiyyətlər az öyrənilirdi. Bu fikri görkəmli teatr və dram nəzəriyyəsi tarixçisi A. Anikstin dram nəzəriyyəsini öyrənilməsinə dair həsr edilmiş faktlarla zəngin olan bir neçə kitabları buna sübut ola bilər. Dramatik sənətin nəzəriyyəsi sferasına əsas etibarilə Aristoteldən tutmuş bizim dövrümüzə qədər katarsis, tragiklik və komiklik, fərdi və tipiklik, xarakterlər və konfliktlər və s. bu kimi problemlər daxildir. Dramatik sənətin təkrarolunmaz xüsusiyyətləri bu gün də lazımi səviyyədə aydınlaşdırılmamışdır. Keçmiş İttifaqın bir çox nəzəriyyəçiləri, tənqidçiləri, yazıçıları da dramaya söz sənətinin hüdudlarından kənara çıxan sintetik forma kimi baxmışlar. Onlar dram haqqında danışarkən çox zaman rejissor tərəfindən tamaşaya qoyulan və aktyorlar tərəfindən oynanılan bədii teksti deyil, dramatik tamaşanın özünü nəzərdə tuturlar. Bu zaman drama sənətinin pantomima sənəti ilə sintezi kimi, obrazın təkcə söz ilə deyil, həm də incəsənətin başqa növlərinə xas olan bədii vasitələrlə yaradıldığı əsər kimi müəyyənləşdirilir. Drama haqqında belə mülahizələr onu ədəbiyyatın hüdudlarından kənara çıxarır, onu sanki teatr sənətində əridir. Və nəhayət, dördüncüsü, "drama" sözü ədəbiyyatın növlərindən biri adlanır. Asristoteldən və Platondan başlayaraq, drama söz sənətinin növlərindən biri kimi nəzərdən keçirilir. == Dramatik əsərin xüsusiyyəti == Dramatik əsər süjetlidir. Onlarda zaman və məkan, cərəyan edən hadisələr göstərilir. Süjetin söz ilə ifadə olunması üçün iki üsul mövcuddur: birincisi, əvvəllər baş vermiş hadisələr haqqında "kənardan" danışılsın; ikincisi , personajların özlərinin nitqləri. Bu bədii nitq arasındakı münasibət epos və dramın özünəməxsusluğunu müəyyən edir. Eposda nəqletmə və iştirakçıların nitqləri sərbəstdir. Eposun imkanları daha genişdir ki. bunu dram haqqında demək olmaz. Dramın mətni aktyorlar üçün səhnədən deyilmək, söylənmək məqsədilə nəzərdə tutulur. O eposa məxsus olan universallıqdan məhrumdur. Dramatik əsər hər şeydən əvvəl öz həcminə görə məhduddur. Bunu da teatral sənətin şəraiti tələb edir. Dramatik əsərlər portret və peyzaj xarakteristikaları, ətraf mühitin təsviri, əsərdəki hadisələr iştirakçıların sözlərində öz ifadələrini tapır. Dramın xarici xsüsusiyyətləri nəzəriyyəçi alimlərin diqqətini cəlb etmişdir. Alman romantizmi dövründən etibarən dramın nəzəri cəhətdən təhlili fəlsəfi koteqoriyaların köməyi ilə aparılmalıdır. Məsələn, Hegel dramaya obyektivlik ilə subyektivliyin sintezi kimi baxmışdır. Dramatik əsərin özünəməxsusluğu hər şeydən əvvəl onların nitqləri ilə müəyyənləşdirilir. Dramın ədəbi növü kimi xarakterizə olunmuş xüsusiyyətləri ilkindir, başlanğıcıdır. Məhz dramatik əsərlərin tanıma imkanları onlarla şərtlənmişdir ki, onlar haqqında gələcəkdə danışılacaqdır. Dram nəzəriyyəsinə dramatik poeziyanın sosial təbiətinin, ideya-bədii əsaslarının və xüsusiyyətlərinin, onların mahiyyətinin və təyininin, yəni vəzifəsinin tədqiqi, dramaturji strukturanın kökü, onun tarixi cəhətdən formalaşan və inkişaf edən janrlarının dəyişikliyi, ayrı-ayrı dramaturji əsərlərin quruluşu, təhlil prinsipi və s. daxildir.<ref>{{Cite web |title=Dram nəzəriyyəsi |url=http://azteatr.musigi-dunya.az/file?id=143&dt=1164 |access-date=2013-07-28 |archive-date=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022164203/http://azteatr.musigi-dunya.az/file?id=143&dt=1164 |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı }} == Ədəbiyyat == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Dram fəlsəfi-estetik kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.336-341] == Həmçinin bax == * [[Dramaturgiya]] {{Ədəbi janrlar}} {{Teatr sənəti}} [[Kateqoriya:Dramatik növün janrları]] [[Kateqoriya:Dramaturgiya]] [[Kateqoriya:Film janrları]] [[Kateqoriya:Dram (janr)]] [[Kateqoriya:Dram teleserialları]] [[Kateqoriya:Dramlar]] 9e694aulcqz4vizacm0pdlu7ezgouxy 0 326111 8985839 8984092 2026-07-02T11:35:35Z Philosopherazer 40686 8985839 wikitext text/x-wiki '''Faciə''' — əsasını barışmaz həyat konfliktləri, xarakter və [[ehtiras]]ların kəskin toqquşması təşkil edən və adətən qəhrəmanının ölümü ilə nəticələnən dramatik əsər; tragediya.<ref>{{Cite web |title=Terminologiya |url=http://azerdict.com/izahli-luget/tragediya |access-date=2013-07-28 |archive-date=2013-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130913172017/http://azerdict.com/izahli-luget/tragediya |url-status=dead }}</ref> Attika faciəsi - (hərfi "keçilərin mahnısı"). Yunanıstanda lirika özünü [[arxaika]] dövründə ifadə etdiyi kimi, e.ə V əsr [[Afina]] ədəbi, bədii yaradıcılığın mərkəzi olanda, faciə(traqediya) və məsxərə(komediya) dili ilə danışdı. Faciə xorla,keçi dərisi geyinmiş və [[Dionis]]in daimi yoldaşlarını təsvir edən "satir"lar tərəfindən oxunan mahnılardan, difiramlardan yaranmışdı. [[Satir]]lərin yaxud "keçilərin" belə xorları, artıq e.ə VII əsrdə, bütün Yunanıstanda mövcud idi. [[Pisistrat]]ın, ümumdövlət [[Böyük Dionisilər]] bayramını təsis etməsinin sayəsində, xalqın Dionisi kultu indi artıq rəsmi hökumətin dəstəyinə arxalanmağa başladı.[1] Ən tanınmış faciə yazıçıları: [[Vilyam Şekspir|Şekspir]], [[Esxil]], [[Sofokl]], [[Evripid]], [[Jan Rasin]]. Azərbaycan ədəbiyyatında faciə janrının banisi [[Nəcəf bəy Vəzirov]] olmuşdur. [[Hüseyn Cavid]] isə ilk mənzum faciəni ("Ana") yazmışdır. ==Ədəbiyyat== * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Faciə və gülüş kontrastı fəlsəfi kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.456-464] * История культуры Древней Греции и Рима. Москва "Высшая школа" 1990 səh. 109 == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Ədəbi janrlar}} {{Teatr sənəti}} [[Kateqoriya:Dramatik növün janrları]] [[Kateqoriya:Teatr janrları]] [[Kateqoriya:Dramaturgiya]] [[Kateqoriya:Yunan ixtiraları]] [[Kateqoriya:Dramlar]] [[Kateqoriya:Humanitar sahə]] [[Kateqoriya:Faciə (janr)]] sikaq1xpobio04k0m0m3qrcj3egr16z 0 355571 8985631 7396905 2026-07-02T05:58:28Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985631 wikitext text/x-wiki {{voleybol klubu | başlıq = {{bayraq|Türkiyə}} Beşiktaş Gimnastika Qadın Voleybol Komandası | emblem = | şəhər = [[İstanbul]] | rəngləri = [[qara]]-[[ağ]] | ləqəbi = "Siyah-beyazlar" | yaranma tarixi = [[1961-ci il|1961]] | meydança = BJK Akatlar Arena | tutumu = 3200 | prezidenti = {{bayraq|Türkiyə}} [[Fikret Orman]] | baş məşqçisi = {{bayraq|Türkiyə}} [[Adnan Kistak]] | liqa = [[Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatı|Acıbadem Qadınlararası Voleybol 1. Liqası]] | mövsüm = 2013-14 | sıra = 7 | sayt = [http://www.bjk.com.tr/tr/ bjk.com.tr] | leftarm1 = 000000 | body1 = ff0000 | rightarm1 = 000000 | pattern_b1 = | shorts1 = 000000 | pattern_s1 = 000000 | leftarm2 = ffffff | body2 = 000000 | rightarm2 = ffffff | pattern_b2 = | shorts2 = 000000 | pattern_s2 = | leftarm3 = 000000 | body3 = ffff00 | rightarm3 = 000000 | pattern_b3 = | shorts3 = 000000 | pattern_s3 = |pattern_b1 = _whiteshoulders |body1 = 000000 |pattern_la1 = _whiteborder |leftarm1 = 000000 |pattern_ra1 = _whiteborder |rightarm1 = 000000 |pattern_sh1 = |shorts1 = 000000 |pattern_so1 = |socks1 = FFFFFF |pattern_b2 = _blackshoulders |body2 = FFFFFF |pattern_la2 = |leftarm2 = FFFFFF |pattern_ra2 = |rightarm2 = FFFFFF |pattern_sh2 = |shorts2 = 000000 |pattern_so2 = |socks2 = FFFFFF }} '''Beşiktaş Qadın Voleybol Komandası''' — 1961-ci ildə yaradılmış və günümüzə qədər də fəaliyyətini davam etdirir. Komanda [[Türkiyə]]nin ən böyük üç idman klubundan biri olan [[Beşiktaş Gimnastika Klubu|Beşiktaş Gimnastika İdman Klubu]]nun qızlar üçün voleybol şöbəsidir. Komanda hal-hazırda [[Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatı|Acıbadem Qadınlararası Voleybol 1. Liqası]]nda mübarizə aparır. == Tarixi == Beşiktaş [[1961-ci il]]də yaradılarkən klub rəhbərləri elə də böyük komanda yaratmaq istəməmişlər.<ref>Somalı,Vâlâ; "1895-1986" Türk-Dünya Voleybol Tarihi", İstanbul (1986), səh: 275</ref> Məqsəd hər idman növündə əzəli rəqibləri olan [[Fənərbaxça QVK|Fənərbaxça]] və [[Qalatasaray QVK|Qalatasaray]]ın hegomonluğuna son qoymaq idi. Beşiktaş yarandığı ildən etibarən dörd il müddətində [[Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatı]]nın qalibi Qalatasaray olmuşdu. Nəhayət [[1965-ci il]]də Beşiktaş əzəli rəqibinin önündə birinci yeri tutdu və tarixindəki hələ ki, yeganə olan çempionluğunu yaşadı. (''kişilər daxil'') <ref>[http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/ Milliyet, 26 Nisan 1965] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170722064111/http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/ |date=2017-07-22 }} {{ref-tr}}</ref> 1970-ci illərdə ləğv edilən komanda uzun müddət voleybola geri qayıtmadı. Nəhayət 1986-cı ildə komanda yenidən bərpa edildi. 1992-93 mövsümündə isə 2-ci liqada lider olaraq əsas liqaya çıxa bildi Beşiktaş. Komandanın Avropadakı ən böyük uğuru [[2014-cü il]]ə təsadüf edir. 2013-14 mövsümündə Balkan kubokunu qazanaraq [[Avropa Qadınlar CEV Çağırış Kuboku]]na vəsiqə qazandı. Bu turnirdə böyük sensassiya imza ataraq finala qədər irəliləyən klub yalnız bu mərhələdə [[Rusiya]]nın Zareçye komandasına məğlub oldu.<ref>[http://www.fotomac.com.tr/besiktas/2014/03/31/besiktas-avrupa-ikincisi Beşiktaş Avrupa ikincisi] {{Wayback|url=http://www.fotomac.com.tr/besiktas/2014/03/31/besiktas-avrupa-ikincisi |date=20140403182346 }} {{ref-tr}}</ref> Avropanın səviyyəcə üçüncü kubokunda gümüş medala yiyələnmək onlar üçün heç də asan olmadı. Belə ki, komanda finala qədər rəqiblərini 2 dəfə [[qızıl set]]də məğlub etməli olmuşdu.<ref>[http://www.haber3.com/besiktas-bayan-voleybol-takimi-cev-challenge-kupasina-finalde-veda-etti-2576546h.htm BEŞİKTAŞ BAYAN VOLEYBOL TAKIMI, CEV CHALLENGE KUPASI’NA FİNALDE VEDA ETTİ]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }} {{ref-tr}}</ref> == Heyəti == {{həmçinin bax|:Kateqoriya:Beşiktaş QVK oyunçuları}} ''2013-14 mövsümü üçün''<ref>[http://www.bjk.com.tr/tr/teknik_kadro/21/teknik_kadro.html Teknik Kadro] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210423150621/https://bjk.com.tr/tr/teknik_kadro/21/teknik_kadro.html |date=2021-04-23 }} {{ref-tr}}</ref><ref>[http://www.bjk.com.tr/tr/takim/21/takim.html A BAYAN TAKIM] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220724101127/https://bjk.com.tr/tr/takim/21/takim.html |date=2022-07-24 }} {{ref-tr}}</ref> {| bgcolor="#ffffff"; cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border:#abd5f5 solid 1px; border-collapse: collapse;" * Baş məşqçi : {{bayraq|Türkiyə}} [[Adnan Kistak]] * Köməkçi məşqçi : {{bayraq|Türkiyə}} Erkan Kayacan |- bgcolor="#d0e5f5" | align=center|'''Nömrə''' | align=center|'''Oyunçunun adı''' | align=center|'''Mövqeyi''' | align=center|'''Ölkəsi''' |- align=left |align="center"|1 |[[Marina Tumas]] |align="center"|[[Diaqonal (voleybol)|Diaqonal]] |align="center"|{{BLR}} |- align="lef |align="center"|2 |[[Naz Döner]] |align="center"|[[Libero (voleybol)|Libero]] |align="center"|{{TUR}} |- align="lef |align="center"|3 |[[Zeynep Seda Eryüz]] |align="center"|[[Toppaylayıcı (voleybol)|Toppaylayıcı]] |align="center"|{{TUR}} |- align="lef |align="center"|5 |[[Qabriyela Koyeva]] |align="center"|[[Blokçu (voleybol)|Blokçu]] |align="center"|{{BUL}} |- align="lef |align="center"|6 |[[Dilek Kınık]] |align="center"|[[Libero (voleybol)|Libero]] |align="center"|{{TUR}} |- align="lef |align="center"|7 |[[Nataliya Hanikoğlu]] [[Image:Captain sports.svg|10px]] |align="center"|[[Diaqonal (voleybol)|Diaqonal]] |align="center"|{{TUR}} |- align="lef |align="center"|8 |[[Nilay Konar]] |align="center"|[[Blokçu (voleybol)|Blokçu]] |align="center"|{{TUR}} |- align="lef |align="center"|9 |[[Ayça Naz İhtiyaroğlu]] |align="center"|[[Libero (voleybol)|Libero]] |align="center"|{{TUR}} |- align="lef |align="center"|10 |[[Seda Türkkan]] |align="center"|[[Toppaylayıcı (voleybol)|Toppaylayıcı]] |align="center"|{{TUR}} |- align="lef |align="center"|12 |[[Tülin Altıntaş]] |align="center"|[[Blokçu (voleybol)|Blokçu]] |align="center"|{{TUR}} |- align="lef |align="center"|13 |[[Selime İlyasoğlu]] |align="center"|[[Hücumçu (voleybol)|Hücumçu]] |align="center"|{{TUR}} |- align="lef |align="center"|14 |[[PaulaYamila Nizetiç]] |align="center"|[[Hücumçu (voleybol)|Hücumçu]] |align="center"|{{ARG}} |- align="lef |align="center"|17 |[[Ceyda Aktaş]] |align="center"|[[Hücumçu (voleybol)|Hücumçu]] |align="center"|{{TUR}} |- align="lef |align="center"|18 |[[Dicle Babat]] |align="center"|[[Blokçu (voleybol)|Blokçu]] |align="center"|{{TUR}} |- align="lef |} == Xarici keçidlər == *[http://www.bjk.com.tr/tr/ Rəsmi Sayt] {{ref-tr}} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatı}} [[Kateqoriya:Beşiktaş QVK]] [[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə voleybol klubları]] qvnuuysggcf6spuq74rgqo0fat1opc6 0 361327 8985485 8477279 2026-07-01T21:33:41Z ~2026-37600-08 349245 /* Tarixi */ 8985485 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{Yaşayış məntəqəsi |ad = Buruq |xəritə = |xəritə miqyas = 200px |xəritə məlumat = [[Lerik rayonu]] |xəritə1 = |xəritə1 miqyas = |xəritə1 məlumat = |xəritə2 = |xəritə2 miqyas = |xəritə2 məlumat = |ərazi = |əhali = |əhali_il = |əhali sıxlığı = |yüksəklik = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lat_hem = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |lon_hem = |poçt kodu = |ölkə = Azərbaycan |bölgə = |rayon = Lerik rayonu |şəhər = |qəsəbə = |kənd nümayəndəsi = |bələdiyyə başçısı = |rəsmi_saytı = }} '''Buruq''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Lerik rayonu]]nun Kirəvud kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.<ref>{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}</ref> Ərazisi 5 km² (504 ha), əhalisi 368 nəfər (2016). Etnik tərkibi: 85 % azərbaycanlı və qarışıq, 15 % talış. Adının mənası qədim [[talış dili]]ndə "isti yer", "güney" deməkdir. Kənddə Alihəmdəm, Qulamlı, Məcidli, Dadi, Bağırlı, Ağayarlı–Ruhullahlı və Cəfərli tayfaları yaşayır. Ağayarlı tayfasının qədim [[İran]]–[[Parfiya]] sülaləsi [[Mehranilər]]dən gəldiyi güman olunur. Kənddə tayfa münasibətləri daim gərgin olmuşdur. == Tarixi == Buruq kəndi XVIII əsrdən mövcud olsa da, onun ərazisində Paleolit və Tunc dövrü məskənləri aşkar edilmişdir. Belə ki, Gilgil, Xortaxaran, Haləsər, Kalannığıl, Sığəsər, Bicar və Loçığ kimi qədim yaşayış məskənlərinin tarixi min illərlə ölçülür. Kənd ərazisindəki toponimlərin əksəriyyəti talış dilindədir.<ref>{{Cite web |title=LÜĞƏTLƏR |url=http://budaqbudaqov.com:80/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=8&Itemid=19 |access-date=2026-07-01 |website=budaqbudaqov.com |language=az-az}}</ref>>{{mənbə göstər}} == Coğrafiyası == [[Talış]]ın orta dağlıq hissəsində yerləşən Buruq kəndi əsasən Neogen çöküntülərindən ibarət yamaclarda yerləşir. Ən hündür nöqtəsi Qızqotəpə 957 m-dir. Ərazisinin 15 %-i qiymətli [[Hirkan]] meşələri ilə örtülüdür. İqlimi mülayim-isti, rütubətlidir (600–800 mm). Çay şəbəkəsi sıxdır. [[Viləş]]in ən böyük qolu Şərətük burdan axır. Burada kiçik və gözəl dağ göllərinə rast gəlinir. Meşələrdə canavar, yenot, çaqqal, donuz, oxlu kirpi, dovşan və s, yaşayır.{{mənbə göstər}} == Təsərrüfat == Qədimdən əkinçi–maldar olan Buruq əhalisi hazırda yalnız maldarlıq və qismən arıçılıqla məşğuldur. Maldarlıq əsas gəlir mənbəyidir. Sovet hakimiyyəti bitincə geniş ərazilərin üzüm plantasiyaları məhv edilmiş, təsərrüfat sıradan çıxmışdır. 1999-cu ilin torpaq islahatı yarımçıq aparılmışdır.{{mənbə göstər}} == Əhalisi == === Tanınmışları === * [[Xubəli Əzizov]] (1949–) — Professor. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Lerik rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} {{Lerik rayonunun yaşayış məntəqələri}} [[Kateqoriya:Lerik rayonunun kəndləri]] 4kxjne1vvgr5ecgv5mq0lpf6ld36c17 8985487 8985485 2026-07-01T21:34:42Z ~2026-37600-08 349245 /* Tarixi */ 8985487 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{Yaşayış məntəqəsi |ad = Buruq |xəritə = |xəritə miqyas = 200px |xəritə məlumat = [[Lerik rayonu]] |xəritə1 = |xəritə1 miqyas = |xəritə1 məlumat = |xəritə2 = |xəritə2 miqyas = |xəritə2 məlumat = |ərazi = |əhali = |əhali_il = |əhali sıxlığı = |yüksəklik = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lat_hem = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |lon_hem = |poçt kodu = |ölkə = Azərbaycan |bölgə = |rayon = Lerik rayonu |şəhər = |qəsəbə = |kənd nümayəndəsi = |bələdiyyə başçısı = |rəsmi_saytı = }} '''Buruq''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Lerik rayonu]]nun Kirəvud kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.<ref>{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}</ref> Ərazisi 5 km² (504 ha), əhalisi 368 nəfər (2016). Etnik tərkibi: 85 % azərbaycanlı və qarışıq, 15 % talış. Adının mənası qədim [[talış dili]]ndə "isti yer", "güney" deməkdir. Kənddə Alihəmdəm, Qulamlı, Məcidli, Dadi, Bağırlı, Ağayarlı–Ruhullahlı və Cəfərli tayfaları yaşayır. Ağayarlı tayfasının qədim [[İran]]–[[Parfiya]] sülaləsi [[Mehranilər]]dən gəldiyi güman olunur. Kənddə tayfa münasibətləri daim gərgin olmuşdur. == Tarixi == Buruq kəndi XVIII əsrdən mövcud olsa da, onun ərazisində Paleolit və Tunc dövrü məskənləri aşkar edilmişdir. Belə ki, Gilgil, Xortaxaran, Haləsər, Kalannığıl, Sığəsər, Bicar və Loçığ kimi qədim yaşayış məskənlərinin tarixi min illərlə ölçülür. Kənd ərazisindəki toponimlərin əksəriyyəti talış dilindədir.<ref>{{Cite web |title=LÜĞƏTLƏR |url=http://budaqbudaqov.com:80/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=8&Itemid=19 |access-date=2026-07-01 |website=budaqbudaqov.com |language=az-az}}</ref> == Coğrafiyası == [[Talış]]ın orta dağlıq hissəsində yerləşən Buruq kəndi əsasən Neogen çöküntülərindən ibarət yamaclarda yerləşir. Ən hündür nöqtəsi Qızqotəpə 957 m-dir. Ərazisinin 15 %-i qiymətli [[Hirkan]] meşələri ilə örtülüdür. İqlimi mülayim-isti, rütubətlidir (600–800 mm). Çay şəbəkəsi sıxdır. [[Viləş]]in ən böyük qolu Şərətük burdan axır. Burada kiçik və gözəl dağ göllərinə rast gəlinir. Meşələrdə canavar, yenot, çaqqal, donuz, oxlu kirpi, dovşan və s, yaşayır.{{mənbə göstər}} == Təsərrüfat == Qədimdən əkinçi–maldar olan Buruq əhalisi hazırda yalnız maldarlıq və qismən arıçılıqla məşğuldur. Maldarlıq əsas gəlir mənbəyidir. Sovet hakimiyyəti bitincə geniş ərazilərin üzüm plantasiyaları məhv edilmiş, təsərrüfat sıradan çıxmışdır. 1999-cu ilin torpaq islahatı yarımçıq aparılmışdır.{{mənbə göstər}} == Əhalisi == === Tanınmışları === * [[Xubəli Əzizov]] (1949–) — Professor. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Lerik rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} {{Lerik rayonunun yaşayış məntəqələri}} [[Kateqoriya:Lerik rayonunun kəndləri]] 1q726o3gaotgfxlf0zlavr1xnavptkq 8985490 8985487 2026-07-01T21:38:45Z ~2026-37600-08 349245 /* */ 8985490 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{Yaşayış məntəqəsi |ad = Buruq |xəritə = |xəritə miqyas = 200px |xəritə məlumat = [[Lerik rayonu]] |xəritə1 = |xəritə1 miqyas = |xəritə1 məlumat = |xəritə2 = |xəritə2 miqyas = |xəritə2 məlumat = |ərazi = |əhali = |əhali_il = |əhali sıxlığı = |yüksəklik = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lat_hem = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |lon_hem = |poçt kodu = |ölkə = Azərbaycan |bölgə = |rayon = Lerik rayonu |şəhər = |qəsəbə = |kənd nümayəndəsi = |bələdiyyə başçısı = |rəsmi_saytı = }} '''Buruq''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Lerik rayonu]]nun Kirəvud kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.<ref>{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}</ref> Ərazisi 5 km² (504 ha), əhalisi 368 nəfər (2016). Etnik tərkibi: 85 % azərbaycanlı və qarışıq, 15 % talış. Adının mənası qədim [[talış dili]]ndə "isti yer", "güney" deməkdir. Kənddə Alihəmdəm, Qulamlı, Məcidli, Dadi, Bağırlı, Ağayarlı–Ruhullahlı və Cəfərli tayfaları yaşayır. Ağayarlı tayfasının qədim [[İran]]–[[Parfiya]] sülaləsi [[Mehranilər]]dən gəldiyi güman olunur.<ref>{{Cite book |last=Niʻmat Allāhī |first=Bihrūz |title=Tārīkh-i jāmiʻ-i Āstārā va ḥukkām-i Namīn |date=1380 |publisher=Nashr-i Shaykh Ṣafī |isbn=978-964-6822-12-2 |edition=Chāp-i 1 |location=Ardabīl}}</ref>> Kənddə tayfa münasibətləri daim gərgin olmuşdur. == Tarixi == Buruq kəndi XVIII əsrdən mövcud olsa da, onun ərazisində Paleolit və Tunc dövrü məskənləri aşkar edilmişdir. Belə ki, Gilgil, Xortaxaran, Haləsər, Kalannığıl, Sığəsər, Bicar və Loçığ kimi qədim yaşayış məskənlərinin tarixi min illərlə ölçülür. Kənd ərazisindəki toponimlərin əksəriyyəti talış dilindədir.<ref>{{Cite web |title=LÜĞƏTLƏR |url=http://budaqbudaqov.com:80/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=8&Itemid=19 |access-date=2026-07-01 |website=budaqbudaqov.com |language=az-az}}</ref> == Coğrafiyası == [[Talış]]ın orta dağlıq hissəsində yerləşən Buruq kəndi əsasən Neogen çöküntülərindən ibarət yamaclarda yerləşir. Ən hündür nöqtəsi Qızqotəpə 957 m-dir. Ərazisinin 15 %-i qiymətli [[Hirkan]] meşələri ilə örtülüdür. İqlimi mülayim-isti, rütubətlidir (600–800 mm). Çay şəbəkəsi sıxdır. [[Viləş]]in ən böyük qolu Şərətük burdan axır. Burada kiçik və gözəl dağ göllərinə rast gəlinir. Meşələrdə canavar, yenot, çaqqal, donuz, oxlu kirpi, dovşan və s, yaşayır.{{mənbə göstər}} == Təsərrüfat == Qədimdən əkinçi–maldar olan Buruq əhalisi hazırda yalnız maldarlıq və qismən arıçılıqla məşğuldur. Maldarlıq əsas gəlir mənbəyidir. Sovet hakimiyyəti bitincə geniş ərazilərin üzüm plantasiyaları məhv edilmiş, təsərrüfat sıradan çıxmışdır. 1999-cu ilin torpaq islahatı yarımçıq aparılmışdır.{{mənbə göstər}} == Əhalisi == === Tanınmışları === * [[Xubəli Əzizov]] (1949–) — Professor. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Lerik rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} {{Lerik rayonunun yaşayış məntəqələri}} [[Kateqoriya:Lerik rayonunun kəndləri]] oy3j3lwa459b1ahc4o1ez5kkfh8uads 8985493 8985490 2026-07-01T21:39:33Z ~2026-37600-08 349245 /* */ 8985493 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{Yaşayış məntəqəsi |ad = Buruq |xəritə = |xəritə miqyas = 200px |xəritə məlumat = [[Lerik rayonu]] |xəritə1 = |xəritə1 miqyas = |xəritə1 məlumat = |xəritə2 = |xəritə2 miqyas = |xəritə2 məlumat = |ərazi = |əhali = |əhali_il = |əhali sıxlığı = |yüksəklik = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lat_hem = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |lon_hem = |poçt kodu = |ölkə = Azərbaycan |bölgə = |rayon = Lerik rayonu |şəhər = |qəsəbə = |kənd nümayəndəsi = |bələdiyyə başçısı = |rəsmi_saytı = }} '''Buruq''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Lerik rayonu]]nun Kirəvud kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.<ref>{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}</ref> Ərazisi 5 km² (504 ha), əhalisi 368 nəfər (2016). Etnik tərkibi: 85 % azərbaycanlı və qarışıq, 15 % talış. Adının mənası qədim [[talış dili]]ndə "isti yer", "güney" deməkdir. Kənddə Alihəmdəm, Qulamlı, Məcidli, Dadi, Bağırlı, Ağayarlı–Ruhullahlı və Cəfərli tayfaları yaşayır. Ağayarlı tayfasının qədim [[İran]]–[[Parfiya]] sülaləsi [[Mehranilər]]dən gəldiyi güman olunur.<ref>{{Cite book |last=Niʻmat Allāhī |first=Bihrūz |title=Tārīkh-i jāmiʻ-i Āstārā va ḥukkām-i Namīn |date=1380 |publisher=Nashr-i Shaykh Ṣafī |isbn=978-964-6822-12-2 |edition=Chāp-i 1 |location=Ardabīl}}</ref> Kənddə tayfa münasibətləri daim gərgin olmuşdur. == Tarixi == Buruq kəndi XVIII əsrdən mövcud olsa da, onun ərazisində Paleolit və Tunc dövrü məskənləri aşkar edilmişdir. Belə ki, Gilgil, Xortaxaran, Haləsər, Kalannığıl, Sığəsər, Bicar və Loçığ kimi qədim yaşayış məskənlərinin tarixi min illərlə ölçülür. Kənd ərazisindəki toponimlərin əksəriyyəti talış dilindədir.<ref>{{Cite web |title=LÜĞƏTLƏR |url=http://budaqbudaqov.com:80/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=8&Itemid=19 |access-date=2026-07-01 |website=budaqbudaqov.com |language=az-az}}</ref> == Coğrafiyası == [[Talış]]ın orta dağlıq hissəsində yerləşən Buruq kəndi əsasən Neogen çöküntülərindən ibarət yamaclarda yerləşir. Ən hündür nöqtəsi Qızqotəpə 957 m-dir. Ərazisinin 15 %-i qiymətli [[Hirkan]] meşələri ilə örtülüdür. İqlimi mülayim-isti, rütubətlidir (600–800 mm). Çay şəbəkəsi sıxdır. [[Viləş]]in ən böyük qolu Şərətük burdan axır. Burada kiçik və gözəl dağ göllərinə rast gəlinir. Meşələrdə canavar, yenot, çaqqal, donuz, oxlu kirpi, dovşan və s, yaşayır.{{mənbə göstər}} == Təsərrüfat == Qədimdən əkinçi–maldar olan Buruq əhalisi hazırda yalnız maldarlıq və qismən arıçılıqla məşğuldur. Maldarlıq əsas gəlir mənbəyidir. Sovet hakimiyyəti bitincə geniş ərazilərin üzüm plantasiyaları məhv edilmiş, təsərrüfat sıradan çıxmışdır. 1999-cu ilin torpaq islahatı yarımçıq aparılmışdır.{{mənbə göstər}} == Əhalisi == === Tanınmışları === * [[Xubəli Əzizov]] (1949–) — Professor. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Lerik rayonu-qaralama}} {{kənd-qaralama}} {{Lerik rayonunun yaşayış məntəqələri}} [[Kateqoriya:Lerik rayonunun kəndləri]] o42wwq1o2slexwm6kka3c5ddmwfe8g6 0 372624 8985607 5038525 2026-07-02T05:32:51Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya 8985607 wikitext text/x-wiki {{İnzibati vahid |status= Qraflıq }} '''Lankaşir''' — [[İngiltərə]]nin Şimali Qərbində [[şəhristan|qraflıq]]dır. Onun iki şəhəri vardır: Lankaster və Preston. 1974-dən əvvəl Liverpul və Mançester Lankaşirin hissəsi idilər. Qraflığın Yorkşir ilə sərt rəqabəti onun şərqini inkişaf etdirmişdir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:İngiltərə qraflıqları]] [[Kateqoriya:Lankaşir]] [[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] [[Kateqoriya:Şimal-Qərbi İngiltərə]] fmpcdzqkl6yuo7jnpdwlgei00pbituq 14 398287 8985611 8860280 2026-07-02T05:33:11Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Şimal-Qərbi İngiltərə]] 8985611 wikitext text/x-wiki {{Vikianbar kateqoriyası|Merseyside}} [[Kateqoriya:İngiltərə qraflıqları]] [[Kateqoriya:1974-cü ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]] [[Kateqoriya:Şimal-Qərbi İngiltərə]] 2zvonup4u5pxpzb8ppougb08k30hk4a 0 400179 8985703 8300265 2026-07-02T07:49:10Z Ələddin.Məlikov 87736 /* Həmçinin bax */ 8985703 wikitext text/x-wiki {{Digər məna|Xan məscidi}} {{Tarixi abidə |adı = Xan məscidi |orijinal adı = |şəkil = [[Fayl:Şəki xan məscidi restavrasiyadan sonra.jpg|270px|]] |şəkil_izah = ''Şəki Xan məscidi restavrasiya işlərindən sonra'' |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |şəhər = [[Şəki]] |yerləşir = Şəki şəhəri, Fətəli xan Xoyski küçəsi, 140 |aidiyyatı = [[Yuxarı-Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu]] |sifarişçi = [[Məhəmmədhüseyn xan Müştaq]] |tikilmə_tarixi = 1769/70 |üslubu = [[Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbi]] |vəziyyəti = 2022-ci ildə bərpa edilib |nişanlama1 = Üİ |nişanlama1_rəsmiadı = Historic Centre of Sheki with the Khan’s Palace |nişanlama1_vaxtı = 2019 |nişanlama1_tipi = Mədəni |nişanlama1_kriteriya = ii, v |nişanlama1_nömrəsi = [http://whc.unesco.org/en/list/1549 1549] |nişanlama1_hissəsi = |nişanlama1_sərbəst1ad = Dövlət |nişanlama1_sərbəst1dəyər = Azərbaycan |nişanlama1_sərbəst2ad = Region |nişanlama1_sərbəst2dəyər = Avropa |nişanlama1_sərbəst3ad = |nişanlama1_sərbəst3dəyər = |nişanlama2 = ATAMQ |nişanlama2_vaxtı = |nişanlama2_rəsmiadı = |nişanlama2_tipi = |nişanlama2_kriteriya = |nişanlama2_nömrəsi = [http://e-qanun.az/framework/2847 329] |nişanlama2_hissəsi = |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Məscid |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Ölkə əhəmiyyətli |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |Commons kateqoriyası = Khan's Mosque and Cemetery |Xəritəsi = {{Yer xəritəsi |Azərbaycan |label=Xan məscidi|label_size=100 |lat=41.202513 |long=47.191824 |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=269 |float=center |caption= }} }} '''Şəki Xan məscidi''' — XVIII əsrə aid tarix-memarlıq abidəsi. [[Azərbaycan]]ın [[Şəki]] şəhərində yerləşir.{{Bax|#Tarixi|1}} Məscid, [[Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti]]nin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.{{Bax|#Tarixi|1}} 2019-cu il iyulun 7-də "Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi" [[UNESCO]]-nun [[Ümumdünya irsi siyahısı|Ümumdünya İrs]] Siyahısına daxil edilib. Şəki şəhərinin tarixi mərkəzində yerləşən Şəki Xan məscidi də [[Ümumdünya İrsi]]nə daxildir.{{Bax|#Tarixi|1}} == Tarixi == === İlk dövrlər === Məscid hicri təqvimi ilə 1183-cü ildə Şəki xanı [[Məhəmmədhüseyn xan Müştaq|Məhəmmədhüseyn xan]]ın sifarişi ilə tikilib. Məscidin tikintisi başa çatdıqdan sonra bu münasibətlə o dövrdə yaşamış şair Hacı Məhəmməd Çələbi Əfəndi Zari 9 beytdən ibarət bir qəzəl yazıb. Və bu qəzəlin içində qapalı maddeyi-tarixlə məscidin tikilmə tarixini göstərib. Bu qəzəllə yanaşı ədəbiyyatşünas [[Salman Mümtaz]] "Riyazül-üləma" sözünün də əbcəd hesabı ilə bu məscidin tikilmə tarixi olduğunu bildirib. Hər iki maddeyi-tarix əbcəd hesabı ilə 1183-ə bərabərdir ki, bu da miladi 1769–1770-ci ilə uyğundur.<ref name=":0">{{cite web|url=https://medeniyyet.az/page/news/58061/Seki-Xan-mescidinde-Mehemmedhuseyn-xanin-qebri-askar-edilib.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221203144759/https://medeniyyet.az/page/news/58061/Seki-Xan-mescidinde-Mehemmedhuseyn-xanin-qebri-askar-edilib.html|archivedate=2022-12-03|title=Şəki Xan məscidində Məhəmmədhüseyn xanın qəbri aşkar edilib|author=Aydın Məmmədov|date=2021-09-07|publisher=medeniyyet.az |accessdate = 2022-12-14|language=az }}</ref> Salman Mümtazın qeydlərinə görə, məscid əvvəlcə I Cümə məscidi adlandırılıb, 1780-ci ildə Məhəmmədhüseyn xan [[Hacı Əbdülqadir xan|Hacı Əbdülqadirl]]ə olan döyüşdə<ref>{{cite book|author=[[Ədalət Tahirzadə]]|title=Şəkinin tarixi qaynaqlarda|year=2005|location=[[Bakı]]|publisher=Master|url=https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=sites&srcid=ZGVmYXVsdGRvbWFpbnxzaGVraXRhcml4aXxneDpiZTg2MTIzOTVhMmU3NDg|page=192|access-date=2022-12-14|archive-date=2022-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007062154/https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=sites&srcid=ZGVmYXVsdGRvbWFpbnxzaGVraXRhcml4aXxneDpiZTg2MTIzOTVhMmU3NDg|url-status=live}}</ref> yaralanaraq təslim olmağa məcbur olub. Bir həftə əsirlikdə qaldıqdan sonra isə boğdurmaq yolu ilə edam edilib.<ref>{{cite web|url=https://haqqin.az/news/268480 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221211162733/https://haqqin.az/news/268480|archivedate=2022-12-11|title=Тайна убийства и захоронения азербайджанского Хана |author = Murad Səmədov|date=2022-12-11|publisher=haqqin.az|accessdate=2022-12-14|language=ru }}</ref><ref name=":0" /> Onun nəşi isə özünün tikdirdiyi məscidin mehrabının içində dəfn edilib.<ref>{{cite web|url=https://qafqazinfo.az/news/detail/tapilan-qebrin-seki-xanina-mexsus-oldugu-tesdiqlendi-384001 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20221205203503/https://qafqazinfo.az/news/detail/tapilan-qebrin-seki-xanina-mexsus-oldugu-tesdiqlendi-384001|archivedate=2022-12-05|title=Tapılan qəbrin Şəki xanına məxsus olduğu təsdiqləndi|date=2022-12-02|publisher=qafqazinfo.az|accessdate=2022-12-15|language=az }}</ref> Bundan sonra məscid Xan məscidi adlanıb. 1853-cü il aprelin 14-də (bir çox mənbələrdə – maddeyi-tarixlərdə: 1842/43) Şəki Xan məscidi [[Nuxa]] bazarı ilə birlidə yanıb. [[Mustafa ağa Şuxi|Mustafa ağa Şəkixanovnun]] yazdığına görə o vaxt bazar və Cümə məscidi ilə yanaşı, məscidin ətrafındakı evlər də yanğına məruz qalıblar. Yanğından sonra, Mustafa ağanın atası [[Kərim ağa Fateh|Kərim ağa Şəkixanov]], bu məscidi bərpa etdirməyə başlayıb, lakin dünyasını dəyişdiyinə görə bu işi sona çatdıra bilməyib.<ref name=":0" /> === Sovet işğalında === [[Aprel işğalı|Sovet işğalından]] sonra rəsmi sürətdə 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.<ref>{{cite book|author=[[Arif Yunusov]]|title=Ислам в Азербайджане|year=2004|location=[[Bakı]]|publisher=Zaman|url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf|page=78|isbn=9952-8052-0-9|access-date=2022-12-14|archive-date=2023-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf|url-status=live}}</ref> Şəki Xan məscidi də işğaldan sonra barama anbarı, "Ziyalılar evi" kimi istifadə edilib.<ref name=":0" /> 1968-ci il martın 6-da [[Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti]]nin sərəncamı ilə Şəkinin tarixi Yuxarı baş məhəlləsində "[[Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu]]" yaradılıb.<ref>{{cite book|author=[[Əbdülvahab Salamzadə]], A. İsmayılov, K. Məmmədzadə|title=Şəki. Tarixi memarlıq oçerki|year=1988|location=[[Bakı]]|publisher=[[Elm (nəşriyyat)|Elm ]]|page=200}}</ref><ref>{{cite book|author=[[Əbdülvahab Salamzadə]], [[Elturan Avalov]], R.Salayev|title=Проблемы сохранения и реконструкции исторических городов Азербайджана|year=1979|location=[[Bakı]]|publisher=[[Elm (nəşriyyat)|Elm ]]|page=64}}</ref> Burada yerləşən Şəki Xan məscidi də qoruğun ərazisinə aiddir.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1549/gallery/%26index%3D25%26maxrows%3D12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200705135843/https://whc.unesco.org/en/list/1549/gallery/%26index%3D25%26maxrows%3D12|archivedate=2020-07-05|title=Historic Centre of Sheki with the Khan’s Palace|publisher=whc.unesco.org|accessdate=2022-12-14|language=en|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{cite web|url=https://tourism.gov.az/news/sheki-xan-mescidi-kompleksi-heyder-eliyev-fondu-terefinden-berpa-olunub |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221203145136/https://tourism.gov.az/news/sheki-xan-mescidi-kompleksi-heyder-eliyev-fondu-terefinden-berpa-olunub|archivedate=2022-12-03|title=Şəki Xan məscidi kompleksi Heydər Əliyev Fondu tərəfindən bərpa olunub|date=2022-12-02|publisher=tourism.gov.az |accessdate=2022-12-14 |language = az }}</ref> Məscidin bərpası layihəsi 1981-ci ildə hazırlansa da, sonrakı illərdə heç bir iş görülməyib.<ref name=":1" /> === Müstəqillikdən sonra === Məscid, [[Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti]]nin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.<ref>{{cite web|url=http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210707234315/http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf|archivedate=2021-07-07|title=Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir|date=2001-08-02|publisher=mct.gov.az|accessdate=2022-12-14|language=az }}</ref> 2001-ci ildən Şəki şəhərinin tarixi hissəsi [[UNESCO]]-nun [[Ümumdünya İrsi]] siyahısına namizəd seçilib. 2019-cu il iyulun 7-də "Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi" UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib.<ref>{{cite web |url = https://whc.unesco.org/en/list/1549|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220318093730/https://whc.unesco.org/en/list/1549|archivedate=2022-03-18|title=Historic Centre of Sheki with the Khan’s Palace|date=2019|publisher=unesco.org|accessdate=2012-12-14|language=en }}</ref> Qərar Bakı Konqres Mərkəzində keçirilən UNESCO-nun Ümumdünya İrs Komitəsinin 43-cü sessiyasında qəbul olunub.<ref>{{cite web|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/%C5%9F%C9%99ki-xan-saray%C4%B1-d%C3%BCnya-i%CC%87rsinin-siyah%C4%B1s%C4%B1nda/4989844.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210415183713/https://www.amerikaninsesi.org/a/%C5%9F%C9%99ki-xan-saray%C4%B1-d%C3%BCnya-i%CC%87rsinin-siyah%C4%B1s%C4%B1nda/4989844.html|archivedate=2021-04-15|title=Şəki Xan Sarayı Dünya İrsinin siyahısında|date=2019-07-07 |publisher=[[Amerikanın Səsi]]|accessdate=2012-12-14|language=az}}</ref> Şəki şəhərinin tarixi mərkəzində yerləşən Şəki Xan məscidi də [[Ümumdünya İrsi]]nə daxildir. 1992-ci ildə məscid "Yeni Azəri İslam Cəmiyyəti" dini icmasının sərəncamına verilib. Onlar məscidi daim bağlı saxladıqlarına görə və eləcə də icmalarına üzv olmayan digər dindarları ibadətə qoymadıqlarına görə məscid ətrafında mübahisələr baş verib. Bundan başqa icma rəsmi dövlət qeydiyyatından keçməkdən də boyun qaçırıb. 2010-cu ildə Şəki məhkəməsi "Xan məscidi"nin boşaldılaraq mədəniyyət şöbəsinə verilməsi barədə qətnamə çıxarıb.<ref>{{cite web|url=https://www.azadliq.org/a/24229524.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210421012348/https://www.azadliq.org/a/24229524.html|archivedate=2021-04-21|title=«Xan məscidi» ətrafında çəkişmə |date = 2011-06-09|publisher=[[Azadlıq Radiosu]]|accessdate=2022-12-14|language=az }}</ref> Bir neçə il davam etmiş məhkəmə çəkişmələrindən sonra məscid geri alınaraq [[Dövlət Turizm Agentliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Dövlət Turizm Agentliyinin]] balansına daxil edilib.<ref name=":0" /> ==== Bərpası ==== Şəki Xan məscidində 2021-ci ilin may ayından etibarən [[Heydər Əliyev Fondu]] tərəfindən bərpa işlərinə başlayıblar.<ref>{{cite web|url=https://ikisahil.az/post/369434-sheki-xan-mescidi-kompleksi-evvel-ve-indi-foto|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221206175707/https://ikisahil.az/post/369434-sheki-xan-mescidi-kompleksi-evvel-ve-indi-foto|archivedate=2022-12-06|title=Şəki Xan məscidi kompleksi əvvəl və indi|author=|date=2022-12-02|publisher=[[İki sahil (qəzet)|İki sahil]]|accessdate=2022-12-14|language=az}}</ref> Bərpadan əvvəl burada AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun əməkdaşları tərəfindən tədqiqat işləri aparılıb. Arxeoloji Ekspedisiyaya Zaur Həsənov başçılıq edib.<ref>{{cite web|url=https://arazmedia.az/2021/07/19/sekinin-xan-mescidi-erazisinde-yeni-arxeoloji-tapintilar-askarlanib/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221214132904/https://arazmedia.az/2021/07/19/sekinin-xan-mescidi-erazisinde-yeni-arxeoloji-tapintilar-askarlanib/|archivedate=2022-12-14|title=Şəkinin Xan məscidi ərazisində yeni arxeoloji tapıntılar aşkarlanıb|author=Aygün Məmmədova|date=2021-07-19|publisher=arazmedia.az|accessdate=2022-12-14|language=az|url-status=unfit}}</ref> 2021-ci il iyunun 3-də mehrabın altı qazılarkən oradan böyük ölçülü sal daşlar aşkar edilib. Burada bərpa işləri dayandırılıb və Şəki arxeoloji ekspedisiyası tərəfindən yoxlamalar aparıldıqdan sonra həmin hissədə qəbir aşkar olunub. Qəbirdən 52 muncuq və tunc təsbeh başlığının tapılması dəfn olunanın yüksək dini və ya dövlət statuslu şəxs olması ehtimalını təsdiqləyirdi.<ref>{{cite web|url=https://azertag.az/en/xeber/Shaki_Khans_Mosque_Complex_was_restored_by_Heydar_Aliyev_Foundation_VIDEO-2394527 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221204115444/https://azertag.az/en/xeber/Shaki_Khans_Mosque_Complex_was_restored_by_Heydar_Aliyev_Foundation_VIDEO-2394527 |archivedate = 2022-12-04|title=Shaki Khan’s Mosque Complex was restored by Heydar Aliyev Foundation|author= |date=2022-12-02|publisher=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]|accessdate=2022-12-14|language=en }}</ref> [[Salman Mümtaz]]ın öz əsərində Şəki xanı Məhəmmədhüseyn xan Müştağın Xan məscidinin mehrabının altında dəfn edilməsini qeyd etməsi eləcə də digər faktlar aşkarlanan qalıqların üzərində yoxlamaların aparılmasına səbəb oldu. Aşkar olunan skeletdən nümunələr götürülüb, radiokarbon və genetik analizlər aparmaq üçün [[Oksford Universiteti]]nin laboratoriyasına göndərilib. Aşkar olunan skelet nümunələri və məscid ərazisindəki xan nəslinə aid digər qəbirlərdən götürülən nümunələr əsasında [[Birləşmiş Krallıq|Böyük Britaniya]] ilə yanaşı, [[Avstriya]], [[Estoniya]] və [[Türkiyə]]də də tədqiqatlar, genetik analizlər aparılıb. Laborator analizlərin nəticəsinə və [[AMEA Arxeologiya, Etnoqrafiya və Antropologiya İnstitutu]]nun elmi rəyinə əsasən, aşkar edilən qəbirin Şəki xanı [[Məhəmmədhüseyn xan Müştaq|Məhəmmədhüseyn xana]] aid olduğu təsdiqlənib.<ref>{{cite web|url=https://pressklub.az/news_az/medeniyyet/seki-xan-mescidinde-tapilan-qebrin-seki-xanina-mexsus-olmasi-tesdiqlenib/|archiveurl=https://archive.today/20221214125703/https://pressklub.az/news_az/medeniyyet/seki-xan-mescidinde-tapilan-qebrin-seki-xanina-mexsus-olmasi-tesdiqlenib/|archivedate=2022-12-14|title=Şəki xan məscidində tapılan qəbrin Şəki xanına məxsus olması təsdiqlənib|author= |date=2022-12-02|publisher=pressklub.az|accessdate=2022-12-14|language=az}}</ref> Məscid kompleksi ərazisindəki bərpa işləri Dövlət Turizm Agentliyinin sifarişi ilə [[Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti|Memarlıq və İnşaat Universiteti]] tərəfindən hazırlanan layihə əsasında aparılıb. Məscid kompleksinin ilkin görüntüsünü əldə etmək üçün kompleksdə 3D ölçmə işləri aparılıb. Bərpa işləri zamanı iqlim təsirinə görə yararsız hala düşən kərpiclər yeniləri ilə əvəzlənib, yeri bişmiş kərpiclə yenidən döşənib. Minarədə olan kərpicləri eroziyadan mühafizə etmək üçün xüsusi materiallarla izolyasiya qatı yaradılıb. Məscidin ilkin tikintisi zamanı olan pəncərələr və Məhəmmədhüseyn xanın istifadə etdiyi qapı bərpa edilib. Memarların rəyi əsasında şəbəkədən istifadə edilməklə pəncərələrdən ikisinin əvvəlki görüntüsü bərpa edilib.<ref name=":2">{{cite web|url=https://president.az/az/articles/view/58044|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221203074814/https://president.az/az/articles/view/58044|archivedate=2022-12-03|title=Şəki Xan məscidi kompleksi Heydər Əliyev Fondu tərəfindən bərpa olunub|author=|date=2022-12-02|publisher=president.az|accessdate=2022-12-14|language=az}}</ref> Məscid tavanının fotosu olmadığından Dövlət Turizm Agentliyinin və layihəçilərin birgə qərarı əsasında Gödək minarə məscidi və [[Şəki xan sarayı|Şəki Xan Sarayın]]ın tavanında olan şəbəkə quruluşunda yeni tavan yığılıb. Binanın daxili və xarici divarları 1961-ci ilin fotoları əsas götürülərək bərpa olunub.<ref>{{cite web |url = https://medeniyyet.az/page/news/65379/Seki-Xan-mescidi-kompleksi-Heyder-Eliyev-Fondu-terefinden-berpa-olunub.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221208060412/https://medeniyyet.az/page/news/65379/Seki-Xan-mescidi-kompleksi-Heyder-Eliyev-Fondu-terefinden-berpa-olunub.html|archivedate=2022-12-08|title=Şəki Xan məscidi kompleksi Heydər Əliyev Fondu tərəfindən bərpa olunub|date=2022-12-07|publisher=medeniyyet.az |accessdate=2022-12-14|language=az }}</ref> Məscidin həyətindəki köhnə su hovuzunun əvəzinə yeni hovuz inşa olunub, xeyir-şər evi, dəstəmazxana, inzibati otaqlar tikilib. Həyətdəki Xan çinarları və digər ağaclar ətrafında mühafizə zonası yaradılıb. Məscidin qədim giriş darvazası və pilləkənləri, cənubunda yerləşən [[Xan qəbiristanlığı]]ndakı qəbir daşları bərpa edilib.<ref name=":2" /> Məscidlə yanaşı ətrafdakı bir neçə bina da təmir edilib və burada muzey yaradılıb. Burada [[Şəki xanlığı]] dövrünə aid fərqli eksponatlar, müxtəlif mənbələrdən toplanan maddi-mədəniyyət nümunələri təqdim olunur. Muzeyin birinci mərtəbəsində Şəki xanlığı dövrünə aid mis qablar, milli geyimlər, zərgərlik məmulatları, XVIII əsr Şəki tacirlərinin evlərini bəzəyən divar güzgüləri, adət-ənənəyə uyğun olaraq onların qarşısına qoyulan mücrülər, kəlağayı sənətinə aid nümunələr sərgilənir. İkinci mərtəbədə isə Şəki xalçası, müxtəlif xalçaçılıq ləvazimatları, Əbdüllətif Əfəndinin "Şəki xanlarının tarixi" kitabı və Şəki xanlığı dövrünə aid yazılı ədəbiyyatlar, şəbəkə nümunəsi, XVIII əsr Şəki xanlarının dövründə istifadə edilmiş sikkələr, XVIII–XIX əsrə aid silah nümunələri nümayiş olunur.<ref name=":2" /> İkinci mərtəbədə xan otağı yerləşir. Bu hissədə Şəki xanı Məhəmmədhüseyn xan Müştağın təşkil etdiyi ədəbi məclislərdə istifadə olunan ud musiqi aləti, Məhəmmədhüseyn xanın şahmat taxtası, Şəki xanı Məhəmmədhüseyn xanın taxtının tarixi mənbələrdə olan təsvirləri əsasında 2014–2015-ci illərdə hazırlanmış replikası, Şəki Xan Sarayındakı miniatür təsvirlər əsasında hazırlanmış xanın geyimi, XVIII əsrdə istifadə olunmuş Şəki xanlığının və Şəki xanı [[Səlim xan (Şəki xanı)|Səlim xan]]ın döyüş bayrağı təqdim olunur.<ref name=":2" /> 2022-ci il dekabrın 2-də Şəki Xan məscidi kompleksinin bərpadan sonra açılışı olub.<ref name=":2" /> Elə həmin gün məscid həm də dindarlar üçün ibadətə açılıb.<ref>{{cite web|url=https://qafqazinfo.az/news/detail/seki-xan-mescidinde-berpa-islerinden-sonra-ilk-namaz-qilindi-foto-384130 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221206175829/https://qafqazinfo.az/news/detail/seki-xan-mescidinde-berpa-islerinden-sonra-ilk-namaz-qilindi-foto-384130 |archivedate = 2022-12-06|title=Şəki Xan məscidində bərpa işlərindən sonra ilk namaz qılındı|author= |date=2022-12-02|publisher=qafqazinfo.az|accessdate=2022-12-14|language=az }}</ref> == Memarlığı == Məscidin uzunluğu 45, eni 10 metrdir.<ref name=":0" /> Məscidin 21 metrlik minarəsi bişmiş kərpic və əhəng məhlulundan istifadə edilməklə inşa olunub. Tikintisində çay daşı, bişmiş kərpic, əhəng, kirəmit, palıd, fıstıq, qovaq ağacları kimi yerli inşaat materillarından istifadə olunub. Məscidin xarici tağlı qalereyası və minarəsi var.<ref>{{cite web|url=https://sheki.heritage.org.az/heritage/4 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220810041748/https://sheki.heritage.org.az/heritage/4|archivedate=2022-08-10|title=Xan məscidi və Xan qəbiristanlığı |publisher = sheki.heritage.org.az|accessdate=2022-12-14|language=az }}</ref> Məscidin yanında [[Şəki Xan qəbiristanlığındakı epiqrafik abidələr|Xan qəbiristanlığı]] yerləşir. Burada Şəki xanları, onların ailə üzvləri və yaxın adamları dəfn olunub.<ref>{{cite news|last=Mustafayev|first=Elşad|title=Şəki Xan qəbiristanlığı|pages=4|newspaper=Şəkinin səsi|location=[[Şəki]]|date=2009-06-15|url=https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=sites&srcid=ZGVmYXVsdGRvbWFpbnx3d3dzaGVraW5pbnNlc2l8Z3g6NDBmMzkwYzdhNmRiZWRhOA|access-date=2022-12-14|archive-date=2024-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240309212426/https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=sites&srcid=ZGVmYXVsdGRvbWFpbnx3d3dzaGVraW5pbnNlc2l8Z3g6NDBmMzkwYzdhNmRiZWRhOA|url-status=live}}</ref> == Şəkilləri == <gallery mode="packed" heights="120"> Khan's Mosque and Cemetery2.JPG Khan's Mosque and Cemetery17.JPG Khan's Mosque and Cemetery11.JPG Khan's Mosque and Cemetery8.JPG Şəki Xan məscidi kompleksi Heydər Əliyev Fondu tərəfindən bərpa olunub (1).jpg </gallery> == Həmçinin bax == * [[Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı]] * [[Xan qəbiristanlığı]] * [[Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu]] * [[Şəki Xan qəbiristanlığındakı epiqrafik abidələr]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı|2}} == Xarici keçidlər == * [https://qafqazinfo.az/news/detail/prezident-ailesi-ile-seki-xan-mescidi-kompleksinde-fotolar-384145 Prezident ailəsi ilə Şəki Xan məscidi kompleksində — Fotolar] * [https://www.youtube.com/watch?v=8Fittmm3oCU Prezident və birinci xanım Şəki Xan məscidi kompleksi ərazisindəki muzeydə olublar / [[AzTV]]] * [https://www.youtube.com/watch?v=Ah4jbzHxrpg 110 ildən sonra Şəki Xan Məscidi / [[Real TV (Azərbaycan)|Real TV]]] * [https://www.youtube.com/watch?v=CNQnU-Mjqi8 Hər daşında tarix yatan Şəkidə xan qəbri tapıldı / Kanal S] * [https://www.youtube.com/watch?v=Hb3tY8wdnOs Şəkinin ən böyük və qədim məscidi sayılan "Xan Məscidi" / Şəki Media Agentliyi] * [https://www.youtube.com/watch?v=mf6jCE7RI5g Bərpa olunan Şəki Xan məscidində namaz qılınıb / [[AzTV]]] * [https://www.youtube.com/watch?v=PEKRJum-eSg Tapılan qəbrin Şəki xanına məxsus olduğu təsdiqlənib… / Kanal S] * [https://www.youtube.com/watch?v=WbS4pnS_mmg Şəki yurdum mənim 20-ci hissə. Xan məscidi / ElbirTv] * [https://www.youtube.com/watch?v=QjivKQR7UxI Şəkidə Xan məscidində bərpa işləri davam edir / Heydar Aliyev Foundation] {{Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu}}{{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Şəki məscidləri]] [[Kateqoriya:Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu]] ks997w7b78wetwfs58gn5xmabuc40yh 2 402949 8985749 8983929 2026-07-02T08:49:14Z Ələddin.Məlikov 87736 8985749 wikitext text/x-wiki {{İstifadəçi məlumatı |Adı Soyadı =[[Ələddin Məlikov]] |Şəkli = |İstifadəçi adı =Ələddin.Məlikov |Yaşadığı ölkə = {{AZE}} |Milliyyəti = Azərbaycanlı |Doğum tarixi = |Doğum yeri = [[Sumqayıt şəhəri]] |Təhsili = Dosent |Dini inancı = 🕋 [[İslam]] |Vikipediyada fəaliyyəti = 03.09.2015 |Facebook = https://www.facebook.com/AladdinMalikovMehman/ |Twitter = |E-mail = aladdin.malikov@gmail.com |Vikiİmzası = |Sayt/Bloq = }} İstifadəçi səhifəmə xoş gəldiniz! Adım Ələddindir və azərbaycanlıyam. Vikipediyanın Azərbaycan dili seqmentində aktivəm, həmçinin bir sıra dillərdə də məlumat yerləşdirirəm. Bəzi hallarda ictimai və iş yerindəki kompüterdən redaktə edirəm. Başqa kimlərin Vikipediya istifadəçisi kimi o kompüterlərdən istifadə etdiyinə dair dəqiq məkumatım yoxdur. Çünki o kompüterlərdən müxtəlif insanlar istifadə edir və kimin hansı adla hansı işlər gördükləri barədə dəqiq məlumatım yoxdur və məni marqlandırmır. * [https://xtools.wmflabs.org/ec/az.wikipedia.org/%C6%8Fl%C9%99ddin.M%C9%99likov Ümumi fəaliyyətlər] * [https://xtools.wmflabs.org/pages/az.wikipedia.org/%C6%8Fl%C9%99ddin.M%C9%99likov Azərbaycan dilində yaratdıqlarım] * [https://xtools.wmflabs.org/pages/fa.wikipedia.org/%C6%8Fl%C9%99ddin.M%C9%99likov Fars dilində yaratdıqlarım] * [https://xtools.wmflabs.org/pages/ar.wikipedia.org/%C6%8Fl%C9%99ddin.M%C9%99likov Ərəb dilində yaratdıqlarım] * [https://xtools.wmflabs.org/pages/tr.wikipedia.org/%C6%8Fl%C9%99ddin.M%C9%99likov Türk dilində yaratdıqlarım] * [https://xtools.wmflabs.org/pages/en.wikipedia.org/%C6%8Fl%C9%99ddin.M%C9%99likov İngilis dilində yaratdıqlarım] * [https://xtools.wmflabs.org/pages/azb.wikipedia.org/%C6%8Fl%C9%99ddin.M%C9%99likov Türkcə (Əski əlifba ilə) yaratdıqlarım] == Commonsa yüklədiklərim == {{babel-4(az)|az|fa-4|ar-3|tr-4}} {| style="float: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 242px; border: #99B3FF solid 1px; background-color:#FFFFFF" | style="text-align: center" |[[Fayl:Azərbaycan_Respublikasının_bayrağı.gif|200px]]<br> <font color="Blue"> '''«Bir kərə yüksələn bayraq, <br> bir daha enməz!»''' </font> |- |} <div align=""> {|border="9" style="background:#00000" |+ |{{User ad|[[İstifadəçi:Ələddin.Məlikov|Ələddin Məlikov]]}} |{{Elektron poçt}} |- {{Töhfə SUL|22000}} | |- |{{Kişi}} |{{User yaş|gün=16|ay=09|il=1982}} |- |{{Maraqlar:Fəlsəfə}} |{{User Wikipedian For|il=2015|ay=03|gün=09}} |+ |{{Maraqlar:Tarix}} |+ |{{İstifadəçi Latın}} |+ |{{İstifadəçi Kiril}} |+ |{{İstifadəçi müsəlman}} |+ |{{User Azərbaycanlı}} |+ |{{İstifadəçi Azərbaycan}} |+ |{{Vətənpərvər}} |+ |{{Bürclər:Qız}} |+ |{{İstifadəçi ortaq şəbəkələr}} |+ |Soy ağacı:Şəcərəsi * Hüseyn bəy - Sitarə ** Qəzənfər bəy — Həlimə xatun *** Abbas bəy — Balabacı xanım **** Mehman — *****Ələddin — [[Kateqoriya:9000-dən çox töhfəsi olan vikipediyaçılar]] [[Kateqoriya:10000-dən çox töhfəsi olan vikipediyaçılar]] j1n90md2k1ewj5pelrxqf8vpubcagi8 0 410963 8985710 8213518 2026-07-02T07:56:22Z Ələddin.Məlikov 87736 /* İstinadlar */ 8985710 wikitext text/x-wiki {{Aydınlaşdırma |mövzu = Şəkidə yerləşən məscid |digər mövzu = Digər məscidlər |digər mövzu səhifəsi = İmam Əli məscidi (dəqiqləşdirmə) }} {{Tarixi abidə |adı = İmam Əli məscidi |orijinal adı = |şəkil = [[Fayl:Imam Ali masjidi, Sheki, darvaza.JPG|300px]] |şəkil_izah = |ölkə = {{AZE}} |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg =|lon_min = |lon_sec = |status = |şəhər = [[Şəki]] |yerləşir = F.x.Xoyski küçəsi |aidiyyatı = [[Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi]] |layihə_müəllifi = |heykəltəraş = |memar = |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |kəşf_tarixi = |üslubu = |texnikası = |hündürlük = 22 m |uzunluğu = 26 m |eni = 13 m |sahəsi = 660 m<sup>2</sup> |zəngləri = |qüllələri = |aşırımları = |bürcləri = |minarələri = 1 ədəd: 22 m |günbəzləri = |xeyirduası = |material = |vəziyyəti = Yaxşı |sayt = |Xəritəsi = |plan = |plan_izah = |Commons kateqoriyası = Imam Ali masjidi, Sheki |nişanlama1 = Üİ |nişanlama1_rəsmiadı = Historic Centre of Sheki with the Khan’s Palace |nişanlama1_vaxtı = 2019 |nişanlama1_tipi = Mədəni |nişanlama1_kriteriya = ii, v |nişanlama1_nömrəsi = [http://whc.unesco.org/en/list/1549 1549] |nişanlama1_hissəsi = |nişanlama1_sərbəst1ad = Dövlət |nişanlama1_sərbəst1dəyər = Azərbaycan |nişanlama1_sərbəst2ad = Region |nişanlama1_sərbəst2dəyər = Avropa |nişanlama1_sərbəst3ad = |nişanlama1_sərbəst3dəyər = |nişanlama2 = ATAMQ |nişanlama2_vaxtı = 2021 |nişanlama2_nömrəsi = [https://e-qanun.az/framework/2847 334-1] }} '''İmam Əli məscidi''' — XVIII əsrdə tikilmiş tarix-memarlıq abidəsi. [[Azərbaycan]]ın [[Şəki]] şəhərində [[Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu]]nun ərazisində yerləşir.{{Bax|#Haqqında|1}} 2019-cu il iyulun 7-də “Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi” [[UNESCO]]-nun [[Ümumdünya irsi siyahısı|Ümumdünya İrs]] Siyahısına daxil edilib. Şəki şəhərinin tarixi mərkəzində yerləşən İmam Əli məscidi də [[Ümumdünya İrsi]]nə daxildir.{{Bax|#Haqqında |1}} == Haqqında == [[Fayl:Imam Ali masjidi, Sheki, 3.JPG|300px|right|thumb|İmam Əli məscidi və minarəsi]] Məscid Şəki şəhərinin Gəncəli məhəlləsində tikilib. Tarixi dəqiq məlum deyil. Lakin yerli sakinlərin dediklərinə görə, məscid Nadir şahın hücumundan əvvəl də mövcud olmuşdur. Məscidin ibadət zalının sahəsi 26x13 metrdir. İbadət zalı ikinci mərtəbədə yerləşir. Birinci mərtəbədə isə yardımçı otaqlar var. Həyətyanı sahəsi isə 660 kv.metrdir.<ref name="gomap">{{cite news |title=İmam Əli məscidi |author= |url=http://gomap.az/info/Description.aspx?guid=8e2c26d8d56611e0ad4900226424597d&lng=az |publisher=gomap.az |date= |accessdate=2015-06-18 |language={{ref-az}} |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150618065233/http://gomap.az/info/getInfoAds.aspx?id=34 |archivedate=2015-06-18 |url-status=live }}</ref> Formaca dördbucaqlı olan bu məscid bişmiş kərpic və mədən daşı ilə hörülmüşdür. Divarların qalınlığı 75 sm-dir. Damın örtüyü ağ dəmir təbəqə ilə işlənmişdir.<ref name="gomap"/> Həzrət Əli məscidi ilkin vəziyyətini qoruyub saxlamışdır. Lakin minarəsi repressiya illərində dağıdılmışdır. 1997-ci ildə məscidin minarəsi və mehrabı yenidən tikilmişdir. Hazırkı minarənin hündürlüyü 22 metrdir. Minarə dəyirmi formada olub, bişmiş kərpiclə işlənmişdir.<ref name="gomap"/> Sovetlər dövründə məsciddən məktəb, idman zalı kimi islifadə edilmişdir. 1994-cü ildə fəaliyyəti bərpa olunmuşdur.<ref name="gomap"/> Həzrət Əli məscidi 1994-cü ildən etibarən İran İslam Respublikasının Bakıdakı Mədəniyyət Mərkəzi tərəfindən bərpa edilib. Bərpa zamanı məscidin ibadət zalı, eləcə də minarəsi yenidən tikilmişdir.<ref name="gomap"/> Həzrət Əli məscidi məşhur mollaları ilə tanınmışdır. Onlardan biri Axund Əbdülcabbar Zeynalabdin oğlu Pişnamazzadə olmuşdur. O, təhsilini Nəcəfül-əşrəldə almış və "[[Misbahul-Hərəmeyn]]" kitabını yazmışdır. Onun qəbri məscidin ön tərəfindədir.<ref name="gomap"/> 3 noyabr 2021-ci ildə məscid ölkə əhəmiyyətli abidələrin siyahısına daxil edilib.<ref>{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 3 noyabr 2021-ci il tarixli, 338 nömrəli qərar |url=https://e-qanun.az/framework/48492 |access-date=2022-09-25 |archive-date=2022-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925072517/https://e-qanun.az/framework/48492 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Şəkidəki İmam Əli məscidi ölkə əhəmiyyətli abidələrin siyahısına daxil edilib |url=https://report.az/medeniyyet-siyaseti/sekideki-imam-eli-mescidi-olke-ehemiyyetli-abidelerin-siyahisina-daxil-edilib/ |access-date=2022-09-25 |archive-date=2022-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928220616/https://report.az/medeniyyet-siyaseti/sekideki-imam-eli-mescidi-olke-ehemiyyetli-abidelerin-siyahisina-daxil-edilib/ |url-status=live }}</ref> == Həmçinin bax == == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Vikianbar kateqoriyası|Imam Ali masjidi, Shaki}} * [http://gomap.az/Info/bwp_map/hpages/ge.do?lng=az&got=poi&goid=8e2c26d8d56611e0ad4900226424597d Yeri] * [https://sheki.heritage.org.az/heritage/25# İmam Əli məscidi və minarəsi] * [https://sirat.az/2022/08/15/seki-seheri-hezret-eli-mescidi/ Şəki şəhəri İmam Əli məscidi] * [https://azertag.az/xeber/Seki_tarixi_mescidleri_Vikipediyanin_xarici_dil_bolmelerinde-1884925 Şəki tarixi məscidləri “Vikipediya”nın xarici dil bölmələrində] {{Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu}} [[Kateqoriya:Şəki məscidləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı şiə məscidləri]] 8w6tcgcuj7ulz5hdi4g0vw0iury5kxr 8985711 8985710 2026-07-02T07:56:48Z Ələddin.Məlikov 87736 /* Həmçinin bax */ 8985711 wikitext text/x-wiki {{Aydınlaşdırma |mövzu = Şəkidə yerləşən məscid |digər mövzu = Digər məscidlər |digər mövzu səhifəsi = İmam Əli məscidi (dəqiqləşdirmə) }} {{Tarixi abidə |adı = İmam Əli məscidi |orijinal adı = |şəkil = [[Fayl:Imam Ali masjidi, Sheki, darvaza.JPG|300px]] |şəkil_izah = |ölkə = {{AZE}} |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg =|lon_min = |lon_sec = |status = |şəhər = [[Şəki]] |yerləşir = F.x.Xoyski küçəsi |aidiyyatı = [[Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi]] |layihə_müəllifi = |heykəltəraş = |memar = |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |kəşf_tarixi = |üslubu = |texnikası = |hündürlük = 22 m |uzunluğu = 26 m |eni = 13 m |sahəsi = 660 m<sup>2</sup> |zəngləri = |qüllələri = |aşırımları = |bürcləri = |minarələri = 1 ədəd: 22 m |günbəzləri = |xeyirduası = |material = |vəziyyəti = Yaxşı |sayt = |Xəritəsi = |plan = |plan_izah = |Commons kateqoriyası = Imam Ali masjidi, Sheki |nişanlama1 = Üİ |nişanlama1_rəsmiadı = Historic Centre of Sheki with the Khan’s Palace |nişanlama1_vaxtı = 2019 |nişanlama1_tipi = Mədəni |nişanlama1_kriteriya = ii, v |nişanlama1_nömrəsi = [http://whc.unesco.org/en/list/1549 1549] |nişanlama1_hissəsi = |nişanlama1_sərbəst1ad = Dövlət |nişanlama1_sərbəst1dəyər = Azərbaycan |nişanlama1_sərbəst2ad = Region |nişanlama1_sərbəst2dəyər = Avropa |nişanlama1_sərbəst3ad = |nişanlama1_sərbəst3dəyər = |nişanlama2 = ATAMQ |nişanlama2_vaxtı = 2021 |nişanlama2_nömrəsi = [https://e-qanun.az/framework/2847 334-1] }} '''İmam Əli məscidi''' — XVIII əsrdə tikilmiş tarix-memarlıq abidəsi. [[Azərbaycan]]ın [[Şəki]] şəhərində [[Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu]]nun ərazisində yerləşir.{{Bax|#Haqqında|1}} 2019-cu il iyulun 7-də “Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi” [[UNESCO]]-nun [[Ümumdünya irsi siyahısı|Ümumdünya İrs]] Siyahısına daxil edilib. Şəki şəhərinin tarixi mərkəzində yerləşən İmam Əli məscidi də [[Ümumdünya İrsi]]nə daxildir.{{Bax|#Haqqında |1}} == Haqqında == [[Fayl:Imam Ali masjidi, Sheki, 3.JPG|300px|right|thumb|İmam Əli məscidi və minarəsi]] Məscid Şəki şəhərinin Gəncəli məhəlləsində tikilib. Tarixi dəqiq məlum deyil. Lakin yerli sakinlərin dediklərinə görə, məscid Nadir şahın hücumundan əvvəl də mövcud olmuşdur. Məscidin ibadət zalının sahəsi 26x13 metrdir. İbadət zalı ikinci mərtəbədə yerləşir. Birinci mərtəbədə isə yardımçı otaqlar var. Həyətyanı sahəsi isə 660 kv.metrdir.<ref name="gomap">{{cite news |title=İmam Əli məscidi |author= |url=http://gomap.az/info/Description.aspx?guid=8e2c26d8d56611e0ad4900226424597d&lng=az |publisher=gomap.az |date= |accessdate=2015-06-18 |language={{ref-az}} |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150618065233/http://gomap.az/info/getInfoAds.aspx?id=34 |archivedate=2015-06-18 |url-status=live }}</ref> Formaca dördbucaqlı olan bu məscid bişmiş kərpic və mədən daşı ilə hörülmüşdür. Divarların qalınlığı 75 sm-dir. Damın örtüyü ağ dəmir təbəqə ilə işlənmişdir.<ref name="gomap"/> Həzrət Əli məscidi ilkin vəziyyətini qoruyub saxlamışdır. Lakin minarəsi repressiya illərində dağıdılmışdır. 1997-ci ildə məscidin minarəsi və mehrabı yenidən tikilmişdir. Hazırkı minarənin hündürlüyü 22 metrdir. Minarə dəyirmi formada olub, bişmiş kərpiclə işlənmişdir.<ref name="gomap"/> Sovetlər dövründə məsciddən məktəb, idman zalı kimi islifadə edilmişdir. 1994-cü ildə fəaliyyəti bərpa olunmuşdur.<ref name="gomap"/> Həzrət Əli məscidi 1994-cü ildən etibarən İran İslam Respublikasının Bakıdakı Mədəniyyət Mərkəzi tərəfindən bərpa edilib. Bərpa zamanı məscidin ibadət zalı, eləcə də minarəsi yenidən tikilmişdir.<ref name="gomap"/> Həzrət Əli məscidi məşhur mollaları ilə tanınmışdır. Onlardan biri Axund Əbdülcabbar Zeynalabdin oğlu Pişnamazzadə olmuşdur. O, təhsilini Nəcəfül-əşrəldə almış və "[[Misbahul-Hərəmeyn]]" kitabını yazmışdır. Onun qəbri məscidin ön tərəfindədir.<ref name="gomap"/> 3 noyabr 2021-ci ildə məscid ölkə əhəmiyyətli abidələrin siyahısına daxil edilib.<ref>{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 3 noyabr 2021-ci il tarixli, 338 nömrəli qərar |url=https://e-qanun.az/framework/48492 |access-date=2022-09-25 |archive-date=2022-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925072517/https://e-qanun.az/framework/48492 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Şəkidəki İmam Əli məscidi ölkə əhəmiyyətli abidələrin siyahısına daxil edilib |url=https://report.az/medeniyyet-siyaseti/sekideki-imam-eli-mescidi-olke-ehemiyyetli-abidelerin-siyahisina-daxil-edilib/ |access-date=2022-09-25 |archive-date=2022-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928220616/https://report.az/medeniyyet-siyaseti/sekideki-imam-eli-mescidi-olke-ehemiyyetli-abidelerin-siyahisina-daxil-edilib/ |url-status=live }}</ref> == Həmçinin bax == * [[Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Vikianbar kateqoriyası|Imam Ali masjidi, Shaki}} * [http://gomap.az/Info/bwp_map/hpages/ge.do?lng=az&got=poi&goid=8e2c26d8d56611e0ad4900226424597d Yeri] * [https://sheki.heritage.org.az/heritage/25# İmam Əli məscidi və minarəsi] * [https://sirat.az/2022/08/15/seki-seheri-hezret-eli-mescidi/ Şəki şəhəri İmam Əli məscidi] * [https://azertag.az/xeber/Seki_tarixi_mescidleri_Vikipediyanin_xarici_dil_bolmelerinde-1884925 Şəki tarixi məscidləri “Vikipediya”nın xarici dil bölmələrində] {{Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu}} [[Kateqoriya:Şəki məscidləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı şiə məscidləri]] rhr2c9jy1qyzn6gv6vgxf5f2xfbuqq8 0 424184 8985516 8915485 2026-07-01T22:46:10Z Bozqurd77 316685 Vikiləşdirmə, aktuallıq, mənbə. Komanda avtomatik idxal olunduğu üçün "yoxdur" əlavə edildi. 8985516 wikitext text/x-wiki {{Stadion |adı = Heydər Əliyev adına stadion |tam adı = Heydər Əliyev adına İmişli şəhər stadionu |keçmiş adları = |orijinalda adı = |qeyri-rəsmi adı = |şəkil = |şəkil miqyası =400px |şəkil məlumat = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |yeri = [[İmişli şəhəri]], [[Abbasqulu bəy Şadlinski]], AZ3000<ref>{{Cite web |title=Heydər Əliyev adına şəhər stadionu |url=https://kataloq.gomap.az/az/all-poi/sport/stadium/941a6f1ed56611e0ad4900226424597d |access-date= |archive-date=2022-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205103829/https://kataloq.gomap.az/az/all-poi/sport/stadium/941a6f1ed56611e0ad4900226424597d |publisher=https://kataloq.gomap.az |url-status=unfit }}</ref> |təməli qoyulub = |tikilib = |yenidən qurulub = |sahibi =[[MKT Şirkətlər Qrupu]]<ref>{{cite web |url=https://www.football-plus.az/74685-bu-barede-hec-ne-deye-bilmerem-Imisli-stadionu-kimindi.html |title="Bu barədə heç nə deyə bilmərəm" - İmişli stadionu kimindi? |author= |website=Football-plus.az |date=2024-05-14 |access-date=2026-07-02 |language=az}}</ref> |dəyəri = |açılıb = 23 mart 2006 |qapadılıb = |sökülüb = |memar = |komanda = yoxdur |tamaşaçı tutumu = 8.500 |meydançanın ölçüləri = |ot örtüyü = |Commons = |qeydlər = }} '''İmişli şəhər stadionu'''<ref>{{Cite web |last= |title=İmişli şəhər stadionu əsaslı təmirdən sonra idmançıların istifadəsinə verilib |url=https://imishli-ih.gov.az/az/news/imisli-seher-stadionu-esasli-temirden-sonra-idmancilarin-istifadesine-verilib.html |access-date=2025-11-19 |website=imishli-ih.gov.az |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |title=PFL İmişli şəhər stadionu ilə bağlı qərarı açıqladı |url=https://qol.az/news/186117-pfl-imisli-seher-stadionu-ile-bagli-qerari-aciqladi |access-date=2025-11-19 |website=qol.az |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=2025-04-29 |title=“İmişli”nin stadion problemi - Komanda Bakıya köçür? |url=https://tacxeber.az/2025/04/29/imislinin-stadion-problemi-komanda-bakiya-kocur/ |access-date=2025-11-19 |website=Tac xəbər |language=az}}</ref>, rəsmi adı ilə '''Heydər Əliyev adına İmişli şəhər stadionu''', və ya '''Heydər Əliyev adına stadion''' — [[Azərbaycan]]ın [[İmişli şəhəri]]ndə fəaliyyət göstərən idman obyekti. Tutumu 8.500 nəfər<ref name="World Stadiums">[http://www.worldstadiums.com/middle_east/countries/azerbaijan.shtml World Stadiums - Stadiums in Azerbaijan (Dünya Stadionları - Azərbaycanda Stadionlar){{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200216070604/http://www.worldstadiums.com/middle_east/countries/azerbaijan.shtml |date=2020-02-16}} {{en}}</ref> olan stadionunun açılışı Regionların sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı çərçivəsində stadionda yenidənqurma işləri aparılması nəticəsində 2006-cı ilin mart ayının 23-də Prezident [[İlham Əliyev]] tərəfindən İmişliyə səfəri zamanı baş tutmuşdur.<ref>{{cite web |url = http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2012/sentyabr/262340.htm |archiveurl = https://web.archive.org/web/20221205113423/http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2012/sentyabr/262340.htm |archivedate = 2022-12-05 |title = İMİŞLİ: qədim Mil-Muğan düzünün abad diyarı |author = Səməd HÜSEYNOĞLU |date = |work = |publisher = http://www.anl.az |accessdate = |language = az |url-status = unfit }}</ref> [[İmişli FK|"İmişli" futbol klubu]] ev oyunlarını bu stadionda keçirib. 2006-cı il aprelin 26-da [[UEFA]] tərəfindən lisenziya alan bu stadionda 2006-2007 mövsümündə "[[Mil-Muğan FK|MKT-Araz]]" komandası [[Moldova|Moldovanın]] "[[Tiraspol FK|Tiraspol]]" komandası ilə İntertoto kubokunun ev oyununu keçirib.<ref>{{Cite web |title=ARAŞDIRMA: "AZƏRBAYCANDAKI 100-DƏK FUTBOL ARENASININ ƏKSƏRİYYƏTİ YENİDƏN QURULMALIDIR" |url=http://deyerler.org/2959-aradirma-azrbaycandaki-100-dk-futbol-arenasinin.html |access-date=2020-03-15 |archive-date=2019-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190904211511/http://deyerler.org/2959-aradirma-azrbaycandaki-100-dk-futbol-arenasinin.html |url-status=dead }}</ref> İmişli şəhər stadionu Azərbaycanın sabiq prezidenti [[Heydər Əliyev]]in adını daşıyır. ==İstinadlar== {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{cite web |url = https://futbolpress.az/v2/news-details/51087/ |archiveurl = https://futbolpress.az/v2/news-details/51087/ |archivedate = 05.12.2022 |title = İmişli şəhər stadionundan - FOTOREPORTAJ |author = |date = |work = |publisher = https://futbolpress.az/ |accessdate = |language = az }} * {{cite web |url = https://1news.az/az/news/20210612034234929-Bakidan-Agdama-qeder-Azerbaycanin-futbol-arenalari-VIDEO |archiveurl = https://1news.az/az/news/20210612034234929-Bakidan-Agdama-qeder-Azerbaycanin-futbol-arenalari-VIDEO |archivedate = 06.12.2022 |title = Bakıdan Ağdama qədər: Azərbaycanın futbol arenaları – VİDEO |author = Emil Nəsirov |date = |work = |publisher = https://1news.az |accessdate = |language = az }} {{Azərbaycandakı stadionlar}} {{Azərbaycanda futbol}} [[Kateqoriya:Azərbaycan stadionları]] [[Kateqoriya:İmişli rayonunda idman]] [[Kateqoriya:Heydər Əliyevin şərəfinə adlandırılmış obyektlər]] [[Kateqoriya:2006-cı ildə Azərbaycanda yarananlar]] [[Kateqoriya:Azərbaycan futbol stadionları]] qwubrz35olwzt5yjsfjt3xyitydblyi 0 424987 8985256 8802849 2026-07-01T14:14:21Z ~2026-37658-12 349213 /* Filmoqrafiya */ 8985256 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{Musiqiçi |adı = Məryəm Əlibəyli |orijinal adı = Məryəm Əliəkbər qızı Əlibəyli |digər adı = |şəkil = |şəklin ölçüsü = 250 |şəklin izahı = |fon rəngi = ifaçı olmayan personal |doğum adı = Məryəm Əliəkbər qızı Əlibəyli |ləqəbi = |doğum tarixi = 1.10.1968 |doğum yeri = [[Bakı]], [[Azərbaycan SSR]], [[SSRİ]] |vəfat tarixi = |vəfat yeri = |vəfat səbəbi = |dəfn yeri = |vətəndaşlığı = {{USSR}}→<br>{{AZE}} |fəaliyyəti = [[bəstəkar]], [[musiqişünas]] |milliyyəti = [[azərbaycanlı]] |janr = [[estrada musiqisi]], [[pop musiqi]] |musiqi aləti = [[Piano]] |səs tembri = |fəaliyyət illəri= |albom şirkəti = |əlaqələri = |təhsili = |üzvlüyü = |mükafatları = |imzası = |saytı = |vikianbar = }} '''Məryəm Əliəkbər qızı Əlibəyli''' (d. [[1 oktyabr]] [[1968]]) — [[bəstəkar]], [[musiqişünas]]. == Həyatı == Məryəm Əli Əkbər Qızı Əlibəyli [[1 oktyabr]] [[1968]]-ci ildə [[Bakı]]da anadan olmuşdur. [[1976]]-[[1987]]-ci illərdə Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində "fortepiano və tarixi nəzəriyyə" ixtisası üzrə təhsil almış, 8-ci sinifdən hekayə, şeir və mahnılar yazmağa başlamışdır. 1987-1991-ci illərdə [[Bakı Musiqi Akademiyası]]nın "tarixi nəzəriyyə və musiqişünaslıq" fakültəsində təhsil alaraq musiqişünas ixtisasına yiyələnmişdir. == Yaradıcılığı == 1993-2000-ci illərdə xalq artisti, bəstəkar [[Aqşin Əlizadə]]nin tövsiyəsi ilə [[Azərbaycan Dövlət Teleradio şirkəti|Azərbaycan Dövlət Teleradio şirkətində]] - televiziyada musiqi redaksiyasında, radioda "Xarici ölkələrə verilişlər" şöbəsində musiqi redaktoru vəzifələrində çalışmışdır. "Durna teli", "Ailələr və talelər", "Xəyalə və dostları", "Çərək, çərək, gəl görüşək", "Uşaqların şəhəri" adlı televiziya proqramlarının musiqi və ssenari müəllifi, musiqi redaktoru olmuşdur. 1990-cı ildə [[Xəyalə Manaflı]]nı 5 yaşında estrada janrında oxuyan ilk uşaq müğənni kimi səhnəyə gətirmiş, musiqi prodüseri kimi onun formalaşmasında əmək sahibi olmuşdur. 2000-ci ildə bəstəkar [[Natiq Qəzənfəroğlu]] ilə birlikdə gənclərdən ibarət "NM" pop qrupunun, 2004-cü ildə isə Azərbaycanda ilk uşaq pop qrupu olan "Can Bala" qrupunu yaratmış və bədii rəhbəri olmuşdur. 2005-2015-ci illərdə "Noğullar", "Gülən Notlar","Kəpənəklər", "Dostlar" kimi uşaq estrada qruplarının yaradıcısı və musiqi rəhbəri olmuşdur. 2004-2012-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyası,Heydər Əliyev adına Müasir Təhsil Məktəbində, 2011-2013-cü illərdə Xətai rayon mədəniyyət evində, 132-134 saylı məktəb-bağça təhsil kompleksində musiqi kollektivlərinin bədii rəhbəri kimi çalışmışdır. === Bəstələdiyi musiqilər === 200-dən çox nəğmələrə, o cümlədən 100-ə yaxın uşaq mahnılarına şeir yazmış və musiqi bəstələmişdir. "Ailələr və talelər", "Uşaqların şəhəri", "Xəyalə və dostları" kimi verilişlərə, [[Gənc Tamaşaçılar Teatrı]]nda "Biri vardı, biri yoxdu", "Qoğal" nağıl tamaşalarına, "Möcüzələr aləminə səyahət" adlı uşaq fiminə, "Son addım" teleserialına ,"Ortastatistik Rasim "filminə musiqi bəstələmişdir. Bir neçə estrada pyesinin müəllifidir. "Zəmanə uşağı"verilişinin müəllifidir və aparıcısı,"Dörd fəsil"verilişinin müəllifi və aparıcısı === Məqalələr və şeirlər === [[Üzeyir Hacıbəyov]], [[Aqşin Əlizadə]], [[Nazim Əliverdibəyov]] haqqında, Azərbaycan [[estrada musiqisi]] barədə bir çox məqalələrin və lirik şeirlərin müəllifidir. === Məşhur mahnıları === *"Hoydu dəlilərim, hoydu!" - [[Elxan Əhədzadə]] *"Gülümsə üzümə, Azərbaycanım" - [[Flora Kərimova]] *"Bakı-1990-Yanvar" - [[Azərin]] *"Səni itirəndən" - [[Azərin]] *"Ailələr və talelər" - [[Natəvan Şeyxova]] və [[Oqtay Ağayev]] dueti *"Yeni dövrü gəlir Azərbaycanın" *"Əlvida" - [[Manana Caparidze]] *"Kimə inanasan" - "NM" qrupu *"Səndən başqa kimim var?" - NM qrupu *"Sevin ey insanlar" - NM qrupu *"Xəyalə, hara belə?" - [[Xəyalə Manaflı]] *"Bax belə - Xəyalə Manaflı *"Ürəyimdə sözm var - Xəyalə Manaflı *"Nəğmələr" - Yalçın Rzazadə və Xəyalə Manaflı *"Xarıbülbül" - [[Azərin]] *"Voleybol Federasiyasının himni" - Brilliant Dadaşova *"Can bala" - "Can Bala" pop qrupu *"Uşaqların şəhəri" - "Can Bala" pop qrupu *"Darıxsan əgər" - Elnarə xəlilova *"Canımın içi" - Miri Yusif *"Böyüklər istəyir ki" - "Can Bala" pop qrupu *"Günəş" - "Can Bala" pop qrupu *"Uşaqların şəhəri" - "Can Bala" pop qrupu *"Anacan" - "Can Bala" pop qrupu *"Quzu" - Noğullar qrupu *"Bakı" - Noğullar qrupu *"Vətənin əsgəri,mənim əsgərim"-(uşaq qrupları) *"Heydər babam"-"Gülən notlar"pop qrupu *"Zəngəzur"-"Gülən notlar"pop qrupu *"Özgə uşağı olmur"-Azərbaycan Uşaqları İctimai Birliyinin himni .(ifa edir sığınacağın uşaqları) *"Sumqayıt"-Sumqayıt şəhərinin 75 illiyinə həsr olunub.İfa -Əmrah Dadaşov *"Ay bala"-"Günəş" pop qrupu *Biz,Azərbaycan uşaqları === Mükafatları === 2003-ci ildə [[Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi|Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi]] və "Orizona" firması tərəfindən keçirilən "Nəğmələrin nəğməsi" mahnı müsabiqəsinin diplomuna, 2015-ci ildə "Qafqaz-Media" ictimai birliyinin təsis etdiyi "Heydər Zirvəsi" diplomuna layiq görülmüşdür. == Filmoqrafiya == #Möcüzələr adasına səyahət #Son addım (serial)-(2013) #Ortastatistik Rasim(2019) #Akinak (film, 2026) == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Bakıda doğulanlar]] hu13na7s0fflnk0jxhjv91x5d3tl9yx 0 427762 8985791 8924302 2026-07-02T11:10:53Z HyBoxwood 349218 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 8985791 wikitext text/x-wiki {{Dövlət |orijinal_adı = 中华人民共和国 |rəsmi_adı = Çin Xalq Respublikası |adı = Çin |milli_şüarı = |himni = [[Çin Xalq Respublikası himni|义勇军进行曲]] |bayrağı = Flag of China.svg |gerbi = 中華人民共和國國徽.svg |xəritəsi = People's Republic of China (orthographic projection).svg |rəsmi_dilləri = [[Çin dili]] |paytaxtı = [[Pekin]] |ən_böyük_şəhəri = [[Şanxay]], [[Pekin]], [[Quançjou]] |etnik_qrupları = |idarəetmə_forması = [[Respublika]] |rəhbərin_titulu1 = |rəhbərin_titulu2 = |rəhbərin_titulu3 = |rəhbərin_adı1 = |rəhbərin_adı2 = |rəhbərin_adı3 = |quruluş_növü = |quruluş = |quruluş_hadisəsi1 = |quruluş_tarixi1 = |quruluş_hadisəsi2 = |quruluş_tarixi2 = |ərazisi = 9596960 |ərazi_sırası = 3-ci |su_ərazisi_faizi = 3,8 |təxmini_əhalisi = 1,341 milyard nəfər |təxmini_əhali_sırası = 1-ci |təxmini_əhalisi_il = |əhalisinin_siyahıya_alınması = |əhalisinin_siyahıya_alınması_il = |əhalisinin_sıxlığı = 139,6 |əhalisinin_sıxlığı_sırası = |ÜDM_AQP = |ÜDM_AQP_sırası = |ÜDM_AQP_il = |adam_başına_ÜDM_AQP = |adam_başına_ÜDM_AQP_sırası = |ÜDM_nominal = |ÜDM_nominal_sırası = |ÜDM_nominal_il = |adam_başına_ÜDM_nominal = |adam_başına_ÜDM_nominal_sırası = |İİİ = |İİİ_il = |İİİ_sırası = |İİİ_fərq = |valyutası = Yuan |valyutası_kodu = CNY |saat_qurşağı = +8 |üv_fərq = |yay_vaxtı_saat_qurşağı = |üv_fərq = |internet_domeni = [[.cn]] |telefon_kodu = +86 |qeydlər = }} '''Çinin dövlət quruluşu''' - [[1982]]-ci ildə qəbul edilmiş [[Konstitusiya]]ya əsasən hüquqi-siyasi, inzibati, iqtisadi və ictimai münasibətlər sistemi. == Dövlət quruluşu == [[Çin]] kommunist sisteminin idarəetmə üsuluna malik [[respublika]]dır. Milli bayram günü olan [[Çin Xalq Respublikası]]nın yaradılmasının bəyan edilməsi ([[1949]]) [[1 oktyabr]]da qeyd olunur. Ölkə [[Konstitusiya]]sı [[1982]]-ci il [[4 dekabr]]da qəbul edilmişdir. == İnzibati ərazi bölgüsü == [[1982]]-ci il [[4 dekabr]]da qəbul edilmiş və [[1993]]-cü ildə düzəliş edilmiş dördüncü [[Konstitusiya]]ya əsasən [[Çin]] - ərazisinin miqyasına baxmayaraq unitar dövlətdir. Ölkə inzibati məqsədlə 22 əyalətə, [[Tibet]] də daxil olmaqla 5 muxtar vilayətə və dörd [[bələdiyyə]]yə bölünür. Hər bir əyalət yerli əhalinin seçkili Konqresinin və yerli [[Hökumət]]inin vasitəçiliyi ilə müəyyən sahələrdə öz siyasətini həyata keçirir. [[Fayl:ROC vs PRC.svg|thumb|250px|Çinin inzibati ərazi bölgüsü]] == Dövlət başçısı == [[Çin]] qanunvericiliyinə görə hakimiyyət [[xalq]]a məxsusdur. [[Xalq]] öz hakimiyyətini Ümumçin Xalq Nümayəndələri Yığıncağı və yerli [[Xalq]] Nümayəndələri Yığıncaqları vasitəsilə həyata keçirir. Dövlət hakimiyyətinin ali orqanı: Ümumçin [[Xalq]] Nümayəndələri Yığıncağı - dövlətin qanunvericiliyini həyata keçirir; ölkə həyatının mühüm sahələrinə dair qərarlar qəbul edir, dövlət aparatının yüksək vəzifələrinə namizədləri təsdiq edir və seçir, Ümumçin [[Xalq]] Nümayəndələri Yığıncağının Daimi Komitəsi üzvlərini seçir; [[Çin Xalq Respublikası]]nın sədrini və onun müavinlərini seçir; Dövlət Şurasının sədrini və Şuranın digər üzvlərini təsdiq edir; Mərkəzi Hərbi Şuranın sədrini seçir və Mərkəzi Hərbi Şuranının digər üzvlərini təsdiq edir; Ali Xalq Məhkəməsinin sədrini seçir; Ali Xalq Prokurorluğunun Baş Prokurorunu seçir. Ümumçin Xalq Nümayəndələri Yığıncağının hər çağırışının səlahiyyət müddəti 5 ildir, onun sessiyaları ildə bir dəfə çağırılır. Sessiyalar arasında olan müddət ərzində Ümumçin Xalq Nümayəndələri Yığıncağının funksiyalarını Ümumçin Xalq Nümayəndələri Yığıncağının Daimi Komitəsi həyata keçirir. Daimi Komitənin tərkibinə sədr, sədrin müavinləri, məsul katib və Daimi Komitənin üzvləri daxildir. Daimi Komitə Ümumçin Xalq Nümayəndələri Yığıncağının qanun layihələrini təsdiq edən və qətnamələr çıxaran altı funksional ixtisaslaşmış komitəsinin: maliyyə və [[iqtisadiyyat]] işləri üzrə; milli məsələlər; təhsil, [[elm]], [[mədəniyyət]] və səhiyyə; xarici işlər və hüquqi işlər üzrə fəaliyyətini istiqamətləndirir. Komitə [[parlament]] prinsipi üzrə fəaliyyət göstərir: [[Konstitusiya]]nı və cari qanunları hərəkətə gətirir, dekretlər dərc edir, daha aşağı səviyyəli [[hökumət]] təşkilatlarının fəaliyyətinə nəzarət edir, nazirləri və vəzifəli şəxsləri təyin və azad edir. == İcraedici hakimiyyət == [[Çin Xalq Respublikası]] Dövlət Şurası – icra hakimiyyətinin ali orqanıdır. İnzibati-ərazi sisteminin bütün səviyyələrində [[xalq]] [[hökumət]]ləri fəaliyyət göstərirlər. Dövlət Şurası və [[xalq]] [[hökumət]]ləri müvafiq səviyyəli Xalq Nümayəndələri Yığıncaqları tərəfindən təsdiq edilir. Ümumçin Xalq Nümayəndələri Yığıncağı və Daimi Komitə qarşısında məsuliyyət daşıyan Dövlət Şurasının vəzifəsi: idarə və müəssisələrin, komissiyaların və yerli hakimiyyət orqanlarının fəaliyyətini istiqamətləndirməkdən və nəzarətdən ibarətdir; bundan əlavə normativ aktların qəbul edilməsi hüququna malik Şura inzibati təlimatlara sərəncam verilməsi, iqtisadi planların və illik büdcənin tərtib edilməsi və həyata keçirilməsi və nəhayət, layihələrin Ümumçin Xalq Nümayəndələri Yığıncağının daimi komitəsinə verilməsinə məsuliyyət daşıyır. [[Baş nazir]]dən ([[15 mart]] [[2013]]-cü ildən Li Kesyan bu posta sahibdir), onun dörd müavinindən və Dövlət şurasının beş üzvündən ibarət olan daxili kabinetdə gündəlik baş verən məsələlərin həlli üçün müntəzəm sessiyalar keçirilir. Bu qanunverici orqanda üzvlük iki beşillik müddətlə məhdudlaşır. [[Çin]]də bütün hakimiyyət 340 üzvü olan Kommunist partiyasının Mərkəzi Komitəsinə, Siyasi Büroya, Mərkəzi Komitə tərəfindən seçilən və hər həftə yığıncağı keçirilən, 12-25 nəfərdən ibarət nazirlik orqanına, həmçinin Mərkəzi Komitənin kiçik inzibati qolu - Katibliyə mənsubdur. Bu dövlət orqanlarının sədrləri, partiyanın yuxarı təbəqəsini təmsil edir, [[Baş nazir]] və [[Prezident]] kimi mühüm vəzifələri də icra edirlər. Partiya aparatı seçkilərə təklif edilənlərin namizədliyini müzakirə edir və nomenklatura prinsiplərinə uyğun olaraq dövlət vəzifələrinə təyinatları nəzarətdə saxlayır. == Mənbə == *Капицын В. М., Ван Я. Синьцзян-Уйгурский автономный район Китая: территориальное самоуправление и национальная политика // Ars Administrandi. — 2013. — № 3. *Трощинский П. В. Влияние традиций на право современного Китая // Журнал российского права. — 2014. — № 8 (212) *Селезнев Н., Марей А. Китай // Католическая Энциклопедия, т. 2. М.: Изд-во Францисканцев, 2005, *Барлукова О. Д. Китайская интеллигенция в условиях модернизации общества (последняя четверть ХХ века): монография, Улан-Удэ,2008 {{Çin mövzularda}} [[Kateqoriya:Çinin dövlət quruluşu]] [[Kateqoriya:Birpartiyalı sistem]] s7h52fv8fwnkv86rdpe2ujw0xgulabf 0 429246 8985461 6157427 2026-07-01T20:39:03Z InternetArchiveBot 179784 0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985461 wikitext text/x-wiki {{Muzey |Adı = Belqrad Müasir İncəsənət Muzeyi |Növü = Müasir incəsənət muzeyi |Orijinal adı = {{lang-sr|Музеј савремене уметности}} |Şəkil = Muzej savremene umetnosti bg.jpg |Yaranma tarixi = 1958 |Yeri = Serbiya, Belqrad şəhəri |Kolleksiyası = 35 000-ə yaxın |Direktoru = Yovan Despotoviç |Muzeyə yetışmək = „Botićevu ulicu“ No: 8 |Telefon = +381 (0)11 3676-288, 3676-291, 3676-289, 3676-294, 3676-293, 2667-735, 2663-941 |Rəsmi saytı = http://www.msub.org.rs/ }} '''Belqrad Müasir İncəsənət Muzeyi''' ({{lang-sr|Музеј савремене уметности}}) — XX əsrin əvvəllərindən Yuqoslaviya və Serbiya təsviri incəsənətinə, heykəltaraşlığına və qrafikaya aid sənət əsərlərinin toplandığı və nümayiş etdirildiyi [[muzey]]. Sava çayının [[Dunay]] çayına töküldüyü yerdə yerləşir. [[Muzey]]in binası kristal formasındadır. == Tarixi == [[Muzey]] [[1958]]-ci ildə təşkil olunmuşdur. [[Muzey]]in layihəsi arxitektorlar İvan Antiç və ivanka Raspopoviç tərəfindən işlənilmiş və [[1960]]-cı ildə həyata keçirilmişdir. [[Muzey]]in daxili quruluşu ilə bağlı təşkilatı məsələlərin müzakirəsi və yekun qərarın qəbul edilməsi [[1965]]-ci ilədək davam etmişdir. Elə həmin il müvəqqəti qalereya şurası [[muzey]]in Müasir İncəsənət Muzeyi adlandırılması barədə qərar qəbul edildi <ref>http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/novi_beograd/muzej_savremene_umetnosti.html|{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }} titre = Museum of Contemporary Art| site = http://beogradskonasledje.rs|{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }} éditeur = Site de l'Institut pour la protection du patrimoine de la ville de Belgrade| consulté le = 6 novembre 2012</ref>. [[Muzey]]də [[Qərb]] [[incəsənət]]ini təmsil edən sənət nümunələri (Məsələn, Endi Uorxolun, Joan Mironun rəsm əsərləri) də nümayiş etdirilir. Hazırda [[muzey]]də 35 minə yaxın eksponat saxlanılır. Müasir İncəsənət Muzeyinin eksponatlarının nümayiş edildiyi salon tamaşaçılar üçün [[1961]]-ci ildə açılmışdır. == Kolleksiyası == *[[1900]]-cü ildən [[1945]]-ci ilədək olan rəsm əsərlərindən ibarət kolleksiya *[[1945]]-ci ildən sonrakı dövrə aid rəsm əsərlərindən ibarət kolleksiya *[[Heykəltaraşlıq]] əsərlərindən ibarət kolleksiya *Qravür və şəkillərdən ibarət kolleksiya *Multimedia [[incəsənət]]i (Fotoqrafiya, filmlər, videolar) nümunələrindən ibarət kolleksiya == Xarici keçid == *[http://www.tob.rs/ru/see_in.php?id=5004 Музей современного искусства - Туристическая организация Белграда] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130913081545/http://www.tob.rs/ru/see_in.php?id=5004 |date=2013-09-13 }} *[http://www.tob.rs/ru/see_in.php?id=5006 Салон Музея современного искусства - Туристическая организация Белграда] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130913055745/http://www.tob.rs/ru/see_in.php?id=5006 |date=2013-09-13 }} *[http://www.msub.org.rs/ Museum of Contemporary Art] == İstinadlar == [[Kateqoriya:Belqrad muzeyləri]] [[Kateqoriya:Müasir incəsənət muzeyləri]] [[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə muzeylər]] hdm36s7ecth72wo21luv2mbg0ny1sea 0 439908 8985733 8768587 2026-07-02T08:28:57Z ~2026-37816-78 349271 /* */ 8985733 wikitext text/x-wiki {{Səhv salma|Avar xaqanlığı}}{{Tarixi dövlət | adı = {{dil-av|Avarazul Nutsallhi}} | orijinal_adı = Авар Нуцаллъи | statusu = [[Xanlıq]] | himni = | bayrağı = Flag of the Avars (Variant 3).svg | bayrağın_izahı = Ön pəncələrində ikiqat spiral şəkilli [[svastika]] təsvirli bir standart tutan bir canavar.<ref>''Исалабдуллаев М. А.'' Мифология народов Кавказа. — Махачкала: КСИ, 2006</ref> | gerbi = Coat of arms Avar nutsal.jpg | gerbin_yazısı = [[Vaxuşti Baqrationi]]nin atlasına görə [[gerb]]. 1745-ci il. | xəritəsi = Аварское ханство (карта).jpg | xəritənin_izahı = 19-cu əsrin əvvəllərində Avariya(Avaristan) | s1 = Sərir | s1_bayrağı = Caucasus about year 1124.jpg | quruluş_ili = 13-cü əsrin əvvəli | süqut_ili = [[1864]] | x1 = Rusiya imperiyası | x1_bayrağı = Flag of Russia (1858–1896).svg | x2 = | x2_bayrağı = | x3 = | x3_bayrağı = | paytaxtı = [[Xunzax]] | ən_böyük_şəhəri = | dilləri = [[Avar dili]], Andiy dili, Tsez dili | rəsmi_dilləri = [[Avar dili]] | valyutası = | ərazisi = | təxmini_əhalisi = | idarəetmə_forması = [[Mütləq monarxiya]] | sülalə = | rəhbər_titulu = [[Xan]] | rəhbər1 = | rəhbər_il1 = | rəhbər titulu2 = | rəhbər2 = | rəhbər_il2 = | dini = [[Sünni İslam]] | hadisə1 = | hadisə_tarixi1 = | hadisə2 = | hadisə_tarixi2 = | hadisə3 = | hadisə_tarixi3 = }} '''Avar xanlığı, Avar Nutsallığı, Avarıstan, Avariya'''([[Avar dili|avar.]] ''Авар нуцаллъи)'' — bugünkü [[Dağıstan]] ərazisində XII əsrdən XIX əsrə kimi mövcud olmuş feodal dövlət. == Tarixi == [[XII əsr]]in əvvəllərində xristian Sərir krallığının süqutundan sonra [[Avarlar (qafqazdilli)|avarlar]] [[İslam|müsəlmanlaşmağa]] başladı. Bölgə [[Sabutay Bahadur]]un başçılığı ilə [[monqollar]] tərəfindən işğal edildikdən sonra, [[1222]]-ci ildə bölgədə hərbi münaqişələr artdı. Ardından avarlar, [[Xarəzmşahlar dövləti|Xarəzmşahlar]] hökmdarı II Məhəmmədə monqollara qarşı aparılacaq savaşda onlara dəstək olacaqlarını söz vermişdi, lakin avarların monqollarla müharibəsi haqqında heç bir bir məlumat, heç bir sənəd yoxdur. [[Qızıl Orda]]nın süqutunun ardından Qazi-Kumuxda şamxallığın yüksəlişi, Avar xanının gücünün [[XV əsr|XV]] və [[XVI əsr]]lərdə azalacağına bir nişanə idi. Bu illərdə xanlıq quruluş baxımından iradəsiz bir dövlət halına gəldi. Xanlıqdakı əhalinin bir çoxu xandan olduqca böyük muxtariyyət əldə etməsi səbəbindən bəzən o, güclü düşmənlərə qarşı [[Çar]]ın himayəsini istəmək məcburiyyətində qaldı. [[1740]]-cı ilin yayında [[Əfşar imperiyası|Əfşar İranı]] hökmdarı [[Nadir şah]], Qazi-Kumuxa gəldi. [[Kumık]] şamaxalı Xaspulat xan, Qaytak usmisi Əhməd xan və Akuşa qazisi sədaqətlərini subut etmək üçün müxtəlif hədiyyələr təqdim etdilər. [[Avqust]] [[1740]]-cı ildə də Avar torpaqlarına girmiş, 80 min nəfərlik ordusu Andidə Avarlar və Dağıstanlı müttəffiqlər tərəfindən məğlubiyyətə uğradılmışdı.<ref name="Avar Hanlığı-2">M. Sadık Bilge, "Osmanlı dövləti ve Kafkasya" sf.121, Eren Yayıncılık (2005).</ref> [[Ənvər Çingizoğlu]] yazır: "Avarıstan Dağıstanın bir bölgəsidir. Bu diyarda Məhəmməd Nutsal xan hökmranlıq edirdi. 1774-cü ildə onun ölümündən sonra oğlu Ümmə xan (Ömər xan) başçı oldu. Ümmə xan bacısı Bikə ağanı İbrahimxəlil xana verib, qohumlaşdı. İbrahimxəlil xan bu qohumluqdan dəfələrlə istifadə etmişdi. Tarixçi [[Rzaqulu bəy Vəzirov]] yazır: "Lazım olan zaman Dağıstan və ləzgi vilayətlərindən qoşun istəyirdi. İbrahim xan Ümmə xanın və başqa sərkərdələrin başçılığı ilə Qarabağa gələn qoşunu öz övladları və Qarabağ qoşunu ilə birlikdə lazım olan yerlərə göndərir, istədiyi adamı tənbeh edir və öz itaəti altına çəkirdi". Tarixçi [[Mirzə Yusif Qarabaği]] yazır: "Eyni zamanda qohumluq münasibətinə görə avar hakimi Ümmə xan və Dağıstan əmirləri də İbrahim xana sadiq və dost idilər, əgər aralarında bir narazılıq üz versəydi, dərhal İbrahim xanın işarəsi ilə Dağıstan əmirləri bütün qoşunlarıyla Gürcüstan üzərinə hücum edərək oranı çapıb dağıdırdılar, necə ki, 1205-ci (1790) ildə Gürcüstan valisi ilə İbrahim xanın arasında olan narazılıq üz vermişdi. Bu səbəbdən Ümmə xan çoxlu qoşunla Gürcüstan tərəfinə gedib bacardığı qədər Gürcüstan torpağını qarət edərək Sığnaq və Gümüşxananı zəbt etdi, camaatın çoxunu öldürdü. Bir qədərini əsir və digərlərini dustaq edib, təcili surətdə Axalsixə, Süleyman paşanın yanına getdi. Qışı orada keçirib, bahar fəslində geri qayıdaraq, yenə də Gürcüstan torpağına daxil oldu. Ümmə xan yolun üstündə knyaz Abaşidzenin arvad-uşağı ilə yaşadığı möhkəm qalanı mühasirə edib zor ilə zəbt etdi. Oranın əhalisini qılıncdan keçirdərək, bəzilərini də əsir etdi. Knyaz Abaşidzenin qızlarından Cavahir xanımı İbrahim xan üçün göndərdi, bir qızına da Ümmə xan özü evləndi".<ref>M. İ. Əmrahov, Ə. Çingizoğlu, H. İ. Həsənov. Qarabağ xanlığı. Bakı: Mütərcim, 2008, 220.səh.</ref> [[1801]]-ci il tarixində Ümmə xanın ölümündən sonra Avar xanlığı [[Rusiya imperiyası]]nın tərkibinə daxil oldu . Avar xanlığı dağılmasına baxmayaraq 1828-ci ilə Qafqaz imamlığının himayəsini daxil oldu. 1859-cu ildə Rusların zəbtilə Avar xanlığının varlığı sona çatmış oldu. == Hakimlərin siyahısı == * Birinci hakim — Avar (VI əsr) adlı şəxs * Naməlum nutsallar * [[I Səratan (nutsal)|I Səratan]] * [[I Surakat (nutsal)|I Surakat]] ([[XII əsr]]), Səratanın oğlu * [[Şeyx Əhməd Dağıstani]], uzurpator (taxtı zorla ələ keçirib) ([[XII əsr]]) * [[Şeyx Əbumüslüm Dağıstani]], [[Şeyx Əhməd Dağıstani]]nin oğlu, uzurpator ([[XII əsr]]) * [[I Bayar (nutsal)|I Bayar]] ((XII–XIII əsrlər)), I Surakatın oğlu * [[Məsum bəy]] ([[XII əsr]]) * [[Sultan ibn Məsum bəy]] ([[XII əsr]]) * [[Çoban ibn Sultan]] ([[XIII əsr]]) * [[Əmir Əhməd ibn Çoban]] ([[XIII əsr]]) * [[I Əmir Sultan (nutsal)|I Əmir Sultan]] (XIII əsrin ortalarına qədər), [[I Bayar (nutsal)|I Bayar]]ın oğlu * [[I Məlik Səratan (nutsal)|I Məlik Səratan]] (XIII əsrin ikinci yarısınadək), I Əmir Sultanın oğlu * naməlum nutsallar * [[Surakat]] (1353/1354) * [[II Səratan (nutsal)|II Səratan]] * [[I Dügri xan (nutsal)|I Dügri xan]], II Səratanın oğlu * [[I İbrahim (nutsal)|I İbrahim]] * [[Mirzə Məhəmməd (nutsal)|Mirzə Məhəmməd]], I Dügri xanın oğlu, I İbrahimin kürəkəni * [[I Andunik xan (nutsal)|I Andunik xan]] ([[1460]]–[[1485]]), I İbrahimin oğlu * [[I Bulaç xan (nutsal)|Bulaç xan]] ([[1485]]–[[1510]]) Mirzə Məhəmmədin oğlu * [[Əmir Həmzə (nutsal)|Əmir Həmzə]] ([[1510]]–[[1540]]), ibn Ümmə xan ibn [[I Bulaç xan (nutsal)|Bulaç xan]] * [[Nutsal xan I (avar xanı)|Nutsal xan I]] ([[1540]]–[[1546]]), ola bilsin əvvəlkinin oğlu * [[Andunik xan II (avar xanı)|Andunik xan II]] ([[1546]] — [[dekabr]] [[1569]]), əvvəlkinin oğlu * [[Əhməd (avar xanı)|Əhməd]] ([[1569]]–[[1577]]), əvvəlkinin oğlu * [[Tunay-Calav]] ([[1577]]–[[1578]]), [[Çoban]] amxalın qardaşı * [[Məhəmməd -Şamxal (avar xanı)|Məhəmməd Şamxal]] ([[1578]]–[[1589]]), [[Ağılsız Turarav|Turaravın]] oğlu, [[Nutsal xan (avar xanı)|I Nutsal xanın]] oğlu * [[I Qanbulaq xan (avar xanı)|I Qanbulaq xan]] ([[1589]]–[[1595]]), əvvəlkinin oğlu * [[I Şamxal xan (avar xanı)|I Şamxal xan]] ([[1595]]–[[1596]]), əvvəlkinin oğlu * [[II İbrahim (avar nutsalı)|II İbrahim]] ([[1596]]–[[1605]]) * [[I Mehdi xan (avar xanı)|I Mehdi xan]] ([[1605]]–[[1614]]), [[Məhəmməd Şamxal (avar xanı)|Məhəmməd Şamxalın]] oğlu * [[Barti-Kihiləv (avar xanı)|Barti-Kihiləv]] ([[1614]]–[[1620]]), Məhəmməd xanın oğlu, Kuşkanti-Kihiləvin oğlu, Bartinin oğlu, [[II Andunik xan (avar xanı)|II Andunik xan]] oğlu * [[I Umma xan (avar xanı)|I Ümmə Ədalətli]] ([[1620]]–[[1634]]), [[I Şamxal xan (avar xanı)|Şamxal xan]] oğlu * [[I Əmir Həmzə (avar xanı)|I Əmir Həmzə]] (təhm. [[1634]]–[[1646]]), [[Barti -Kihiləv (avar xanı)|Barti-Kihiləv]] oğlu * [[I Maldar-mirzə (avar xanı)|I Maldar-mirzə]] ([[1646]]–[[1650]]) * [[I Məhəmməd xan (avar xanı)|I Məhəmməd xan]] ([[1650]]–[[1656]]), [[Barti -kihiləv (avar xanı)|Barti-Kihiləv]] oğlu * [[II Duqri xan (avar xanı)|II Duqri xan]] ([[1656]]–[[1668]]), [[I Umma xan (avar xanı)|I Ümmə xanın]] oğlu * [[II Məhəmməd xan (avar xanı)|II Məhəmməd xan]] ([[1668]]–[[1688]]), II Duqri xanın oğlu * [[Ümma xan II (avar xanı)|Ümma xan II]] ([[1688]]–[[1699]]), əvvəlki oğlu * [[Andunik xan III (avar xanı)|Andunik xan III]] ([[1699]]–[[1706]]), əvvəlki oğlu * [[Düqri xan III (avar xanı)|Düqri xan III]], əvvəlki qardaşı * [[Ümma xan III (avar xanı)|Ümma xan III]] ([[1706]]–[[1707]]), Baş Bulaç kimi tanınan [[Düqri-Xan III (avar Xan)] Düqri-Xan III] * [[Məhəmməd xan III (avar xanı )|Məhəmməd xan III]] ([[1707]]–[[1722]]), əvvəlki qardaşı * [[Umma xan IV (avar xanı)|Umma xan IV]] ([[1722]]–[[1735]]), Turrovanın oğlu Turloyev ailəsindən. * [[Ankal xan I (аvar xanı)|Аnkal xan I]] ([[1735]]–[[1740]]) * [[Nuçal xan II (аvar xanı)|Nuçal xan II]] ([[1740]]–[[1744]]), [[Umma xan IV (аvar xanı)|Umma Xan IV-ün]] oğlu * [[Мahmud xan I (аvar xanı)|Мahmud xan I]] ([[1744]]–[[1765]]) * [[IV Məhəmməd nutsal]] ([[1765]]–[[1774]]), [[III Ümmə xan|III Ümmə xan Bulaç]]ın oğlu * [[IV Ümmə xan]] ([[1774]] — [[aprel]] [[1801]]), IV Məhəmməd nutsal xanın oğlu * [[Qebek xan I (аvar xanı)|Qebek xan I]] ([[1801]] — [[yanvar]] [[1802]]), əvvəlki qardaşı * [[Sultan Əhməd I (аvar xanı)|Sultan Əhməd xan I]] ([[1802]]–[[1823]]), Əli-Sultan Mextulinin oğlu * [[Surxay xan I (аvar xanı)|Surxay xan I]] ([[1818]]–[[1834]]), [[Qebek-xan I (avar xanı)|Qebek-xan]]ın oğlu. Xan yalnız Rusiya rəhbərliyini tanıyırdı. Hökumət [Sultan Əhməd Xan I (Sultan Əhməd Xan)] [[1802]]–[[1823]]) * [[Аrslan xan I (аvar xanı)|Аrslan xan I]] ([[1827]]–[[1828]]). Xan yalnız Rusiya rəhbərliyini tanıyırdı. [Əbu Sultan Xan I (avar xanı)] Əbu Sultan Xan [1823] — [[1834]]), oğlu [[Sultan Əhməd Xan I (avar xanı) Sultan Əhməd Xan I]] * [[Əbu-Sultan xan I (аvar xanı)|Əbu Sultan xan I]] ([[1828]]–[[1834]]), oğlu [[Sultan Əhməd Xan I (avar xanı)|Sultan Əhməd Xan I]] * [[Baxu-bikə I (аvar xanı)|Baxu-bikə I]] ([[1834]]–[[1834]]), qızı [[Umma xan IV (аvar xanı)|Umma xan IV]] * [[Məhəmməd-mirzə xan I (аvar xanı)|Мəhəmməd-mirzə I]] ([[1834]]–[[1837]]) == Ədəbiyyat == * Шапи Казиев. [http://www.kaziev.ru/index/imam_shamil/0-36 Имам Шамиль.] ЖЗЛ. М., Молодая гвардия, 2010. ISBN 5-235-02677-2 *  История Дагестана: Учебное пособие; 8 кл|место=Махачкала|издательство=Изд-во НИИ педагогики|год=2002|ref=Магомедов Р. М. * Айтберов Т. М. материалы по хронологии и генеалогии правителей Аварии — в книге Источниковедение средневекового Дагестана, Махачкала, 1986. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Həmçinin bax == * [[Avar dairəsi]] * [[IV Ümmə xan]] * [[İmam Şamil]] * [[Hacı Davud Müşkürlü]] * [[Çoban şamxal ibn I Əlibəy]] == Xarici keçidlər == {{Rusiya imperiyasının inzibati bölgüsü}} [[Kateqoriya:Xanlıqlar]] [[Kateqoriya:Dağıstan tarixi]] [[Kateqoriya:Avar xanlığı]] [[Kateqoriya:VI əsrdə yaranmış dövlətlər və ərazilər]] [[Kateqoriya:XIII əsrdə yaranmış dövlətlər və ərazilər]] [[Kateqoriya:Asiyanın tarixi dövlətləri]] [[Kateqoriya:Avropanın tarixi dövlətləri]] [[Kateqoriya:Tarixi Avropa monarxiyaları]] hnbuim9oib3nlm4eetwbxxel4i90kzl 0 479039 8985688 8841648 2026-07-02T07:28:34Z ~2026-37868-23 349268 Yazı xətası düzəldildi 8985688 wikitext text/x-wiki {{Kino sənətçisi |adı = |orijinal adı = |digər adları = |şəkil = |şəklin ölçüsü = |şəklin izahı = |fəaliyyəti = |ilk adı = |ləqəbi = |milliyyəti = [[Türk]] |boyu =1.95 |çəkisi = |həyat yoldaşı = |uşağı = |partnyoru = |atası = |anası = |peşəsi = [[Aktyor]] |fəaliyyət illəri= [[2011]]-indiyə qədər |istiqaməti = |tanınır = |təhsili = |üzvlüyü = |teatr = |mükafatları = |imdb_id = |imzası = |imzanın eni = |imzanın izahı = |saytı = |vikimənbə = |vikianbar = }} '''Onur Tuna''' ({{DVTY}})<ref>{{Cite web |title=Twitter'da Onur Tuna |url=https://twitter.com/OnurT_/status/643434201195388928 |access-date=2017-02-10 |archive-date=2021-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210807102458/https://twitter.com/onurt_/status/643434201195388928 |url-status=live }}</ref> — Türk kino, teatr və teleserial aktyoru. == Tərcümeyi-hal == [[Filinta]] ve [[Bi Küçük Eylül Meselesi]] adlı seriallarla məşhurlaşan aktyor [[Egey Universiteti|Ege Universiteti]] Dövlət [[Türk Musiqisi Konservatoriyası]] Səs Təhsili Hissəsindən məzun olmuşdur. Orta məktəb illərində lisenziyalı olaraq [[voleybol]] və [[basketbol]]'la maraqlanmışdır. Ayrıca [[İzmir|İzmirdə]] 4 il model olaraq çalışmışdır. [[Müjdat Gezen Sənət Mərkəzində]] aktyorluq dərsləri almışdır. 2011-ci ildə Həyat davam edir adlı TV teleserialı ilə ekranlara ilk addımını atan oyunçu, indiki vaxtda [[Cəsur ürək (teleserial, 2016)|Cəsur Ürək]] serialında baş rol olaraq oynamaqdadır. Show TVdə nəşr olunan [[Cəsur ürək (teleserial, 2016)|Cəsur Ürək]] serialında Ömər Qorxmaz xarakterini canlandırmaqdadır.2017-ci ildə [[Cəsur ürək (teleserial, 2016)|Cəsur Ürək seriali bitmişdir.]] == Filmografi == === Televizor Teleserialları === {| class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="font-size:90%" ! style="background:#CCCCCC" |İllər ! style="background:#CCCCCC" |Başlıq ! style="background:#CCCCCC" |Rolu ! style="background:#CCCCCC" |Qeydlər |- |2019–2021 |Mucize Doktor |Ferman Eryiğit |Başrol |- |2018–2019 |Yasak Elma |Alihan Taşdemir |Başrol |- |2016–2017 |[[Cəsur ürək (teleserial, 2016)|Cəsur ürək]]<ref>[https://m.haberturk.com/magazin/ozel-roportajlar/haber-amp/1309667-cesur-yurek-ulkenin-ihtiyaci-olan-bir-proje] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191001100523/https://m.haberturk.com/magazin/ozel-roportajlar/haber-amp/1309667-cesur-yurek-ulkenin-ihtiyaci-olan-bir-proje |date=2019-10-01 }}‘Cesur Yürek ülkenin ihtiyacı olan bir proje’</ref> |Ömer Qorxmaz |Başrol |- |2014–2016 |[[Filinta (teleserial)|Filinta]]<ref>[https://www.m.haberturk.com/yasam/haber-amp/1323207-onur-tuna-bu-maratonda-yorulmayan-bir-at-gibiyim] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190930180343/https://m.haberturk.com/yasam/haber-amp/1323207-onur-tuna-bu-maratonda-yorulmayan-bir-at-gibiyim |date=2019-09-30 }} Onur Tuna: "Bu maratonda yorulmayan bir at gibiyim</ref> |Filinta Mustafa |Başrol |- |2013 |[[Huzur Sokağı (dizi)|Huzur Sokağı]]<ref>[https://m.haberler.com/onur-tuna-huzur-sokagi-nda-5098141-haberi/] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190927104630/https://m.haberler.com/onur-tuna-huzur-sokagi-nda-5098141-haberi/ |date=2019-09-27 }} Onur Tuna Huzur Sokağı'nda</ref><ref>[https://www.m.aksam.com.tr/televizyon/huzur-sokagina-yeni-bir-oyuncu-katildi-iste-dizinin-yeni-jonu/haber-247222] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190927081953/https://m.aksam.com.tr/televizyon/huzur-sokagina-yeni-bir-oyuncu-katildi-iste-dizinin-yeni-jonu/haber-247222 |date=2019-09-27 }} Huzur Sokağı'na yeni bir oyuncu katıldı. İşte, dizinin yeni jönü!</ref> |Ali Taner Atahan |Köməkçi Rol |- |2011–2012 |[[Hayat Devam Ediyor (dizi)|Hayat Devam Ediyor]]<ref>[https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/kotu-insan-olmaktan-korkuyorum-21988831/] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190930182013/http://www.hurriyet.com.tr/amp/kelebek/kotu-insan-olmaktan-korkuyorum-21988831 |date=2019-09-30 }} Kötü insan olmaktan korkuyorum</ref> |Siraç Bakırcı |Köməkçi Rol |- | 2025 | güzgüdeki Qərib |Emirhan Karaaslan | Başrol |} === Film === {| class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="font-size:90%" ! style="background:#CCCCCC" |Yıl ! style="background:#CCCCCC" |Başlık ! style="background:#CCCCCC" |Rolü ! style="background:#CCCCCC" |Notlar |- |2014 |[[Bi Küçük Eylül Meselesi]]<ref>[http://bikucukeylulmeselesi.com/] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190402035625/http://bikucukeylulmeselesi.com/ |date=2019-04-02 }} Bi Küçük Eylül Meselesi</ref> |Atıl |Köməkçi Rol |- |2020 |[[Ağır Romantik (film, 2020)|Ağır Romantik]]<ref>[https://news24.az/13879-ruhi-eliyeva-turkiye-metbuatinda.html] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190927095614/https://news24.az/13879-ruhi-eliyeva-turkiye-metbuatinda.html |date=2019-09-27 }}Ruhi Aliyeva Türkiye Metbuatinda</ref> |Kerem Babayiğit |Başrol |} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.sinematurk.com/kisi/118666-onur-tuna/ Sinema Türk'te Onur Tuna] * [http://www.imdb.com/name/nm6163029/ IMDB'de Onur Tuna] * [https://www.instagram.com/onurtuna/ İnstagram'da Onur Tuna] * [https://www.twitter.com/OnurT_/ Twitter'da Onur Tuna] * [https://open.spotify.com/album/3gyZjrdtWVO2HAB6mA1ti3?si=uUx12glbS0qduv8Urz_Gfw&nd=1/ Spotify'de Onur Tuna] [[Kateqoriya:Türkiyə aktyorları]] [[Kateqoriya:Türk musiqiçilər]] [[Kateqoriya:Türkiyə musiqiçiləri]] [[Kateqoriya:Türkiyənin televiziya aktyorları]] [[Kateqoriya:Türkiyə kişi film aktyorları]] nfwdhwu8rfi3k1cw74v75bcb7g34n9x 0 481898 8985566 8044990 2026-07-02T03:58:09Z Xcite 94204 əlavələr, illüstrasiya 8985566 wikitext text/x-wiki {{Beynəlxalq münasibətlər |adlandırma = Azərbaycan–Ukrayna münasibətləri |şəkil = Azerbaijan Ukraine Locator.png |ölkə1 = Azərbaycan |ölkə2 = Ukrayna |rəng1 = #228b22 |rəng2 = #ffa500 |2-dəki 1 səfirliyi = Azərbaycanın Ukrayndakı səfirliyi |2-dəki 1 səfiri = {{iw|Seymur Mərdəliyev||ru|Мардалиев, Сеймур Гурбан оглы}} |2-dəki 1 səfirliyinin ünvanı = [[Kiyev]], Gluboçickaya küç., 24 |1-dəki 2 səfirliyi = Ukraynanın Azərbaycandakı səfirliyi |1-dəki 2 səfiri = Yuri Qusev |1-dəki 2 səfirliyinin ünvanı = [[Bakı]], Y. V. Çəmənzəminli küç., 49 |quruluş tarixi = 6 fevral 1992 |dövriyyə = 0,511 mlrd [[ABŞ dolları|doll.]] (2025) |sərhəd = |sərhəd uzunluğu = }} '''Azərbaycan–Ukrayna münasibətləri''' — [[Azərbaycan Respublikası]] ilə [[Ukrayna]] arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. == Tarixi == === AXC dövrü === [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]] dövründə [[Bakı]]da Nikolayevskaya küçəsi 8 ünvanındakı Mirzəbəyov qardaşlarının evində Ukraynanın nümayəndəliyi yerləşmiş, nümayəndəliyə konsul vitse-konsul Qolovan rəhbərlik etmişdir<ref>[http://axc.preslib.az/az_a8.html Xarici dövlətlərin Bakıda yerləşən nümayəndəlikləri] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180527130423/http://axc.preslib.az/az_a8.html |date=2018-05-27 }}. axc.preslib.az {{ref-az}}</ref>. ===SSRİ dövrü=== Hər iki ölkə [[SSRİ]]-nin tərkibində müttəfiq respublika olmuşlar. Elə həmin dövrdə də onlar arasında iqtisadi və mədəni əlaqələr formalaşmışdır. [[SSRİ]] dağıldıqdan, postsovet məkanında müstəqil dövlətlər yarandıqdan sonra bu münasibətlər daha da inkişaf etməyə başlamışdır. Azərbaycan xalqı ilə Ukrayna xalqları arasında sıx münasibətlər mövcuddur. Bu münasibətlər tarixən mövcud olub və bu gün də davam edir. Azərbaycan xalqını Ukrayna Respublikasının Krım yarımadasında yaşayan türkdilli xalq-Krım tatarları ilə daha sıx tellər bağlayır. Krım türklərindən olan İsmayıl Qaspiralı, Mustafa Krımoğlu və s. Azərbaycanda hörmətlə yad edilir. Çar Rusiyası zamanı imperiya ərazisindəki bütün türk dilli xalqlar, o cümlədən azərbaycanlılar da rəsmi sənədlərdə Tatar adlandırılıb. Lənkəranda kazaklara abidə ucaldılıb. Ukraynalı ataman A.Qolovatı 1795-ci ildə Azərbaycanın cənub sərhədlərini qorumaq məqsədilə Azərbaycana gəlib və burada vəfat edib. 200 ildir Azərbaycan xalqı onun məzarını qoruyur. 1930-cu illərdə ukraynalılar da Azərbaycan xalqı kimi Stalin rejiminin repressiyalarına məruz qalıb. Ukraynada təxminən 500 min azərbaycanlı yaşayır. Bu ölkədə güclü Azərbaycan diasporu fəaliyyət göstərir. Onlar ictimai-siyasi proseslərdə fəal iştirak edirlər. Azərbaycanlılar rəhbər vəzifələrdə də təmsil olunublar.[[Fayl:Ukraynanın Azərbaycandakı səfirliyi.jpg|250px|thumb|right|Ukraynanın Azərbaycandakı səfirliyi.]] ===İkitərəfli siyasi münasibətlər === MDB məkanında Azərbaycanın əsas strateji müttəfiqlərindən biri Ukraynadır. Azərbaycanla Ukrayna arasında nə dəniz, nə də quru sərhədlərin olmamasına baxmayaraq, iki ölkə arasındakı strateji müttəfiqlik münasibətləri durmadan möhkəmlənir və genişlənir. Ukrayna ilə Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlər 31 yanvar 1992-ci ildə qurulub. Hər iki dövlət bir-birinin müstəqilliyini qısa müddətdə tanısa da, diplomatik nümayəndəliklərin açılması bir qədər sonraya təsadüf edir. Ukraynanın Azərbaycandakı səfirliyi 1996-cı il mayın 5-də fəaliyyətə başlayıb. Azərbaycanın Ukraynadakı səfirliyi isə 1997-ci il martın 17-də açılıb. Ölkələr arasındakı münasibətlər sürətlə inkişaf edib. 1995-ci ilin mart hadisələri zamanı Azərbaycanda bir qrup şəxs silahlı dövlət çevrilişi etməyə çalışdığı bir vaxtda martın 17-də Ukraynanın keçmiş prezidenti Leonid Kuçma prezident [[Heydər Əliyev]]ə zəng vuraraq ona öz dəstəyini ifadə edib. [[Fayl:Azerbaijan-Ukraine_documents_signed,_2010_02.jpg|right|thumb|İlham Əliyev və Viktor Yanukoviç Oktyabr 2010]] Bundan bir neçə gün sonra, 1995-ci il martın 23-də Heydər Əliyev Ukraynanın keçmiş baş nazirinin müavini Valeri Şumarovu qəbul edib. Görüş zamanı Ukrayna ilə Azərbaycan arasındakı münasibətlər və əməkdaşlığın gələcək forması müzakirə olunub. 1995-ci il mayın 9-da faşizm üzərində qələbənin 50 illik yubileyinə həsr olunmuş şənliklərdə iştirak etmək üçün Moskvada səfərdə olan Prezident Heydər Əliyev Ukrayna Prezidenti Leonid Kuçma ilə görüşüb. Görüş zamanı Azərbaycan–Ukrayna münasibətlərinin inkişaf etdirilməsi üçün prezidentlər və hökumət nümayəndələri səviyyəsində görüşün keçirilməsi barədə razılığa gəlinib. 1995-ci il iyunun 30-da Ukraynanın baş naziri Yevgeni Marçuk Azərbaycana gəlib və Prezident Heydər Əliyevlə görüşərək prezidentlər səviyyəsində keçiriləcək görüşün proqramını müzakirə edib. 1995-ci il iyulun 26-da Ukrayna Respublikasının Prezidenti Leonid Kuçma rəsmi səfərlə Azərbaycana gəlib. Səfər zamanı Leonid Kuçma Heydər Əliyevlə birlikdə qaçqın düşərgəsində olub, Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin (ARDNŞ) rəhbərliyi ilə görüşüb. Leonid Kuçma Heydər Əliyevlə birlikdə Azərbaycanın işgüzar dairələrinin nümayəndələri ilə görüşüb və Bakkondisioner İstehsalat Birliyi əməkdaşları ilə görüşdə çıxış edib. Səfərin nəticələri ilə bağlı keçirilən mətbuat konfransı zamanı prezidentlər iki ölkə arasındakı münasibətlərin inkişaf potensialının böyük olduğunu qeyd ediblər. Mətbuat konfransında Ukrayna Prezidenti Leonid Kuçma ölkəsinin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəklədiyini qeyd edib. Prezident Heydər Əliyevin Leonid Kuçma ilə növbəti görüşü 1995-ci il oktyabrın 24-də Birləşmiş Millətlər Təşkilatının 50 illiyi ilə əlaqədar keçirilən tədbir zamanı Nyu-York şəhərində olub. Heydər Əliyev və Leonid Kuçma daha bir dəfə, 1996-cı il yanvarın 11-də Fransanın mərhum Prezidenti Fransua Mitteranın dəfn mərasimində görüşüblər. Heydər Əliyevin cavab xarakterli rəsmi səfəri isə 1997-ci il martın 24-25 baş tutub. Səfər zamanı Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin Ukrayna Prezidenti Leonid Kuçma ilə təkbətək görüşü olub. Görüşdə Ukrayna-Azərbaycan münasibətlərinin perspektivi ilə yanaşı, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi məsələsi də müzakirə olunub. Ukrayna Prezidenti Leonid Kuçma bir daha Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli məsələsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəklədiklərini bəyan edib. Heydər Əliyevin Ukraynaya etdiyi rəsmi səfərin əhəmiyyətli nəticələrindən biri kimi, Ukrayna ilə Azərbaycan arasında tərəfdaşlıq münasibətlərinin dərinləşməsi haqqında bəyannamənin, hərbi-texniki əməkdaşlıq haqqında sazişin və neft-qaz sahəsində əməkdaşlıq haqqında memorandumun imzalanmasını göstərmək olar. 1996-cı il ərzində Ukrayna Ali Radası sədrinin birinci müavini Aleksandr Tkaçenkonun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti, Ukraynanın mədəniyyət naziri Dmitri Ostapenko və digər Ukrayna rəsmiləri Azərbaycana səfər ediblər. 1997-ci il oktyabrın 10-da Azərbaycan, Ukrayna, Gürcüstan və Moldova prezidentləri GUAM adlı birliyin yaradılması haqda bəyannamə imzalayıblar. [[Fayl:Volodymyr_Zelenskyy_and_Ilham_Aliyev_(2019-12-17)_04.jpg|right|thumb|Volodimir Zelenski və İlham Əliyev 2019]] 1997-1998-ci illər ərzində Azərbaycan və Ukraynanın müxtəlif səviyyəli dövlət rəsmiləri arasında qarşılıqlı səfərlər davam edib. Bu səfərlərin nəticəsi olaraq Azərbaycan–Ukrayna münasibətləri enerji sahəsindən tutmuş müdafiə sahəsinə qədər geniş əməkdaşlıq spektrlərini əhatə edib. Beynəlxalq təşkilatlar formatında əməkdaşlıq sıx aparılsa da, ölkələr arasında birbaşa əməkdaşlıq modelinə daha böyük üstünlük verilib. 1998-ci il avqustun 9-10-da Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyev Ukrayna Prezidenti Leonid Kuçmanın Yalta şəhərində keçirilən 60 illik yubiley tədbirində iştirak edib. Heydər Əliyevlə Leonid Kuçmanın keçirdiyi görüş zamanı 1999-cu ildə iki ölkə arasında əməkdaşlıq proqramı da müzakirə olunub. Nəticədə, 1999-ci il ərzində Ukraynanın müxtəlif dövlət rəsmiləri - Ukraynanın baş naziri Mixail Qladını (1999-cu il, 23 iyun), Ukraynanın xarici işlər naziri Boris Tarasyuk (1999-cu il, 1 iyul) Azərbaycanda səfərdə olublar. 1999-cu il noyabrın 3-də isə Heydər Əliyev bir daha Ukraynaya səfər edərək Leonid Kuçmanın yenidən prezident seçilməsi münasibətilə təşkil olunan andiçmə mərasimində iştirak edib. 2000-ci il 16 mart tarixində Ukraynanın dövlət başçısı Leonid Kuçma Azərbaycana rəsmi səfər gəlib. Səfərin nəticələrinə görə, Azərbaycanla Ukrayna arasında bir sıra ikitərəfli sənədlər imzalanıb. Səfər zamanı Heydər Əliyev Leonid Kuçmaya "İstiqlal" ordeni təqdim edib. Leonid Kuçmanın səfərindən sonra Azərbaycan–Ukrayna münasibətlərini daha da genişləndirmək üçün 2000-2001-ci illərdə dövlət rəsmilərinin qarşılıqlı səfərləri davam edib. 2002-ci il iyulun 19-da Heydər Əliyev işgüzar səfərlə Ukraynanın Yalta şəhərində olub. 2003-cü il, yanvarın 28-29 isə Heydər Əliyev Müstəqil Dövlətlər Birliyinin üzvü olan ölkələrin dövlət başçılarının qeyri-rəsmi zirvə görüşündə iştirak etmək üçün Kiyevdə səfərdə olub və Ukrayna Prezidenti Leonid Kuçma ilə danışıqlar aparıb. Görüşdə Azərbaycan–Ukrayna münasibətləri və Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli perspektivləri müzakirə olunub. Azərbaycan–Ukrayna münasibətlərinin intensiv dinamikası [[İlham Əliyev]] prezident seçildikdən sonra da davam edib. Təsadüfi deyil ki, İlham Əliyev prezident seçildikdən sonra keçirdiyi ilk görüşlərindən biri məhz Ukraynanın Baş naziri Viktor Yanukoviçlə olub. Görüş zamanı İlham Əliyevi prezident seçilməsi münasibətilə təbrik edən Viktor Yanukoviç Ukraynanın Azərbaycanla sıx tərəfdaşlıq münasibətlərini əvvəlki illərdə olduğu kimi saxlamaq istədiyini deyib. Öz növbəsində prezident İlham Əliyev də münasibətlərin artan xətlə inkişaf edəcəyini deyib. [[Fayl:Ильхам_Алиев_и_Владимир_Зеленский_Габала_Апрель_2026.jpg|right|thumb|Volodimir Zelenski və İlham Əliyev Qəbələ Aprel 2026]] 2004-cü il iyunun 3-də Prezident İlham Əliyev Ukraynaya rəsmi səfər edib. Səfər zamanı o Ukrayna Prezidenti Leonid Kuçma ilə, Baş nazir Viktor Yanukoviçlə, Ukrayna Ali Radasının sədri Vladimir Litvinlə görüşüb. Prezident İlham Əliyevin Leonid Kuçma ilə keçirdiyi görüşdə ticarət-iqtisadi əməkdaşlıq, o cümlədən neft sahəsində və enerji daşıyıcılarının Avropaya nəqli sahəsində işbirliyi məsələləri ətraflı müzakirə edilib, beynəlxalq problemlər, GUÖAM çərçivəsində əməkdaşlıq məsələləri, Avropa Birliyi və NATO ilə qarşılıqlı əlaqələr, hər iki ölkədə siyasi, sosial-iqtisadi vəziyyət barədə fikir mübadiləsi aparılıb. Dövlət başçıları Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli məsələsinə də toxunublar. Prezident Leonid Kuçma bildirib ki, Ukrayna problemin sülh yolu ilə həllinə tərəfdardır, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir və bundan sonra da dəstəkləyəcəkdir. Həmin il oktyabr ayının 27-28-də İlham Əliyev daha bir dəfə Ukraynaya işgüzar səfər edib və ölkələr arasındakı inkişaf perspektivlərini müzakirə edib. Prezident İlham Əliyevin daha iki işgüzar səfəri 2005-ci il aprelin 22-nə və 2005-ci il iyunun 16-da baş tutub. Ukrayna ilə münasibətlərə xüsusi əhəmiyyət verən Prezident İlham Əliyev 2006-cı il mayın 22-də Ukraynada rəsmi səfərdə olub. Səfər çərçivəsində bir sıra Ukrayna rəsmiləri ilə görüşən İlham Əliyev Demokratiya və İqtisadi İnkişaf Naminə Təşkilatın (GUAM) dövlət başçılarının zirvə görüşündə də iştirak edib. 2006-cı il sentyabrın 7-də Ukrayna Prezidenti Viktor Yuşşenko rəsmi səfərlə Azərbaycana gəlib. Səfər zamanı ticarət-iqtisadi əməkdaşlıq, o cümlədən neft sahəsində və enerji daşıyıcılarının nəqlində işbirliyi müzakirə predmeti olub. 2007-ci il iyunun 16-da Viktor Yuşşenko daha bir dəfə Azərbaycana səfər gəlib. Səfər çərçivəsində dövlət başçılarının təkbətək görüşü keçirilib. Görüş zamanı tərəflər Azərbaycan-Ukrayna əlaqələrinin dinamik inkişafından, iki ölkənin beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlığının səviyyəsindən razı qaldıqlarını bildiriblər. Azərbaycan və Ukrayna prezidentləri ölkələrimizin xalqlarının mənafelərinə xidmət edən Demokratiya və İqtisadi İnkişaf Naminə təşkilatın beynəlxalq siyasətdə rolunun getdikcə artdığını vurğulayıblar. 2008-ci il mayın 24-də İlham Əliyev Ukraynada rəsmi səfərdə olub. Həmin il iyun ayının 30-da Ukrayna Prezidenti Viktor Yuşşenko Azərbaycana işgüzar səfərə gəlib. Səfər çərçivəsində hər iki ölkənin prezidenti Bakıda Ukraynanın yeni səfirliyi üçün ayrılan ərazi ilə tanış olublar. 2009-cu il aprelin 4-də Ukrayna prezidenti Viktor Yuşşenko Azərbaycanda səfərdə olub. Səfər zamanı Azərbaycan və Ukrayna prezidentlərinin təkbətək görüşü, Azərbaycan və Ukrayna Prezidentləri Şurasının ilk iclası keçirilib. Səfər çərçivəsində Azərbaycan və Ukrayna arasında ikitərəfli sənədlərin imzalanma mərasimi olub. "2009-2010-cu illər üçün Azərbaycan-Ukrayna əməkdaşlığına dair tədbirlər planı"nı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ukraynanın Prezidenti Viktor Yuşşenko imzalayıblar. == Diplomatik əlaqələr == İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr [[1992]]-ci ilin [[6 fevral|fevral ayının 6-da]] qurulmuşdur<ref>[http://www.mfa.gov.az/?language=az&options=content&id=546 Azərbaycan Respublikası ilə diplomatik əlaqələr qurmuş dövlətlərin siyahısı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170805015002/http://www.mfa.gov.az/?language=az&options=content&id=546 |date=2017-08-05 }}. mfa.gov.az {{ref-az}}</ref>. [[Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi]]ndə Azərbaycan-Ukrayna parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir<ref name="161-VQR">[http://e-qanun.az/framework/32253 "Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının rəhbərlərinin seçilməsi haqqında"] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20171125010101/http://e-qanun.az/framework/32253 |date=2017-11-25 }} [[Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi]]nin [[4 mart]] [[2016-cı il]] tarixli, 161-VQR nömrəli Qərarı. [[e-qanun.az]] {{ref-az}}</ref>. Bu işçi qrupu [[7 mart]] [[1997-ci il]] tarixində yaradılmış və ilk rəhbəri [[Əli Nağıyev (dövlət xadimi)|Əli Nağıyev]] olmuşdur<ref>[http://e-qanun.az/framework/16244 "Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının yaradılması haqqında"] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190701124812/http://e-qanun.az/framework/16244 |date=2019-07-01 }} [[Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi]]nin [[7 mart]] [[1997-ci il]] tarixli, 256-I QR nömrəli Qərarı. [[e-qanun.az]] {{ref-az}}</ref>. [[4 mart]] [[2016-cı il]] tarixindən [[Rüfət Quliyev (deputat)|Rüfət Quliyev]] işçi qrupunun rəhbəridir<ref name="161-VQR"/>. == İqtisadi əlaqələr == Azərbaycan və Ukrayna iqtisadi səviyyədə də geniş əməkdaşlıq əlaqələri yarada biliblər. Demokratiya və İqtisadi İnnkişaf Naminə Təşkilatla (GUAM) yanaşı, Azərbaycanla Ukrayna Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində də sıx münasibətlər yaratmağa müvəffəq olublar. 1997-ci il aprelin 28-də İstanbulda Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (QDİƏT) üzvü olan ölkələrin biznes konfransı keçirilib. Konfransda Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyev Ukrayna Prezidenti Leonid Kuçma ilə görüşüb və qarşılıqlı maraq doğuran məsələləri müzakirə ediblər. QDİƏT-in növbəti toplantısı 1998-ci il iyunun 4-5-də Yalta şəhərində keçirilib. Bu sammitdə iştirak edən Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyev ukraynalı həmkarı Leonid Kuçma ilə görüşüb. Görüş zamanı Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə yanaşı, iki ölkənin QİƏT çərçivəsindəki əməkdaşlıq perspektivləri də müzakirə predmeti olub. İki dövlət arasındakı münasibətləri növbəti səviyyəyə yüksəldən daha bir əməkdaşlıq sahəsi isə "Böyük İpək Yolu" layihəsi çərçivəsində həyata keçirilib. 1998-ci il 7-8 sentyabr tarixində Bakıda "Böyük İpək Yolu" Beynəlxalq konfransında Azərbaycan, Türkiyə, Gürcüstan, Özbəkistan, Rumıniya, Qırğızıstan, Moldova, Bolqarıstan prezidentləri ilə yanaşı, Ukrayna Prezidenti Leonid Kuçma da iştirak edib. Leonid Kuçma ilə görüşən Heydər Əliyev "Böyük İpək Yolu" layihəsinin perspektivləri, ölkələrin bu formatda əməkdaşlıq imkanlarını müzakirə edib. 2009-cu ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycan Respublikası ticarət sahəsində 136 ölkə ilə əməkdaşlıq edərək 16.5 milyard ABŞ dolları məbləğində idxal-ixrac əməliyyatları aparıb. Xarici ticarət əməliyyatlarının 2.9 faizi Ukrayna ilə aparılıb. Ukraynadan Azərbaycan Respublikasına əsasən hava və qaz kompressorları, ventilyasiya qurğuları, vakuum nasosları, neft-qaz kəməri boruları, təyyarələr və ucan aparatlar, onların hissələri, soyuducular, az qiymətli metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar, ərzaq məhsulları, spirtli və spirtsiz ickilər, sirkə, tutun və s. idxal olunub. Azərbaycan Respublikasından Ukraynaya isə yanacaq, benzin, neft məhsulları, fındıq, bitki mənsəli məhsullar, meyvə sirələri və s. ixrac olunub. 2010-cu ilin I rübündə Azərbaycanın Ukrayna ilə ticarət əlaqələri qeyd edilən kimi olub (min ABŞ dolları). İdxal 86 890,9, idxal 153 101,7, xaici ticarət saldosu 66 210,8. 2010-cu il iyunun 8-də İstanbulda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və Ukrayna Prezidenti Viktor Yanukoviçin görüşü olub. Görüş zamanı Azərbaycan Prezidenti İlam Əliyev bildirib ki, "...Bizim üçün Ukrayna ən yaxın dost və tərəfdaşdır. Mən əminəm ki, ən yaxın gələcəkdə biz əməkdaşlığımızın yaxşı nəticələrini görəcəyik...". Ukrayna Prezidenti Viktor Yanukoviç də öz növbəsində qeyd edib ki, "...2009-cu ildə əmtəə dövriyyəsinin azalması bizim ölkələrin real potensialına uyğun deyildir. İndi bizim vəzifəmiz əmtəə dövriyyəsinin əvvəlki səviyyəsini bərpa etməkdir. Hazırda o, təxminən 1 milyard dollar səviyyəsindədir. Fikrimcə, biz ən yaxın vaxtlarda əmtəə dövriyyəsini ən azı iki dəfə artıra bilərik...". === Əmtəə dövriyyəsi (min doll.) === {| class="wikitable" !'''İl''' !'''Ixrac''' !'''Idxal''' !'''Ümumi dövriyyəsi''' |- !1997 |32 144,7 |85 640,3 |117 785 |- !1998 |12 018,1 |92 990,5 |105 008 |- !1999 |24 026,8 |38 450,4 |62 477,2 |- !2000 |23 620,9 |35 824,2 |59 445,1 |- !2001 |6 841,0 |39 329,9 |46 170,9 |- !2002 |12 981,7 |79 918,1 |92 889,8 |- !2003 |21 204,2 |118 667,3 |139 871,5 |- !2020<ref>{{Cite web|lang=az|url=https://customs.gov.az/uploads/foreign/2020/2020_12.pdf?v=1640608671|title=AR Xarici ticarətin gömrük statistikasi 2020|website=AR Dövlət Gömrük Kömitəsi Rəsmi sayti|access-date=2022-07-05|archive-date=2021-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211106191800/https://customs.gov.az/modules/pdf/pdffolder/93/FILE_E7B3B9-B46FB9-AA0331-12CB1C-A0451C-E46BD4.pdf|url-status=live}}</ref> |353 045,37 |418 455,13 |771 500,5 |- !2021<ref>{{Cite web|lang=az|url=https://customs.gov.az/uploads/foreign/2021/2021_12.pdf?v=1643353987|title=AR Xarici ticarətin gömrük statistikasi 2021|website=AR Dövlət Gömrük Kömitəsi Rəsmi sayti|access-date=2022-07-05|archive-date=2022-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220131092829/https://customs.gov.az/uploads/foreign/2021/2021_12.pdf?v=1643353987|url-status=live}}</ref> |452 449,32 |470 024,16 |922 473,48 |- !2022<ref>{{Cite web|url=https://customs.gov.az/uploads/foreign/2022/2022_12.pdf?v=1674644815|title="AR Xarici ticarətin gömrük statistikasi 2022"|author=AR Dövlət Gömrük Kömitəsi Rəsmi sayti|website=customs.az|access-date=2023-02-18|archive-date=2023-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230218082815/https://customs.gov.az/uploads/foreign/2022/2022_12.pdf?v=1674644815|url-status=live}}</ref> |357 974,81 |259 804,61 |617 779,42 |- !2023<ref>{{Cite web|url=https://customs.gov.az/uploads/foreign/2023/2023_12.pdf?v=1705581222|title=AR Xarici ticarətin gömrük statistikasi 2023|author=AR Dövlət Gömrük Kömitəsi Rəsmi sayti|website=customs.az|url-status=live|access-date=2025-09-03|archive-date=2024-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240414171044/https://customs.gov.az/uploads/foreign/2023/2023_12.pdf?v=1705581222}}</ref> |118 645,80 |235 128,77 |353 774,57 |- !2024<ref>{{Cite web|url=https://customs.gov.az/uploads/foreign/2024/2024_12.pdf?v=1737520142|title="AR Xarici ticarətin gömrük statistikasi 2024"|lang=ru|website=AR Dövlət Gömrük Kömitəsi Rəsmi sayti|website=customs.az|url-status=live}}</ref> |177 242,23 |282 377,70 |459 619,93 |- !2025<ref>{{Cite web|url=https://customs.gov.az/uploads/foreign/2025/2025_12.pdf?v=1768974361|title=AR Xarici ticarətin gömrük statistikasi 2025|lang=az|website=AR Dövlət Gömrük Kömitəsi Rəsmi sayti|url-status=live}}</ref> |227 936,54 |282 737,07 |510 673,61 |- |} == Mədəni əlaqələr == Azərbaycan Ukrayna mədəni əlaqələri sürətlə inkişaf edir. Bu əlaqələrin inkişafında dövlət başçılarının qarşılıqlı səfərlərinin böyük rolu olub. 1997-ci il martın 24-də Prezident Heydər Əliyevə Ukraynanın ali mükafatı - "Yaroslav Mudrı" ordeni təqdim edilib. Qeyd olunan tarixdə Kiyevdə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi və Ukrayna Mədəniyyət və İncəsənət Nazirliyi arasında mədəniyyət və incəsənət sahəsində əməkdaşlığa dair saziş imzalanıb. 1998-ci ildən etibarən Bakı Slavyan Universitetində Ukrayna dili tədris olunur.17 oktyabr 2001-ci ildə BSU-da Ukrayna tədris-mədəniyyət mərkəzi açılıb. Açılışda Ukrayna Xarici İşlər Naziri A.Zlenkonun rəhbərliyi ilə Ukrayna nümayəndə heyəti iştirak edib. 7 sentyabr 2006-cı ildə Ukrayna ilə Azərbaycan arasında dostluq əlaqələrinin möhkəmlənməsində, ölkələrimiz arasında elm, təhsil və mədəniyyət sahələrində əməkdaşlığın genişlənməsi və dərinləşməsində xidmətlərinə görə Ukrayna Respublikasının Prezidenti cənab Viktor Andreyeviç Yuşşenkoya Bakı Slavyan Universitetinin Fəxri doktoru adı verilib. Azərbaycanın Təhsil əlaqələrinin həyata keçirilməsində Ukrayna üçüncü yeri tutur. Azərbaycan Respublikası ilə Ukrayna arasında genişlənən əməkdaşlıq nəticəsində 2000-ci ildə Ukraynanın paytaxtı Kiyev şəhərində Heydər Əliyev adına Siyasi və Sosial Elmlər İnstitutu açılıb. Ukraynada xalqımızın dahi şairi Səməd Vurğunun anadan olmasının 100 illiyinə həsr edilmiş tədbir keçirilib. 1978-ci ildə Kiyevdə şairin adı verilmiş kitabxana yüksək səviyyədə təmir edilərək oxucuların ixtiyarına verilib. 2008-ci il iyun ayının 30-da Ukrayna Prezidenti Viktor Yuşşenko Azərbaycanda səfərdə olarkən görkəmli Ukrayna şairi Taras Şevçenkonun abidəsinin açılış mərasimində iştirak edib. İnkişaf edən qarşılıqlı münasibətlər nəticəsində Ukrayna Azərbaycanın strateji tərəfdaşına çevrilib. Azərbaycanla Ukrayna arasında strateji müttəfiqlik münasibətləri beynəlxalq əməkdaşlıqdan tutmuş iqtisadi və hərbi sahələrə qədər geniş spektri əhatə edir. Azərbaycan və Ukrayna Demokratiya və İqtisadi İnkişaf Naminə Təşkilat və QDİƏT çərçivəsində birgə uğurlu fəaliyyət göstərirlər. Hər iki ölkə beynəlxalq aləmdə bir-birinin mövqeyini dəstəkləyir və ölkələr arasındakı münasibətləri inkişaf etdirirlər. Azərbaycan və Ukrayna təkcə postsovet məkanında deyil, beynəlxalq münasibətlər sistemində də nüfuzlu ölkələrə çevrilə biliblər. Ukrayna Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir, Dağlıq Qarabağ probleminin beynəlxalq hüquq normaları əsasında həll olunmasının tərəfdarıdır. ===Dostluq təşkilatı=== '''Dostluq'''— Azərbaycan-Ukrayna Xarkov vilayət təşkilatı. 19 noyabr [[1999]]-cu ildə Xarkov vilayətində təsis edilmişdir.“Dostluq- Azərbaycan-Ukrayna [[Xarkov vilayəti]] təşkilatının sədri Murad Ömərovdur. ==== Məqsədi ==== “Dostluq” təşkilatının əsas məqsədi milli adət-ənənələrin qorunması və inkişaf etdirilməsində buradakı azərbaycanlıların səylərinin birləşdirilməsidir. [[Təşkilat]]ın ətrafında müxtəlif millətləri təmsil edən 500-dən çox nümayəndə toplaşmışdır. Həmçinin, Ukrayna və Azərbaycan arasındakı mədəni və iqtisadi əlaqələrin möhkəmləndirilməsi, Ukraynada yaşayan azərbaycanlıların hüquq və maraqlarının təmin olunmasında yardımçı olmaqdır. [[Təşkilat]]ın nəzdində ''“Dostluq” Azərbaycan Mədəniyyət və Təhsil Mərkəzi, “Azərbaycan inciləri” adlı rəqs qrupu, “Qarabağ”folklor ansamblı, "Natəvan" Qadınlar Klubu, "Novruz" Gənclər Klubu'', hüquqi xidmət fəaliyyət göstərir.“Dostluq” təşkilatı ötən illər ərzində Ukraynada bir sıra sosial, mədəni, təhsil və xeyriyyə layihələri həyata keçirmişdir.<ref name="hh">[http://m.lent.az/news/69984 “Ukrayna ilə [[Azərbaycan]] arasındakı sıx münasibətlər diaspor təşkilatları qarşısında yeni imkanlar açır”]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==== Təşkilatın idarə heyəti ==== Təşkilatın idarə heyətində olan soydaşlarımız – fizika-riyaziyyat elmlər doktoru, professor, Ukraynanın Tətbiqi Radioelektronika Akademiyasının akademiki Eldar Vəliyev, Ukraynanın xalq rəssamı, heykəltaraş Seyfəddin Qurbanov, iqtisad elmlər namizədi Şahin Ömərov, ehtiyatda olan polkovnik Bəhlul Mustafayev, publisist-jurnalist Etibar Əhmədov, bir çox musiqi festivallarının və müsabiqələrin laureatı Ülviyyə Hüseynova və digər üzvlər təkcə Xarkovda deyil, bütövlükdə [[Ukrayna]]da Azərbaycanı təmsil edirlər.<ref name="hh"/> ===Gənclər birliyi=== '''Ukrayna Azərbaycanlı Gənclər Birliyi'''— 2010-cu ildə təsis edilmişdir. Ukrayna Azərbaycanlı Gənclər Birliyinin (UAGB) sədri İlhamə Allahverdiyevadır. <ref name="hhh"/> ====Fəaliyyəti ==== Ukrayna Azərbaycanlı Gənclər Birliyi Ukraynanın 19 vilayətində regional təşkilatlarını yaradan birliyin nəzdində şən və hazırcavablar klubu, milli musiqi ansamblı,“Bakı” futbol komandası fəaliyyət göstərir. Birliyin əsas məqsədi xalqımızın qədim adət-ənənələrini, zəngin mədəni irsini qoruyub yaşatmaq, Azərbaycan həqiqətlərini təbliğ etmək, əsasən də, Ukraynada böyüməkdə olan azərbaycanlı gənclərin bu ölkənin ictimai- siyasi həyatına inteqrasiya olunmalarını təmin etməkdən ibarətdir. .<ref>{{Cite web |title=Ukrayna Azərbaycanlı Gənclər Birliyi |url=http://diaspora.gov.az/index.php?options=content&id=687 |access-date=2018-07-07 |archive-date=2017-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170102102345/http://diaspora.gov.az/index.php?options=content&id=687 |url-status=live }}</ref> ===Ukrayna Azərbaycanlıları Birləşmiş Konqresi=== '''Ukrayna Azərbaycanlıları Birləşmiş Konqresi'''— ictimai təşkilatı 5 oktyabr [[2013]]-cü ildə [[Kiyev]] şəhərində təsis olunmuşdur.<ref name="hhh"/> ====Fəaliyyəti ==== UABK öz fəaliyyətində demokratik prinsiplərə, Azərbaycan və Ukrayna xalqlarının humanist ənənələrinə əsaslanır və öz üzvlərinin milli-mədəni, mənəvi, ictimai-siyasi, yaradıcılıq tələbatının ödənilməsi üçün sosial-mədəni tədbirlər keçirir, habelə [[vətəndaş]]ların hüquqlarının və qanuni maraqlarının müdafiəsi üçün də tədbirlər görür. Ukrayna Azərbaycanlıları Birləşmiş Konqresi Ukrayna və Azərbaycanın ictimai təşkilatları ilə sıx əməkdaşlıq edir. Konqresin regional təşkilatları Ukraynanın bir çox vilayətlərində fəaliyyət göstərir. Birləşmiş Ukrayna Azərbaycanlıları Konqresi aktiv ictimai fəaliyyət göstərir, bir çox mədəni və xeyriyyə aksiyalarında iştirak edir və təşkilatçısı kimi çıxış edir.Regional təşkilatların bazasında bazar günü məktəbləri fəaliyyət göstərir, orada peşəkar müəllimlər azərbaycan dili, [[ədəbiyyat]], [[tarix]], [[coğrafiya]] fənnini tədris edir, həmçinin gələcək nəsli azərbaycan və ukrayna xalqlarının [[adət]] və [[ənənə]]ləri ilə tanış edirlər.<ref name="hhh">{{Cite web |title=Ukrayna Azərbaycanlıları Birləşmiş Konqresi (UABK) |url=http://diaspora.gov.az/index.php?options=content&id=687 |access-date=2018-07-07 |archive-date=2017-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170102102345/http://diaspora.gov.az/index.php?options=content&id=687 |url-status=live }}</ref> === Qardaşlaşmış şəhərlər === *{{bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]], [[Azərbaycan]] – {{bayraq|Ukrayna}} [[Kiyev]], [[Ukrayna]]<ref>[http://modern.az/az/news/96318#gsc.tab=0 Bakının qardaşlaşdığı şəhərlər - SİYAHI] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220407120930/https://modern.az/az/news/96318#gsc.tab=0 |date=2022-04-07 }}. modern.az, 16.02.2016 {{ref-az}}</ref> *{{bayraq|Azərbaycan}} [[Gəncə]], [[Azərbaycan]] – {{bayraq|Ukrayna}} [[Dnepropetrovsk]], [[Ukrayna]] *{{bayraq|Azərbaycan}} [[Sumqayıt]], [[Azərbaycan]] – {{bayraq|Ukrayna}} [[Çerkassı]], [[Ukrayna]] *{{bayraq|Azərbaycan}} [[Şəki]], [[Azərbaycan]] – {{bayraq|Ukrayna}} [[Jmerinka]], [[Ukrayna]]<ref>[http://www.azerbaijans.com/content_1719_az.html Qardaşlaşmış şəhərlər] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190617131140/http://www.azerbaijans.com/content_1719_az.html |date=2019-06-17 }}. azerbaijans.com {{ref-az}}</ref> === Səfirliklər === Azərbaycanın Ukraynada: * Kiyevdə Azərbaycan səfirliyi Ukraynanın Azərbaycanda: * Bakıda Ukrayna səfirliyi == Diaspora == === Ukrayna azərbaycanlıları === {{əsas|Ukrayna azərbaycanlıları}} == İdman sahəsində əməkdaşlıq == === Futbol qarşılaşmaları === {{əsas|Azərbaycan-Ukrayna futbol matçlarının siyahısı}} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı|2}} == Xarici keçidlər == {{Vikianbar kateqoriyası|Relations of Azerbaijan and Ukraine}} * [https://kiev.mfa.gov.az/az Ukraynadaki Azərbaycanin səfirliyi Rəsmi sayti] * [https://azerbaijan.mfa.gov.ua/az Azərbaycandaki Ukraynanin səfirliyi Rəsmi sayti] * [https://mfa.gov.az/az/category/avropa/ukrayna Ikitərəfli münasibətlər] {{Xarici istinadlar}} {{Azərbaycanın xarici əlaqələri}} [[Kateqoriya:Azərbaycan–Ukrayna münasibətləri| ]] opt2yioq8d0sx5wvglvzc552awk2xr7 0 483732 8985790 8921754 2026-07-02T11:10:39Z HyBoxwood 349218 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 8985790 wikitext text/x-wiki {{vikiləşdirmək}} {{mənbəsiz}} {{Vəzifəli şəxs |adı = Den Syaopin |orijinal adı = 邓小平 |şəkil = Deng Xiaoping 1976.jpg |şəklin ölçüsü = 200 |vəzifə = [[Çin Kommunist Partiyası]] Hərbi Şurasının sədri |bayraq = Flag of the Chinese Communist Party.svg |bayraq2 = 中華人民共和國國徽.svg |başlanğıc = 7 noyabr 1976 |son = 24 iyun 1989 |əvvəlki = Hua Qofen |sonrakı = [[Tszyan Tszemin]] |doğum tarixi = 22.8.1904 |doğum yeri = [[Sıçuan]], {{bayraq|Çin}} [[Tzin sülaləsi|Çin imperiyası]] |vəfat tarixi = 19.2.1997 |vəfat yeri = [[Pekin]], {{flaqifikasiya|Çin}} |vəzifə_2 = [[Çin]]in maliyyə naziri |bayraq_2 = Flag of the People's Republic of China.svg |başlanğıc_2 = 19 sentyabr 1953 |son_2 = 25 iyun 1954 |əvvəlki_2 = Çjou Enlay |sonrakı_2 = Li Siçüen |partiya = [[Çin Kommunist Partiyası]] |təhsili = Sun Yatsen adına Universitet |vikianbar = }} '''Den Syaopin''' ({{Dil-zh|鄧小平}}; {{DVTY}}) — [[Çin Kommunist Partiyası]] Hərbi Şurasının sədri (1976–1989). == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Sosializm |vəziyyət=collapsed}} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Çin Xalq Respublikasının maliyyə nazirləri]] [[Kateqoriya:Çində Mədəni İnqilabın qurbanları]] [[Kateqoriya:Ağciyər xəstəliklərindən vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Parkinson xəstəliyindən ölənlər]] [[Kateqoriya:Time jurnalının "İlin adamı"]] [[Kateqoriya:Çin diplomatları]] [[Kateqoriya:Ateistlər]] [[Kateqoriya:Şərq Zəhmətkeşlərinin Kommunist Universitetinin məzunları]] n3mih46ln7v3p0rf7gx3hcwy3ad34db 0 485263 8985756 8983072 2026-07-02T09:36:00Z Sefer azeri 4000 /* Violle-le-Dyukun ximera fiqurları */ 8985756 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Tarixi abidə |adı = Paris Notr-Dam kilsəsi |orijinal adı = {{Dil-fr|Cathédrale Notre-Dame de Paris}} |şəkil = [[Fayl:Notre-Dame de Paris 2013-07-24.jpg|280px]] |şəkil_izah = ''Notre-Dame de Paris kafedralının keçmiş kilsə həyətindən görünən iki zəng qülləsi ilə əhatələnmiş fasadı''<br><small>Foto 2013-cü ilin iyulunda çəkilmişdir</small> |ölkə = {{flaqifikasiya|Fransa}} |şəhər = [[Fayl:Grandes Armes de Paris.svg|25px|]] [[Paris]] |yerləşir = <small>6 [[Notr-Dam həyəti - II İohann Pavel meydanı]], 750042 [[Paris]], [[İl-de-Frans]]</small> |aidiyyatı = [[Roma-Katolik kilsəsi]]nin [[Paris arxiyeparxiyası]] |memar = |tikilmə_tarixi = 1163—1345 |üslubu = [[Fransız qotik memarlığı]] |vəziyyəti = stabil |nişanlama2 = FTA |nişanlama2_vaxtı = 1862 |nişanlama2_rəsmiadı = |nişanlama2_tipi = |nişanlama2_kriteriya = |nişanlama2_nömrəsi = [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA00086250 PA00086250] |nişanlama2_hissəsi = |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Kilsə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |memar = [[Jan de Şell]], [[Pyer de Montrey]] |sifarişçi = [[VII Lüdovik]] |xeyirduası = [[1182]]<br/>[[Yepiskop Moris de Sull|Moris de Sulli]]<br />[[III Aleksandr (Roma papası)|III Aleksandr]] |qüllələri = 1 (90 metr (300 ft)) |hündürlük = 69 metr (226 ft) (2 qüllə) |uzunluğu = 128 metr (420 ft) |eni = 48 metr (157 ft) |Commons kateqoriyası = Cathédrale Notre-Dame de Paris |Xəritəsi = {{Yer xəritəsi |Paris |label=Paris Məryəm Ana kilsəsi|label_size=100 |lat=48.853 |long=2.3498 |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=269 |float=center |caption=}} }} '''Paris Notr-Dam [[Kafedral|kafedralı]]''' ({{Dil-fr|Cathédrale Notre-Dame de Paris}}, {{IPA-fr|nɔtʁə dam də paʁi|lang|Fr-Notre Dame de Paris.wav}}) və ya '''Paris Məryəm ana kafedralı''' — [[Paris]] şəhərinin mərkəzində yerləşən katolik kafedralı, Fransa paytaxtının əsas simvollarından biri. Notr-Dam [[Paris arxiyeparxiyası]]nın kafedral kilsəsidir<ref>{{cite web |url=http://www.discoverfrance.net/France/Cathedrals/Paris/Notre-Dame.shtml |title=Discoverfrance.net |publisher=Discoverfrance.net |accessdate=31 May 2011 |archive-date=28 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328070853/http://www.discoverfrance.net/France/Cathedrals/Paris/Notre-Dame.shtml |url-status=live }}</ref>. O, Parisin ilk xristian kilsəsi hesab edilən, Müqəddəs Stefan bazilikasının yerində, daha doğrusu [[Site adası]]nın şərq hissəsində, dördüncü şəhər dairəsində II İohann Pavel meydanında yerləşir. [[Qotika (memarlıq)|Qotik memarlıq]] üslublu [[kilsə]] 1163-1345-ci illərdə [[Paris]] yepiskopu Moris de Süllinin təşəbbüsü ilə ucaldılmışdır. Kilsə tam bir memarlıq üslubunda deyil, belə ki, kilsənin müxtəlif memarlıq həlləri, həm erkən qotik memarlıq üslübu, həm də XIII əsr qotik memarlıq üslubuna aid xüsusiyyətləri əks etdirir. Transeptin hər iki tərəfindəki 13 metr diametrə malik rozet pəncərələri öz həcmlərinə görə [[Avropa]]<nowiki/>da ilk sıradadır. Kilsə, inşası tamamlandığında [[qərb]]<nowiki/>in ən böyük kilsələrindən biri olmuşdu. İnqilabi mübarizədən sonra 1844 - 1864-cü illərdə memar [[Ejen Violle-le-Dyuk]]un rəhbərliyi altında kilsə restavrasiya olunmuş və memarlığına yeni motivlər əlavə edilmişdir. Kilsə yarandığı tarixdən etibarən Parisin ən simvolik memarlıq abidələrindən biri olmuşdur. Öz memarlığı ilə fərqlənən kilsə, uzun müddət Paris memarlığında birinciliyi öz əlində saxlayır və kralların tacqoyma mərasiminə ev sahibliyi edən [[Reyms Notr-Dam kilsəsi]], [[Amyen Notr-Dam kilsəsi]] və [[Bove Notr-Dam kilsəsi|Bove Notr-Dam kilsələri]] ilə müqayisə edilir. Özündə həm dini, həm də tarixi motivləri ehtiva edən abidə, [[Fransa]] tarixinin müəyyən epizodları ilə yaxından əlaqəlidirlər. Belə ki, məbəd, 1239-cu ildə [[Müqəddəs Tac]]ın orta əsrlər Kral kilsəsinə gətirilməsi, 1804-cü ildə [[Napoleon Bonapart|Napoleon]]<nowiki/>un tacqoyma mərasimi, [[Bordo]] [[Hersoq|hersoqunun]] xaç suyuna salınması, Adolf Tier və Sadi Karnonun dəfn mərasimləri kimi tarixi hadisələri özündə cəmləşdirir. 26 avqust 1944-cü ildə Parisin azad edilməsi günündə general [[Şarl de Qoll|Şarl de Qollun]] hüzurunda [[Maqnifikat]] sərgilənir. Dini mərasimlərə 1970-ci il 12 noyabrda Şarl de Qollun ölümü, 1974-cü il 6 apreldə [[Jorj Pompidu|Jorj Pompidunun]] ölümü və 1996-cı il 11 yanvarda [[Fransua Mitteran]]ın ölümü kimi hadisələr daxildir. Dahi fransız yazıçısı [[Viktor Hüqo]]nun ''"[[Paris Notr-Dam kilsəsi (roman)|Notr-Dam kilsəsi]]"'' tarixi [[Roman|romanı]] sayəsində kafedral dünyanın ən tanınmış abidələrindən birinə çevrilmişdir. Paris Notr-Dam kilsəsini (eyni zamanda kiçik [[Bazilika|bazilikanı]]) il ərzində 20 milyondan çox insan ziyarət edir. Bu ziyarətçi sayı kilsəni Parisin və bütün [[Avropa|Avropanın]] ən çox ziyarət edilən məkanlarından birinə çevirir.<ref>{{cite web|author=Joel Saget|title=Notre-Dame, le Sacré-Coeur et le Louvre, les sites les plus visités à Paris|url=https://www.lexpress.fr/culture/art/notre-dame-le-sacre-coeur-et-le-louvre-les-sites-les-plus-visites-a-paris_1133365.html|date=2 iyul 2012|publisher=LExpress.fr|accessdate=|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328070854/https://www.lexpress.fr/culture/art/notre-dame-le-sacre-coeur-et-le-louvre-les-sites-les-plus-visites-a-paris_1133365.html|url-status=live}}</ref> 2013-cü ildə kilsənin tikintisinin başlanmasının 850 illik yubileyi qeyd edilmişdir. Dünyanın mədəniyyət incisi adlandırılan kilsənin bir hissəsi 2019-cu il 15 aprel tarixində yanğın nəticəsində məhv olmuş, sonradan bərpa edilmiş və yenidən kilsə qapılarını ziyarətçilərin üzünə açmışdır. == Tarix == === Tikintinin mərhələləri === {{Şəkil albomu | yer = left | istiqamət = üfüqi | miqyas = 340 | şəkil1 = La Descente du Saint-Esprit.jpg | izah1 = [[Jan Fuke]] - ''"Müqəddəs Ruhun enməsi"'', təxm. 1450, [[Metropoliten muzeyi]]nin kolleksiyası. Arxa fonda Paris Notr-Dam kilsəsi görünür. | şəkil2 = BnF - Latin 1226-2 Pontifical romain aux armes de Jean II de Mauléon - Notre-Dame de Paris.jpg | izah2 = [[Noel Bellemar]] - Paris Notr-Dam kafedralı II Jan de Moleonun gerbi ilə, ''"Pontifical romain"'' əlyazması, 1525–1530-cu illər, [[Fransa Milli Kitabxanası]]nın kolleksiyası | alt yazı = | footer_align = left }} [[Xristianlığın yaranması|Xristianlığın yeni yarandığı dövr]]<nowiki/>də Notr-Dam kafedralının yerində [[Yupiter (planet)|Yupiter]]ə həsr edilmiş bir [[Qalliya|Qal]]-[[Roma]] [[Paqanizm|paqan]] məbədinin olduğu, daha sonralar isə burada qədim bazilikalara bənzəyən böyük bir [[erkən xristianlıq|erkən xristian]] bazilikasının yerləşdiyi düşünülür. [[Müqəddəs Etyen]]ə həsr edilən bu tikilinin IV əsrin sonunda və ya ondan sonra təmir edildiyi və VII əsrdən sonra keçmiş ənənələrin qalıb-qalmadığı bilinmir {{Ref|1|Qeyd 1}} ([[I Xlodviq|l Xlodviq]] və [[Klotilda|Klotildanın]] oğlu [[I Kildebert]] kilsəsinin hipotezi).<ref name="Xlo">{{cite book|author=|title=Notre-Dame de Paris. Une des premières cathédrales gothiques de France|publisher=Andurand|date=|url=http://www.andurand.net/HdA/seconde/moyen%20age/gothique/notre%20dame%20paris.pdf|isbn=|deadurl=live|8=|archivedate=2019-04-15|access-date=2018-01-29|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20190416000805/http://www.andurand.net/HdA/seconde/moyen age/gothique/notre dame paris.pdf}}</ref> Müqəddəs Etyen kilsəsi, zamanı üçün çox böyük idi. Qərb fasadı Notr-Damın indiki fasadından təxminən 40 metr aralıda idi və genişliyi daha kiçik idi (36 metr). Bu tikili 70 metr uzunluğunda idi və bu, indiki kilsənin yarısından bir az daha uzundur. Mərmər sütun sıraları bir nef və dörd dəhliz ayırmışdı, bina isə mozaikalarla bəzədilmişdi.<ref name="Xlo"/> [[Sen-Etyen kilsəsi|Sen-Etyen kilsəsinin]] şimal tərəfində Sen-Jan-le-Rond adında bir [[vəftizxana]] olub və [[Sufflo|Sufflonun]] kilsədə apardığı təmir zamanına qədər həmin abidə öz mövcudluğunu qorumuşdur.<ref name=Sek>{{cite news|author=Michel Rouche|title=Jubilé de cathédrale Notre-Dame de Paris - La symbolique des cathédrales : approche historique, religieuse, sociale |url=|publisher=La voix est libre sur Radio Notre-Dame|date=19 dekabr 2012|accessdate=|deadurl=|archiveurl= |df=}}</ref> [[Qalliya|Qal]]-[[Roma İmperiyası|Roma]] məbədi ilə Sullinin kilsəsi arasında burada ən az 4 dini məbəd olmuşdur: dördüncü əsrin [[erkən xristianlıq|erkən xristian]] kilsəsi, sonradan [[Merovinqlər sülaləsi|Merovinq]] kilsəsinə daxil edilmişdir, daha sonra burada [[Karolinq imperiyası|Karolinq]] kilsəsi yaradılmış (857-ci ildə baş verən yanğından sonra yenidən bərpa edilmişdir)<ref>{{cite book|author=Victor Mortet|title=Étude historique et archéologique sur la cathédrale et le palais épiscopal de Paris du vie au xiie siècle|publisher=A. Picard|date=1888|url=|isbn=|deadurl=||archivedate=df=}}</ref>, bundan sonra burada roman kilsəsi yaradılmış və restavrasiya edilmişdir. Lakin sürətlə artan [[Paris]] əhalisi üçün, bu məbədlər kiçik həcmli idilər.<ref name="Kic">{{cite web|author=Marc Fourny|title=Les dix secrets de Notre-Dame de Paris|url=http://www.lepoint.fr/culture/les-dix-secrets-de-notre-dame-de-paris-12-12-2012-1561105_3.php|date=12 dekabr 2012|publisher=Le Point|accessdate=|archive-date=2018-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809181752/http://www.lepoint.fr/culture/les-dix-secrets-de-notre-dame-de-paris-12-12-2012-1561105_3.php|url-status=live}}</ref> 1160-cı ildə yepiskop Moris de Sulli,<ref name="Xlo"/> zaman keçdikcə dağılan roman kilsəsinin yerinə daha böyük bir məbəd inşa etməyə qərar verir. Müqəddəs daşlar ya yenidən boyanır, ya da vəqflərə bağışlanılırdı.<ref name="Sek"/> XI-XII əsrlərdə [[Qərbi Avropa|Qərbi Avropada]] baş verən iqtisadi dirçəliş [[Fransa]] şəhərlərinə də təsir göstərirdi. Beləliklə şəhərlərdə əhalinin sayı sürətlə artırdı və köhnə kilsələr artıq əhali sayına görə çox kiçik görünürdü. Mütəxəssislər [[Paris]] əhalisinin [[II Filip Avqust|II Filip Avqustun]] dönəmində sürətlə artmağa başladığını qeyd edirlər. Belə ki, 1180-ci ildə 25000 nəfər əhalisi olan Parisin, 1220-ci ildə əhalisinin sayı 50000 nəfəri keçmişdi və beləliklə Paris [[İtaliya]] xaricində [[Avropa|Avropanın]] ən böyük şəhərinə çevrilmişdi.<ref>{{cite web|author=|title=Paris à l'époque de Philippe Auguste|url=http://www.philippe-auguste.com/ville/maisons.html|date=|publisher=|accessdate=|archive-date=2007-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20070502043511/http://www.philippe-auguste.com/ville/maisons.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|author=Baldwin, John|title=Philippe Auguste et son gouvernement - Les fondations du pouvoir royal en France au Moyen Âge|publisher=Fayard|date=1991|url=|isbn=|deadurl=||archivedate=df=}}</ref> Yeni kilsənin memarlığı qotik incəsənəti ilə əlaqəli olmalı idi. [[Sen-Etyen kilsəsi]] tamamlandığı vaxtda artıq [[Qotika (memarlıq)|qotik]] üslubunda bir neçə böyük kilsə var idi. Bunlar [[Sen-Deni bazilikası]], [[Nuoyon Notr-Dam kilsəsi|Nuoyon Notr-Dam]] və [[Lan Notr-Dam kilsəsi|Lan Notr-Dam kilsə]]<nowiki/>ləri idi.<ref name="Xlo" /> 1163-cü ildə [[VII Lüdovik]] dövründə başlanan inşaat, 1345-ci ilə qədər davam edir. Həmin dövrdə [[Paris]], [[Lion|Lionda]] yerləşən [[Roma prefekturası|Roma prefekturasından]] asılı olan Sens [[Arxiyepiskopluq|arxiyepiskopluğunun]] [[Yepiskopluq|yepiskopluğu]] idi.<ref name="Sek" /> ==== Birinci mərhələ (1163 - 1250) ==== [[Fayl:Plan Notre Dame cathédrale primitive.svg|300px|thumb|left|Sənətşünas Marsel Oberin fikrincə, 1150-ci ildə ilkin Paris Notr-Dam kafedralın yerləşdiyi sahənin sxemi; bu sahə indiki binanın nef, transept və xor hissələrinin yerləşdiyi əraziyə uyğun gəlirdi. Paris Sen-Etyen kafedralı isə indiki kafedralın qərbində, meydan səviyyəsində yerləşirdi.<ref>{{cite book |last1=Aubert |first1=Marcel |title=Les anciennes églises épiscopales de Paris, Saint-Étienne et Notre-Dame, au XIe siècle et au début du XIIe |date=1939 |pages=319–327 |url=https://www.persee.fr/doc/crai_0065-0536_1939_num_83_3_77195#crai_0065-0536_1939_num_83_3_T1_0322_0000 |access-date=23 may 2026}}</ref>]] Jan de Sen-Viktorun ''"Memorial Historiarum"'' qəzetində yayımlanmış məqaləsində, bir inanca əsasən 24-25 mart [[1163]]-cü il tarixlərində kilsənin təməl daşı atılarkən [[III Aleksandr (Roma papası)|Papa III Aleksandr]] və kral [[VII Lüdovik|VII Lüdovikin]] birlikdə bu mərasimdə iştirak etdiyi bildirilir.<ref>{{cite book|author=René Héron de Villefosse|title=Solennités, fêtes et réjouissances parisiennes|publisher=Hachette|date=1980|url=|isbn=|deadurl=||archivedate=df=}}</ref> Mövcud məlumatlara əsasən Notr-Dam kilsəsinin inşasına [[1163]]-cü ildə başlanıldığına inanılır.<ref>{{cite book|author=Jacques Henriet|title=A l'aube de l'architecture gothique|publisher=Presses Universitaires de Franche-Comté|date=2005|url=|isbn=|deadurl=||archivedate=df=}}</ref> Görülən işin böyük qismi yepiskop [[Moris de Sulli]] (1160 - 1197) və xələfi [[Odon de Sulli]] (1197-1208) tərəfindən kontrol edilmişdir. Bunlardan əlavə adlarının naməlum olduğu dörd nəfər də bu kilsənin tikilişində iştirak etmişdir:{{Ref|2|Qeyd 2}} * 1163 - 1182: xor və onun iki ambulator quruluşunun tikintisi. Xronikaçı Robert de Torinyiyə görə, xor, 1177-ci ildə tamamlanmışdır. Yüksək altar kardinal Henrix de Şato-Marçay, [[Roma papası|papa]] və [[Moris de Sulli]] tərəfindən təqdis olunmuşdur. * 1182 - 1190: nef, dəhliz və tribunaların son dörd körfəzinin tikintisi. Nefin tikilişi, xorun tikilişindən sonra, yəni 1182-ci ildə başladmışdır. Bəziləri tikintinin 1175-ci ildə başladığını düşünür. Dördüncü körfəz tamamlanandan sonra, nefin tikilişi dayandırılmışdır. * 1190 - 1225: əsas fasadın və nefin ilk iki körfəzinin tikintisi. Fasadın tikintisi 1208-ci ildə başlamışdır. Həmin il portallar inşa edilmiş və bəzədilmişdi. Rozet mərtəbəsinin inşası 1220-1225-ci illərdə baş tutur. Fasadın qarşısında olan nefin ilk körfəzlərinin inşasına 1218-ci ildə yenidən başlanılmışdı. * 1225 - 1250: fasadın yuxarı hissəsi və iki qüllənin inşası. Qaranlığın aradan qaldırılması üçün hündür pəncərələr daha da genişləndirildi. Təxminən 1230-a yaxın kiçik rozet pəncərələri çıxarıldı. Eyni zamanda tribuna tavanının yeri teraslarla əvəz edildi. Binanın üst qismindən yağış suyunun boşaldılması üçün [[şaperon]]<nowiki/>lar və su tağları inşa edildi. Nefin yan şapelləri su tağlarının abutmentləri arasında inşa edilmişdi. Cənub qülləsi 1240-cı ildə tamamlanmış və həmin il qüllələrin oxla təmin edilməsi fikrindən daşınılmışdı. 1250-ci ildə şimal qülləsinin inşası başa çatır. Bu zaman kilsənin inşası tamamilə başa çatır və kilsə tam fəaliyyətə hazır olur. Bu zaman [[Fransa|Fransada]] Müqəddəs Lüdovik adlanan [[IX Lüdovik]] hökmranlıq edirdi. Sonrakı dövrlərdə kilsənin ümumi dizaynında əlavələr, yeni bəzəmələr və bəzi yerlərində önəmli dəyişikliklər icra edilmişdi. ==== İkinci mərhələ (1250-ci ildən XIV əsrin ortalarına qədər) ==== {{Şəkil albomu | yer = right | istiqamət = üfüqi | miqyas = 340 | şəkil1 = Villard de Honnecourt - Sketchbook - 64.jpg | izah1 = [[Villar de Onnekur]] tərəfindən hazırlanmış və kilsənin kontrfors modelini göstərən eskiz, təxminən 1200-cü il. Paris Milli Kitabxanasının kolleksiyası | şəkil2 = Coupe.transversale.cathedrale.Paris.png | izah2 = 1220–1230-cu illərdə böyük nefin sxematik kəsiyi; burada iki eyni hündürlüklü yan nef və tribunalar göstərilmişdir.<ref name="Dictionnaire_raisonné">{{cite book |last1=le-Duc |first1=Viollet |title=Dictionnaire raisonné de l'architecture française du XIe au XVIe siècle |date=1856 |publisher=A. Morel |location=Paris |url=https://archive.org/details/raisonnedelarchi01viol |access-date=23 may 2026}}</ref> Təxminən 1230-cu ildə yuxarı pəncərələrin genişləndirilməsindən sonra ikiqat aşırımlı yuxarı arkbutanlar iri tək aşırımlı arkbutanlarla əvəz edilmişdir.<ref name="Dictionnaire_raisonné"/> | alt yazı = | footer_align = left }} Təxminən 1250-ci illərdən hesablanan ikinci inşaat mərhələsində, [[Roman memarlığı|roman üslubunda]] inşa edilmiş transeptik portalların, müasir [[Qotika (memarlıq)|qotik]] üslubunda inşa edilmiş fasad ilə ziddiyyət təşkil etdiyi aşkarlanır. Roman memarlıq üslubunda olan parçaların yenidən inşası yepiskop Reno de Korbe tərəfindən həyata keçirilmişdir (1250 - 1268). Jan de Şell, Pyer de Montrey, Pyer de Şell, Jan Ravi, Jan le Buteye, Raymond du Tampl bu dövrün ən məşhur ustalarından idilər. Jan de Şell transepti əvvəl şimala, sonra cənuba doğru uzatdı və transeptin şimal fasadını və rozeti hazırladı. 1265-ci ildə onun ölümündən sonra, kilsənin cənub xaçındakı işləri Pyer de Montrey tərəfindən icra edildi. Pyer de Montrey eyni zamanda cənub fasadını və rozet pəncərəsinin inşasını da tamamlamışdı. O, 1267-ci ildə vəfat edir. Pyer de Montrey həm də kapella və qırmızı qapıların inşasını tamamlayır. Eyni zamanda, xorun tavalarını da dəyişdirməyə başlayır. Onun xələfi Pyer de Şell 1296-cı ildə [[Lektoriya|lektoriya]] inşa edir və xor [[kapella|kapellasını]] inşa etməyə başlayır. Kapellanın inşası 1318-ci ildən 1344-cü ilə qədər Jan Ravi rəhbərliyində tamamlanır. Jan Ravi 15 metr aralıqla xor tağlarını inşa etməyə başlayır. O, həmçinin xor korpusunu da inşa etməyə başlayır. Jan Ravidən sonra, onun qardaşı oğlu Jan le Buteye 1344-cü ildən 1363-cü ilə qədər xor korpusunun inşasına rəhbərlik edir. Onun ölümündən sonra Raymond du Templ xorun inşasını tamamlayır. ==== XV - XVI əsrlər ==== [[İntibah]] sənətkarları, qotik memarlıq üslubunun barbarlara aid olduğunu düşündükləri üçün, qotik memarlıqdan uzaq durmağa çalışırdılar. Buna görə də divar və qapıları örtmək üçün böyük xalçalar və asmalardan istifadə edirdilər. Sonrakı dövrdə [[Barokko]] heykəlləri, altar, masa, məzar, [[kenotaf|kenotaflar]] və neflərin bəzəməyə başladılar.<ref name=":0">{{cite web|author=|title=Notre-Dame de Paris, joyau de l'art gothique, célèbre ses 850 ans|url=http://www.liberation.fr/depeches/2012/12/12/notre-dame-de-paris-joyau-de-l-art-gothique-celebre-ses-850-ans_867048|date=|publisher=Libération|accessdate=}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==== XVII - XVIII əslər ==== [[Fayl:Cathedrale Notre-Dame de Paris maitre-autel.jpg|thumb|left|230px|[[Nikola Kustu]]nun əsəri olan əsas kilsə altarı; Altar, [[Antuan Kuazevoks]] tərəfindən hazırlanmış XIV Lüdovik və [[Giyom Kustu (böyük)|Giyom Kustu]] tərəfindən hazırlanmış XIII Lüdovik heykəli ilə əhatələnmişdir.]] 1625-ci ildə memar Avqust Giyan tərəfindən [[Notr-Dam həyət fəvvarəsi]] inşa edilir. Bu fəvvarənin inşasında məqsəd [[Site adası]] sakinlərini axar su ilə təmin etmək idi.<ref>{{cite web|author=|title=Les fontaines alimentées par le Médicis|url=http://400ansaqueducmedicis.org/hom/fontaines-et-reservoirs-de-paris/|date=|publisher=Fontaines et réservoirs de Paris|accessdate=|archive-date=2018-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831205751/http://400ansaqueducmedicis.org/hom/fontaines-et-reservoirs-de-paris/|url-status=dead}}</ref> 1699-cu ildə [[XIV Lüdovik]] və atası [[XIII Lüdovik]]<nowiki/>in istəkləri nəticəsində kilsənin iç dekorasiyasında, xüsusilə də xorda böyük dəyişikliklər edilir.<ref>{{cite web|author=|title=Notre-Dame de Paris et le vœu de Louis XIII, une dévotion contemporaine|url=http://www.notredamedeparis.fr/|date=|publisher=|accessdate=|archive-date=2011-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224070943/http://www.notredamedeparis.fr/|url-status=live}}</ref> Memar Rober de Kot xora doğru gedən dəhlizləri genişləndirmək üçün yüksək relyeflərin bir parçası olan [[lektoriya|lektoriyaları]] dağıdır və xora XVII - XVIII əsrlərdə [[Avropa]]<nowiki/>da olan bir çox kilsədəki kimi yeni görünüş verməyə çalışır. Yeni lövhələr yaradılır və günümüzə qədər mövcud olan heykəllərlə yeni altar bəzədilir. [[XIV Lüdovik]] atasının istəyini yerinə yetirir və hər ikisi [[Pyeta]] qarşısında diz çökürlər. Sonralar, 1756-cı ildə kanoniklər binanın çox qaranlıq olduğunu bildirdilər və bundan sonra Le Viey qardaşları orta əsrlərdən qalma şüşələri çıxartdılar və əvəzinə bəyaz şüşələr yerləşdirdilər. Daha sonra isə kilsənin divarları rəngləndi. Lakin, rozet qorunmuşdu.<ref name=":0" /> Sonunda din xadimlərinin xahişləri əsasında [[Paris]] [[Panteon|Panteonunun]] memarı [[Jak-Jermen Sufflo|Sufflo]] mərkəzi portaldan məşhur ''Son Məhkəmə'' ilə bəzədilən trümo və timpanın bir hissəni çıxartdı. Bunun səbəbi gediş-gəliş üçün daha rahat keçid yaratmaq idi. [[Böyük Fransa inqilabı|Fransa inqilabı]] zamanı kilsə bir neçə vandalist hücuma məruz qalmışdı. Fasadda olan Krallar qalereyasındakı yəhudi krallarının heykəllərinin başları kəsilir və kilsədən çıxarılır. Beləki, inqilabçılar yəhudi krallarının xatirələrinin monarxiyanı təmsil etdiyinə inanırdılar. Kəsilmiş 28 başdan 21-i və bir neçə digər parçalar 1977-ci ildə tapıldı və hal-hazırda [[Klüni muzeyi|Orta Əsrlər Dövlət Muzeyində]] saxlanılır. Kluaster portalının trümosunda olan Bakirə heykəlindən başqa, portallardakı bütün heykəllər dağıdıldı.<ref>{{cite web|author=|title=Historique de la construction|url=http://www.notredamedeparis.fr/la-cathedrale/histoire/historique-de-la-construction/|date=8 may 2016|publisher=notredamedeparis.fr|accessdate=|archive-date=21 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821235900/http://www.notredamedeparis.fr/la-cathedrale/histoire/historique-de-la-construction/|url-status=live}}</ref> 10 noyabr 1793-cü ildə Azadlıq bayramı günü Paris Notr-Dam kilsəsində Ağıl Kultu həyata keçirildi və verilən qərarla kilsə [[Ağıl Məbədi|Ağıl Məbədinə]] çevrildi.<ref>{{cite book|author=Jean-Baptiste Duvergier|title=Collection complète des lois, décrets, ordonnances, réglements, et avis du Conseil d'État|publisher=Paris, A. Guyot et Scribe|date=1825|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k63812308|isbn=|deadurl=live|8=|archivedate=2022-05-05|access-date=2018-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220505224116/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k63812308}}</ref> Bu kult [[Pyer Qaspar Şomett]] tərəfindən təşkil edilmişdi və kilsənin əsas altarı [[Ağıl ilahəsi]] qurbangahına çevrildi. Həmin il noyabr ayının sonunda Parisdə [[Roma-Katolik kilsəsi|katolik]] ibadəti qadağan edildi. Kilsə sonralar [[anbar]] kimi istifadə olundu.<ref>{{cite news|author=Louis Laforge|title=Les 850 ans de Notre-Dame|url=|publisher=Des racines et des ailes sur France 3|date=13 feral 2013|accessdate=|deadurl=|archiveurl= |df=}}</ref> ==== XIX əsr restavrasiyası ==== [[Fayl:Notre Dame de Paris en 1840.jpg|240px|thumb|right|Paris Notr-Dam kafedralı, 1840-cı il. Bu [[Dagerotipiya|dagerotip]] foto, bina üzərində Ejen Violle-le-Dyuk tərəfindən başladılmış böyük restavrasiya proqramından əvvəl tikilinin ciddi dərəcədə dağılmış vəziyyətini göstərir. Burada kral qalereyasının heykəllərinin yoxluğu ([[Böyük Fransa inqilabı]] zamanı dağıdılmışdır) və Jak-Jermen Sufflo tərəfindən Böyük Məhkəmə portalının əsaslı şəkildə dəyişdirilməsi diqqətə çarpır.]] Kilsə, 1802-ci ilin aprelində (1801-ci il konkordatından sonra) yeni ibadət mərkəzinə çevrilir. Bəzi lazımlı yenilənmələr çox sürətlə həyata keçirilir və beləliklə 1804-ci ilin dekabrında [[Napoleon Bonapart]] [[VII Piy|Papa VII Piyin]] hüzurunda [[Fransa]] [[İmperator|İmperatoru]] elan edilir. Bu münasibətlə bina əvvəlcə boyanılmış, sonra isə [[Şarl Persye|Persye]] və [[Pyer Fonten|Fonten]] tərəfindən bəzədilmişdi.<ref>{{cite web|author=|title=CATHÉDRALE NOTRE-DAME DE PARIS|url=https://www.napoleon.org/magazine/lieux/cathedrale-notre-dame-de-paris/|date=|publisher=Napoleon Magazine|accessdate=|archive-date=2022-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220505224111/https://www.napoleon.org/magazine/lieux/cathedrale-notre-dame-de-paris/|url-status=live}}</ref> Sülh bərpa edildikdən sonrakı dövrdə kilsənin vəziyyəti çox pis idi, buna görə də şəhər rəhbərliyi kilsənin fəaliyyətini tamamilə dayandırmaq barədə fikirləşirdi. Kilsənin quruluşuna heyran olan [[Viktor Hüqo]] ''"[[Paris Notr-Dam kilsəsi (roman)|Paris Notr-Dam kilsəsi]]"'' romanını yazır və bu roman çox böyük şöhrət qazanır. Bu romanın yazılmasında əsas məqsəd kilsəyə olan diqqəti artırmaq idi. Əsərdə həmçinin kilsənin dağıdılması, xəzinəsinin talanması, pəncərələrinin dağıdılması və baş yepiskopların öldürülməsi məsələlərinə xüsusi diqqət çəkilir.<ref>{{cite book|author=|title=Cathédrale d’art et d’histoire Vitraux|publisher=|date=|url=http://www.notredamedeparis.fr/#nh1|isbn=|deadurl=live|8=|archivedate=2011-02-24|access-date=2018-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224070943/http://www.notredamedeparis.fr/#nh1}}</ref> Bu əsər kilsənin lehinə geniş bir maraq yarada bildi. Roman, sonralar marjinal bir abidəni canlandırır və bu Paris əhalisinə daha doğma görünür. Roman, bundan əlavə [[romantizm]] kimi bilinən və insanlarda dünyaya yeni baxış formalaşdıran [[Avropa]] trendinin də formalaşmasına böyük təsir göstərmişdi. [[Viktor Hüqo|Viktor Hüqonun]] romanı ölümcül vəziyyətdə olan tarixi abidəyə yeni həyat verilməsində əsas rol oynamışdı. Həmin dövrdə Notr-Dam kilsəsi barədə bir neçə fikir axını formalaşmışdı. Belə ki, [[Fransa]]<nowiki/>nın yaxın keçmişindən qopmasını istəməyən monarxistlər, dindar çoxluğun inancını ifadə edən [[katolik]]<nowiki/>lər və dünyəvi düşüncə tərəfdarı olan qruplar var idi. [[Fayl:Notre-dame-paris-4th-statue-west-side.jpg|200px|thumb|left|Violle-le-Dyukun heykəltəraşlar komandası tərəfindən həyata keçirilmiş heykəltəraşlıq proqramının bərpasına nümunə: qərb fasadının cənub kontrforsunda yerləşən Müqəddəs Deni heykəli.]] Bu zaman mədəniyyət naziri kilsənin restavrasiya edilməsi ilə bağlı qərar verir. O zamana qədər kilsənin təmirindən məsul olan Qodde bərpa metodları bəyənilmədiyi üçün vəzifəsindən çıxarılır. Kilsənin bərpa işləri [[Jan-Batist-Antuan Lassü]]<nowiki/>ya və [[Ejen Violle le-Dyuk]]a tapşırılır. Onlar daha əvvəl [[Sen-Şapel]]<nowiki/>in tikintisində fərqlənmişdilər. Violle le-Dyuk bir layihə və hesabat təqdim edir. 1844-cü ildə onun layihəsi qəbul edilir. 1845-ci ildə bu layihənin həyata keçirilməsi üçün 3.888.500 frank məbləğində büdcə ayrılmasını istəyir, lakin kilsənin təmiri üçün sadəcə 2.650.000 frank məbləğində büdcə ayrılır. Milli Məclis məbləğin verilməsi ilə əlaqədər qanun qəbul edir.{{Ref|3|Qeyd 3}} Beləliklə uzun müddət gözlənilən restavrasiya prosesi başlamalı idi. 1850-ci ildə ayrılan məbləğ bitir və kilsənin təmiri dayandırılır. Violle le-Dyuk təmirin tamamlana bilməsi üçün yeni təkliflər verməyə məcbur olur. Ümumilikdə təmir üçün 12 milyon frankdan çox məbləğ ayrılır. Kilsənin təmiri maliyyə cəhətdən çatışmazlıqlar olduğunu təsdiqlədi. Kilsənin aşağı hissəsinə düşmək üçün 9 metr aşağıya enmək lazım idi. Antuan Lusson və [[Adolf Napoleon Didro]] kimi şüşə sənəti ustaları dəhlizin hündür pəncərələrinin şüşələrini və [[kapella]]<nowiki/>nın pəncərələrinin şüşələrini dəyişmək üçün XIII əsrin [[vitraj]] şüşələrindən istifadə etdilər.<ref>{{cite book|author=Hervé Cabezas|title=Du « vitrail archéologique » |publisher=Revue d'archéologie moderne et d'archéologie générale|date=1988|url=|isbn=|deadurl=||archivedate=df=}}</ref> Kilsənin divar qapısının təmiri də layihəyə daxil idi. Beləki qırmızı qapı artıq sıradan çıxmışdı.<ref group="a">[[Dagerotipiya]] və şəkillər (səh. 210)</ref> Qırılmış pinakllar və dağılmış üçbucaq tavanlar da təmir edildi. Portalların və fasadın böyük heykəlləri də təmir edildikdən sonra təmirin bitməsi üçün çox az iş qalmışdı. Restavrasiya edənlər Violle le-Dyukun yazıları və rəsimlərinə əsasən dağılan hissələri tapmaqda çox çətinlik çəkirdilər. Kilsənin əsaslı bərpası, xüsusilə də heykəllərin bərpası iki memarın uğurları kimi qeyd edilir. Həmin dövrdə yox edilən bütün heykəllərin sürətli bərpasına çalışırdılar. Bu heykəllərə [[Amyen kafedralı|Amyen]], [[Şartr kafedralı|Şartr]] və [[Reyms kilsəsi|Reyms]] kilsələrində olan heykəllər də daxil idi. Bunu etmək üçün memarlar, [[Adolf-Viktor Joffri-Deşom]]un rəhbərliyində məşhur heykəltəraşlardan ibarət bir komanda yaratdılar. Onların bir çoxu [[David Danje]]<nowiki/>nin atelyesindən gəlmişdilər və bir-birlərini tanıyırdılar. Heykəltəraşlardan ibarət komanda, içərisində 12 bürünc heykəlin də olduğu, yüzdən çox heykəli yenidən yaradır. Joffri-Deşom və Violle le-Dyuk heykəllərin hazırlanması işində yaxından fəaliyyət göstərirlər.{{Ref|4|Qeyd 4}} Heykəllərin görünüşünü əvvəlcə Violle le-Dyuk tərəfindən hazırlanırdı, sonra heykəltəraşlar bu görünüşə əsasən heykəlləri hazırlayırdılar. Sonuncu daş heykəlin hazırlanması da bura daxil idi. Heykəllərin hazırlanmasına memarlar tərəfindən nəzarət edilməsi, heykəltəraşlara incəsənət azadlığı vermirdi. Restavrasiya sırasında kilsədə bəzi hissələr də dəyişildi. Məsələn, şimaldakı rozetin yeri on beş dərəcə dəyişdirilir. Bunun səbəbi pəncərəni saxlayan divarın sökülməsi və divarın bərpa ehtiyacının yaranması idi. Sonda, memarın düşüncələrindən kənar bəzi heykəllər də yaradıdı. Bunlara misal olaraq kilsənin üzərindən [[Paris]]ə baxan [[Ximera (mifologiya)|ximera]]<nowiki/>ları göstərmək olar. II İmperiya dövründə [[Parisin yenidənqurulması]] zamanı, Notr-Dam meydanı [[Jorj Ejen Osman|Baron Osman]]ın göstərişi ilə gigiyenik qaydada təmizlənir. Osmanın əmri ilə Notr-Dam meydanına bəzi dəyişikliklər edilir. Bu fəaliyyətə əsası XVIII əsrdə qoyulmuş uşaq bağçasının, İctimai Yardım İdarəsinin və keçmiş Otel Dyönün dağıdılmaları daxil idi. Arxeoloji Kriptanın yaranmasından sonra orta əsr küçələri və Sen-Ceneviv de Ardent kilsəsinin konturları yeni rənglərlə boyanıldı. Bunun edilməsində əsas səbəb onlara diqqətin cəlb edilməsi idi.<ref name="Combeau">{{cite news|author=Yves Combeau|title=L’Histoire de Notre-Dame de Paris : 850 ans… et toujours aussi belle !|url=|publisher=Canal Académie|date=23 dekabr 2012|accessdate=|deadurl=|archiveurl= |df=}}</ref> </ref> <gallery mode="packed" heights="220px" caption="Kafedralın XIX əsr restavrasiyası"> Fayl:South-side-of-notre-dame-paris-during-restoration-0b5c84.jpg|Kafedralın cənub fasadı restavrasiya işləri zamanı, fotoqraf [[Hippolit Bayar]], albom nəşri, 1847 Fayl:P1140701 Carnavalet Harrouart quai Montebello et ND detail ND c1860 rwk.jpg|Emil Arruar - ''"Montebello sahili və və Paris Notr-Dam kafedralının apsidası"'', 1858, [[Karnavale muzeyi]] Fayl:Notre-Dame - Eglise Cathédrale de Paris 2.jpg|[[Alfred Delone]] - ''"Paris Notr-Dam kilsəsi XIX əsrin sonlarında"'', 1867-1890, [[Konqres Kitabxanası]]nın kolleksiyası </gallery> ==== Restavrasiyadan sonra ==== [[Fayl:Maison Braun & Cie, Notre Dame de Paris, ca. 1930-crop, change chiaroscuro, perspective, add color by Paolo Villa 2019.jpg|thumb|Paris Notr-Dam kilsəsi 1930-cu illərdə]] Bir müddət sonra, [[Paris kommunası|Paris Kommunası]] kilsənin dağıdılması barədə qərar verir. [[Paris kommunası|Paris Kommunası]] nümayəndələri bir neçə skamya və stullara atəş açdılar və kilsəni yandırmağa çalışdılar. Lakin yanğın istənilən nəticəni vermədi, kilsəyə yüngül zərər dəydi. Kilsə heç bir problem olmadan iki [[Dünya Müharibəsi|dünya müharibəsi]]<nowiki/>ndən keçdi. 1965-ci ildə nefin on iki yüksək pəncərəsi və on iki rozet pəncərəsinin boz və solğun pəncərələri iyirmi dörd [[vitraj]] pəncərə ilə dəyişdirildi. Bunlar orta əsrlərin rəngləmə üsullarını istifadə edən şüşə sənətçisi [[Jak le Şevalye]]<nowiki/>nin əsərləri idi. Əsasən qırmızı və mavi olmaq üzrə on beş rəng tonundan istifadə edildi. Belə ki, rəngləmə qərbdən şərqə mavidən qırmızıya doğru gedir.<ref>{{cite web|author=|title=Jacques Le Chevallier|url=http://www.notredamedeparis.fr/|date=|publisher=|accessdate=|archive-date=2011-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224070943/http://www.notredamedeparis.fr/|url-status=live}}</ref> 1990-cı illərdə müasir proseslər, əsrlər boyu qaralan kilsənin divar daşlarının yenidən ilkin halına, saflığına və bəyazlığına qayıtmasına təsir edir. Daşları qaraldan iki ayrı çirklənmə təbəqəsi var idi: * Daşın hava və günəş işıqları nəticəsində qəhvərəngi olan bir hissəsi * [[Paris]]<nowiki/>in çirkli havası nəticəsində qaralan gipsdən ibarət hissə Daşlar üçün təhlükə yaradan kir qatı aradan qaldırıldı. Heykəllərə zərər dəyməsin deyə, lazer, mikro-fırçalama və nəm kompressorlar vasitəsilə təmizləndi. Çox sayda korlanmış daşlar [[Paris]] yaxınlığında olan lutetiyen daş yatağındakı daşlarla əvəz olundu. Elektrik xəttinin çəkilməsi də daşlarda müəyyən qədər dəyişikliklər edilməsinə səbəb oldu. Kilsənin 850 illik yubileyi münasibətilə, abidənin XXI əsrə keçməsini bildirmək üçün böyük işlər görüldü. Əsas nefin işıqlandırılması restavrasiya edildi və axşam ziyarətləri və konsertlər üçün şərait yaradıldı. 2013-cü ildə ilk olaraq böyük orqanın idarə edilməsi tamamilə kompyuterləşdirildi. 2014-cü ildə ikinci addım kimi, 12000 boru təmizləndi. Yeni qapı kilidləri və xüsusi naqillər quraşdırılmış yanğından mühafizə sistemi quruldu. İçəridə və çöl tərəfdə qalan naqillər kilsənin dizaynını pozmasın deyə gizlədildi. Nəhayət, 23 mart 2013-cü ildə Notr-Dam qüllələri aralarında birinci dəfə çalınan zənglə birlikdə, doqquz zənglə dolduruldu. Beləliklə kilsəyə [[orta əsrlər]]<nowiki/>dəki görünüşünə oxşar görünüş verildi. [[2012]]-ci ilin noyabrından [[2013]]-cü ilin dekabrına qədər keçmiş Notr-Dam küçəsində müəyyən dəyişiklik edildi və bura "Yubiley yolu" adlandırıldı. Bu küçə kilsənin işçilərinin və [[Xristianlıq|xristian dini]]<nowiki/>nin müqəddəs şəxlərinin adları ilə bəzədilmişdi. Kirlənmə kilsəyə böyük zərər verirdi. Buna [[qarqoyl]]<nowiki/>ların düşməsi və [[pinakl]]<nowiki/>ların dağılması da aiddir. Buna görə də baş [[yepiskop]] kilsənin yenidən restavrasiya edilməsi üçün 20 il müddətində 100 milyon [[avro]]<nowiki/>luq məbləğin yığılması üçün 2017-ci ildə çıxış etdi. 10 milyon [[avro]] işçilər üçün, kilsənin yanında müqəddəs yer üçün 10 milyon [[avro]], [[Su arxı|su arx]]<nowiki/>larının dayaqlarını gücləndirmək üçün 20-30 milyon [[avro]] nəzərdə tutulmuşdu.<ref>{{cite news|author=Marc Fourny|title=Il faut sauver Notre-Dame de Paris !|url=|publisher=Le Point|date=01 iyun 2017|accessdate=|deadurl=|archiveurl= |df=}}</ref> === 2019-cu il yanğını === {{main|Paris Notr-Dam kilsəsində yanğın (2019)}} [[Fayl:Notre-Dame en feu, 20h06.jpg|280px|thumb|left|<center>Kafedralda yanğın</center>]] 15 aprel 2019-cu ildə<ref>{{cite news |title=Trois ans après l'incendie, Notre-Dame de Paris retrouve progressivement sa beauté |url=https://www.geo.fr/histoire/trois-ans-apres-lincendie-notre-dame-de-paris-retrouve-progressivement-sa-beaute-209305 |access-date=28 may 2026 |work=Geo.fr |date=15 aprel 2022 |language=fr-FR}}</ref>, axşam çağı, təxminən saat 18 radələrində<ref>{{cite news |title=Notre-Dame de Paris : tout ce qu'il faut savoir sur l'incendie de la cathédrale |url=https://information.tv5monde.com/international/notre-dame-de-paris-tout-ce-quil-faut-savoir-sur-lincendie-de-la-cathedrale-31420 |access-date=28 may 2026}}</ref> Paris Notr-Dam kafedralında böyük yanğın baş verdi.<ref>{{cite news |title=Les images de l’incendie de Notre-Dame |url=https://www.lemonde.fr/societe/portfolio/2019/04/15/les-images-de-l-incendie-de-notre-dame_5450587_3224.html |access-date=28 may 2026}}</ref> Fəlakət nəticəsində kafedralın dam örtüyü, XIII əsrə aid taxta konstruksiyası, Ejen Violle-le-Dyuk tərəfindən layihələndirilmiş şpil və tavanı təşkil edən bir neçə tağ örtüyü (transept keçidinin tağı, şimal transeptinin tağı və nefin bir aşırımı) məhv olmuşdur.<ref>{{cite news |title=Emmanuel Macron souhaite que Notre-Dame soit reconstruite « plus belle encore » d’ici 2024 |url=https://www.lemonde.fr/societe/article/2019/04/15/incendie-en-cours-dans-la-cathedrale-notre-dame-de-paris_5450533_3224.html |access-date=28 may 2026}}</ref> Yanğın yalnız Fransada deyil, bütün dünyada böyük sarsıntı və emosional reaksiya doğurmuşdur. Sena çayının sahillərində parislilər və turistlər toplaşmış, çoxsaylı katoliklər dua etməyə başlamışdılar.<ref>{{cite news |last1=Matalon |first1=Vincent |title=Incendie de Notre-Dame de Paris : la piste accidentelle est privilégiée |url=https://www.franceinfo.fr/faits-divers/direct-paris-un-incendie-potentiellement-lie-aux-travaux-est-en-cours-a-la-cathedrale-notre-dame_3399863.html |access-date=28 may 2026 |work=franceinfo |date=15 aprel 2019 |language=fr-FR}}</ref> Yanğın təxminən 650 yanğınsöndürənin müdaxiləsi nəticəsində ertəsi gün səhər saatlarında nəzarət altına alınmışdır.<ref>{{cite news |title=Notre-Dame de Paris : le témoignage inédit du pompier qui a sauvé les reliques de la cathédrale |url=https://www.franceinfo.fr/culture/notre-dame-de-paris-le-temoignageinedit-dupompier-qui-a-sauve-les-reliques-de-la-cathedrale_5014946.html |access-date=28 may 2026 |work=franceinfo |date=15 mart 2022 |language=fr-FR}}</ref> Yanğın başa çatdıqdan qısa müddət sonra təxminən əlli müstəntiq Paris Notr-Dam kafedralındakı yanğının mümkün səbəblərini araşdırmağa başlamışdır.<ref>{{cite news |title=Notre-Dame de Paris : tout ce qu'il faut savoir sur l'incendie de la cathédrale |url=https://information.tv5monde.com/international/notre-dame-de-paris-tout-ce-quil-faut-savoir-sur-lincendie-de-la-cathedrale-31420 |access-date=28 may 2026 |work=TV5MONDE - Informations |date=15 aprel 2019 |language=fr}}</ref> Yanğının baş verdiyi gün [[Fransa Prezidenti]] [[Emmanuel Makron]] kafedralın yenidən inşa ediləcəyini elan etmiş<ref>{{cite news |title=Emmanuel Macron : "Cette cathédrale, nous la rebâtirons" |url=https://www.bfmtv.com/societe/emmanuel-macron-cette-cathedrale-nous-la-rebatirons_VN-201904150190.html |access-date=28 may 2026 |date=15 aprel 2019 |language=fr}}</ref>, ertəsi gün televiziya ilə xüsusi müraciətində isə belə demişdir: ''"Biz kafedralı əvvəlkindən də gözəl şəkildə yenidən quracağıq və istəyirəm ki, bu iş beş il ərzində başa çatsın."''<ref>{{cite news |title=VIDÉO - Incendie de Notre-Dame : revivez l'allocution d'Emmanuel Macron {{!}} TF1 Info |url=https://www.tf1info.fr/politique/video-replay-incendie-de-notre-dame-de-paris-revivez-l-allocution-d-emmanuel-macron-au-20h-2118610.html |access-date=28 may 2026 |work=www.tf1info.fr |date=16 aprel 2019 |language=fr}}</ref> Növbəti gün Baş nazir [[Eduar Filip]] kafedralın şpilinin yenidən qurulması üçün beynəlxalq memarlıq müsabiqəsinin keçiriləcəyini açıqlamışdır.<ref>{{cite news |title=Notre-Dame: un concours international d'architecture pour reconstruire la flèche |url=https://www.lefigaro.fr/flash-actu/notre-dame-un-concours-international-d-architecture-pour-reconstruire-la-fleche-20190417 |access-date=28 may 2026 |work=Le Figaro |date=17 aprel 2019 |language=fr}}</ref> Fransadan və xarici ölkələrdən fiziki şəxslər, şirkətlər və dövlət qurumları tərəfindən böyük həcmdə ianələr edilmişdir. Ümumilikdə 340 min donor tərəfindən 846 milyon avro vəsait toplanmış və bu, dünya üzrə mesenatlıq sahəsində rekord göstərici olmuşdur. ==== Restavrasiya və yenidən açılış ==== [[Fayl:New spire of Notre Dame Cathedral in Paris 2024 (6).jpg|thumb|200px|right|Paris Notr-Dam kafedralının yeni şpili 2024-cü ilin əvvəllərində inşasının tamamlanmasından əvvəl]] Yenidənqurma və restavrasiya işlərinə 2013-cü ildən Paris Notr-Dam kafedralına cavabdeh olan tarixi abidələrin baş memarı Filip Vilnöv rəhbərlik etmişdir. 8 dekabr 2023-cü ildə ''"[[France 2]]"'' kanalının Paris Notr-Dam kafedralından canlı yayımlanan xüsusi buraxılışı zamanı Emmanuel Makron "qrafikə uyğun irəlilədiklərini" və kafedralın 8 dekabr 2024-cü ildə yenidən ictimaiyyət üçün açılacağını bəyan etmişdir. O, həmçinin Roma Papası [[Fransisk|Fransiski]] açılış mərasimində iştirak etməyə dəvət etmişdir.<ref>{{cite news |title=Notre-Dame de Paris : Emmanuel Macron invite le pape à la réouverture de l’édifice dans un an |url=https://www.lefigaro.fr/actualite-france/notre-dame-de-paris-emmanuel-macron-invite-le-pape-a-la-reouverture-de-l-edifice-dans-un-an-20231208 |access-date=28 may 2026 |work=Le Figaro |date=8 dekabr 2023 |language=fr}}</ref> Lakin Katolik Kilsəsi, papanın gəlməyi planlaşdırmadığını açıqlamış, bunun səbəbi kimi isə "diqqətin bu münasibətlə onun üzərinə yönəlməsini istəməməsi" və "baş rolu" kafedralın özünə buraxmaq arzusu göstərilmişdir.<ref>{{cite news |title=Visite du pape François : pourquoi va-t-il en Corse, et pas à la réouverture de Notre-Dame de Paris ? |url=https://www.leparisien.fr/societe/religions/visite-du-pape-francois-pourquoi-va-t-il-en-corse-et-pas-a-la-reouverture-de-notre-dame-de-paris-23-11-2024-ZRPNHAZJMNGJHB6SGSBZGLSUWY.php |access-date=28 may 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=Réouverture de Notre-Dame de Paris : pourquoi l'absence du pape François fait débat ? |url=https://actu.fr/ile-de-france/paris_75056/reouverture-du-notre-dame-de-paris-pourquoi-l-absence-du-pape-francois-fait-debat_61909455.html |access-date=28 may 2026 |work=actu.fr |date=24 noyabr 2024 |language=fr}}</ref> Binanın 8 dekabr 2024-cü il tarixində yenidən açılışı münasibətilə dünyanın müxtəlif ölkələrindən tanınmış şəxslər, xüsusilə siyasi liderlər, eləcə də kafedralın yenidən qurulmasını maliyyələşdirmiş donorlar mərasimə dəvət olunmuşdular. Paris arxiyepiskopu Loran Yulriş kafedralın qapılarını yenidən açmış və orqanı təqdis etmişdir. Yanğın zamanı xilasetmə işlərində iştirak edən şəxslər və yenidənqurma üzərində çalışmış sənətkarlar uzun sürən alqışlarla təbrik olunmuşdular. ==== Layihələr: vitrajlar və muzey ==== [[Emmanuel Makron]] kafedral üçün ''"XXI əsrin izini daşıyacaq"'' altı müasir vitrajın hazırlanması məqsədilə müsabiqə elan etmişdir. Bu qərar ənənə ilə müasirlik arasında geniş müzakirələrə səbəb olmuşdur. 18 dekabr 2024-cü ildə [[Fransa Prezidenti|Respublika Prezident Administrasiyası]] yaydığı bəyanatda [[rəssam]] [[Kler Tabure]]nin ''"Paris Notr-Dam kafedralının cənub kapellalarındakı altı müasir pəncərənin hazırlanması üçün səkkiz namizəd arasından seçildiyini"'' açıqlamışdır. Bəyanatda sənətkarın ''"kafedralın tələb etdiyi səviyyəyə uyğun"'' olduğu bildirilmişdir.<ref>{{cite news |last1=Silamo |first1=Sabrina |title=Claire Tabouret, artiste : «La peinture permet de retenir quelque chose qui nous échappe» |url=https://madame.lefigaro.fr/celebrites/culture/claire-tabouret-peintre-je-passe-par-des-phases-ou-je-suis-comme-ecrasee-par-le-doute-20240314 |access-date=28 may 2026 |work=Madame Figaro |date=14 mart 2024 |language=fr}}</ref> Bundan əlavə, Emmanuel Makron [[Otel-Dyö (Paris)|Otel-Dyö]] kompleksində Paris Notr-Dam kafedralına həsr olunmuş muzeyin yaradılacağını elan etmişdir.<ref>{{cite news |title=Notre-Dame de Paris : Emmanuel Macron annonce le lancement d’un concours de vitraux contemporains et la création d’un musée |url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2023/12/08/notre-dame-de-paris-emmanuel-macron-annonce-le-lancement-d-un-concours-de-vitraux-contemporains-et-la-creation-d-un-musee_6204625_823448.html |access-date=28 may 2026 |work=Le Monde.fr |language=fr-FR}}</ref><ref>{{cite news |title=PODCAST. "Ils ont sauvé Notre-Dame" (6/6) : les derniers sauveurs |url=https://www.franceinfo.fr/replay-radio/ils-ont-sauve-notre-dame/ils-ont-sauve-notre-dame-6-6-les-derniers-sauveurs_6913157.html |access-date=28 may 2026 |work=franceinfo |date=25 noyabr 2024 |language=fr-FR}}</ref> ==== Yeni vitrajlarla bağlı mübahisə ==== Kler Tabure bildirmişdir ki, onun vitrajları ustanın əsərlərini əvəz etsə də, məqsədi ''"Ejen Violle-le-Dyuka ehtiram göstərməkdir"''.<ref>{{cite news |last1=Rykner |first1=Didier |title=Notre-Dame : Claire Tabouret choisie pour s'asseoir sur le code du patrimoine |url=https://www.latribunedelart.com/notre-dame-claire-tabouret-choisie-pour-s-asseoir-sur-le-code-du-patrimoine?lang=fr |access-date=28 may 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=18 dekabr 2024 |language=fr}}</ref> Bununla belə, bəzi sənət tənqidçilərinin fikrincə, bu yanaşma sənətkarın etik mövqeyi ilə bağlı suallar doğurur.<ref>{{cite news |last1=Duponchelle |first1=Valérie |title=Qui est Claire Tabouret, la peintre qui réalisera les nouveaux vitraux de Notre-Dame ? |url=https://www.lefigaro.fr/culture/patrimoine/qui-est-claire-tabouret-la-peintre-qui-realisera-les-nouveaux-vitraux-de-notre-dame-20241218 |access-date=28 may 2026 |work=Le Figaro |date=18 dekabr 2024 |language=fr}}</ref> Respublika Prezident Administrasiyasının bu seçimi layihəyə qarşı çıxanlar tərəfindən də tənqid edilmişdir. Müxaliflər ilk növbədə vurğulayırlar ki, söhbət gedən vitrajlar yanğın zamanı zərər görməmişdi.<ref>{{cite news |title=Nous n'avons pas validé le projet de remplacement des vitraux de Notre-Dame ! |url=https://www.latribunedelart.com/nous-n-avons-pas-valide-le-projet-de-remplacement-des-vitraux-de-notre-dame?lang=fr |access-date=28 may 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=14 iyun 2025 |language=fr}}</ref> Öz növbəsində Milli İrs və Memarlıq Komissiyası yekdilliklə bu layihəyə qarşı çıxmış və onun [[Venesiya Xartiyası]]na zidd olduğunu bildirmişdir.<ref>{{cite news |title=Le Figaro du 1er décembre 2025 : "Nouveaux vitraux de Notre-Dame : la justice rejette la requête de l’association Sites et Monuments" - Sites & Monuments |url=https://www.sitesetmonuments.org/le-figaro-du-1er-decembre-2025-nouveaux-vitraux-de-notre-dame-la-justice-rejette-la-requete-de-l |access-date=28 may 2026 |work=www.sitesetmonuments.org}}</ref> 2025-ci ilin yanvarında "Yerlər və Abidələr" dərnəyi və bir donor tərəfindən inzibati məhkəmədə iddia qaldırılmışdır.<ref name="latribunedelart">{{cite news |last1=Rykner |first1=Didier |title=Un premier recours pour sauver les vitraux de Viollet-le-Duc |url=https://www.latribunedelart.com/un-premier-recours-pour-sauver-les-vitraux-de-viollet-le-duc?lang=fr |access-date=28 may 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=29 yanvar 2025 |language=fr}}</ref> İddianın əsas arqumenti ondan ibarət idi ki, sifariş rəsmən Paris Notr-Dam kafedralının qorunması və bərpasına cavabdeh dövlət qurumu tərəfindən verilmişdi. Halbuki həmin qurumun nizamnaməsində yalnız "bərpa" və "qoruma" missiyaları qeyd olunur; müasir müdaxilə həyata keçirmək və ya ianələri bu məqsədlə istifadə etmək barədə heç bir müddəa yoxdur.<ref name="latribunedelart"/> 27 noyabr 2025-ci il tarixli qərarı ilə Paris İnzibati Məhkəməsi bu iddianı rədd etmişdir. Məhkəmə hesab etmişdir ki, "bərpa" və "qoruma" anlayışları dəqiq müəyyənləşdirilməmişdir və qanunvericiyə məcburi şəkildə tətbiq oluna bilməz; eyni zamanda apellyasiya şikayəti vermək hüququnun açıq qaldığı bildirilmişdir.<ref>{{cite news |last1=Rykner |first1=Didier |title=Vitraux de Notre-Dame : Le TA rejette en première instance la requête de Sites & Monuments |url=https://www.latribunedelart.com/vitraux-de-notre-dame-le-ta-rejette-en-premiere-instance-la-requete-de-sites-monuments?lang=fr |access-date=28 may 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=28 noyabr 2025 |language=fr}}</ref> Layihəyə qarşı çıxanlar bu hökmü hüquqi baxımdan əsassız və anlaşılmaz hesab edərək qərardan apellyasiya şikayəti vermişlər.<ref name="300-000">{{cite news |last1=Rykner |first1=Didier |title=300 000 ! |url=https://www.latribunedelart.com/300-000?lang=fr |access-date=28 may 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=10 dekabr 2025 |language=fr}}</ref> Kler Taburenin təqdim etdiyi eskizlər də tənqidlərə səbəb olmuşdur; iradlar yalnız estetik və ikonoqrafik baxımdan deyil, həm də onların vitraj sənətinin texniki xüsusiyyətlərinə uyğunluğu ilə bağlı idi.<ref name="300-000"/> Bütün bu mübahisələrə baxmayaraq, 2025-ci ilin dekabrında [[Qran-Pale|Qran-Paledə]] tam ölçülü altı maket nümayiş etdirilmişdir. Bu əsərlər [[Pentikost bayramı|Pentikost]] ruhunu təcəssüm etdirir və Notre-Dame de Paris Paris Notr-Dam kafedralının nefinin cənub yan keçidində yerləşən altı pəncərə üçün nəzərdə tutulmuşdur.<ref>{{cite news |title=Les vitraux de Claire Tabouret au Grand Palais : retour sur un projet controversé |url=https://www.lefigaro.fr/culture/les-vitraux-de-claire-tabouret-au-grand-palais-retour-sur-un-projet-controverse-20251208 |access-date=28 may 2026 |work=Le Figaro |date=8 dekabr 2025 |language=fr}}</ref> Layihənin hüquqi taleyi ilə bağlı qeyri-müəyyənliyə baxmayaraq, 1640-cı ildən [[Reyms|Reymsdə]] fəaliyyət göstərən Simon-Mark vitraj emalatxanasının ustaları artıq eskizlər əsasında işləməyə başlamışdılar.<ref>{{cite news |last1=Fouquet |first1=raphael |title=Découvrez les vitraux de Claire Tabouret à Paris |url=https://streetartparis.fr/decouvrez-les-vitraux-de-claire-tabouret-a-paris/ |access-date=28 may 2026 |work=Streetart Paris |date=9 dekabr 2025}}</ref> ==== Kafedral muzeyinin yaradılması ==== ''"Paris Notr-Dam Dostları"'' dərnəyinin ''"İncəsənət Jurnalı"''na istinadən yaydığı məlumata görə<ref>{{cite news |title=Le Musée Notre-Dame à l’arrêt |url=https://www.lejournaldesarts.fr/patrimoine/le-musee-notre-dame-larret-177802 |access-date=28 may 2026 |work=Le Journal Des Arts |language=fr}}</ref>, 2025-ci ilin may ayında ''"Paris Notr-Dam kafedralına həsr olunmuş muzeyin yaradılması elanından bir il sonra layihə hazırda dayanmış vəziyyətdə görünür"''.<ref name="musee">{{cite news |title=« Le Musée Notre-Dame à l’arrêt » |url=https://amisnotredameparis.fr/le-musee-notre-dame-a-larret/ |access-date=28 may 2026 |work=Amis de Notre-Dame de Paris |date=10 iyun 2025 |language=fr-FR}}</ref> Doğrudan da, dərnək qeyd edir ki, muzeyin ilkin konsepsiyasına dair hesabat 2024-cü ilin iyun ayında müəllifləri tərəfindən Fransa Mədəniyyət Nazirliyinə təqdim olunsa da, həmin sənəd hələ də ictimaiyyət üçün dərc edilməmişdir.<ref name="musee"/> === Əhəmiyyətli tarixi hadisələrin xronologiyası === [[Fayl:Réjouissances à l'annonce de l'abolition de l'esclavage, 30 pluviôse an II.jpg|thumb|18 fevral 1794-cü ildə Pyer-Qaspar Şomett tərəfindən artıq "[[Ağıl məbədi]]"nə çevrilmiş Paris Notr-Dam kafedralı binasında köləliyin ləğvi münasibətilə keçirilən bayram zamanı nitq söylənişi]] Notr-Dam, [[Fransa]]<nowiki/>nın tarixində çox sayda dini və siyasi hadisənin qeyd edildiyi tarixi bir məkandır. * [[1229]]-cu ildə, cümə axşamı günü, [[Tuluza]] qrafı [[VII Raymund]]<nowiki/>un burada [[amand onorabl]] mərasimi burada keçirilir. * [[IX Lüdovik]], [[Sen-Şapel kilsəsi]]<nowiki/>nin tikintisi başa çatana qədər [[Məsih]]<nowiki/>in [[tikanlı tac]]ını taxır. * [[IV Filip (Fransa)|IV Filip]] 1302-ci ildə [[Fransa]] krallığının [[Baş Ştatlar]]ını çağırır. * [[Yüzillik müharibə]]<nowiki/>nin sonlarına doğru, on yaşındakı [[VI Henrix]]<nowiki/>nin [[tacqoyma]] mərasimi.<ref>{{cite book|author=Jean-Baptiste Lebigue|title=L'ordo du sacre d'Henri VI à Notre-Dame de Paris|publisher=|date=|url=https://metapress.com/|isbn=|deadurl=live|8=|archivedate=2012-07-09|access-date=2018-02-02|archive-url=https://archive.today/20120709233606/http://lq.cathmed.metapress.com/content/tp560727r314u06n}}</ref><ref>{{cite book|author=Cédric Giraud, Turnhout|title=Notre-Dame de Paris 1163-2013|publisher=Brepols|date=2013|url=|isbn=|deadurl=||archivedate=df=}}</ref> Lakin bu tacqoyma mərasimi tanınmadı. Çünki artıq [[1429]]-cu ildə [[Reyms]]<nowiki/>də [[VII Karl]]ın [[Fransa]] kralı kimi tacqoyma mərasimi keçirilmişdi. * [[1447]]-ci ildə [[VII Karl]] [[Paris]]<nowiki/>in azad edilməsini "[[Te Deum]]" himni ilə qeyd edir. * [[1456]]-cı ildə [[Janna d'Ark]]ın xatirəsinin bərpa edilməsi. * [[1558]]-ci il 24 apreldə [[Şotlandiya]] [[kraliça]]<nowiki/>sı [[Mariya Stüart]] ilə II Fransuanın [[nikah]] mərasimi. * [[1559]]-cu il 22 iyunda [[Yelizaveta Valua]]<nowiki/>nın [[İspaniya]] kralı [[II Filipp (İspaniya kralı)|II Filip]]<nowiki/>lə [[nikah]] mərasimi. * [[1572]]-ci il 18 avqustda [[Marqarita de Valua]] ilə [[Fransa]] kralı [[IV Henrix]]<nowiki/>in [[nikah]] mərasimi. [[Nikah]] mərasimindən 6 gün öncə [[Varfolomey gecəsi]] hadisəsi baş tutmuşdu. * [[1594]]-cü il 22 mart [[IV Henrix]] [[Paris]]<nowiki/>də baş verən [[üsyan]] dalğasının beş ildən sonra yatırılması ilə əlaqədər öz minnətdarlığını bildirdi. * [[1660]]-cı ildə [[XIV Lüdovik]] [[nikah]] mərasimi vasitəsilə [[Te Deum]] ilə təbrik edildi. Notr-Damın döşəməçisi adlandırılan, gələcək marşal, [[Lüksemburq]] qrafı bura xeyli sayda düşmən bayraqları gətirir. * [[1668]]-ci ildə Turenn [[Protestantlıq|protestant]] inancından ayrılır. * [[1687]]-ci ildə [[Bossue]] [[Böyük II Lüdovik Burbon Konde]]<nowiki/>nin ölümü ilə əlaqədar olaraq tərifnamə yazır. * [[1793]]-cü il noyabrın 10-da Notr-Dam kilsəsi Səbəb və Ali Varlıq dini etiqadını təbliğ etmək üçün [[Paris kommunası|Paris Kommunası]] tərəfindən yeni inancın əsas məbədinə çevrilir.<ref>{{cite web|author=|title=Notre Dame de Paris temple de la Raison|url=http://www.linternaute.com/histoire/jour/evenement/10/11/1/a/54290/notre_dame_de_paris_temple_de_la_raison.shtml|date=|publisher=Linternaute|accessdate=|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201040402/http://www.linternaute.com/histoire/jour/evenement/10/11/1/a/54290/notre_dame_de_paris_temple_de_la_raison.shtml|url-status=dead}}</ref> * [[1804]]-cü il dekabrın 2-də papa [[VII Piy]]<nowiki/>in iştirakı ilə [[Napoleon Bonapart]] özünü [[Fransa]]<nowiki/>nın [[imperator]]<nowiki/>u elan edir. * [[1811]]-ci ilin iyununda [[II Napoleon]] [[vəftiz]] edilir. * [[1835]]-ci il martın 8-də yepiskop [[De Kelen]]<nowiki/>in xahişi əsasında, Notr-Damın [[pasxa]]<nowiki/>dan əvvəlki dönəm [[konfrans]]<nowiki/>ları içərisində [[Anri Lakorder]]ə [[konfrans]] keçirməyə icazə verilir. Onun [[konfrans]]ı əsasən gənclərin [[Xristianlıq|xristianlığ]]<nowiki/>a dəvəti ilə əlaqədar idi. [[1836]]-cı ildə belə konfranslar dayandırılır. Lakin [[1841]]-ci ildən fəaliyyətini bərpa edən [[konfrans]]<nowiki/>lar günümüzə qədər fəaliyyət göstərir. * [[1853]]-cü il yanvarın 30-da [[III Napoleon]]<nowiki/>un [[nikah]] mərasimi baş tutdu. * [[1856]]-cı ildə [[IV Napoleon]] [[vəftiz]] edildi. * [[1896]]-cı il iyulun 19-da [[Tunis]]<nowiki/>də üsyançılar tərəfində öldürülən [[Markiz de More]]<nowiki/>nin [[dəfn]] mərasimi keçirildi. * [[1944]]-cü ilin aprelində [[Paris]] [[arxiyepiskop]]<nowiki/>u [[kardinal]] [[Kardinal Suard|Suard]] [[marşal]] [[Peten]]<nowiki/>i təntənəli şəkildə qəbul etdi. Həmin [[arxiyepiskop]] 1944-cü ilin iyununda [[Filipp Anriot]]<nowiki/>un cənazə mərasimini qəbul edir. * [[1944]]-cü il avqustun 26-da [[Paris]]<nowiki/>in azad olunduğu gün, general [[Şarl de Qoll]] və general Leklerkin hüzurunda [[Maqnifikat]] nümayiş edilir. * [[1945]]-ci il mayın 9-da [[kardinal]] Suard general [[Şarl de Qoll]] ilə birlikdə [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]], [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı|SSRİ]] və [[Böyük Britaniya]] dövlət xadimləri və səfirlərini kilsədə qarşılayır. [[Arxiyepiskop]] onları [[Te Deum]] ilə salamlayır və qələbə münasibətilə böyük orqanda [[Marselyeza]] ifa edilir.<ref>Le Figaro no. 228 du jeudi 10 mai 1945.</ref> *[[Fayl:Paris, Notre-Dame vue du quai de la Tournelle.jpg|thumb|''"Paris Notr-Dam kilsəsi"''. Rəssam Yan Bartold Yonqkind. Paris, 1852-ci il]]Milli dəfn mərasimləri: [[Moris Barres]] ([[1923]]), marşal [[Ferdinand Foş]] ([[1929]]), marşal [[Jozef Joffr]] ([[1931]]), [[Raymon Puankare]] ([[1934]]), marşal [[Filipp Leklerk]] ([[1947]]), marşal [[Latr de Tassini]] ([[1952]] yanvar), [[Pol Klodel]] ([[1955]] fevral), marşal [[Alfons Juen]] (1967). * Milli Anım günləri: [[Şarl de Qoll]], [[Jorj Pompidu]] ([[1974]] aprel), [[Fransua Mitteran]] ([[1996]] yanvar) * [[1980]]-ci il və [[1997]]-ci ilin avqustu: papa [[II İohann Pavel]]<nowiki/>un ziyarətləri. * [[2007]]-ci il yanvar 26-da [[abbat Pyer]]<nowiki/>in dəfn mərasimi. * [[2008]]-ci ilin sentyabrın papa [[XVI Benedikt]]<nowiki/>in ziyarəti. * [[2008]]-ci il 22 oktyabrda [[rahibə Emmanuella]]<nowiki/>nın dəfn mərasimində [[Rekviyem]] səsləndirildi. * [[2009]]-cu il iyunun 3-də [[Air France]] [[Rio-de-Janeyro|Rio]]-[[Paris]] 447 qəzasının qurbanlarının xatirəsinə kilsədə ekumenik tədbir hazırlanır. * [[2012]]-ci il dekabrından [[2013]]-cü il 24 noyabra qədər kilsənin 850 illik yubiley tədbirləri keçirildi. * [[2013]]-cü il mayın 21-də yazıçı [[Dominik Venner]] qurbangah qarşısında özünü vuraraq intihar etdi.<ref>{{cite web|author=|title=Paris: un homme se suicide à Notre-Dame|url=http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2013/05/21/97001-20130521FILWWW00441-paris-un-homme-se-suicide-a-notre-dame.php|date=21 may 2013|publisher=|accessdate=|archive-date=11 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411225409/https://www.lefigaro.fr/flash-actu/2013/05/21/97001-20130521FILWWW00441-paris-un-homme-se-suicide-a-notre-dame.php|url-status=live}}</ref> Həmçinin [[1931]]-ci il fevralın 11-də də [[Paris]]<nowiki/>də sürgün həyatı yaşayan meksikalı intellektual gənc kilsənin mərkəzində özünü vurub intihar etmişdi. * [[2015]]-ci il noyabrın 15-də [[Parisdə terror hadisələri (noyabr, 2015)|Paris terror hadisələri]]<nowiki/>nin qurbanlarının xatirələrini əbədiləşdirmək üçün kilsədə 15 dəqiqəlik zəng çalınmışdır.<ref>{{cite news|author=Marie Théobald|title=Notre-Dame de Paris déborde de fidèles venus rendre hommage aux victimes des attentats|url=http://www.lefigaro.fr/actualite-france/2015/11/15/01016-20151115ARTFIG00207-notre-dame-de-paris-deborde-de-fideles-venues-rendre-hommage-aux-victimes-des-attentats.php|publisher=Le Figaro|date=|accessdate=|deadurl=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220505224043/https://www.lefigaro.fr/actualite-france/2015/11/15/01016-20151115ARTFIG00207-notre-dame-de-paris-deborde-de-fideles-venues-rendre-hommage-aux-victimes-des-attentats.php|df=|archive-date=2022-05-05}}</ref> *[[2019]]-cu il aprelin 15-də [[Paris Notr-Dam kilsəsində yanğın (2019)|kilsədə güclü yanğın]] baş<nowiki/> vermişdir.<ref name="Le Monde">{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/societe/article/2019/04/15/incendie-en-cours-dans-la-cathedrale-notre-dame-de-paris_5450533_3224.html|title=Important incendie en cours dans la cathédrale Notre-Dame de Paris|last=|first=|date=15 April 2019|work=[[Le Monde]]|access-date=15 April 2019|language=fr|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526065729/https://www.lemonde.fr/societe/article/2019/04/15/incendie-en-cours-dans-la-cathedrale-notre-dame-de-paris_5450533_3224.html|url-status=live}}</ref><ref name="cnbc.com">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/04/15/paris-notre-dame-cathedral-on-fire-reuters.html|title=Paris' Notre Dame Cathedral on fire|last=|first=|date=15 April 2019|website=[[CNBC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415172554/https://www.cnbc.com/2019/04/15/paris-notre-dame-cathedral-on-fire-reuters.html|archive-date=15 April 2019|dead-url=live|access-date=15 April 2019}}</ref> <gallery mode="packed" heights="170px" caption=> Fayl:Jacques-Louis David, The Coronation of Napoleon.jpg|[[Jak-Lui David]] - ''"[[Napoleonun tacqoyması (Jak-Lui David)|Napoleonun tacqoyma mərasimi]]"'', 1805–1808-ci illər, [[Luvr muzeyi]]nin kolleksiyası. Səhnə Paris Notr-Dam kafedralının xor hissəsində baş verir və burada interyer həmin dövrdəki görnüşündə təsvir olunmuşdur; sütunların bəzəyi isə 1698-ci ildə [[Rober de Kot]] tərəfindən hazırlanmış layihəyə əsaslanır. Fayl:Conference Notre-Dame Lacordaire.jpg|Naməlum rəssam tərəfindən çəkilmiş keşiş Anri Lakorderin kafedralda moizəsini göstərən rəsm əsəri, 1845-ci il, [[Fransa Milli Kitabxanası]]nın kolleksiyası. Fayl:Notre-Dame de Paris - Les nouvelles cloches - 001.jpg|Kafedralının 850 illiyi münasibətilə yeni zənglərin gətirilməsi, 2012-ci il. </gallery> == Mülkiyyət və idarəçilik == [[Böyük Fransa inqilabı|Fransa inqilabına]] qədər Paris Notr-Dam kafedralı [[Paris arxiyepiskopluğu]]nun mülkiyyəti idi. 2 noyabr 1789-cu il tarixli dekretlə bina, ''"millətin istifadəsinə verilmişdir".'' Həmin vaxtdan etibarən kafedralın sahibi dövlət hesab olunur.<ref>{{cite web |title=L'époque moderne - Cathédrale Notre-Dame de Paris |url=https://www.notredamedeparis.fr/comprendre/histoire/epoque-moderne/ |website=Notre-Dame de Paris |access-date=28 may 2026 |language=fr-FR}}</ref><ref>{{cite news |title=À qui appartient la cathédrale Notre-Dame de Paris? |url=https://www.bfmtv.com/economie/economie-social/france/qui-appartient-la-cathedrale-notre-dame-de-paris_AV-201904160046.html |access-date=28 may 2026 |work=BFM BUSINESS |date=16 aprel 2019 |language=fr}}</ref> Hər il dövlət kafedralın saxlanılması və bərpası üçün iki milyon avro ayırır, Katolik Kilsəsi isə bir neçə milyon avro həcmində olan gündəlik fəaliyyət xərclərini qarşılayır. Kafedralda təxminən əlli nəfər çalışır; bunlara əlavə olaraq könüllülər də fəaliyyət göstərirlər.<ref>{{cite news |title=Notre-Dame de Paris : entretien, rénovation, fonctionnement, qui paie quoi ? |url=https://www.lesechos.fr/industrie-services/services-conseils/notre-dame-de-paris-entretien-renovation-fonctionnement-qui-paie-quoi-1011916 |access-date=28 may 2026 |work=Les Echos |date=16 aprel 2019 |language=fr}}</ref> == Memarlıq xüsusiyyətləri == === Struktur və ölçüləri === [[Fayl:Cathédrale Notre-Dame de Paris bay.jpg|thumb|140px|İki dayaq sütunu arasındakı aşırım (əsas nef).]] Əksər Fransa kafedralları kimi, Paris Notr-Dam kafedralı da latın xaçı formasında plana malikdir. Onun giriş hissəsi və iki qülləsi qərb-şimal-qərb istiqamətinə, [[Apsida|apsidası]] isə şərq-cənub-şərq istiqamətinə yönəlmişdir; [[transept]] isə şimal-şimal-şərq və cənub-cənub-qərb oxu boyunca uzanır. Əsas [[Nef|nef]] on aşırımdan, [[Xor (memarlıq)|xor]] hissəsi isə beş aşırımdan ibarətdir. Xorun oxu nefin oxundan cüzi şəkildə kənara çıxır. Apsida isə beşüzlü yarımdairə formasındadır.<ref>{{cite web |title=Notre Dame Cathedral (inside), Paris 2014, Google Street View, Geographic.org |url=https://geographic.org/streetview/special_places/view_notre_dame_cathedral_paris_inside.php |website=geographic.org |access-date=29 may 2026}}</ref> Nef hər iki tərəfdən qoşa yan keçidlərlə əhatə olunmuşdur və onlar qoşa dövrəvi keçidlər vasitəsilə davam edir. İlk üç aşırımdan sonra yerləşən 29 yan və ya şüavari [[Kapella (memarlıq)|kapella]] ümumilikdə 37 dördbucaqlı aşırıma malikdir. Kafedral eyni vaxtda 9000 nəfərə qədər insan qəbul edə bilir; onların təxminən 1500 nəfəri üst qalereyalarda yerləşə bilər. Əsas ölçülər aşağıdakılardır:<ref>{{cite web |title=Notre Dame de Paris : Chiffres, dimensions, réponses aux quizz et autres rallyes |url=http://ndparis.free.fr/notredamedeparis/menus/paris_notredame_chiffres_et_anecdotes.html |website=ndparis.free.fr |access-date=29 may 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=[Notre-Dame de Paris] La cathédrale en chiffres |url=https://www.notredamedeparis.fr/La-cathedrale-en-chiffres |website=www.notredamedeparis.fr |access-date=29 may 2026 |language=fr}}</ref> {{Siyahı sütunlarla|2| * uzunluq : {{Ədəd|127|m}} * en : {{Ədəd|48|m}} * qüllələrin hündürlüyü : {{Ədəd|69|m}} * şpilin hündürlüyü : {{Ədəd|96|m}} * fasadın eni : {{Ədəd|43.5|m}} * qüllələrsiz fasadın hündürlüyü : {{Ədəd|45|m}} * xor hissəsinin uzunluğu : {{Ədəd|38|m}} * xor hissəsinin eni : {{Ədəd|12|m}} * nefin uzunluğu : {{Ədəd|60|m}} * nefin mərkəzi keçidinin eni : {{Ədəd|13|m}} * yan keçidlərin hər birinin eni : {{Ədəd|5.9|m}} * nefin dam altındakı hündürlüyü : {{Ədəd|43|m}} * nefin və xor hissəsinin tağ örtüyünə qədər hündürlüyü : {{Ədəd|33|m}} * xarici yan keçidlərin tağ örtüyünə qədər hündürlüyü : {{Ədəd|10.1|m}} * daxili yan keçidlərin tağ örtüyünə qədər hündürlüyü : {{Ədəd|10.5|m}} * üst qalereyaların tağ örtüyünə qədər hündürlüyü : {{Ədəd|8|m}} * zəng qüllələrinin hündürlüyü : {{Ədəd|69|m}} * üst qalereyaların dərinliyi (eni) : {{Ədəd|5.9|m}} * transeptin uzunluğu : {{Ədəd|48|m}} * transeptin eni : {{Ədəd|14|m}} * pəncərələrin sayı : 113 * sütun və dayaqların sayı : 75 * daxili sahə : {{Ədəd|4800|m|2}} * ümumi sahə : {{Ədəd|5500|m|2}} <small>([[Amyen kafedralı]]nın {{Ədəd|7700|m|2}} sahəsi ilə müqayisə üçün)</small> * dayaq nöqtələrinin sahəsi : {{Ədəd|816.4|m|2}} * qərb qızılgül pəncərəsinin diametri : {{Ədəd|9.70|m}} * şimal və cənub qızılgül pəncərələrinin diametri : {{Ədəd|13.10|m}} <small>([[Şartr kafedralı]]nın rozet pəncərəsi üçün {{Ədəd|13.36|m}})</small> }} [[Fayl:Plan.cathedrale.Paris.png|250px|thumb|left|Paris Notr-Dam kilsəsinin təməl planı<ref name="Dictionnaire_raisonné1">{{cite book |last1=le-Duc, |first1=Viollet |title=Dictionnaire raisonné de l'architecture française du XIe au XVIe siècle |date=1856 |access-date=29 may 2026}}</ref>]] Əsas nef xor hissəsindən sonra tikilsə də<ref>{{cite web |title=[Notre-Dame de Paris] Historique de la construction |url=https://www.notredamedeparis.fr/Historique-de-la-construction |website=www.notredamedeparis.fr |access-date=29 may 2026 |language=fr}}</ref>, o, altı hissəli [[Tağ (termin)|tağ]] örtükləri ilə səciyyələnən erkən qotik üsluba aiddir; lakin burada, [[San-Etyen kafedralı (Sans)|San-Etyen de Sans kafedralında]] göründüyü kimi, güclü dayaqların və zəif dayaqların növbələşməsi yoxdur. [[Transept]] binanın xarici görünüşündə aydın seçilsə də, yan keçidlərdən və yan kapellalardan irəli çıxmır. Onun yan keçidləri yoxdur. Transept istisna olmaqla, daxili yüksəklik üç səviyyədən ibarətdir: böyük tağ keçidləri, qalereyalar və yuxarı pəncərələr. Bununla belə, transeptin hər iki qolunun ilk iki aşırımında yüksəklik dörd səviyyəlidir. XIX əsrdə restavrator Ejen Violle-le-Dyuk nefin onuncu aşırımını "düzəltməyə" çalışmış və 1220-ci illərdə ilkin layihəyə edilmiş dəyişikliklərdən əvvəl mövcud olmuş dörd səviyyəli quruluşu burada yenidən yaratmışdır. O vaxtdan bəri bəzi mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu onuncu aşırım Violle-le-Dyukun əsəridir. Lakin bu fikir müəyyən qədər şişirdilmiş sayılır, çünki dəyişiklik yalnız yuxarı hissəyə aid olmuşdur. Buna baxmayaraq, bu qəsdən edilmiş müdaxilə ona qarşı ciddi tənqidlərə səbəb olmuşdur. Transeptin şimal və cənub fasadlarında [[Vitraj|vitrajlarla]] bəzədilmiş möhtəşəm [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozet pəncərələri]] yerləşir. Diametri 13 metr olan bu pəncərələr Avropanın ən böyük rozet pəncərələri sırasındadır. === Tikinti materialları === Paris Notr-Dam kafedralı əsasən [[Parisin yeraltı karxanaları|Parisin qədim yeraltı daş karxanalarından]] çıxarılan yonma daşlardan tikilmişdir. İlk mərhələdə (xor hissəsinin tikintisi zamanı) daşlar şəhərin indiki [[V arondisman (Paris)|V arondismanından]], daha sonra isə (nefin tikintisi zamanı) əsasən [[XII arondisman (Paris)|XII arondismandan]] və [[Şaranton-le-Pon]] bölgəsindən gətirilirdi. Bu karxanalarda yüksək keyfiyyətli əhəngdaşı [[Lay (təbəqə)|layları]] istismar olunurdu. Bunlar 40–46 milyon il əvvələ aid olan [[Lütesiya əhəngdaşı|Lütesiya əhəngdaşları]] idi və bütün Paris bölgəsinin memarlığı üçün səciyyəvi material hesab olunur.<ref name="Sabouraud 293-294">{{cite book |last1=Sabouraud |first1=Christiane |title=Guide de la géologie en France |date=2008 |publisher=Société géologique de France Belin |location=Paris |isbn=978-2-70114-748-2 |page=293-294 |edition=Nouvelle éd |access-date=30 may 2026}}</ref> Lütesiya əhəngdaşları hər yerdə rast gəlinmir. Onlar Parisdə cəmi bir neçə metr qalınlığında geoloji qat təşkil edir və müxtəlif xüsusiyyətlərə (tekstura, sərtlik və s.) malik üst-üstə yerləşən laylardan ibarətdir. Bu layların yalnız bir hissəsi tikinti üçün yararlı olmuşdur. Qotik dövrdə bu daşlardan artıq min ildən çox idi ki, istifadə edilirdi; onların tətbiqi hələ Qall-Roma dövrünə gedib çıxırdı. Buna görə də inşaatçılar hər bir daş növünün aşınmaya, zamanın təsirinə və hava şəraitinə qarşı davamlılığını yaxşı tanıyırdılar. Məhz bu uzunmüddətli təcrübə Paris Notr-Dam kafedralının inşasında geniş şəkildə istifadə olunmuşdur.<ref name="Benoît Blanc">{{cite book |last1=Benoît |first1=Paul |last2=Blanc |first2=Annie |last3=Gély |first3=Jean-Pierre |last4=Guini |first4=Ania Skliar |last5=Obert |first5=Daniel |last6=Viré |first6=Marc |title=La pierre de Paris. Méthode d'étude de la pierre à bâtir depuis son extraction jusqu'à sa mise en œuvre |date=2000 |pages=121–158 |url=https://www.persee.fr/doc/sracf_1159-7151_2000_act_18_1_1095 |access-date=30 may 2026}}</ref> Yumşaq əhəngdaşları, xüsusilə də "lamburd" adlandırılan daş növləri, divarların daxili hissələrində və örtülü memarlıq elementlərində, məsələn tağ örtüklərində və qalereyaların tağ keçidlərində istifadə olunmuşdur. Bunun əksinə olaraq, karxanalardakı "əsas laylardan" çıxarılan sərt qabıqlı əhəngdaşları (Lütesiya dövründə sahil yaxınlığında toplanmış və daşlaşmış konusvari qarınayaqlı molyusk qabıqlarından ibarət seritli əhəngdaşları) xarici mühitə məruz qalan daş hissələr üçün istifadə edilirdi. Eyni zamanda bu daşlardan daxildə yerləşən iri sütunların gövdələrinin alt sıralarında da istifadə olunurdu, çünki həmin hissələr böyük yük daşımalı idi.<ref name="Lorenz Benoit"/> [[Erkən modern dövr|Yeni dövrdə]] seritli sərt əhəngdaşı Parisdə əsasən binaların özül hissələrində istifadə olunurdu, lakin artıq divarların yuxarı hissələrinin tikintisində geniş tətbiq edilmirdi. "Lye" adlanan daş növü isə çox sərt və çox xırda dənəli Lütesiya əhəngdaşıdır. Tərkibində xırda miliolidlər olduğuna görə onun quruluşu müəyyən qədər mərmərə bənzəyir. Bu daş xüsusilə heykəltəraşlıqda (məsələn, məşhur ''"Adəm"'' heykəlində) və bəzi kiçik memarlıq elementlərində istifadə edilmişdir. Bunlara qalereyalardakı monolit sütuncuqlar, nefdə dayaqlar boyunca uzanan sütuncuqlar (lakin xor hissəsində deyil), eləcə də pəncərələrin ara sütunları və daş naxışlı hörgüləri daxildir. Karxanalarda "lye" daşı yalnız 30–40 santimetr qalınlığında nazik bir lay şəklində mövcud olduğundan, bu materialdan hazırlanmış heykəllərin uzunsov formasını müəyyən etmişdir. Bu daşın yüksək sıxlığı onu "qat üzrə deyil, qata qarşı" yerləşdirməyə (yəni daşın təbii laylanmasını üfüqi deyil, şaquli istiqamətdə tətbiq etməyə) imkan verirdi. Lakin belə yerləşdirmə üsulu daha aşağı yükdaşıma qabiliyyətinə malik idi.<ref name="Lorenz Benoit">{{cite book |last1=Lorenz |first1=Jacqueline |last2=Benoit |first2=Paul |title=Carrières et constructions en France et dans les pays limitrophes |date=1991 |page=250 |edition=Éditions du C.T.H.S |access-date=30 may 2026}}</ref> Paris karxanalarının Lütesiya əhəngdaşları orta əsrlərdə böyük şöhrət qazanmışdı və Parisdən uzaq bölgələrə ixrac olunurdu. Xüsusilə "lye" daşı [[Qotik heykəltəraşlıq|qotik heykəltəraşlıq]] üçün yüksək qiymətləndirilirdi. Bu materialdan, məsələn, [[Şartr kafedralı]]nda və [[Oser kafedralı]]nda da istifadə edilmişdir.<ref>{{cite book |last1=Sabouraud |first1=Christiane |title=Guide de la géologie en France |date=2008 |publisher=Société géologique de France Belin |location=Paris |isbn=978-2-7011-4748-2 |page=157 |edition=Nouvelle éd |access-date=30 may 2026}}</ref> 2019-cu ildə baş vermiş yanğına qədər damın taxta konstruksiyası və [[Paris Notr-Dam kilsəsinin şpili|şpil]] ağacdan, əsasən də [[Palıd|palıd]] ağacından hazırlanmışdı. Onların örtüyü isə [[Qurğuşun|qurğuşun]] lövhələrdən ibarət idi. Yanğından sonra həmin elementlər eyni materiallardan istifadə edilməklə yenidən inşa edilmişdir. === Eksteryeri === ==== Kilsə həyəti ==== {{main|Notr-Dam həyəti - II İohann Pavel meydanı}} {{həmçinin bax|Piket (avtomobil yolu)}} Kilsə meydançası ({{lang-fr|parvis}}) kafedralın qarşısında yerləşən geniş açıq sahədir. ''"Parvis"'' sözü [[Latın dili|latınca]] ''"paradisius"'' ({{dil-az|cənnət}}) sözündən yaranmışdır. Paris Notr-Dam kafedralı tikildiyi zaman bu meydança kifayət qədər dar idi. Kafedral kiçik taxta evlər, dükanlar və mehmanxanalarla sıx əhatə olunmuşdu. Burada 1625–1755-ci illərdə [[Notr-Dam həyəti fəvvarəsi]] də yerləşirdi. Meydança XVIII əsrə qədər nisbətən kiçik ölçülərini qoruyub saxlamış, daha sonra memar Jermen Bofran tərəfindən genişləndirilmişdir.<ref name="Architecture extérieure">{{cite news |title=Architecture extérieure - Cathédrale Notre-Dame de Paris |url=https://www.notredamedeparis.fr/comprendre/architecture/facades-architecture-exterieure/ |access-date=30 may 2026 |work=Notre-Dame de Paris |language=fr-FR}}</ref> Sonrakı dövrlərdə, xüsusilə 1960-cı ildən etibarən, o bir neçə dəfə yenidən qurulmuşdur.<ref name="Busson">{{cite book |last1=Busson |first1=Didier |title=Le parvis de Notre-Dame : archéologie et histoire, Association Paris-Musées |date=2002 |page=101}}</ref> Meydançada, kafedralın girişindən bir neçə metr aralıda, [[Fransa yollarının sıfır nöqtəsi]] yerləşir. Parisdən şüa kimi ayrılan on dörd milli avtomobil yolunun başlanğıc nöqtəsi məhz buradan hesablanır. XIX əsrdən etibarən Paris Notr-Dam kafedralının meydançasının altında çoxsaylı arxeoloji qazıntılar aparılmışdır. Bunlardan iki kampaniya xüsusilə əhəmiyyətli olmuşdur: birincisi 1847-ci ildə həyata keçirilmiş və ona Teodor Vakker rəhbərlik etmişdir; ikincisi isə 1965–1967-ci illərdə aparılmış və Mişel Fleri tərəfindən idarə olunmuşdur. Bu qazıntılar nəticəsində Qall-Roma dövrünə və erkən orta əsrlərə aid mühüm qalıqlar aşkar edilmişdir. Xüsusilə beş nefli bazilika planlı böyük dini tikilinin bünövrələri üzə çıxarılmışdır. Bu qalıqların IV və ya VI əsrdə tikilmiş və Parisin əvvəlki kafedralı olmuş Paris Sen-Etyen kafedralına aid olduğu hesab edilir.<ref name="Architecture extérieure"/> Bu yeraltı tikili qalıqlarını qorumaq və onları ziyarətçilər üçün əlçatan etmək məqsədilə sərdabə yaradılmışdır. Bu məkan Notr-Dam meydanının arxeoloji sərdabəsi ({{lang-fr|Crypte archéologique du parvis Notre-Dame}}) adlanır.<ref name="Architecture extérieure"/> 2000-ci ilin yayından etibarən sərdabə [[Karnavale muzeyi]] tərəfindən idarə olunur.<ref>{{cite web |title=Crypte archéologique Notre-Dame |url=https://www.touslesmusees.fr/musees/crypte-archeologique-du-parvis-notre-dame/ |website=TousLesMusées |access-date=30 may 2026 |language=fr-FR}}</ref> ==== Qüllələr ==== Qərb fasadının iki kvadrat qülləsi eyni layihə əsasında tikilmiş olsalar da, tamamilə eyni deyillər. Hər iki qüllə möhkəm bünövrə hissəsindən, fasadın ümumi quruluşuna uyğun mərtəbələrdən və son mərtəbədən ibarətdir. Son mərtəbənin hər tərəfində qabarıq haşiyələr və qarmaqşəkilli bəzəklərlə işlənmiş sivri tağlı iki uzun və hündür pəncərə açılışı yerləşir. Qurğuşun örtüklü terrasla tamamlanan qüllələrin yuxarı hissəsini yarpaq formalı iri qarmaq bəzəklərindən ibarət ikiqat zolaq əhatə edir. Açıq naxışlı məhəccər isə terrası dövrələyir. Şimal qülləsi (soldakı) bir qədər sonrakı dövrə aiddir (təxminən 1235–1250-ci illərdə tikilmişdir) və cənub qülləsindən (təxminən 1220–1240-cı illərdə tikilmişdir) bir qədər daha enli və daha kütləvidir. Bu fərq meydanın mərkəzindən baxdıqda nəzərə çarpır. Eyni zamanda bu fərq, fasaddakı Məryəm eyvanı səviyyəsində də görünür: şimal qülləsinin şimal dayağı, cənub qülləsinin cənub dayağından nəzərəçarpacaq dərəcədə enlidir.<ref>{{cite book |last1=Aubert |first1=Marcel |title=Notre-Dame de Paris : sa place dans l'histoire de l'architecture du XIIe au XIVe siècle |date=1920 |publisher=H. Laurens |location=Paris |page=133 |access-date=6 iyun 2026}}</ref> [[Şartr kafedralı]] Fransada qüllələrinin üzərində şpillər olan məşhur nümunələrdən biridir. Paris Notr-Dam kafedralı üçün də XIII əsrdə belə şpillərin tikilməsi nəzərdə tutulmuşdu, lakin bu layihə həyata keçirilməmişdir. Sonradan, 1844–1864-cü illərdə aparılan bərpa işləri zamanı onların inşası yenidən müzakirə edilmişdir.{{Ref|5|Qeyd 5}} İki qüllə arasında, fasadın sütunlu yuxarı qalereyasının arxasında və nefin qərb alınlığının önündə qurğuşun meydançası ({{dil-fr|aire de plomb}}) və ya su anbarları həyəti ({{dil-fr|cour des réservoirs}}) adlandırılan düz damlı geniş sahə yerləşir. Bu sahə qurğuşun lövhələrlə örtülmüşdür və burada yanğın baş verdiyi halda dərhal istifadə oluna bilməsi üçün su hovuzları yaradılmışdı. Qurğuşun meydançasının arxasında nefin dam örtüyünü qərb tərəfdən tamamlayan böyük üçbucaqlı alınlıq yüksəlir. Onun zirvəsində bir mələk Paris Notr-Dam kafedralının cənub qülləsi istiqamətinə baxaraq [[Qiyamət|Qiyamət günü]] şeypurunu çalır.<ref>{{cite book |last1=Crépin-Leblond |first1=Thierry |title=La Cathédrale Notre-Dame de Paris |date=2000 |page=96 |edition=éditions du Patrimoine |access-date=6 iyun 2026}}</ref> Kafedralın 69 metr hündürlüyündə olan<ref>{{cite news |last1=Veillas |first1=Eléonore |title=Découverte des tours de la cathédrale |agency=Radio Notre-Dame |date=13 décembre 2012}}</ref> qüllələri ziyarətçilər üçün açıqdır və buradan Parisə möhtəşəm mənzərə açılır.<ref>{{cite web |title=Tours de la cathédrale Notre-Dame de Paris |url=https://www.tours-notre-dame-de-paris.fr/ |website=www.tours-notre-dame-de-paris.fr |access-date=6 iyun 2026 |language=fr-FR}}</ref> Cənub qülləsində 387 pillədən ibarət pilləkən yerləşir.<ref>{{cite news |title=Les Tours et la Crypte |url=https://www.notredamedeparis.fr/spip.php?article27 |access-date=6 iyun 2026 |work=www.notredamedeparis.fr |language=fr}}</ref> Birinci mərtəbədə, Krallar qalereyası və rozet pəncərə səviyyəsində turistlər və ziyarətçilər üçün xidmət məntəqəsi olan böyük qotik zal mövcuddur. Burada kafedralın müxtəlif orijinal heykəllərini, eləcə də [[Qvido Reni]], [[Şarl-Andre van Loo]], [[Etyen Jora]] və Lodovico [[Ludoviko Karraççi|Ludoviko Karraççinin]] əsərlərini görmək mümkündür. ==== Qərb fasadı ==== {{Şəkil albomu | yer = right | istiqamət = üfüqi | miqyas = 420 | şəkil1 = Cathédrale Notre-Dame de Paris, 20 March 2014.jpg | izah1 = Qərb fasadı dörd səviyyədən ibarətdir: birinci səviyyə (zirzəmi mərtəbəsi) — tamamilə üç portal tərəfindən tutulmuşdur; ikinci səviyyə — üç [[Arkada|arkada]] ilə yarılır; onların mərkəzdə yerləşəni [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozet pəncərəni]] çərçivəyə alır; üçüncü səviyyə — böyük qalereyadan ibarətdir və onun üzərində [[Ximera (mifologiya)|Ximeralar]] qalereyası yerləşir; dördüncü səviyyə — hündürlüyü 69 metrə çatan qüllələrin son mərtəbəsidir. | şəkil2 = Notre Dame Paris Goldener Schnitt.png | izah2 = Kafedral fasadında [[Qızıl bölgü|qızıl nisbətin]] xüsusiyyətləri | alt yazı = | footer_align = left }} Qərb fasadı 1197–1208-ci illərdə [[Paris yepiskop və arxiyepiskoplarının siyahısı|Paris yepiskopu]] olmuş [[Ed de Sülli]]nin təsəvvür etdiyi layihəyə əsasən uyğun gəlir. Layihə üzərində çalışan 1200-cü illərin memarı ənənəvi ''"harmonik fasad"'' prinsipini seçmişdir. Bu tip fasad simmetrik və üç hissəli quruluşa malik olur. Aşağı hissədə üç [[Portal (memarlıq)|portal]] yerləşir: solda Məryəm portalı, mərkəzdə [[Paris Notr-Dam kilsəsinin Böyük məhkəmə portalı|Böyük Məhkəmə portalı]], sağda isə Müqəddəs Anna portalı. Mərkəzi portal daha enlidir, yan portalların üzərində isə [[Zəng (musiqi aləti)|zənglərin]] yerləşdiyi iri qüllələr ucalır. Lakin fasadın üfüqi üçhissəli bölgüsü binanın daxilindəki beş [[Nef|nefli]] quruluşu əks etdirmir.<ref>{{cite book |last1=Lemoine |first1=Michel |title=Notre Dame de Paris : un manifeste chrétien (1160–1230) |date=2004 |publisher=Brepols |page=79 |access-date=6 iyun 2026}}</ref> Fasadın tikintisi təxminən yarım əsr davam etmiş və 1200–1250-ci illər arasında başa çatdırılmışdır. Onun memarlıq kompozisiyası sadə həndəsi prinsiplərə əsaslanır. Fasadın eni 43,5 metr (135 kral [[Fut|futu]]), qüllələr nəzərə alınmadan hündürlüyü isə 45 metrdir (141 fut). Aşağıdan yuxarıya doğru fasad aşağıdakı hissələrdən ibarətdir: üç portal mərtəbəsi və dayaqlardakı nişlərdə yerləşdirilmiş dörd heykəl. Bunlar soldan sağa doğru: [[Müqəddəs Stefan|Müqəddəs Etyen]], daha sonra iki alleqoriya — [[Kilsə və Sinaqoq]] ([[Roma-Katolik kilsəsi|Kilsə]] və [[İudaizm|Sinaqoq]]){{Ref|6|Qeyd 6}}, və çox güman ki, [[Parisli Dionisi|Müqəddəs Deni]]; Krallar qalereyası; mərkəzində diametri 9,6 metr olan qərb rozet pəncərəsinin yerləşdiyi mərtəbə. Bu pəncərə sanki Məryəm və Körpə İsa heykəlinə halə bəxş edir. Onun hər iki tərəfində, qüllələrin altında, sivri tağın daxilində kiçik rozet pəncərələrlə tamamlanan [[Bifora (memarlıq)|qoşa pəncərə açılışları]] yerləşir<ref>{{cite book |last1=Diderot |first1=Denis |last2=Alembert |first2=Jean Le Rond d' |title=Encyclopédie, ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers |date=1777 |publisher=chez les Sociétés typographiques |page=196 |url=https://books.google.fr/books?id=PP49AAAAcAAJ&pg=PA196#v=onepage&q&f=false |access-date=6 iyun 2026 |language=fr}}</ref>; nəhayət, 5,1 metr hündürlüyündə və 0,18 metr diametrində sütuncuqlardan ibarət böyük qalereya. Bu qalereya məhəccərlə tamamlanır və [[Ximera (mifologiya)|Ximeralar]] qalereyası adlanır. Onun künclərində 54 fantastik məxluq təsvir edilmişdir. Qalereya iki qülləni birləşdirir və onların dörd tərəfi boyunca davam edir. Bütün bu hissələrin üzərində isə şimal və cənub tərəflərdə düz damlı qüllələrin özləri yüksəlir.<ref>{{cite book |last1=Crépin-Leblond |first1=Thierry |title=La cathédrale Notre-Dame de Paris |date=2000 |page=37 |edition=éditions du Patrimoine |access-date=6 iyun 2026}}</ref> Fasadın ön hissəsi şimal tərəfə doğru 30 santimetr əyilmişdir və portallar da qərb istiqamətində meyl göstərir.{{Ref|7|Qeyd 7}} Bu vəziyyət bünövrələrdə yaranmış pozuntularla əlaqədardır. Səthə yaxın qrunt qatının qeyri-sabitliyi nəticəsində tikilinin müxtəlif hissələri yerini dəyişmişdir. Bunun səbəbi daş konstruksiyaların (tağ örtükləri və tağlar) ağırlığı ilə küləyin təzyiqinin birgə təsiri olmuşdur. Tikinti başa çatdıqdan və tağları saxlayan taxta qəliblər söküldükdən sonrakı ilk aylarda bu qüvvələr konstruktiv deformasiyalara səbəb olmuşdur. Həmin vaxt məhlulun bərkiməsi prosesi hələ tamamlanmamışdı; bu proses bir ildən çox davam edə bilirdi. Beləliklə, tamamlanmamış qüllələrin üzərində əvvəlcədən nəzərdə tutulmuş ortoqonal planlı qotik şpillərin{{Ref|8|Qeyd 8}} tikilməməsi maliyyə çatışmazlığı ilə deyil, orta əsr inşaatçılarının aşkar etdikləri konstruktiv problemlərlə izah olunur. Onlar tikilinin "sağlamlığını" müntəzəm olaraq yoxlamaq üçün [[Şaqul|şaquli ölçü ipindən]] istifadə edirdilər və bu əyilmələri müşahidə etmişdilər.<ref>{{cite book |last1=Sandron |first1=Dany |title=Notre-Dame de Paris. Histoire et archéologie d'une cathédrale (XIIe-XIVe siècle) |date=2021 |publisher=CNRS éditions |page=110-111 |access-date=6 iyun 2026}}</ref><ref>{{cite book |last1=Tallon |first1=Andrew |title=À la lumière du laser |date=2012 |page=66 |edition=Le Nouvel observateur Hors-série sur « Les secrets des cathédrales » |access-date=6 iyun 2026}}</ref> Həm ciddi, həm də xətti kompozisiyaya malik olan fasad, tərəfi 40 metrdən artıq olan kvadratın mərkəzinə yerləşdirilmiş [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozet]] [[Vitraj|vitraj]] pəncərənin dairəvi formasını xüsusi şəkildə vurğulayır. Üç portalın üzərində yerləşən hissədə [[Yəhudi çarlığı|Yəhuda hökmdarlarının]] qalereyası ({{dil-fr|Galerie des Rois de Juda}}) görünür.{{Ref|9|Qeyd 9}} Bu fiqurlar [[Fransa monarxlarının siyahısı|Fransa krallarını]] deyil, [[Bibliya|Müqəddəs Kitabdakı]] [[Yəhudi çarlığı|Yəhuda hökmdarlarını]] təsvir edir.<ref>{{cite news |last1=Ivry |first1=Benjamin |title=What Jews Might Have Lost In the Fire at Notre-Dame de Paris Cathedral |url=https://forward.com/culture/art/422670/what-jews-might-have-lost-in-the-fire-at-notre-dame-de-paris-cathedral/ |access-date=6 iyun 2026 |work=The Forward |date=16 aprel 2019 |language=en}}</ref> Bu heykəllərin müasir rekonstruksiyaları Ejen Violle-le-Dyukun rəhbərlik etdiyi bərpa qrupu tərəfindən hazırlanmışdır. Memar öz simasını da həmin heykəllərdən birində əks etdirmişdir. Orijinal heykəllərin qalıqları isə bu gün Klüni muzeyində (Paris Orta Əsrlər Milli Muzeyi) nümayiş etdirilir. Fasad xaricdən hər qüllə üçün iki dayaq olmaqla, dörd dayaqla möhkəmləndirilmişdir. Bu dayaqlar üç portalı çərçivəyə alır. Dayaqlar üzərində yerləşən nişlərdə XIX əsrdə Ejen Violle-le-Dyukun bərpaçıları tərəfindən yenidən hazırlanmış dörd heykəl yerləşdirilmişdir. Tikinti zamanı portalların dərin girişləri dərhal heykəltəraşlıq bəzəkləri ilə tamamlanmamışdır. Heykəllər ayrıca hazırlanıb sonradan quraşdırılmışdır. Buna görə də hörgü işlərinin aparılması, heykəllərin hazırlanması və onların yerinə yerləşdirilməsi eyni vaxtda baş verməmişdir. Nəticədə bəzi kiçik montaj uyğunsuzluqları yaranmışdır ki, bunlar yalnız diqqətli və yaxından baxış zamanı hiss olunur.<ref>{{cite book |last1=Taralon |first1=Jean |last2=Blanc |first2=Annie |last3=Devillard |first3=J. |last4=Lenormand |first4=L. |title=Observations sur le portail central et sur la façade occidentale de Notre-Dame de Paris |date=1991 |page=341-432 |edition=Bulletin monumental, tome 149, no 4 |access-date=6 iyun 2026}}</ref> ===== Böyük məhkəmə portalı ===== [[Fayl:Notre Dame de Paris main gate.jpg|250px|thumb|right|Böyük məhkəmə portalının ümumi görünüşü.]] {{main|Paris Notr-Dam kilsəsinin Böyük məhkəmə portalı}} Böyük məhkəmə portalı, kafedralın əsas portalıdır. [[Timpan (memarlıq)|Timpanındakı]] heykəltəraşlıq kompozisiyası 1210-cu illərə aiddir.<ref>{{cite book |last1=Erlande-Brandenburg |first1=Alain |title=Art gothique, Citadelles & Mazenod |date=2004 |page=129 |access-date=7 iyun 2026}}</ref> Burada xristian ənənəsinə görə ölülərin dirildiyi və [[İsa]] [[Məsih]] tərəfindən mühakimə olunduğu [[Qiyamət|Qiyamət]] səhnələri geniş şəkildə təsvir edilmişdir. [[Lintel|Lintel]] üzərində ölülərin qəbirlərindən çıxması göstərilmişdir. Onlar hər iki tərəfdə şeypur çalan iki mələk tərəfindən oyadılırlar. Tam geyimli təsvir olunan bu fiqurlar arasında bir papa, bir hökmdar, qadınlar, döyüşçülər və hətta Afrikadan olan [[Qaradərililər|qaradərili]] bir şəxs də görünür.<ref>{{cite web |title=Fragment de linteau : la Résurrection des morts |url=https://sculpturesmedievales-cluny.fr/notices/notice.php?id=44 |website=sculpturesmedievales-cluny.fr |access-date=7 iyun 2026}}</ref> Növbəti registrdə [[Arxangel (mələk)|arxangel]] [[Mikayıl (arxangel)|Mixail]] insanların [[Günah|günah]] və [[Fəzilət|savablarını]] tərəzidə çəkir. İki [[Demon|demon]] tərəzinin gözlərindən birini öz xeyirlərinə əyməyə çalışır. Seçilmişlər solda yerləşir, sağ tərəfdə isə zəncirlənmiş və qorxu içində olan məhkumlar başqa eybəcər və buynuzlu demonlar tərəfindən [[Cəhənnəm|cəhənnəmə]] aparılırlar. Yuxarı registrdə, bədənindəki yaraları göstərmək üçün sinəsi qismən açıq vəziyyətdə olan İsa Məsih bu ilahi məhkəməyə sədrlik edir. Onun sağında və solunda ayaqüstə duran iki mələk [[İsanın iztirabları|Məsihin iztirab alətlərini]] tuturlar. Hər iki tərəfdə isə [[Məryəm]] və [[Həvari Yəhya|Həvari İohann]] diz çökərək Məsihdən [[Mərhəmət|mərhəmət]] diləyirlər. Tağ sıralarının aşağı hissələrində yerləşən kəmər daşları müxtəlif səhnələrlə bəzədilmişdir. Məhkumların tərəfində Cəhənnəm səhnələri, seçilmişlərin tərəfində isə [[Patriarx (Bibliya)|patriarxlar]] təsvir olunmuşdur. Onların arasında [[İbrahim|İbrahimin]] ruhları paltarının qatında qoruyaraq saxladığı məşhur səhnə də görünür.<ref>{{cite news |last1=Viollet-le-Duc |first1=Eugène |title=Dictionnaire raisonné de l’architecture française du XIe au XVIe siècle/Âmes - Wikisource |url=https://fr.wikisource.org/wiki/Dictionnaire_raisonn%C3%A9_de_l%E2%80%99architecture_fran%C3%A7aise_du_XIe_au_XVIe_si%C3%A8cle/%C3%82mes |access-date=7 iyun 2026 |work=fr.wikisource.org |publisher=BANCE — MORE |date=1854 - 1868 |language=fr}}</ref> Bu kompozisiya orta əsrlərdə Kilsə tərəfindən inkişaf etdirilmiş və xalqın dünyagörüşünə güclü təsir göstərən [[Xristian ikonoqrafiyası|xristian ikonoqrafiyasının]] çox konkret ifadəsidir. Həmin dövrdə bütün səhnə rənglənmiş və qızıl işləmələrlə bəzədilmişdi. Cənnət tərəfində, ilk tağ sıralarında toplanmış mələklər Böyük məhkəmə səhnəsini izləyirlər. Onların simalarında qorxudan çox maraq və heyrət hiss olunur. Kompozisiyanın ümumi təsiri qətiyyən bədbin deyil. Cəhənnəm bütün təsvirin yalnız çox kiçik bir hissəsini tutur və hər şey ilahi mərhəmətin vurğulanmasına xidmət edir. Məryəm və cənnət müqəddəsləri, burada Həvari İohann ilə təmsil olunaraq, bəşəriyyət üçün şəfaətçilik edirlər. Yaralarını göstərən İsa Məsihin təsviri isə onun yer üzünə Xilaskar kimi gəldiyini xatırladır. Bu səbəbdən portalın əsas ideyası ilahi ədalətdən çox ilahi mərhəmət və qurtuluş ümidinin vurğulanmasıdır. Böyük məhkəmə səhnəsi bir çox digər [[Qotika (memarlıq)|qotik]] kafedrallarda da təsvir edilmişdir. Xüsusilə bu səhnəyə [[Şartr kafedralı]]nda, [[Amyen Notr-Dam kafedralı|Amyen kafedralında]], [[Lan kafedralı]]nda, [[Bordo kafedralı|Bordo kafedralı]]nda və [[Reyms kafedralı|Reyms kafedralında]] rast gəlinir. Bu portal və onun üzərində yerləşən Böyük məhkəmə kompozisiyası XVIII əsrin ikinci yarısında ciddi dağıntı və zədələnmələrə məruz qalmışdır. 1771-ci ildə ruhanilərin sifarişi ilə [[Jak-Jermen Sufflo]] portalı ciddi şəkildə dəyişdirmişdir. O, [[Trümo (memarlıq)|trümonu]] ({{dil-fr|trumeau}} — portalın ortasındakı dayaq) aradan qaldırmış və hər iki [[Lintel|lintelin]] mərkəzi hissəsini kəsərək zədələmişdir. XIX əsrdə aparılan bərpa zamanı Ejen Violle-le-Dyuk lintellərin qalan yan hissələrini sökdürərək muzeyə göndərmişdir. Daha sonra o, Jak-Jermen Sufflonun dəyişikliklərindən əvvəl hazırlanmış rəsmlərdən istifadə edərək Böyük məhkəmə kompozisiyasını, o cümlədən itirilmiş hissələri yüksək ustalıqla yenidən bərpa etdirmişdir. Buna görə də səhnənin yalnız yuxarı hissəsi XIII əsrə aiddir; aşağıdakı iki hissə isə XIX əsr rekonstruksiyasıdır. Bununla belə, timpanı əhatə edən tağ sıraları və onların heykəltəraşlıq bəzəkləri də orijinal orta əsr dövrünə aiddir. Trümo da bərpaçılar qrupu tərəfindən yenidən yaradılmışdır. Burada yerləşən məşhur "Gözəl Rəbb" ({{dil-fr|Beau Dieu}}) heykəli Adolf-Viktor Joffrua-Deşom tərəfindən Ejen Violle-le-Dyukun dəfələrlə işləyib təkmilləşdirdiyi eskiz əsasında hazırlanmışdır. Heykəl [[Liberal sənət təhsili|liberal sənətlərin]] təsvir olunduğu postament üzərində yerləşdirilmişdir. Portalın iki söykənəcəyində yerləşən [[Həvarilər|həvarilərin]] on iki böyük heykəlinə gəlincə, onlar da 1793-cü ildə inqilabçılar tərəfindən, kafedralın digər böyük heykəllərinin əksəriyyəti kimi dağıdılmışdı. Bu gün görünən fiqurlar XIX əsrdə hazırlanmış rekonstruksiyalardır və yüksək sənətkarlıqla icra edilmişdir. Sol tərəfdə ardıcıl olaraq, Müqəddəs Varfolomey, Müqəddəs Simon, Kiçik Yakov, Müqəddəs Andrey, Müqəddəs İohann və Müqəddəs Pyotr, sağ tərəfdə isə, Müqəddəs Pavel, Böyük Yakov, Müqəddəs Foma, Müqəddəs Filip, Müqəddəs Faddey və Müqəddəs Matfey təsvir olunmuşdur. <gallery mode="packed" heights="170px" caption=> Fayl:ND portail central gauche.jpg|Sol qapı söykənəcəyinin XIX əsrə aid heykəlləri: [[Həvarilər|həvarilər]] [[Həvari Varfolomey|Müqəddəs Varfolomey]], [[Simon Kənani|Müqəddəs Simon]], [[Kiçik Yakov]], [[Həvari Andrey|Müqəddəs Andrey]], [[Həvari Yəhya|Həvari İohann]] və [[Müqəddəs Pyotr|Müqəddəs Pyotr]]. Fayl:Paryż notre-dame portal.JPG|Böyük məhkəmə portalının timpanı (XIII əsr; lintel hissəsi XIX əsrə aiddir). Fayl:ND Portail central droite.jpg|Sağ qapı söykənəcəyinin XIX əsrə aid heykəlləri: həvarilər [[Həvari Pavel|Müqəddəs Pavel]], [[Böyük Yakov]], [[Həvari Foma|Müqəddəs Foma]], [[Həvari Filipp|Müqəddəs Filip]], [[Həvari Faddey|Müqəddəs Faddey]] və [[Həvari Matfey|Müqəddəs Matfey]]. </gallery> Sol söykənəcəkdə, cənnət tərəfdə [[On bakirə haqqında təmsil|müdrik bakirələr]], qarşı tərəfdə isə ağılsız bakirələr təsvir edilmişdir. Bu bakirə fiqurlarının heykəlləri də XIX əsrdə yenidən hazırlanmışdır.<ref>{{cite book |last1=de Guilhermy |first1=Ferdinand |last2=Viollet-le-Duc |first2=Eugène |title=Description de Notre-Dame, cathédrale de Paris |date=1856 |publisher=Bance |location=Paris |page=40 |pages=132 |access-date=7 iyun 2026}}</ref> Söykənəcəklərdəki iri heykəllərin altında biri solda, digəri sağda yerləşən iki medalyon formalı [[Barelyef|barelyef]] görünür. Bu kompozisiyalarda Fəzilətlər onların əks qütbü olan Qüsurlarla qarşılaşdırılmışdır. Səhnələr gündəlik həyatdan götürülmüş nümunələr vasitəsilə təqdim edildiyindən, orta əsr xristianları tərəfindən asanlıqla başa düşülürdü. Məsələn: Həlimlik quzu simvolu ilə ifadə olunur; Qüvvət zirehli qadın fiquru ilə təsvir edilir; Dəyişkənlik və ya Nizamsızlıq isə rahib libasını çıxarıb gicitkənlərin arasına atan bir [[Rahib|rahib]] obrazı ilə göstərilir.{{Ref|10|Qeyd 10}} Bu mövzu sonradan qərb [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozet pəncərəsinin]] ikonoqrafiyasında da təkrarlanmışdır. Bu barelyeflərdəki səhnələrin əksəriyyəti təxminən səkkiz əsr əvvəl yaradılmış orijinal əsərlərdir. Bu Böyük məhkəmə portalı kafedralın ən məşhur hissəsidir. Bunu onun saysız-hesabsız fotoşəkillərinin çəkilməsi də təsdiqləyir. Həqiqətən də, dünyanın hər yerindən gələn insanların — istər xristian, istərsə də qeyri-xristian ziyarətçilərin — diqqətini cəlb edən bütün amillər burada bir araya gəlmişdir. Kompozisiyanın mövzu baxımından aydın və anlaşıqlı olması, quruluşundakı tarazlıq, eləcə də XIX əsrdə aparılmış bərpanın uğuru portalın cazibəsini daha da artırır. Bərpa işləri o qədər yüksək səviyyədə həyata keçirilmişdir ki, xüsusi hazırlığı olmayan ziyarətçi üçün XIII əsrə aid orijinal hissələrlə Ejen Violle-le-Dyuk dövründə yenidən yaradılmış hissələri bir-birindən ayırmaq demək olar ki, mümkün deyil. Sonradan əlavə edilmiş elementlər ümumi kompozisiya ilə tam vəhdət təşkil edir və bütöv ansamblın təbii hissəsi kimi görünür. [[Fayl:CF1612 Paris 4e Notre-Dame de Paris portail de la Vierge rwk.jpg|250px|thumb|right|Məryəm portalının ümumi görünüşü.]] [[Fayl:Paryż notre-dame detal.JPG|250px|thumb|right|Məryəm portalının detalı: sol portal söykənəcəyindəki iri heykəllərin ayaqları altında yerləşən heyvan təsvirli heykəltəraşlıq bəzəkləri.]] ===== Məryəm portalı ===== Bu portal [[Məryəm]]ə həsr olunmuşdur. O, Böyük məhkəmə portalından bir qədər qədimdir və 1210-cu illərə aid edilir. 1793-cü ildə portal ciddi zədələnmişdir (doqquz iri heykəl məhv edilmişdi). XIX əsrdə, heykəllərin bərpası üçün əsas kimi istifadə edilmiş zəngin sənədləşmə materialları sayəsində portal diqqətəlayiq şəkildə bərpa olunmuşdur. Fasad divarında, timpanın tağları ətrafında iti formalı bir yiv nəzərə çarpır. İnşaatçılar kafedralın həsr olunduğu Məryəmin şərəfinə bu portalın digərlərindən fərqlənməsini istəmişdilər. Portal iki linteldən ibarətdir. Aşağı linteldə İsrail hökmdarları və peyğəmbərlər [[Əhd sandığı]]nı əhatə edirlər. Sandıq, portalın trümosunda yerləşən, ayaqları altında Şeytanın rəmzi olan ilanı əzən Məryəm və Körpə İsa heykəlinin üzərində, onu örtən baldaxinin dərhal yuxarısında yerləşir (heykəl XIX əsrdə yenidən hazırlanmışdır). Yuxarı linteldə Məryəmin vəfat etməsi təsvir olunmuşdur. İki mələk onu qəbirdən çıxarır — yaxud qəbirə qoyur? — bu səhnə [[İsa Məsih]]in iştirakı ilə baş verir. O, anasına xeyir-dua verir və sol əli ilə Tanrının Kəlamının bədən aldığı bətnini göstərir. Mərhumun ətrafında həvarilər, o cümlədən Pavel toplaşmışdır. Hər iki kənarda isə müvafiq olaraq əncir ağacının altında Müqəddəs Pavel və zeytun ağacının altında Müqəddəs Yəhya təsvir edilmişdir. Timpanın yuxarı hissəsində Məryəmin Tacqoyma mərasimi təsvir olunur. Məryəm İsa Məsihin sağ tərəfində əyləşmişdir və onun üzərində yerləşən bir mələk başına qızıl tac qoyur. Timpanı əhatə edən vussürlərdə peyğəmbərlər, hökmdarlar, mələklər və patriarxlar təsvir edilmişdir. <gallery mode="packed" heights="170px" caption=> Fayl:ND portailgauche gauche.jpg|Məryəm portalının sol portal söykənəcəyində yerləşən və XIX əsrdə yenidən hazırlanmış dörd iri heykəl naməlum bir hökmdarı və başı kəsilmiş halda öz başını əlində tutan, iki mələk tərəfindən müşayiət olunan [[Parisli Dionisi|Müqəddəs Dionisini]] təsvir edir. Fayl:Paryż notre-dame portal 2.JPG|Məryəm portalının timpanı. Fayl:Paris Notre-Dame cathedral Portail de la Vierge jamb statues right.jpg|Məryəm portalının sağ portal söykənəcəyində yerləşən iri heykəllər [[Vəftizçi İohann|Vəftizçi İohannı]], [[Müqəddəs Stefan|Müqəddəs Stefanı]], [[Parisli Jenevyeva|Müqəddəs Jenevyevanı]] və Roma Papası [[I Silvestr]]i təsvir edir{{Ref|11|Qeyd 11}}. </gallery> Portal söykənəcəklərindəki iri heykəllər, xüsusilə, Paris müqəddəslərini təsvir edir. Solda bir imperator (şəxsiyyəti müəyyən edilməmişdir) və başı kəsilmiş halda öz başını əlində tutan, iki mələklə əhatə olunmuş Müqəddəs Dionisi yerləşir. Sağda isə Müqəddəs Vəftizçi İohann, Müqəddəs Stefan, Müqəddəs Jenevyeva və Papa I Silvestr təsvir edilmişdir. Bu heykəllərin altında yerləşən nişlərdəki zədələnmiş barelyeflər onların həyatından səhnələri əks etdirir. Bu portalın maraqlı xüsusiyyətlərindən biri də trümonun yan səthlərinin, eləcə də qapı qanadlarının yaxınlığında yerləşən portal söykənəcəklərinin mərkəzi hissələrinin bir sıra barelyeflərlə bəzədilməsidir. Bu barelyeflərdə zodiak, kasıbların və varlıların aylıq işləri, ilin fəsilləri və insan həyatının dövrləri təsvir olunmuş, bütün bunlar yüksək bədii ustalıqla işlənmişdir. ====== Lilit və ilkin günah ====== [[Fayl:Temptation Adam Eva.jpg|220px|thumb|left|Ədən bağında Adəmin İblis - daha doğrusu ilan quyruğuna malik böyük şirnikləndirici şeytanə [[Lilit]] tərəfindən sınağa çəkilməsi.]] Trümonun aşağı hissəsi, Məryəmin ayaqları altında, [[Adəm]] və [[Həvva|Həvvanın]] [[Ədən bağı|Ədən bağında]] yaşamasını, Adəmin sınağa çəkilməsini və bunun ardınca baş verən [[İlk günah|ilkin günahı]] təsvir edən üç hissəli möhtəşəm bir [[barelyef]]lə bəzədilmişdir. Birinci səhnədə Tanrının ağacın altında yuxuya getmiş Adəmdən bir qabırğa götürməsi və Müqəddəs Kitabın mətnində deyildiyi kimi, ona "özünə bənzər" bir yoldaş yaratmaq üçün həmin qabırğadan Həvvanı yaratması təsvir edilmişdir. Barelyefin ikinci hissəsində ilkin günah təsvir olunur. Adəm və Həvva [[Yasaq meyvə|qadağan olunmuş meyvələrin]] bitdiyi [[Xeyirlə və Şəri bilmə ağacı|Xeyirlə Şəri bilmə ağacının]] altında dayanmışlar. [[Şeytan]] uzun ilan quyruğuna malik cazibədar qadın surətində təsvir edilmişdir. Bu fiqur, ehtimal ki, kanonik [[Bibliya|Müqəddəs Kitabda]] yer almayan, lakin [[Babil|Babil]] [[Talmud|Talmudunun]] [[Ravvin|ravvin]] mətnlərində xatırlanan Bibliya personajı [[Lilit|Lilitdir]]. [[İudaizm|Yəhudi]] ənənəsinə görə, Lilit, Adəmin ilk həyat yoldaşı olmuşdur. O, cinsi əlaqə zamanı Adəmə tabe olaraq aşağı mövqeyi qəbul etməkdən imtina etdiyi üçün yer cənnətini tərk etmişdir. Sonradan [[Tanrı|Tanrının]] Adəmə tabe olması barədə əmrini də qəbul etməmişdir. Yer üzündən qovulduqdan sonra bu pozğun cazibədar qadın şeytanəyə çevrilmiş və [[Lusifer|Lusiferin]] sevimlisi olmuşdur. Daha sonra qısqanclıq hissi ilə Adəm və Həvvanı sınağa çəkmək və onları bədbəxtliyə sürükləmək üçün geri qayıtmışdır. Bununla belə, bu şərh mübahisəlidir, çünki Lilit haqqında müasir xristian mənbələrində çox nadir hallarda bəhs edilir. Nəhayət, barelyefin sonuncu səhnəsində ilk insanların Ədən bağından qovulması təsvir olunmuşdur. Bu, [[Klod Levi-Stross|Klod Levi-Strossun]] şərhinə görə, insanın Təbiətdən Mədəniyyətə keçidini izah edən [[Mif|mifdir]]; burada insan heyvani vəziyyətini geridə qoyur. Tanrı ilana xəbərdarlıq etmişdi ki, bundan sonra qadın onun ən böyük düşməni olacaq və başını əzəcək. Məhz bu səhnənin Məryəmin ayaqları altında yerləşdirilməsi yüksək simvolik məna daşıyır. Çünki qadının ləyaqətini tamamilə bərpa edən və Yeni Həvva adlandırılan Məryəm burada ilkin günahın nəticələrinin aradan qaldırılmasının rəmzi kimi təqdim olunur. [[Fayl:CF1606 Paris 4e ND de Paris portail Ste Anne rwk.jpg|250px|thumb|right|Müqəddəs Anna portalının ümumi görünüşü.]] ===== Müqəddəs Anna portalı ===== Müqəddəs Anna portalı [[Məryəm]]in anası [[Müqəddəs Anna]]nın həyatına həsr olunmuşdur. Əslində bu portal indiki kafedraldan əvvəl mövcud olmuş kilsədən götürülmüşdür. Onun böyük hissəsi 1140–1150-ci illərdə daha kiçik bir portal üçün hazırlanmış heykəltəraşlıq elementlərindən ibarətdir.<ref>{{cite book |last1=Thirion |first1=Jacques |title=Les plus anciennes sculptures de N.-D. de Paris |date=1970 |page=85-112 |pages=85–112 |url=https://www.persee.fr/doc/crai_0065-0536_1970_num_114_1_12476 |access-date=13 iyun 2026}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kasarska |first1=Iliana |title=Les sculptures du XIIe siècle au portail Sainte-Anne à Notre-Dame de Paris |date=2001 |page=183-184 |pages=183–184 |url=https://www.persee.fr/doc/bulmo_0007-473x_2001_num_159_2_990 |access-date=13 iyun 2026}}</ref><ref>{{cite book |last1=de Lasteyrie |first1=Robert |title=La date de la porte Sainte-Anne à Notre-Dame de Paris |date=1902 |publisher=Mémoires de la Société de l'histoire de Paris et de l'Ile-de-France |page=1-18 |edition=Société de l'histoire de Paris et de l'Île-de-France Auteur du |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6432191s/f7 |access-date=13 iyun 2026 |language=FR}}</ref> Buna görə də Müqəddəs Anna portalının bəzəklərində XII əsrə və XIII əsrə aid hissələri bir-birindən ayırmaq mümkündür. XII əsrə aid olanlar bunlardır: [[Timpan (memarlıq)|timpan]], [[Lintel|lintelin]] yuxarı hissəsi, arxivoltanın vussürlərindəki heykəltəraşlıq bəzəklərinin üçdə ikisi, portal söykənəcəklərindəki səkkiz iri heykəl və [[Trümo (memarlıq)|trümo]]. XIII əsrə aid hissələr isə lintelin aşağı hissəsi və arxivoltanın vussürlərindəki digər heykəllərdir. Bunlar əvvəlki elementlərlə uyğunluq yaratmaq üçün hazırlanmışdır. Portalın trümosunda Paris yepiskopu [[Parisli Marsel|Müqəddəs Marselin]] [[Əfsanə|əfsanəvi]] [[Əjdaha|əjdahanı]] ayaqları altında tapdaladığı iri heykəl yerləşir.<ref>{{cite web |title=Insecula - Architecture de Notre-Dame de Paris |url=https://www.insecula.com/article/F0009940.html |website=www.insecula.com |access-date=13 iyun 2026}}</ref> Bu heykəl əslində XIX əsrdə hazırlanmış surətdir. Orijinal əsər şimal qülləsində yaradılmış yuxarı zalda saxlanılır. 1793-cü ildə Müqəddəs Marselin trümodakı heykəli (üz hissəsi) zədələnmiş, portal söykənəcəklərindəki səkkiz heykəl isə yerindən sökülmüşdür. Taclar da həmin dövrdə zədələnmişdir. Xoşbəxtlikdən, sonralar, xüsusilə 1977-ci ildə, bu heykəllərin bir çox fraqmenti yenidən aşkar edilmişdir. Nəticədə, hazırda Klüni muzeyində [[Böyük Fransa inqilabı|Fransa inqilabından]] əvvəlki portalın görünüşünü müəyyən qədər bərpa etmək mümkün olmuşdur. Bu gün portal söykənəcəklərində görünən səkkiz iri heykəl XIX əsrə aiddir. Onlar soldan sağa belə təsvir olunmuşdur: [[Eliyahu]], Sarepta dul qadını, [[Süleyman]], [[Peter the|Müqəddəs Pyotr]], [[Həvari Pavel|Müqəddəs Pavel]], [[Davud|David]], Məsihin ''"peyğəmbərləri"'' hesab olunan [[Sivillər]] və [[Yesaya|Yeşaya]]. <gallery mode="packed" heights="170px" caption=> Fayl:ND portail droite gauche.jpg|Fransa inqilabı zamanı məhv edilmiş Müqəddəs Anna portalının sol portal söykənəcəyindəki dörd iri heykəlin yerini XIX əsrdə hazırlanmış bu heykəllər tutmuşdur. Soldan sağa: [[Eliyahu]], Sarepta dul qadını, hökmdar [[Süleyman]] və [[Müqəddəs Pyotr]]. Fayl:Portada Santa Ana 02.JPG|Müqəddəs Anna portalının timpanı və iki linteli Fayl:2017. Detalle do Pórtico de Santa Ana. Notre-Dame 6.jpg|[[Həvari Pavel|Müqəddəs Pavel]], [[Davud|David]], Sivil və [[Yesaya|Yeşaya]]. </gallery> İki lintelin müxtəlif dövrlərdə və üslubları bir-birindən xeyli fərqlənən heykəltəraşlar tərəfindən yonulduğu aydın şəkildə görünür. Aşağı lintel əvvəlki kilsə dövrünə aid portalın iki hissəsini birləşdirən keçid elementi rolunu oynayır. O, portal XIII əsrin əvvəllərində yenidən quraşdırılarkən əlavə edilmişdir. Burada ağır formalı, başları bədənlərinə nisbətən qeyri-mütənasib böyük olan və həddindən artıq iri draperiyalara bürünmüş fiqurlar təsvir olunmuşdur. Yuxarı linteldə Müqəddəs Annanın və Məryəmin həyatından səhnələr yer alır. İki lintelin üzərində yerləşən timpan isə Əzəmət içində Məryəm təsvirini təqdim edir. Bu portal əsasən timpanında təsvir olunmuş iki fiqurla bağlı yaranmış mübahisəyə görə tanınır. Qucağında Körpə İsanı tutan Əzəmətli Məryəm və iki mələkdən ibarət qrupun hər iki tərəfində ayaqüstə duran bir yepiskop və diz çökmüş bir hökmdar təsvir edilmişdir. Ənənəvi fikrə görə, bu fiqurlar Notr-Dam kafedralının banisi yepiskop [[Moris de Sülli]]ni və tikintiyə iki yüz [[Tur livri|livr]] ianə vermiş [[Fransa monarxlarının siyahısı|frankların hökmdarı]] [[VII Lüdovik]]i təmsil edir. Lakin bəzi mütəxəssislər bu nəzəriyyəni şübhə altına alaraq dini fiqurun VI əsrdə Paris yepiskopu olmuş [[Parisli Jermen|Müqəddəs Jermen]], hökmdarın isə [[I Xlodviq|Xlodviqin]] oğlu [[I Xildebert|I Xildebert]] olduğunu irəli sürürlər. Digər tədqiqatçılar isə bu fiqurların ümumiyyətlə dəqiq müəyyən edilə bilməyəcəyini hesab edirlər. Nəhayət, qapının hər iki qanadı XII əsr dəmirçilik və bədii [[Çilingərlik|metalişləmə sənətinin]] şah əsərləri hesab olunan döymə dəmir [[menteşə]]lərlə təchiz edilmişdir. ===== Portalların ətrafındakı dekorlar ===== ====== Kilsə və Sinaqoq ====== [[Fayl:Ecclesia et synagoga.jpg|280px|thumb|right|Kilsə və Sinaqoq, Paris Notr-Dam kafedralının əsas fasadı. Sinaqoq alleqoriyasının gözləri "şər ruhunu" simvolizə edən hədələyici ilanla bağlanmışdır.<ref name="Viollet-le-Duc">{{cite book |last1=Viollet-le-Duc |first1=Eugène |title=Dictionnaire raisonné de l’architecture française du XIe au XVIe siècle/Église personnifiée - Wikisource |date=1868 |edition=Édition BANCE — MOREL |url=https://fr.wikisource.org/wiki/Dictionnaire_raisonn%C3%A9_de_l%E2%80%99architecture_fran%C3%A7aise_du_XIe_au_XVIe_si%C3%A8cle/%C3%89glise_personnifi%C3%A9e |access-date=13 iyun 2026 |language=fr}}</ref>]] {{həmçinin bax|Kilsə və Sinaqoq}} Kafedralın qərb fasadındakı üç [[Portal (memarlıq)|portalın]] arasında dörd heykəl yerləşir (hər iki portal arasında bir heykəl). [[Paris Notr-Dam kilsəsinin Böyük məhkəmə portalı|Böyük məhkəmə portalının]] hər iki tərəfində solda Kilsə ({{dil-fr|Ecclesia}}), sağda isə Sinaqoq ({{dil-fr|Synagoga}}) alleqoriyalarını görmək mümkündür; bu iki fiqur qərb fasadında bir-birinə qarşılıq təşkil edir.<ref name="stju">{{cite web |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time, The Medieval Motif of Synagoga and Ecclesia And Its Transformation in a Post-Nostra Aetate Church, Institute for Jewish-Catholic Relations |url=sites.sju.edu/ijcr/vision-statement/story-sculpture-enshrines-institutes-mission/ |website=www.sju.edu |publisher=Saint Joseph's University |access-date=13 iyun 2026 |language=en}}</ref> Ejen Violle-le-Dyuk XIX əsrdə onların rəsmlərini şəxsən özü hazırlamışdır. Bu təsvirlər [[Orta əsrlər|orta əsr]] [[Xristian incəsənəti|xristian incəsənətində]] geniş yayılmış ikili [[Alleqoriya|alleqoriyadır]].<ref name="stju"/> Hər iki qadın fiquru gənc və gözəl şəkildə təsvir edilmişdir. Kilsə [[Xristianlıq|xristianlığı]], Sinaqoq isə [[İudaizm|yəhudiliyi]], daha dəqiq desək, xristian baxışına görə [[Yəhudilər|yəhudi]] xalqının [[İsa Məsih]]in ilahi mahiyyətini tanımaması səbəbindən onun "mənəvi korluğunu" simvolizə edir. Rəssam bu düşüncəni açıq şəkildə ifadə etmək üçün [[Supersessionizm |supersessionizm]] doktrinasına uyğun olaraq məğlub edilmiş Sinaqoqu qalib Kilsənin yanında nümayiş etdirmişdir.<ref name="Hildenfinger">{{cite book |last1=Hildenfinger |first1=Paul |title=La figure de la synagogue dans l'art du moyen âge |date=1903 |page=187-196 |pages=187–196 |url=https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1903_num_47_94_4652 |access-date=13 iyun 2026}}</ref><ref name="Toni">{{cite book |last1=Kamins |first1=Toni L. |title=From Notre Dame to Prague, Europe’s anti-Semitism is literally carved in stone |date=20 mart 2015 |url=https://www.jta.org/2015/03/20/archive/from-notre-dame-to-prague-europes-anti-semitism-is-literally-carved-in-stone |access-date=13 iyun 2026}}</ref>{{Ref|12|Qeyd 12}} [[Roma-Katolik kilsəsi|Katolik Kilsəsi]] hökmdar fiquru kimi təsvir edilmişdir: başı dik tutulmuş, hündür tac taxmışdır; bir əlində [[Kubok|kasa]], digər əlində isə xaçlı əsa tutur. Buna qarşılıq olaraq Sinaqoq başı açıq və aşağı əyilmiş vəziyyətdə təsvir edilmişdir; onun hökmdarlıq tacı ayaqları altına düşmüş, [[Əhd lövhələri|Qanun lövhələri]] əllərindən sürüşmək üzrədir, gözlərini isə ağzını geniş açmış, sancmağa hazır olan bir ilan sarğı kimi örtmüşdür.<ref>{{cite book |title=The Story of the Sculpture that Enshrines the Institute's Mission - Institute for Jewish-Catholic Relations |publisher=Saint Joseph's University |url=https://sites.sju.edu/ijcr/vision-statement/story-sculpture-enshrines-institutes-mission/ |access-date=13 iyun 2026 |language=en}}</ref><ref name="Toni"/> Ejen Violle-le-Dyuk onun "şər ruhu tərəfindən kor edilmiş" olduğunu yazırdı.<ref name="Viollet-le-Duc"/> Xalq arasında yayılmış duyğuları əks etdirən bu sənət əsərində heykəltəraşların məqsədi Sinaqoq alleqoriyasını alçaldılmış vəziyyətdə göstərmək idi.<ref name="Hildenfinger"/> Gözlərini örtən ilan onu [[Şeytan|İblislə]] eyniləşdirir və yəhudilərin "mənəvi korluğunun" Şeytanın işi olduğu fikrini ifadə edir.<ref>{{cite web |title=L'Église et la Synagogue |url=https://www.judaisme-alsalor.fr/histoire/historiq/medieval/egsyn.htm |website=www.judaisme-alsalor.fr |access-date=13 iyun 2026}}</ref> Beləliklə, bu heykəl özündən xeyli əvvəl yaradılmış [[Reyms kafedralı|Reyms]] və [[Strasburq kafedralı|Strasburq]] kafedralındakı Sinaqoq heykəllərinin bir növ [[Karikatura|karikaturası]] kimi görünür. ====== Krallar qalereyası ====== [[Fayl:Paris, Notre Dame -- 2014 -- 1458-65.jpg|vignette|900px|centre|Məsihdən əvvəl yaşamış 28 Yəhudi hökmdarlarının heykəllərindən ibarət qalereya.]] Yerdən iyirmi metr hündürlükdə yerləşən iyirmi səkkiz hökmdar fiqurundan ibarət sıra, [[İsa Məsih]]dən əvvəl yaşamış [[Yəhudi çarlığı|Yəhudi]] hökmdarlarının iyirmi səkkiz nəslini təmsil edir.{{Ref|13|Qeyd 13}} Hər bir heykəlin hündürlüyü üç metr əlli santimetrdən çoxdur. Heykəllərin başları XIX əsrə aiddir və 1844-cü ildən etibarən Jan-Batist Antuan Lassü və Ejen Violle-le-Dyukun rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən bərpa emalatxanalarında hazırlanmışdır.<ref name="Fonquernie347-354">{{cite book |last1=Fonquernie |first1=Bernard |title=Notre-Dame de Paris: Observations faites sur la galerie des Rois au cours de la campagne de travaux 1998-1999 |date=1999 |page=347-354 |pages=347–354 |url=https://www.persee.fr/doc/bulmo_0007-473x_1999_num_157_4_2343 |access-date=21 iyun 2026}}</ref> Əsl heykəllər isə 1793-cü ildə Fransa inqilabı zamanı [[Sanskulotlar|sanskülotlar]] tərəfindən başları kəsilərək dağıdılmışdı. Onlar səhvən bu heykəllərin [[Fransa monarxlarının siyahısı|Fransa hökmdarlarını]] təsvir etdiyini düşünürdülər. Orta əsrlərə aid orijinal heykəllərdən bu gün yalnız bəzi fraqmentlər qalmışdır. 1977-ci ildə Parisin IX dairəsində, Şosse-d'Anten küçəsində yerləşən Moro malikanəsinin bərpası zamanı orijinal heykəllərin iyirmi bir başı yenidən aşkar edilmişdir. Məlum olmuşdur ki, Jan-Batist Lakanal (Cozef Lakanalın qardaşı) onları vaxtilə məhv olmaqdan xilas etmişdir.<ref>{{cite web |title=Hôtel Moreau rue Chaussée Antin architecte F-N Trou Paris 9 |url=https://paris-promeneurs.com/l-hotel-moreau-ou-hotel-lakanal/,%20https:/paris-promeneurs.com/l-hotel-moreau-ou-hotel-lakanal/ |access-date=21 iyun 2026}}</ref> Bu başlar hazırda Klüni Milli Orta Əsrlər Muzeyində nümayiş etdirilir[.<ref>{{cite web |title=La galerie des Rois de Notre-Dame de Paris |url=https://sculpturesmedievales-cluny.fr/collection/galerie-des-rois-notre-dame.php |website=sculpturesmedievales-cluny.fr |access-date=21 iyun 2026}}</ref> Yerə düşərək zədələnsələr də, onların üzərində polixrom boyanmanın izləri — yanaqlarda çəhrayı, dodaqlarda qırmızı, qaşlarda isə qara boya — bu günə qədər qorunub saxlanılmışdır.<ref name="Travaux">{{cite news |title=Travaux de Notre-Dame de Paris (1844-1865) |url=https://mediatheque-patrimoine.culture.gouv.fr/travaux-de-notre-dame-de-paris-1844-1865 |access-date=21 iyun 2026 |work=mediatheque-patrimoine.culture.gouv.fr |language=fr}}</ref> 1998–1999-cu illərdə Krallar qalereyasının bərpası zamanı üç hökmdar heykəlinin postamentində aşağıdakı yazılar aşkar edilmişdir: * [[Axav (hökmdar)|Axavın]] heykəli: ''"Paris Notr-Dam kafedralının baş müfəttişi Pyer Emil Keyron. Dostu Jan-Lui Şeniyon tərəfindən hazırlanmış portret. — 1860."'' * [[İla (hökmdar)|İlanın]] heykəli: ''"Bu heykəlin üzü 1858-ci ildə Paris Notr-Dam kafedralının memarı olmuş Ejen Violle-le-Dyukun portretidir; Jan-Lui Şeniyon tərəfindən yonulmuşdur."'' * [[Amasiya (hökmdar)|Amasiyanın]] heykəli: ''"1857-ci ildə vəfat etmiş Paris Notr-Dam kafedralının memarı Antuan Lassü. Dostu Jan-Lui Şeniyon tərəfindən hazırlanmış portret. — 1859."'' Krallar qalereyasının heykəlləri Lassü və Ejen Violle-le-Dyukun bərpa işlərinə başlamasından təxminən on il sonra, Adolf-Viktor Joffrua-Deşomun ətrafında formalaşmış heykəltəraşlar qrupu tərəfindən hazırlanmağa başlanmışdır. [[Fayl:Vierge à l'Enfant, rosace ouest.JPG|thumb|Məryəm qalereyası və qərb rozeti.]] ====== Məryəm qalereyası ====== Krallar qalereyasının üzərində deşikli məhəccərlə əhatə olunmuş kiçik bir terras yerləşir ki, bu da Məryəm qalereyasını təşkil edir.<ref name="MonmarchéBernard-Folliot">{{cite book |last1=Monmarché |first1=Georges |last2=Bernard-Folliot |first2=Denise |title=Paris |date=1972 |publisher=Hachette |location=Paris |page=185 |access-date=21 iyun 2026}}</ref> Qalereyanın mərkəzində [[Məryəm]]in heykəli ucalır. Onun hər iki tərəfində [[Şamdan|şamdan]] tutan iki mələk yerləşdirilmişdir; bunlar bir tərəfdən [[Günah|Günahı]], digər tərəfdən isə [[Xilas (teologiya)|Xilası]] simvolizə edir. Bu heykəl Ejen Violle-le-Dyukun sifarişi ilə orta əsrlərə aid, zamanın və hava şəraitinin təsirindən ciddi şəkildə zədələnmiş orijinal heykəli əvəz etmək üçün hazırlanmış və 1854-cü ildə Adolf-Viktor Joffrua-Deşom tərəfindən yonulmuşdur. Heykəlin arxasında yerləşən qərb [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozeti]] onun üçün ideal bir halə təsiri yaradır. Ejen Violle-le-Dyuk həmçinin rozet pəncərəsinin hər iki tərəfində yerləşən qoşa pəncərələrin trümolarının qarşısına [[Adəm|Adəm]] və [[Həvva|Həvva]] heykəllərini (Jan-Lui Şeniyon tərəfindən hazırlanmış) qoydurmuşdur. Əksər mütəxəssislərin fikrincə, bu, Ejen Violle-le-Dyukun ümumilikdə yüksək səviyyədə həyata keçirdiyi bərpa işlərində yol verdiyi əsas səhv hesab olunur. Bütün dəlillər göstərir ki, həmin yerdə əvvəllər heç vaxt heykəl olmamışdır. Adəm və Həvva heykəlləri əslində transeptin cənub qolunun daxili fasadındakı [[Niş (memarlıq)|nişlərdə]] yerləşdirilməli idi. [[Fayl:Great_organ_of_Notre-Dame_de_Paris_2024_(8).jpg|thumb|Kafedralın Böyük orqanının arxasında yerləşən Qərb rozetinin içəridən görünüşü.]] ===== Qərb rozeti ===== Qərb [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozeti]] olduqca böyük görünsə də, əslində kafedralın üç rozet pəncərəsi arasında ən kiçiyidir. Onun diametri 9,60 metrdir.<ref>{{cite web |title=Vitraux de la cathédrale Notre Dame de Paris |url=http://cathedrale.gothique.free.fr/Notre-Dame_de_paris.htm |website=cathedrale.gothique.free.fr |access-date=21 iyun 2026}}</ref> XIX əsrdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa işləri zamanı Ejen Violle-le-Dyuk tərəfindən demək olar ki, tamamilə yenidən yaradılmışdır. Rozet pəncərəsinin mərkəzində Məryəm təsvir edilmişdir. Onun ətrafında isə ayların işləri, zodiak bürcləri, Fəzilətlər və Qüsurlar, eləcə də peyğəmbərlər əks olunmuşdur. ==== Yan fasadları ==== [[Nef|Nefin]] tikintisinə [[Xor (memarlıq)|xor]] hissəsinin təqdis edilməsindən sonra, 1182-ci ildə başlanılmışdır. Bəzi tədqiqatçılar isə hesab edirlər ki, tikinti hətta təqdis mərasimindən əvvəl, 1175-ci ildə başlamışdır.<ref>{{cite web |title=La charpente de Notre-Dame - Cathédrale Notre-Dame de Paris |url=https://www.notredamedeparis.fr/comprendre/architecture/la-charpente/ |website=Notre-Dame de Paris |access-date=25 iyun 2026 |language=fr-FR}}</ref> İşlər dördüncü [[Traveya|traveyayadək]] davam etmiş, bundan sonra isə nef tamamlanmamış vəziyyətdə saxlanılaraq 1208-ci ildə qərb fasadının inşasına başlanılmışdır. Nefin tikintisi yalnız 1218-ci ildə qərb fasadını dayaqlandırmaq məqsədilə yenidən davam etdirilmişdir. 1220-ci illərin sonlarında Paris Notr-Dam kafedralının dördüncü memarı, bina hələ tikilməkdə olarkən, onun yuxarı hissəsinin ilkin layihəsini tamamilə dəyişdirməyə qərar verir. Tikintinin başlanğıcından etibarən həddindən artıq qaranlıq hesab edilən kafedralın daxili məkanı, xüsusilə həmin dövrdə inşa olunan daha yeni və işıqlı məbədlərlə müqayisədə artıq qəbuledilməz görünürdü. Əgər kafedralın memarlıq baxımından nüfuzunu qoruyub saxlaması və köhnəlmiş hesab edilməməsi istənilirdisə, bu dəyişikliklər zəruri idi. Buna görə də genişmiqyaslı yenidənqurma işləri həyata keçirilir. Memar əvvəlki tikilidə tribunaların dam örtüyünə açılan [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozet]] pəncərələrin yerləşdiyi üçüncü mərtəbəni aradan qaldıraraq pəncərələri aşağı istiqamətdə uzadır. Nəticədə tribunaların dam örtüyü sökülür və onun əvəzinə iri daş lövhələrdən ibarət terras yaradılır. Bundan sonra yeni bir problem yarandı: tribunaların maili dam örtüyü söküldüyündən yağış sularının terras üzərində toplanaraq durğunlaşması təhlükəsi meydana çıxmışdı. Buna görə memar, memarlıqda yeni bir həll tətbiq etməli oldu. Yağış suları dam örtüyünün altında yerləşdirilən novlar vasitəsilə toplanır, daha sonra şaquli axıdıcı borularla aşağı ötürülərək binanın kənarına çıxan uzun [[Qarqoyl|qarqoyllar]] vasitəsilə tikilidən uzağa atılırdı. Bu, binaların yuxarı hissəsində yağış sularının idarə olunması üçün tamamilə yeni bir sistem idi. Bununla əlaqədar olaraq tikilinin yuxarı hissəsində (əsas nefin yüksək zonasında) bir sıra başqa dəyişikliklər də həyata keçirildi: dam örtüyü və dam karkası yenidən quruldu, suaxıdan divarlar qaldırıldı və şenolar yaradıldı. Ən mühüm dəyişiklik isə iki aşırımlı yuxarı [[Arkbutan|arkbutan]] dayaqların tribunaların üzərindən keçən iri, tək aşırımlı arkbutan dayaqlarla əvəz edilməsi oldu. ===== Nefin iri arkbutan dayaqları ===== Bu iri [[Arkbutan|arkbutanlar]] olduqca diqqətəlayiqdir və dövrün memarının dahiliyini nümayiş etdirir. Onlar tək, uzun aşırımlıdır, yan nefələrin üzərindən keçir və yuxarı hissələri kafedralın suaxıdan divarlarının üst hissəsini dəstəkləyir. Bu dayaqların yuxarı hissəsi nefin dam örtüyündəki şenolardan gələn suyu axıtmaq üçün nəzərdə tutulmuş şaquli axıdıcı boruların yerləşdiyi nöqtələrə söykənir. Arkbutanların üst səthində yağış sularını aparan nov oyulmuşdur; bu nov dayağın baş hissəsini keçərək uzun [[Qarqoyl|qarqoyl]] ilə tamamlanır. Bu arkbutanlar əsasən tikilini dayaqlandırmaq üçün deyil, tribunaların dam örtüyü terasa çevrildikdən sonra xüsusilə mühüm əhəmiyyət kəsb edən yağış sularının axıdılması problemini həll etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu. Məhz buna görə onların dayaqvermə qabiliyyəti nisbətən zəifdir. Bununla belə, bu konstruksiya memarlıq baxımından əsl mühəndislik nailiyyəti hesab olunur. Bu, təkcə onların qeyri-adi uzunluğunda deyil, həm də incə quruluşunda özünü göstərir. Əsas nefin [[Tağ (termin)|tağlarını]] dəstəkləməkdə onların rolu məhdud olduğundan memar daha cəsarətli konstruktiv həll tətbiq edə bilmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, bu arkbutanların böyük aşırımı orta əsr [[Qotika (memarlıq)|qotika memarlığında]] tamamilə müstəsna haldır. Həmin dövrün ikiqat yan nefəli və ya ikiqat deambulatoriyalı tikililərində belə iri arkbutanların xarici dayaqları kilsədən kənarda xeyli sahə tuturdu. Halbuki [[Orta əsrlər|orta əsr]] şəhərlərində torpaq çox qiymətli idi; şəhərlərin sahəsi onları əhatə edən qala divarları səbəbindən genişləndirilə bilmirdi. Paris Notr-Dam kafedralının arkbutanları həm nefin ikiqat yan nefələrini, həm də xor hissəsinin ikiqat deambulatoriyasını bir aşırımla keçərək bu baxımdan yeganə nümunə təşkil edir. Adətən belə hallarda arkbutanlar iki aşırımlı olur, yəni onların arasında əlavə dayaq nöqtəsi yerləşdirilir. Bu aralıq dayaq qüvvəni bölərək onun təsirini azaldır və nəticədə xarici kontrforsların və ya dayaq kütlələrinin qalınlığını azaltmağa imkan verir. Məhz bu prinsip üzrə [[Şartr kafedralı|Şartr Notr-Dam kafedralının]], [[Burj kafedralı|Burj Müqəddəs Stefan kafedralının]] və [[Amyen Notr-Dam kafedralı|Amyen Notr-Dam kafedralının]] xor hissəsinin arkbutanları inşa edilmişdir. Bu üç tikili də ikiqat yan nefələrə və ya ikiqat [[Deambulatoriya|deambulatoriyaya]] malikdir.<ref>{{cite book |last1=Viollet-le-Duc |first1=Eugène |title=Dictionnaire raisonné de l’architecture française du XIe au XVIe siècle/Arc-boutant - Wikisource |date=1854 -1868 |publisher=MOREL |url=https://fr.wikisource.org/wiki/Dictionnaire_raisonn%C3%A9_de_l%E2%80%99architecture_fran%C3%A7aise_du_XIe_au_XVIe_si%C3%A8cle/Arc-boutant |access-date=25 iyun 2026 |language=fr}}</ref> ===== Cənub fasadı və Müqəddəs Stefan portalı ===== 1258-ci ildə [[Jan de Şell]] tərəfindən inşasına başlanılmış Müqəddəs Stefan portalı, Müqəddəs Marsel qapısı və ya Şəhidlər qapısı adı ilə də tanınır.<ref>{{cite book |last1=Viollet-le-Duc |first1=Eugène Emmanuel |title=Description de Notre-Dame, cathédrale de Paris |date=1856 |publisher=Bance |page=88 |url=https://www.google.fr/books/edition/Description_de_Notre_Dame_cath%C3%A9drale_de/3RZ-PLfymEUC?hl=fr&gbpv=1&dq=DESCRIPTION+DE+NOTRE-DAME+CATH%C3%89DRALE+DE+PARIS&printsec=frontcover |access-date=25 iyun 2026 |language=fr}}</ref> Onun tikintisi daha sonra [[Pyer de Montröy]] tərəfindən tamamlanmışdır. [[Portal (memarlıq)|Portal]] [[Transept|transeptin]] cənub qolunda yerləşir. Müqəddəs Stefan portalının [[Timpan (memarlıq)|timpanı]] [[Həvarilərin işləri]] kitabına əsasən ilk [[Əzabkeş|xristian şəhidi]] olan [[Müqəddəs Stefan|Müqəddəs Stefanın]] həyatını əks etdirən barelyeflərlə bəzədilmişdir. Üç üfüqi registdən ibarət kompozisiya aşağıdan yuxarıya və soldan sağa doğru oxunur. Aşağı registdə Müqəddəs Stefanın [[Erkən xristianlıq|xristianlığı təbliğ etməsi]] və hakim qarşısına çıxarılması, orta registdə onun [[Daşqalaq|daşqalaq]] edilərək öldürülməsi və dəfn olunması, yuxarı registdə isə iki mələyin əhatəsində xeyir-dua verən [[Məsih]] təsvir edilmişdir. [[Trümo (memarlıq)|Trümonu]] XIX əsrdə Adolf-Viktor Joffrua-Deşom tərəfindən hazırlanmış Müqəddəs Stefanın iri heykəli bəzəyir. Portalın intradosunun üçqat arxivoltu üzərində iyirmi bir şəhidin heykəli yonulmuşdur; mələklər onlara taclar təqdim edirlər. Burada başını əlində tutan [[Parisli Dionisi|Müqəddəs Dionisi]], [[Saraqosalı Vikenti|Müqəddəs Vikenti]], [[Müqəddəs Yevstafi]], [[Müqəddəs Mavriki]], əlində manqalı ilə [[Romalı Lavrenti|Müqəddəs Lavrenti]], [[I Klement|Müqəddəs Klement]], [[Müqəddəs Georgi|Müqəddəs Georgi]] və kimliyi müəyyən edilə bilməyən digər şəhidlər təsvir olunmuşdur. Portalın hər iki tərəfində Fransa inqilabı zamanı vandallar tərəfindən məhv edilmiş orijinal heykəlləri əvəz etmək üçün hazırlanmış üç [[Həvarilər|həvari]] heykəli yerləşdirilmişdir. Portalın yuxarısında deşikli fronton yerləşir, onun da üzərində [[IX Lüdovik]] tərəfindən hədiyyə edilmiş kafedralın cənub rozeti ucalır. Şimal rozeti kimi, cənub rozetinin də diametri 13 metrdir. Onun altındakı işıqlı pəncərə sırası da nəzərə alındıqda, vitraj kompozisiyasının ümumi hündürlüyü təxminən 19 metrə çatır. Bu rozet pəncərəsi XIX əsrdə Ejen Violle-le-Dyuk tərəfindən yenidən düzəldilmişdir ki, bu da onun fırlanma təəssüratını müəyyən qədər zəiflədir. Bu dəyişikliyin əsas səbəbi rozet pəncərəsinin əsrlər boyu, xüsusilə də 1830-cu il üsyanı zamanı üsyançılar tərəfindən baş yepiskop iqamətgahının yandırılması nəticəsində ciddi zədələnməsi olmuşdur. Bundan əlavə, memar-bərpaçı divar hörgüsünün əhəmiyyətli dərəcədə çökmüş olduğunu müəyyən etmiş və buna görə də fasadı tamamilə yenidən bərpa etməli olmuşdur. O, rozet pəncərəsini 15 dərəcə döndərərək ona möhkəm şaquli ox vermiş, bununla da konstruksiyanı qəti şəkildə möhkəmləndirmiş və gələcəkdə yenidən çökməsinin qarşısını almışdır. Bu münasibətlə baş [[Vitraj|vitraj]] ustası Alfred Jerant XIII əsrə aid vitrajları bərpa etmiş, çatışmayan medalyonları isə orta əsr üslubuna uyğun şəkildə yenidən yaratmışdır. Fasadın ən yuxarı hissəsində rozet pəncərəsinin üzərində fronton yüksəlir. Bu, həmin dövrdə (1257) inşa edilmiş ən gözəl fronton nümunələrindən biri hesab olunur. Onun özündə də [[Transept|transeptin]] çardağını işıqlandıran deşikli rozet formalı pəncərə yerləşir. Rozet pəncərəsinin [[Arxivolt|arxivoltunun]] üzərində [[Antablement|antablament]], onun da üstündə məhəccər yerləşir və məhəccərin arxasında [[Qalereya (memarlıq)|qalereya]] uzanır. Bu qalereya kafedralın şərq hissəsinin yuxarı qalereyalarından damlar boyunca uzanan qərb qalereyalarına keçidi təmin edir. Buna görə də fronton rozet pəncərəsindən bir qədər arxada yerləşir və qalınlığı 70 santimetrdir. O, çardağı işıqlandıran rozet pəncərəsi və künc üçbucaqları sayəsində daha yüngül görünür. Frontonun hər iki tərəfində rozet pəncərəsini dayaqlandıran [[Kontrfors|kontrforsların]] yuxarı hissələrini təşkil edən iki iri [[Piramidion|piramidion]] ucalır. Frontonun zirvəsi və aşağı küncləri üç heykəllə bəzədilmişdir. Yuxarıdakı heykəl, əfsanəyə görə kasıba verdiyi plaşın yarısına bürünmüş halda yuxusunda Müqəddəs Martinə görünən Məsihi təsvir edir. Frontonun aşağı hissəsinin sol və sağ tərəfində yerləşən digər iki heykəl isə müvafiq olaraq [[Turlu Martin|Müqəddəs Martin]] və Müqəddəs Stefanı əks etdirir. Bütün kompozisiya olduqca ahəngdar təsir bağışlayır. Çardaqdakı rozet pəncərəsinin ölçüləri [[Transept|transeptin]] böyük rozet pəncərəsi ilə mükəmməl mütənasibdir. Ejen Violle-le-Dyukun fikrincə, bu memarlıq kompozisiyasının gözəlliyi qotika memarlığında başqa heç bir tikilidə üstələnməmişdir.<ref>{{cite book |last1=Viollet-le-Duc |first1=Eugène |title=Dictionnaire raisonné de l’architecture française du XIe au XVIe siècle/Arc-boutant - Wikisource |date=1854 -1868 |publisher=MOREL |url=https://fr.wikisource.org/wiki/Dictionnaire_raisonn%C3%A9_de_l%E2%80%99architecture_fran%C3%A7aise_du_XIe_au_XVIe_si%C3%A8cle/Arc-boutant |access-date=25 iyun 2026 |language=fr}}</ref> ===== Şimal fasadı və Kluatra portalı ===== Kluatra portalı transeptin şimal qolunda yerləşir və təxminən 1250-ci ildə memar Jan de Şell tərəfindən inşa edilmişdir.<ref>{{cite web |title=Notre Dame de Paris : Photos - La facade nord |url=http://ndparis.free.fr/notredamedeparis/dossiers_photos/nord/parisnotredame_nord5.html |website=ndparis.free.fr |access-date=26 iyun 2026}}</ref> Şimal fasadının tikintisi həqiqətən də cənub fasadının tikintisindən bir qədər əvvəl başlamışdır. Demək olar ki, heç vaxt birbaşa günəş işığı almayan və hərəkətli küçə boyunca yerləşən şimal fasadı? cənub fasadı ilə müqayisədə ziyarətçilər arasında daha az məşhurdur. Nisbətən daha sadə bəzədilmiş fasad bir-birindən cüzi geri çəkilmiş üç mərtəbədən ibarətdir. Aşağı mərtəbədə iri frontonla tamamlanan portal yerləşir. Orta mərtəbə XIII əsrə aid böyük [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozet]] pəncərəsinin altındakı işıqlı pəncərə sırası ilə birlikdə nəhəng vitraj kompozisiyasından ibarətdir. Yuxarı mərtəbədə isə transeptin şimal qolunun çardaq hissəsinin ucunu örtən üçbucaqlı fronton yerləşir. Portalın trümosunda [[Körpə İsa]]sız [[Məryəm]] heykəli yerləşir. Bu heykəl 1793-cü ildəki dağıntılardan xilas ola bilmişdir, lakin qucağında tutduğu körpə İsa Məsih heykəli sındırılmışdır. Rəvayətə görə, heykəltəraş bu əsəri yaradarkən [[Provanslı Marqarita (Fransa kraliçası)|Provanslı Marqaritanı]], yəni [[IX Lüdovik|IX Lüdovikin]] həyat yoldaşını model götürmüşdür. Portalın yivlərində yerləşən altı iri heykəl Fransa inqilabı zamanı məhv edilmiş və XIX əsrdə Ejen Violle-le-Dyukun rəhbərliyi ilə aparılan böyük bərpa işləri zamanı yenidən yaradılmamışdır. Timpanın aşağı hissəsini təşkil edən [[Lintel|linteldə]] [[İsa Məsih]]in uşaqlıq dövrünə aid səhnələr təsvir edilmişdir. Bu heykəllər həmin mövzuda yaradılmış ən gözəl heykəltəraşlıq nümunələri sırasındadır və Məryəmin İsanın uşaqlıq illərindəki rolunu vurğulayır. Burada dörd səhnə əks olunmuşdur: [[İsanın doğulması|İsanın sadə axurda doğulması]], doğulduqdan sonra [[Yerusəlim məbədi|Yerusəlim məbədinə]] təqdim edilməsi, İudeya hökmdarı [[Böyük Herod|Herodun]] körpələrin qırğınını əmr etməsi və Yusif ilə Məryəmin Körpəni qorumaq üçün Misirə qaçması. Timpanın yuxarı hissəsində isə ''"Məryəmin möcüzələri"'' silsiləsinə ({{dil-fr|Miracles de Nostre Dame}}) daxil olan və [[Son orta əsrlər|son orta əsrlərdə]] böyük şöhrət qazanmış [[Adanalı Teofil|Teofil]] möcüzəsi təsvir edilmişdir. Bu, orta əsrlərin ''"Faust tipli"'' hekayələrindən biridir.{{Ref|14|Qeyd 14}} [[Kiçik Asiya|Kiçik Asiyadakı]] [[Adana]] yepiskopunun din xadimi olan Adanalı Teofil öz yepiskopuna həsəd aparırdı. Onu əvəz etmək məqsədilə ruhunu [[İblis]]ə satır. [[Şeytanla müqavilə|Bağlanmış müqavilə]] İblis tərəfindən aparılan perqamentdə qeydə alınır. İblisin köməyi ilə Teofil öz yepiskopunu alçaltmağa nail olur. Lakin sonradan peşman olur və düşdüyü vəziyyətdən çıxış yolu tapa bilməyərək Məryəmə yalvarır. Məryəm İblisi hədələyir və onu perqamenti geri qaytarmağa məcbur edir. Bu rəvayətin [[Faust|Faust]] əfsanəsinin ilham mənbələrindən biri olduğu hesab edilir. Transeptin şimal qolunun fasadı cənub qolunun fasadı ilə eyni memarlıq elementlərinə malikdir: [[Portal (memarlıq)|portalın]] üzərində zərif fronton yüksəlir, portal mərtəbəsi ilə rozet pəncərəsi arasında isə vitraj qalereyası, yaxud işıqlı pəncərə sırası yerləşir. [[Qotika (memarlıq)|Qotik dini memarlığının]] möhtəşəm şah əsərlərindən biri hesab olunan bu [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozet]] pəncərəsinin diametri cənubdakı böyük rozet pəncərəsi kimi 13 metrdən artıqdır. Bütün kompozisiya cənubdakına bənzər, lakin onun eyni olmayan zəngin bəzədilmiş frontonla tamamlanır. Frontonda şimal transeptinin [[Çardaq|çardaq]] hissəsini işıqlandıran bir rozet pəncərəsi və üç [[Okulus|okulus]] açılmışdır. Frontonun aşağı hissəsinin hər iki tərəfində, fasadı çərçivəyə alan iki güclü kontrforsun üzərində zərif zəng qülləsini xatırladan, az heykəltəraşlıq bəzəklərinə malik iri pinakllar ucalır.<ref name="Combeau"/> Paris Notr-Dam kafedralının şimal fasadı günəş işığından böyük ölçüdə məhrumdur və [[Sena çayı|Sena çayına]] yaxın olmadığından cənub fasadı kimi məşhur deyildir. Bununla belə, Notr-Dam kluatrası küçəsinin cənub kənarında yerləşən bu fasad diqqətlə seyr edilməyə layiqdir. Burada Notr-Damın daha az tanınan siması açılır. Uzun, qorxunc görkəmli [[Paris Notr-Dam kilsəsinin qarqoylları|qarqoyllarla]] təchiz edilmiş və iri dayaq kütlələrinə söykənən nəhəng arkbutanlar kafedralın eyni zamanda ağır və təsirli daş tikili olduğunu aydın şəkildə nümayiş etdirir. Bu xüsusiyyət xüsusilə şimal qülləsinin şimal fasadında (bünövrədə eni 16 metr) daha qabarıq nəzərə çarpır. Hündürlüyü 30 metrdən artıq olan qüllənin aşağı hissəsi, üç iri kontrforsu, demək olar ki, heç bir bəzək elementinin olmaması, dəqiqliklə yonulmuş iri daş blokları və daim kölgədə qalması sayəsində tikiliyə müəyyən qədər əzici və sərt görünüş verir. ====== Qırmızı qapı ====== Təxminən 1270-ci ildə baş memar Pyer de Montröy [[Trümo (memarlıq)|trümosu]] olmayan kiçik bir portal inşa etmişdir. Qapı taylarının qırmızı rənginə görə bu giriş ''"Qırmızı portal"'' adlandırılmışdır. [[IX Lüdovik]]in sifarişi ilə tikilmiş bu portal kafedral kapitulasının kanonikləri üçün nəzərdə tutulmuşdu və onların Paris Notr-Dam kafedralı ilə kanoniklər məhəlləsi arasında gediş-gəlişini asanlaşdırırdı. Bu məhəllə Site adasının şimal-şərq hissəsində, Sena çayı ilə kafedral arasında yerləşir və yalnız kanoniklərin yaşayış evləri üçün ayrılmışdı. Məhz onlar ibadətlərə birbaşa getmək üçün bu portaldan istifadə edirdilər.<ref>{{cite book |last1=Gauvard |first1=Claude |title=Notre-Dame de Paris |date=2024 |publisher=Presses universitaires de France |page=71 |access-date=27 iyun 2026}}</ref> Portalın timpanında [[Məryəmin tacqoyması|Məryəmin tacqoyma mərasimi]] təsvir edilmişdir. Burada bir mələk və diz çökmüş kral cütlüyü əks olunmuşdur. Bu portalın sifarişçiləri hesab edilən [[IX Lüdovik]] və onun həyat yoldaşı [[Provanslı Marqarita]] (və ya ehtimal ki, anası [[Kastiliyalı Blanka]]) diz çökərək, oğlu İsa Məsih qarşısında təvazökarlıqla baş əymiş Məryəmin tacqoyma mərasimini seyr edirlər. İsa sağ əli ilə Məryəmə xeyir-dua verir, sol əlində isə kitab tutur.{{Ref|15|Qeyd 15}} Timpanı əhatə edən yeganə arxivolt, yarpaq və itburnu çiçəklərindən ibarət iki çələng kompozisiyası ilə çərçivələnmişdir.<ref>{{cite book |last1=Jullian |first1=René |title=La Sculpture gothique |date=1965 |publisher=Laurens |page=46 |access-date=27 iyun 2026}}</ref> Onun üzərində Paris yepiskopu Müqəddəs Marselin həyatından altı səhnə təsvir olunmuşdur: bir yəhudinin cin vurmasından xilas edilməsi, həmin yəhudinin suya salınmaqla vəftiz edilməsi, tezliklə tövbə edəcək bir cinayətkarın iştirak etdiyi missa,{{Ref|16|Qeyd 16}} öz kilsəsinin ruhanilərinə təlim verməsi, yepiskop əsası ilə əjdahanın ağzına zərbə vuraraq onu məğlub etməsi{{Ref|17|Qeyd 17}} və yepiskop Prudensin nitq qabiliyyətini yenidən qazanması.<ref>{{cite book |last1=Sandron |first1=Dany |title=Notre-Dame de Paris. Histoire et archéologie d'une cathédrale (XIIe – XIVe siècle) |date=2021 |publisher=CNRS éditions |page=205 |access-date=27 iyun 2026}}</ref> Qırmızı portal kafedralın daxilində [[Xor (memarlıq)|xor]] hissəsinin yaxınlığında, xorun şimal tərəfində yerləşən yan kapellalardan birinə açılır. ====== Xor kapellalarının barelyefləri ====== Qırmızı portalın sol tərəfində, xorun yan kapellalarının xarici divarı boyunca XIV əsrə aid yeddi [[Barelyef|barelyef]] yerləşir. Bu barelyeflər həmin kapellaların tikildiyi dövrdə hazırlanmışdır. Onlardan beşi [[Məryəm]]in həyatı ilə bağlı səhnələri əks etdirir: Məryəmin vəfatı, dəfn edilməsi, dirilməsi, göyə yüksəlişi və tacqoyma mərasimi. Digər iki barelyefdə isə Məryəmin Məsih qarşısında şəfaətçi kimi çıxış etdiyi [[Qiyamət|Böyük məhkəmə]] səhnəsi və Teofil möcüzəsi təsvir olunmuşdur. <gallery mode="packed" heights="170px" caption=> Fayl:Paris, cathédrale Notre-Dame, bas-relief des chapelles du chœur 07 La légende de Théophile.jpg|''Teofil möcüzəsi'' Fayl:Paris, cathédrale Notre-Dame, bas-relief des chapelles du chœur 01 La mort de la Vierge.jpg|''Məryəmin vəfatı'' Fayl:Paris, cathédrale Notre-Dame, bas-relief des chapelles du chœur 02 Les funérailles de la Vierge.jpg|''Məryəmin dəfni'' Fayl:Paris, cathédrale Notre-Dame, bas-relief des chapelles du chœur 03 L'Assomption de la Vierge.jpg|''Məryəmin göyə yüksəlişi'' Fayl:Paris, cathédrale Notre-Dame, bas-relief des chapelles du chœur 04 Glorification.jpg|''Məryəmin tacqoyması'' </gallery> ==== Kafedralın apsidası ==== Kafedralın [[Apsida|apsida]] hissəsi onun ən şərq tərəfində yerləşən yarımdairəvi hissədən ibarətdir. Bu hissə tikilinin daxili məkanındakı apsidaya, onu əhatə edən [[Deambulatoriya|deambulatoriyanın]] dairəvi hissəsinə və [[Apsidal kapella|apsidal kapellalara]] uyğun gəlir. Apsida kafedralın ən qədim hissəsidir. O, tikintinin ilk mərhələsində, 1163–1180-ci illər arasında inşa edilmişdir. Onun yuxarıdakı əyri divarını zərif [[Pinakl|pinakllarla]] bəzədilmiş möhtəşəm iri arkbutanlar sırası dəstəkləyir. Apsida hissəsi və xorun başlanğıcdan etibarən arkbutanlarla dəstəklənmiş olması dəqiq məlum deyil. Fakt budur ki, hazırda buna dair heç bir iz qalmamışdır. XIX əsrdə Ejen Violle-le-Dyuk da bu barədə heç nə qeyd etməmiş, daha qədim mənbələr isə bu məsələyə aydınlıq gətirməmişdir. Buna görə də ən geniş qəbul olunan fikir ondan ibarətdir ki, başlanğıcda burada [[Arkbutan|arkbutanlar]] mövcud olmamışdır; necə ki, [[Transept|transeptin]] indiki qolları da heç vaxt arkbutanlarla dəstəklənməmişdir. Mövcud kontrforslar tikilinin dayanıqlığını təmin etmək üçün kifayət edirdi. İlk arkbutanların təxminən 1230-cu ildən bir qədər əvvəl, kafedralın dördüncü memarı tərəfindən inşa edildiyi və xronoloji baxımdan nefin arkbutanlarından az əvvəl tikildiyi güman edilir. Nefdə olduğu kimi, onların da tikilinin konstruktiv dayanıqlığının təmin edilməsində rolu nisbətən az olmuş, əsas vəzifələri isə yağış sularının axıdılması sistemini təmin etməkdən ibarət olmuşdur. XIII əsrin əvvəllərinə aid bu arkbutanlar XIV əsrin əvvəlində yeniləri ilə əvəz edilmişdir. Uzunluğu 15 metr olan bu yeni arkbutanlar [[Jan Ravi]] tərəfindən xoru və onun apsida hissəsini dəstəkləmək üçün inşa edilmişdir. Onların ümumi sayı on dörd idi, bunlardan altısı bilavasitə apsida hissəsini dəstəkləyirdi. XIII əsrin əvvəlində tikilmiş sələfləri kimi, onlar da son dərəcə incə və cəsarətli konstruksiyaya malikdir. Həqiqətən də, zahirən zəif təsir bağışlayan incəliklərinə əlavə olaraq, nefin arkbutanlarından fərqli olaraq, bu arkbutanlarda onların nisbətən kövrək görünüşünü daha da artıran üçyarpaqlı açılış işlənmişdir. Apsida hissəsi heykəllər və digər bəzək panelləri ilə zəngin şəkildə işlənmişdir. Bu panellərdə, digər mövzularla yanaşı, [[Məryəm|Məryəmin]] həyatından müxtəlif səhnələr təsvir olunmuşdur. ==== Qapıların menteşələri ==== Paris Notr-Dam kafedralının qapıları döymə dəmirdən hazırlanmış [[Menteşə|menteşələrlə]] bəzədilmişdir. Müqəddəs Anna portalının qapı tayları<ref>{{cite book |last1=Viollet-le-Duc |first1=Eugène |title=Dictionnaire raisonné de l’architecture française du XIe au XVIe siècle/Arc-boutant - Wikisource |date=1854 -1868 |publisher=MOREL |url=https://fr.wikisource.org/wiki/Dictionnaire_raisonn%C3%A9_de_l%E2%80%99architecture_fran%C3%A7aise_du_XIe_au_XVIe_si%C3%A8cle/Serrurerie#290 |access-date=25 iyun 2026 |language=fr|page=290}}</ref> demək olar ki, tamamilə bu menteşələrlə örtülmüşdür. Onlar iri [[Arabesk (incəsənət)|arabesk]] naxışlar, çiçək və yarpaq ornamentləri, hətta heyvan fiqurları əmələ gətirərək XII–XIII əsrlərin bədii [[Dəmirçilik|dəmirçilik]] sənətinin parlaq nümunəsini təşkil edirlər. Bu naxışlar qapı taylarının üzərinə çəkilmiş örtüyün fonunda aydın seçilir. Bir əfsanəyə görə, Biskorne adlı parisli bir sənətkara kafedralın qapı taylarını bədii dəmir işləmələri və [[Qıfıl|qıfıllarla]] bəzəmək tapşırılmışdı. İşin son dərəcə çətin olduğunu görən usta kömək üçün [[İblis]]ə müraciət etmiş, Şər ruhu isə ona elə kömək etmişdi ki, sonradan qıfılların açılması üçün müqəddəs sudan istifadə etmək lazım gəlmişdi. Biskorne öz əsərini tamamladıqdan az sonra vəfat etmiş və sirrini özü ilə qəbirə aparmışdı. Metal işləmələrinin texnikası o qədər qeyri-adi hesab olunurdu ki, rəvayətə görə, bu gün də mütəxəssislər onun məşhur dəmir işləmələrinin necə hazırlandığını izah edə bilmirlər. Bu işləmələr bu gün də kafedralın əsas fasadının qapılarında görünür. Bununla belə, onlar XIX əsrdə hazırlanmış surətlərdir; orijinalları [[Böyük Fransa inqilabı|Fransa inqilabı]] zamanı məhv edilmişdir. Parisdə, [[Bastiliya qalası|Bastiliya]] yaxınlığında dəmirçi və qıfıl ustasının xatirəsinə Biskorne küçəsi də mövcuddur.<ref>{{cite journal |title=Les portes de Notre-Dame |journal=Le Petit Journal |date=23 août 1867 |issue=Petit Pierre |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5897467/f3.image.r=Biscornet.langFR |access-date=28 iyun 2026}}</ref> Başqa bir əfsanəyə görə isə portal qapılarının menteşələri elə İblisin özü tərəfindən [[Cəhənnəm]]in dəmirçi emalatxanalarında döyülərək hazırlanmışdır.<ref>{{cite book |last1=Didron |first1=Adolphe Napoléon |last2=Didron |first2=Edouard |title=Annales archéologiques |date=1852 |publisher=Bureau des Annales Archéologiques |page=52 |url=https://books.google.fr/books?id=pxwGAAAAQAAJ&pg=PA52&lpg=PA52&dq=+%22biscornette+%22&source=web&ots=babmHy7Je2&sig=6yB4o9ERVhzq8NFeZ50fbSIQRjg&hl=fr#v=onepage&q=%22biscornette%20%22&f=false |access-date=28 iyun 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite book |last1=Guilhermy |first1=Roch François Marie Nolasque baron de |title=Description de Notre-Dame, cathédrale de Paris |date=1856 |publisher=Librairie d'architecture de Bance |page=73 |url=https://books.google.fr/books?id=oOQDAAAAYAAJ&pg=PA73&lpg=PA73&dq=+%22biscornette+%22&source=web&ots=doDZ7Chd5f&sig=rB4MjW7diX-8KmL6xkRjwelrPk8&hl=fr#v=onepage&q=%22biscornette%20%22&f=false |access-date=28 iyun 2026 |language=fr}}</ref> Transeptin şimal və cənub qapılarının [[Orta əsrlər|orta əsrlərə]] aid menteşələri XVIII əsrdə həmin dövrdə [[Qotika (memarlıq)|qotik]] üslub haqqında mövcud təsəvvürlərə uyğun hazırlanmış yeni menteşələrlə əvəz edilmişdir. [[Paris Notr-Dam kilsəsinin Böyük məhkəmə portalı|Böyük məhkəmə portalına]] gəldikdə isə, XVIII əsrin sonlarında Jak-Jermen Sufflonun müdaxiləsindən sonra portalın qapıları həmin dövrdə verilmiş yeni ölçülərə uyğunlaşdırılmış iki taxta qapı tayı ilə əvəz edilmiş, onların üzərində Məsihin və Məryəmin natural ölçüdə təsvirləri oyulmuşdu. Daha sonra Ejen Violle-le-Dyuk Sufflonun qapılarını sökdürmüş və portalı orta əsrlərdəki görünüşünə uyğun şəkildə yenidən bərpa etdirmişdir. 1859–1867-ci illərdə bədii dəmirçi Pyer Fransua Mari Bulanje sakristiyanın bütün dəmirçilik işlərini yerinə yetirmiş,<ref>{{cite book |last1=Leniaud |first1=Jean-Michel |title=Jean-Baptiste Lassus, 1807-1857, ou, Le temps retrouvé des cathédrales |date=1980 |publisher=Librairie Droz |isbn=978-2-600-04613-8 |url=https://books.google.fr/books?id=ZHk00UswE50C&pg=PA203#v=onepage&q=Boulanger&f=false |access-date=28 iyun 2026 |language=fr}}</ref> yan portalları bərpa etmiş və Böyük məhkəmə portalının menteşələrini hazırlamışdır. Bu işin xatirəsini yaşatmaq və burada İblisin heç bir rolunun olmadığını göstərmək məqsədilə o, hər bir mərkəzi dəmir elementin arxa tərəfində aşağıdakı yazını həkk etmişdir: ''"Bu dəmir işləmələri dəmirçi Pyer-Fransua Bulanje tərəfindən hazırlanmış, 1867-ci ilin avqust ayında quraşdırılmışdır. Həmin dövrdə [[III Napoleon]] hakimiyyətdə idi, Paris Notr-Dam kafedralının memarı isə Ejen Violle-le-Dyuk idi."''<ref>{{cite journal |title=Les portes de Notre-Dame |journal=Le Petit Journal |date=24 août 1867 |issue=Petit Pierre |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k589747m/f3.image.r=Boulanger.langFR |access-date=28 iyun 2026}}</ref> Bu menteşələrin zolaqlarının eni 16–18 santimetr, qalınlığı isə təxminən 2 santimetrdir. Onlar bir neçə dəmir zolağının müəyyən aralıqlarla qucaqlayıcı halqalar vasitəsilə birləşdirilib qaynaq edilməsi ilə hazırlanmışdır. Bu halqalar təkcə bütün konstruksiyanın möhkəmliyini artırmır, həm də əyilmiş budaqların qaynaq yerlərini örtməyə imkan verir. <gallery mode="packed" heights="190px" caption=> Fayl:Penture.Notre.Dame.Paris.png|Usta hər bir budaqcığı ayrıca döyərək hazırlayır, sonra isə onları birləşdirir; Emuar tərəfindən çəkilmiş eskiz<ref name="Dictionnaire_raisonné"/> Fayl:Penture.porte.Sainte.Anne.Notre.Dame.Paris.2.png|Müqəddəs Anna portalının aşağı menteşəsinin beş əsas elementi; Peqar tərəfindən çəkilmiş eskiz<ref name="Dictionnaire_raisonné"/> Fayl:Penture.porte.Sainte.Anne.Notre.Dame.Paris.png|Müqəddəs Anna portalının menteşəsi — xırda budaqcıqların birləşdirilməsinin son dərəcə mürəkkəb quruluşunu nümayiş etdirən nümunə; E. Giyom tərəfindən çəkilmiş eskiz<ref name="Dictionnaire_raisonné"/> </gallery> ==== Dam örtüyü və dam karkası ==== Öz vəsiyyətində Moris de Sülli kafedralın dam örtüyünün tamamlanması üçün beş min denari vəsiyyət etmişdir. Onun 1196-cı ildə vəfatına qədər kafedralın damı yalnız müvəqqəti materiallarla örtülmüş vəziyyətdə idi.<ref>{{cite journal |last1=Gauvard |first1=Claude |title=On connait aujourd'hui Notre-Dame beaucoup mieux |journal=L'Histoire |date=décembre 2024 |volume=no 526 |page=74-79 |access-date=28 iyun 2026}}</ref> Dam örtüyü qalınlığı 5 millimetr olan 1326 qurğuşun lövhə ilə örtülmüşdür. Hər bir lövhənin uzunluğu 10 kral [[Fut|futu]], eni isə 3 kral futu idi (1 kral futu = 32,484 santimetr, 1 tuaz = 6 kral futu). [[Dam|Dam]] örtüyündə istifadə olunan qurğuşunun ümumi çəkisi təxminən 210 ton hesablanır.<ref>{{cite web |title=Les Bâtisseurs de cathédrales |url=https://www.notredamedeparis.fr/Les-Batisseurs-de-cathedrales |website=www.notredamedeparis.fr |publisher=Notre-Dame de Paris |access-date=28 iyun 2026 |language=fr}}</ref> Moris de Süllinin dövründə, 1177–1182-ci illərdə xor hissəsinin, 1196–1200-cü illərdə isə [[Nef|nefin]] üzərinə quraşdırılmış ilkin dam örtüyü bu günə qədər qorunub saxlanılmamışdır. Bunun səbəbi, həmin dövrdə suaxıdan divarların hündürlüyünün indiki səviyyədən aşağı olmasıdır. XIII əsrin əvvəllərində suaxıdan divarlar təxminən 3 metr hündürləşdirilmişdir: xor hissəsində təxminən 1220-ci ildə, nefdə isə 1230-cu ildə. XII və XIII əsrlərə aid hörgü texnikası arasındakı fərqlər bunu aydın şəkildə göstərir.{{sfn|Aubert|1920|p=397}} [[Qotika (memarlıq)|Qotika memarlığında]] [[Ojiva|ojivaların]] inşası dik maililiyə malik dam örtüklərini zəruri edirdi. Paris Notr-Dam kafedralının dam örtüyünün maililiyi 55° təşkil edir. Dam karkasının tikildiyi dövrdə geniş miqyaslı meşə qırıntıları səbəbindən iri palıd gövdələri artıq nadir hallarda tapılırdı. Buna görə də dülgərlər kəsiyi daha kiçik, nəticədə daha yüngül ağaclardan istifadə edirdilər ki, bu da dam karkasının daha yüksək qaldırılmasına və dam örtüyünün maililiyinin artırılmasına imkan verirdi. İlk olaraq tikilmiş xor hissəsində 1160–1170-ci illərdə kəsilmiş ağaclardan hazırlanmış daha qədim bir dam karkası mövcud idi. Bu ilk karkas sonradan yox olmuşdur, lakin onun bəzi tirləri 1220-ci ildə quraşdırılmış ikinci dam karkasında yenidən istifadə edilmişdir. Məhz həmin dövrdə xor hissəsinin suaxıdan divarları nefin səviyyəsinə çatdırılması üçün 2,70 metr hündürləndirilmiş, eyni zamanda yuxarı pəncərələr də böyüdülmüşdür. Tamamilə palıd ağacından hazırlanmış dam karkası kafedralın inşa edildiyi dövrün, yəni XIII əsrin birinci üçdəbirinin memarlıq üslubuna aiddir (adətən 1220-ci il əsas tarix kimi qəbul edilir).{{Ref|18|Qeyd 18}} O, qeyri-rəsmi olaraq ''"Notr-Dam meşəsi"'' adlandırılır. Dam karkasının uzunluğu 120 metr, nefdə eni 13 metr, transeptdə uzunluğu 40 metr, hündürlüyü isə 10 metr olmuşdur. Ümumilikdə dam karkasının hazırlanmasında 1300 palıd ağacından istifadə edilmişdir.<ref name="Kic"/> Bu isə 21 hektardan artıq meşə sahəsinə bərabərdir.<ref>{{cite web |title=La charpente de Notre-Dame - Cathédrale Notre-Dame de Paris |url=https://www.notredamedeparis.fr/comprendre/architecture/la-charpente/ |website=Notre-Dame de Paris |access-date=28 iyun 2026 |language=fr-FR}}</ref> 1843-cü ildən etibarən memarlar Jan-Batist Antuan Lassü və daha sonra Ejen Violle-le-Dyuk<ref>{{cite book |title=La cathédrale Notre-Dame de Paris |url=http://passerelles.bnf.fr/dossier/cathedrale_nd_paris_03.php |access-date=28 iyun 2026 |language=fr}}</ref> [[XVI Lüdovik]]in dövründən bəri lazımi qaydada baxım görməyən dam örtüyünün bərpasına başladılar. Bir tərəfdən onlar dam karkasını möhkəmləndirib yenidən qurdu,{{Ref|19|Qeyd 19}} digər tərəfdən isə qurğuşun dam örtüyünün quraşdırılması texnologiyasını tamamilə yenilədilər. Bunun üçün maili kənarlı taxta reylər üzərində küknar taxtalarından hazırlanmış alt örtük (volij) döşənir, onun üzərinə isə qarmaqlar vasitəsilə bərkidilmiş qurğuşun lövhələr yerləşdirilirdi. Sızdırmazlığı artırmaq məqsədilə qurğuşun lövhələr istilik vasitəsilə bir-birinə lehimlənirdi.<ref>{{cite journal |last1=Laboulaye |first1=Charles |title=Couverture |journal=Complément du Dictionnaire des arts et manufactures, de l'agriculture, des mines description des procédés de l'industrie française et étrangère |date=1870–1873 |volume=BNF Gallica |issue=Librairie du dictionnaire des arts et manufactures |page=217 |access-date=28 iyun 2026}}</ref> Dam karkası [[Paris Notr-Dam kilsəsində yanğın (2019)|2019-cu il yanğını]] zamanı tamamilə məhv olmuşdur. Buna qədər isə o, tarixində heç vaxt belə böyük miqyaslı yanğın yaşamamışdı.<ref>{{cite news |title=Effroyable incendie à Notre-Dame de Paris : la flèche effondrée, la charpente complètement détruite |url=https://www.sudouest.fr/france/notre-dame-de-paris/effroyable-incendie-a-notre-dame-de-paris-la-fleche-effondree-la-charpente-completement-detruite-2728685.php |access-date=28 iyun 2026 |work=SudOuest.fr |date=15 aprel 2019 |language=fr-FR}}</ref> ==== Qarqoyllar və ximera fiqurları ==== =====Orta əsrlər qarqoylları ===== {{main|Paris Notr-Dam kilsəsinin qarqoylları}} Qarqoyllar dam örtüyündən axan yağış sularını uzaqlaşdırmaq məqsədilə su novlarının uclarında yerləşdirilmişdir və bu termin yalnız su axıdıcı kanalların çıxış hissələrini ifadə edir.<ref name="Crunch ">{{cite web |last1=Crunch |first1=Culture |title=NOTRE-DAME DE PARIS : les fascinantes gargouilles et chimères |url=https://culture-crunch.com/2019/04/18/notre-dame-de-paris-les-fascinantes-gargouilles-et-chimeres/ |website=Culture Crunch |access-date=29 iyun 2026 |language=fr-FR |date=18 aprel 2019}}</ref> Onlar divardan kənara doğru çıxıntı yaratdıqları üçün güclü leysanlar zamanı yaranan böyük su kütlələrini kafedralın divarlarından xeyli uzağa atır və beləliklə divarların zədələnməsinin qarşısını alırlar.<ref name="Crunch "/> Qarqoyllar çox vaxt fantastik, hətta qorxunc görünüşlü heyvanlar formasında hazırlanmışdır. Onlar orta əsrlərə aiddir.<ref name="Crunch "/> Qarqoyllar, xüsusilə xor hissəsinin iri arkbutanları üzərində yerləşir. Apsidanın dam örtüyündən axan yağış sularının drenaj sistemi əvvəlcə arkbutanların üst hissəsində yerləşən kanal vasitəsilə, daha sonra isə uzun qarqoyllar vasitəsilə tamamlanır. <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Paris Notr-Dam kilsəsinin qarqoylları"> Fayl:Cathédrale Notre-Dame de Paris 61.JPG Fayl:Cathédrale Notre-Dame de Paris 18.JPG| Fayl:Cathédrale Notre-Dame (gárgolas).002 - Paris.jpg Fayl:Cathédrale Notre-Dame de Paris 57.JPG Fayl:Notre-Dame de Paris 049.jpg </gallery> ===== Violle-le-Dyukun ximera fiqurları ===== [[Fayl:Notre Dame de Paris. Tower with Chimeras, ca. 1865-ca. 1886.jpg|270px|thumb|right|Paris Notr-Dam kilsəsinin ximeraları, təxm. 1865-ci il.]] {{main|Paris Notr-Dam kilsəsinin ximeraları}} Ximera fiqurları tikilinin yuxarı hissəsində, əsas fasadın zirvəsində yerləşən fantastik heykəllərdir. Onların yerləşdiyi hissə Ximeralar qalereyası adlandırılır.<ref>{{cite web |title=Notre Dame de Paris : Photos - Chimères, démons et gargouilles |url=http://ndparis.free.fr/notredamedeparis/menus/paris_notredame_gargouilles.html |website=ndparis.free.fr |access-date=2 iyul 2026}}</ref> Bu məhəccərin bütün küncləri şeytanların, müxtəlif bədheybətlərin və fantastik quşların dayaq və ya qonma yeri kimi istifadə olunmuşdur. Bu elementlər orta əsrlərdə mövcud olmamış, XIX əsrdə Ejen Violle-le-Dyuk tərəfindən [[neqotika]] üslubunda kafedrala əlavə edilmişdir. Bu monumental, qrotesk, lakin hər şeydən əvvəl qorxunc ximera fiqurları orta əsrlərə xas fantastik mühiti yenidən yaratmaq məqsədi daşıyırdı. Bu əsərlər Ejen Violle-le-Dyukun özü tərəfindən layihələndirilmiş və onun hazırladığı eskizlər əsasında yaradılmışdır. O, ilhamını [[Onore Domye|Onore Domyenin]] karikaturalarından, 1844-cü ildə nəşr olunmuş ''"[[Paris Notr-Dam kilsəsi (roman)|Paris Notr-Dam kilsəsi]]"'' əsərinin illüstrasiyalı nəşrindən, özünün ''"Qədim Fransaya mənzərəli və romantik səyahətlər"'' illüstrasiyalarından, eləcə də XIX əsrə xas təsəvvür və nəzəriyyələrdən ([[Evgenika|evgenika]], [[Homofobiya|homofobiya]], [[Fizioqnomika|fizioqnomika]] və degenerasiya nəzəriyyəsi) götürmüşdür.<ref>{{cite news |last1=Colonna-Césari |first1=Annick |title=Les Gargouilles de Notre-Dame |url=https://web.archive.org/web/20111208005531/https://www.lexpress.fr/culture/livre/les-gargouilles-de-notre-dame_1058558.html |access-date=29 iyun 2026 |work=L'EXPRESS.fr |language=fr}}</ref> Bu fiqurlar arasında meymunlar, vəhşi insanlar, təkbuynuzlu kretin və [[Fransada antisemitizm|antisemit]] təbliğatın obrazları (məsələn, ''"[[Ahasver|Əbədi yəhudi]]"'' mifi) də yer alır.<ref>{{cite book |last1=Camille |first1=Michael |title=The Gargoyles of Notre-Dame: Medievalism and the Monsters of Modernity |date=15 noyabr 2008 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-09246-1 |page=130–139 |url=https://books.google.az/books?id=8Y8OexJ99dYC&pg=PA130&redir_esc=y |access-date=29 iyun 2026 |language=en}}</ref> Heykəllər XIX əsrdə Joffrua-Deşomun rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən, əsas ustası Viktor Pyanet olan on beş tanınmış heykəltəraşdan ibarət qrup tərəfindən hazırlanmışdır. Sənət tarixçisi Maykl Kamillin fikrincə, ''"orta əsr sənətkarı təsvir etmək tapşırıldığı cinləri məsxərəyə qoyurdu ki, onların şərindən qoruna bilsin"''.<ref>{{cite book |last1=Robb |first1=Graham |title=Les vraies-fausses gargouilles de Notre-Dame |date=3 noyabr 2011 |url=https://www.books.fr/les-vraies-fausses-gargouilles-de-notre-dame/ |language=fr}}</ref> <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Paris Notr-Dam kilsəsinin ximeraları"> Fayl:Notre dame-paris-view.jpg|''Ximera'' Fayl:Gargouilles (Paris 2014) 01.jpg|''Pelikan'' Fayl:ND de Paris Gargouille sud.jpg|''Ximera'' Fayl:Cathédrale Notre-Dame - Galerie de la façade ouest, chimère - Paris 04 - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH0014069A.jpg|''Ximera'' Fayl:F Paryz, kosc Notre Dame, fot Ivonna Nowicka (127).jpg|''Əjdaha'' </gallery> == Qeydlər == :{{Note|1}} Qazıntılar, bu tikilinin memarlıq tarixini tam olaraq müəyyən etməyə imkan vermir. Kilsənin təməlində olan qayaya çatmaq üçün Sullinin kilsənin təməlini dağıtdığı düşünülür. :{{Note|2}} Sullinin ailəsindən olan insanlardan birinin [[1164]]-cü ildə ''"Ricardus cementarius"'' (Usta Riçard) digərinin isə 1170-ci ildə ''"Simon carpeutaris"'' (Usta Simon) adlandırılır. Bu şəxslərin həmin dövrdə çox məşhur olması barədə fikirlər var. Mənbə: Benjamin Guérard, "Cartulaire de l'église Notre-Dame de Paris", 1850, 5-ci cild, s. 47, 49 və 72. :{{Note|3}} 1815-ci ildən 1914-cü ilə qədər frankın dəyəri (90 %-lik 0.3225 qram qızıla bərabər olan german frankı) sabit qaldı və 10 avro dəyərində (2008) olduğu təxmin edilir. Buna görə də Milli Məclis kilsənin bərpası üçün 25 milyon avro məbləğində büdcə yaratdılar ki, bu da kilsənin bərpası üçün kifayət deyildi. :{{Note|4}} Restavrasiyaçılar tərəfindən yüzə qədər böyük heykəllər yaradılmışdı. Təkcə Joffri-Deşom otuz heykəl düzəltmişdi: on səkkiz daş heykəl və on iki bürünc heykəl. Komandanın digər üzvləri Şeniyon, Fromanje, Mişel-Paskal, Tusse, Elmerik, Prinse və Vatriney idi. Sadəcə Adolf-Viktor Joffri-Deşom ölümündən sonra ad qazandı. :{{Note|5}} Alen Erland-Brandenburqun fikrincə, Ejen Violle-le-Dyuk qüllələrin üzərində şpillərin inşa edilməsinin tərəfdarı olmuşdur. O, bu qənaətə memardan sonra qalan sənədlərə əsaslanaraq gəlmişdir: "Violle-le-Dyuk abidəni təhlil edərkən müəyyən etmişdi ki, qüllələrin özəkləri, üzərlərində şpillərin ucaldılması üçün nəzərdə tutulmuşdur və o, həmin şpillərin bərpasını təklif etmişdi." — Alain Erlande-Brandenburg Alen Erland-Brandenburq, Notre-Dame de Paris, Paris, de la Martinière nəşriyyatı, 1997, səh. 215. Lakin Ejen Violle-le-Dyukun özü bu fikrə qarşı çıxırdı. O, 1856-cı ildə nəşr olunmuş Paris Notr-Dam kafedralının təsviri (''Description de Notre-Dame, cathédrale de Paris'') əsərində qüllələrin üzərində şpillərin tikilməsi ideyasını dəstəkləməmişdir (de Gilyermi və Violle-le-Dyuk, 1856, s. 28). Bu səbəbdən Alen Erland-Brandenburqun şərhi ilə Violle-le-Dyukun öz yazılı mövqeyi arasında müəyyən ziddiyyət mövcuddur. :{{Note|6}} Tac taxmış iki bakirə fiquru: soldakı əlində qədəh və hakimiyyət rəmzi olan əsa tutan Qalib Kilsəni ({{dil-la|Ecclesia triumphans}}) təcəssüm etdirir; sağdakı isə Kilsə tərəfindən taxtdan salınmış Sinaqoqu təmsil edir. Onun başı aşağı əyilmişdir, diademi başından düşür və gözləri üzərini bağlayan ilanla örtülmüşdür. Bu ilan onun orta əsr xristian ikonografiyasında təsvir edilən "mənəvi korluğunun" simvolu hesab olunur. :{{Note|7}} 2010-cu ilin dekabrında Paris Notr-Dam kafedralının yüksək dəqiqlikli lazer skanlaşdırılması həyata keçirilmişdir. Bu iş Vassar Kollecinin sənət tarixi üzrə alimi Endryu Tallon tərəfindən aparılmışdır. Skanlaşdırma Kristin Le Qoff və Qari Qlassmanın hazırladıqları "Les Cathédrales dévoilées" (“Kafedralların sirləri açılır”) sənədli filmi çərçivəsində həyata keçirilmişdir. Film 2011-ci ilin aprel ayında "Arte" televiziya kanalında nümayiş etdirilmişdir (DVD: Arte Éditions, 2011). Bu lazer ölçmələri kafedralda mövcud olan konstruktiv deformasiyaları və əyilmələri aydın şəkildə üzə çıxarmışdır. Beləliklə, əvvəllər müşahidə edilmiş fasad və qüllə meyllərinin, eləcə də digər struktur dəyişikliklərinin real mövcudluğu müasir üçölçülü texnologiyalar vasitəsilə təsdiqlənmişdir. Mənbə: Endryu Tallon, "Notr-Damın xidmətində 3D texnologiyası" (La technologie 3D au service de Notre-Dame), kardinal André Vingt-Trois və başqalarının redaktəsi ilə nəşr olunmuş Notre-Dame de Paris kitabında, Strasburq/Paris, La Nuée Bleue / Place des Victoires, "Bir kafedralın lütfü" (La grâce d'une cathédrale) seriyası, 2012, s. 158–160. :{{Note|8}} Bu tamamlanmamışlıq qüllələrin kəsiyində də özünü göstərir: qüllələrin planı aşağı hissədə dördbucaqlı olsa da, onların yuxarı hissəsində, son mərtəbənin zirvəsində künclərə yerləşdirilmiş tromplar vasitəsilə səkkizbucaqlı formaya keçir. Məhz bu keçid qüllələrin üzərində şpil tikilməsinin əvvəlcədən nəzərdə tutulduğunu göstərən memarlıq əlamətlərindən biri hesab olunur. Bax: Dany Sandron, göstərilən əsəri, s. 111 :{{Note|9}} XIX əsr Fransa memarlıq tarixçisi Daniel Rame 1840-cı illərdə yazırdı ki, şəxsən tanıdığı "xeyirxah və mərhəmətli yəhudilər" olsa da, 1200-cü illərdə tikilmiş Fransa kafedralları, o cümlədən Paris Notr-Dam kafedralı, Avropada "yəhudi" adı ilə tanınan "finikiyalı-semit ünsür" səbəbindən "xristian" hesab edilə bilməz. Viktor Hüqonun dövründə yaşamış bu sənət tarixçisinin fikrincə, Paris Notr-Dam kafedralının ikonoqrafiyasında yəhudi təsirləri həddindən artıq güclü idi. Bax: Michael Camille, The Gargoyles of Notre-Dame: Medievalism and the Monsters of Modernity, University of Chicago Press, ilk nəşr 2009, ISBN 978-0226092454. Qeyd: Bu fikir XIX əsrdə yayılmış bəzi irqi və dini nəzəriyyələrin məhsulu idi və müasir tarixşünaslıq tərəfindən elmi əsaslı yanaşma kimi qəbul edilmir. Müasir tədqiqatçılar bu cür mülahizələri həmin dövrün ideoloji və antisemit baxışlarının nümunəsi kimi qiymətləndirirlər. :{{Note|10}} De Gilyermi və Ejen Violle-le-Dyukun "Description de Notre-Dame, cathédrale de Paris" (1856, s. 33 və sonrakı səhifələr) əsərinə görə, fəzilət və qüsur cütləri aşağıdakı kimidir: Məsihdən onun sağ tərəfinə doğru İman (Foi) — Dinsizlik və ya Bütpərəstlik (Impiété / Idolâtrie); Ümid (Espérance) — Ümidsizlik (Désespoir); Mərhəmət (Charité) — Xəsislik (Avarice); Ədalət (Justice) — Ədalətsizlik (Injustice); Müdriklik və ya Ehtiyatlılıq (Sagesse / Prudence) — Ağılsızlıq (Folie); Təvazökarlıq (Humilité) — Təkəbbür və ya Düşüncəsiz cəsarət (Orgueil / Témérité). Bu son altı kompozisiya XVIII əsrdə yenidən hazırlanmışdır. Məsihdən onun sol tərəfinə doğru Qüvvət və ya Cəsarət (Force / Courage) — Qorxaqlıq (Lâcheté); Səbir (Patience) — Qəzəb (Colère); Həlimlik (Douceur) — Sərtlik (Dureté); Harmoniya və ya Sülh (Concorde / Paix) — Nifaq (Discorde); İtaət və ya Tabeçilik (Obéissance / Soumission) — Üsyankarlıq ruhu (Esprit de Révolte); Mətanət (Persévérance) — Dəyişkənlik və ya Nizamsızlıq (Inconstance / Indiscipline). Bu qarşılaşdırmalar orta əsr xristian didaktikasının klassik nümunəsidir və insanın mənəvi seçimlərini əyani şəkildə göstərmək məqsədi daşıyırdı. Fəzilət və qüsurların cüt-cüt təqdim edilməsi möminlərə əxlaqi davranış nümunələrini vizual şəkildə öyrətmək üçün istifadə olunurdu. :{{Note|11}} Bunlar da XIX əsrdə yenidən hazırlanmışdır. Solda, qapı qanadının yaxınlığında yerləşən, [[Bürclərin işarələri|bürcləri]] və ayların işlərini təsvir edən barelyeflər isə XIII əsrin əvvəllərinə aiddir. :{{Note|12}} Solda əlində kasa və hakimiyyət rəmzi olan əsanı tutan Qalib Kilsəni təcəssüm etdirən taclı qadın fiquru, sağda isə başını aşağı əymiş, diademini itirmiş və gözləri "mənəvi korluğunu" simvolizə edən ilan şəklində sarğı ilə örtülmüş, Kilsə tərəfindən taxtdan salınmış Sinaqoq alleqoriyası təsvir edilmişdir. :{{Note|13}} XIX əsr Fransa memarlıq tarixçisi Daniel Rame 1840-cı illərdə yazırdı ki, şəxsən "xeyirxah və mərhəmətli yəhudilər" tanımasına baxmayaraq, 1200-cü illərdə tikilmiş Fransa kafedralları, o cümlədən Paris Notr-Dam kafedralı, "Avropada yəhudi adı ilə tanınan finikiya-semit ünsürünə" görə "xristian deyillər". Viktor Hüqonun dövründə yaşamış bu sənət tarixçisinin fikrincə, Paris Notr-Dam kafedralının ikonoqrafiyası həddindən artıq yəhudi xarakteri daşıyırdı. Bax: Michael Camille, The Gargoyles of Notre-Dame: Medievalism and the Monsters of Modernity, University of Chicago Press, ilk nəşr, 2009 (ISBN 978-0226092454). :{{Note|14}} "Möcüzələr" möminlərin maarifləndirilməsi və əyləndirilməsi məqsədilə kilsələrin qarşısında səhnələşdirilən dini teatr əsərləri idi. Təxminən 1260-cı ildə Rutebeuf Rüteböf tərəfindən yazılmış "Teofil möcüzəsi" bu janrın ən məşhur əsərlərindən biri hesab olunur. :{{Note|15}} ''"Oğlu tərəfindən taclandırılan Məryəmin hər iki tərəfində diz çökmüş bir kral və bir kraliça təsvir edilmişdir. Pyer de Montröy onları təxminən 1270-ci ildə yonmuşdur. Buna görə də bu kral IX Lüdovik, kraliça isə Provanslı Marqarita, yaxud bəlkə də Kastiliyalı Blanşdır. Tacqoyma səhnəsi isə müxtəlif cür yozula bilərdi. Bu, kraliçaya çevrilmiş Məryəmin taclandırılması idi. Lakin ilahiyyatçıların nəzərində onun tacı simvolik olaraq Kilsəni təcəssüm etdirirdi və bunun vasitəsilə Notr-Dam həm də Məsihin gəlini sayılırdı. Bu səhnə eyni zamanda kralın tacqoyma mərasimini də xatırladırdı. Beləliklə, Kilsə ilə dövlət bir-biri ilə sıx bağlı idi. Paris Notr-Dam kafedralının kapitulası buna dərindən inanırdı və məhz bu vəhdətin yaranmasının əsas memarlarından biri olmuş, dövlətin Kilsənin qoynunda formalaşmasına töhfə vermişdir."'' — Klod Qovar, göstərilən əsər, s. 79 :{{Note|16}} Bu səhnə, ehtimal ki, Müqəddəs Marsellə bağlı bir möcüzəyə işarə edir. Rəvayətə görə, o, Kanadakı toy möcüzəsini təkrarlayaraq Sena çayından su götürmüş və oğurlanmış komüniya şərabını əvəz etmək üçün onu komüniya şərabına çevirmişdir. :{{Note|17}} Bu möcüzənin xatirəsinə Paris Notr-Dam kafedralının ruhaniləri hər il Roqasiya günlərində ağzına yoldan keçənlərin ianələr (kökələr, meyvələr və s.) atdığı hörmə əjdahanı şəhər boyunca gəzdirirdilər. Orta əsrlərə xas bu folklor ənənəsi 1730-cu ildə sona çatmışdır. Bax: Yves-Marie Bercé, Notre-Dame de Paris, 1163–1963: exposition du 8e centenaire, Presses artistiques, 1963, s. 7 :{{Note|18}} Violle-le-Dyukun fikrincə, çardaqdakı dam karkası konstruktiv xüsusiyyətlərinə görə fasadla eyni dövrə aiddir. Bax: Messieurs Lassus et Viollet-le-Duc, Projet de restauration de Notre-Dame de Paris, Imprimerie Lacombe, Paris, 1843, s. 14 :{{Note|19}} 1849-cu ildə Violle-le-Dyuk və Merimenin bərpa ilə bağlı tövsiyələrinə əsasən; [https://fr.wikisource.org/wiki/Conseils_pour_la_restauration_en_1849_par_Eug%C3%A9ne_Viollet-le-Duc_et_Prosper_M%C3%A9rim%C3%A9e bax]. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı|3}} === Əlavə === * ''Notre-Dame de Paris'', Alain Erlande-Brandenburg, Éditions de la Martinière, Paris, 1997 {{ISBN|2-7324-2392-0}} <references group="a"/> {{Paris Notr-Dam kilsəsi}} {{Fransa kafedralları}} [[Kateqoriya:Paris Notr-Dam kilsəsi| ]] [[Kateqoriya:Fransada Roma-katolik kafedralları]] [[Kateqoriya:XII əsrə aid kilsələr]] [[Kateqoriya:Müqəddəs Məryəmə ithaf edilmiş kafedrallar]] [[Kateqoriya:Bakirə Məryəmə ithaf edilmiş kafedrallar]] [[Kateqoriya:Fransada qotik memarlıq]] iwl1op1srqcv35kadm1k4udg5msoqvb 8985760 8985756 2026-07-02T09:43:07Z Sefer azeri 4000 /* Qarqoyllar və ximera fiqurları */ 8985760 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Tarixi abidə |adı = Paris Notr-Dam kilsəsi |orijinal adı = {{Dil-fr|Cathédrale Notre-Dame de Paris}} |şəkil = [[Fayl:Notre-Dame de Paris 2013-07-24.jpg|280px]] |şəkil_izah = ''Notre-Dame de Paris kafedralının keçmiş kilsə həyətindən görünən iki zəng qülləsi ilə əhatələnmiş fasadı''<br><small>Foto 2013-cü ilin iyulunda çəkilmişdir</small> |ölkə = {{flaqifikasiya|Fransa}} |şəhər = [[Fayl:Grandes Armes de Paris.svg|25px|]] [[Paris]] |yerləşir = <small>6 [[Notr-Dam həyəti - II İohann Pavel meydanı]], 750042 [[Paris]], [[İl-de-Frans]]</small> |aidiyyatı = [[Roma-Katolik kilsəsi]]nin [[Paris arxiyeparxiyası]] |memar = |tikilmə_tarixi = 1163—1345 |üslubu = [[Fransız qotik memarlığı]] |vəziyyəti = stabil |nişanlama2 = FTA |nişanlama2_vaxtı = 1862 |nişanlama2_rəsmiadı = |nişanlama2_tipi = |nişanlama2_kriteriya = |nişanlama2_nömrəsi = [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA00086250 PA00086250] |nişanlama2_hissəsi = |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Kilsə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |memar = [[Jan de Şell]], [[Pyer de Montrey]] |sifarişçi = [[VII Lüdovik]] |xeyirduası = [[1182]]<br/>[[Yepiskop Moris de Sull|Moris de Sulli]]<br />[[III Aleksandr (Roma papası)|III Aleksandr]] |qüllələri = 1 (90 metr (300 ft)) |hündürlük = 69 metr (226 ft) (2 qüllə) |uzunluğu = 128 metr (420 ft) |eni = 48 metr (157 ft) |Commons kateqoriyası = Cathédrale Notre-Dame de Paris |Xəritəsi = {{Yer xəritəsi |Paris |label=Paris Məryəm Ana kilsəsi|label_size=100 |lat=48.853 |long=2.3498 |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=269 |float=center |caption=}} }} '''Paris Notr-Dam [[Kafedral|kafedralı]]''' ({{Dil-fr|Cathédrale Notre-Dame de Paris}}, {{IPA-fr|nɔtʁə dam də paʁi|lang|Fr-Notre Dame de Paris.wav}}) və ya '''Paris Məryəm ana kafedralı''' — [[Paris]] şəhərinin mərkəzində yerləşən katolik kafedralı, Fransa paytaxtının əsas simvollarından biri. Notr-Dam [[Paris arxiyeparxiyası]]nın kafedral kilsəsidir<ref>{{cite web |url=http://www.discoverfrance.net/France/Cathedrals/Paris/Notre-Dame.shtml |title=Discoverfrance.net |publisher=Discoverfrance.net |accessdate=31 May 2011 |archive-date=28 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328070853/http://www.discoverfrance.net/France/Cathedrals/Paris/Notre-Dame.shtml |url-status=live }}</ref>. O, Parisin ilk xristian kilsəsi hesab edilən, Müqəddəs Stefan bazilikasının yerində, daha doğrusu [[Site adası]]nın şərq hissəsində, dördüncü şəhər dairəsində II İohann Pavel meydanında yerləşir. [[Qotika (memarlıq)|Qotik memarlıq]] üslublu [[kilsə]] 1163-1345-ci illərdə [[Paris]] yepiskopu Moris de Süllinin təşəbbüsü ilə ucaldılmışdır. Kilsə tam bir memarlıq üslubunda deyil, belə ki, kilsənin müxtəlif memarlıq həlləri, həm erkən qotik memarlıq üslübu, həm də XIII əsr qotik memarlıq üslubuna aid xüsusiyyətləri əks etdirir. Transeptin hər iki tərəfindəki 13 metr diametrə malik rozet pəncərələri öz həcmlərinə görə [[Avropa]]<nowiki/>da ilk sıradadır. Kilsə, inşası tamamlandığında [[qərb]]<nowiki/>in ən böyük kilsələrindən biri olmuşdu. İnqilabi mübarizədən sonra 1844 - 1864-cü illərdə memar [[Ejen Violle-le-Dyuk]]un rəhbərliyi altında kilsə restavrasiya olunmuş və memarlığına yeni motivlər əlavə edilmişdir. Kilsə yarandığı tarixdən etibarən Parisin ən simvolik memarlıq abidələrindən biri olmuşdur. Öz memarlığı ilə fərqlənən kilsə, uzun müddət Paris memarlığında birinciliyi öz əlində saxlayır və kralların tacqoyma mərasiminə ev sahibliyi edən [[Reyms Notr-Dam kilsəsi]], [[Amyen Notr-Dam kilsəsi]] və [[Bove Notr-Dam kilsəsi|Bove Notr-Dam kilsələri]] ilə müqayisə edilir. Özündə həm dini, həm də tarixi motivləri ehtiva edən abidə, [[Fransa]] tarixinin müəyyən epizodları ilə yaxından əlaqəlidirlər. Belə ki, məbəd, 1239-cu ildə [[Müqəddəs Tac]]ın orta əsrlər Kral kilsəsinə gətirilməsi, 1804-cü ildə [[Napoleon Bonapart|Napoleon]]<nowiki/>un tacqoyma mərasimi, [[Bordo]] [[Hersoq|hersoqunun]] xaç suyuna salınması, Adolf Tier və Sadi Karnonun dəfn mərasimləri kimi tarixi hadisələri özündə cəmləşdirir. 26 avqust 1944-cü ildə Parisin azad edilməsi günündə general [[Şarl de Qoll|Şarl de Qollun]] hüzurunda [[Maqnifikat]] sərgilənir. Dini mərasimlərə 1970-ci il 12 noyabrda Şarl de Qollun ölümü, 1974-cü il 6 apreldə [[Jorj Pompidu|Jorj Pompidunun]] ölümü və 1996-cı il 11 yanvarda [[Fransua Mitteran]]ın ölümü kimi hadisələr daxildir. Dahi fransız yazıçısı [[Viktor Hüqo]]nun ''"[[Paris Notr-Dam kilsəsi (roman)|Notr-Dam kilsəsi]]"'' tarixi [[Roman|romanı]] sayəsində kafedral dünyanın ən tanınmış abidələrindən birinə çevrilmişdir. Paris Notr-Dam kilsəsini (eyni zamanda kiçik [[Bazilika|bazilikanı]]) il ərzində 20 milyondan çox insan ziyarət edir. Bu ziyarətçi sayı kilsəni Parisin və bütün [[Avropa|Avropanın]] ən çox ziyarət edilən məkanlarından birinə çevirir.<ref>{{cite web|author=Joel Saget|title=Notre-Dame, le Sacré-Coeur et le Louvre, les sites les plus visités à Paris|url=https://www.lexpress.fr/culture/art/notre-dame-le-sacre-coeur-et-le-louvre-les-sites-les-plus-visites-a-paris_1133365.html|date=2 iyul 2012|publisher=LExpress.fr|accessdate=|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328070854/https://www.lexpress.fr/culture/art/notre-dame-le-sacre-coeur-et-le-louvre-les-sites-les-plus-visites-a-paris_1133365.html|url-status=live}}</ref> 2013-cü ildə kilsənin tikintisinin başlanmasının 850 illik yubileyi qeyd edilmişdir. Dünyanın mədəniyyət incisi adlandırılan kilsənin bir hissəsi 2019-cu il 15 aprel tarixində yanğın nəticəsində məhv olmuş, sonradan bərpa edilmiş və yenidən kilsə qapılarını ziyarətçilərin üzünə açmışdır. == Tarix == === Tikintinin mərhələləri === {{Şəkil albomu | yer = left | istiqamət = üfüqi | miqyas = 340 | şəkil1 = La Descente du Saint-Esprit.jpg | izah1 = [[Jan Fuke]] - ''"Müqəddəs Ruhun enməsi"'', təxm. 1450, [[Metropoliten muzeyi]]nin kolleksiyası. Arxa fonda Paris Notr-Dam kilsəsi görünür. | şəkil2 = BnF - Latin 1226-2 Pontifical romain aux armes de Jean II de Mauléon - Notre-Dame de Paris.jpg | izah2 = [[Noel Bellemar]] - Paris Notr-Dam kafedralı II Jan de Moleonun gerbi ilə, ''"Pontifical romain"'' əlyazması, 1525–1530-cu illər, [[Fransa Milli Kitabxanası]]nın kolleksiyası | alt yazı = | footer_align = left }} [[Xristianlığın yaranması|Xristianlığın yeni yarandığı dövr]]<nowiki/>də Notr-Dam kafedralının yerində [[Yupiter (planet)|Yupiter]]ə həsr edilmiş bir [[Qalliya|Qal]]-[[Roma]] [[Paqanizm|paqan]] məbədinin olduğu, daha sonralar isə burada qədim bazilikalara bənzəyən böyük bir [[erkən xristianlıq|erkən xristian]] bazilikasının yerləşdiyi düşünülür. [[Müqəddəs Etyen]]ə həsr edilən bu tikilinin IV əsrin sonunda və ya ondan sonra təmir edildiyi və VII əsrdən sonra keçmiş ənənələrin qalıb-qalmadığı bilinmir {{Ref|1|Qeyd 1}} ([[I Xlodviq|l Xlodviq]] və [[Klotilda|Klotildanın]] oğlu [[I Kildebert]] kilsəsinin hipotezi).<ref name="Xlo">{{cite book|author=|title=Notre-Dame de Paris. Une des premières cathédrales gothiques de France|publisher=Andurand|date=|url=http://www.andurand.net/HdA/seconde/moyen%20age/gothique/notre%20dame%20paris.pdf|isbn=|deadurl=live|8=|archivedate=2019-04-15|access-date=2018-01-29|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20190416000805/http://www.andurand.net/HdA/seconde/moyen age/gothique/notre dame paris.pdf}}</ref> Müqəddəs Etyen kilsəsi, zamanı üçün çox böyük idi. Qərb fasadı Notr-Damın indiki fasadından təxminən 40 metr aralıda idi və genişliyi daha kiçik idi (36 metr). Bu tikili 70 metr uzunluğunda idi və bu, indiki kilsənin yarısından bir az daha uzundur. Mərmər sütun sıraları bir nef və dörd dəhliz ayırmışdı, bina isə mozaikalarla bəzədilmişdi.<ref name="Xlo"/> [[Sen-Etyen kilsəsi|Sen-Etyen kilsəsinin]] şimal tərəfində Sen-Jan-le-Rond adında bir [[vəftizxana]] olub və [[Sufflo|Sufflonun]] kilsədə apardığı təmir zamanına qədər həmin abidə öz mövcudluğunu qorumuşdur.<ref name=Sek>{{cite news|author=Michel Rouche|title=Jubilé de cathédrale Notre-Dame de Paris - La symbolique des cathédrales : approche historique, religieuse, sociale |url=|publisher=La voix est libre sur Radio Notre-Dame|date=19 dekabr 2012|accessdate=|deadurl=|archiveurl= |df=}}</ref> [[Qalliya|Qal]]-[[Roma İmperiyası|Roma]] məbədi ilə Sullinin kilsəsi arasında burada ən az 4 dini məbəd olmuşdur: dördüncü əsrin [[erkən xristianlıq|erkən xristian]] kilsəsi, sonradan [[Merovinqlər sülaləsi|Merovinq]] kilsəsinə daxil edilmişdir, daha sonra burada [[Karolinq imperiyası|Karolinq]] kilsəsi yaradılmış (857-ci ildə baş verən yanğından sonra yenidən bərpa edilmişdir)<ref>{{cite book|author=Victor Mortet|title=Étude historique et archéologique sur la cathédrale et le palais épiscopal de Paris du vie au xiie siècle|publisher=A. Picard|date=1888|url=|isbn=|deadurl=||archivedate=df=}}</ref>, bundan sonra burada roman kilsəsi yaradılmış və restavrasiya edilmişdir. Lakin sürətlə artan [[Paris]] əhalisi üçün, bu məbədlər kiçik həcmli idilər.<ref name="Kic">{{cite web|author=Marc Fourny|title=Les dix secrets de Notre-Dame de Paris|url=http://www.lepoint.fr/culture/les-dix-secrets-de-notre-dame-de-paris-12-12-2012-1561105_3.php|date=12 dekabr 2012|publisher=Le Point|accessdate=|archive-date=2018-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809181752/http://www.lepoint.fr/culture/les-dix-secrets-de-notre-dame-de-paris-12-12-2012-1561105_3.php|url-status=live}}</ref> 1160-cı ildə yepiskop Moris de Sulli,<ref name="Xlo"/> zaman keçdikcə dağılan roman kilsəsinin yerinə daha böyük bir məbəd inşa etməyə qərar verir. Müqəddəs daşlar ya yenidən boyanır, ya da vəqflərə bağışlanılırdı.<ref name="Sek"/> XI-XII əsrlərdə [[Qərbi Avropa|Qərbi Avropada]] baş verən iqtisadi dirçəliş [[Fransa]] şəhərlərinə də təsir göstərirdi. Beləliklə şəhərlərdə əhalinin sayı sürətlə artırdı və köhnə kilsələr artıq əhali sayına görə çox kiçik görünürdü. Mütəxəssislər [[Paris]] əhalisinin [[II Filip Avqust|II Filip Avqustun]] dönəmində sürətlə artmağa başladığını qeyd edirlər. Belə ki, 1180-ci ildə 25000 nəfər əhalisi olan Parisin, 1220-ci ildə əhalisinin sayı 50000 nəfəri keçmişdi və beləliklə Paris [[İtaliya]] xaricində [[Avropa|Avropanın]] ən böyük şəhərinə çevrilmişdi.<ref>{{cite web|author=|title=Paris à l'époque de Philippe Auguste|url=http://www.philippe-auguste.com/ville/maisons.html|date=|publisher=|accessdate=|archive-date=2007-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20070502043511/http://www.philippe-auguste.com/ville/maisons.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|author=Baldwin, John|title=Philippe Auguste et son gouvernement - Les fondations du pouvoir royal en France au Moyen Âge|publisher=Fayard|date=1991|url=|isbn=|deadurl=||archivedate=df=}}</ref> Yeni kilsənin memarlığı qotik incəsənəti ilə əlaqəli olmalı idi. [[Sen-Etyen kilsəsi]] tamamlandığı vaxtda artıq [[Qotika (memarlıq)|qotik]] üslubunda bir neçə böyük kilsə var idi. Bunlar [[Sen-Deni bazilikası]], [[Nuoyon Notr-Dam kilsəsi|Nuoyon Notr-Dam]] və [[Lan Notr-Dam kilsəsi|Lan Notr-Dam kilsə]]<nowiki/>ləri idi.<ref name="Xlo" /> 1163-cü ildə [[VII Lüdovik]] dövründə başlanan inşaat, 1345-ci ilə qədər davam edir. Həmin dövrdə [[Paris]], [[Lion|Lionda]] yerləşən [[Roma prefekturası|Roma prefekturasından]] asılı olan Sens [[Arxiyepiskopluq|arxiyepiskopluğunun]] [[Yepiskopluq|yepiskopluğu]] idi.<ref name="Sek" /> ==== Birinci mərhələ (1163 - 1250) ==== [[Fayl:Plan Notre Dame cathédrale primitive.svg|300px|thumb|left|Sənətşünas Marsel Oberin fikrincə, 1150-ci ildə ilkin Paris Notr-Dam kafedralın yerləşdiyi sahənin sxemi; bu sahə indiki binanın nef, transept və xor hissələrinin yerləşdiyi əraziyə uyğun gəlirdi. Paris Sen-Etyen kafedralı isə indiki kafedralın qərbində, meydan səviyyəsində yerləşirdi.<ref>{{cite book |last1=Aubert |first1=Marcel |title=Les anciennes églises épiscopales de Paris, Saint-Étienne et Notre-Dame, au XIe siècle et au début du XIIe |date=1939 |pages=319–327 |url=https://www.persee.fr/doc/crai_0065-0536_1939_num_83_3_77195#crai_0065-0536_1939_num_83_3_T1_0322_0000 |access-date=23 may 2026}}</ref>]] Jan de Sen-Viktorun ''"Memorial Historiarum"'' qəzetində yayımlanmış məqaləsində, bir inanca əsasən 24-25 mart [[1163]]-cü il tarixlərində kilsənin təməl daşı atılarkən [[III Aleksandr (Roma papası)|Papa III Aleksandr]] və kral [[VII Lüdovik|VII Lüdovikin]] birlikdə bu mərasimdə iştirak etdiyi bildirilir.<ref>{{cite book|author=René Héron de Villefosse|title=Solennités, fêtes et réjouissances parisiennes|publisher=Hachette|date=1980|url=|isbn=|deadurl=||archivedate=df=}}</ref> Mövcud məlumatlara əsasən Notr-Dam kilsəsinin inşasına [[1163]]-cü ildə başlanıldığına inanılır.<ref>{{cite book|author=Jacques Henriet|title=A l'aube de l'architecture gothique|publisher=Presses Universitaires de Franche-Comté|date=2005|url=|isbn=|deadurl=||archivedate=df=}}</ref> Görülən işin böyük qismi yepiskop [[Moris de Sulli]] (1160 - 1197) və xələfi [[Odon de Sulli]] (1197-1208) tərəfindən kontrol edilmişdir. Bunlardan əlavə adlarının naməlum olduğu dörd nəfər də bu kilsənin tikilişində iştirak etmişdir:{{Ref|2|Qeyd 2}} * 1163 - 1182: xor və onun iki ambulator quruluşunun tikintisi. Xronikaçı Robert de Torinyiyə görə, xor, 1177-ci ildə tamamlanmışdır. Yüksək altar kardinal Henrix de Şato-Marçay, [[Roma papası|papa]] və [[Moris de Sulli]] tərəfindən təqdis olunmuşdur. * 1182 - 1190: nef, dəhliz və tribunaların son dörd körfəzinin tikintisi. Nefin tikilişi, xorun tikilişindən sonra, yəni 1182-ci ildə başladmışdır. Bəziləri tikintinin 1175-ci ildə başladığını düşünür. Dördüncü körfəz tamamlanandan sonra, nefin tikilişi dayandırılmışdır. * 1190 - 1225: əsas fasadın və nefin ilk iki körfəzinin tikintisi. Fasadın tikintisi 1208-ci ildə başlamışdır. Həmin il portallar inşa edilmiş və bəzədilmişdi. Rozet mərtəbəsinin inşası 1220-1225-ci illərdə baş tutur. Fasadın qarşısında olan nefin ilk körfəzlərinin inşasına 1218-ci ildə yenidən başlanılmışdı. * 1225 - 1250: fasadın yuxarı hissəsi və iki qüllənin inşası. Qaranlığın aradan qaldırılması üçün hündür pəncərələr daha da genişləndirildi. Təxminən 1230-a yaxın kiçik rozet pəncərələri çıxarıldı. Eyni zamanda tribuna tavanının yeri teraslarla əvəz edildi. Binanın üst qismindən yağış suyunun boşaldılması üçün [[şaperon]]<nowiki/>lar və su tağları inşa edildi. Nefin yan şapelləri su tağlarının abutmentləri arasında inşa edilmişdi. Cənub qülləsi 1240-cı ildə tamamlanmış və həmin il qüllələrin oxla təmin edilməsi fikrindən daşınılmışdı. 1250-ci ildə şimal qülləsinin inşası başa çatır. Bu zaman kilsənin inşası tamamilə başa çatır və kilsə tam fəaliyyətə hazır olur. Bu zaman [[Fransa|Fransada]] Müqəddəs Lüdovik adlanan [[IX Lüdovik]] hökmranlıq edirdi. Sonrakı dövrlərdə kilsənin ümumi dizaynında əlavələr, yeni bəzəmələr və bəzi yerlərində önəmli dəyişikliklər icra edilmişdi. ==== İkinci mərhələ (1250-ci ildən XIV əsrin ortalarına qədər) ==== {{Şəkil albomu | yer = right | istiqamət = üfüqi | miqyas = 340 | şəkil1 = Villard de Honnecourt - Sketchbook - 64.jpg | izah1 = [[Villar de Onnekur]] tərəfindən hazırlanmış və kilsənin kontrfors modelini göstərən eskiz, təxminən 1200-cü il. Paris Milli Kitabxanasının kolleksiyası | şəkil2 = Coupe.transversale.cathedrale.Paris.png | izah2 = 1220–1230-cu illərdə böyük nefin sxematik kəsiyi; burada iki eyni hündürlüklü yan nef və tribunalar göstərilmişdir.<ref name="Dictionnaire_raisonné">{{cite book |last1=le-Duc |first1=Viollet |title=Dictionnaire raisonné de l'architecture française du XIe au XVIe siècle |date=1856 |publisher=A. Morel |location=Paris |url=https://archive.org/details/raisonnedelarchi01viol |access-date=23 may 2026}}</ref> Təxminən 1230-cu ildə yuxarı pəncərələrin genişləndirilməsindən sonra ikiqat aşırımlı yuxarı arkbutanlar iri tək aşırımlı arkbutanlarla əvəz edilmişdir.<ref name="Dictionnaire_raisonné"/> | alt yazı = | footer_align = left }} Təxminən 1250-ci illərdən hesablanan ikinci inşaat mərhələsində, [[Roman memarlığı|roman üslubunda]] inşa edilmiş transeptik portalların, müasir [[Qotika (memarlıq)|qotik]] üslubunda inşa edilmiş fasad ilə ziddiyyət təşkil etdiyi aşkarlanır. Roman memarlıq üslubunda olan parçaların yenidən inşası yepiskop Reno de Korbe tərəfindən həyata keçirilmişdir (1250 - 1268). Jan de Şell, Pyer de Montrey, Pyer de Şell, Jan Ravi, Jan le Buteye, Raymond du Tampl bu dövrün ən məşhur ustalarından idilər. Jan de Şell transepti əvvəl şimala, sonra cənuba doğru uzatdı və transeptin şimal fasadını və rozeti hazırladı. 1265-ci ildə onun ölümündən sonra, kilsənin cənub xaçındakı işləri Pyer de Montrey tərəfindən icra edildi. Pyer de Montrey eyni zamanda cənub fasadını və rozet pəncərəsinin inşasını da tamamlamışdı. O, 1267-ci ildə vəfat edir. Pyer de Montrey həm də kapella və qırmızı qapıların inşasını tamamlayır. Eyni zamanda, xorun tavalarını da dəyişdirməyə başlayır. Onun xələfi Pyer de Şell 1296-cı ildə [[Lektoriya|lektoriya]] inşa edir və xor [[kapella|kapellasını]] inşa etməyə başlayır. Kapellanın inşası 1318-ci ildən 1344-cü ilə qədər Jan Ravi rəhbərliyində tamamlanır. Jan Ravi 15 metr aralıqla xor tağlarını inşa etməyə başlayır. O, həmçinin xor korpusunu da inşa etməyə başlayır. Jan Ravidən sonra, onun qardaşı oğlu Jan le Buteye 1344-cü ildən 1363-cü ilə qədər xor korpusunun inşasına rəhbərlik edir. Onun ölümündən sonra Raymond du Templ xorun inşasını tamamlayır. ==== XV - XVI əsrlər ==== [[İntibah]] sənətkarları, qotik memarlıq üslubunun barbarlara aid olduğunu düşündükləri üçün, qotik memarlıqdan uzaq durmağa çalışırdılar. Buna görə də divar və qapıları örtmək üçün böyük xalçalar və asmalardan istifadə edirdilər. Sonrakı dövrdə [[Barokko]] heykəlləri, altar, masa, məzar, [[kenotaf|kenotaflar]] və neflərin bəzəməyə başladılar.<ref name=":0">{{cite web|author=|title=Notre-Dame de Paris, joyau de l'art gothique, célèbre ses 850 ans|url=http://www.liberation.fr/depeches/2012/12/12/notre-dame-de-paris-joyau-de-l-art-gothique-celebre-ses-850-ans_867048|date=|publisher=Libération|accessdate=}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==== XVII - XVIII əslər ==== [[Fayl:Cathedrale Notre-Dame de Paris maitre-autel.jpg|thumb|left|230px|[[Nikola Kustu]]nun əsəri olan əsas kilsə altarı; Altar, [[Antuan Kuazevoks]] tərəfindən hazırlanmış XIV Lüdovik və [[Giyom Kustu (böyük)|Giyom Kustu]] tərəfindən hazırlanmış XIII Lüdovik heykəli ilə əhatələnmişdir.]] 1625-ci ildə memar Avqust Giyan tərəfindən [[Notr-Dam həyət fəvvarəsi]] inşa edilir. Bu fəvvarənin inşasında məqsəd [[Site adası]] sakinlərini axar su ilə təmin etmək idi.<ref>{{cite web|author=|title=Les fontaines alimentées par le Médicis|url=http://400ansaqueducmedicis.org/hom/fontaines-et-reservoirs-de-paris/|date=|publisher=Fontaines et réservoirs de Paris|accessdate=|archive-date=2018-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831205751/http://400ansaqueducmedicis.org/hom/fontaines-et-reservoirs-de-paris/|url-status=dead}}</ref> 1699-cu ildə [[XIV Lüdovik]] və atası [[XIII Lüdovik]]<nowiki/>in istəkləri nəticəsində kilsənin iç dekorasiyasında, xüsusilə də xorda böyük dəyişikliklər edilir.<ref>{{cite web|author=|title=Notre-Dame de Paris et le vœu de Louis XIII, une dévotion contemporaine|url=http://www.notredamedeparis.fr/|date=|publisher=|accessdate=|archive-date=2011-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224070943/http://www.notredamedeparis.fr/|url-status=live}}</ref> Memar Rober de Kot xora doğru gedən dəhlizləri genişləndirmək üçün yüksək relyeflərin bir parçası olan [[lektoriya|lektoriyaları]] dağıdır və xora XVII - XVIII əsrlərdə [[Avropa]]<nowiki/>da olan bir çox kilsədəki kimi yeni görünüş verməyə çalışır. Yeni lövhələr yaradılır və günümüzə qədər mövcud olan heykəllərlə yeni altar bəzədilir. [[XIV Lüdovik]] atasının istəyini yerinə yetirir və hər ikisi [[Pyeta]] qarşısında diz çökürlər. Sonralar, 1756-cı ildə kanoniklər binanın çox qaranlıq olduğunu bildirdilər və bundan sonra Le Viey qardaşları orta əsrlərdən qalma şüşələri çıxartdılar və əvəzinə bəyaz şüşələr yerləşdirdilər. Daha sonra isə kilsənin divarları rəngləndi. Lakin, rozet qorunmuşdu.<ref name=":0" /> Sonunda din xadimlərinin xahişləri əsasında [[Paris]] [[Panteon|Panteonunun]] memarı [[Jak-Jermen Sufflo|Sufflo]] mərkəzi portaldan məşhur ''Son Məhkəmə'' ilə bəzədilən trümo və timpanın bir hissəni çıxartdı. Bunun səbəbi gediş-gəliş üçün daha rahat keçid yaratmaq idi. [[Böyük Fransa inqilabı|Fransa inqilabı]] zamanı kilsə bir neçə vandalist hücuma məruz qalmışdı. Fasadda olan Krallar qalereyasındakı yəhudi krallarının heykəllərinin başları kəsilir və kilsədən çıxarılır. Beləki, inqilabçılar yəhudi krallarının xatirələrinin monarxiyanı təmsil etdiyinə inanırdılar. Kəsilmiş 28 başdan 21-i və bir neçə digər parçalar 1977-ci ildə tapıldı və hal-hazırda [[Klüni muzeyi|Orta Əsrlər Dövlət Muzeyində]] saxlanılır. Kluaster portalının trümosunda olan Bakirə heykəlindən başqa, portallardakı bütün heykəllər dağıdıldı.<ref>{{cite web|author=|title=Historique de la construction|url=http://www.notredamedeparis.fr/la-cathedrale/histoire/historique-de-la-construction/|date=8 may 2016|publisher=notredamedeparis.fr|accessdate=|archive-date=21 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821235900/http://www.notredamedeparis.fr/la-cathedrale/histoire/historique-de-la-construction/|url-status=live}}</ref> 10 noyabr 1793-cü ildə Azadlıq bayramı günü Paris Notr-Dam kilsəsində Ağıl Kultu həyata keçirildi və verilən qərarla kilsə [[Ağıl Məbədi|Ağıl Məbədinə]] çevrildi.<ref>{{cite book|author=Jean-Baptiste Duvergier|title=Collection complète des lois, décrets, ordonnances, réglements, et avis du Conseil d'État|publisher=Paris, A. Guyot et Scribe|date=1825|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k63812308|isbn=|deadurl=live|8=|archivedate=2022-05-05|access-date=2018-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220505224116/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k63812308}}</ref> Bu kult [[Pyer Qaspar Şomett]] tərəfindən təşkil edilmişdi və kilsənin əsas altarı [[Ağıl ilahəsi]] qurbangahına çevrildi. Həmin il noyabr ayının sonunda Parisdə [[Roma-Katolik kilsəsi|katolik]] ibadəti qadağan edildi. Kilsə sonralar [[anbar]] kimi istifadə olundu.<ref>{{cite news|author=Louis Laforge|title=Les 850 ans de Notre-Dame|url=|publisher=Des racines et des ailes sur France 3|date=13 feral 2013|accessdate=|deadurl=|archiveurl= |df=}}</ref> ==== XIX əsr restavrasiyası ==== [[Fayl:Notre Dame de Paris en 1840.jpg|240px|thumb|right|Paris Notr-Dam kafedralı, 1840-cı il. Bu [[Dagerotipiya|dagerotip]] foto, bina üzərində Ejen Violle-le-Dyuk tərəfindən başladılmış böyük restavrasiya proqramından əvvəl tikilinin ciddi dərəcədə dağılmış vəziyyətini göstərir. Burada kral qalereyasının heykəllərinin yoxluğu ([[Böyük Fransa inqilabı]] zamanı dağıdılmışdır) və Jak-Jermen Sufflo tərəfindən Böyük Məhkəmə portalının əsaslı şəkildə dəyişdirilməsi diqqətə çarpır.]] Kilsə, 1802-ci ilin aprelində (1801-ci il konkordatından sonra) yeni ibadət mərkəzinə çevrilir. Bəzi lazımlı yenilənmələr çox sürətlə həyata keçirilir və beləliklə 1804-ci ilin dekabrında [[Napoleon Bonapart]] [[VII Piy|Papa VII Piyin]] hüzurunda [[Fransa]] [[İmperator|İmperatoru]] elan edilir. Bu münasibətlə bina əvvəlcə boyanılmış, sonra isə [[Şarl Persye|Persye]] və [[Pyer Fonten|Fonten]] tərəfindən bəzədilmişdi.<ref>{{cite web|author=|title=CATHÉDRALE NOTRE-DAME DE PARIS|url=https://www.napoleon.org/magazine/lieux/cathedrale-notre-dame-de-paris/|date=|publisher=Napoleon Magazine|accessdate=|archive-date=2022-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220505224111/https://www.napoleon.org/magazine/lieux/cathedrale-notre-dame-de-paris/|url-status=live}}</ref> Sülh bərpa edildikdən sonrakı dövrdə kilsənin vəziyyəti çox pis idi, buna görə də şəhər rəhbərliyi kilsənin fəaliyyətini tamamilə dayandırmaq barədə fikirləşirdi. Kilsənin quruluşuna heyran olan [[Viktor Hüqo]] ''"[[Paris Notr-Dam kilsəsi (roman)|Paris Notr-Dam kilsəsi]]"'' romanını yazır və bu roman çox böyük şöhrət qazanır. Bu romanın yazılmasında əsas məqsəd kilsəyə olan diqqəti artırmaq idi. Əsərdə həmçinin kilsənin dağıdılması, xəzinəsinin talanması, pəncərələrinin dağıdılması və baş yepiskopların öldürülməsi məsələlərinə xüsusi diqqət çəkilir.<ref>{{cite book|author=|title=Cathédrale d’art et d’histoire Vitraux|publisher=|date=|url=http://www.notredamedeparis.fr/#nh1|isbn=|deadurl=live|8=|archivedate=2011-02-24|access-date=2018-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224070943/http://www.notredamedeparis.fr/#nh1}}</ref> Bu əsər kilsənin lehinə geniş bir maraq yarada bildi. Roman, sonralar marjinal bir abidəni canlandırır və bu Paris əhalisinə daha doğma görünür. Roman, bundan əlavə [[romantizm]] kimi bilinən və insanlarda dünyaya yeni baxış formalaşdıran [[Avropa]] trendinin də formalaşmasına böyük təsir göstərmişdi. [[Viktor Hüqo|Viktor Hüqonun]] romanı ölümcül vəziyyətdə olan tarixi abidəyə yeni həyat verilməsində əsas rol oynamışdı. Həmin dövrdə Notr-Dam kilsəsi barədə bir neçə fikir axını formalaşmışdı. Belə ki, [[Fransa]]<nowiki/>nın yaxın keçmişindən qopmasını istəməyən monarxistlər, dindar çoxluğun inancını ifadə edən [[katolik]]<nowiki/>lər və dünyəvi düşüncə tərəfdarı olan qruplar var idi. [[Fayl:Notre-dame-paris-4th-statue-west-side.jpg|200px|thumb|left|Violle-le-Dyukun heykəltəraşlar komandası tərəfindən həyata keçirilmiş heykəltəraşlıq proqramının bərpasına nümunə: qərb fasadının cənub kontrforsunda yerləşən Müqəddəs Deni heykəli.]] Bu zaman mədəniyyət naziri kilsənin restavrasiya edilməsi ilə bağlı qərar verir. O zamana qədər kilsənin təmirindən məsul olan Qodde bərpa metodları bəyənilmədiyi üçün vəzifəsindən çıxarılır. Kilsənin bərpa işləri [[Jan-Batist-Antuan Lassü]]<nowiki/>ya və [[Ejen Violle le-Dyuk]]a tapşırılır. Onlar daha əvvəl [[Sen-Şapel]]<nowiki/>in tikintisində fərqlənmişdilər. Violle le-Dyuk bir layihə və hesabat təqdim edir. 1844-cü ildə onun layihəsi qəbul edilir. 1845-ci ildə bu layihənin həyata keçirilməsi üçün 3.888.500 frank məbləğində büdcə ayrılmasını istəyir, lakin kilsənin təmiri üçün sadəcə 2.650.000 frank məbləğində büdcə ayrılır. Milli Məclis məbləğin verilməsi ilə əlaqədər qanun qəbul edir.{{Ref|3|Qeyd 3}} Beləliklə uzun müddət gözlənilən restavrasiya prosesi başlamalı idi. 1850-ci ildə ayrılan məbləğ bitir və kilsənin təmiri dayandırılır. Violle le-Dyuk təmirin tamamlana bilməsi üçün yeni təkliflər verməyə məcbur olur. Ümumilikdə təmir üçün 12 milyon frankdan çox məbləğ ayrılır. Kilsənin təmiri maliyyə cəhətdən çatışmazlıqlar olduğunu təsdiqlədi. Kilsənin aşağı hissəsinə düşmək üçün 9 metr aşağıya enmək lazım idi. Antuan Lusson və [[Adolf Napoleon Didro]] kimi şüşə sənəti ustaları dəhlizin hündür pəncərələrinin şüşələrini və [[kapella]]<nowiki/>nın pəncərələrinin şüşələrini dəyişmək üçün XIII əsrin [[vitraj]] şüşələrindən istifadə etdilər.<ref>{{cite book|author=Hervé Cabezas|title=Du « vitrail archéologique » |publisher=Revue d'archéologie moderne et d'archéologie générale|date=1988|url=|isbn=|deadurl=||archivedate=df=}}</ref> Kilsənin divar qapısının təmiri də layihəyə daxil idi. Beləki qırmızı qapı artıq sıradan çıxmışdı.<ref group="a">[[Dagerotipiya]] və şəkillər (səh. 210)</ref> Qırılmış pinakllar və dağılmış üçbucaq tavanlar da təmir edildi. Portalların və fasadın böyük heykəlləri də təmir edildikdən sonra təmirin bitməsi üçün çox az iş qalmışdı. Restavrasiya edənlər Violle le-Dyukun yazıları və rəsimlərinə əsasən dağılan hissələri tapmaqda çox çətinlik çəkirdilər. Kilsənin əsaslı bərpası, xüsusilə də heykəllərin bərpası iki memarın uğurları kimi qeyd edilir. Həmin dövrdə yox edilən bütün heykəllərin sürətli bərpasına çalışırdılar. Bu heykəllərə [[Amyen kafedralı|Amyen]], [[Şartr kafedralı|Şartr]] və [[Reyms kilsəsi|Reyms]] kilsələrində olan heykəllər də daxil idi. Bunu etmək üçün memarlar, [[Adolf-Viktor Joffri-Deşom]]un rəhbərliyində məşhur heykəltəraşlardan ibarət bir komanda yaratdılar. Onların bir çoxu [[David Danje]]<nowiki/>nin atelyesindən gəlmişdilər və bir-birlərini tanıyırdılar. Heykəltəraşlardan ibarət komanda, içərisində 12 bürünc heykəlin də olduğu, yüzdən çox heykəli yenidən yaradır. Joffri-Deşom və Violle le-Dyuk heykəllərin hazırlanması işində yaxından fəaliyyət göstərirlər.{{Ref|4|Qeyd 4}} Heykəllərin görünüşünü əvvəlcə Violle le-Dyuk tərəfindən hazırlanırdı, sonra heykəltəraşlar bu görünüşə əsasən heykəlləri hazırlayırdılar. Sonuncu daş heykəlin hazırlanması da bura daxil idi. Heykəllərin hazırlanmasına memarlar tərəfindən nəzarət edilməsi, heykəltəraşlara incəsənət azadlığı vermirdi. Restavrasiya sırasında kilsədə bəzi hissələr də dəyişildi. Məsələn, şimaldakı rozetin yeri on beş dərəcə dəyişdirilir. Bunun səbəbi pəncərəni saxlayan divarın sökülməsi və divarın bərpa ehtiyacının yaranması idi. Sonda, memarın düşüncələrindən kənar bəzi heykəllər də yaradıdı. Bunlara misal olaraq kilsənin üzərindən [[Paris]]ə baxan [[Ximera (mifologiya)|ximera]]<nowiki/>ları göstərmək olar. II İmperiya dövründə [[Parisin yenidənqurulması]] zamanı, Notr-Dam meydanı [[Jorj Ejen Osman|Baron Osman]]ın göstərişi ilə gigiyenik qaydada təmizlənir. Osmanın əmri ilə Notr-Dam meydanına bəzi dəyişikliklər edilir. Bu fəaliyyətə əsası XVIII əsrdə qoyulmuş uşaq bağçasının, İctimai Yardım İdarəsinin və keçmiş Otel Dyönün dağıdılmaları daxil idi. Arxeoloji Kriptanın yaranmasından sonra orta əsr küçələri və Sen-Ceneviv de Ardent kilsəsinin konturları yeni rənglərlə boyanıldı. Bunun edilməsində əsas səbəb onlara diqqətin cəlb edilməsi idi.<ref name="Combeau">{{cite news|author=Yves Combeau|title=L’Histoire de Notre-Dame de Paris : 850 ans… et toujours aussi belle !|url=|publisher=Canal Académie|date=23 dekabr 2012|accessdate=|deadurl=|archiveurl= |df=}}</ref> </ref> <gallery mode="packed" heights="220px" caption="Kafedralın XIX əsr restavrasiyası"> Fayl:South-side-of-notre-dame-paris-during-restoration-0b5c84.jpg|Kafedralın cənub fasadı restavrasiya işləri zamanı, fotoqraf [[Hippolit Bayar]], albom nəşri, 1847 Fayl:P1140701 Carnavalet Harrouart quai Montebello et ND detail ND c1860 rwk.jpg|Emil Arruar - ''"Montebello sahili və və Paris Notr-Dam kafedralının apsidası"'', 1858, [[Karnavale muzeyi]] Fayl:Notre-Dame - Eglise Cathédrale de Paris 2.jpg|[[Alfred Delone]] - ''"Paris Notr-Dam kilsəsi XIX əsrin sonlarında"'', 1867-1890, [[Konqres Kitabxanası]]nın kolleksiyası </gallery> ==== Restavrasiyadan sonra ==== [[Fayl:Maison Braun & Cie, Notre Dame de Paris, ca. 1930-crop, change chiaroscuro, perspective, add color by Paolo Villa 2019.jpg|thumb|Paris Notr-Dam kilsəsi 1930-cu illərdə]] Bir müddət sonra, [[Paris kommunası|Paris Kommunası]] kilsənin dağıdılması barədə qərar verir. [[Paris kommunası|Paris Kommunası]] nümayəndələri bir neçə skamya və stullara atəş açdılar və kilsəni yandırmağa çalışdılar. Lakin yanğın istənilən nəticəni vermədi, kilsəyə yüngül zərər dəydi. Kilsə heç bir problem olmadan iki [[Dünya Müharibəsi|dünya müharibəsi]]<nowiki/>ndən keçdi. 1965-ci ildə nefin on iki yüksək pəncərəsi və on iki rozet pəncərəsinin boz və solğun pəncərələri iyirmi dörd [[vitraj]] pəncərə ilə dəyişdirildi. Bunlar orta əsrlərin rəngləmə üsullarını istifadə edən şüşə sənətçisi [[Jak le Şevalye]]<nowiki/>nin əsərləri idi. Əsasən qırmızı və mavi olmaq üzrə on beş rəng tonundan istifadə edildi. Belə ki, rəngləmə qərbdən şərqə mavidən qırmızıya doğru gedir.<ref>{{cite web|author=|title=Jacques Le Chevallier|url=http://www.notredamedeparis.fr/|date=|publisher=|accessdate=|archive-date=2011-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224070943/http://www.notredamedeparis.fr/|url-status=live}}</ref> 1990-cı illərdə müasir proseslər, əsrlər boyu qaralan kilsənin divar daşlarının yenidən ilkin halına, saflığına və bəyazlığına qayıtmasına təsir edir. Daşları qaraldan iki ayrı çirklənmə təbəqəsi var idi: * Daşın hava və günəş işıqları nəticəsində qəhvərəngi olan bir hissəsi * [[Paris]]<nowiki/>in çirkli havası nəticəsində qaralan gipsdən ibarət hissə Daşlar üçün təhlükə yaradan kir qatı aradan qaldırıldı. Heykəllərə zərər dəyməsin deyə, lazer, mikro-fırçalama və nəm kompressorlar vasitəsilə təmizləndi. Çox sayda korlanmış daşlar [[Paris]] yaxınlığında olan lutetiyen daş yatağındakı daşlarla əvəz olundu. Elektrik xəttinin çəkilməsi də daşlarda müəyyən qədər dəyişikliklər edilməsinə səbəb oldu. Kilsənin 850 illik yubileyi münasibətilə, abidənin XXI əsrə keçməsini bildirmək üçün böyük işlər görüldü. Əsas nefin işıqlandırılması restavrasiya edildi və axşam ziyarətləri və konsertlər üçün şərait yaradıldı. 2013-cü ildə ilk olaraq böyük orqanın idarə edilməsi tamamilə kompyuterləşdirildi. 2014-cü ildə ikinci addım kimi, 12000 boru təmizləndi. Yeni qapı kilidləri və xüsusi naqillər quraşdırılmış yanğından mühafizə sistemi quruldu. İçəridə və çöl tərəfdə qalan naqillər kilsənin dizaynını pozmasın deyə gizlədildi. Nəhayət, 23 mart 2013-cü ildə Notr-Dam qüllələri aralarında birinci dəfə çalınan zənglə birlikdə, doqquz zənglə dolduruldu. Beləliklə kilsəyə [[orta əsrlər]]<nowiki/>dəki görünüşünə oxşar görünüş verildi. [[2012]]-ci ilin noyabrından [[2013]]-cü ilin dekabrına qədər keçmiş Notr-Dam küçəsində müəyyən dəyişiklik edildi və bura "Yubiley yolu" adlandırıldı. Bu küçə kilsənin işçilərinin və [[Xristianlıq|xristian dini]]<nowiki/>nin müqəddəs şəxlərinin adları ilə bəzədilmişdi. Kirlənmə kilsəyə böyük zərər verirdi. Buna [[qarqoyl]]<nowiki/>ların düşməsi və [[pinakl]]<nowiki/>ların dağılması da aiddir. Buna görə də baş [[yepiskop]] kilsənin yenidən restavrasiya edilməsi üçün 20 il müddətində 100 milyon [[avro]]<nowiki/>luq məbləğin yığılması üçün 2017-ci ildə çıxış etdi. 10 milyon [[avro]] işçilər üçün, kilsənin yanında müqəddəs yer üçün 10 milyon [[avro]], [[Su arxı|su arx]]<nowiki/>larının dayaqlarını gücləndirmək üçün 20-30 milyon [[avro]] nəzərdə tutulmuşdu.<ref>{{cite news|author=Marc Fourny|title=Il faut sauver Notre-Dame de Paris !|url=|publisher=Le Point|date=01 iyun 2017|accessdate=|deadurl=|archiveurl= |df=}}</ref> === 2019-cu il yanğını === {{main|Paris Notr-Dam kilsəsində yanğın (2019)}} [[Fayl:Notre-Dame en feu, 20h06.jpg|280px|thumb|left|<center>Kafedralda yanğın</center>]] 15 aprel 2019-cu ildə<ref>{{cite news |title=Trois ans après l'incendie, Notre-Dame de Paris retrouve progressivement sa beauté |url=https://www.geo.fr/histoire/trois-ans-apres-lincendie-notre-dame-de-paris-retrouve-progressivement-sa-beaute-209305 |access-date=28 may 2026 |work=Geo.fr |date=15 aprel 2022 |language=fr-FR}}</ref>, axşam çağı, təxminən saat 18 radələrində<ref>{{cite news |title=Notre-Dame de Paris : tout ce qu'il faut savoir sur l'incendie de la cathédrale |url=https://information.tv5monde.com/international/notre-dame-de-paris-tout-ce-quil-faut-savoir-sur-lincendie-de-la-cathedrale-31420 |access-date=28 may 2026}}</ref> Paris Notr-Dam kafedralında böyük yanğın baş verdi.<ref>{{cite news |title=Les images de l’incendie de Notre-Dame |url=https://www.lemonde.fr/societe/portfolio/2019/04/15/les-images-de-l-incendie-de-notre-dame_5450587_3224.html |access-date=28 may 2026}}</ref> Fəlakət nəticəsində kafedralın dam örtüyü, XIII əsrə aid taxta konstruksiyası, Ejen Violle-le-Dyuk tərəfindən layihələndirilmiş şpil və tavanı təşkil edən bir neçə tağ örtüyü (transept keçidinin tağı, şimal transeptinin tağı və nefin bir aşırımı) məhv olmuşdur.<ref>{{cite news |title=Emmanuel Macron souhaite que Notre-Dame soit reconstruite « plus belle encore » d’ici 2024 |url=https://www.lemonde.fr/societe/article/2019/04/15/incendie-en-cours-dans-la-cathedrale-notre-dame-de-paris_5450533_3224.html |access-date=28 may 2026}}</ref> Yanğın yalnız Fransada deyil, bütün dünyada böyük sarsıntı və emosional reaksiya doğurmuşdur. Sena çayının sahillərində parislilər və turistlər toplaşmış, çoxsaylı katoliklər dua etməyə başlamışdılar.<ref>{{cite news |last1=Matalon |first1=Vincent |title=Incendie de Notre-Dame de Paris : la piste accidentelle est privilégiée |url=https://www.franceinfo.fr/faits-divers/direct-paris-un-incendie-potentiellement-lie-aux-travaux-est-en-cours-a-la-cathedrale-notre-dame_3399863.html |access-date=28 may 2026 |work=franceinfo |date=15 aprel 2019 |language=fr-FR}}</ref> Yanğın təxminən 650 yanğınsöndürənin müdaxiləsi nəticəsində ertəsi gün səhər saatlarında nəzarət altına alınmışdır.<ref>{{cite news |title=Notre-Dame de Paris : le témoignage inédit du pompier qui a sauvé les reliques de la cathédrale |url=https://www.franceinfo.fr/culture/notre-dame-de-paris-le-temoignageinedit-dupompier-qui-a-sauve-les-reliques-de-la-cathedrale_5014946.html |access-date=28 may 2026 |work=franceinfo |date=15 mart 2022 |language=fr-FR}}</ref> Yanğın başa çatdıqdan qısa müddət sonra təxminən əlli müstəntiq Paris Notr-Dam kafedralındakı yanğının mümkün səbəblərini araşdırmağa başlamışdır.<ref>{{cite news |title=Notre-Dame de Paris : tout ce qu'il faut savoir sur l'incendie de la cathédrale |url=https://information.tv5monde.com/international/notre-dame-de-paris-tout-ce-quil-faut-savoir-sur-lincendie-de-la-cathedrale-31420 |access-date=28 may 2026 |work=TV5MONDE - Informations |date=15 aprel 2019 |language=fr}}</ref> Yanğının baş verdiyi gün [[Fransa Prezidenti]] [[Emmanuel Makron]] kafedralın yenidən inşa ediləcəyini elan etmiş<ref>{{cite news |title=Emmanuel Macron : "Cette cathédrale, nous la rebâtirons" |url=https://www.bfmtv.com/societe/emmanuel-macron-cette-cathedrale-nous-la-rebatirons_VN-201904150190.html |access-date=28 may 2026 |date=15 aprel 2019 |language=fr}}</ref>, ertəsi gün televiziya ilə xüsusi müraciətində isə belə demişdir: ''"Biz kafedralı əvvəlkindən də gözəl şəkildə yenidən quracağıq və istəyirəm ki, bu iş beş il ərzində başa çatsın."''<ref>{{cite news |title=VIDÉO - Incendie de Notre-Dame : revivez l'allocution d'Emmanuel Macron {{!}} TF1 Info |url=https://www.tf1info.fr/politique/video-replay-incendie-de-notre-dame-de-paris-revivez-l-allocution-d-emmanuel-macron-au-20h-2118610.html |access-date=28 may 2026 |work=www.tf1info.fr |date=16 aprel 2019 |language=fr}}</ref> Növbəti gün Baş nazir [[Eduar Filip]] kafedralın şpilinin yenidən qurulması üçün beynəlxalq memarlıq müsabiqəsinin keçiriləcəyini açıqlamışdır.<ref>{{cite news |title=Notre-Dame: un concours international d'architecture pour reconstruire la flèche |url=https://www.lefigaro.fr/flash-actu/notre-dame-un-concours-international-d-architecture-pour-reconstruire-la-fleche-20190417 |access-date=28 may 2026 |work=Le Figaro |date=17 aprel 2019 |language=fr}}</ref> Fransadan və xarici ölkələrdən fiziki şəxslər, şirkətlər və dövlət qurumları tərəfindən böyük həcmdə ianələr edilmişdir. Ümumilikdə 340 min donor tərəfindən 846 milyon avro vəsait toplanmış və bu, dünya üzrə mesenatlıq sahəsində rekord göstərici olmuşdur. ==== Restavrasiya və yenidən açılış ==== [[Fayl:New spire of Notre Dame Cathedral in Paris 2024 (6).jpg|thumb|200px|right|Paris Notr-Dam kafedralının yeni şpili 2024-cü ilin əvvəllərində inşasının tamamlanmasından əvvəl]] Yenidənqurma və restavrasiya işlərinə 2013-cü ildən Paris Notr-Dam kafedralına cavabdeh olan tarixi abidələrin baş memarı Filip Vilnöv rəhbərlik etmişdir. 8 dekabr 2023-cü ildə ''"[[France 2]]"'' kanalının Paris Notr-Dam kafedralından canlı yayımlanan xüsusi buraxılışı zamanı Emmanuel Makron "qrafikə uyğun irəlilədiklərini" və kafedralın 8 dekabr 2024-cü ildə yenidən ictimaiyyət üçün açılacağını bəyan etmişdir. O, həmçinin Roma Papası [[Fransisk|Fransiski]] açılış mərasimində iştirak etməyə dəvət etmişdir.<ref>{{cite news |title=Notre-Dame de Paris : Emmanuel Macron invite le pape à la réouverture de l’édifice dans un an |url=https://www.lefigaro.fr/actualite-france/notre-dame-de-paris-emmanuel-macron-invite-le-pape-a-la-reouverture-de-l-edifice-dans-un-an-20231208 |access-date=28 may 2026 |work=Le Figaro |date=8 dekabr 2023 |language=fr}}</ref> Lakin Katolik Kilsəsi, papanın gəlməyi planlaşdırmadığını açıqlamış, bunun səbəbi kimi isə "diqqətin bu münasibətlə onun üzərinə yönəlməsini istəməməsi" və "baş rolu" kafedralın özünə buraxmaq arzusu göstərilmişdir.<ref>{{cite news |title=Visite du pape François : pourquoi va-t-il en Corse, et pas à la réouverture de Notre-Dame de Paris ? |url=https://www.leparisien.fr/societe/religions/visite-du-pape-francois-pourquoi-va-t-il-en-corse-et-pas-a-la-reouverture-de-notre-dame-de-paris-23-11-2024-ZRPNHAZJMNGJHB6SGSBZGLSUWY.php |access-date=28 may 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=Réouverture de Notre-Dame de Paris : pourquoi l'absence du pape François fait débat ? |url=https://actu.fr/ile-de-france/paris_75056/reouverture-du-notre-dame-de-paris-pourquoi-l-absence-du-pape-francois-fait-debat_61909455.html |access-date=28 may 2026 |work=actu.fr |date=24 noyabr 2024 |language=fr}}</ref> Binanın 8 dekabr 2024-cü il tarixində yenidən açılışı münasibətilə dünyanın müxtəlif ölkələrindən tanınmış şəxslər, xüsusilə siyasi liderlər, eləcə də kafedralın yenidən qurulmasını maliyyələşdirmiş donorlar mərasimə dəvət olunmuşdular. Paris arxiyepiskopu Loran Yulriş kafedralın qapılarını yenidən açmış və orqanı təqdis etmişdir. Yanğın zamanı xilasetmə işlərində iştirak edən şəxslər və yenidənqurma üzərində çalışmış sənətkarlar uzun sürən alqışlarla təbrik olunmuşdular. ==== Layihələr: vitrajlar və muzey ==== [[Emmanuel Makron]] kafedral üçün ''"XXI əsrin izini daşıyacaq"'' altı müasir vitrajın hazırlanması məqsədilə müsabiqə elan etmişdir. Bu qərar ənənə ilə müasirlik arasında geniş müzakirələrə səbəb olmuşdur. 18 dekabr 2024-cü ildə [[Fransa Prezidenti|Respublika Prezident Administrasiyası]] yaydığı bəyanatda [[rəssam]] [[Kler Tabure]]nin ''"Paris Notr-Dam kafedralının cənub kapellalarındakı altı müasir pəncərənin hazırlanması üçün səkkiz namizəd arasından seçildiyini"'' açıqlamışdır. Bəyanatda sənətkarın ''"kafedralın tələb etdiyi səviyyəyə uyğun"'' olduğu bildirilmişdir.<ref>{{cite news |last1=Silamo |first1=Sabrina |title=Claire Tabouret, artiste : «La peinture permet de retenir quelque chose qui nous échappe» |url=https://madame.lefigaro.fr/celebrites/culture/claire-tabouret-peintre-je-passe-par-des-phases-ou-je-suis-comme-ecrasee-par-le-doute-20240314 |access-date=28 may 2026 |work=Madame Figaro |date=14 mart 2024 |language=fr}}</ref> Bundan əlavə, Emmanuel Makron [[Otel-Dyö (Paris)|Otel-Dyö]] kompleksində Paris Notr-Dam kafedralına həsr olunmuş muzeyin yaradılacağını elan etmişdir.<ref>{{cite news |title=Notre-Dame de Paris : Emmanuel Macron annonce le lancement d’un concours de vitraux contemporains et la création d’un musée |url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2023/12/08/notre-dame-de-paris-emmanuel-macron-annonce-le-lancement-d-un-concours-de-vitraux-contemporains-et-la-creation-d-un-musee_6204625_823448.html |access-date=28 may 2026 |work=Le Monde.fr |language=fr-FR}}</ref><ref>{{cite news |title=PODCAST. "Ils ont sauvé Notre-Dame" (6/6) : les derniers sauveurs |url=https://www.franceinfo.fr/replay-radio/ils-ont-sauve-notre-dame/ils-ont-sauve-notre-dame-6-6-les-derniers-sauveurs_6913157.html |access-date=28 may 2026 |work=franceinfo |date=25 noyabr 2024 |language=fr-FR}}</ref> ==== Yeni vitrajlarla bağlı mübahisə ==== Kler Tabure bildirmişdir ki, onun vitrajları ustanın əsərlərini əvəz etsə də, məqsədi ''"Ejen Violle-le-Dyuka ehtiram göstərməkdir"''.<ref>{{cite news |last1=Rykner |first1=Didier |title=Notre-Dame : Claire Tabouret choisie pour s'asseoir sur le code du patrimoine |url=https://www.latribunedelart.com/notre-dame-claire-tabouret-choisie-pour-s-asseoir-sur-le-code-du-patrimoine?lang=fr |access-date=28 may 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=18 dekabr 2024 |language=fr}}</ref> Bununla belə, bəzi sənət tənqidçilərinin fikrincə, bu yanaşma sənətkarın etik mövqeyi ilə bağlı suallar doğurur.<ref>{{cite news |last1=Duponchelle |first1=Valérie |title=Qui est Claire Tabouret, la peintre qui réalisera les nouveaux vitraux de Notre-Dame ? |url=https://www.lefigaro.fr/culture/patrimoine/qui-est-claire-tabouret-la-peintre-qui-realisera-les-nouveaux-vitraux-de-notre-dame-20241218 |access-date=28 may 2026 |work=Le Figaro |date=18 dekabr 2024 |language=fr}}</ref> Respublika Prezident Administrasiyasının bu seçimi layihəyə qarşı çıxanlar tərəfindən də tənqid edilmişdir. Müxaliflər ilk növbədə vurğulayırlar ki, söhbət gedən vitrajlar yanğın zamanı zərər görməmişdi.<ref>{{cite news |title=Nous n'avons pas validé le projet de remplacement des vitraux de Notre-Dame ! |url=https://www.latribunedelart.com/nous-n-avons-pas-valide-le-projet-de-remplacement-des-vitraux-de-notre-dame?lang=fr |access-date=28 may 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=14 iyun 2025 |language=fr}}</ref> Öz növbəsində Milli İrs və Memarlıq Komissiyası yekdilliklə bu layihəyə qarşı çıxmış və onun [[Venesiya Xartiyası]]na zidd olduğunu bildirmişdir.<ref>{{cite news |title=Le Figaro du 1er décembre 2025 : "Nouveaux vitraux de Notre-Dame : la justice rejette la requête de l’association Sites et Monuments" - Sites & Monuments |url=https://www.sitesetmonuments.org/le-figaro-du-1er-decembre-2025-nouveaux-vitraux-de-notre-dame-la-justice-rejette-la-requete-de-l |access-date=28 may 2026 |work=www.sitesetmonuments.org}}</ref> 2025-ci ilin yanvarında "Yerlər və Abidələr" dərnəyi və bir donor tərəfindən inzibati məhkəmədə iddia qaldırılmışdır.<ref name="latribunedelart">{{cite news |last1=Rykner |first1=Didier |title=Un premier recours pour sauver les vitraux de Viollet-le-Duc |url=https://www.latribunedelart.com/un-premier-recours-pour-sauver-les-vitraux-de-viollet-le-duc?lang=fr |access-date=28 may 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=29 yanvar 2025 |language=fr}}</ref> İddianın əsas arqumenti ondan ibarət idi ki, sifariş rəsmən Paris Notr-Dam kafedralının qorunması və bərpasına cavabdeh dövlət qurumu tərəfindən verilmişdi. Halbuki həmin qurumun nizamnaməsində yalnız "bərpa" və "qoruma" missiyaları qeyd olunur; müasir müdaxilə həyata keçirmək və ya ianələri bu məqsədlə istifadə etmək barədə heç bir müddəa yoxdur.<ref name="latribunedelart"/> 27 noyabr 2025-ci il tarixli qərarı ilə Paris İnzibati Məhkəməsi bu iddianı rədd etmişdir. Məhkəmə hesab etmişdir ki, "bərpa" və "qoruma" anlayışları dəqiq müəyyənləşdirilməmişdir və qanunvericiyə məcburi şəkildə tətbiq oluna bilməz; eyni zamanda apellyasiya şikayəti vermək hüququnun açıq qaldığı bildirilmişdir.<ref>{{cite news |last1=Rykner |first1=Didier |title=Vitraux de Notre-Dame : Le TA rejette en première instance la requête de Sites & Monuments |url=https://www.latribunedelart.com/vitraux-de-notre-dame-le-ta-rejette-en-premiere-instance-la-requete-de-sites-monuments?lang=fr |access-date=28 may 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=28 noyabr 2025 |language=fr}}</ref> Layihəyə qarşı çıxanlar bu hökmü hüquqi baxımdan əsassız və anlaşılmaz hesab edərək qərardan apellyasiya şikayəti vermişlər.<ref name="300-000">{{cite news |last1=Rykner |first1=Didier |title=300 000 ! |url=https://www.latribunedelart.com/300-000?lang=fr |access-date=28 may 2026 |work=La Tribune de l'Art |date=10 dekabr 2025 |language=fr}}</ref> Kler Taburenin təqdim etdiyi eskizlər də tənqidlərə səbəb olmuşdur; iradlar yalnız estetik və ikonoqrafik baxımdan deyil, həm də onların vitraj sənətinin texniki xüsusiyyətlərinə uyğunluğu ilə bağlı idi.<ref name="300-000"/> Bütün bu mübahisələrə baxmayaraq, 2025-ci ilin dekabrında [[Qran-Pale|Qran-Paledə]] tam ölçülü altı maket nümayiş etdirilmişdir. Bu əsərlər [[Pentikost bayramı|Pentikost]] ruhunu təcəssüm etdirir və Notre-Dame de Paris Paris Notr-Dam kafedralının nefinin cənub yan keçidində yerləşən altı pəncərə üçün nəzərdə tutulmuşdur.<ref>{{cite news |title=Les vitraux de Claire Tabouret au Grand Palais : retour sur un projet controversé |url=https://www.lefigaro.fr/culture/les-vitraux-de-claire-tabouret-au-grand-palais-retour-sur-un-projet-controverse-20251208 |access-date=28 may 2026 |work=Le Figaro |date=8 dekabr 2025 |language=fr}}</ref> Layihənin hüquqi taleyi ilə bağlı qeyri-müəyyənliyə baxmayaraq, 1640-cı ildən [[Reyms|Reymsdə]] fəaliyyət göstərən Simon-Mark vitraj emalatxanasının ustaları artıq eskizlər əsasında işləməyə başlamışdılar.<ref>{{cite news |last1=Fouquet |first1=raphael |title=Découvrez les vitraux de Claire Tabouret à Paris |url=https://streetartparis.fr/decouvrez-les-vitraux-de-claire-tabouret-a-paris/ |access-date=28 may 2026 |work=Streetart Paris |date=9 dekabr 2025}}</ref> ==== Kafedral muzeyinin yaradılması ==== ''"Paris Notr-Dam Dostları"'' dərnəyinin ''"İncəsənət Jurnalı"''na istinadən yaydığı məlumata görə<ref>{{cite news |title=Le Musée Notre-Dame à l’arrêt |url=https://www.lejournaldesarts.fr/patrimoine/le-musee-notre-dame-larret-177802 |access-date=28 may 2026 |work=Le Journal Des Arts |language=fr}}</ref>, 2025-ci ilin may ayında ''"Paris Notr-Dam kafedralına həsr olunmuş muzeyin yaradılması elanından bir il sonra layihə hazırda dayanmış vəziyyətdə görünür"''.<ref name="musee">{{cite news |title=« Le Musée Notre-Dame à l’arrêt » |url=https://amisnotredameparis.fr/le-musee-notre-dame-a-larret/ |access-date=28 may 2026 |work=Amis de Notre-Dame de Paris |date=10 iyun 2025 |language=fr-FR}}</ref> Doğrudan da, dərnək qeyd edir ki, muzeyin ilkin konsepsiyasına dair hesabat 2024-cü ilin iyun ayında müəllifləri tərəfindən Fransa Mədəniyyət Nazirliyinə təqdim olunsa da, həmin sənəd hələ də ictimaiyyət üçün dərc edilməmişdir.<ref name="musee"/> === Əhəmiyyətli tarixi hadisələrin xronologiyası === [[Fayl:Réjouissances à l'annonce de l'abolition de l'esclavage, 30 pluviôse an II.jpg|thumb|18 fevral 1794-cü ildə Pyer-Qaspar Şomett tərəfindən artıq "[[Ağıl məbədi]]"nə çevrilmiş Paris Notr-Dam kafedralı binasında köləliyin ləğvi münasibətilə keçirilən bayram zamanı nitq söylənişi]] Notr-Dam, [[Fransa]]<nowiki/>nın tarixində çox sayda dini və siyasi hadisənin qeyd edildiyi tarixi bir məkandır. * [[1229]]-cu ildə, cümə axşamı günü, [[Tuluza]] qrafı [[VII Raymund]]<nowiki/>un burada [[amand onorabl]] mərasimi burada keçirilir. * [[IX Lüdovik]], [[Sen-Şapel kilsəsi]]<nowiki/>nin tikintisi başa çatana qədər [[Məsih]]<nowiki/>in [[tikanlı tac]]ını taxır. * [[IV Filip (Fransa)|IV Filip]] 1302-ci ildə [[Fransa]] krallığının [[Baş Ştatlar]]ını çağırır. * [[Yüzillik müharibə]]<nowiki/>nin sonlarına doğru, on yaşındakı [[VI Henrix]]<nowiki/>nin [[tacqoyma]] mərasimi.<ref>{{cite book|author=Jean-Baptiste Lebigue|title=L'ordo du sacre d'Henri VI à Notre-Dame de Paris|publisher=|date=|url=https://metapress.com/|isbn=|deadurl=live|8=|archivedate=2012-07-09|access-date=2018-02-02|archive-url=https://archive.today/20120709233606/http://lq.cathmed.metapress.com/content/tp560727r314u06n}}</ref><ref>{{cite book|author=Cédric Giraud, Turnhout|title=Notre-Dame de Paris 1163-2013|publisher=Brepols|date=2013|url=|isbn=|deadurl=||archivedate=df=}}</ref> Lakin bu tacqoyma mərasimi tanınmadı. Çünki artıq [[1429]]-cu ildə [[Reyms]]<nowiki/>də [[VII Karl]]ın [[Fransa]] kralı kimi tacqoyma mərasimi keçirilmişdi. * [[1447]]-ci ildə [[VII Karl]] [[Paris]]<nowiki/>in azad edilməsini "[[Te Deum]]" himni ilə qeyd edir. * [[1456]]-cı ildə [[Janna d'Ark]]ın xatirəsinin bərpa edilməsi. * [[1558]]-ci il 24 apreldə [[Şotlandiya]] [[kraliça]]<nowiki/>sı [[Mariya Stüart]] ilə II Fransuanın [[nikah]] mərasimi. * [[1559]]-cu il 22 iyunda [[Yelizaveta Valua]]<nowiki/>nın [[İspaniya]] kralı [[II Filipp (İspaniya kralı)|II Filip]]<nowiki/>lə [[nikah]] mərasimi. * [[1572]]-ci il 18 avqustda [[Marqarita de Valua]] ilə [[Fransa]] kralı [[IV Henrix]]<nowiki/>in [[nikah]] mərasimi. [[Nikah]] mərasimindən 6 gün öncə [[Varfolomey gecəsi]] hadisəsi baş tutmuşdu. * [[1594]]-cü il 22 mart [[IV Henrix]] [[Paris]]<nowiki/>də baş verən [[üsyan]] dalğasının beş ildən sonra yatırılması ilə əlaqədər öz minnətdarlığını bildirdi. * [[1660]]-cı ildə [[XIV Lüdovik]] [[nikah]] mərasimi vasitəsilə [[Te Deum]] ilə təbrik edildi. Notr-Damın döşəməçisi adlandırılan, gələcək marşal, [[Lüksemburq]] qrafı bura xeyli sayda düşmən bayraqları gətirir. * [[1668]]-ci ildə Turenn [[Protestantlıq|protestant]] inancından ayrılır. * [[1687]]-ci ildə [[Bossue]] [[Böyük II Lüdovik Burbon Konde]]<nowiki/>nin ölümü ilə əlaqədar olaraq tərifnamə yazır. * [[1793]]-cü il noyabrın 10-da Notr-Dam kilsəsi Səbəb və Ali Varlıq dini etiqadını təbliğ etmək üçün [[Paris kommunası|Paris Kommunası]] tərəfindən yeni inancın əsas məbədinə çevrilir.<ref>{{cite web|author=|title=Notre Dame de Paris temple de la Raison|url=http://www.linternaute.com/histoire/jour/evenement/10/11/1/a/54290/notre_dame_de_paris_temple_de_la_raison.shtml|date=|publisher=Linternaute|accessdate=|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201040402/http://www.linternaute.com/histoire/jour/evenement/10/11/1/a/54290/notre_dame_de_paris_temple_de_la_raison.shtml|url-status=dead}}</ref> * [[1804]]-cü il dekabrın 2-də papa [[VII Piy]]<nowiki/>in iştirakı ilə [[Napoleon Bonapart]] özünü [[Fransa]]<nowiki/>nın [[imperator]]<nowiki/>u elan edir. * [[1811]]-ci ilin iyununda [[II Napoleon]] [[vəftiz]] edilir. * [[1835]]-ci il martın 8-də yepiskop [[De Kelen]]<nowiki/>in xahişi əsasında, Notr-Damın [[pasxa]]<nowiki/>dan əvvəlki dönəm [[konfrans]]<nowiki/>ları içərisində [[Anri Lakorder]]ə [[konfrans]] keçirməyə icazə verilir. Onun [[konfrans]]ı əsasən gənclərin [[Xristianlıq|xristianlığ]]<nowiki/>a dəvəti ilə əlaqədar idi. [[1836]]-cı ildə belə konfranslar dayandırılır. Lakin [[1841]]-ci ildən fəaliyyətini bərpa edən [[konfrans]]<nowiki/>lar günümüzə qədər fəaliyyət göstərir. * [[1853]]-cü il yanvarın 30-da [[III Napoleon]]<nowiki/>un [[nikah]] mərasimi baş tutdu. * [[1856]]-cı ildə [[IV Napoleon]] [[vəftiz]] edildi. * [[1896]]-cı il iyulun 19-da [[Tunis]]<nowiki/>də üsyançılar tərəfində öldürülən [[Markiz de More]]<nowiki/>nin [[dəfn]] mərasimi keçirildi. * [[1944]]-cü ilin aprelində [[Paris]] [[arxiyepiskop]]<nowiki/>u [[kardinal]] [[Kardinal Suard|Suard]] [[marşal]] [[Peten]]<nowiki/>i təntənəli şəkildə qəbul etdi. Həmin [[arxiyepiskop]] 1944-cü ilin iyununda [[Filipp Anriot]]<nowiki/>un cənazə mərasimini qəbul edir. * [[1944]]-cü il avqustun 26-da [[Paris]]<nowiki/>in azad olunduğu gün, general [[Şarl de Qoll]] və general Leklerkin hüzurunda [[Maqnifikat]] nümayiş edilir. * [[1945]]-ci il mayın 9-da [[kardinal]] Suard general [[Şarl de Qoll]] ilə birlikdə [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]], [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı|SSRİ]] və [[Böyük Britaniya]] dövlət xadimləri və səfirlərini kilsədə qarşılayır. [[Arxiyepiskop]] onları [[Te Deum]] ilə salamlayır və qələbə münasibətilə böyük orqanda [[Marselyeza]] ifa edilir.<ref>Le Figaro no. 228 du jeudi 10 mai 1945.</ref> *[[Fayl:Paris, Notre-Dame vue du quai de la Tournelle.jpg|thumb|''"Paris Notr-Dam kilsəsi"''. Rəssam Yan Bartold Yonqkind. Paris, 1852-ci il]]Milli dəfn mərasimləri: [[Moris Barres]] ([[1923]]), marşal [[Ferdinand Foş]] ([[1929]]), marşal [[Jozef Joffr]] ([[1931]]), [[Raymon Puankare]] ([[1934]]), marşal [[Filipp Leklerk]] ([[1947]]), marşal [[Latr de Tassini]] ([[1952]] yanvar), [[Pol Klodel]] ([[1955]] fevral), marşal [[Alfons Juen]] (1967). * Milli Anım günləri: [[Şarl de Qoll]], [[Jorj Pompidu]] ([[1974]] aprel), [[Fransua Mitteran]] ([[1996]] yanvar) * [[1980]]-ci il və [[1997]]-ci ilin avqustu: papa [[II İohann Pavel]]<nowiki/>un ziyarətləri. * [[2007]]-ci il yanvar 26-da [[abbat Pyer]]<nowiki/>in dəfn mərasimi. * [[2008]]-ci ilin sentyabrın papa [[XVI Benedikt]]<nowiki/>in ziyarəti. * [[2008]]-ci il 22 oktyabrda [[rahibə Emmanuella]]<nowiki/>nın dəfn mərasimində [[Rekviyem]] səsləndirildi. * [[2009]]-cu il iyunun 3-də [[Air France]] [[Rio-de-Janeyro|Rio]]-[[Paris]] 447 qəzasının qurbanlarının xatirəsinə kilsədə ekumenik tədbir hazırlanır. * [[2012]]-ci il dekabrından [[2013]]-cü il 24 noyabra qədər kilsənin 850 illik yubiley tədbirləri keçirildi. * [[2013]]-cü il mayın 21-də yazıçı [[Dominik Venner]] qurbangah qarşısında özünü vuraraq intihar etdi.<ref>{{cite web|author=|title=Paris: un homme se suicide à Notre-Dame|url=http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2013/05/21/97001-20130521FILWWW00441-paris-un-homme-se-suicide-a-notre-dame.php|date=21 may 2013|publisher=|accessdate=|archive-date=11 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411225409/https://www.lefigaro.fr/flash-actu/2013/05/21/97001-20130521FILWWW00441-paris-un-homme-se-suicide-a-notre-dame.php|url-status=live}}</ref> Həmçinin [[1931]]-ci il fevralın 11-də də [[Paris]]<nowiki/>də sürgün həyatı yaşayan meksikalı intellektual gənc kilsənin mərkəzində özünü vurub intihar etmişdi. * [[2015]]-ci il noyabrın 15-də [[Parisdə terror hadisələri (noyabr, 2015)|Paris terror hadisələri]]<nowiki/>nin qurbanlarının xatirələrini əbədiləşdirmək üçün kilsədə 15 dəqiqəlik zəng çalınmışdır.<ref>{{cite news|author=Marie Théobald|title=Notre-Dame de Paris déborde de fidèles venus rendre hommage aux victimes des attentats|url=http://www.lefigaro.fr/actualite-france/2015/11/15/01016-20151115ARTFIG00207-notre-dame-de-paris-deborde-de-fideles-venues-rendre-hommage-aux-victimes-des-attentats.php|publisher=Le Figaro|date=|accessdate=|deadurl=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220505224043/https://www.lefigaro.fr/actualite-france/2015/11/15/01016-20151115ARTFIG00207-notre-dame-de-paris-deborde-de-fideles-venues-rendre-hommage-aux-victimes-des-attentats.php|df=|archive-date=2022-05-05}}</ref> *[[2019]]-cu il aprelin 15-də [[Paris Notr-Dam kilsəsində yanğın (2019)|kilsədə güclü yanğın]] baş<nowiki/> vermişdir.<ref name="Le Monde">{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/societe/article/2019/04/15/incendie-en-cours-dans-la-cathedrale-notre-dame-de-paris_5450533_3224.html|title=Important incendie en cours dans la cathédrale Notre-Dame de Paris|last=|first=|date=15 April 2019|work=[[Le Monde]]|access-date=15 April 2019|language=fr|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526065729/https://www.lemonde.fr/societe/article/2019/04/15/incendie-en-cours-dans-la-cathedrale-notre-dame-de-paris_5450533_3224.html|url-status=live}}</ref><ref name="cnbc.com">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/04/15/paris-notre-dame-cathedral-on-fire-reuters.html|title=Paris' Notre Dame Cathedral on fire|last=|first=|date=15 April 2019|website=[[CNBC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415172554/https://www.cnbc.com/2019/04/15/paris-notre-dame-cathedral-on-fire-reuters.html|archive-date=15 April 2019|dead-url=live|access-date=15 April 2019}}</ref> <gallery mode="packed" heights="170px" caption=> Fayl:Jacques-Louis David, The Coronation of Napoleon.jpg|[[Jak-Lui David]] - ''"[[Napoleonun tacqoyması (Jak-Lui David)|Napoleonun tacqoyma mərasimi]]"'', 1805–1808-ci illər, [[Luvr muzeyi]]nin kolleksiyası. Səhnə Paris Notr-Dam kafedralının xor hissəsində baş verir və burada interyer həmin dövrdəki görnüşündə təsvir olunmuşdur; sütunların bəzəyi isə 1698-ci ildə [[Rober de Kot]] tərəfindən hazırlanmış layihəyə əsaslanır. Fayl:Conference Notre-Dame Lacordaire.jpg|Naməlum rəssam tərəfindən çəkilmiş keşiş Anri Lakorderin kafedralda moizəsini göstərən rəsm əsəri, 1845-ci il, [[Fransa Milli Kitabxanası]]nın kolleksiyası. Fayl:Notre-Dame de Paris - Les nouvelles cloches - 001.jpg|Kafedralının 850 illiyi münasibətilə yeni zənglərin gətirilməsi, 2012-ci il. </gallery> == Mülkiyyət və idarəçilik == [[Böyük Fransa inqilabı|Fransa inqilabına]] qədər Paris Notr-Dam kafedralı [[Paris arxiyepiskopluğu]]nun mülkiyyəti idi. 2 noyabr 1789-cu il tarixli dekretlə bina, ''"millətin istifadəsinə verilmişdir".'' Həmin vaxtdan etibarən kafedralın sahibi dövlət hesab olunur.<ref>{{cite web |title=L'époque moderne - Cathédrale Notre-Dame de Paris |url=https://www.notredamedeparis.fr/comprendre/histoire/epoque-moderne/ |website=Notre-Dame de Paris |access-date=28 may 2026 |language=fr-FR}}</ref><ref>{{cite news |title=À qui appartient la cathédrale Notre-Dame de Paris? |url=https://www.bfmtv.com/economie/economie-social/france/qui-appartient-la-cathedrale-notre-dame-de-paris_AV-201904160046.html |access-date=28 may 2026 |work=BFM BUSINESS |date=16 aprel 2019 |language=fr}}</ref> Hər il dövlət kafedralın saxlanılması və bərpası üçün iki milyon avro ayırır, Katolik Kilsəsi isə bir neçə milyon avro həcmində olan gündəlik fəaliyyət xərclərini qarşılayır. Kafedralda təxminən əlli nəfər çalışır; bunlara əlavə olaraq könüllülər də fəaliyyət göstərirlər.<ref>{{cite news |title=Notre-Dame de Paris : entretien, rénovation, fonctionnement, qui paie quoi ? |url=https://www.lesechos.fr/industrie-services/services-conseils/notre-dame-de-paris-entretien-renovation-fonctionnement-qui-paie-quoi-1011916 |access-date=28 may 2026 |work=Les Echos |date=16 aprel 2019 |language=fr}}</ref> == Memarlıq xüsusiyyətləri == === Struktur və ölçüləri === [[Fayl:Cathédrale Notre-Dame de Paris bay.jpg|thumb|140px|İki dayaq sütunu arasındakı aşırım (əsas nef).]] Əksər Fransa kafedralları kimi, Paris Notr-Dam kafedralı da latın xaçı formasında plana malikdir. Onun giriş hissəsi və iki qülləsi qərb-şimal-qərb istiqamətinə, [[Apsida|apsidası]] isə şərq-cənub-şərq istiqamətinə yönəlmişdir; [[transept]] isə şimal-şimal-şərq və cənub-cənub-qərb oxu boyunca uzanır. Əsas [[Nef|nef]] on aşırımdan, [[Xor (memarlıq)|xor]] hissəsi isə beş aşırımdan ibarətdir. Xorun oxu nefin oxundan cüzi şəkildə kənara çıxır. Apsida isə beşüzlü yarımdairə formasındadır.<ref>{{cite web |title=Notre Dame Cathedral (inside), Paris 2014, Google Street View, Geographic.org |url=https://geographic.org/streetview/special_places/view_notre_dame_cathedral_paris_inside.php |website=geographic.org |access-date=29 may 2026}}</ref> Nef hər iki tərəfdən qoşa yan keçidlərlə əhatə olunmuşdur və onlar qoşa dövrəvi keçidlər vasitəsilə davam edir. İlk üç aşırımdan sonra yerləşən 29 yan və ya şüavari [[Kapella (memarlıq)|kapella]] ümumilikdə 37 dördbucaqlı aşırıma malikdir. Kafedral eyni vaxtda 9000 nəfərə qədər insan qəbul edə bilir; onların təxminən 1500 nəfəri üst qalereyalarda yerləşə bilər. Əsas ölçülər aşağıdakılardır:<ref>{{cite web |title=Notre Dame de Paris : Chiffres, dimensions, réponses aux quizz et autres rallyes |url=http://ndparis.free.fr/notredamedeparis/menus/paris_notredame_chiffres_et_anecdotes.html |website=ndparis.free.fr |access-date=29 may 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=[Notre-Dame de Paris] La cathédrale en chiffres |url=https://www.notredamedeparis.fr/La-cathedrale-en-chiffres |website=www.notredamedeparis.fr |access-date=29 may 2026 |language=fr}}</ref> {{Siyahı sütunlarla|2| * uzunluq : {{Ədəd|127|m}} * en : {{Ədəd|48|m}} * qüllələrin hündürlüyü : {{Ədəd|69|m}} * şpilin hündürlüyü : {{Ədəd|96|m}} * fasadın eni : {{Ədəd|43.5|m}} * qüllələrsiz fasadın hündürlüyü : {{Ədəd|45|m}} * xor hissəsinin uzunluğu : {{Ədəd|38|m}} * xor hissəsinin eni : {{Ədəd|12|m}} * nefin uzunluğu : {{Ədəd|60|m}} * nefin mərkəzi keçidinin eni : {{Ədəd|13|m}} * yan keçidlərin hər birinin eni : {{Ədəd|5.9|m}} * nefin dam altındakı hündürlüyü : {{Ədəd|43|m}} * nefin və xor hissəsinin tağ örtüyünə qədər hündürlüyü : {{Ədəd|33|m}} * xarici yan keçidlərin tağ örtüyünə qədər hündürlüyü : {{Ədəd|10.1|m}} * daxili yan keçidlərin tağ örtüyünə qədər hündürlüyü : {{Ədəd|10.5|m}} * üst qalereyaların tağ örtüyünə qədər hündürlüyü : {{Ədəd|8|m}} * zəng qüllələrinin hündürlüyü : {{Ədəd|69|m}} * üst qalereyaların dərinliyi (eni) : {{Ədəd|5.9|m}} * transeptin uzunluğu : {{Ədəd|48|m}} * transeptin eni : {{Ədəd|14|m}} * pəncərələrin sayı : 113 * sütun və dayaqların sayı : 75 * daxili sahə : {{Ədəd|4800|m|2}} * ümumi sahə : {{Ədəd|5500|m|2}} <small>([[Amyen kafedralı]]nın {{Ədəd|7700|m|2}} sahəsi ilə müqayisə üçün)</small> * dayaq nöqtələrinin sahəsi : {{Ədəd|816.4|m|2}} * qərb qızılgül pəncərəsinin diametri : {{Ədəd|9.70|m}} * şimal və cənub qızılgül pəncərələrinin diametri : {{Ədəd|13.10|m}} <small>([[Şartr kafedralı]]nın rozet pəncərəsi üçün {{Ədəd|13.36|m}})</small> }} [[Fayl:Plan.cathedrale.Paris.png|250px|thumb|left|Paris Notr-Dam kilsəsinin təməl planı<ref name="Dictionnaire_raisonné1">{{cite book |last1=le-Duc, |first1=Viollet |title=Dictionnaire raisonné de l'architecture française du XIe au XVIe siècle |date=1856 |access-date=29 may 2026}}</ref>]] Əsas nef xor hissəsindən sonra tikilsə də<ref>{{cite web |title=[Notre-Dame de Paris] Historique de la construction |url=https://www.notredamedeparis.fr/Historique-de-la-construction |website=www.notredamedeparis.fr |access-date=29 may 2026 |language=fr}}</ref>, o, altı hissəli [[Tağ (termin)|tağ]] örtükləri ilə səciyyələnən erkən qotik üsluba aiddir; lakin burada, [[San-Etyen kafedralı (Sans)|San-Etyen de Sans kafedralında]] göründüyü kimi, güclü dayaqların və zəif dayaqların növbələşməsi yoxdur. [[Transept]] binanın xarici görünüşündə aydın seçilsə də, yan keçidlərdən və yan kapellalardan irəli çıxmır. Onun yan keçidləri yoxdur. Transept istisna olmaqla, daxili yüksəklik üç səviyyədən ibarətdir: böyük tağ keçidləri, qalereyalar və yuxarı pəncərələr. Bununla belə, transeptin hər iki qolunun ilk iki aşırımında yüksəklik dörd səviyyəlidir. XIX əsrdə restavrator Ejen Violle-le-Dyuk nefin onuncu aşırımını "düzəltməyə" çalışmış və 1220-ci illərdə ilkin layihəyə edilmiş dəyişikliklərdən əvvəl mövcud olmuş dörd səviyyəli quruluşu burada yenidən yaratmışdır. O vaxtdan bəri bəzi mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu onuncu aşırım Violle-le-Dyukun əsəridir. Lakin bu fikir müəyyən qədər şişirdilmiş sayılır, çünki dəyişiklik yalnız yuxarı hissəyə aid olmuşdur. Buna baxmayaraq, bu qəsdən edilmiş müdaxilə ona qarşı ciddi tənqidlərə səbəb olmuşdur. Transeptin şimal və cənub fasadlarında [[Vitraj|vitrajlarla]] bəzədilmiş möhtəşəm [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozet pəncərələri]] yerləşir. Diametri 13 metr olan bu pəncərələr Avropanın ən böyük rozet pəncərələri sırasındadır. === Tikinti materialları === Paris Notr-Dam kafedralı əsasən [[Parisin yeraltı karxanaları|Parisin qədim yeraltı daş karxanalarından]] çıxarılan yonma daşlardan tikilmişdir. İlk mərhələdə (xor hissəsinin tikintisi zamanı) daşlar şəhərin indiki [[V arondisman (Paris)|V arondismanından]], daha sonra isə (nefin tikintisi zamanı) əsasən [[XII arondisman (Paris)|XII arondismandan]] və [[Şaranton-le-Pon]] bölgəsindən gətirilirdi. Bu karxanalarda yüksək keyfiyyətli əhəngdaşı [[Lay (təbəqə)|layları]] istismar olunurdu. Bunlar 40–46 milyon il əvvələ aid olan [[Lütesiya əhəngdaşı|Lütesiya əhəngdaşları]] idi və bütün Paris bölgəsinin memarlığı üçün səciyyəvi material hesab olunur.<ref name="Sabouraud 293-294">{{cite book |last1=Sabouraud |first1=Christiane |title=Guide de la géologie en France |date=2008 |publisher=Société géologique de France Belin |location=Paris |isbn=978-2-70114-748-2 |page=293-294 |edition=Nouvelle éd |access-date=30 may 2026}}</ref> Lütesiya əhəngdaşları hər yerdə rast gəlinmir. Onlar Parisdə cəmi bir neçə metr qalınlığında geoloji qat təşkil edir və müxtəlif xüsusiyyətlərə (tekstura, sərtlik və s.) malik üst-üstə yerləşən laylardan ibarətdir. Bu layların yalnız bir hissəsi tikinti üçün yararlı olmuşdur. Qotik dövrdə bu daşlardan artıq min ildən çox idi ki, istifadə edilirdi; onların tətbiqi hələ Qall-Roma dövrünə gedib çıxırdı. Buna görə də inşaatçılar hər bir daş növünün aşınmaya, zamanın təsirinə və hava şəraitinə qarşı davamlılığını yaxşı tanıyırdılar. Məhz bu uzunmüddətli təcrübə Paris Notr-Dam kafedralının inşasında geniş şəkildə istifadə olunmuşdur.<ref name="Benoît Blanc">{{cite book |last1=Benoît |first1=Paul |last2=Blanc |first2=Annie |last3=Gély |first3=Jean-Pierre |last4=Guini |first4=Ania Skliar |last5=Obert |first5=Daniel |last6=Viré |first6=Marc |title=La pierre de Paris. Méthode d'étude de la pierre à bâtir depuis son extraction jusqu'à sa mise en œuvre |date=2000 |pages=121–158 |url=https://www.persee.fr/doc/sracf_1159-7151_2000_act_18_1_1095 |access-date=30 may 2026}}</ref> Yumşaq əhəngdaşları, xüsusilə də "lamburd" adlandırılan daş növləri, divarların daxili hissələrində və örtülü memarlıq elementlərində, məsələn tağ örtüklərində və qalereyaların tağ keçidlərində istifadə olunmuşdur. Bunun əksinə olaraq, karxanalardakı "əsas laylardan" çıxarılan sərt qabıqlı əhəngdaşları (Lütesiya dövründə sahil yaxınlığında toplanmış və daşlaşmış konusvari qarınayaqlı molyusk qabıqlarından ibarət seritli əhəngdaşları) xarici mühitə məruz qalan daş hissələr üçün istifadə edilirdi. Eyni zamanda bu daşlardan daxildə yerləşən iri sütunların gövdələrinin alt sıralarında da istifadə olunurdu, çünki həmin hissələr böyük yük daşımalı idi.<ref name="Lorenz Benoit"/> [[Erkən modern dövr|Yeni dövrdə]] seritli sərt əhəngdaşı Parisdə əsasən binaların özül hissələrində istifadə olunurdu, lakin artıq divarların yuxarı hissələrinin tikintisində geniş tətbiq edilmirdi. "Lye" adlanan daş növü isə çox sərt və çox xırda dənəli Lütesiya əhəngdaşıdır. Tərkibində xırda miliolidlər olduğuna görə onun quruluşu müəyyən qədər mərmərə bənzəyir. Bu daş xüsusilə heykəltəraşlıqda (məsələn, məşhur ''"Adəm"'' heykəlində) və bəzi kiçik memarlıq elementlərində istifadə edilmişdir. Bunlara qalereyalardakı monolit sütuncuqlar, nefdə dayaqlar boyunca uzanan sütuncuqlar (lakin xor hissəsində deyil), eləcə də pəncərələrin ara sütunları və daş naxışlı hörgüləri daxildir. Karxanalarda "lye" daşı yalnız 30–40 santimetr qalınlığında nazik bir lay şəklində mövcud olduğundan, bu materialdan hazırlanmış heykəllərin uzunsov formasını müəyyən etmişdir. Bu daşın yüksək sıxlığı onu "qat üzrə deyil, qata qarşı" yerləşdirməyə (yəni daşın təbii laylanmasını üfüqi deyil, şaquli istiqamətdə tətbiq etməyə) imkan verirdi. Lakin belə yerləşdirmə üsulu daha aşağı yükdaşıma qabiliyyətinə malik idi.<ref name="Lorenz Benoit">{{cite book |last1=Lorenz |first1=Jacqueline |last2=Benoit |first2=Paul |title=Carrières et constructions en France et dans les pays limitrophes |date=1991 |page=250 |edition=Éditions du C.T.H.S |access-date=30 may 2026}}</ref> Paris karxanalarının Lütesiya əhəngdaşları orta əsrlərdə böyük şöhrət qazanmışdı və Parisdən uzaq bölgələrə ixrac olunurdu. Xüsusilə "lye" daşı [[Qotik heykəltəraşlıq|qotik heykəltəraşlıq]] üçün yüksək qiymətləndirilirdi. Bu materialdan, məsələn, [[Şartr kafedralı]]nda və [[Oser kafedralı]]nda da istifadə edilmişdir.<ref>{{cite book |last1=Sabouraud |first1=Christiane |title=Guide de la géologie en France |date=2008 |publisher=Société géologique de France Belin |location=Paris |isbn=978-2-7011-4748-2 |page=157 |edition=Nouvelle éd |access-date=30 may 2026}}</ref> 2019-cu ildə baş vermiş yanğına qədər damın taxta konstruksiyası və [[Paris Notr-Dam kilsəsinin şpili|şpil]] ağacdan, əsasən də [[Palıd|palıd]] ağacından hazırlanmışdı. Onların örtüyü isə [[Qurğuşun|qurğuşun]] lövhələrdən ibarət idi. Yanğından sonra həmin elementlər eyni materiallardan istifadə edilməklə yenidən inşa edilmişdir. === Eksteryeri === ==== Kilsə həyəti ==== {{main|Notr-Dam həyəti - II İohann Pavel meydanı}} {{həmçinin bax|Piket (avtomobil yolu)}} Kilsə meydançası ({{lang-fr|parvis}}) kafedralın qarşısında yerləşən geniş açıq sahədir. ''"Parvis"'' sözü [[Latın dili|latınca]] ''"paradisius"'' ({{dil-az|cənnət}}) sözündən yaranmışdır. Paris Notr-Dam kafedralı tikildiyi zaman bu meydança kifayət qədər dar idi. Kafedral kiçik taxta evlər, dükanlar və mehmanxanalarla sıx əhatə olunmuşdu. Burada 1625–1755-ci illərdə [[Notr-Dam həyəti fəvvarəsi]] də yerləşirdi. Meydança XVIII əsrə qədər nisbətən kiçik ölçülərini qoruyub saxlamış, daha sonra memar Jermen Bofran tərəfindən genişləndirilmişdir.<ref name="Architecture extérieure">{{cite news |title=Architecture extérieure - Cathédrale Notre-Dame de Paris |url=https://www.notredamedeparis.fr/comprendre/architecture/facades-architecture-exterieure/ |access-date=30 may 2026 |work=Notre-Dame de Paris |language=fr-FR}}</ref> Sonrakı dövrlərdə, xüsusilə 1960-cı ildən etibarən, o bir neçə dəfə yenidən qurulmuşdur.<ref name="Busson">{{cite book |last1=Busson |first1=Didier |title=Le parvis de Notre-Dame : archéologie et histoire, Association Paris-Musées |date=2002 |page=101}}</ref> Meydançada, kafedralın girişindən bir neçə metr aralıda, [[Fransa yollarının sıfır nöqtəsi]] yerləşir. Parisdən şüa kimi ayrılan on dörd milli avtomobil yolunun başlanğıc nöqtəsi məhz buradan hesablanır. XIX əsrdən etibarən Paris Notr-Dam kafedralının meydançasının altında çoxsaylı arxeoloji qazıntılar aparılmışdır. Bunlardan iki kampaniya xüsusilə əhəmiyyətli olmuşdur: birincisi 1847-ci ildə həyata keçirilmiş və ona Teodor Vakker rəhbərlik etmişdir; ikincisi isə 1965–1967-ci illərdə aparılmış və Mişel Fleri tərəfindən idarə olunmuşdur. Bu qazıntılar nəticəsində Qall-Roma dövrünə və erkən orta əsrlərə aid mühüm qalıqlar aşkar edilmişdir. Xüsusilə beş nefli bazilika planlı böyük dini tikilinin bünövrələri üzə çıxarılmışdır. Bu qalıqların IV və ya VI əsrdə tikilmiş və Parisin əvvəlki kafedralı olmuş Paris Sen-Etyen kafedralına aid olduğu hesab edilir.<ref name="Architecture extérieure"/> Bu yeraltı tikili qalıqlarını qorumaq və onları ziyarətçilər üçün əlçatan etmək məqsədilə sərdabə yaradılmışdır. Bu məkan Notr-Dam meydanının arxeoloji sərdabəsi ({{lang-fr|Crypte archéologique du parvis Notre-Dame}}) adlanır.<ref name="Architecture extérieure"/> 2000-ci ilin yayından etibarən sərdabə [[Karnavale muzeyi]] tərəfindən idarə olunur.<ref>{{cite web |title=Crypte archéologique Notre-Dame |url=https://www.touslesmusees.fr/musees/crypte-archeologique-du-parvis-notre-dame/ |website=TousLesMusées |access-date=30 may 2026 |language=fr-FR}}</ref> ==== Qüllələr ==== Qərb fasadının iki kvadrat qülləsi eyni layihə əsasında tikilmiş olsalar da, tamamilə eyni deyillər. Hər iki qüllə möhkəm bünövrə hissəsindən, fasadın ümumi quruluşuna uyğun mərtəbələrdən və son mərtəbədən ibarətdir. Son mərtəbənin hər tərəfində qabarıq haşiyələr və qarmaqşəkilli bəzəklərlə işlənmiş sivri tağlı iki uzun və hündür pəncərə açılışı yerləşir. Qurğuşun örtüklü terrasla tamamlanan qüllələrin yuxarı hissəsini yarpaq formalı iri qarmaq bəzəklərindən ibarət ikiqat zolaq əhatə edir. Açıq naxışlı məhəccər isə terrası dövrələyir. Şimal qülləsi (soldakı) bir qədər sonrakı dövrə aiddir (təxminən 1235–1250-ci illərdə tikilmişdir) və cənub qülləsindən (təxminən 1220–1240-cı illərdə tikilmişdir) bir qədər daha enli və daha kütləvidir. Bu fərq meydanın mərkəzindən baxdıqda nəzərə çarpır. Eyni zamanda bu fərq, fasaddakı Məryəm eyvanı səviyyəsində də görünür: şimal qülləsinin şimal dayağı, cənub qülləsinin cənub dayağından nəzərəçarpacaq dərəcədə enlidir.<ref>{{cite book |last1=Aubert |first1=Marcel |title=Notre-Dame de Paris : sa place dans l'histoire de l'architecture du XIIe au XIVe siècle |date=1920 |publisher=H. Laurens |location=Paris |page=133 |access-date=6 iyun 2026}}</ref> [[Şartr kafedralı]] Fransada qüllələrinin üzərində şpillər olan məşhur nümunələrdən biridir. Paris Notr-Dam kafedralı üçün də XIII əsrdə belə şpillərin tikilməsi nəzərdə tutulmuşdu, lakin bu layihə həyata keçirilməmişdir. Sonradan, 1844–1864-cü illərdə aparılan bərpa işləri zamanı onların inşası yenidən müzakirə edilmişdir.{{Ref|5|Qeyd 5}} İki qüllə arasında, fasadın sütunlu yuxarı qalereyasının arxasında və nefin qərb alınlığının önündə qurğuşun meydançası ({{dil-fr|aire de plomb}}) və ya su anbarları həyəti ({{dil-fr|cour des réservoirs}}) adlandırılan düz damlı geniş sahə yerləşir. Bu sahə qurğuşun lövhələrlə örtülmüşdür və burada yanğın baş verdiyi halda dərhal istifadə oluna bilməsi üçün su hovuzları yaradılmışdı. Qurğuşun meydançasının arxasında nefin dam örtüyünü qərb tərəfdən tamamlayan böyük üçbucaqlı alınlıq yüksəlir. Onun zirvəsində bir mələk Paris Notr-Dam kafedralının cənub qülləsi istiqamətinə baxaraq [[Qiyamət|Qiyamət günü]] şeypurunu çalır.<ref>{{cite book |last1=Crépin-Leblond |first1=Thierry |title=La Cathédrale Notre-Dame de Paris |date=2000 |page=96 |edition=éditions du Patrimoine |access-date=6 iyun 2026}}</ref> Kafedralın 69 metr hündürlüyündə olan<ref>{{cite news |last1=Veillas |first1=Eléonore |title=Découverte des tours de la cathédrale |agency=Radio Notre-Dame |date=13 décembre 2012}}</ref> qüllələri ziyarətçilər üçün açıqdır və buradan Parisə möhtəşəm mənzərə açılır.<ref>{{cite web |title=Tours de la cathédrale Notre-Dame de Paris |url=https://www.tours-notre-dame-de-paris.fr/ |website=www.tours-notre-dame-de-paris.fr |access-date=6 iyun 2026 |language=fr-FR}}</ref> Cənub qülləsində 387 pillədən ibarət pilləkən yerləşir.<ref>{{cite news |title=Les Tours et la Crypte |url=https://www.notredamedeparis.fr/spip.php?article27 |access-date=6 iyun 2026 |work=www.notredamedeparis.fr |language=fr}}</ref> Birinci mərtəbədə, Krallar qalereyası və rozet pəncərə səviyyəsində turistlər və ziyarətçilər üçün xidmət məntəqəsi olan böyük qotik zal mövcuddur. Burada kafedralın müxtəlif orijinal heykəllərini, eləcə də [[Qvido Reni]], [[Şarl-Andre van Loo]], [[Etyen Jora]] və Lodovico [[Ludoviko Karraççi|Ludoviko Karraççinin]] əsərlərini görmək mümkündür. ==== Qərb fasadı ==== {{Şəkil albomu | yer = right | istiqamət = üfüqi | miqyas = 420 | şəkil1 = Cathédrale Notre-Dame de Paris, 20 March 2014.jpg | izah1 = Qərb fasadı dörd səviyyədən ibarətdir: birinci səviyyə (zirzəmi mərtəbəsi) — tamamilə üç portal tərəfindən tutulmuşdur; ikinci səviyyə — üç [[Arkada|arkada]] ilə yarılır; onların mərkəzdə yerləşəni [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozet pəncərəni]] çərçivəyə alır; üçüncü səviyyə — böyük qalereyadan ibarətdir və onun üzərində [[Ximera (mifologiya)|Ximeralar]] qalereyası yerləşir; dördüncü səviyyə — hündürlüyü 69 metrə çatan qüllələrin son mərtəbəsidir. | şəkil2 = Notre Dame Paris Goldener Schnitt.png | izah2 = Kafedral fasadında [[Qızıl bölgü|qızıl nisbətin]] xüsusiyyətləri | alt yazı = | footer_align = left }} Qərb fasadı 1197–1208-ci illərdə [[Paris yepiskop və arxiyepiskoplarının siyahısı|Paris yepiskopu]] olmuş [[Ed de Sülli]]nin təsəvvür etdiyi layihəyə əsasən uyğun gəlir. Layihə üzərində çalışan 1200-cü illərin memarı ənənəvi ''"harmonik fasad"'' prinsipini seçmişdir. Bu tip fasad simmetrik və üç hissəli quruluşa malik olur. Aşağı hissədə üç [[Portal (memarlıq)|portal]] yerləşir: solda Məryəm portalı, mərkəzdə [[Paris Notr-Dam kilsəsinin Böyük məhkəmə portalı|Böyük Məhkəmə portalı]], sağda isə Müqəddəs Anna portalı. Mərkəzi portal daha enlidir, yan portalların üzərində isə [[Zəng (musiqi aləti)|zənglərin]] yerləşdiyi iri qüllələr ucalır. Lakin fasadın üfüqi üçhissəli bölgüsü binanın daxilindəki beş [[Nef|nefli]] quruluşu əks etdirmir.<ref>{{cite book |last1=Lemoine |first1=Michel |title=Notre Dame de Paris : un manifeste chrétien (1160–1230) |date=2004 |publisher=Brepols |page=79 |access-date=6 iyun 2026}}</ref> Fasadın tikintisi təxminən yarım əsr davam etmiş və 1200–1250-ci illər arasında başa çatdırılmışdır. Onun memarlıq kompozisiyası sadə həndəsi prinsiplərə əsaslanır. Fasadın eni 43,5 metr (135 kral [[Fut|futu]]), qüllələr nəzərə alınmadan hündürlüyü isə 45 metrdir (141 fut). Aşağıdan yuxarıya doğru fasad aşağıdakı hissələrdən ibarətdir: üç portal mərtəbəsi və dayaqlardakı nişlərdə yerləşdirilmiş dörd heykəl. Bunlar soldan sağa doğru: [[Müqəddəs Stefan|Müqəddəs Etyen]], daha sonra iki alleqoriya — [[Kilsə və Sinaqoq]] ([[Roma-Katolik kilsəsi|Kilsə]] və [[İudaizm|Sinaqoq]]){{Ref|6|Qeyd 6}}, və çox güman ki, [[Parisli Dionisi|Müqəddəs Deni]]; Krallar qalereyası; mərkəzində diametri 9,6 metr olan qərb rozet pəncərəsinin yerləşdiyi mərtəbə. Bu pəncərə sanki Məryəm və Körpə İsa heykəlinə halə bəxş edir. Onun hər iki tərəfində, qüllələrin altında, sivri tağın daxilində kiçik rozet pəncərələrlə tamamlanan [[Bifora (memarlıq)|qoşa pəncərə açılışları]] yerləşir<ref>{{cite book |last1=Diderot |first1=Denis |last2=Alembert |first2=Jean Le Rond d' |title=Encyclopédie, ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers |date=1777 |publisher=chez les Sociétés typographiques |page=196 |url=https://books.google.fr/books?id=PP49AAAAcAAJ&pg=PA196#v=onepage&q&f=false |access-date=6 iyun 2026 |language=fr}}</ref>; nəhayət, 5,1 metr hündürlüyündə və 0,18 metr diametrində sütuncuqlardan ibarət böyük qalereya. Bu qalereya məhəccərlə tamamlanır və [[Ximera (mifologiya)|Ximeralar]] qalereyası adlanır. Onun künclərində 54 fantastik məxluq təsvir edilmişdir. Qalereya iki qülləni birləşdirir və onların dörd tərəfi boyunca davam edir. Bütün bu hissələrin üzərində isə şimal və cənub tərəflərdə düz damlı qüllələrin özləri yüksəlir.<ref>{{cite book |last1=Crépin-Leblond |first1=Thierry |title=La cathédrale Notre-Dame de Paris |date=2000 |page=37 |edition=éditions du Patrimoine |access-date=6 iyun 2026}}</ref> Fasadın ön hissəsi şimal tərəfə doğru 30 santimetr əyilmişdir və portallar da qərb istiqamətində meyl göstərir.{{Ref|7|Qeyd 7}} Bu vəziyyət bünövrələrdə yaranmış pozuntularla əlaqədardır. Səthə yaxın qrunt qatının qeyri-sabitliyi nəticəsində tikilinin müxtəlif hissələri yerini dəyişmişdir. Bunun səbəbi daş konstruksiyaların (tağ örtükləri və tağlar) ağırlığı ilə küləyin təzyiqinin birgə təsiri olmuşdur. Tikinti başa çatdıqdan və tağları saxlayan taxta qəliblər söküldükdən sonrakı ilk aylarda bu qüvvələr konstruktiv deformasiyalara səbəb olmuşdur. Həmin vaxt məhlulun bərkiməsi prosesi hələ tamamlanmamışdı; bu proses bir ildən çox davam edə bilirdi. Beləliklə, tamamlanmamış qüllələrin üzərində əvvəlcədən nəzərdə tutulmuş ortoqonal planlı qotik şpillərin{{Ref|8|Qeyd 8}} tikilməməsi maliyyə çatışmazlığı ilə deyil, orta əsr inşaatçılarının aşkar etdikləri konstruktiv problemlərlə izah olunur. Onlar tikilinin "sağlamlığını" müntəzəm olaraq yoxlamaq üçün [[Şaqul|şaquli ölçü ipindən]] istifadə edirdilər və bu əyilmələri müşahidə etmişdilər.<ref>{{cite book |last1=Sandron |first1=Dany |title=Notre-Dame de Paris. Histoire et archéologie d'une cathédrale (XIIe-XIVe siècle) |date=2021 |publisher=CNRS éditions |page=110-111 |access-date=6 iyun 2026}}</ref><ref>{{cite book |last1=Tallon |first1=Andrew |title=À la lumière du laser |date=2012 |page=66 |edition=Le Nouvel observateur Hors-série sur « Les secrets des cathédrales » |access-date=6 iyun 2026}}</ref> Həm ciddi, həm də xətti kompozisiyaya malik olan fasad, tərəfi 40 metrdən artıq olan kvadratın mərkəzinə yerləşdirilmiş [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozet]] [[Vitraj|vitraj]] pəncərənin dairəvi formasını xüsusi şəkildə vurğulayır. Üç portalın üzərində yerləşən hissədə [[Yəhudi çarlığı|Yəhuda hökmdarlarının]] qalereyası ({{dil-fr|Galerie des Rois de Juda}}) görünür.{{Ref|9|Qeyd 9}} Bu fiqurlar [[Fransa monarxlarının siyahısı|Fransa krallarını]] deyil, [[Bibliya|Müqəddəs Kitabdakı]] [[Yəhudi çarlığı|Yəhuda hökmdarlarını]] təsvir edir.<ref>{{cite news |last1=Ivry |first1=Benjamin |title=What Jews Might Have Lost In the Fire at Notre-Dame de Paris Cathedral |url=https://forward.com/culture/art/422670/what-jews-might-have-lost-in-the-fire-at-notre-dame-de-paris-cathedral/ |access-date=6 iyun 2026 |work=The Forward |date=16 aprel 2019 |language=en}}</ref> Bu heykəllərin müasir rekonstruksiyaları Ejen Violle-le-Dyukun rəhbərlik etdiyi bərpa qrupu tərəfindən hazırlanmışdır. Memar öz simasını da həmin heykəllərdən birində əks etdirmişdir. Orijinal heykəllərin qalıqları isə bu gün Klüni muzeyində (Paris Orta Əsrlər Milli Muzeyi) nümayiş etdirilir. Fasad xaricdən hər qüllə üçün iki dayaq olmaqla, dörd dayaqla möhkəmləndirilmişdir. Bu dayaqlar üç portalı çərçivəyə alır. Dayaqlar üzərində yerləşən nişlərdə XIX əsrdə Ejen Violle-le-Dyukun bərpaçıları tərəfindən yenidən hazırlanmış dörd heykəl yerləşdirilmişdir. Tikinti zamanı portalların dərin girişləri dərhal heykəltəraşlıq bəzəkləri ilə tamamlanmamışdır. Heykəllər ayrıca hazırlanıb sonradan quraşdırılmışdır. Buna görə də hörgü işlərinin aparılması, heykəllərin hazırlanması və onların yerinə yerləşdirilməsi eyni vaxtda baş verməmişdir. Nəticədə bəzi kiçik montaj uyğunsuzluqları yaranmışdır ki, bunlar yalnız diqqətli və yaxından baxış zamanı hiss olunur.<ref>{{cite book |last1=Taralon |first1=Jean |last2=Blanc |first2=Annie |last3=Devillard |first3=J. |last4=Lenormand |first4=L. |title=Observations sur le portail central et sur la façade occidentale de Notre-Dame de Paris |date=1991 |page=341-432 |edition=Bulletin monumental, tome 149, no 4 |access-date=6 iyun 2026}}</ref> ===== Böyük məhkəmə portalı ===== [[Fayl:Notre Dame de Paris main gate.jpg|250px|thumb|right|Böyük məhkəmə portalının ümumi görünüşü.]] {{main|Paris Notr-Dam kilsəsinin Böyük məhkəmə portalı}} Böyük məhkəmə portalı, kafedralın əsas portalıdır. [[Timpan (memarlıq)|Timpanındakı]] heykəltəraşlıq kompozisiyası 1210-cu illərə aiddir.<ref>{{cite book |last1=Erlande-Brandenburg |first1=Alain |title=Art gothique, Citadelles & Mazenod |date=2004 |page=129 |access-date=7 iyun 2026}}</ref> Burada xristian ənənəsinə görə ölülərin dirildiyi və [[İsa]] [[Məsih]] tərəfindən mühakimə olunduğu [[Qiyamət|Qiyamət]] səhnələri geniş şəkildə təsvir edilmişdir. [[Lintel|Lintel]] üzərində ölülərin qəbirlərindən çıxması göstərilmişdir. Onlar hər iki tərəfdə şeypur çalan iki mələk tərəfindən oyadılırlar. Tam geyimli təsvir olunan bu fiqurlar arasında bir papa, bir hökmdar, qadınlar, döyüşçülər və hətta Afrikadan olan [[Qaradərililər|qaradərili]] bir şəxs də görünür.<ref>{{cite web |title=Fragment de linteau : la Résurrection des morts |url=https://sculpturesmedievales-cluny.fr/notices/notice.php?id=44 |website=sculpturesmedievales-cluny.fr |access-date=7 iyun 2026}}</ref> Növbəti registrdə [[Arxangel (mələk)|arxangel]] [[Mikayıl (arxangel)|Mixail]] insanların [[Günah|günah]] və [[Fəzilət|savablarını]] tərəzidə çəkir. İki [[Demon|demon]] tərəzinin gözlərindən birini öz xeyirlərinə əyməyə çalışır. Seçilmişlər solda yerləşir, sağ tərəfdə isə zəncirlənmiş və qorxu içində olan məhkumlar başqa eybəcər və buynuzlu demonlar tərəfindən [[Cəhənnəm|cəhənnəmə]] aparılırlar. Yuxarı registrdə, bədənindəki yaraları göstərmək üçün sinəsi qismən açıq vəziyyətdə olan İsa Məsih bu ilahi məhkəməyə sədrlik edir. Onun sağında və solunda ayaqüstə duran iki mələk [[İsanın iztirabları|Məsihin iztirab alətlərini]] tuturlar. Hər iki tərəfdə isə [[Məryəm]] və [[Həvari Yəhya|Həvari İohann]] diz çökərək Məsihdən [[Mərhəmət|mərhəmət]] diləyirlər. Tağ sıralarının aşağı hissələrində yerləşən kəmər daşları müxtəlif səhnələrlə bəzədilmişdir. Məhkumların tərəfində Cəhənnəm səhnələri, seçilmişlərin tərəfində isə [[Patriarx (Bibliya)|patriarxlar]] təsvir olunmuşdur. Onların arasında [[İbrahim|İbrahimin]] ruhları paltarının qatında qoruyaraq saxladığı məşhur səhnə də görünür.<ref>{{cite news |last1=Viollet-le-Duc |first1=Eugène |title=Dictionnaire raisonné de l’architecture française du XIe au XVIe siècle/Âmes - Wikisource |url=https://fr.wikisource.org/wiki/Dictionnaire_raisonn%C3%A9_de_l%E2%80%99architecture_fran%C3%A7aise_du_XIe_au_XVIe_si%C3%A8cle/%C3%82mes |access-date=7 iyun 2026 |work=fr.wikisource.org |publisher=BANCE — MORE |date=1854 - 1868 |language=fr}}</ref> Bu kompozisiya orta əsrlərdə Kilsə tərəfindən inkişaf etdirilmiş və xalqın dünyagörüşünə güclü təsir göstərən [[Xristian ikonoqrafiyası|xristian ikonoqrafiyasının]] çox konkret ifadəsidir. Həmin dövrdə bütün səhnə rənglənmiş və qızıl işləmələrlə bəzədilmişdi. Cənnət tərəfində, ilk tağ sıralarında toplanmış mələklər Böyük məhkəmə səhnəsini izləyirlər. Onların simalarında qorxudan çox maraq və heyrət hiss olunur. Kompozisiyanın ümumi təsiri qətiyyən bədbin deyil. Cəhənnəm bütün təsvirin yalnız çox kiçik bir hissəsini tutur və hər şey ilahi mərhəmətin vurğulanmasına xidmət edir. Məryəm və cənnət müqəddəsləri, burada Həvari İohann ilə təmsil olunaraq, bəşəriyyət üçün şəfaətçilik edirlər. Yaralarını göstərən İsa Məsihin təsviri isə onun yer üzünə Xilaskar kimi gəldiyini xatırladır. Bu səbəbdən portalın əsas ideyası ilahi ədalətdən çox ilahi mərhəmət və qurtuluş ümidinin vurğulanmasıdır. Böyük məhkəmə səhnəsi bir çox digər [[Qotika (memarlıq)|qotik]] kafedrallarda da təsvir edilmişdir. Xüsusilə bu səhnəyə [[Şartr kafedralı]]nda, [[Amyen Notr-Dam kafedralı|Amyen kafedralında]], [[Lan kafedralı]]nda, [[Bordo kafedralı|Bordo kafedralı]]nda və [[Reyms kafedralı|Reyms kafedralında]] rast gəlinir. Bu portal və onun üzərində yerləşən Böyük məhkəmə kompozisiyası XVIII əsrin ikinci yarısında ciddi dağıntı və zədələnmələrə məruz qalmışdır. 1771-ci ildə ruhanilərin sifarişi ilə [[Jak-Jermen Sufflo]] portalı ciddi şəkildə dəyişdirmişdir. O, [[Trümo (memarlıq)|trümonu]] ({{dil-fr|trumeau}} — portalın ortasındakı dayaq) aradan qaldırmış və hər iki [[Lintel|lintelin]] mərkəzi hissəsini kəsərək zədələmişdir. XIX əsrdə aparılan bərpa zamanı Ejen Violle-le-Dyuk lintellərin qalan yan hissələrini sökdürərək muzeyə göndərmişdir. Daha sonra o, Jak-Jermen Sufflonun dəyişikliklərindən əvvəl hazırlanmış rəsmlərdən istifadə edərək Böyük məhkəmə kompozisiyasını, o cümlədən itirilmiş hissələri yüksək ustalıqla yenidən bərpa etdirmişdir. Buna görə də səhnənin yalnız yuxarı hissəsi XIII əsrə aiddir; aşağıdakı iki hissə isə XIX əsr rekonstruksiyasıdır. Bununla belə, timpanı əhatə edən tağ sıraları və onların heykəltəraşlıq bəzəkləri də orijinal orta əsr dövrünə aiddir. Trümo da bərpaçılar qrupu tərəfindən yenidən yaradılmışdır. Burada yerləşən məşhur "Gözəl Rəbb" ({{dil-fr|Beau Dieu}}) heykəli Adolf-Viktor Joffrua-Deşom tərəfindən Ejen Violle-le-Dyukun dəfələrlə işləyib təkmilləşdirdiyi eskiz əsasında hazırlanmışdır. Heykəl [[Liberal sənət təhsili|liberal sənətlərin]] təsvir olunduğu postament üzərində yerləşdirilmişdir. Portalın iki söykənəcəyində yerləşən [[Həvarilər|həvarilərin]] on iki böyük heykəlinə gəlincə, onlar da 1793-cü ildə inqilabçılar tərəfindən, kafedralın digər böyük heykəllərinin əksəriyyəti kimi dağıdılmışdı. Bu gün görünən fiqurlar XIX əsrdə hazırlanmış rekonstruksiyalardır və yüksək sənətkarlıqla icra edilmişdir. Sol tərəfdə ardıcıl olaraq, Müqəddəs Varfolomey, Müqəddəs Simon, Kiçik Yakov, Müqəddəs Andrey, Müqəddəs İohann və Müqəddəs Pyotr, sağ tərəfdə isə, Müqəddəs Pavel, Böyük Yakov, Müqəddəs Foma, Müqəddəs Filip, Müqəddəs Faddey və Müqəddəs Matfey təsvir olunmuşdur. <gallery mode="packed" heights="170px" caption=> Fayl:ND portail central gauche.jpg|Sol qapı söykənəcəyinin XIX əsrə aid heykəlləri: [[Həvarilər|həvarilər]] [[Həvari Varfolomey|Müqəddəs Varfolomey]], [[Simon Kənani|Müqəddəs Simon]], [[Kiçik Yakov]], [[Həvari Andrey|Müqəddəs Andrey]], [[Həvari Yəhya|Həvari İohann]] və [[Müqəddəs Pyotr|Müqəddəs Pyotr]]. Fayl:Paryż notre-dame portal.JPG|Böyük məhkəmə portalının timpanı (XIII əsr; lintel hissəsi XIX əsrə aiddir). Fayl:ND Portail central droite.jpg|Sağ qapı söykənəcəyinin XIX əsrə aid heykəlləri: həvarilər [[Həvari Pavel|Müqəddəs Pavel]], [[Böyük Yakov]], [[Həvari Foma|Müqəddəs Foma]], [[Həvari Filipp|Müqəddəs Filip]], [[Həvari Faddey|Müqəddəs Faddey]] və [[Həvari Matfey|Müqəddəs Matfey]]. </gallery> Sol söykənəcəkdə, cənnət tərəfdə [[On bakirə haqqında təmsil|müdrik bakirələr]], qarşı tərəfdə isə ağılsız bakirələr təsvir edilmişdir. Bu bakirə fiqurlarının heykəlləri də XIX əsrdə yenidən hazırlanmışdır.<ref>{{cite book |last1=de Guilhermy |first1=Ferdinand |last2=Viollet-le-Duc |first2=Eugène |title=Description de Notre-Dame, cathédrale de Paris |date=1856 |publisher=Bance |location=Paris |page=40 |pages=132 |access-date=7 iyun 2026}}</ref> Söykənəcəklərdəki iri heykəllərin altında biri solda, digəri sağda yerləşən iki medalyon formalı [[Barelyef|barelyef]] görünür. Bu kompozisiyalarda Fəzilətlər onların əks qütbü olan Qüsurlarla qarşılaşdırılmışdır. Səhnələr gündəlik həyatdan götürülmüş nümunələr vasitəsilə təqdim edildiyindən, orta əsr xristianları tərəfindən asanlıqla başa düşülürdü. Məsələn: Həlimlik quzu simvolu ilə ifadə olunur; Qüvvət zirehli qadın fiquru ilə təsvir edilir; Dəyişkənlik və ya Nizamsızlıq isə rahib libasını çıxarıb gicitkənlərin arasına atan bir [[Rahib|rahib]] obrazı ilə göstərilir.{{Ref|10|Qeyd 10}} Bu mövzu sonradan qərb [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozet pəncərəsinin]] ikonoqrafiyasında da təkrarlanmışdır. Bu barelyeflərdəki səhnələrin əksəriyyəti təxminən səkkiz əsr əvvəl yaradılmış orijinal əsərlərdir. Bu Böyük məhkəmə portalı kafedralın ən məşhur hissəsidir. Bunu onun saysız-hesabsız fotoşəkillərinin çəkilməsi də təsdiqləyir. Həqiqətən də, dünyanın hər yerindən gələn insanların — istər xristian, istərsə də qeyri-xristian ziyarətçilərin — diqqətini cəlb edən bütün amillər burada bir araya gəlmişdir. Kompozisiyanın mövzu baxımından aydın və anlaşıqlı olması, quruluşundakı tarazlıq, eləcə də XIX əsrdə aparılmış bərpanın uğuru portalın cazibəsini daha da artırır. Bərpa işləri o qədər yüksək səviyyədə həyata keçirilmişdir ki, xüsusi hazırlığı olmayan ziyarətçi üçün XIII əsrə aid orijinal hissələrlə Ejen Violle-le-Dyuk dövründə yenidən yaradılmış hissələri bir-birindən ayırmaq demək olar ki, mümkün deyil. Sonradan əlavə edilmiş elementlər ümumi kompozisiya ilə tam vəhdət təşkil edir və bütöv ansamblın təbii hissəsi kimi görünür. [[Fayl:CF1612 Paris 4e Notre-Dame de Paris portail de la Vierge rwk.jpg|250px|thumb|right|Məryəm portalının ümumi görünüşü.]] [[Fayl:Paryż notre-dame detal.JPG|250px|thumb|right|Məryəm portalının detalı: sol portal söykənəcəyindəki iri heykəllərin ayaqları altında yerləşən heyvan təsvirli heykəltəraşlıq bəzəkləri.]] ===== Məryəm portalı ===== Bu portal [[Məryəm]]ə həsr olunmuşdur. O, Böyük məhkəmə portalından bir qədər qədimdir və 1210-cu illərə aid edilir. 1793-cü ildə portal ciddi zədələnmişdir (doqquz iri heykəl məhv edilmişdi). XIX əsrdə, heykəllərin bərpası üçün əsas kimi istifadə edilmiş zəngin sənədləşmə materialları sayəsində portal diqqətəlayiq şəkildə bərpa olunmuşdur. Fasad divarında, timpanın tağları ətrafında iti formalı bir yiv nəzərə çarpır. İnşaatçılar kafedralın həsr olunduğu Məryəmin şərəfinə bu portalın digərlərindən fərqlənməsini istəmişdilər. Portal iki linteldən ibarətdir. Aşağı linteldə İsrail hökmdarları və peyğəmbərlər [[Əhd sandığı]]nı əhatə edirlər. Sandıq, portalın trümosunda yerləşən, ayaqları altında Şeytanın rəmzi olan ilanı əzən Məryəm və Körpə İsa heykəlinin üzərində, onu örtən baldaxinin dərhal yuxarısında yerləşir (heykəl XIX əsrdə yenidən hazırlanmışdır). Yuxarı linteldə Məryəmin vəfat etməsi təsvir olunmuşdur. İki mələk onu qəbirdən çıxarır — yaxud qəbirə qoyur? — bu səhnə [[İsa Məsih]]in iştirakı ilə baş verir. O, anasına xeyir-dua verir və sol əli ilə Tanrının Kəlamının bədən aldığı bətnini göstərir. Mərhumun ətrafında həvarilər, o cümlədən Pavel toplaşmışdır. Hər iki kənarda isə müvafiq olaraq əncir ağacının altında Müqəddəs Pavel və zeytun ağacının altında Müqəddəs Yəhya təsvir edilmişdir. Timpanın yuxarı hissəsində Məryəmin Tacqoyma mərasimi təsvir olunur. Məryəm İsa Məsihin sağ tərəfində əyləşmişdir və onun üzərində yerləşən bir mələk başına qızıl tac qoyur. Timpanı əhatə edən vussürlərdə peyğəmbərlər, hökmdarlar, mələklər və patriarxlar təsvir edilmişdir. <gallery mode="packed" heights="170px" caption=> Fayl:ND portailgauche gauche.jpg|Məryəm portalının sol portal söykənəcəyində yerləşən və XIX əsrdə yenidən hazırlanmış dörd iri heykəl naməlum bir hökmdarı və başı kəsilmiş halda öz başını əlində tutan, iki mələk tərəfindən müşayiət olunan [[Parisli Dionisi|Müqəddəs Dionisini]] təsvir edir. Fayl:Paryż notre-dame portal 2.JPG|Məryəm portalının timpanı. Fayl:Paris Notre-Dame cathedral Portail de la Vierge jamb statues right.jpg|Məryəm portalının sağ portal söykənəcəyində yerləşən iri heykəllər [[Vəftizçi İohann|Vəftizçi İohannı]], [[Müqəddəs Stefan|Müqəddəs Stefanı]], [[Parisli Jenevyeva|Müqəddəs Jenevyevanı]] və Roma Papası [[I Silvestr]]i təsvir edir{{Ref|11|Qeyd 11}}. </gallery> Portal söykənəcəklərindəki iri heykəllər, xüsusilə, Paris müqəddəslərini təsvir edir. Solda bir imperator (şəxsiyyəti müəyyən edilməmişdir) və başı kəsilmiş halda öz başını əlində tutan, iki mələklə əhatə olunmuş Müqəddəs Dionisi yerləşir. Sağda isə Müqəddəs Vəftizçi İohann, Müqəddəs Stefan, Müqəddəs Jenevyeva və Papa I Silvestr təsvir edilmişdir. Bu heykəllərin altında yerləşən nişlərdəki zədələnmiş barelyeflər onların həyatından səhnələri əks etdirir. Bu portalın maraqlı xüsusiyyətlərindən biri də trümonun yan səthlərinin, eləcə də qapı qanadlarının yaxınlığında yerləşən portal söykənəcəklərinin mərkəzi hissələrinin bir sıra barelyeflərlə bəzədilməsidir. Bu barelyeflərdə zodiak, kasıbların və varlıların aylıq işləri, ilin fəsilləri və insan həyatının dövrləri təsvir olunmuş, bütün bunlar yüksək bədii ustalıqla işlənmişdir. ====== Lilit və ilkin günah ====== [[Fayl:Temptation Adam Eva.jpg|220px|thumb|left|Ədən bağında Adəmin İblis - daha doğrusu ilan quyruğuna malik böyük şirnikləndirici şeytanə [[Lilit]] tərəfindən sınağa çəkilməsi.]] Trümonun aşağı hissəsi, Məryəmin ayaqları altında, [[Adəm]] və [[Həvva|Həvvanın]] [[Ədən bağı|Ədən bağında]] yaşamasını, Adəmin sınağa çəkilməsini və bunun ardınca baş verən [[İlk günah|ilkin günahı]] təsvir edən üç hissəli möhtəşəm bir [[barelyef]]lə bəzədilmişdir. Birinci səhnədə Tanrının ağacın altında yuxuya getmiş Adəmdən bir qabırğa götürməsi və Müqəddəs Kitabın mətnində deyildiyi kimi, ona "özünə bənzər" bir yoldaş yaratmaq üçün həmin qabırğadan Həvvanı yaratması təsvir edilmişdir. Barelyefin ikinci hissəsində ilkin günah təsvir olunur. Adəm və Həvva [[Yasaq meyvə|qadağan olunmuş meyvələrin]] bitdiyi [[Xeyirlə və Şəri bilmə ağacı|Xeyirlə Şəri bilmə ağacının]] altında dayanmışlar. [[Şeytan]] uzun ilan quyruğuna malik cazibədar qadın surətində təsvir edilmişdir. Bu fiqur, ehtimal ki, kanonik [[Bibliya|Müqəddəs Kitabda]] yer almayan, lakin [[Babil|Babil]] [[Talmud|Talmudunun]] [[Ravvin|ravvin]] mətnlərində xatırlanan Bibliya personajı [[Lilit|Lilitdir]]. [[İudaizm|Yəhudi]] ənənəsinə görə, Lilit, Adəmin ilk həyat yoldaşı olmuşdur. O, cinsi əlaqə zamanı Adəmə tabe olaraq aşağı mövqeyi qəbul etməkdən imtina etdiyi üçün yer cənnətini tərk etmişdir. Sonradan [[Tanrı|Tanrının]] Adəmə tabe olması barədə əmrini də qəbul etməmişdir. Yer üzündən qovulduqdan sonra bu pozğun cazibədar qadın şeytanəyə çevrilmiş və [[Lusifer|Lusiferin]] sevimlisi olmuşdur. Daha sonra qısqanclıq hissi ilə Adəm və Həvvanı sınağa çəkmək və onları bədbəxtliyə sürükləmək üçün geri qayıtmışdır. Bununla belə, bu şərh mübahisəlidir, çünki Lilit haqqında müasir xristian mənbələrində çox nadir hallarda bəhs edilir. Nəhayət, barelyefin sonuncu səhnəsində ilk insanların Ədən bağından qovulması təsvir olunmuşdur. Bu, [[Klod Levi-Stross|Klod Levi-Strossun]] şərhinə görə, insanın Təbiətdən Mədəniyyətə keçidini izah edən [[Mif|mifdir]]; burada insan heyvani vəziyyətini geridə qoyur. Tanrı ilana xəbərdarlıq etmişdi ki, bundan sonra qadın onun ən böyük düşməni olacaq və başını əzəcək. Məhz bu səhnənin Məryəmin ayaqları altında yerləşdirilməsi yüksək simvolik məna daşıyır. Çünki qadının ləyaqətini tamamilə bərpa edən və Yeni Həvva adlandırılan Məryəm burada ilkin günahın nəticələrinin aradan qaldırılmasının rəmzi kimi təqdim olunur. [[Fayl:CF1606 Paris 4e ND de Paris portail Ste Anne rwk.jpg|250px|thumb|right|Müqəddəs Anna portalının ümumi görünüşü.]] ===== Müqəddəs Anna portalı ===== Müqəddəs Anna portalı [[Məryəm]]in anası [[Müqəddəs Anna]]nın həyatına həsr olunmuşdur. Əslində bu portal indiki kafedraldan əvvəl mövcud olmuş kilsədən götürülmüşdür. Onun böyük hissəsi 1140–1150-ci illərdə daha kiçik bir portal üçün hazırlanmış heykəltəraşlıq elementlərindən ibarətdir.<ref>{{cite book |last1=Thirion |first1=Jacques |title=Les plus anciennes sculptures de N.-D. de Paris |date=1970 |page=85-112 |pages=85–112 |url=https://www.persee.fr/doc/crai_0065-0536_1970_num_114_1_12476 |access-date=13 iyun 2026}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kasarska |first1=Iliana |title=Les sculptures du XIIe siècle au portail Sainte-Anne à Notre-Dame de Paris |date=2001 |page=183-184 |pages=183–184 |url=https://www.persee.fr/doc/bulmo_0007-473x_2001_num_159_2_990 |access-date=13 iyun 2026}}</ref><ref>{{cite book |last1=de Lasteyrie |first1=Robert |title=La date de la porte Sainte-Anne à Notre-Dame de Paris |date=1902 |publisher=Mémoires de la Société de l'histoire de Paris et de l'Ile-de-France |page=1-18 |edition=Société de l'histoire de Paris et de l'Île-de-France Auteur du |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6432191s/f7 |access-date=13 iyun 2026 |language=FR}}</ref> Buna görə də Müqəddəs Anna portalının bəzəklərində XII əsrə və XIII əsrə aid hissələri bir-birindən ayırmaq mümkündür. XII əsrə aid olanlar bunlardır: [[Timpan (memarlıq)|timpan]], [[Lintel|lintelin]] yuxarı hissəsi, arxivoltanın vussürlərindəki heykəltəraşlıq bəzəklərinin üçdə ikisi, portal söykənəcəklərindəki səkkiz iri heykəl və [[Trümo (memarlıq)|trümo]]. XIII əsrə aid hissələr isə lintelin aşağı hissəsi və arxivoltanın vussürlərindəki digər heykəllərdir. Bunlar əvvəlki elementlərlə uyğunluq yaratmaq üçün hazırlanmışdır. Portalın trümosunda Paris yepiskopu [[Parisli Marsel|Müqəddəs Marselin]] [[Əfsanə|əfsanəvi]] [[Əjdaha|əjdahanı]] ayaqları altında tapdaladığı iri heykəl yerləşir.<ref>{{cite web |title=Insecula - Architecture de Notre-Dame de Paris |url=https://www.insecula.com/article/F0009940.html |website=www.insecula.com |access-date=13 iyun 2026}}</ref> Bu heykəl əslində XIX əsrdə hazırlanmış surətdir. Orijinal əsər şimal qülləsində yaradılmış yuxarı zalda saxlanılır. 1793-cü ildə Müqəddəs Marselin trümodakı heykəli (üz hissəsi) zədələnmiş, portal söykənəcəklərindəki səkkiz heykəl isə yerindən sökülmüşdür. Taclar da həmin dövrdə zədələnmişdir. Xoşbəxtlikdən, sonralar, xüsusilə 1977-ci ildə, bu heykəllərin bir çox fraqmenti yenidən aşkar edilmişdir. Nəticədə, hazırda Klüni muzeyində [[Böyük Fransa inqilabı|Fransa inqilabından]] əvvəlki portalın görünüşünü müəyyən qədər bərpa etmək mümkün olmuşdur. Bu gün portal söykənəcəklərində görünən səkkiz iri heykəl XIX əsrə aiddir. Onlar soldan sağa belə təsvir olunmuşdur: [[Eliyahu]], Sarepta dul qadını, [[Süleyman]], [[Peter the|Müqəddəs Pyotr]], [[Həvari Pavel|Müqəddəs Pavel]], [[Davud|David]], Məsihin ''"peyğəmbərləri"'' hesab olunan [[Sivillər]] və [[Yesaya|Yeşaya]]. <gallery mode="packed" heights="170px" caption=> Fayl:ND portail droite gauche.jpg|Fransa inqilabı zamanı məhv edilmiş Müqəddəs Anna portalının sol portal söykənəcəyindəki dörd iri heykəlin yerini XIX əsrdə hazırlanmış bu heykəllər tutmuşdur. Soldan sağa: [[Eliyahu]], Sarepta dul qadını, hökmdar [[Süleyman]] və [[Müqəddəs Pyotr]]. Fayl:Portada Santa Ana 02.JPG|Müqəddəs Anna portalının timpanı və iki linteli Fayl:2017. Detalle do Pórtico de Santa Ana. Notre-Dame 6.jpg|[[Həvari Pavel|Müqəddəs Pavel]], [[Davud|David]], Sivil və [[Yesaya|Yeşaya]]. </gallery> İki lintelin müxtəlif dövrlərdə və üslubları bir-birindən xeyli fərqlənən heykəltəraşlar tərəfindən yonulduğu aydın şəkildə görünür. Aşağı lintel əvvəlki kilsə dövrünə aid portalın iki hissəsini birləşdirən keçid elementi rolunu oynayır. O, portal XIII əsrin əvvəllərində yenidən quraşdırılarkən əlavə edilmişdir. Burada ağır formalı, başları bədənlərinə nisbətən qeyri-mütənasib böyük olan və həddindən artıq iri draperiyalara bürünmüş fiqurlar təsvir olunmuşdur. Yuxarı linteldə Müqəddəs Annanın və Məryəmin həyatından səhnələr yer alır. İki lintelin üzərində yerləşən timpan isə Əzəmət içində Məryəm təsvirini təqdim edir. Bu portal əsasən timpanında təsvir olunmuş iki fiqurla bağlı yaranmış mübahisəyə görə tanınır. Qucağında Körpə İsanı tutan Əzəmətli Məryəm və iki mələkdən ibarət qrupun hər iki tərəfində ayaqüstə duran bir yepiskop və diz çökmüş bir hökmdar təsvir edilmişdir. Ənənəvi fikrə görə, bu fiqurlar Notr-Dam kafedralının banisi yepiskop [[Moris de Sülli]]ni və tikintiyə iki yüz [[Tur livri|livr]] ianə vermiş [[Fransa monarxlarının siyahısı|frankların hökmdarı]] [[VII Lüdovik]]i təmsil edir. Lakin bəzi mütəxəssislər bu nəzəriyyəni şübhə altına alaraq dini fiqurun VI əsrdə Paris yepiskopu olmuş [[Parisli Jermen|Müqəddəs Jermen]], hökmdarın isə [[I Xlodviq|Xlodviqin]] oğlu [[I Xildebert|I Xildebert]] olduğunu irəli sürürlər. Digər tədqiqatçılar isə bu fiqurların ümumiyyətlə dəqiq müəyyən edilə bilməyəcəyini hesab edirlər. Nəhayət, qapının hər iki qanadı XII əsr dəmirçilik və bədii [[Çilingərlik|metalişləmə sənətinin]] şah əsərləri hesab olunan döymə dəmir [[menteşə]]lərlə təchiz edilmişdir. ===== Portalların ətrafındakı dekorlar ===== ====== Kilsə və Sinaqoq ====== [[Fayl:Ecclesia et synagoga.jpg|280px|thumb|right|Kilsə və Sinaqoq, Paris Notr-Dam kafedralının əsas fasadı. Sinaqoq alleqoriyasının gözləri "şər ruhunu" simvolizə edən hədələyici ilanla bağlanmışdır.<ref name="Viollet-le-Duc">{{cite book |last1=Viollet-le-Duc |first1=Eugène |title=Dictionnaire raisonné de l’architecture française du XIe au XVIe siècle/Église personnifiée - Wikisource |date=1868 |edition=Édition BANCE — MOREL |url=https://fr.wikisource.org/wiki/Dictionnaire_raisonn%C3%A9_de_l%E2%80%99architecture_fran%C3%A7aise_du_XIe_au_XVIe_si%C3%A8cle/%C3%89glise_personnifi%C3%A9e |access-date=13 iyun 2026 |language=fr}}</ref>]] {{həmçinin bax|Kilsə və Sinaqoq}} Kafedralın qərb fasadındakı üç [[Portal (memarlıq)|portalın]] arasında dörd heykəl yerləşir (hər iki portal arasında bir heykəl). [[Paris Notr-Dam kilsəsinin Böyük məhkəmə portalı|Böyük məhkəmə portalının]] hər iki tərəfində solda Kilsə ({{dil-fr|Ecclesia}}), sağda isə Sinaqoq ({{dil-fr|Synagoga}}) alleqoriyalarını görmək mümkündür; bu iki fiqur qərb fasadında bir-birinə qarşılıq təşkil edir.<ref name="stju">{{cite web |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time, The Medieval Motif of Synagoga and Ecclesia And Its Transformation in a Post-Nostra Aetate Church, Institute for Jewish-Catholic Relations |url=sites.sju.edu/ijcr/vision-statement/story-sculpture-enshrines-institutes-mission/ |website=www.sju.edu |publisher=Saint Joseph's University |access-date=13 iyun 2026 |language=en}}</ref> Ejen Violle-le-Dyuk XIX əsrdə onların rəsmlərini şəxsən özü hazırlamışdır. Bu təsvirlər [[Orta əsrlər|orta əsr]] [[Xristian incəsənəti|xristian incəsənətində]] geniş yayılmış ikili [[Alleqoriya|alleqoriyadır]].<ref name="stju"/> Hər iki qadın fiquru gənc və gözəl şəkildə təsvir edilmişdir. Kilsə [[Xristianlıq|xristianlığı]], Sinaqoq isə [[İudaizm|yəhudiliyi]], daha dəqiq desək, xristian baxışına görə [[Yəhudilər|yəhudi]] xalqının [[İsa Məsih]]in ilahi mahiyyətini tanımaması səbəbindən onun "mənəvi korluğunu" simvolizə edir. Rəssam bu düşüncəni açıq şəkildə ifadə etmək üçün [[Supersessionizm |supersessionizm]] doktrinasına uyğun olaraq məğlub edilmiş Sinaqoqu qalib Kilsənin yanında nümayiş etdirmişdir.<ref name="Hildenfinger">{{cite book |last1=Hildenfinger |first1=Paul |title=La figure de la synagogue dans l'art du moyen âge |date=1903 |page=187-196 |pages=187–196 |url=https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1903_num_47_94_4652 |access-date=13 iyun 2026}}</ref><ref name="Toni">{{cite book |last1=Kamins |first1=Toni L. |title=From Notre Dame to Prague, Europe’s anti-Semitism is literally carved in stone |date=20 mart 2015 |url=https://www.jta.org/2015/03/20/archive/from-notre-dame-to-prague-europes-anti-semitism-is-literally-carved-in-stone |access-date=13 iyun 2026}}</ref>{{Ref|12|Qeyd 12}} [[Roma-Katolik kilsəsi|Katolik Kilsəsi]] hökmdar fiquru kimi təsvir edilmişdir: başı dik tutulmuş, hündür tac taxmışdır; bir əlində [[Kubok|kasa]], digər əlində isə xaçlı əsa tutur. Buna qarşılıq olaraq Sinaqoq başı açıq və aşağı əyilmiş vəziyyətdə təsvir edilmişdir; onun hökmdarlıq tacı ayaqları altına düşmüş, [[Əhd lövhələri|Qanun lövhələri]] əllərindən sürüşmək üzrədir, gözlərini isə ağzını geniş açmış, sancmağa hazır olan bir ilan sarğı kimi örtmüşdür.<ref>{{cite book |title=The Story of the Sculpture that Enshrines the Institute's Mission - Institute for Jewish-Catholic Relations |publisher=Saint Joseph's University |url=https://sites.sju.edu/ijcr/vision-statement/story-sculpture-enshrines-institutes-mission/ |access-date=13 iyun 2026 |language=en}}</ref><ref name="Toni"/> Ejen Violle-le-Dyuk onun "şər ruhu tərəfindən kor edilmiş" olduğunu yazırdı.<ref name="Viollet-le-Duc"/> Xalq arasında yayılmış duyğuları əks etdirən bu sənət əsərində heykəltəraşların məqsədi Sinaqoq alleqoriyasını alçaldılmış vəziyyətdə göstərmək idi.<ref name="Hildenfinger"/> Gözlərini örtən ilan onu [[Şeytan|İblislə]] eyniləşdirir və yəhudilərin "mənəvi korluğunun" Şeytanın işi olduğu fikrini ifadə edir.<ref>{{cite web |title=L'Église et la Synagogue |url=https://www.judaisme-alsalor.fr/histoire/historiq/medieval/egsyn.htm |website=www.judaisme-alsalor.fr |access-date=13 iyun 2026}}</ref> Beləliklə, bu heykəl özündən xeyli əvvəl yaradılmış [[Reyms kafedralı|Reyms]] və [[Strasburq kafedralı|Strasburq]] kafedralındakı Sinaqoq heykəllərinin bir növ [[Karikatura|karikaturası]] kimi görünür. ====== Krallar qalereyası ====== [[Fayl:Paris, Notre Dame -- 2014 -- 1458-65.jpg|vignette|900px|centre|Məsihdən əvvəl yaşamış 28 Yəhudi hökmdarlarının heykəllərindən ibarət qalereya.]] Yerdən iyirmi metr hündürlükdə yerləşən iyirmi səkkiz hökmdar fiqurundan ibarət sıra, [[İsa Məsih]]dən əvvəl yaşamış [[Yəhudi çarlığı|Yəhudi]] hökmdarlarının iyirmi səkkiz nəslini təmsil edir.{{Ref|13|Qeyd 13}} Hər bir heykəlin hündürlüyü üç metr əlli santimetrdən çoxdur. Heykəllərin başları XIX əsrə aiddir və 1844-cü ildən etibarən Jan-Batist Antuan Lassü və Ejen Violle-le-Dyukun rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən bərpa emalatxanalarında hazırlanmışdır.<ref name="Fonquernie347-354">{{cite book |last1=Fonquernie |first1=Bernard |title=Notre-Dame de Paris: Observations faites sur la galerie des Rois au cours de la campagne de travaux 1998-1999 |date=1999 |page=347-354 |pages=347–354 |url=https://www.persee.fr/doc/bulmo_0007-473x_1999_num_157_4_2343 |access-date=21 iyun 2026}}</ref> Əsl heykəllər isə 1793-cü ildə Fransa inqilabı zamanı [[Sanskulotlar|sanskülotlar]] tərəfindən başları kəsilərək dağıdılmışdı. Onlar səhvən bu heykəllərin [[Fransa monarxlarının siyahısı|Fransa hökmdarlarını]] təsvir etdiyini düşünürdülər. Orta əsrlərə aid orijinal heykəllərdən bu gün yalnız bəzi fraqmentlər qalmışdır. 1977-ci ildə Parisin IX dairəsində, Şosse-d'Anten küçəsində yerləşən Moro malikanəsinin bərpası zamanı orijinal heykəllərin iyirmi bir başı yenidən aşkar edilmişdir. Məlum olmuşdur ki, Jan-Batist Lakanal (Cozef Lakanalın qardaşı) onları vaxtilə məhv olmaqdan xilas etmişdir.<ref>{{cite web |title=Hôtel Moreau rue Chaussée Antin architecte F-N Trou Paris 9 |url=https://paris-promeneurs.com/l-hotel-moreau-ou-hotel-lakanal/,%20https:/paris-promeneurs.com/l-hotel-moreau-ou-hotel-lakanal/ |access-date=21 iyun 2026}}</ref> Bu başlar hazırda Klüni Milli Orta Əsrlər Muzeyində nümayiş etdirilir[.<ref>{{cite web |title=La galerie des Rois de Notre-Dame de Paris |url=https://sculpturesmedievales-cluny.fr/collection/galerie-des-rois-notre-dame.php |website=sculpturesmedievales-cluny.fr |access-date=21 iyun 2026}}</ref> Yerə düşərək zədələnsələr də, onların üzərində polixrom boyanmanın izləri — yanaqlarda çəhrayı, dodaqlarda qırmızı, qaşlarda isə qara boya — bu günə qədər qorunub saxlanılmışdır.<ref name="Travaux">{{cite news |title=Travaux de Notre-Dame de Paris (1844-1865) |url=https://mediatheque-patrimoine.culture.gouv.fr/travaux-de-notre-dame-de-paris-1844-1865 |access-date=21 iyun 2026 |work=mediatheque-patrimoine.culture.gouv.fr |language=fr}}</ref> 1998–1999-cu illərdə Krallar qalereyasının bərpası zamanı üç hökmdar heykəlinin postamentində aşağıdakı yazılar aşkar edilmişdir: * [[Axav (hökmdar)|Axavın]] heykəli: ''"Paris Notr-Dam kafedralının baş müfəttişi Pyer Emil Keyron. Dostu Jan-Lui Şeniyon tərəfindən hazırlanmış portret. — 1860."'' * [[İla (hökmdar)|İlanın]] heykəli: ''"Bu heykəlin üzü 1858-ci ildə Paris Notr-Dam kafedralının memarı olmuş Ejen Violle-le-Dyukun portretidir; Jan-Lui Şeniyon tərəfindən yonulmuşdur."'' * [[Amasiya (hökmdar)|Amasiyanın]] heykəli: ''"1857-ci ildə vəfat etmiş Paris Notr-Dam kafedralının memarı Antuan Lassü. Dostu Jan-Lui Şeniyon tərəfindən hazırlanmış portret. — 1859."'' Krallar qalereyasının heykəlləri Lassü və Ejen Violle-le-Dyukun bərpa işlərinə başlamasından təxminən on il sonra, Adolf-Viktor Joffrua-Deşomun ətrafında formalaşmış heykəltəraşlar qrupu tərəfindən hazırlanmağa başlanmışdır. [[Fayl:Vierge à l'Enfant, rosace ouest.JPG|thumb|Məryəm qalereyası və qərb rozeti.]] ====== Məryəm qalereyası ====== Krallar qalereyasının üzərində deşikli məhəccərlə əhatə olunmuş kiçik bir terras yerləşir ki, bu da Məryəm qalereyasını təşkil edir.<ref name="MonmarchéBernard-Folliot">{{cite book |last1=Monmarché |first1=Georges |last2=Bernard-Folliot |first2=Denise |title=Paris |date=1972 |publisher=Hachette |location=Paris |page=185 |access-date=21 iyun 2026}}</ref> Qalereyanın mərkəzində [[Məryəm]]in heykəli ucalır. Onun hər iki tərəfində [[Şamdan|şamdan]] tutan iki mələk yerləşdirilmişdir; bunlar bir tərəfdən [[Günah|Günahı]], digər tərəfdən isə [[Xilas (teologiya)|Xilası]] simvolizə edir. Bu heykəl Ejen Violle-le-Dyukun sifarişi ilə orta əsrlərə aid, zamanın və hava şəraitinin təsirindən ciddi şəkildə zədələnmiş orijinal heykəli əvəz etmək üçün hazırlanmış və 1854-cü ildə Adolf-Viktor Joffrua-Deşom tərəfindən yonulmuşdur. Heykəlin arxasında yerləşən qərb [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozeti]] onun üçün ideal bir halə təsiri yaradır. Ejen Violle-le-Dyuk həmçinin rozet pəncərəsinin hər iki tərəfində yerləşən qoşa pəncərələrin trümolarının qarşısına [[Adəm|Adəm]] və [[Həvva|Həvva]] heykəllərini (Jan-Lui Şeniyon tərəfindən hazırlanmış) qoydurmuşdur. Əksər mütəxəssislərin fikrincə, bu, Ejen Violle-le-Dyukun ümumilikdə yüksək səviyyədə həyata keçirdiyi bərpa işlərində yol verdiyi əsas səhv hesab olunur. Bütün dəlillər göstərir ki, həmin yerdə əvvəllər heç vaxt heykəl olmamışdır. Adəm və Həvva heykəlləri əslində transeptin cənub qolunun daxili fasadındakı [[Niş (memarlıq)|nişlərdə]] yerləşdirilməli idi. [[Fayl:Great_organ_of_Notre-Dame_de_Paris_2024_(8).jpg|thumb|Kafedralın Böyük orqanının arxasında yerləşən Qərb rozetinin içəridən görünüşü.]] ===== Qərb rozeti ===== Qərb [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozeti]] olduqca böyük görünsə də, əslində kafedralın üç rozet pəncərəsi arasında ən kiçiyidir. Onun diametri 9,60 metrdir.<ref>{{cite web |title=Vitraux de la cathédrale Notre Dame de Paris |url=http://cathedrale.gothique.free.fr/Notre-Dame_de_paris.htm |website=cathedrale.gothique.free.fr |access-date=21 iyun 2026}}</ref> XIX əsrdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa işləri zamanı Ejen Violle-le-Dyuk tərəfindən demək olar ki, tamamilə yenidən yaradılmışdır. Rozet pəncərəsinin mərkəzində Məryəm təsvir edilmişdir. Onun ətrafında isə ayların işləri, zodiak bürcləri, Fəzilətlər və Qüsurlar, eləcə də peyğəmbərlər əks olunmuşdur. ==== Yan fasadları ==== [[Nef|Nefin]] tikintisinə [[Xor (memarlıq)|xor]] hissəsinin təqdis edilməsindən sonra, 1182-ci ildə başlanılmışdır. Bəzi tədqiqatçılar isə hesab edirlər ki, tikinti hətta təqdis mərasimindən əvvəl, 1175-ci ildə başlamışdır.<ref>{{cite web |title=La charpente de Notre-Dame - Cathédrale Notre-Dame de Paris |url=https://www.notredamedeparis.fr/comprendre/architecture/la-charpente/ |website=Notre-Dame de Paris |access-date=25 iyun 2026 |language=fr-FR}}</ref> İşlər dördüncü [[Traveya|traveyayadək]] davam etmiş, bundan sonra isə nef tamamlanmamış vəziyyətdə saxlanılaraq 1208-ci ildə qərb fasadının inşasına başlanılmışdır. Nefin tikintisi yalnız 1218-ci ildə qərb fasadını dayaqlandırmaq məqsədilə yenidən davam etdirilmişdir. 1220-ci illərin sonlarında Paris Notr-Dam kafedralının dördüncü memarı, bina hələ tikilməkdə olarkən, onun yuxarı hissəsinin ilkin layihəsini tamamilə dəyişdirməyə qərar verir. Tikintinin başlanğıcından etibarən həddindən artıq qaranlıq hesab edilən kafedralın daxili məkanı, xüsusilə həmin dövrdə inşa olunan daha yeni və işıqlı məbədlərlə müqayisədə artıq qəbuledilməz görünürdü. Əgər kafedralın memarlıq baxımından nüfuzunu qoruyub saxlaması və köhnəlmiş hesab edilməməsi istənilirdisə, bu dəyişikliklər zəruri idi. Buna görə də genişmiqyaslı yenidənqurma işləri həyata keçirilir. Memar əvvəlki tikilidə tribunaların dam örtüyünə açılan [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozet]] pəncərələrin yerləşdiyi üçüncü mərtəbəni aradan qaldıraraq pəncərələri aşağı istiqamətdə uzadır. Nəticədə tribunaların dam örtüyü sökülür və onun əvəzinə iri daş lövhələrdən ibarət terras yaradılır. Bundan sonra yeni bir problem yarandı: tribunaların maili dam örtüyü söküldüyündən yağış sularının terras üzərində toplanaraq durğunlaşması təhlükəsi meydana çıxmışdı. Buna görə memar, memarlıqda yeni bir həll tətbiq etməli oldu. Yağış suları dam örtüyünün altında yerləşdirilən novlar vasitəsilə toplanır, daha sonra şaquli axıdıcı borularla aşağı ötürülərək binanın kənarına çıxan uzun [[Qarqoyl|qarqoyllar]] vasitəsilə tikilidən uzağa atılırdı. Bu, binaların yuxarı hissəsində yağış sularının idarə olunması üçün tamamilə yeni bir sistem idi. Bununla əlaqədar olaraq tikilinin yuxarı hissəsində (əsas nefin yüksək zonasında) bir sıra başqa dəyişikliklər də həyata keçirildi: dam örtüyü və dam karkası yenidən quruldu, suaxıdan divarlar qaldırıldı və şenolar yaradıldı. Ən mühüm dəyişiklik isə iki aşırımlı yuxarı [[Arkbutan|arkbutan]] dayaqların tribunaların üzərindən keçən iri, tək aşırımlı arkbutan dayaqlarla əvəz edilməsi oldu. ===== Nefin iri arkbutan dayaqları ===== Bu iri [[Arkbutan|arkbutanlar]] olduqca diqqətəlayiqdir və dövrün memarının dahiliyini nümayiş etdirir. Onlar tək, uzun aşırımlıdır, yan nefələrin üzərindən keçir və yuxarı hissələri kafedralın suaxıdan divarlarının üst hissəsini dəstəkləyir. Bu dayaqların yuxarı hissəsi nefin dam örtüyündəki şenolardan gələn suyu axıtmaq üçün nəzərdə tutulmuş şaquli axıdıcı boruların yerləşdiyi nöqtələrə söykənir. Arkbutanların üst səthində yağış sularını aparan nov oyulmuşdur; bu nov dayağın baş hissəsini keçərək uzun [[Qarqoyl|qarqoyl]] ilə tamamlanır. Bu arkbutanlar əsasən tikilini dayaqlandırmaq üçün deyil, tribunaların dam örtüyü terasa çevrildikdən sonra xüsusilə mühüm əhəmiyyət kəsb edən yağış sularının axıdılması problemini həll etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu. Məhz buna görə onların dayaqvermə qabiliyyəti nisbətən zəifdir. Bununla belə, bu konstruksiya memarlıq baxımından əsl mühəndislik nailiyyəti hesab olunur. Bu, təkcə onların qeyri-adi uzunluğunda deyil, həm də incə quruluşunda özünü göstərir. Əsas nefin [[Tağ (termin)|tağlarını]] dəstəkləməkdə onların rolu məhdud olduğundan memar daha cəsarətli konstruktiv həll tətbiq edə bilmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, bu arkbutanların böyük aşırımı orta əsr [[Qotika (memarlıq)|qotika memarlığında]] tamamilə müstəsna haldır. Həmin dövrün ikiqat yan nefəli və ya ikiqat deambulatoriyalı tikililərində belə iri arkbutanların xarici dayaqları kilsədən kənarda xeyli sahə tuturdu. Halbuki [[Orta əsrlər|orta əsr]] şəhərlərində torpaq çox qiymətli idi; şəhərlərin sahəsi onları əhatə edən qala divarları səbəbindən genişləndirilə bilmirdi. Paris Notr-Dam kafedralının arkbutanları həm nefin ikiqat yan nefələrini, həm də xor hissəsinin ikiqat deambulatoriyasını bir aşırımla keçərək bu baxımdan yeganə nümunə təşkil edir. Adətən belə hallarda arkbutanlar iki aşırımlı olur, yəni onların arasında əlavə dayaq nöqtəsi yerləşdirilir. Bu aralıq dayaq qüvvəni bölərək onun təsirini azaldır və nəticədə xarici kontrforsların və ya dayaq kütlələrinin qalınlığını azaltmağa imkan verir. Məhz bu prinsip üzrə [[Şartr kafedralı|Şartr Notr-Dam kafedralının]], [[Burj kafedralı|Burj Müqəddəs Stefan kafedralının]] və [[Amyen Notr-Dam kafedralı|Amyen Notr-Dam kafedralının]] xor hissəsinin arkbutanları inşa edilmişdir. Bu üç tikili də ikiqat yan nefələrə və ya ikiqat [[Deambulatoriya|deambulatoriyaya]] malikdir.<ref>{{cite book |last1=Viollet-le-Duc |first1=Eugène |title=Dictionnaire raisonné de l’architecture française du XIe au XVIe siècle/Arc-boutant - Wikisource |date=1854 -1868 |publisher=MOREL |url=https://fr.wikisource.org/wiki/Dictionnaire_raisonn%C3%A9_de_l%E2%80%99architecture_fran%C3%A7aise_du_XIe_au_XVIe_si%C3%A8cle/Arc-boutant |access-date=25 iyun 2026 |language=fr}}</ref> ===== Cənub fasadı və Müqəddəs Stefan portalı ===== 1258-ci ildə [[Jan de Şell]] tərəfindən inşasına başlanılmış Müqəddəs Stefan portalı, Müqəddəs Marsel qapısı və ya Şəhidlər qapısı adı ilə də tanınır.<ref>{{cite book |last1=Viollet-le-Duc |first1=Eugène Emmanuel |title=Description de Notre-Dame, cathédrale de Paris |date=1856 |publisher=Bance |page=88 |url=https://www.google.fr/books/edition/Description_de_Notre_Dame_cath%C3%A9drale_de/3RZ-PLfymEUC?hl=fr&gbpv=1&dq=DESCRIPTION+DE+NOTRE-DAME+CATH%C3%89DRALE+DE+PARIS&printsec=frontcover |access-date=25 iyun 2026 |language=fr}}</ref> Onun tikintisi daha sonra [[Pyer de Montröy]] tərəfindən tamamlanmışdır. [[Portal (memarlıq)|Portal]] [[Transept|transeptin]] cənub qolunda yerləşir. Müqəddəs Stefan portalının [[Timpan (memarlıq)|timpanı]] [[Həvarilərin işləri]] kitabına əsasən ilk [[Əzabkeş|xristian şəhidi]] olan [[Müqəddəs Stefan|Müqəddəs Stefanın]] həyatını əks etdirən barelyeflərlə bəzədilmişdir. Üç üfüqi registdən ibarət kompozisiya aşağıdan yuxarıya və soldan sağa doğru oxunur. Aşağı registdə Müqəddəs Stefanın [[Erkən xristianlıq|xristianlığı təbliğ etməsi]] və hakim qarşısına çıxarılması, orta registdə onun [[Daşqalaq|daşqalaq]] edilərək öldürülməsi və dəfn olunması, yuxarı registdə isə iki mələyin əhatəsində xeyir-dua verən [[Məsih]] təsvir edilmişdir. [[Trümo (memarlıq)|Trümonu]] XIX əsrdə Adolf-Viktor Joffrua-Deşom tərəfindən hazırlanmış Müqəddəs Stefanın iri heykəli bəzəyir. Portalın intradosunun üçqat arxivoltu üzərində iyirmi bir şəhidin heykəli yonulmuşdur; mələklər onlara taclar təqdim edirlər. Burada başını əlində tutan [[Parisli Dionisi|Müqəddəs Dionisi]], [[Saraqosalı Vikenti|Müqəddəs Vikenti]], [[Müqəddəs Yevstafi]], [[Müqəddəs Mavriki]], əlində manqalı ilə [[Romalı Lavrenti|Müqəddəs Lavrenti]], [[I Klement|Müqəddəs Klement]], [[Müqəddəs Georgi|Müqəddəs Georgi]] və kimliyi müəyyən edilə bilməyən digər şəhidlər təsvir olunmuşdur. Portalın hər iki tərəfində Fransa inqilabı zamanı vandallar tərəfindən məhv edilmiş orijinal heykəlləri əvəz etmək üçün hazırlanmış üç [[Həvarilər|həvari]] heykəli yerləşdirilmişdir. Portalın yuxarısında deşikli fronton yerləşir, onun da üzərində [[IX Lüdovik]] tərəfindən hədiyyə edilmiş kafedralın cənub rozeti ucalır. Şimal rozeti kimi, cənub rozetinin də diametri 13 metrdir. Onun altındakı işıqlı pəncərə sırası da nəzərə alındıqda, vitraj kompozisiyasının ümumi hündürlüyü təxminən 19 metrə çatır. Bu rozet pəncərəsi XIX əsrdə Ejen Violle-le-Dyuk tərəfindən yenidən düzəldilmişdir ki, bu da onun fırlanma təəssüratını müəyyən qədər zəiflədir. Bu dəyişikliyin əsas səbəbi rozet pəncərəsinin əsrlər boyu, xüsusilə də 1830-cu il üsyanı zamanı üsyançılar tərəfindən baş yepiskop iqamətgahının yandırılması nəticəsində ciddi zədələnməsi olmuşdur. Bundan əlavə, memar-bərpaçı divar hörgüsünün əhəmiyyətli dərəcədə çökmüş olduğunu müəyyən etmiş və buna görə də fasadı tamamilə yenidən bərpa etməli olmuşdur. O, rozet pəncərəsini 15 dərəcə döndərərək ona möhkəm şaquli ox vermiş, bununla da konstruksiyanı qəti şəkildə möhkəmləndirmiş və gələcəkdə yenidən çökməsinin qarşısını almışdır. Bu münasibətlə baş [[Vitraj|vitraj]] ustası Alfred Jerant XIII əsrə aid vitrajları bərpa etmiş, çatışmayan medalyonları isə orta əsr üslubuna uyğun şəkildə yenidən yaratmışdır. Fasadın ən yuxarı hissəsində rozet pəncərəsinin üzərində fronton yüksəlir. Bu, həmin dövrdə (1257) inşa edilmiş ən gözəl fronton nümunələrindən biri hesab olunur. Onun özündə də [[Transept|transeptin]] çardağını işıqlandıran deşikli rozet formalı pəncərə yerləşir. Rozet pəncərəsinin [[Arxivolt|arxivoltunun]] üzərində [[Antablement|antablament]], onun da üstündə məhəccər yerləşir və məhəccərin arxasında [[Qalereya (memarlıq)|qalereya]] uzanır. Bu qalereya kafedralın şərq hissəsinin yuxarı qalereyalarından damlar boyunca uzanan qərb qalereyalarına keçidi təmin edir. Buna görə də fronton rozet pəncərəsindən bir qədər arxada yerləşir və qalınlığı 70 santimetrdir. O, çardağı işıqlandıran rozet pəncərəsi və künc üçbucaqları sayəsində daha yüngül görünür. Frontonun hər iki tərəfində rozet pəncərəsini dayaqlandıran [[Kontrfors|kontrforsların]] yuxarı hissələrini təşkil edən iki iri [[Piramidion|piramidion]] ucalır. Frontonun zirvəsi və aşağı küncləri üç heykəllə bəzədilmişdir. Yuxarıdakı heykəl, əfsanəyə görə kasıba verdiyi plaşın yarısına bürünmüş halda yuxusunda Müqəddəs Martinə görünən Məsihi təsvir edir. Frontonun aşağı hissəsinin sol və sağ tərəfində yerləşən digər iki heykəl isə müvafiq olaraq [[Turlu Martin|Müqəddəs Martin]] və Müqəddəs Stefanı əks etdirir. Bütün kompozisiya olduqca ahəngdar təsir bağışlayır. Çardaqdakı rozet pəncərəsinin ölçüləri [[Transept|transeptin]] böyük rozet pəncərəsi ilə mükəmməl mütənasibdir. Ejen Violle-le-Dyukun fikrincə, bu memarlıq kompozisiyasının gözəlliyi qotika memarlığında başqa heç bir tikilidə üstələnməmişdir.<ref>{{cite book |last1=Viollet-le-Duc |first1=Eugène |title=Dictionnaire raisonné de l’architecture française du XIe au XVIe siècle/Arc-boutant - Wikisource |date=1854 -1868 |publisher=MOREL |url=https://fr.wikisource.org/wiki/Dictionnaire_raisonn%C3%A9_de_l%E2%80%99architecture_fran%C3%A7aise_du_XIe_au_XVIe_si%C3%A8cle/Arc-boutant |access-date=25 iyun 2026 |language=fr}}</ref> ===== Şimal fasadı və Kluatra portalı ===== Kluatra portalı transeptin şimal qolunda yerləşir və təxminən 1250-ci ildə memar Jan de Şell tərəfindən inşa edilmişdir.<ref>{{cite web |title=Notre Dame de Paris : Photos - La facade nord |url=http://ndparis.free.fr/notredamedeparis/dossiers_photos/nord/parisnotredame_nord5.html |website=ndparis.free.fr |access-date=26 iyun 2026}}</ref> Şimal fasadının tikintisi həqiqətən də cənub fasadının tikintisindən bir qədər əvvəl başlamışdır. Demək olar ki, heç vaxt birbaşa günəş işığı almayan və hərəkətli küçə boyunca yerləşən şimal fasadı? cənub fasadı ilə müqayisədə ziyarətçilər arasında daha az məşhurdur. Nisbətən daha sadə bəzədilmiş fasad bir-birindən cüzi geri çəkilmiş üç mərtəbədən ibarətdir. Aşağı mərtəbədə iri frontonla tamamlanan portal yerləşir. Orta mərtəbə XIII əsrə aid böyük [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozet]] pəncərəsinin altındakı işıqlı pəncərə sırası ilə birlikdə nəhəng vitraj kompozisiyasından ibarətdir. Yuxarı mərtəbədə isə transeptin şimal qolunun çardaq hissəsinin ucunu örtən üçbucaqlı fronton yerləşir. Portalın trümosunda [[Körpə İsa]]sız [[Məryəm]] heykəli yerləşir. Bu heykəl 1793-cü ildəki dağıntılardan xilas ola bilmişdir, lakin qucağında tutduğu körpə İsa Məsih heykəli sındırılmışdır. Rəvayətə görə, heykəltəraş bu əsəri yaradarkən [[Provanslı Marqarita (Fransa kraliçası)|Provanslı Marqaritanı]], yəni [[IX Lüdovik|IX Lüdovikin]] həyat yoldaşını model götürmüşdür. Portalın yivlərində yerləşən altı iri heykəl Fransa inqilabı zamanı məhv edilmiş və XIX əsrdə Ejen Violle-le-Dyukun rəhbərliyi ilə aparılan böyük bərpa işləri zamanı yenidən yaradılmamışdır. Timpanın aşağı hissəsini təşkil edən [[Lintel|linteldə]] [[İsa Məsih]]in uşaqlıq dövrünə aid səhnələr təsvir edilmişdir. Bu heykəllər həmin mövzuda yaradılmış ən gözəl heykəltəraşlıq nümunələri sırasındadır və Məryəmin İsanın uşaqlıq illərindəki rolunu vurğulayır. Burada dörd səhnə əks olunmuşdur: [[İsanın doğulması|İsanın sadə axurda doğulması]], doğulduqdan sonra [[Yerusəlim məbədi|Yerusəlim məbədinə]] təqdim edilməsi, İudeya hökmdarı [[Böyük Herod|Herodun]] körpələrin qırğınını əmr etməsi və Yusif ilə Məryəmin Körpəni qorumaq üçün Misirə qaçması. Timpanın yuxarı hissəsində isə ''"Məryəmin möcüzələri"'' silsiləsinə ({{dil-fr|Miracles de Nostre Dame}}) daxil olan və [[Son orta əsrlər|son orta əsrlərdə]] böyük şöhrət qazanmış [[Adanalı Teofil|Teofil]] möcüzəsi təsvir edilmişdir. Bu, orta əsrlərin ''"Faust tipli"'' hekayələrindən biridir.{{Ref|14|Qeyd 14}} [[Kiçik Asiya|Kiçik Asiyadakı]] [[Adana]] yepiskopunun din xadimi olan Adanalı Teofil öz yepiskopuna həsəd aparırdı. Onu əvəz etmək məqsədilə ruhunu [[İblis]]ə satır. [[Şeytanla müqavilə|Bağlanmış müqavilə]] İblis tərəfindən aparılan perqamentdə qeydə alınır. İblisin köməyi ilə Teofil öz yepiskopunu alçaltmağa nail olur. Lakin sonradan peşman olur və düşdüyü vəziyyətdən çıxış yolu tapa bilməyərək Məryəmə yalvarır. Məryəm İblisi hədələyir və onu perqamenti geri qaytarmağa məcbur edir. Bu rəvayətin [[Faust|Faust]] əfsanəsinin ilham mənbələrindən biri olduğu hesab edilir. Transeptin şimal qolunun fasadı cənub qolunun fasadı ilə eyni memarlıq elementlərinə malikdir: [[Portal (memarlıq)|portalın]] üzərində zərif fronton yüksəlir, portal mərtəbəsi ilə rozet pəncərəsi arasında isə vitraj qalereyası, yaxud işıqlı pəncərə sırası yerləşir. [[Qotika (memarlıq)|Qotik dini memarlığının]] möhtəşəm şah əsərlərindən biri hesab olunan bu [[Rozet pəncərəsi (memarlıq)|rozet]] pəncərəsinin diametri cənubdakı böyük rozet pəncərəsi kimi 13 metrdən artıqdır. Bütün kompozisiya cənubdakına bənzər, lakin onun eyni olmayan zəngin bəzədilmiş frontonla tamamlanır. Frontonda şimal transeptinin [[Çardaq|çardaq]] hissəsini işıqlandıran bir rozet pəncərəsi və üç [[Okulus|okulus]] açılmışdır. Frontonun aşağı hissəsinin hər iki tərəfində, fasadı çərçivəyə alan iki güclü kontrforsun üzərində zərif zəng qülləsini xatırladan, az heykəltəraşlıq bəzəklərinə malik iri pinakllar ucalır.<ref name="Combeau"/> Paris Notr-Dam kafedralının şimal fasadı günəş işığından böyük ölçüdə məhrumdur və [[Sena çayı|Sena çayına]] yaxın olmadığından cənub fasadı kimi məşhur deyildir. Bununla belə, Notr-Dam kluatrası küçəsinin cənub kənarında yerləşən bu fasad diqqətlə seyr edilməyə layiqdir. Burada Notr-Damın daha az tanınan siması açılır. Uzun, qorxunc görkəmli [[Paris Notr-Dam kilsəsinin qarqoylları|qarqoyllarla]] təchiz edilmiş və iri dayaq kütlələrinə söykənən nəhəng arkbutanlar kafedralın eyni zamanda ağır və təsirli daş tikili olduğunu aydın şəkildə nümayiş etdirir. Bu xüsusiyyət xüsusilə şimal qülləsinin şimal fasadında (bünövrədə eni 16 metr) daha qabarıq nəzərə çarpır. Hündürlüyü 30 metrdən artıq olan qüllənin aşağı hissəsi, üç iri kontrforsu, demək olar ki, heç bir bəzək elementinin olmaması, dəqiqliklə yonulmuş iri daş blokları və daim kölgədə qalması sayəsində tikiliyə müəyyən qədər əzici və sərt görünüş verir. ====== Qırmızı qapı ====== Təxminən 1270-ci ildə baş memar Pyer de Montröy [[Trümo (memarlıq)|trümosu]] olmayan kiçik bir portal inşa etmişdir. Qapı taylarının qırmızı rənginə görə bu giriş ''"Qırmızı portal"'' adlandırılmışdır. [[IX Lüdovik]]in sifarişi ilə tikilmiş bu portal kafedral kapitulasının kanonikləri üçün nəzərdə tutulmuşdu və onların Paris Notr-Dam kafedralı ilə kanoniklər məhəlləsi arasında gediş-gəlişini asanlaşdırırdı. Bu məhəllə Site adasının şimal-şərq hissəsində, Sena çayı ilə kafedral arasında yerləşir və yalnız kanoniklərin yaşayış evləri üçün ayrılmışdı. Məhz onlar ibadətlərə birbaşa getmək üçün bu portaldan istifadə edirdilər.<ref>{{cite book |last1=Gauvard |first1=Claude |title=Notre-Dame de Paris |date=2024 |publisher=Presses universitaires de France |page=71 |access-date=27 iyun 2026}}</ref> Portalın timpanında [[Məryəmin tacqoyması|Məryəmin tacqoyma mərasimi]] təsvir edilmişdir. Burada bir mələk və diz çökmüş kral cütlüyü əks olunmuşdur. Bu portalın sifarişçiləri hesab edilən [[IX Lüdovik]] və onun həyat yoldaşı [[Provanslı Marqarita]] (və ya ehtimal ki, anası [[Kastiliyalı Blanka]]) diz çökərək, oğlu İsa Məsih qarşısında təvazökarlıqla baş əymiş Məryəmin tacqoyma mərasimini seyr edirlər. İsa sağ əli ilə Məryəmə xeyir-dua verir, sol əlində isə kitab tutur.{{Ref|15|Qeyd 15}} Timpanı əhatə edən yeganə arxivolt, yarpaq və itburnu çiçəklərindən ibarət iki çələng kompozisiyası ilə çərçivələnmişdir.<ref>{{cite book |last1=Jullian |first1=René |title=La Sculpture gothique |date=1965 |publisher=Laurens |page=46 |access-date=27 iyun 2026}}</ref> Onun üzərində Paris yepiskopu Müqəddəs Marselin həyatından altı səhnə təsvir olunmuşdur: bir yəhudinin cin vurmasından xilas edilməsi, həmin yəhudinin suya salınmaqla vəftiz edilməsi, tezliklə tövbə edəcək bir cinayətkarın iştirak etdiyi missa,{{Ref|16|Qeyd 16}} öz kilsəsinin ruhanilərinə təlim verməsi, yepiskop əsası ilə əjdahanın ağzına zərbə vuraraq onu məğlub etməsi{{Ref|17|Qeyd 17}} və yepiskop Prudensin nitq qabiliyyətini yenidən qazanması.<ref>{{cite book |last1=Sandron |first1=Dany |title=Notre-Dame de Paris. Histoire et archéologie d'une cathédrale (XIIe – XIVe siècle) |date=2021 |publisher=CNRS éditions |page=205 |access-date=27 iyun 2026}}</ref> Qırmızı portal kafedralın daxilində [[Xor (memarlıq)|xor]] hissəsinin yaxınlığında, xorun şimal tərəfində yerləşən yan kapellalardan birinə açılır. ====== Xor kapellalarının barelyefləri ====== Qırmızı portalın sol tərəfində, xorun yan kapellalarının xarici divarı boyunca XIV əsrə aid yeddi [[Barelyef|barelyef]] yerləşir. Bu barelyeflər həmin kapellaların tikildiyi dövrdə hazırlanmışdır. Onlardan beşi [[Məryəm]]in həyatı ilə bağlı səhnələri əks etdirir: Məryəmin vəfatı, dəfn edilməsi, dirilməsi, göyə yüksəlişi və tacqoyma mərasimi. Digər iki barelyefdə isə Məryəmin Məsih qarşısında şəfaətçi kimi çıxış etdiyi [[Qiyamət|Böyük məhkəmə]] səhnəsi və Teofil möcüzəsi təsvir olunmuşdur. <gallery mode="packed" heights="170px" caption=> Fayl:Paris, cathédrale Notre-Dame, bas-relief des chapelles du chœur 07 La légende de Théophile.jpg|''Teofil möcüzəsi'' Fayl:Paris, cathédrale Notre-Dame, bas-relief des chapelles du chœur 01 La mort de la Vierge.jpg|''Məryəmin vəfatı'' Fayl:Paris, cathédrale Notre-Dame, bas-relief des chapelles du chœur 02 Les funérailles de la Vierge.jpg|''Məryəmin dəfni'' Fayl:Paris, cathédrale Notre-Dame, bas-relief des chapelles du chœur 03 L'Assomption de la Vierge.jpg|''Məryəmin göyə yüksəlişi'' Fayl:Paris, cathédrale Notre-Dame, bas-relief des chapelles du chœur 04 Glorification.jpg|''Məryəmin tacqoyması'' </gallery> ==== Kafedralın apsidası ==== Kafedralın [[Apsida|apsida]] hissəsi onun ən şərq tərəfində yerləşən yarımdairəvi hissədən ibarətdir. Bu hissə tikilinin daxili məkanındakı apsidaya, onu əhatə edən [[Deambulatoriya|deambulatoriyanın]] dairəvi hissəsinə və [[Apsidal kapella|apsidal kapellalara]] uyğun gəlir. Apsida kafedralın ən qədim hissəsidir. O, tikintinin ilk mərhələsində, 1163–1180-ci illər arasında inşa edilmişdir. Onun yuxarıdakı əyri divarını zərif [[Pinakl|pinakllarla]] bəzədilmiş möhtəşəm iri arkbutanlar sırası dəstəkləyir. Apsida hissəsi və xorun başlanğıcdan etibarən arkbutanlarla dəstəklənmiş olması dəqiq məlum deyil. Fakt budur ki, hazırda buna dair heç bir iz qalmamışdır. XIX əsrdə Ejen Violle-le-Dyuk da bu barədə heç nə qeyd etməmiş, daha qədim mənbələr isə bu məsələyə aydınlıq gətirməmişdir. Buna görə də ən geniş qəbul olunan fikir ondan ibarətdir ki, başlanğıcda burada [[Arkbutan|arkbutanlar]] mövcud olmamışdır; necə ki, [[Transept|transeptin]] indiki qolları da heç vaxt arkbutanlarla dəstəklənməmişdir. Mövcud kontrforslar tikilinin dayanıqlığını təmin etmək üçün kifayət edirdi. İlk arkbutanların təxminən 1230-cu ildən bir qədər əvvəl, kafedralın dördüncü memarı tərəfindən inşa edildiyi və xronoloji baxımdan nefin arkbutanlarından az əvvəl tikildiyi güman edilir. Nefdə olduğu kimi, onların da tikilinin konstruktiv dayanıqlığının təmin edilməsində rolu nisbətən az olmuş, əsas vəzifələri isə yağış sularının axıdılması sistemini təmin etməkdən ibarət olmuşdur. XIII əsrin əvvəllərinə aid bu arkbutanlar XIV əsrin əvvəlində yeniləri ilə əvəz edilmişdir. Uzunluğu 15 metr olan bu yeni arkbutanlar [[Jan Ravi]] tərəfindən xoru və onun apsida hissəsini dəstəkləmək üçün inşa edilmişdir. Onların ümumi sayı on dörd idi, bunlardan altısı bilavasitə apsida hissəsini dəstəkləyirdi. XIII əsrin əvvəlində tikilmiş sələfləri kimi, onlar da son dərəcə incə və cəsarətli konstruksiyaya malikdir. Həqiqətən də, zahirən zəif təsir bağışlayan incəliklərinə əlavə olaraq, nefin arkbutanlarından fərqli olaraq, bu arkbutanlarda onların nisbətən kövrək görünüşünü daha da artıran üçyarpaqlı açılış işlənmişdir. Apsida hissəsi heykəllər və digər bəzək panelləri ilə zəngin şəkildə işlənmişdir. Bu panellərdə, digər mövzularla yanaşı, [[Məryəm|Məryəmin]] həyatından müxtəlif səhnələr təsvir olunmuşdur. ==== Qapıların menteşələri ==== Paris Notr-Dam kafedralının qapıları döymə dəmirdən hazırlanmış [[Menteşə|menteşələrlə]] bəzədilmişdir. Müqəddəs Anna portalının qapı tayları<ref>{{cite book |last1=Viollet-le-Duc |first1=Eugène |title=Dictionnaire raisonné de l’architecture française du XIe au XVIe siècle/Arc-boutant - Wikisource |date=1854 -1868 |publisher=MOREL |url=https://fr.wikisource.org/wiki/Dictionnaire_raisonn%C3%A9_de_l%E2%80%99architecture_fran%C3%A7aise_du_XIe_au_XVIe_si%C3%A8cle/Serrurerie#290 |access-date=25 iyun 2026 |language=fr|page=290}}</ref> demək olar ki, tamamilə bu menteşələrlə örtülmüşdür. Onlar iri [[Arabesk (incəsənət)|arabesk]] naxışlar, çiçək və yarpaq ornamentləri, hətta heyvan fiqurları əmələ gətirərək XII–XIII əsrlərin bədii [[Dəmirçilik|dəmirçilik]] sənətinin parlaq nümunəsini təşkil edirlər. Bu naxışlar qapı taylarının üzərinə çəkilmiş örtüyün fonunda aydın seçilir. Bir əfsanəyə görə, Biskorne adlı parisli bir sənətkara kafedralın qapı taylarını bədii dəmir işləmələri və [[Qıfıl|qıfıllarla]] bəzəmək tapşırılmışdı. İşin son dərəcə çətin olduğunu görən usta kömək üçün [[İblis]]ə müraciət etmiş, Şər ruhu isə ona elə kömək etmişdi ki, sonradan qıfılların açılması üçün müqəddəs sudan istifadə etmək lazım gəlmişdi. Biskorne öz əsərini tamamladıqdan az sonra vəfat etmiş və sirrini özü ilə qəbirə aparmışdı. Metal işləmələrinin texnikası o qədər qeyri-adi hesab olunurdu ki, rəvayətə görə, bu gün də mütəxəssislər onun məşhur dəmir işləmələrinin necə hazırlandığını izah edə bilmirlər. Bu işləmələr bu gün də kafedralın əsas fasadının qapılarında görünür. Bununla belə, onlar XIX əsrdə hazırlanmış surətlərdir; orijinalları [[Böyük Fransa inqilabı|Fransa inqilabı]] zamanı məhv edilmişdir. Parisdə, [[Bastiliya qalası|Bastiliya]] yaxınlığında dəmirçi və qıfıl ustasının xatirəsinə Biskorne küçəsi də mövcuddur.<ref>{{cite journal |title=Les portes de Notre-Dame |journal=Le Petit Journal |date=23 août 1867 |issue=Petit Pierre |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5897467/f3.image.r=Biscornet.langFR |access-date=28 iyun 2026}}</ref> Başqa bir əfsanəyə görə isə portal qapılarının menteşələri elə İblisin özü tərəfindən [[Cəhənnəm]]in dəmirçi emalatxanalarında döyülərək hazırlanmışdır.<ref>{{cite book |last1=Didron |first1=Adolphe Napoléon |last2=Didron |first2=Edouard |title=Annales archéologiques |date=1852 |publisher=Bureau des Annales Archéologiques |page=52 |url=https://books.google.fr/books?id=pxwGAAAAQAAJ&pg=PA52&lpg=PA52&dq=+%22biscornette+%22&source=web&ots=babmHy7Je2&sig=6yB4o9ERVhzq8NFeZ50fbSIQRjg&hl=fr#v=onepage&q=%22biscornette%20%22&f=false |access-date=28 iyun 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite book |last1=Guilhermy |first1=Roch François Marie Nolasque baron de |title=Description de Notre-Dame, cathédrale de Paris |date=1856 |publisher=Librairie d'architecture de Bance |page=73 |url=https://books.google.fr/books?id=oOQDAAAAYAAJ&pg=PA73&lpg=PA73&dq=+%22biscornette+%22&source=web&ots=doDZ7Chd5f&sig=rB4MjW7diX-8KmL6xkRjwelrPk8&hl=fr#v=onepage&q=%22biscornette%20%22&f=false |access-date=28 iyun 2026 |language=fr}}</ref> Transeptin şimal və cənub qapılarının [[Orta əsrlər|orta əsrlərə]] aid menteşələri XVIII əsrdə həmin dövrdə [[Qotika (memarlıq)|qotik]] üslub haqqında mövcud təsəvvürlərə uyğun hazırlanmış yeni menteşələrlə əvəz edilmişdir. [[Paris Notr-Dam kilsəsinin Böyük məhkəmə portalı|Böyük məhkəmə portalına]] gəldikdə isə, XVIII əsrin sonlarında Jak-Jermen Sufflonun müdaxiləsindən sonra portalın qapıları həmin dövrdə verilmiş yeni ölçülərə uyğunlaşdırılmış iki taxta qapı tayı ilə əvəz edilmiş, onların üzərində Məsihin və Məryəmin natural ölçüdə təsvirləri oyulmuşdu. Daha sonra Ejen Violle-le-Dyuk Sufflonun qapılarını sökdürmüş və portalı orta əsrlərdəki görünüşünə uyğun şəkildə yenidən bərpa etdirmişdir. 1859–1867-ci illərdə bədii dəmirçi Pyer Fransua Mari Bulanje sakristiyanın bütün dəmirçilik işlərini yerinə yetirmiş,<ref>{{cite book |last1=Leniaud |first1=Jean-Michel |title=Jean-Baptiste Lassus, 1807-1857, ou, Le temps retrouvé des cathédrales |date=1980 |publisher=Librairie Droz |isbn=978-2-600-04613-8 |url=https://books.google.fr/books?id=ZHk00UswE50C&pg=PA203#v=onepage&q=Boulanger&f=false |access-date=28 iyun 2026 |language=fr}}</ref> yan portalları bərpa etmiş və Böyük məhkəmə portalının menteşələrini hazırlamışdır. Bu işin xatirəsini yaşatmaq və burada İblisin heç bir rolunun olmadığını göstərmək məqsədilə o, hər bir mərkəzi dəmir elementin arxa tərəfində aşağıdakı yazını həkk etmişdir: ''"Bu dəmir işləmələri dəmirçi Pyer-Fransua Bulanje tərəfindən hazırlanmış, 1867-ci ilin avqust ayında quraşdırılmışdır. Həmin dövrdə [[III Napoleon]] hakimiyyətdə idi, Paris Notr-Dam kafedralının memarı isə Ejen Violle-le-Dyuk idi."''<ref>{{cite journal |title=Les portes de Notre-Dame |journal=Le Petit Journal |date=24 août 1867 |issue=Petit Pierre |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k589747m/f3.image.r=Boulanger.langFR |access-date=28 iyun 2026}}</ref> Bu menteşələrin zolaqlarının eni 16–18 santimetr, qalınlığı isə təxminən 2 santimetrdir. Onlar bir neçə dəmir zolağının müəyyən aralıqlarla qucaqlayıcı halqalar vasitəsilə birləşdirilib qaynaq edilməsi ilə hazırlanmışdır. Bu halqalar təkcə bütün konstruksiyanın möhkəmliyini artırmır, həm də əyilmiş budaqların qaynaq yerlərini örtməyə imkan verir. <gallery mode="packed" heights="190px" caption=> Fayl:Penture.Notre.Dame.Paris.png|Usta hər bir budaqcığı ayrıca döyərək hazırlayır, sonra isə onları birləşdirir; Emuar tərəfindən çəkilmiş eskiz<ref name="Dictionnaire_raisonné"/> Fayl:Penture.porte.Sainte.Anne.Notre.Dame.Paris.2.png|Müqəddəs Anna portalının aşağı menteşəsinin beş əsas elementi; Peqar tərəfindən çəkilmiş eskiz<ref name="Dictionnaire_raisonné"/> Fayl:Penture.porte.Sainte.Anne.Notre.Dame.Paris.png|Müqəddəs Anna portalının menteşəsi — xırda budaqcıqların birləşdirilməsinin son dərəcə mürəkkəb quruluşunu nümayiş etdirən nümunə; E. Giyom tərəfindən çəkilmiş eskiz<ref name="Dictionnaire_raisonné"/> </gallery> ==== Dam örtüyü və dam karkası ==== Öz vəsiyyətində Moris de Sülli kafedralın dam örtüyünün tamamlanması üçün beş min denari vəsiyyət etmişdir. Onun 1196-cı ildə vəfatına qədər kafedralın damı yalnız müvəqqəti materiallarla örtülmüş vəziyyətdə idi.<ref>{{cite journal |last1=Gauvard |first1=Claude |title=On connait aujourd'hui Notre-Dame beaucoup mieux |journal=L'Histoire |date=décembre 2024 |volume=no 526 |page=74-79 |access-date=28 iyun 2026}}</ref> Dam örtüyü qalınlığı 5 millimetr olan 1326 qurğuşun lövhə ilə örtülmüşdür. Hər bir lövhənin uzunluğu 10 kral [[Fut|futu]], eni isə 3 kral futu idi (1 kral futu = 32,484 santimetr, 1 tuaz = 6 kral futu). [[Dam|Dam]] örtüyündə istifadə olunan qurğuşunun ümumi çəkisi təxminən 210 ton hesablanır.<ref>{{cite web |title=Les Bâtisseurs de cathédrales |url=https://www.notredamedeparis.fr/Les-Batisseurs-de-cathedrales |website=www.notredamedeparis.fr |publisher=Notre-Dame de Paris |access-date=28 iyun 2026 |language=fr}}</ref> Moris de Süllinin dövründə, 1177–1182-ci illərdə xor hissəsinin, 1196–1200-cü illərdə isə [[Nef|nefin]] üzərinə quraşdırılmış ilkin dam örtüyü bu günə qədər qorunub saxlanılmamışdır. Bunun səbəbi, həmin dövrdə suaxıdan divarların hündürlüyünün indiki səviyyədən aşağı olmasıdır. XIII əsrin əvvəllərində suaxıdan divarlar təxminən 3 metr hündürləşdirilmişdir: xor hissəsində təxminən 1220-ci ildə, nefdə isə 1230-cu ildə. XII və XIII əsrlərə aid hörgü texnikası arasındakı fərqlər bunu aydın şəkildə göstərir.{{sfn|Aubert|1920|p=397}} [[Qotika (memarlıq)|Qotika memarlığında]] [[Ojiva|ojivaların]] inşası dik maililiyə malik dam örtüklərini zəruri edirdi. Paris Notr-Dam kafedralının dam örtüyünün maililiyi 55° təşkil edir. Dam karkasının tikildiyi dövrdə geniş miqyaslı meşə qırıntıları səbəbindən iri palıd gövdələri artıq nadir hallarda tapılırdı. Buna görə də dülgərlər kəsiyi daha kiçik, nəticədə daha yüngül ağaclardan istifadə edirdilər ki, bu da dam karkasının daha yüksək qaldırılmasına və dam örtüyünün maililiyinin artırılmasına imkan verirdi. İlk olaraq tikilmiş xor hissəsində 1160–1170-ci illərdə kəsilmiş ağaclardan hazırlanmış daha qədim bir dam karkası mövcud idi. Bu ilk karkas sonradan yox olmuşdur, lakin onun bəzi tirləri 1220-ci ildə quraşdırılmış ikinci dam karkasında yenidən istifadə edilmişdir. Məhz həmin dövrdə xor hissəsinin suaxıdan divarları nefin səviyyəsinə çatdırılması üçün 2,70 metr hündürləndirilmiş, eyni zamanda yuxarı pəncərələr də böyüdülmüşdür. Tamamilə palıd ağacından hazırlanmış dam karkası kafedralın inşa edildiyi dövrün, yəni XIII əsrin birinci üçdəbirinin memarlıq üslubuna aiddir (adətən 1220-ci il əsas tarix kimi qəbul edilir).{{Ref|18|Qeyd 18}} O, qeyri-rəsmi olaraq ''"Notr-Dam meşəsi"'' adlandırılır. Dam karkasının uzunluğu 120 metr, nefdə eni 13 metr, transeptdə uzunluğu 40 metr, hündürlüyü isə 10 metr olmuşdur. Ümumilikdə dam karkasının hazırlanmasında 1300 palıd ağacından istifadə edilmişdir.<ref name="Kic"/> Bu isə 21 hektardan artıq meşə sahəsinə bərabərdir.<ref>{{cite web |title=La charpente de Notre-Dame - Cathédrale Notre-Dame de Paris |url=https://www.notredamedeparis.fr/comprendre/architecture/la-charpente/ |website=Notre-Dame de Paris |access-date=28 iyun 2026 |language=fr-FR}}</ref> 1843-cü ildən etibarən memarlar Jan-Batist Antuan Lassü və daha sonra Ejen Violle-le-Dyuk<ref>{{cite book |title=La cathédrale Notre-Dame de Paris |url=http://passerelles.bnf.fr/dossier/cathedrale_nd_paris_03.php |access-date=28 iyun 2026 |language=fr}}</ref> [[XVI Lüdovik]]in dövründən bəri lazımi qaydada baxım görməyən dam örtüyünün bərpasına başladılar. Bir tərəfdən onlar dam karkasını möhkəmləndirib yenidən qurdu,{{Ref|19|Qeyd 19}} digər tərəfdən isə qurğuşun dam örtüyünün quraşdırılması texnologiyasını tamamilə yenilədilər. Bunun üçün maili kənarlı taxta reylər üzərində küknar taxtalarından hazırlanmış alt örtük (volij) döşənir, onun üzərinə isə qarmaqlar vasitəsilə bərkidilmiş qurğuşun lövhələr yerləşdirilirdi. Sızdırmazlığı artırmaq məqsədilə qurğuşun lövhələr istilik vasitəsilə bir-birinə lehimlənirdi.<ref>{{cite journal |last1=Laboulaye |first1=Charles |title=Couverture |journal=Complément du Dictionnaire des arts et manufactures, de l'agriculture, des mines description des procédés de l'industrie française et étrangère |date=1870–1873 |volume=BNF Gallica |issue=Librairie du dictionnaire des arts et manufactures |page=217 |access-date=28 iyun 2026}}</ref> Dam karkası [[Paris Notr-Dam kilsəsində yanğın (2019)|2019-cu il yanğını]] zamanı tamamilə məhv olmuşdur. Buna qədər isə o, tarixində heç vaxt belə böyük miqyaslı yanğın yaşamamışdı.<ref>{{cite news |title=Effroyable incendie à Notre-Dame de Paris : la flèche effondrée, la charpente complètement détruite |url=https://www.sudouest.fr/france/notre-dame-de-paris/effroyable-incendie-a-notre-dame-de-paris-la-fleche-effondree-la-charpente-completement-detruite-2728685.php |access-date=28 iyun 2026 |work=SudOuest.fr |date=15 aprel 2019 |language=fr-FR}}</ref> ==== Qarqoyllar və ximera fiqurları ==== =====Orta əsrlər qarqoylları ===== {{main|Paris Notr-Dam kilsəsinin qarqoylları}} Qarqoyllar dam örtüyündən axan yağış sularını uzaqlaşdırmaq məqsədilə su novlarının uclarında yerləşdirilmişdir və bu termin yalnız su axıdıcı kanalların çıxış hissələrini ifadə edir.<ref name="Crunch ">{{cite web |last1=Crunch |first1=Culture |title=NOTRE-DAME DE PARIS : les fascinantes gargouilles et chimères |url=https://culture-crunch.com/2019/04/18/notre-dame-de-paris-les-fascinantes-gargouilles-et-chimeres/ |website=Culture Crunch |access-date=29 iyun 2026 |language=fr-FR |date=18 aprel 2019}}</ref> Onlar divardan kənara doğru çıxıntı yaratdıqları üçün güclü leysanlar zamanı yaranan böyük su kütlələrini kafedralın divarlarından xeyli uzağa atır və beləliklə divarların zədələnməsinin qarşısını alırlar.<ref name="Crunch "/> Qarqoyllar çox vaxt fantastik, hətta qorxunc görünüşlü heyvanlar formasında hazırlanmışdır. Onlar orta əsrlərə aiddir.<ref name="Crunch "/> Qarqoyllar, xüsusilə xor hissəsinin iri arkbutanları üzərində yerləşir. Apsidanın dam örtüyündən axan yağış sularının drenaj sistemi əvvəlcə arkbutanların üst hissəsində yerləşən kanal vasitəsilə, daha sonra isə uzun qarqoyllar vasitəsilə tamamlanır. <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Paris Notr-Dam kilsəsinin qarqoylları"> Fayl:Cathédrale Notre-Dame de Paris 61.JPG Fayl:Cathédrale Notre-Dame de Paris 18.JPG| Fayl:Cathédrale Notre-Dame (gárgolas).002 - Paris.jpg Fayl:Cathédrale Notre-Dame de Paris 57.JPG Fayl:Notre-Dame de Paris 049.jpg </gallery> ===== Violle-le-Dyukun ximera fiqurları ===== [[Fayl:Notre Dame de Paris. Tower with Chimeras, ca. 1865-ca. 1886.jpg|270px|thumb|right|Paris Notr-Dam kilsəsinin ximeraları, təxm. 1865-ci il.]] {{main|Paris Notr-Dam kilsəsinin ximeraları}} Ximera fiqurları tikilinin yuxarı hissəsində, əsas fasadın zirvəsində yerləşən fantastik heykəllərdir. Onların yerləşdiyi hissə Ximeralar qalereyası adlandırılır.<ref>{{cite web |title=Notre Dame de Paris : Photos - Chimères, démons et gargouilles |url=http://ndparis.free.fr/notredamedeparis/menus/paris_notredame_gargouilles.html |website=ndparis.free.fr |access-date=2 iyul 2026}}</ref> Bu məhəccərin bütün küncləri şeytanların, müxtəlif bədheybətlərin və fantastik quşların dayaq və ya qonma yeri kimi istifadə olunmuşdur. Bu elementlər orta əsrlərdə mövcud olmamış, XIX əsrdə Ejen Violle-le-Dyuk tərəfindən [[neqotika]] üslubunda kafedrala əlavə edilmişdir. Bu monumental, qrotesk, lakin hər şeydən əvvəl qorxunc ximera fiqurları orta əsrlərə xas fantastik mühiti yenidən yaratmaq məqsədi daşıyırdı. Bu əsərlər Ejen Violle-le-Dyukun özü tərəfindən layihələndirilmiş və onun hazırladığı eskizlər əsasında yaradılmışdır. O, ilhamını [[Onore Domye|Onore Domyenin]] karikaturalarından, 1844-cü ildə nəşr olunmuş ''"[[Paris Notr-Dam kilsəsi (roman)|Paris Notr-Dam kilsəsi]]"'' əsərinin illüstrasiyalı nəşrindən, özünün ''"Qədim Fransaya mənzərəli və romantik səyahətlər"'' illüstrasiyalarından, eləcə də XIX əsrə xas təsəvvür və nəzəriyyələrdən ([[Evgenika|evgenika]], [[Homofobiya|homofobiya]], [[Fizioqnomika|fizioqnomika]] və degenerasiya nəzəriyyəsi) götürmüşdür.<ref>{{cite news |last1=Colonna-Césari |first1=Annick |title=Les Gargouilles de Notre-Dame |url=https://web.archive.org/web/20111208005531/https://www.lexpress.fr/culture/livre/les-gargouilles-de-notre-dame_1058558.html |access-date=29 iyun 2026 |work=L'EXPRESS.fr |language=fr}}</ref> Bu fiqurlar arasında meymunlar, vəhşi insanlar, təkbuynuzlu kretin və [[Fransada antisemitizm|antisemit]] təbliğatın obrazları (məsələn, ''"[[Ahasver|Əbədi yəhudi]]"'' mifi) də yer alır.<ref>{{cite book |last1=Camille |first1=Michael |title=The Gargoyles of Notre-Dame: Medievalism and the Monsters of Modernity |date=15 noyabr 2008 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-09246-1 |page=130–139 |url=https://books.google.az/books?id=8Y8OexJ99dYC&pg=PA130&redir_esc=y |access-date=29 iyun 2026 |language=en}}</ref> Heykəllər XIX əsrdə Joffrua-Deşomun rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən, əsas ustası Viktor Pyanet olan on beş tanınmış heykəltəraşdan ibarət qrup tərəfindən hazırlanmışdır. Sənət tarixçisi Maykl Kamillin fikrincə, ''"orta əsr sənətkarı təsvir etmək tapşırıldığı cinləri məsxərəyə qoyurdu ki, onların şərindən qoruna bilsin"''.<ref>{{cite book |last1=Robb |first1=Graham |title=Les vraies-fausses gargouilles de Notre-Dame |date=3 noyabr 2011 |url=https://www.books.fr/les-vraies-fausses-gargouilles-de-notre-dame/ |language=fr}}</ref> <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Paris Notr-Dam kilsəsinin ximeraları"> Fayl:Notre dame-paris-view.jpg|''Ximera'' Fayl:Gargouilles (Paris 2014) 01.jpg|''Pelikan'' Fayl:ND de Paris Gargouille sud.jpg|''Ximera'' Fayl:Cathédrale Notre-Dame - Galerie de la façade ouest, chimère - Paris 04 - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH0014069A.jpg|''Ximera'' Fayl:F Paryz, kosc Notre Dame, fot Ivonna Nowicka (127).jpg|''Əjdaha'' </gallery> ==== Şpil ==== {{main|Paris Notr-Dam kilsəsinin şpili}} == Qeydlər == :{{Note|1}} Qazıntılar, bu tikilinin memarlıq tarixini tam olaraq müəyyən etməyə imkan vermir. Kilsənin təməlində olan qayaya çatmaq üçün Sullinin kilsənin təməlini dağıtdığı düşünülür. :{{Note|2}} Sullinin ailəsindən olan insanlardan birinin [[1164]]-cü ildə ''"Ricardus cementarius"'' (Usta Riçard) digərinin isə 1170-ci ildə ''"Simon carpeutaris"'' (Usta Simon) adlandırılır. Bu şəxslərin həmin dövrdə çox məşhur olması barədə fikirlər var. Mənbə: Benjamin Guérard, "Cartulaire de l'église Notre-Dame de Paris", 1850, 5-ci cild, s. 47, 49 və 72. :{{Note|3}} 1815-ci ildən 1914-cü ilə qədər frankın dəyəri (90 %-lik 0.3225 qram qızıla bərabər olan german frankı) sabit qaldı və 10 avro dəyərində (2008) olduğu təxmin edilir. Buna görə də Milli Məclis kilsənin bərpası üçün 25 milyon avro məbləğində büdcə yaratdılar ki, bu da kilsənin bərpası üçün kifayət deyildi. :{{Note|4}} Restavrasiyaçılar tərəfindən yüzə qədər böyük heykəllər yaradılmışdı. Təkcə Joffri-Deşom otuz heykəl düzəltmişdi: on səkkiz daş heykəl və on iki bürünc heykəl. Komandanın digər üzvləri Şeniyon, Fromanje, Mişel-Paskal, Tusse, Elmerik, Prinse və Vatriney idi. Sadəcə Adolf-Viktor Joffri-Deşom ölümündən sonra ad qazandı. :{{Note|5}} Alen Erland-Brandenburqun fikrincə, Ejen Violle-le-Dyuk qüllələrin üzərində şpillərin inşa edilməsinin tərəfdarı olmuşdur. O, bu qənaətə memardan sonra qalan sənədlərə əsaslanaraq gəlmişdir: "Violle-le-Dyuk abidəni təhlil edərkən müəyyən etmişdi ki, qüllələrin özəkləri, üzərlərində şpillərin ucaldılması üçün nəzərdə tutulmuşdur və o, həmin şpillərin bərpasını təklif etmişdi." — Alain Erlande-Brandenburg Alen Erland-Brandenburq, Notre-Dame de Paris, Paris, de la Martinière nəşriyyatı, 1997, səh. 215. Lakin Ejen Violle-le-Dyukun özü bu fikrə qarşı çıxırdı. O, 1856-cı ildə nəşr olunmuş Paris Notr-Dam kafedralının təsviri (''Description de Notre-Dame, cathédrale de Paris'') əsərində qüllələrin üzərində şpillərin tikilməsi ideyasını dəstəkləməmişdir (de Gilyermi və Violle-le-Dyuk, 1856, s. 28). Bu səbəbdən Alen Erland-Brandenburqun şərhi ilə Violle-le-Dyukun öz yazılı mövqeyi arasında müəyyən ziddiyyət mövcuddur. :{{Note|6}} Tac taxmış iki bakirə fiquru: soldakı əlində qədəh və hakimiyyət rəmzi olan əsa tutan Qalib Kilsəni ({{dil-la|Ecclesia triumphans}}) təcəssüm etdirir; sağdakı isə Kilsə tərəfindən taxtdan salınmış Sinaqoqu təmsil edir. Onun başı aşağı əyilmişdir, diademi başından düşür və gözləri üzərini bağlayan ilanla örtülmüşdür. Bu ilan onun orta əsr xristian ikonografiyasında təsvir edilən "mənəvi korluğunun" simvolu hesab olunur. :{{Note|7}} 2010-cu ilin dekabrında Paris Notr-Dam kafedralının yüksək dəqiqlikli lazer skanlaşdırılması həyata keçirilmişdir. Bu iş Vassar Kollecinin sənət tarixi üzrə alimi Endryu Tallon tərəfindən aparılmışdır. Skanlaşdırma Kristin Le Qoff və Qari Qlassmanın hazırladıqları "Les Cathédrales dévoilées" (“Kafedralların sirləri açılır”) sənədli filmi çərçivəsində həyata keçirilmişdir. Film 2011-ci ilin aprel ayında "Arte" televiziya kanalında nümayiş etdirilmişdir (DVD: Arte Éditions, 2011). Bu lazer ölçmələri kafedralda mövcud olan konstruktiv deformasiyaları və əyilmələri aydın şəkildə üzə çıxarmışdır. Beləliklə, əvvəllər müşahidə edilmiş fasad və qüllə meyllərinin, eləcə də digər struktur dəyişikliklərinin real mövcudluğu müasir üçölçülü texnologiyalar vasitəsilə təsdiqlənmişdir. Mənbə: Endryu Tallon, "Notr-Damın xidmətində 3D texnologiyası" (La technologie 3D au service de Notre-Dame), kardinal André Vingt-Trois və başqalarının redaktəsi ilə nəşr olunmuş Notre-Dame de Paris kitabında, Strasburq/Paris, La Nuée Bleue / Place des Victoires, "Bir kafedralın lütfü" (La grâce d'une cathédrale) seriyası, 2012, s. 158–160. :{{Note|8}} Bu tamamlanmamışlıq qüllələrin kəsiyində də özünü göstərir: qüllələrin planı aşağı hissədə dördbucaqlı olsa da, onların yuxarı hissəsində, son mərtəbənin zirvəsində künclərə yerləşdirilmiş tromplar vasitəsilə səkkizbucaqlı formaya keçir. Məhz bu keçid qüllələrin üzərində şpil tikilməsinin əvvəlcədən nəzərdə tutulduğunu göstərən memarlıq əlamətlərindən biri hesab olunur. Bax: Dany Sandron, göstərilən əsəri, s. 111 :{{Note|9}} XIX əsr Fransa memarlıq tarixçisi Daniel Rame 1840-cı illərdə yazırdı ki, şəxsən tanıdığı "xeyirxah və mərhəmətli yəhudilər" olsa da, 1200-cü illərdə tikilmiş Fransa kafedralları, o cümlədən Paris Notr-Dam kafedralı, Avropada "yəhudi" adı ilə tanınan "finikiyalı-semit ünsür" səbəbindən "xristian" hesab edilə bilməz. Viktor Hüqonun dövründə yaşamış bu sənət tarixçisinin fikrincə, Paris Notr-Dam kafedralının ikonoqrafiyasında yəhudi təsirləri həddindən artıq güclü idi. Bax: Michael Camille, The Gargoyles of Notre-Dame: Medievalism and the Monsters of Modernity, University of Chicago Press, ilk nəşr 2009, ISBN 978-0226092454. Qeyd: Bu fikir XIX əsrdə yayılmış bəzi irqi və dini nəzəriyyələrin məhsulu idi və müasir tarixşünaslıq tərəfindən elmi əsaslı yanaşma kimi qəbul edilmir. Müasir tədqiqatçılar bu cür mülahizələri həmin dövrün ideoloji və antisemit baxışlarının nümunəsi kimi qiymətləndirirlər. :{{Note|10}} De Gilyermi və Ejen Violle-le-Dyukun "Description de Notre-Dame, cathédrale de Paris" (1856, s. 33 və sonrakı səhifələr) əsərinə görə, fəzilət və qüsur cütləri aşağıdakı kimidir: Məsihdən onun sağ tərəfinə doğru İman (Foi) — Dinsizlik və ya Bütpərəstlik (Impiété / Idolâtrie); Ümid (Espérance) — Ümidsizlik (Désespoir); Mərhəmət (Charité) — Xəsislik (Avarice); Ədalət (Justice) — Ədalətsizlik (Injustice); Müdriklik və ya Ehtiyatlılıq (Sagesse / Prudence) — Ağılsızlıq (Folie); Təvazökarlıq (Humilité) — Təkəbbür və ya Düşüncəsiz cəsarət (Orgueil / Témérité). Bu son altı kompozisiya XVIII əsrdə yenidən hazırlanmışdır. Məsihdən onun sol tərəfinə doğru Qüvvət və ya Cəsarət (Force / Courage) — Qorxaqlıq (Lâcheté); Səbir (Patience) — Qəzəb (Colère); Həlimlik (Douceur) — Sərtlik (Dureté); Harmoniya və ya Sülh (Concorde / Paix) — Nifaq (Discorde); İtaət və ya Tabeçilik (Obéissance / Soumission) — Üsyankarlıq ruhu (Esprit de Révolte); Mətanət (Persévérance) — Dəyişkənlik və ya Nizamsızlıq (Inconstance / Indiscipline). Bu qarşılaşdırmalar orta əsr xristian didaktikasının klassik nümunəsidir və insanın mənəvi seçimlərini əyani şəkildə göstərmək məqsədi daşıyırdı. Fəzilət və qüsurların cüt-cüt təqdim edilməsi möminlərə əxlaqi davranış nümunələrini vizual şəkildə öyrətmək üçün istifadə olunurdu. :{{Note|11}} Bunlar da XIX əsrdə yenidən hazırlanmışdır. Solda, qapı qanadının yaxınlığında yerləşən, [[Bürclərin işarələri|bürcləri]] və ayların işlərini təsvir edən barelyeflər isə XIII əsrin əvvəllərinə aiddir. :{{Note|12}} Solda əlində kasa və hakimiyyət rəmzi olan əsanı tutan Qalib Kilsəni təcəssüm etdirən taclı qadın fiquru, sağda isə başını aşağı əymiş, diademini itirmiş və gözləri "mənəvi korluğunu" simvolizə edən ilan şəklində sarğı ilə örtülmüş, Kilsə tərəfindən taxtdan salınmış Sinaqoq alleqoriyası təsvir edilmişdir. :{{Note|13}} XIX əsr Fransa memarlıq tarixçisi Daniel Rame 1840-cı illərdə yazırdı ki, şəxsən "xeyirxah və mərhəmətli yəhudilər" tanımasına baxmayaraq, 1200-cü illərdə tikilmiş Fransa kafedralları, o cümlədən Paris Notr-Dam kafedralı, "Avropada yəhudi adı ilə tanınan finikiya-semit ünsürünə" görə "xristian deyillər". Viktor Hüqonun dövründə yaşamış bu sənət tarixçisinin fikrincə, Paris Notr-Dam kafedralının ikonoqrafiyası həddindən artıq yəhudi xarakteri daşıyırdı. Bax: Michael Camille, The Gargoyles of Notre-Dame: Medievalism and the Monsters of Modernity, University of Chicago Press, ilk nəşr, 2009 (ISBN 978-0226092454). :{{Note|14}} "Möcüzələr" möminlərin maarifləndirilməsi və əyləndirilməsi məqsədilə kilsələrin qarşısında səhnələşdirilən dini teatr əsərləri idi. Təxminən 1260-cı ildə Rutebeuf Rüteböf tərəfindən yazılmış "Teofil möcüzəsi" bu janrın ən məşhur əsərlərindən biri hesab olunur. :{{Note|15}} ''"Oğlu tərəfindən taclandırılan Məryəmin hər iki tərəfində diz çökmüş bir kral və bir kraliça təsvir edilmişdir. Pyer de Montröy onları təxminən 1270-ci ildə yonmuşdur. Buna görə də bu kral IX Lüdovik, kraliça isə Provanslı Marqarita, yaxud bəlkə də Kastiliyalı Blanşdır. Tacqoyma səhnəsi isə müxtəlif cür yozula bilərdi. Bu, kraliçaya çevrilmiş Məryəmin taclandırılması idi. Lakin ilahiyyatçıların nəzərində onun tacı simvolik olaraq Kilsəni təcəssüm etdirirdi və bunun vasitəsilə Notr-Dam həm də Məsihin gəlini sayılırdı. Bu səhnə eyni zamanda kralın tacqoyma mərasimini də xatırladırdı. Beləliklə, Kilsə ilə dövlət bir-biri ilə sıx bağlı idi. Paris Notr-Dam kafedralının kapitulası buna dərindən inanırdı və məhz bu vəhdətin yaranmasının əsas memarlarından biri olmuş, dövlətin Kilsənin qoynunda formalaşmasına töhfə vermişdir."'' — Klod Qovar, göstərilən əsər, s. 79 :{{Note|16}} Bu səhnə, ehtimal ki, Müqəddəs Marsellə bağlı bir möcüzəyə işarə edir. Rəvayətə görə, o, Kanadakı toy möcüzəsini təkrarlayaraq Sena çayından su götürmüş və oğurlanmış komüniya şərabını əvəz etmək üçün onu komüniya şərabına çevirmişdir. :{{Note|17}} Bu möcüzənin xatirəsinə Paris Notr-Dam kafedralının ruhaniləri hər il Roqasiya günlərində ağzına yoldan keçənlərin ianələr (kökələr, meyvələr və s.) atdığı hörmə əjdahanı şəhər boyunca gəzdirirdilər. Orta əsrlərə xas bu folklor ənənəsi 1730-cu ildə sona çatmışdır. Bax: Yves-Marie Bercé, Notre-Dame de Paris, 1163–1963: exposition du 8e centenaire, Presses artistiques, 1963, s. 7 :{{Note|18}} Violle-le-Dyukun fikrincə, çardaqdakı dam karkası konstruktiv xüsusiyyətlərinə görə fasadla eyni dövrə aiddir. Bax: Messieurs Lassus et Viollet-le-Duc, Projet de restauration de Notre-Dame de Paris, Imprimerie Lacombe, Paris, 1843, s. 14 :{{Note|19}} 1849-cu ildə Violle-le-Dyuk və Merimenin bərpa ilə bağlı tövsiyələrinə əsasən; [https://fr.wikisource.org/wiki/Conseils_pour_la_restauration_en_1849_par_Eug%C3%A9ne_Viollet-le-Duc_et_Prosper_M%C3%A9rim%C3%A9e bax]. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı|3}} === Əlavə === * ''Notre-Dame de Paris'', Alain Erlande-Brandenburg, Éditions de la Martinière, Paris, 1997 {{ISBN|2-7324-2392-0}} <references group="a"/> {{Paris Notr-Dam kilsəsi}} {{Fransa kafedralları}} [[Kateqoriya:Paris Notr-Dam kilsəsi| ]] [[Kateqoriya:Fransada Roma-katolik kafedralları]] [[Kateqoriya:XII əsrə aid kilsələr]] [[Kateqoriya:Müqəddəs Məryəmə ithaf edilmiş kafedrallar]] [[Kateqoriya:Bakirə Məryəmə ithaf edilmiş kafedrallar]] [[Kateqoriya:Fransada qotik memarlıq]] h6reli0o4mbc2tikk0vfshjs9zi11kc 0 489878 8985627 8985049 2026-07-02T05:35:42Z Ələddin.Məlikov 87736 /* Şəki */ 8985627 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} {{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}} '''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur. Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur. Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb. 1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}</ref>. 2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.<ref>{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}</ref> [[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]] == Tarix == Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.<ref>{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}</ref> 1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi. == Abşeron-Xızı == === Abşeron === === Xızı === === Sumqayıt === * [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]] * [[Cümə məscidi (Corat)]] * [[Gülxatun məscidi]] == Bakı == {{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}} === İçərişəhər === * [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]] * [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]] * [[Şeyx İbrahim məscidi]] * [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]] === Mərkəzi rayonlar === * [[Bibiheybət məscidi]] * [[Əjdərbəy məscidi]] * [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]] * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]] * [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]] * [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]] * [[Qasımbəy məscidi]] * [[Məşədi Dadaş məscidi]] * [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]] * [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]] * [[Təzəpir məscidi]] === Şəhərətrafı === * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]] * [[Leyla xanım ziyarətgahı]] * [[Pir Həsən ziyarətgahı]] * [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]] == Dağlıq Şirvan == === Ağsu === === İsmayıllı === === Qobustan === === Şamaxı === == Gəncə-Daşkəsən == === Daşkəsən === === Gəncə === {{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}} * [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]] * [[Şahsevənlər məscidi]] * [[Qazaxlar məscidi]] * [[Qırıxlı məscidi]] * [[Ozan məscidi]] * [[Hüseyniyyə məscidi]] * [[Mollacəlilli məscidi]] * [[Zərrabi məscidi]] * [[Xəlfəli məscidi]] * [[Bağmanlar məscidi]] * [[Qızılhacılı məscidi]] * [[Şərəfxanlı məscidi]] === Goranboy === === Göygöl === === Naftalan === === Samux === == Qarabağ == === Ağcabədi === === Ağdam === === Ağdərə === * [[Suqovuşan məscidi]]<ref>{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}</ref> === Bərdə === === Füzuli === === Xankəndi və Xocalı === * Naməlum<ref>{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> === Xocavənd === * [[Hadrut məscidi]]<ref>{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}</ref> === Şuşa === * [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}</ref> === Tərtər === == Qazax-Tovuz == === Ağstafa === === Gədəbəy === === Qazax === === Şəmkir === === Tovuz === == Quba-Xaçmaz == === Xaçmaz === * [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]] === Quba === * [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]] * [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]] * [[Hacı Cəfər məscidi]] * [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]] * [[Səkinəxanım məscidi]] === Qusar === * [[Mustafa Kazdal məscidi]] === Siyəzən === === Şabran === == Lənkəran-Astara == === Astara === * [[Hacı Cahanbaxış məscidi]] * [[Hacı Teymur məscidi]] * [[Kakalos kənd məscidi]] * [[Qum məscidi]] * [[Siyaku kənd məscidi]] * [[Məscidməhəllə kənd məscidi]] * [[Maşxan kənd məscidi]] * [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]] === Cəlilabad === === Lerik === === Lənkəran === * [[Böyük Bazar məscidi]] * [[Kiçik Bazar məscidi]] === Masallı === * [[Cümə məscidi (Masallı)]] * [[Köhnə Alvadı məscidi]] * [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]] * [[Cümə məscidi (Boradigah)]] === Yardımlı === == Mərkəzi Aran == === Ağdaş === === Göyçay === === Kürdəmir === === Mingəçevir === === Ucar === === Yevlax === === Zərdab === == Mil-Muğan == === Beyləqan === === İmişli === === Saatlı === === Sabirabad === == Naxçıvan == === Babək === * [[Cilovxanlı məscidi]] * [[Heydər məscidi (Babək)]] * [[Nehrəm məscidi]] === Culfa === * [[Əbrəqunus məscidi]] === Kəngərli === === Naxçıvan === * [[Came məscidi (Naxçıvan)]] === Ordubad === * [[Allahşükür məscidi]]<ref>{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}</ref> * [[Cümə məscidi (Ordubad)]] * [[Qırx kimsənə məscidi]] === Sədərək === === Şahbuz === === Şərur === * [[Heydər məscidi (Şərur)]] * [[Şərur məscidi]] == Şəki-Zaqatala == === Balakən === === Qax === === Qəbələ === === Oğuz === === Şəki === * [[Cümə məscidi (Şəki)]] === Zaqatala === == Şərqi Zəngəzur == === Cəbrayıl === === Kəlbəcər === * [[Kəlbəcər məscidi]]<ref>{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}</ref> * [[Başlıbel məscidi]] * [[Qaraxançallı məscidi]] * [[Seyid Bayram ağanın piri]] * [[Ələmağacı piri]] * [[Pirlər (Nəcəfalı)]] * [[Pir-Əli piri]] === Laçın === * [[Laçın məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}</ref> === Qubadlı === === Zəngilan === * [[Zəngilan məscidi]] == Şirvan-Salyan == === Biləsuvar === === Hacıqabul === === Neftçala === === Salyan === === Şirvan === == Həmçinin bax == * [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]] * [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]] * [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]] == İstinadlar == {{İstinad stili}} {{İstinad siyahısı}} == Mənbə == * Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org] * {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII] * Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar] * [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}</ref> == Xarici keçidlər == * {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}} {{Azərbaycan məscidləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]] cqbr22ho2rq1vtanzpdt3qf0n3gd1lu 8985649 8985627 2026-07-02T06:31:31Z Ələddin.Məlikov 87736 /* Şəki */ 8985649 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} {{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}} '''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur. Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur. Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb. 1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}</ref>. 2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.<ref>{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}</ref> [[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]] == Tarix == Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.<ref>{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}</ref> 1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi. == Abşeron-Xızı == === Abşeron === === Xızı === === Sumqayıt === * [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]] * [[Cümə məscidi (Corat)]] * [[Gülxatun məscidi]] == Bakı == {{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}} === İçərişəhər === * [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]] * [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]] * [[Şeyx İbrahim məscidi]] * [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]] === Mərkəzi rayonlar === * [[Bibiheybət məscidi]] * [[Əjdərbəy məscidi]] * [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]] * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]] * [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]] * [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]] * [[Qasımbəy məscidi]] * [[Məşədi Dadaş məscidi]] * [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]] * [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]] * [[Təzəpir məscidi]] === Şəhərətrafı === * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]] * [[Leyla xanım ziyarətgahı]] * [[Pir Həsən ziyarətgahı]] * [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]] == Dağlıq Şirvan == === Ağsu === === İsmayıllı === === Qobustan === === Şamaxı === == Gəncə-Daşkəsən == === Daşkəsən === === Gəncə === {{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}} * [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]] * [[Şahsevənlər məscidi]] * [[Qazaxlar məscidi]] * [[Qırıxlı məscidi]] * [[Ozan məscidi]] * [[Hüseyniyyə məscidi]] * [[Mollacəlilli məscidi]] * [[Zərrabi məscidi]] * [[Xəlfəli məscidi]] * [[Bağmanlar məscidi]] * [[Qızılhacılı məscidi]] * [[Şərəfxanlı məscidi]] === Goranboy === === Göygöl === === Naftalan === === Samux === == Qarabağ == === Ağcabədi === === Ağdam === === Ağdərə === * [[Suqovuşan məscidi]]<ref>{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}</ref> === Bərdə === === Füzuli === === Xankəndi və Xocalı === * Naməlum<ref>{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> === Xocavənd === * [[Hadrut məscidi]]<ref>{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}</ref> === Şuşa === * [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}</ref> === Tərtər === == Qazax-Tovuz == === Ağstafa === === Gədəbəy === === Qazax === === Şəmkir === === Tovuz === == Quba-Xaçmaz == === Xaçmaz === * [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]] === Quba === * [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]] * [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]] * [[Hacı Cəfər məscidi]] * [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]] * [[Səkinəxanım məscidi]] === Qusar === * [[Mustafa Kazdal məscidi]] === Siyəzən === === Şabran === == Lənkəran-Astara == === Astara === * [[Hacı Cahanbaxış məscidi]] * [[Hacı Teymur məscidi]] * [[Kakalos kənd məscidi]] * [[Qum məscidi]] * [[Siyaku kənd məscidi]] * [[Məscidməhəllə kənd məscidi]] * [[Maşxan kənd məscidi]] * [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]] === Cəlilabad === === Lerik === === Lənkəran === * [[Böyük Bazar məscidi]] * [[Kiçik Bazar məscidi]] === Masallı === * [[Cümə məscidi (Masallı)]] * [[Köhnə Alvadı məscidi]] * [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]] * [[Cümə məscidi (Boradigah)]] === Yardımlı === == Mərkəzi Aran == === Ağdaş === === Göyçay === === Kürdəmir === === Mingəçevir === === Ucar === === Yevlax === === Zərdab === == Mil-Muğan == === Beyləqan === === İmişli === === Saatlı === === Sabirabad === == Naxçıvan == === Babək === * [[Cilovxanlı məscidi]] * [[Heydər məscidi (Babək)]] * [[Nehrəm məscidi]] === Culfa === * [[Əbrəqunus məscidi]] === Kəngərli === === Naxçıvan === * [[Came məscidi (Naxçıvan)]] === Ordubad === * [[Allahşükür məscidi]]<ref>{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}</ref> * [[Cümə məscidi (Ordubad)]] * [[Qırx kimsənə məscidi]] === Sədərək === === Şahbuz === === Şərur === * [[Heydər məscidi (Şərur)]] * [[Şərur məscidi]] == Şəki-Zaqatala == === Balakən === === Qax === === Qəbələ === === Oğuz === === Şəki === * [[Cümə məscidi (Şəki)]] * [[Giləhli məscidi]] === Zaqatala === == Şərqi Zəngəzur == === Cəbrayıl === === Kəlbəcər === * [[Kəlbəcər məscidi]]<ref>{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}</ref> * [[Başlıbel məscidi]] * [[Qaraxançallı məscidi]] * [[Seyid Bayram ağanın piri]] * [[Ələmağacı piri]] * [[Pirlər (Nəcəfalı)]] * [[Pir-Əli piri]] === Laçın === * [[Laçın məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}</ref> === Qubadlı === === Zəngilan === * [[Zəngilan məscidi]] == Şirvan-Salyan == === Biləsuvar === === Hacıqabul === === Neftçala === === Salyan === === Şirvan === == Həmçinin bax == * [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]] * [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]] * [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]] == İstinadlar == {{İstinad stili}} {{İstinad siyahısı}} == Mənbə == * Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org] * {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII] * Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar] * [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}</ref> == Xarici keçidlər == * {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}} {{Azərbaycan məscidləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]] cq7w6h8g6c3w5e2mrn3w4l1ky2ghuee 8985698 8985649 2026-07-02T07:47:09Z Ələddin.Məlikov 87736 /* Şəki */ 8985698 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} {{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}} '''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur. Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur. Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb. 1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}</ref>. 2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.<ref>{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}</ref> [[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]] == Tarix == Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.<ref>{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}</ref> 1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi. == Abşeron-Xızı == === Abşeron === === Xızı === === Sumqayıt === * [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]] * [[Cümə məscidi (Corat)]] * [[Gülxatun məscidi]] == Bakı == {{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}} === İçərişəhər === * [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]] * [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]] * [[Şeyx İbrahim məscidi]] * [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]] === Mərkəzi rayonlar === * [[Bibiheybət məscidi]] * [[Əjdərbəy məscidi]] * [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]] * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]] * [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]] * [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]] * [[Qasımbəy məscidi]] * [[Məşədi Dadaş məscidi]] * [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]] * [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]] * [[Təzəpir məscidi]] === Şəhərətrafı === * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]] * [[Leyla xanım ziyarətgahı]] * [[Pir Həsən ziyarətgahı]] * [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]] == Dağlıq Şirvan == === Ağsu === === İsmayıllı === === Qobustan === === Şamaxı === == Gəncə-Daşkəsən == === Daşkəsən === === Gəncə === {{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}} * [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]] * [[Şahsevənlər məscidi]] * [[Qazaxlar məscidi]] * [[Qırıxlı məscidi]] * [[Ozan məscidi]] * [[Hüseyniyyə məscidi]] * [[Mollacəlilli məscidi]] * [[Zərrabi məscidi]] * [[Xəlfəli məscidi]] * [[Bağmanlar məscidi]] * [[Qızılhacılı məscidi]] * [[Şərəfxanlı məscidi]] === Goranboy === === Göygöl === === Naftalan === === Samux === == Qarabağ == === Ağcabədi === === Ağdam === === Ağdərə === * [[Suqovuşan məscidi]]<ref>{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}</ref> === Bərdə === === Füzuli === === Xankəndi və Xocalı === * Naməlum<ref>{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> === Xocavənd === * [[Hadrut məscidi]]<ref>{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}</ref> === Şuşa === * [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}</ref> === Tərtər === == Qazax-Tovuz == === Ağstafa === === Gədəbəy === === Qazax === === Şəmkir === === Tovuz === == Quba-Xaçmaz == === Xaçmaz === * [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]] === Quba === * [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]] * [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]] * [[Hacı Cəfər məscidi]] * [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]] * [[Səkinəxanım məscidi]] === Qusar === * [[Mustafa Kazdal məscidi]] === Siyəzən === === Şabran === == Lənkəran-Astara == === Astara === * [[Hacı Cahanbaxış məscidi]] * [[Hacı Teymur məscidi]] * [[Kakalos kənd məscidi]] * [[Qum məscidi]] * [[Siyaku kənd məscidi]] * [[Məscidməhəllə kənd məscidi]] * [[Maşxan kənd məscidi]] * [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]] === Cəlilabad === === Lerik === === Lənkəran === * [[Böyük Bazar məscidi]] * [[Kiçik Bazar məscidi]] === Masallı === * [[Cümə məscidi (Masallı)]] * [[Köhnə Alvadı məscidi]] * [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]] * [[Cümə məscidi (Boradigah)]] === Yardımlı === == Mərkəzi Aran == === Ağdaş === === Göyçay === === Kürdəmir === === Mingəçevir === === Ucar === === Yevlax === === Zərdab === == Mil-Muğan == === Beyləqan === === İmişli === === Saatlı === === Sabirabad === == Naxçıvan == === Babək === * [[Cilovxanlı məscidi]] * [[Heydər məscidi (Babək)]] * [[Nehrəm məscidi]] === Culfa === * [[Əbrəqunus məscidi]] === Kəngərli === === Naxçıvan === * [[Came məscidi (Naxçıvan)]] === Ordubad === * [[Allahşükür məscidi]]<ref>{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}</ref> * [[Cümə məscidi (Ordubad)]] * [[Qırx kimsənə məscidi]] === Sədərək === === Şahbuz === === Şərur === * [[Heydər məscidi (Şərur)]] * [[Şərur məscidi]] == Şəki-Zaqatala == === Balakən === === Qax === === Qəbələ === === Oğuz === === Şəki === * [[Cümə məscidi (Şəki)]] * [[Giləhli məscidi]] * [[Xan məscidi (Şəki)]] === Zaqatala === == Şərqi Zəngəzur == === Cəbrayıl === === Kəlbəcər === * [[Kəlbəcər məscidi]]<ref>{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}</ref> * [[Başlıbel məscidi]] * [[Qaraxançallı məscidi]] * [[Seyid Bayram ağanın piri]] * [[Ələmağacı piri]] * [[Pirlər (Nəcəfalı)]] * [[Pir-Əli piri]] === Laçın === * [[Laçın məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}</ref> === Qubadlı === === Zəngilan === * [[Zəngilan məscidi]] == Şirvan-Salyan == === Biləsuvar === === Hacıqabul === === Neftçala === === Salyan === === Şirvan === == Həmçinin bax == * [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]] * [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]] * [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]] == İstinadlar == {{İstinad stili}} {{İstinad siyahısı}} == Mənbə == * Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org] * {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII] * Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar] * [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}</ref> == Xarici keçidlər == * {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}} {{Azərbaycan məscidləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]] jg6m8fl8imz8yh91f9s55bnuv0qwvxw 8985704 8985698 2026-07-02T07:50:20Z Ələddin.Məlikov 87736 /* Şəki */ 8985704 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} {{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}} '''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur. Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur. Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb. 1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}</ref>. 2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.<ref>{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}</ref> [[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]] == Tarix == Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.<ref>{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}</ref> 1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi. == Abşeron-Xızı == === Abşeron === === Xızı === === Sumqayıt === * [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]] * [[Cümə məscidi (Corat)]] * [[Gülxatun məscidi]] == Bakı == {{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}} === İçərişəhər === * [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]] * [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]] * [[Şeyx İbrahim məscidi]] * [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]] === Mərkəzi rayonlar === * [[Bibiheybət məscidi]] * [[Əjdərbəy məscidi]] * [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]] * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]] * [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]] * [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]] * [[Qasımbəy məscidi]] * [[Məşədi Dadaş məscidi]] * [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]] * [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]] * [[Təzəpir məscidi]] === Şəhərətrafı === * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]] * [[Leyla xanım ziyarətgahı]] * [[Pir Həsən ziyarətgahı]] * [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]] == Dağlıq Şirvan == === Ağsu === === İsmayıllı === === Qobustan === === Şamaxı === == Gəncə-Daşkəsən == === Daşkəsən === === Gəncə === {{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}} * [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]] * [[Şahsevənlər məscidi]] * [[Qazaxlar məscidi]] * [[Qırıxlı məscidi]] * [[Ozan məscidi]] * [[Hüseyniyyə məscidi]] * [[Mollacəlilli məscidi]] * [[Zərrabi məscidi]] * [[Xəlfəli məscidi]] * [[Bağmanlar məscidi]] * [[Qızılhacılı məscidi]] * [[Şərəfxanlı məscidi]] === Goranboy === === Göygöl === === Naftalan === === Samux === == Qarabağ == === Ağcabədi === === Ağdam === === Ağdərə === * [[Suqovuşan məscidi]]<ref>{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}</ref> === Bərdə === === Füzuli === === Xankəndi və Xocalı === * Naməlum<ref>{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> === Xocavənd === * [[Hadrut məscidi]]<ref>{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}</ref> === Şuşa === * [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}</ref> === Tərtər === == Qazax-Tovuz == === Ağstafa === === Gədəbəy === === Qazax === === Şəmkir === === Tovuz === == Quba-Xaçmaz == === Xaçmaz === * [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]] === Quba === * [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]] * [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]] * [[Hacı Cəfər məscidi]] * [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]] * [[Səkinəxanım məscidi]] === Qusar === * [[Mustafa Kazdal məscidi]] === Siyəzən === === Şabran === == Lənkəran-Astara == === Astara === * [[Hacı Cahanbaxış məscidi]] * [[Hacı Teymur məscidi]] * [[Kakalos kənd məscidi]] * [[Qum məscidi]] * [[Siyaku kənd məscidi]] * [[Məscidməhəllə kənd məscidi]] * [[Maşxan kənd məscidi]] * [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]] === Cəlilabad === === Lerik === === Lənkəran === * [[Böyük Bazar məscidi]] * [[Kiçik Bazar məscidi]] === Masallı === * [[Cümə məscidi (Masallı)]] * [[Köhnə Alvadı məscidi]] * [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]] * [[Cümə məscidi (Boradigah)]] === Yardımlı === == Mərkəzi Aran == === Ağdaş === === Göyçay === === Kürdəmir === === Mingəçevir === === Ucar === === Yevlax === === Zərdab === == Mil-Muğan == === Beyləqan === === İmişli === === Saatlı === === Sabirabad === == Naxçıvan == === Babək === * [[Cilovxanlı məscidi]] * [[Heydər məscidi (Babək)]] * [[Nehrəm məscidi]] === Culfa === * [[Əbrəqunus məscidi]] === Kəngərli === === Naxçıvan === * [[Came məscidi (Naxçıvan)]] === Ordubad === * [[Allahşükür məscidi]]<ref>{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}</ref> * [[Cümə məscidi (Ordubad)]] * [[Qırx kimsənə məscidi]] === Sədərək === === Şahbuz === === Şərur === * [[Heydər məscidi (Şərur)]] * [[Şərur məscidi]] == Şəki-Zaqatala == === Balakən === === Qax === === Qəbələ === === Oğuz === === Şəki === * [[Cümə məscidi (Şəki)]] * [[Giləhli məscidi]] * [[Xan məscidi (Şəki)]] * [[Gödək minarəli məscid]] === Zaqatala === == Şərqi Zəngəzur == === Cəbrayıl === === Kəlbəcər === * [[Kəlbəcər məscidi]]<ref>{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}</ref> * [[Başlıbel məscidi]] * [[Qaraxançallı məscidi]] * [[Seyid Bayram ağanın piri]] * [[Ələmağacı piri]] * [[Pirlər (Nəcəfalı)]] * [[Pir-Əli piri]] === Laçın === * [[Laçın məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}</ref> === Qubadlı === === Zəngilan === * [[Zəngilan məscidi]] == Şirvan-Salyan == === Biləsuvar === === Hacıqabul === === Neftçala === === Salyan === === Şirvan === == Həmçinin bax == * [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]] * [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]] * [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]] == İstinadlar == {{İstinad stili}} {{İstinad siyahısı}} == Mənbə == * Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org] * {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII] * Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar] * [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}</ref> == Xarici keçidlər == * {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}} {{Azərbaycan məscidləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]] fksbx9ac5rpgkqs67caahv8vfloqgnz 8985707 8985704 2026-07-02T07:51:56Z Ələddin.Məlikov 87736 /* Şəki */ 8985707 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} {{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}} '''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur. Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur. Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb. 1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}</ref>. 2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.<ref>{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}</ref> [[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]] == Tarix == Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.<ref>{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}</ref> 1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi. == Abşeron-Xızı == === Abşeron === === Xızı === === Sumqayıt === * [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]] * [[Cümə məscidi (Corat)]] * [[Gülxatun məscidi]] == Bakı == {{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}} === İçərişəhər === * [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]] * [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]] * [[Şeyx İbrahim məscidi]] * [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]] === Mərkəzi rayonlar === * [[Bibiheybət məscidi]] * [[Əjdərbəy məscidi]] * [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]] * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]] * [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]] * [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]] * [[Qasımbəy məscidi]] * [[Məşədi Dadaş məscidi]] * [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]] * [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]] * [[Təzəpir məscidi]] === Şəhərətrafı === * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]] * [[Leyla xanım ziyarətgahı]] * [[Pir Həsən ziyarətgahı]] * [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]] == Dağlıq Şirvan == === Ağsu === === İsmayıllı === === Qobustan === === Şamaxı === == Gəncə-Daşkəsən == === Daşkəsən === === Gəncə === {{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}} * [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]] * [[Şahsevənlər məscidi]] * [[Qazaxlar məscidi]] * [[Qırıxlı məscidi]] * [[Ozan məscidi]] * [[Hüseyniyyə məscidi]] * [[Mollacəlilli məscidi]] * [[Zərrabi məscidi]] * [[Xəlfəli məscidi]] * [[Bağmanlar məscidi]] * [[Qızılhacılı məscidi]] * [[Şərəfxanlı məscidi]] === Goranboy === === Göygöl === === Naftalan === === Samux === == Qarabağ == === Ağcabədi === === Ağdam === === Ağdərə === * [[Suqovuşan məscidi]]<ref>{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}</ref> === Bərdə === === Füzuli === === Xankəndi və Xocalı === * Naməlum<ref>{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> === Xocavənd === * [[Hadrut məscidi]]<ref>{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}</ref> === Şuşa === * [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}</ref> === Tərtər === == Qazax-Tovuz == === Ağstafa === === Gədəbəy === === Qazax === === Şəmkir === === Tovuz === == Quba-Xaçmaz == === Xaçmaz === * [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]] === Quba === * [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]] * [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]] * [[Hacı Cəfər məscidi]] * [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]] * [[Səkinəxanım məscidi]] === Qusar === * [[Mustafa Kazdal məscidi]] === Siyəzən === === Şabran === == Lənkəran-Astara == === Astara === * [[Hacı Cahanbaxış məscidi]] * [[Hacı Teymur məscidi]] * [[Kakalos kənd məscidi]] * [[Qum məscidi]] * [[Siyaku kənd məscidi]] * [[Məscidməhəllə kənd məscidi]] * [[Maşxan kənd məscidi]] * [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]] === Cəlilabad === === Lerik === === Lənkəran === * [[Böyük Bazar məscidi]] * [[Kiçik Bazar məscidi]] === Masallı === * [[Cümə məscidi (Masallı)]] * [[Köhnə Alvadı məscidi]] * [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]] * [[Cümə məscidi (Boradigah)]] === Yardımlı === == Mərkəzi Aran == === Ağdaş === === Göyçay === === Kürdəmir === === Mingəçevir === === Ucar === === Yevlax === === Zərdab === == Mil-Muğan == === Beyləqan === === İmişli === === Saatlı === === Sabirabad === == Naxçıvan == === Babək === * [[Cilovxanlı məscidi]] * [[Heydər məscidi (Babək)]] * [[Nehrəm məscidi]] === Culfa === * [[Əbrəqunus məscidi]] === Kəngərli === === Naxçıvan === * [[Came məscidi (Naxçıvan)]] === Ordubad === * [[Allahşükür məscidi]]<ref>{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}</ref> * [[Cümə məscidi (Ordubad)]] * [[Qırx kimsənə məscidi]] === Sədərək === === Şahbuz === === Şərur === * [[Heydər məscidi (Şərur)]] * [[Şərur məscidi]] == Şəki-Zaqatala == === Balakən === === Qax === === Qəbələ === === Oğuz === === Şəki === * [[Cümə məscidi (Şəki)]] * [[Giləhli məscidi]] * [[Xan məscidi (Şəki)]] * [[Gödək minarəli məscid]] * [[Güllü qarı məscidi]] === Zaqatala === == Şərqi Zəngəzur == === Cəbrayıl === === Kəlbəcər === * [[Kəlbəcər məscidi]]<ref>{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}</ref> * [[Başlıbel məscidi]] * [[Qaraxançallı məscidi]] * [[Seyid Bayram ağanın piri]] * [[Ələmağacı piri]] * [[Pirlər (Nəcəfalı)]] * [[Pir-Əli piri]] === Laçın === * [[Laçın məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}</ref> === Qubadlı === === Zəngilan === * [[Zəngilan məscidi]] == Şirvan-Salyan == === Biləsuvar === === Hacıqabul === === Neftçala === === Salyan === === Şirvan === == Həmçinin bax == * [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]] * [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]] * [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]] == İstinadlar == {{İstinad stili}} {{İstinad siyahısı}} == Mənbə == * Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org] * {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII] * Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar] * [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}</ref> == Xarici keçidlər == * {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}} {{Azərbaycan məscidləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]] jykn9deyy8g9mtj3mobnu2krl4yeyxh 8985709 8985707 2026-07-02T07:55:44Z Ələddin.Məlikov 87736 /* Şəki */ 8985709 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} {{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}} '''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur. Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur. Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb. 1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}</ref>. 2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.<ref>{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}</ref> [[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]] == Tarix == Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.<ref>{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}</ref> 1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi. == Abşeron-Xızı == === Abşeron === === Xızı === === Sumqayıt === * [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]] * [[Cümə məscidi (Corat)]] * [[Gülxatun məscidi]] == Bakı == {{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}} === İçərişəhər === * [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]] * [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]] * [[Şeyx İbrahim məscidi]] * [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]] === Mərkəzi rayonlar === * [[Bibiheybət məscidi]] * [[Əjdərbəy məscidi]] * [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]] * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]] * [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]] * [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]] * [[Qasımbəy məscidi]] * [[Məşədi Dadaş məscidi]] * [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]] * [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]] * [[Təzəpir məscidi]] === Şəhərətrafı === * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]] * [[Leyla xanım ziyarətgahı]] * [[Pir Həsən ziyarətgahı]] * [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]] == Dağlıq Şirvan == === Ağsu === === İsmayıllı === === Qobustan === === Şamaxı === == Gəncə-Daşkəsən == === Daşkəsən === === Gəncə === {{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}} * [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]] * [[Şahsevənlər məscidi]] * [[Qazaxlar məscidi]] * [[Qırıxlı məscidi]] * [[Ozan məscidi]] * [[Hüseyniyyə məscidi]] * [[Mollacəlilli məscidi]] * [[Zərrabi məscidi]] * [[Xəlfəli məscidi]] * [[Bağmanlar məscidi]] * [[Qızılhacılı məscidi]] * [[Şərəfxanlı məscidi]] === Goranboy === === Göygöl === === Naftalan === === Samux === == Qarabağ == === Ağcabədi === === Ağdam === === Ağdərə === * [[Suqovuşan məscidi]]<ref>{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}</ref> === Bərdə === === Füzuli === === Xankəndi və Xocalı === * Naməlum<ref>{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> === Xocavənd === * [[Hadrut məscidi]]<ref>{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}</ref> === Şuşa === * [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}</ref> === Tərtər === == Qazax-Tovuz == === Ağstafa === === Gədəbəy === === Qazax === === Şəmkir === === Tovuz === == Quba-Xaçmaz == === Xaçmaz === * [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]] === Quba === * [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]] * [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]] * [[Hacı Cəfər məscidi]] * [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]] * [[Səkinəxanım məscidi]] === Qusar === * [[Mustafa Kazdal məscidi]] === Siyəzən === === Şabran === == Lənkəran-Astara == === Astara === * [[Hacı Cahanbaxış məscidi]] * [[Hacı Teymur məscidi]] * [[Kakalos kənd məscidi]] * [[Qum məscidi]] * [[Siyaku kənd məscidi]] * [[Məscidməhəllə kənd məscidi]] * [[Maşxan kənd məscidi]] * [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]] === Cəlilabad === === Lerik === === Lənkəran === * [[Böyük Bazar məscidi]] * [[Kiçik Bazar məscidi]] === Masallı === * [[Cümə məscidi (Masallı)]] * [[Köhnə Alvadı məscidi]] * [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]] * [[Cümə məscidi (Boradigah)]] === Yardımlı === == Mərkəzi Aran == === Ağdaş === === Göyçay === === Kürdəmir === === Mingəçevir === === Ucar === === Yevlax === === Zərdab === == Mil-Muğan == === Beyləqan === === İmişli === === Saatlı === === Sabirabad === == Naxçıvan == === Babək === * [[Cilovxanlı məscidi]] * [[Heydər məscidi (Babək)]] * [[Nehrəm məscidi]] === Culfa === * [[Əbrəqunus məscidi]] === Kəngərli === === Naxçıvan === * [[Came məscidi (Naxçıvan)]] === Ordubad === * [[Allahşükür məscidi]]<ref>{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}</ref> * [[Cümə məscidi (Ordubad)]] * [[Qırx kimsənə məscidi]] === Sədərək === === Şahbuz === === Şərur === * [[Heydər məscidi (Şərur)]] * [[Şərur məscidi]] == Şəki-Zaqatala == === Balakən === === Qax === === Qəbələ === === Oğuz === === Şəki === * [[Cümə məscidi (Şəki)]] * [[Giləhli məscidi]] * [[Xan məscidi (Şəki)]] * [[Gödək minarəli məscid]] * [[Güllü qarı məscidi]] * [[İmam Əli məscidi (Şəki)]] === Zaqatala === == Şərqi Zəngəzur == === Cəbrayıl === === Kəlbəcər === * [[Kəlbəcər məscidi]]<ref>{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}</ref> * [[Başlıbel məscidi]] * [[Qaraxançallı məscidi]] * [[Seyid Bayram ağanın piri]] * [[Ələmağacı piri]] * [[Pirlər (Nəcəfalı)]] * [[Pir-Əli piri]] === Laçın === * [[Laçın məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}</ref> === Qubadlı === === Zəngilan === * [[Zəngilan məscidi]] == Şirvan-Salyan == === Biləsuvar === === Hacıqabul === === Neftçala === === Salyan === === Şirvan === == Həmçinin bax == * [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]] * [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]] * [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]] == İstinadlar == {{İstinad stili}} {{İstinad siyahısı}} == Mənbə == * Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org] * {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII] * Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar] * [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}</ref> == Xarici keçidlər == * {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}} {{Azərbaycan məscidləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]] 0fiet7vwwwbzpsi4fm5t09h8tunlii0 8985712 8985709 2026-07-02T07:58:11Z Ələddin.Məlikov 87736 /* Laçın */ 8985712 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} {{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}} '''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur. Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur. Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb. 1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}</ref>. 2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.<ref>{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}</ref> [[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]] == Tarix == Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.<ref>{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}</ref> 1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi. == Abşeron-Xızı == === Abşeron === === Xızı === === Sumqayıt === * [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]] * [[Cümə məscidi (Corat)]] * [[Gülxatun məscidi]] == Bakı == {{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}} === İçərişəhər === * [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]] * [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]] * [[Şeyx İbrahim məscidi]] * [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]] === Mərkəzi rayonlar === * [[Bibiheybət məscidi]] * [[Əjdərbəy məscidi]] * [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]] * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]] * [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]] * [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]] * [[Qasımbəy məscidi]] * [[Məşədi Dadaş məscidi]] * [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]] * [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]] * [[Təzəpir məscidi]] === Şəhərətrafı === * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]] * [[Leyla xanım ziyarətgahı]] * [[Pir Həsən ziyarətgahı]] * [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]] == Dağlıq Şirvan == === Ağsu === === İsmayıllı === === Qobustan === === Şamaxı === == Gəncə-Daşkəsən == === Daşkəsən === === Gəncə === {{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}} * [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]] * [[Şahsevənlər məscidi]] * [[Qazaxlar məscidi]] * [[Qırıxlı məscidi]] * [[Ozan məscidi]] * [[Hüseyniyyə məscidi]] * [[Mollacəlilli məscidi]] * [[Zərrabi məscidi]] * [[Xəlfəli məscidi]] * [[Bağmanlar məscidi]] * [[Qızılhacılı məscidi]] * [[Şərəfxanlı məscidi]] === Goranboy === === Göygöl === === Naftalan === === Samux === == Qarabağ == === Ağcabədi === === Ağdam === === Ağdərə === * [[Suqovuşan məscidi]]<ref>{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}</ref> === Bərdə === === Füzuli === === Xankəndi və Xocalı === * Naməlum<ref>{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> === Xocavənd === * [[Hadrut məscidi]]<ref>{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}</ref> === Şuşa === * [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}</ref> === Tərtər === == Qazax-Tovuz == === Ağstafa === === Gədəbəy === === Qazax === === Şəmkir === === Tovuz === == Quba-Xaçmaz == === Xaçmaz === * [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]] === Quba === * [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]] * [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]] * [[Hacı Cəfər məscidi]] * [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]] * [[Səkinəxanım məscidi]] === Qusar === * [[Mustafa Kazdal məscidi]] === Siyəzən === === Şabran === == Lənkəran-Astara == === Astara === * [[Hacı Cahanbaxış məscidi]] * [[Hacı Teymur məscidi]] * [[Kakalos kənd məscidi]] * [[Qum məscidi]] * [[Siyaku kənd məscidi]] * [[Məscidməhəllə kənd məscidi]] * [[Maşxan kənd məscidi]] * [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]] === Cəlilabad === === Lerik === === Lənkəran === * [[Böyük Bazar məscidi]] * [[Kiçik Bazar məscidi]] === Masallı === * [[Cümə məscidi (Masallı)]] * [[Köhnə Alvadı məscidi]] * [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]] * [[Cümə məscidi (Boradigah)]] === Yardımlı === == Mərkəzi Aran == === Ağdaş === === Göyçay === === Kürdəmir === === Mingəçevir === === Ucar === === Yevlax === === Zərdab === == Mil-Muğan == === Beyləqan === === İmişli === === Saatlı === === Sabirabad === == Naxçıvan == === Babək === * [[Cilovxanlı məscidi]] * [[Heydər məscidi (Babək)]] * [[Nehrəm məscidi]] === Culfa === * [[Əbrəqunus məscidi]] === Kəngərli === === Naxçıvan === * [[Came məscidi (Naxçıvan)]] === Ordubad === * [[Allahşükür məscidi]]<ref>{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}</ref> * [[Cümə məscidi (Ordubad)]] * [[Qırx kimsənə məscidi]] === Sədərək === === Şahbuz === === Şərur === * [[Heydər məscidi (Şərur)]] * [[Şərur məscidi]] == Şəki-Zaqatala == === Balakən === === Qax === === Qəbələ === === Oğuz === === Şəki === * [[Cümə məscidi (Şəki)]] * [[Giləhli məscidi]] * [[Xan məscidi (Şəki)]] * [[Gödək minarəli məscid]] * [[Güllü qarı məscidi]] * [[İmam Əli məscidi (Şəki)]] === Zaqatala === == Şərqi Zəngəzur == === Cəbrayıl === === Kəlbəcər === * [[Kəlbəcər məscidi]]<ref>{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}</ref> * [[Başlıbel məscidi]] * [[Qaraxançallı məscidi]] * [[Seyid Bayram ağanın piri]] * [[Ələmağacı piri]] * [[Pirlər (Nəcəfalı)]] * [[Pir-Əli piri]] === Laçın === * [[Piçənis məscidi]] * [[Laçın məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}</ref> === Qubadlı === === Zəngilan === * [[Zəngilan məscidi]] == Şirvan-Salyan == === Biləsuvar === === Hacıqabul === === Neftçala === === Salyan === === Şirvan === == Həmçinin bax == * [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]] * [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]] * [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]] == İstinadlar == {{İstinad stili}} {{İstinad siyahısı}} == Mənbə == * Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org] * {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII] * Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar] * [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}</ref> == Xarici keçidlər == * {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}} {{Azərbaycan məscidləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]] dj8dmdynixdt07euzh03u8fisu3oibp 8985713 8985712 2026-07-02T08:00:26Z Ələddin.Məlikov 87736 /* Lənkəran */ 8985713 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} {{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}} '''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur. Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur. Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb. 1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}</ref>. 2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.<ref>{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}</ref> [[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]] == Tarix == Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.<ref>{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}</ref> 1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi. == Abşeron-Xızı == === Abşeron === === Xızı === === Sumqayıt === * [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]] * [[Cümə məscidi (Corat)]] * [[Gülxatun məscidi]] == Bakı == {{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}} === İçərişəhər === * [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]] * [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]] * [[Şeyx İbrahim məscidi]] * [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]] === Mərkəzi rayonlar === * [[Bibiheybət məscidi]] * [[Əjdərbəy məscidi]] * [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]] * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]] * [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]] * [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]] * [[Qasımbəy məscidi]] * [[Məşədi Dadaş məscidi]] * [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]] * [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]] * [[Təzəpir məscidi]] === Şəhərətrafı === * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]] * [[Leyla xanım ziyarətgahı]] * [[Pir Həsən ziyarətgahı]] * [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]] == Dağlıq Şirvan == === Ağsu === === İsmayıllı === === Qobustan === === Şamaxı === == Gəncə-Daşkəsən == === Daşkəsən === === Gəncə === {{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}} * [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]] * [[Şahsevənlər məscidi]] * [[Qazaxlar məscidi]] * [[Qırıxlı məscidi]] * [[Ozan məscidi]] * [[Hüseyniyyə məscidi]] * [[Mollacəlilli məscidi]] * [[Zərrabi məscidi]] * [[Xəlfəli məscidi]] * [[Bağmanlar məscidi]] * [[Qızılhacılı məscidi]] * [[Şərəfxanlı məscidi]] === Goranboy === === Göygöl === === Naftalan === === Samux === == Qarabağ == === Ağcabədi === === Ağdam === === Ağdərə === * [[Suqovuşan məscidi]]<ref>{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}</ref> === Bərdə === === Füzuli === === Xankəndi və Xocalı === * Naməlum<ref>{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> === Xocavənd === * [[Hadrut məscidi]]<ref>{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}</ref> === Şuşa === * [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}</ref> === Tərtər === == Qazax-Tovuz == === Ağstafa === === Gədəbəy === === Qazax === === Şəmkir === === Tovuz === == Quba-Xaçmaz == === Xaçmaz === * [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]] === Quba === * [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]] * [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]] * [[Hacı Cəfər məscidi]] * [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]] * [[Səkinəxanım məscidi]] === Qusar === * [[Mustafa Kazdal məscidi]] === Siyəzən === === Şabran === == Lənkəran-Astara == === Astara === * [[Hacı Cahanbaxış məscidi]] * [[Hacı Teymur məscidi]] * [[Kakalos kənd məscidi]] * [[Qum məscidi]] * [[Siyaku kənd məscidi]] * [[Məscidməhəllə kənd məscidi]] * [[Maşxan kənd məscidi]] * [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]] === Cəlilabad === === Lerik === === Lənkəran === * [[Böyük Bazar məscidi]] * [[Kiçik Bazar məscidi]] * [[Liman Cümə məscidi]] === Masallı === * [[Cümə məscidi (Masallı)]] * [[Köhnə Alvadı məscidi]] * [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]] * [[Cümə məscidi (Boradigah)]] === Yardımlı === == Mərkəzi Aran == === Ağdaş === === Göyçay === === Kürdəmir === === Mingəçevir === === Ucar === === Yevlax === === Zərdab === == Mil-Muğan == === Beyləqan === === İmişli === === Saatlı === === Sabirabad === == Naxçıvan == === Babək === * [[Cilovxanlı məscidi]] * [[Heydər məscidi (Babək)]] * [[Nehrəm məscidi]] === Culfa === * [[Əbrəqunus məscidi]] === Kəngərli === === Naxçıvan === * [[Came məscidi (Naxçıvan)]] === Ordubad === * [[Allahşükür məscidi]]<ref>{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}</ref> * [[Cümə məscidi (Ordubad)]] * [[Qırx kimsənə məscidi]] === Sədərək === === Şahbuz === === Şərur === * [[Heydər məscidi (Şərur)]] * [[Şərur məscidi]] == Şəki-Zaqatala == === Balakən === === Qax === === Qəbələ === === Oğuz === === Şəki === * [[Cümə məscidi (Şəki)]] * [[Giləhli məscidi]] * [[Xan məscidi (Şəki)]] * [[Gödək minarəli məscid]] * [[Güllü qarı məscidi]] * [[İmam Əli məscidi (Şəki)]] === Zaqatala === == Şərqi Zəngəzur == === Cəbrayıl === === Kəlbəcər === * [[Kəlbəcər məscidi]]<ref>{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}</ref> * [[Başlıbel məscidi]] * [[Qaraxançallı məscidi]] * [[Seyid Bayram ağanın piri]] * [[Ələmağacı piri]] * [[Pirlər (Nəcəfalı)]] * [[Pir-Əli piri]] === Laçın === * [[Piçənis məscidi]] * [[Laçın məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}</ref> === Qubadlı === === Zəngilan === * [[Zəngilan məscidi]] == Şirvan-Salyan == === Biləsuvar === === Hacıqabul === === Neftçala === === Salyan === === Şirvan === == Həmçinin bax == * [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]] * [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]] * [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]] == İstinadlar == {{İstinad stili}} {{İstinad siyahısı}} == Mənbə == * Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org] * {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII] * Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar] * [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}</ref> == Xarici keçidlər == * {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}} {{Azərbaycan məscidləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]] cbwcn7j2rlul91eg6dj3f60lel03lkr 8985720 8985713 2026-07-02T08:19:09Z Ələddin.Məlikov 87736 /* Xarici keçidlər */ 8985720 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} {{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}} '''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur. Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur. Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb. 1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}</ref>. 2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.<ref>{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}</ref> [[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]] == Tarix == Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.<ref>{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}</ref> 1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi. == Abşeron-Xızı == === Abşeron === === Xızı === === Sumqayıt === * [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]] * [[Cümə məscidi (Corat)]] * [[Gülxatun məscidi]] == Bakı == {{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}} === İçərişəhər === * [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]] * [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]] * [[Şeyx İbrahim məscidi]] * [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]] === Mərkəzi rayonlar === * [[Bibiheybət məscidi]] * [[Əjdərbəy məscidi]] * [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]] * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]] * [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]] * [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]] * [[Qasımbəy məscidi]] * [[Məşədi Dadaş məscidi]] * [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]] * [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]] * [[Təzəpir məscidi]] === Şəhərətrafı === * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]] * [[Leyla xanım ziyarətgahı]] * [[Pir Həsən ziyarətgahı]] * [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]] == Dağlıq Şirvan == === Ağsu === === İsmayıllı === === Qobustan === === Şamaxı === == Gəncə-Daşkəsən == === Daşkəsən === === Gəncə === {{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}} * [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]] * [[Şahsevənlər məscidi]] * [[Qazaxlar məscidi]] * [[Qırıxlı məscidi]] * [[Ozan məscidi]] * [[Hüseyniyyə məscidi]] * [[Mollacəlilli məscidi]] * [[Zərrabi məscidi]] * [[Xəlfəli məscidi]] * [[Bağmanlar məscidi]] * [[Qızılhacılı məscidi]] * [[Şərəfxanlı məscidi]] === Goranboy === === Göygöl === === Naftalan === === Samux === == Qarabağ == === Ağcabədi === === Ağdam === === Ağdərə === * [[Suqovuşan məscidi]]<ref>{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}</ref> === Bərdə === === Füzuli === === Xankəndi və Xocalı === * Naməlum<ref>{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> === Xocavənd === * [[Hadrut məscidi]]<ref>{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}</ref> === Şuşa === * [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}</ref> === Tərtər === == Qazax-Tovuz == === Ağstafa === === Gədəbəy === === Qazax === === Şəmkir === === Tovuz === == Quba-Xaçmaz == === Xaçmaz === * [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]] === Quba === * [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]] * [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]] * [[Hacı Cəfər məscidi]] * [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]] * [[Səkinəxanım məscidi]] === Qusar === * [[Mustafa Kazdal məscidi]] === Siyəzən === === Şabran === == Lənkəran-Astara == === Astara === * [[Hacı Cahanbaxış məscidi]] * [[Hacı Teymur məscidi]] * [[Kakalos kənd məscidi]] * [[Qum məscidi]] * [[Siyaku kənd məscidi]] * [[Məscidməhəllə kənd məscidi]] * [[Maşxan kənd məscidi]] * [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]] === Cəlilabad === === Lerik === === Lənkəran === * [[Böyük Bazar məscidi]] * [[Kiçik Bazar məscidi]] * [[Liman Cümə məscidi]] === Masallı === * [[Cümə məscidi (Masallı)]] * [[Köhnə Alvadı məscidi]] * [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]] * [[Cümə məscidi (Boradigah)]] === Yardımlı === == Mərkəzi Aran == === Ağdaş === === Göyçay === === Kürdəmir === === Mingəçevir === === Ucar === === Yevlax === === Zərdab === == Mil-Muğan == === Beyləqan === === İmişli === === Saatlı === === Sabirabad === == Naxçıvan == === Babək === * [[Cilovxanlı məscidi]] * [[Heydər məscidi (Babək)]] * [[Nehrəm məscidi]] === Culfa === * [[Əbrəqunus məscidi]] === Kəngərli === === Naxçıvan === * [[Came məscidi (Naxçıvan)]] === Ordubad === * [[Allahşükür məscidi]]<ref>{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}</ref> * [[Cümə məscidi (Ordubad)]] * [[Qırx kimsənə məscidi]] === Sədərək === === Şahbuz === === Şərur === * [[Heydər məscidi (Şərur)]] * [[Şərur məscidi]] == Şəki-Zaqatala == === Balakən === === Qax === === Qəbələ === === Oğuz === === Şəki === * [[Cümə məscidi (Şəki)]] * [[Giləhli məscidi]] * [[Xan məscidi (Şəki)]] * [[Gödək minarəli məscid]] * [[Güllü qarı məscidi]] * [[İmam Əli məscidi (Şəki)]] === Zaqatala === == Şərqi Zəngəzur == === Cəbrayıl === === Kəlbəcər === * [[Kəlbəcər məscidi]]<ref>{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}</ref> * [[Başlıbel məscidi]] * [[Qaraxançallı məscidi]] * [[Seyid Bayram ağanın piri]] * [[Ələmağacı piri]] * [[Pirlər (Nəcəfalı)]] * [[Pir-Əli piri]] === Laçın === * [[Piçənis məscidi]] * [[Laçın məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}</ref> === Qubadlı === === Zəngilan === * [[Zəngilan məscidi]] == Şirvan-Salyan == === Biləsuvar === === Hacıqabul === === Neftçala === === Salyan === === Şirvan === == Həmçinin bax == * [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]] * [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]] * [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]] == İstinadlar == {{İstinad stili}} {{İstinad siyahısı}} == Mənbə == * Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org] * {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII] * Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar] * [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}</ref> == Xarici keçidlər == * {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}} {{Azərbaycan məscidləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı şiə məscidləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]] rswm8rkc25fdirao0x4qz0u3edcsmbh 8985724 8985720 2026-07-02T08:21:36Z Ələddin.Məlikov 87736 /* Xarici keçidlər */ 8985724 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} {{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}} '''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur. Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur. Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb. 1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}</ref>. 2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.<ref>{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}</ref> [[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]] == Tarix == Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.<ref>{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}</ref> 1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi. == Abşeron-Xızı == === Abşeron === === Xızı === === Sumqayıt === * [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]] * [[Cümə məscidi (Corat)]] * [[Gülxatun məscidi]] == Bakı == {{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}} === İçərişəhər === * [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]] * [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]] * [[Şeyx İbrahim məscidi]] * [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]] === Mərkəzi rayonlar === * [[Bibiheybət məscidi]] * [[Əjdərbəy məscidi]] * [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]] * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]] * [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]] * [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]] * [[Qasımbəy məscidi]] * [[Məşədi Dadaş məscidi]] * [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]] * [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]] * [[Təzəpir məscidi]] === Şəhərətrafı === * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]] * [[Leyla xanım ziyarətgahı]] * [[Pir Həsən ziyarətgahı]] * [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]] == Dağlıq Şirvan == === Ağsu === === İsmayıllı === === Qobustan === === Şamaxı === == Gəncə-Daşkəsən == === Daşkəsən === === Gəncə === {{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}} * [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]] * [[Şahsevənlər məscidi]] * [[Qazaxlar məscidi]] * [[Qırıxlı məscidi]] * [[Ozan məscidi]] * [[Hüseyniyyə məscidi]] * [[Mollacəlilli məscidi]] * [[Zərrabi məscidi]] * [[Xəlfəli məscidi]] * [[Bağmanlar məscidi]] * [[Qızılhacılı məscidi]] * [[Şərəfxanlı məscidi]] === Goranboy === === Göygöl === === Naftalan === === Samux === == Qarabağ == === Ağcabədi === === Ağdam === === Ağdərə === * [[Suqovuşan məscidi]]<ref>{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}</ref> === Bərdə === === Füzuli === === Xankəndi və Xocalı === * Naməlum<ref>{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> === Xocavənd === * [[Hadrut məscidi]]<ref>{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}</ref> === Şuşa === * [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}</ref> === Tərtər === == Qazax-Tovuz == === Ağstafa === === Gədəbəy === === Qazax === === Şəmkir === === Tovuz === == Quba-Xaçmaz == === Xaçmaz === * [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]] === Quba === * [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]] * [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]] * [[Hacı Cəfər məscidi]] * [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]] * [[Səkinəxanım məscidi]] === Qusar === * [[Mustafa Kazdal məscidi]] === Siyəzən === === Şabran === == Lənkəran-Astara == === Astara === * [[Hacı Cahanbaxış məscidi]] * [[Hacı Teymur məscidi]] * [[Kakalos kənd məscidi]] * [[Qum məscidi]] * [[Siyaku kənd məscidi]] * [[Məscidməhəllə kənd məscidi]] * [[Maşxan kənd məscidi]] * [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]] === Cəlilabad === === Lerik === === Lənkəran === * [[Böyük Bazar məscidi]] * [[Kiçik Bazar məscidi]] * [[Liman Cümə məscidi]] === Masallı === * [[Cümə məscidi (Masallı)]] * [[Köhnə Alvadı məscidi]] * [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]] * [[Cümə məscidi (Boradigah)]] === Yardımlı === == Mərkəzi Aran == === Ağdaş === === Göyçay === === Kürdəmir === === Mingəçevir === === Ucar === === Yevlax === === Zərdab === == Mil-Muğan == === Beyləqan === === İmişli === === Saatlı === === Sabirabad === == Naxçıvan == === Babək === * [[Cilovxanlı məscidi]] * [[Heydər məscidi (Babək)]] * [[Nehrəm məscidi]] === Culfa === * [[Əbrəqunus məscidi]] === Kəngərli === === Naxçıvan === * [[Came məscidi (Naxçıvan)]] === Ordubad === * [[Allahşükür məscidi]]<ref>{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}</ref> * [[Cümə məscidi (Ordubad)]] * [[Qırx kimsənə məscidi]] === Sədərək === === Şahbuz === === Şərur === * [[Heydər məscidi (Şərur)]] * [[Şərur məscidi]] == Şəki-Zaqatala == === Balakən === === Qax === === Qəbələ === === Oğuz === === Şəki === * [[Cümə məscidi (Şəki)]] * [[Giləhli məscidi]] * [[Xan məscidi (Şəki)]] * [[Gödək minarəli məscid]] * [[Güllü qarı məscidi]] * [[İmam Əli məscidi (Şəki)]] === Zaqatala === == Şərqi Zəngəzur == === Cəbrayıl === === Kəlbəcər === * [[Kəlbəcər məscidi]]<ref>{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}</ref> * [[Başlıbel məscidi]] * [[Qaraxançallı məscidi]] * [[Seyid Bayram ağanın piri]] * [[Ələmağacı piri]] * [[Pirlər (Nəcəfalı)]] * [[Pir-Əli piri]] === Laçın === * [[Piçənis məscidi]] * [[Laçın məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}</ref> === Qubadlı === === Zəngilan === * [[Zəngilan məscidi]] == Şirvan-Salyan == === Biləsuvar === === Hacıqabul === === Neftçala === === Salyan === === Şirvan === == Həmçinin bax == * [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]] * [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]] * [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]] == İstinadlar == {{İstinad stili}} {{İstinad siyahısı}} == Mənbə == * Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org] * {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII] * Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar] * [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}</ref> == Xarici keçidlər == * {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}} {{Azərbaycan məscidləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı şiə məscidləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı sünni məscidləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]] g102s62qzxq58drvunm604jlfrhgrdt 8985727 8985724 2026-07-02T08:24:28Z Ələddin.Məlikov 87736 8985727 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} {{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}} '''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur. Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur. Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb. 1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}</ref>. 2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.<ref>{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}</ref> [[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]] == Tarix == Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.<ref>{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}</ref> 1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi. == Abşeron-Xızı == === Abşeron === === Xızı === === Sumqayıt === * [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]] * [[Cümə məscidi (Corat)]] * [[Gülxatun məscidi]] == Bakı == {{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}} === İçərişəhər === * [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]] * [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]] * [[Şeyx İbrahim məscidi]] * [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]] === Mərkəzi rayonlar === * [[Bibiheybət məscidi]] * [[Əjdərbəy məscidi]] * [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]] * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]] * [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]] * [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]] * [[Qasımbəy məscidi]] * [[Məşədi Dadaş məscidi]] * [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]] * [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]] * [[Təzəpir məscidi]] === Şəhərətrafı === * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]] * [[Leyla xanım ziyarətgahı]] * [[Pir Həsən ziyarətgahı]] * [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]] == Dağlıq Şirvan == === Ağsu === === İsmayıllı === === Qobustan === === Şamaxı === == Gəncə-Daşkəsən == === Daşkəsən === === Gəncə === {{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}} * [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]] * [[Şahsevənlər məscidi]] * [[Qazaxlar məscidi]] * [[Qırıxlı məscidi]] * [[Ozan məscidi]] * [[Hüseyniyyə məscidi]] * [[Mollacəlilli məscidi]] * [[Zərrabi məscidi]] * [[Xəlfəli məscidi]] * [[Bağmanlar məscidi]] * [[Qızılhacılı məscidi]] * [[Şərəfxanlı məscidi]] === Goranboy === === Göygöl === === Naftalan === === Samux === == Qarabağ == === Ağcabədi === === Ağdam === === Ağdərə === * [[Suqovuşan məscidi]]<ref>{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}</ref> === Bərdə === === Füzuli === === Xankəndi və Xocalı === * Naməlum<ref>{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> === Xocavənd === * [[Hadrut məscidi]]<ref>{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}</ref> === Şuşa === * [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}</ref> === Tərtər === == Qazax-Tovuz == === Ağstafa === === Gədəbəy === === Qazax === === Şəmkir === === Tovuz === == Quba-Xaçmaz == === Xaçmaz === * [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]] === Quba === * [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]] * [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]] * [[Hacı Cəfər məscidi]] * [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]] * [[Səkinəxanım məscidi]] === Qusar === * [[Mustafa Kazdal məscidi]] === Siyəzən === === Şabran === == Lənkəran-Astara == === Astara === * [[Hacı Cahanbaxış məscidi]] * [[Hacı Teymur məscidi]] * [[Kakalos kənd məscidi]] * [[Qum məscidi]] * [[Siyaku kənd məscidi]] * [[Məscidməhəllə kənd məscidi]] * [[Maşxan kənd məscidi]] * [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]] === Cəlilabad === === Lerik === === Lənkəran === * [[Böyük Bazar məscidi]] * [[Kiçik Bazar məscidi]] * [[Liman Cümə məscidi]] === Masallı === * [[Cümə məscidi (Masallı)]] * [[Köhnə Alvadı məscidi]] * [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]] * [[Cümə məscidi (Boradigah)]] === Yardımlı === == Mərkəzi Aran == === Ağdaş === === Göyçay === === Kürdəmir === === Mingəçevir === === Ucar === === Yevlax === === Zərdab === == Mil-Muğan == === Beyləqan === === İmişli === === Saatlı === === Sabirabad === == Naxçıvan == === Babək === * [[Cilovxanlı məscidi]] * [[Heydər məscidi (Babək)]] * [[Nehrəm məscidi]] === Culfa === * [[Əbrəqunus məscidi]] === Kəngərli === === Naxçıvan === * [[Came məscidi (Naxçıvan)]] === Ordubad === * [[Allahşükür məscidi]]<ref>{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}</ref> * [[Cümə məscidi (Ordubad)]] * [[Qırx kimsənə məscidi]] === Sədərək === === Şahbuz === === Şərur === * [[Heydər məscidi (Şərur)]] * [[Şərur məscidi]] == Şəki-Zaqatala == === Balakən === === Qax === === Qəbələ === === Oğuz === === Şəki === * [[Cümə məscidi (Şəki)]] * [[Giləhli məscidi]] * [[Xan məscidi (Şəki)]] * [[Gödək minarəli məscid]] * [[Güllü qarı məscidi]] * [[İmam Əli məscidi (Şəki)]] === Zaqatala === == Şərqi Zəngəzur == === Cəbrayıl === === Kəlbəcər === * [[Kəlbəcər məscidi]]<ref>{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}</ref> * [[Başlıbel məscidi]] * [[Qaraxançallı məscidi]] * [[Seyid Bayram ağanın piri]] * [[Ələmağacı piri]] * [[Pirlər (Nəcəfalı)]] * [[Pir-Əli piri]] === Laçın === * [[Piçənis məscidi]] * [[Laçın məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}</ref> === Qubadlı === === Zəngilan === * [[Zəngilan məscidi]] == Şirvan-Salyan == === Biləsuvar === === Hacıqabul === === Neftçala === === Salyan === === Şirvan === == Mənbə == * Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org] * {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII] * Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar] * [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}</ref> == Həmçinin bax == * [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]] * [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]] * [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]] == İstinadlar == {{İstinad stili}} {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}} {{Azərbaycan məscidləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı şiə məscidləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı sünni məscidləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]] r2o9dihippscanrge19pwvzg7eqhh22 8985728 8985727 2026-07-02T08:25:40Z Ələddin.Məlikov 87736 /* Xarici keçidlər */ 8985728 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} {{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}} '''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur. Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur. Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb. 1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}</ref>. 2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.<ref>{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}</ref> [[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]] == Tarix == Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.<ref>{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}</ref> 1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi. == Abşeron-Xızı == === Abşeron === === Xızı === === Sumqayıt === * [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]] * [[Cümə məscidi (Corat)]] * [[Gülxatun məscidi]] == Bakı == {{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}} === İçərişəhər === * [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]] * [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]] * [[Şeyx İbrahim məscidi]] * [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]] === Mərkəzi rayonlar === * [[Bibiheybət məscidi]] * [[Əjdərbəy məscidi]] * [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]] * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]] * [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]] * [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]] * [[Qasımbəy məscidi]] * [[Məşədi Dadaş məscidi]] * [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]] * [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]] * [[Təzəpir məscidi]] === Şəhərətrafı === * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]] * [[Leyla xanım ziyarətgahı]] * [[Pir Həsən ziyarətgahı]] * [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]] == Dağlıq Şirvan == === Ağsu === === İsmayıllı === === Qobustan === === Şamaxı === == Gəncə-Daşkəsən == === Daşkəsən === === Gəncə === {{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}} * [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]] * [[Şahsevənlər məscidi]] * [[Qazaxlar məscidi]] * [[Qırıxlı məscidi]] * [[Ozan məscidi]] * [[Hüseyniyyə məscidi]] * [[Mollacəlilli məscidi]] * [[Zərrabi məscidi]] * [[Xəlfəli məscidi]] * [[Bağmanlar məscidi]] * [[Qızılhacılı məscidi]] * [[Şərəfxanlı məscidi]] === Goranboy === === Göygöl === === Naftalan === === Samux === == Qarabağ == === Ağcabədi === === Ağdam === === Ağdərə === * [[Suqovuşan məscidi]]<ref>{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}</ref> === Bərdə === === Füzuli === === Xankəndi və Xocalı === * Naməlum<ref>{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> === Xocavənd === * [[Hadrut məscidi]]<ref>{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}</ref> === Şuşa === * [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}</ref> === Tərtər === == Qazax-Tovuz == === Ağstafa === === Gədəbəy === === Qazax === === Şəmkir === === Tovuz === == Quba-Xaçmaz == === Xaçmaz === * [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]] === Quba === * [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]] * [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]] * [[Hacı Cəfər məscidi]] * [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]] * [[Səkinəxanım məscidi]] === Qusar === * [[Mustafa Kazdal məscidi]] === Siyəzən === === Şabran === == Lənkəran-Astara == === Astara === * [[Hacı Cahanbaxış məscidi]] * [[Hacı Teymur məscidi]] * [[Kakalos kənd məscidi]] * [[Qum məscidi]] * [[Siyaku kənd məscidi]] * [[Məscidməhəllə kənd məscidi]] * [[Maşxan kənd məscidi]] * [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]] === Cəlilabad === === Lerik === === Lənkəran === * [[Böyük Bazar məscidi]] * [[Kiçik Bazar məscidi]] * [[Liman Cümə məscidi]] === Masallı === * [[Cümə məscidi (Masallı)]] * [[Köhnə Alvadı məscidi]] * [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]] * [[Cümə məscidi (Boradigah)]] === Yardımlı === == Mərkəzi Aran == === Ağdaş === === Göyçay === === Kürdəmir === === Mingəçevir === === Ucar === === Yevlax === === Zərdab === == Mil-Muğan == === Beyləqan === === İmişli === === Saatlı === === Sabirabad === == Naxçıvan == === Babək === * [[Cilovxanlı məscidi]] * [[Heydər məscidi (Babək)]] * [[Nehrəm məscidi]] === Culfa === * [[Əbrəqunus məscidi]] === Kəngərli === === Naxçıvan === * [[Came məscidi (Naxçıvan)]] === Ordubad === * [[Allahşükür məscidi]]<ref>{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}</ref> * [[Cümə məscidi (Ordubad)]] * [[Qırx kimsənə məscidi]] === Sədərək === === Şahbuz === === Şərur === * [[Heydər məscidi (Şərur)]] * [[Şərur məscidi]] == Şəki-Zaqatala == === Balakən === === Qax === === Qəbələ === === Oğuz === === Şəki === * [[Cümə məscidi (Şəki)]] * [[Giləhli məscidi]] * [[Xan məscidi (Şəki)]] * [[Gödək minarəli məscid]] * [[Güllü qarı məscidi]] * [[İmam Əli məscidi (Şəki)]] === Zaqatala === == Şərqi Zəngəzur == === Cəbrayıl === === Kəlbəcər === * [[Kəlbəcər məscidi]]<ref>{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}</ref> * [[Başlıbel məscidi]] * [[Qaraxançallı məscidi]] * [[Seyid Bayram ağanın piri]] * [[Ələmağacı piri]] * [[Pirlər (Nəcəfalı)]] * [[Pir-Əli piri]] === Laçın === * [[Piçənis məscidi]] * [[Laçın məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}</ref> === Qubadlı === === Zəngilan === * [[Zəngilan məscidi]] == Şirvan-Salyan == === Biləsuvar === === Hacıqabul === === Neftçala === === Salyan === === Şirvan === == Mənbə == * Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org] * {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII] * Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar] * [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}</ref> == Həmçinin bax == * [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]] * [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]] * [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]] == İstinadlar == {{İstinad stili}} {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}} {{Azərbaycan məscidləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı şiə məscidləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı sünni məscidləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]] [[Kateqoriya:XVIII əsr məscidləri]] o6vl9lqoq5boe1s06dmtc5gg30gf8ml 8985729 8985728 2026-07-02T08:26:35Z Ələddin.Məlikov 87736 /* Xarici keçidlər */ 8985729 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} {{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}} '''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur. Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur. Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb. 1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}</ref>. 2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.<ref>{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}</ref> [[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]] == Tarix == Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.<ref>{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}</ref> 1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi. == Abşeron-Xızı == === Abşeron === === Xızı === === Sumqayıt === * [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]] * [[Cümə məscidi (Corat)]] * [[Gülxatun məscidi]] == Bakı == {{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}} === İçərişəhər === * [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]] * [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]] * [[Şeyx İbrahim məscidi]] * [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]] === Mərkəzi rayonlar === * [[Bibiheybət məscidi]] * [[Əjdərbəy məscidi]] * [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]] * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]] * [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]] * [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]] * [[Qasımbəy məscidi]] * [[Məşədi Dadaş məscidi]] * [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]] * [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]] * [[Təzəpir məscidi]] === Şəhərətrafı === * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]] * [[Leyla xanım ziyarətgahı]] * [[Pir Həsən ziyarətgahı]] * [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]] == Dağlıq Şirvan == === Ağsu === === İsmayıllı === === Qobustan === === Şamaxı === == Gəncə-Daşkəsən == === Daşkəsən === === Gəncə === {{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}} * [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]] * [[Şahsevənlər məscidi]] * [[Qazaxlar məscidi]] * [[Qırıxlı məscidi]] * [[Ozan məscidi]] * [[Hüseyniyyə məscidi]] * [[Mollacəlilli məscidi]] * [[Zərrabi məscidi]] * [[Xəlfəli məscidi]] * [[Bağmanlar məscidi]] * [[Qızılhacılı məscidi]] * [[Şərəfxanlı məscidi]] === Goranboy === === Göygöl === === Naftalan === === Samux === == Qarabağ == === Ağcabədi === === Ağdam === === Ağdərə === * [[Suqovuşan məscidi]]<ref>{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}</ref> === Bərdə === === Füzuli === === Xankəndi və Xocalı === * Naməlum<ref>{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> === Xocavənd === * [[Hadrut məscidi]]<ref>{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}</ref> === Şuşa === * [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}</ref> === Tərtər === == Qazax-Tovuz == === Ağstafa === === Gədəbəy === === Qazax === === Şəmkir === === Tovuz === == Quba-Xaçmaz == === Xaçmaz === * [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]] === Quba === * [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]] * [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]] * [[Hacı Cəfər məscidi]] * [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]] * [[Səkinəxanım məscidi]] === Qusar === * [[Mustafa Kazdal məscidi]] === Siyəzən === === Şabran === == Lənkəran-Astara == === Astara === * [[Hacı Cahanbaxış məscidi]] * [[Hacı Teymur məscidi]] * [[Kakalos kənd məscidi]] * [[Qum məscidi]] * [[Siyaku kənd məscidi]] * [[Məscidməhəllə kənd məscidi]] * [[Maşxan kənd məscidi]] * [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]] === Cəlilabad === === Lerik === === Lənkəran === * [[Böyük Bazar məscidi]] * [[Kiçik Bazar məscidi]] * [[Liman Cümə məscidi]] === Masallı === * [[Cümə məscidi (Masallı)]] * [[Köhnə Alvadı məscidi]] * [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]] * [[Cümə məscidi (Boradigah)]] === Yardımlı === == Mərkəzi Aran == === Ağdaş === === Göyçay === === Kürdəmir === === Mingəçevir === === Ucar === === Yevlax === === Zərdab === == Mil-Muğan == === Beyləqan === === İmişli === === Saatlı === === Sabirabad === == Naxçıvan == === Babək === * [[Cilovxanlı məscidi]] * [[Heydər məscidi (Babək)]] * [[Nehrəm məscidi]] === Culfa === * [[Əbrəqunus məscidi]] === Kəngərli === === Naxçıvan === * [[Came məscidi (Naxçıvan)]] === Ordubad === * [[Allahşükür məscidi]]<ref>{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}</ref> * [[Cümə məscidi (Ordubad)]] * [[Qırx kimsənə məscidi]] === Sədərək === === Şahbuz === === Şərur === * [[Heydər məscidi (Şərur)]] * [[Şərur məscidi]] == Şəki-Zaqatala == === Balakən === === Qax === === Qəbələ === === Oğuz === === Şəki === * [[Cümə məscidi (Şəki)]] * [[Giləhli məscidi]] * [[Xan məscidi (Şəki)]] * [[Gödək minarəli məscid]] * [[Güllü qarı məscidi]] * [[İmam Əli məscidi (Şəki)]] === Zaqatala === == Şərqi Zəngəzur == === Cəbrayıl === === Kəlbəcər === * [[Kəlbəcər məscidi]]<ref>{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}</ref> * [[Başlıbel məscidi]] * [[Qaraxançallı məscidi]] * [[Seyid Bayram ağanın piri]] * [[Ələmağacı piri]] * [[Pirlər (Nəcəfalı)]] * [[Pir-Əli piri]] === Laçın === * [[Piçənis məscidi]] * [[Laçın məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}</ref> === Qubadlı === === Zəngilan === * [[Zəngilan məscidi]] == Şirvan-Salyan == === Biləsuvar === === Hacıqabul === === Neftçala === === Salyan === === Şirvan === == Mənbə == * Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org] * {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII] * Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar] * [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}</ref> == Həmçinin bax == * [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]] * [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]] * [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]] == İstinadlar == {{İstinad stili}} {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}} {{Azərbaycan məscidləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı şiə məscidləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı sünni məscidləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]] [[Kateqoriya:XVII əsr məscidləri]] [[Kateqoriya:XVIII əsr məscidləri]] 3lnyafvxljgxfglmh6l4d07qe8v3j7a 8985730 8985729 2026-07-02T08:27:02Z Ələddin.Məlikov 87736 /* Xarici keçidlər */ 8985730 wikitext text/x-wiki {{mənbə azlığı}} {{vikiləşdirmək}} {{əksik|məscidlər|tarix=iyun 2024}} '''Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı''' — Azərbaycan Respublikasında 2 mindən çox məscid mövcuddur. Sovetlərin son dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən Azərbaycanda minə yaxın məscid inşa olunmuşdur. Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qeydiyyata alınıb. 1993–2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://scwra.gov.az/pages/191/ |access-date=2017-05-09 |archive-date=2016-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102202147/http://scwra.gov.az/pages/191/ |url-status=live }}</ref>. 2023-cü ildə Azərbaycanın Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Azərbaycanda 2500 məsciddən 1500-ə qədərinin müntəzəm fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıb.<ref>{{Cite web |title=Out of 2500 mosques up to 1500 operate regularly in Azerbaijan - State Committee |url=https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |access-date=2025-08-03 |website=Apa.az |language=en |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101220019/https://en.apa.az/religion/out-of-2500-mosques-up-to-1500-operate-regularly-in-azerbaijan-state-committee-406243 |url-status=live }}</ref> [[Fayl:Şah məscidi interyer.jpg|thumb|300px|right|[[Şah məscidi]]n interyeri]] == Tarix == Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.<ref>{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}</ref> 1943 Tehran konfransından sonra Stalinlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən SSRİ ərazisində bir sıra dini məkanların açılmasına icazə verildi. Bununla əlaqədar Bakıda da Təzə Pir məscidi və Göy məscidin fəaliyyəti bərpa edildi. == Abşeron-Xızı == === Abşeron === === Xızı === === Sumqayıt === * [[Cümə məscidi (Sumqayıt)]] * [[Cümə məscidi (Corat)]] * [[Gülxatun məscidi]] == Bakı == {{Əsas|Bakıdakı məscidlərin siyahısı}} === İçərişəhər === * [[Cümə məscidi (İçərişəhər)]] * [[Gileyli məscidi (İçərişəhər)]] * [[Şeyx İbrahim məscidi]] * [[Seyid Yəhya Murtuza məscidi]] === Mərkəzi rayonlar === * [[Bibiheybət məscidi]] * [[Əjdərbəy məscidi]] * [[Hacı Cavad məscidi (yeni)]] * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yasamal)]] * [[İmam Hüseyn məscidi (Yasamal)]] * [[Kərbəlayi Abdulla məscidi]] * [[Qasımbəy məscidi]] * [[Məşədi Dadaş məscidi]] * [[Şah Abbas məscidi (Keşlə)]] * [[Şah Sultan Hüseyn məscidi]] * [[Təzəpir məscidi]] === Şəhərətrafı === * [[Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi]] * [[Leyla xanım ziyarətgahı]] * [[Pir Həsən ziyarətgahı]] * [[Rəhimə xanım ziyarətgahı]] == Dağlıq Şirvan == === Ağsu === === İsmayıllı === === Qobustan === === Şamaxı === == Gəncə-Daşkəsən == === Daşkəsən === === Gəncə === {{Əsas|Gəncədəki məscidlərin siyahısı}} * [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|Şah Abbas məscidi]] * [[Şahsevənlər məscidi]] * [[Qazaxlar məscidi]] * [[Qırıxlı məscidi]] * [[Ozan məscidi]] * [[Hüseyniyyə məscidi]] * [[Mollacəlilli məscidi]] * [[Zərrabi məscidi]] * [[Xəlfəli məscidi]] * [[Bağmanlar məscidi]] * [[Qızılhacılı məscidi]] * [[Şərəfxanlı məscidi]] === Goranboy === === Göygöl === === Naftalan === === Samux === == Qarabağ == === Ağcabədi === === Ağdam === === Ağdərə === * [[Suqovuşan məscidi]]<ref>{{Cite web |title=Suqovuşanda məscid istifadəyə verilib - YENİLƏNİB |url=https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |access-date=2025-03-18 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318150514/https://apa.az/resmi-xeber/suqovusanda-mescid-istifadeye-verilib-yenilenib-892883 |url-status=live }}</ref> === Bərdə === === Füzuli === === Xankəndi və Xocalı === * Naməlum<ref>{{Cite web |title=Xankəndidə məscid inşa edilib |url=http://ikisahil.az/post/223761-xankendide-mescid-insha-edilib |access-date=2025-07-24 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Xocalı aeroportunda məscid istifadəyə verildi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/xocali-aeroportunda-mescid-istifadeye-verildi-foto |access-date=2026-02-03 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> === Xocavənd === * [[Hadrut məscidi]]<ref>{{Cite web |title=İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=https://president.az/az/articles/view/53399 |access-date=2025-07-18 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101000152/https://president.az/az/articles/view/53399 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Prezident İlham Əliyev Hadrut qəsəbəsində yeni məscidin təməlini qoyub |url=http://repost.az/news/14979 |access-date=2025-07-18 |website=repost.az |language=en |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019001603/http://repost.az/news/14979 |url-status=live }}</ref> === Şuşa === * [[Yeni Şuşa məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Liderlər Yeni Şuşa məscidində — Fotolar |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/liderler-yeni-susa-mescidinde-fotolar-476834 |access-date=2025-07-18 |website=Qafqazinfo |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-12 |title=Şuşada inşa olunacaq yeni məscid belə olacaq |url=https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |access-date=2025-07-18 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131223604/https://report.az/dini-xeberler/susada-yeni-insa-olunacaq-mescidi-bele-olacaq/ |url-status=live }}</ref> === Tərtər === == Qazax-Tovuz == === Ağstafa === === Gədəbəy === === Qazax === === Şəmkir === === Tovuz === == Quba-Xaçmaz == === Xaçmaz === * [[Pirkənd məscidi (Xaçmaz)|Pirkənd məscidi]] === Quba === * [[Ağ məscid (Quba)|Ağ məscid]] * [[Cümə məscidi (Quba)|Cümə məscidi]] * [[Hacı Cəfər məscidi]] * [[Ərdəbil məscidi (Quba)|Ərdəbil məscidi]] * [[Səkinəxanım məscidi]] === Qusar === * [[Mustafa Kazdal məscidi]] === Siyəzən === === Şabran === == Lənkəran-Astara == === Astara === * [[Hacı Cahanbaxış məscidi]] * [[Hacı Teymur məscidi]] * [[Kakalos kənd məscidi]] * [[Qum məscidi]] * [[Siyaku kənd məscidi]] * [[Məscidməhəllə kənd məscidi]] * [[Maşxan kənd məscidi]] * [[Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi]] === Cəlilabad === === Lerik === === Lənkəran === * [[Böyük Bazar məscidi]] * [[Kiçik Bazar məscidi]] * [[Liman Cümə məscidi]] === Masallı === * [[Cümə məscidi (Masallı)]] * [[Köhnə Alvadı məscidi]] * [[Qasımlı kənd məscidi (Masallı)]] * [[Cümə məscidi (Boradigah)]] === Yardımlı === == Mərkəzi Aran == === Ağdaş === === Göyçay === === Kürdəmir === === Mingəçevir === === Ucar === === Yevlax === === Zərdab === == Mil-Muğan == === Beyləqan === === İmişli === === Saatlı === === Sabirabad === == Naxçıvan == === Babək === * [[Cilovxanlı məscidi]] * [[Heydər məscidi (Babək)]] * [[Nehrəm məscidi]] === Culfa === * [[Əbrəqunus məscidi]] === Kəngərli === === Naxçıvan === * [[Came məscidi (Naxçıvan)]] === Ordubad === * [[Allahşükür məscidi]]<ref>{{Cite web |title=“Allahşükür məscidi”nə şəhadətnamə verilib |url=https://azertag.az/xeber/allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |access-date=2025-07-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303062924/https://azertag.az/xeber/Allahsukur_mescidine_sehadetname_verilib-1371015 |url-status=live }}</ref> * [[Cümə məscidi (Ordubad)]] * [[Qırx kimsənə məscidi]] === Sədərək === === Şahbuz === === Şərur === * [[Heydər məscidi (Şərur)]] * [[Şərur məscidi]] == Şəki-Zaqatala == === Balakən === === Qax === === Qəbələ === === Oğuz === === Şəki === * [[Cümə məscidi (Şəki)]] * [[Giləhli məscidi]] * [[Xan məscidi (Şəki)]] * [[Gödək minarəli məscid]] * [[Güllü qarı məscidi]] * [[İmam Əli məscidi (Şəki)]] === Zaqatala === == Şərqi Zəngəzur == === Cəbrayıl === === Kəlbəcər === * [[Kəlbəcər məscidi]]<ref>{{Cite web |last= |title=Kəlbəcərin düşmən tapdağından azad edilmiş abidələri - SİYAHI |url=https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |access-date=2025-07-18 |website=Modern.az |language=az |archive-date=2024-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203073143/https://modern.az/medeniyyet/272874/kelbecerin-dusmen-tapdaindan-azad-edilmis-abideleri-siyahi/ |url-status=live }}</ref> * [[Başlıbel məscidi]] * [[Qaraxançallı məscidi]] * [[Seyid Bayram ağanın piri]] * [[Ələmağacı piri]] * [[Pirlər (Nəcəfalı)]] * [[Pir-Əli piri]] === Laçın === * [[Piçənis məscidi]] * [[Laçın məscidi]] (tikilir)<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-30 |title=Laçında Qarabağın ən böyük məscidi tikilir |url=https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |access-date=2025-07-18 |website=ANS Press |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113021555/https://anspress.com/lacinda-qarabagin-en-boyuk-mescidi-tikilir |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Laçında ilk məscid inşa edilir - VİDEO |url=https://bizim.media/az/cemiyyet/177250/lacinda-ilk-mescid-insa-edilir-video/}}</ref> === Qubadlı === === Zəngilan === * [[Zəngilan məscidi]] == Şirvan-Salyan == === Biləsuvar === === Hacıqabul === === Neftçala === === Salyan === === Şirvan === == Mənbə == * Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası, “Beynəlxalq əl-Huda” nəşriyyatı, [[Bakı]] — 2001, ISBN 964-8121-59-1. [https://ebooks.az/az/book/jFOt7kga ebooks.az]; [https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf archive.org] * {{Cite web |last=Orxan Əli |title=İbadət yerləri: Hansı rayonda neçə məscid var? - I YAZI |url=https://modern.az/aktual/22295/ |access-date=2024-03-03 |website=[[modern.az]] |language=az-AZ}}; [https://modern.az/az/news/22478 II YAZI]; [https://modern.az/olke/22770/ibadet-yerleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-iii-yazi/ III]; [https://modern.az/news/23187/ IV]; [https://modern.az/news/23551/ibadet-evleri-hansi-rayonda-nece-mescid-var-v-yazi/ V]; [https://modern.az/news/25203/ VI]; [https://modern.az/news/25513/ VII] * Sirat.az saytında — [https://sirat.az/ibad%c9%99tgahlar/ İbadətgahlar] * [http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r Naxçıvan məscidləri]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Məscidlər |url=http://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125030409/https://imp.nakhchivan.az/index.php/pages/m-scidl-r |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-02-04 |website=imp.nakhchivan.az |language=az-az}}</ref> == Həmçinin bax == * [[Ermənistandakı məscidlərin siyahısı]] * [[Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı]] * [[Bakıdakı məscidlərin siyahısı]] == İstinadlar == {{İstinad stili}} {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{Cite web |title=Məscidlər və dini icmalar - Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti |url=http://irs.gov.az/religion/mscidlr |access-date=2025-08-06 |website=irs.gov.az}} {{Azərbaycan məscidləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycan məscidləri|Siyahı]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı şiə məscidləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı sünni məscidləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tikililərinin siyahıları|Məscid]] [[Kateqoriya:XVI əsr məscidləri]] [[Kateqoriya:XVII əsr məscidləri]] [[Kateqoriya:XVIII əsr məscidləri]] rh3fehaykzs97l0224ivcvzlm9birfg 0 504658 8985238 8797208 2026-07-01T13:56:32Z ~2026-37405-19 349019 /* İstinad */ 8985238 wikitext text/x-wiki {{Şəkillər albomu | yer = right | istiqamət = şaquli | miqyas = 260 | şəkil1 = Cropduster spraying pesticides.jpg | izah1 = Pestisidlərin səpələnməsi, Kaliforniya }} '''Pestisid''' ({{dil-lat|"pestis" - yoluxucu xəstəlik, "sido" - öldürürəm, məhv edirəm}}) ― bitki zərərverici və xəstəliklərinə, alağa, [[taxıl]]a və taxıl məhsullarına, oduncağa, [[Pambıq (bitki)|pambıq]] məmulatları, [[yun]], [[dəri]], həmçinin [[insan]] və [[heyvanlar]]da təhlükəli xəstəlik yayanlara qarşı mübarizədə istifadə edilən kimyəvi maddədir.<ref>{{Cite web |title=ПЕСТИЦИДЫ |url=http://www.pesticidy.ru/dictionary/pesticide |access-date=2019-09-30 |archive-date=2022-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603071139/https://www.pesticidy.ru/dictionary/pesticide |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=ПЕСТИЦИДЫ |url=https://www.derev-grad.ru/himicheskaya-zaschita-rastenii/pesticidy.html |access-date=2019-09-30 |archive-date=2020-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804085547/https://www.derev-grad.ru/himicheskaya-zaschita-rastenii/pesticidy.html |url-status=live }}</ref> Pestisidlər və ya kimyəvi zəhərli maddələr, kənd təsərrüfatında becərilən mədəni bitkiləri və məhsulları ziyanvericilərdən qorumaq, eləcə də bitkilərin məsuldarlığını artırmaq üçün istifadə olunur. Tədqiqat nəticəsində məlum olmuşdur ki, hər il dünyada istehsal olunan dənli bitkilərin üçdə biri ziyanvericilər və fitopatoloji göbələklər vasitəsilə məhv olur. Bitkilərin ziyanvericiləri və xəstəlik törədənləri əsasən həşəratlar, gənələr, yumuşaq bədənlilər, nemotodlar (həlqəli qurdlar), fitopotogen göbələklər, bakteriyalar, viruslar və bitki mənşəli orqanizmlərdir. Kənd təsərrüfatının əsas ziyanvericilərindən biri də gəmiricilərdir. İnsanlar üçün təhlükəli xəstəliklər və epidemiyalar yayan ziyanverici həşəratlar və gənələrdir. Onlar malyariya, isitmə, ensefalit, vəba, taun kimi qorxulu xəstəliklərin yaranması və yayılmasında əsas rol oynayırlar. Bir sıra dərman preparatları vasitəsilə peyvəndlər aparılır, eyni zamanda kəşf olunan zəhərli kimyəvi maddələrin köməyi ilə epidemik xəstəlikləri yayan ziyanvericilər məhv edilir.<ref name=":0">{{Cite web |title=Виды пестицидов и их влияние на организм человека |url=https://fertileland.ru/pesticidy/vidy-pesticidov/ |access-date=2019-10-02 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804005924/https://fertileland.ru/pesticidy/vidy-pesticidov/ |url-status=live }}</ref> == Klasifikasiyası == Kimyəvi tərkibinə görə bütün pestisidlər iki qrupa bölünür: # qeyri-üzvi birləşmələr; # üzvi birləşmələr. Pestisidlərin ilk tətbiq dövründə yalnız qeyri-üzvi maddələrdən istifadə olunurdu: qurğuşun 2-xlorid (PbCl<sub>2</sub>), arsen3-oksid (As<sub>2</sub>O<sub>3</sub>), mis duzları, florid turşusunun duzları, kükürd, sulfat turşusunun törəmələri və s.<ref>{{Cite web |title=Неорганические пестициды.Справочник химика 21. ХИМИЯ И ХИМИЧЕСКАЯ ТЕХНОЛОГИЯ |url=https://chem21.info/info/967810/ |access-date=2019-09-30 |archive-date=2019-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190930144400/https://chem21.info/info/967810/ |url-status=live }}</ref> Bütün qeyri-üzvi pestisidlər bir sıra xüsusiyyətlərinə görə effektli deyillər: * yüksək dozada təsir edirlər; * seçici olmadığına görə bütün canlılar üçün təhlükəlidir; * təbiətdə uzun müddət davamlı halda qalaraq istifadə olunan su hövzələrini çirkləndirməklə ekoloji mühiti korlayırlar. Odur ki, XX əsrin 40–50-ci illərində qeyri-üzvi pestisidlər üzvi pestisidlər vasitəsilə əvəz olunmağa başladı. Pestisidlər istifadə məqsədinə görə aşağıdakı əsas qruplara bölünür:<ref>{{Cite web |title=Классификация химических средств защиты растений (пестицидов) |url=https://agromage.com/stat_id.php?id=985 |access-date=2019-09-30 |archive-date=2020-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804114026/https://agromage.com/stat_id.php?id=985 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Производство пестицидов и прочих агрохимических продуктов |url=https://www.regfile.ru/okved2/razdel-c/20/20.2/20.20.html |access-date=2019-09-30 |archive-date=2022-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314073244/https://www.regfile.ru/okved2/razdel-c/20/20.2/20.20.html |url-status=live }}</ref><ref>Məmmədov Q. Ş., Xəlilov M. Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008</ref> {| class="wikitable" |- | İnsektisidlər || həşəratlarla mübarizə üçün |- | [[Akarisidlər]] || gənələri məhv preparatlar |- | Nematosidlər || bitkilərdə nematod xəstəliyinin törədicisi olan girdə qurdları məhv edən preparatlar |- | Funkisidlər || bitkilərdə göbələklərin törətdiyi xəstəliklərə qarşı |- | Bakterisidlər || bakteriyalarla mübarizə üçün |- | Virisidlər || virusları məhv edənlər |- | [[Herbisidlər]] || alaq bitkilərini məhv edənlər |- | [[Zoosidlər]] || gəmiriciləri məhv edən zəhərlər |- | Antifidinqlər || [[cücülər]]in qidalandığı şeydən qorxub çəkindirən maddələr |- | Molyuskosidlər || zərərli ilbizləri məhv edən maddələr |} Bitkilərin inkişafını sürətləndirən və ya ləngidən kimyəvi maddələr də pestisidlərə aid edilir. Bir sıra pestisidlər — defoliantlar və desikantlar, pambığın maşınla yığılması zamanı tətbiq edilir. Xalq təsərrüfatında herbisidlər, insektisidlər və funkisidlər daha çox istifadə edilir. Bu maddələrə tələbat ildən-ilə artdığından, yeni preparatlar kəşf edilir və onların istehsalı artıq zavodlar tərəfindən həyata keçirilir.<ref name=":0" /> Həşaratlara, alaq otlarına və ziyanverici heyvanlara təsir mexanizminə görə pestisidlər bir neçə qrupa ayrılır: * bir başqa təmas vasitəsilə təsir edənlər — həşaratların hər hansı orqanlarına toxunmaqla onları məhv edən zəhərlər; * həzm sistemi vasitəsilə təsir edənlər — həşaratlar və digər ziyanvericilər onları qida vasitəsilə qəbul etdikdə eddektli təsir göstərir; * sistemli təsir göstərənlər — bitkiləri orqanları vasitəsilə yayılaraq, müəyyən inkişaf mərhələsində zəhərli təsir göstərərək ondan istifadə edən ziyanvericiləri məhv edir və sonrakı inkişaf mərhələsində zəhərləyici təsiri aradan qalxır; * fumiqant mexanizmi ilə təsir edənlər — belə pestisidlər həşaratların tənəffüs yolu ilə daxil olaraq onları məhv edir. Alaq otları ilə mübarizədə tətbiq olunan herbisidlər: * kütləvi təsir edənlər — belə kimyəvi maddələr bütün bitkiləri məhv edir; * sellektiv (seçici herbisidlər) — bu maddələr bir növ bitkiləri məhv edir və digər növlər üçün təsirli deyillər. Pestisidlərlə işləyərkən fərdi mühafizə vasitələrindən (xüsusi geyim və ayaqqabılar, respirator, əleyhqaz, qoruyucu gözlüklər və s.- dən) istifadə edilməlidir. Pestisidlərdən düzgün istifadə etmədikdə o, insana, həmçinin arıya və bitkilərin tozlanmasına kömək edən başqa [[cücülər]]ə, [[balıqlar]]a, [[quşlar]]a, vəhşi heyvanlara, həmçinin bütün təbiətə mənfi təsir göstərir.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Pestisidlərin toksiki göstəriciləri == {{Şəkillər albomu | yer = right | istiqamət = şaquli | miqyas = 300 | şəkil1 = Pestisid-sirkulyasiyası.jpg | izah1 = Ətraf mühitdə pestisidlərin sirkulyasiya sxemi }} Dünyada 100 min.-dən artıq, üzvi birləşmələr hesabına, pestisid istifadə olunur. Onlar həyatımızda mühüm rol oynasalarda, digər tərəfdən uzun müddət yer qabığında qalaraq, ekoloji mühitdə qarşısı alınmaz təhlükələr yaradırlar. Zəhərlik dərəcəsinə görə pestisidləri aşağıdakı kimi ayırmaq olar: {| class="wikitable" |- | Yüksək zəhərli || LD<sub>50</sub> || heyvanların hər 1kq çəkisinə 50mq təşkil edir |- | Zəhərli və güclü || LD<sub>100</sub> || heyvanların hər 1kq çəkisinə (50÷200)mq təşkil edir |- | Orta zəhərli || LD<sub>500</sub> || heyvanların hər 1kq çəkisinə (200÷1000)mq təşkil edir |- | Az zəhərli || LD<sub>1000</sub> || heyvanların hər 1kq çəkisinə 1000 mq-dan çox təşkil edir |} Hər bir pestisidin istifadə sahəsi onun ətraf mühitdə qalma müddətindəndə asılıdır. Pestisidlərin bu xassəsi "persistent" adlanılır. Digər xassələrdən biri isə — orqanizimdə pestisidin [[metabolizm]] müddəti və orqanizmdən kənar olma mexanizmi — "kumilyativ" adlanır. Mövcüd olan pestisidlərin sintez olunan [[zavod]]larda təhlükəsizlik qaydalarının pozulması (məs. tullantıların su hövzələrinə və atmosferə buraxılması), onların daşınması, saxlanılması qaydalarına əməl olunmaması, həmçinin səpələnməsi zamanı dozaların çox olması və s. nəticə etibarilə ekoploji mühitin korlanmasına gətirib çıxarır.<ref name=":1">{{Cite web |title=Влияние пестицидов на окружающую среду |url=https://agroflora.ru/vliyanie-pesticidov-na-okruzhayushhuyu-sredu/ |access-date=2019-10-02 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118160432/https://agroflora.ru/vliyanie-pesticidov-na-okruzhayushhuyu-sredu/ |url-status=live }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Экологические последствия применения пестицидов в сельском хозяйстве |url=https://moluch.ru/archive/211/51593/ |access-date=2019-10-02 |archive-date=2022-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401184443/https://moluch.ru/archive/211/51593/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Влияние пестицидов на окружающую среду |url=https://agromage.com/stat_id.php?id=982 |access-date=2019-10-02 |archive-date=2021-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129053234/https://agromage.com/stat_id.php?id=982 |url-status=live }}</ref> == Pestisidlərlə şərti yüklənmə dozası == Hər hansı bir rayonda 1 ha şum sahəsinə və ya çoxillik əkinlərə, yaxud rayonun ümumi torpaq sahəsinin 1 ha-na hər il verilən pestisidlərin ümumi kütləsi. == Orqanizmə təsiri == Pestisidlər bir çox ətyeyən heyvanlar, xüsusən də quşlar üçün zərərlidir. Quşlar DDT və digər xlor üzvi pestisidlərə qarşı xüsusilə həssasdırlar, çünki onlar [[metabolizm]] kalsiumuna müdaxilə edir və yumurtlayan yumurtaların qabıqlarının incəlməsinə səbəb olur. Bu, yumurtaların mexaniki stresə qarşı müqavimətinin azalmasına və nəticədə çoxalmanın müvəffəqiyyətinin azalmasına səbəb olur. Bir çox pestisidlər çox davamlıdır və istifadə olunduğu yerdən uzaqlara yayılır. Məsələn, 1960-cı illərin ortalarında DDT kimyəvi maddənin istifadə olunduğu yerdən çox uzaqda — [[Antarktikada]] [[pinqvinlər]]in qaraciyərində tapılıb. İndi DDT bütün inkişaf etmiş ölkələrdə qadağandır. Bununla belə, nisbətən ucuzdur və hələ də müəyyən vəziyyətlərdə, məsələn, malyariya ağcaqanadlarına qarşı mübarizədə yaxşı bir vasitə hesab olunur. Müəyyən bir pestisidin istifadəsinə qərar verərkən çox vaxt iki pislikdən daha kiçikini seçmək lazımdır. Məsələn, bir çox ölkələrdə [[malyariya]] DDT-nin köməyi ilə tamamilə məhv edilmişdir. Müəyyən edilmişdir ki, DDT plasentadan keçir və hətta DDT ilə sənaye təması (qida ilə qəbul) olmayan qadınlarda embrionların və ya ölü doğulmuş uşaqların toxumalarında olur. Pestisidlər (konservantlar daxil olmaqla) tez-tez allergiya, diatez və bəzi digər xəstəliklərə səbəb olur. Heyvanların və bitkilərin bütün toxumalarına nüfuz edən sistemli pestisidlər xüsusilə təhlükəlidir. Pestisidlərdən istifadənin ümumi təsiri növlərin müxtəlifliyini azaltmaqdır. Ümumiyyətlə, pestisidlər aşağı [[trofik səviyyə]]lərdə də məhsuldarlığı artırır, yuxarılarda isə azalır. 1962-ci ildə amerikalı bioloqun kitabı [[Karson, Reyçel|R. Carson]] Səssiz Bahar ({{dil-en|[[Səssiz Bahar]]}}). 2017-ci ildə BMT ekspertləri qida təhlükəsizliyi üçün pestisidlərin zəruri olduğu iddiasının yalan olduğunu bəyan etdilər. == Həmçinin bax == * [[Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi]] == İstinad == {{İstinad siyahısı}}<ref>{{Cite web |title=Datça Murat Çiftliği |url=https://www.datcamuratciftligi.com/blog/icerik/pestisit-kalintisi-nasil-temizlenir |access-date=2026-07-01 |website=Yerli Üretim Doğal ve Organik Ürünler - Datça Murat Çiftliği |language=tr-TR}}</ref> == Ədəbiyyat == * {{Kitab3 |müəllif= E. Mövsümov, L. Quliyeva |başlıq=Ətraf mühitin kimyası. Ali məktəblər üçün dərslik (II nəşr) |yer=Bakı |nəşriyyat=“MBM” |il= 2010 |səhifə=184 |isbn=978-9952-29-036-3 }} * {{Kitab3 |müəllif= Abbasov V.M., Əliyeva R.Ə., Səlimova N.Ə. və digərləri |başlıq=Ekoloji kimyaya giriş |yer=Bakı |nəşriyyat=“Maarif” |il= 2002 |səhifə=128 }} * {{Kitab3 |müəllif= Воронцов А.И., Мозолевская Е.Г., Соколова Э.С. |başlıq=Технология защиты леса |yer=М. |il= 1991 }} * {{Kitab3 |müəllif= Ганиев М.М., Недорезков В.Д. |başlıq=Химические средства зашиты растений |yer=М. |nəşriyyat=КолосС |il= 2006.-248с. |isbn=5-9532-0368-3 }} [[Kateqoriya:Coğrafiya]] [[Kateqoriya:Kimya]] [[Kateqoriya:Bitkilər]] [[Kateqoriya:Qidalar]] [[Kateqoriya:Gübrələr]] [[Kateqoriya:Kimyəvi maddələr]] toftpbzcifqff5jyczizga68c4q3do2 8985239 8985238 2026-07-01T13:57:32Z ~2026-37405-19 349019 8985239 wikitext text/x-wiki {{Şəkillər albomu | yer = right | istiqamət = şaquli | miqyas = 260 | şəkil1 = Cropduster spraying pesticides.jpg | izah1 = Pestisidlərin səpələnməsi, Kaliforniya }} '''Pestisid''' ({{dil-lat|"pestis" - yoluxucu xəstəlik, "sido" - öldürürəm, məhv edirəm}}) ― bitki zərərverici və xəstəliklərinə, alağa, [[taxıl]]a və taxıl məhsullarına, oduncağa, [[Pambıq (bitki)|pambıq]] məmulatları, [[yun]], [[dəri]], həmçinin [[insan]] və [[heyvanlar]]da təhlükəli xəstəlik yayanlara qarşı mübarizədə istifadə edilən kimyəvi maddədir.<ref>{{Cite web |title=ПЕСТИЦИДЫ |url=http://www.pesticidy.ru/dictionary/pesticide |access-date=2019-09-30 |archive-date=2022-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603071139/https://www.pesticidy.ru/dictionary/pesticide |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=ПЕСТИЦИДЫ |url=https://www.derev-grad.ru/himicheskaya-zaschita-rastenii/pesticidy.html |access-date=2019-09-30 |archive-date=2020-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804085547/https://www.derev-grad.ru/himicheskaya-zaschita-rastenii/pesticidy.html |url-status=live }}</ref> Pestisidlər və ya kimyəvi zəhərli maddələr, kənd təsərrüfatında becərilən mədəni bitkiləri və məhsulları ziyanvericilərdən qorumaq, eləcə də bitkilərin məsuldarlığını artırmaq üçün istifadə olunur. Tədqiqat nəticəsində məlum olmuşdur ki, hər il dünyada istehsal olunan dənli bitkilərin üçdə biri ziyanvericilər və fitopatoloji göbələklər vasitəsilə məhv olur. Bitkilərin ziyanvericiləri və xəstəlik törədənləri əsasən həşəratlar, gənələr, yumuşaq bədənlilər, nemotodlar (həlqəli qurdlar), fitopotogen göbələklər, bakteriyalar, viruslar və bitki mənşəli orqanizmlərdir. Kənd təsərrüfatının əsas ziyanvericilərindən biri də gəmiricilərdir. İnsanlar üçün təhlükəli xəstəliklər və epidemiyalar yayan ziyanverici həşəratlar və gənələrdir. Onlar malyariya, isitmə, ensefalit, vəba, taun kimi qorxulu xəstəliklərin yaranması və yayılmasında əsas rol oynayırlar. Bir sıra dərman preparatları vasitəsilə peyvəndlər aparılır, eyni zamanda kəşf olunan zəhərli kimyəvi maddələrin köməyi ilə epidemik xəstəlikləri yayan ziyanvericilər məhv edilir.<ref name=":0">{{Cite web |title=Виды пестицидов и их влияние на организм человека |url=https://fertileland.ru/pesticidy/vidy-pesticidov/ |access-date=2019-10-02 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804005924/https://fertileland.ru/pesticidy/vidy-pesticidov/ |url-status=live }}</ref> == Klasifikasiyası == Kimyəvi tərkibinə görə bütün pestisidlər iki qrupa bölünür: # qeyri-üzvi birləşmələr; # üzvi birləşmələr. Pestisidlərin ilk tətbiq dövründə yalnız qeyri-üzvi maddələrdən istifadə olunurdu: qurğuşun 2-xlorid (PbCl<sub>2</sub>), arsen3-oksid (As<sub>2</sub>O<sub>3</sub>), mis duzları, florid turşusunun duzları, kükürd, sulfat turşusunun törəmələri və s.<ref>{{Cite web |title=Неорганические пестициды.Справочник химика 21. ХИМИЯ И ХИМИЧЕСКАЯ ТЕХНОЛОГИЯ |url=https://chem21.info/info/967810/ |access-date=2019-09-30 |archive-date=2019-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190930144400/https://chem21.info/info/967810/ |url-status=live }}</ref> Bütün qeyri-üzvi pestisidlər bir sıra xüsusiyyətlərinə görə effektli deyillər: * yüksək dozada təsir edirlər; * seçici olmadığına görə bütün canlılar üçün təhlükəlidir; * təbiətdə uzun müddət davamlı halda qalaraq istifadə olunan su hövzələrini çirkləndirməklə ekoloji mühiti korlayırlar. Odur ki, XX əsrin 40–50-ci illərində qeyri-üzvi pestisidlər üzvi pestisidlər vasitəsilə əvəz olunmağa başladı. Pestisidlər istifadə məqsədinə görə aşağıdakı əsas qruplara bölünür:<ref>{{Cite web |title=Классификация химических средств защиты растений (пестицидов) |url=https://agromage.com/stat_id.php?id=985 |access-date=2019-09-30 |archive-date=2020-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804114026/https://agromage.com/stat_id.php?id=985 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Производство пестицидов и прочих агрохимических продуктов |url=https://www.regfile.ru/okved2/razdel-c/20/20.2/20.20.html |access-date=2019-09-30 |archive-date=2022-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314073244/https://www.regfile.ru/okved2/razdel-c/20/20.2/20.20.html |url-status=live }}</ref><ref>Məmmədov Q. Ş., Xəlilov M. Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008</ref> {| class="wikitable" |- | İnsektisidlər || həşəratlarla mübarizə üçün |- | [[Akarisidlər]] || gənələri məhv preparatlar |- | Nematosidlər || bitkilərdə nematod xəstəliyinin törədicisi olan girdə qurdları məhv edən preparatlar |- | Funkisidlər || bitkilərdə göbələklərin törətdiyi xəstəliklərə qarşı |- | Bakterisidlər || bakteriyalarla mübarizə üçün |- | Virisidlər || virusları məhv edənlər |- | [[Herbisidlər]] || alaq bitkilərini məhv edənlər |- | [[Zoosidlər]] || gəmiriciləri məhv edən zəhərlər |- | Antifidinqlər || [[cücülər]]in qidalandığı şeydən qorxub çəkindirən maddələr |- | Molyuskosidlər || zərərli ilbizləri məhv edən maddələr |} Bitkilərin inkişafını sürətləndirən və ya ləngidən kimyəvi maddələr də pestisidlərə aid edilir. Bir sıra pestisidlər — defoliantlar və desikantlar, pambığın maşınla yığılması zamanı tətbiq edilir. Xalq təsərrüfatında herbisidlər, insektisidlər və funkisidlər daha çox istifadə edilir. Bu maddələrə tələbat ildən-ilə artdığından, yeni preparatlar kəşf edilir və onların istehsalı artıq zavodlar tərəfindən həyata keçirilir.<ref name=":0" /> Həşaratlara, alaq otlarına və ziyanverici heyvanlara təsir mexanizminə görə pestisidlər bir neçə qrupa ayrılır: * bir başqa təmas vasitəsilə təsir edənlər — həşaratların hər hansı orqanlarına toxunmaqla onları məhv edən zəhərlər; * həzm sistemi vasitəsilə təsir edənlər — həşaratlar və digər ziyanvericilər onları qida vasitəsilə qəbul etdikdə eddektli təsir göstərir; * sistemli təsir göstərənlər — bitkiləri orqanları vasitəsilə yayılaraq, müəyyən inkişaf mərhələsində zəhərli təsir göstərərək ondan istifadə edən ziyanvericiləri məhv edir və sonrakı inkişaf mərhələsində zəhərləyici təsiri aradan qalxır; * fumiqant mexanizmi ilə təsir edənlər — belə pestisidlər həşaratların tənəffüs yolu ilə daxil olaraq onları məhv edir. Alaq otları ilə mübarizədə tətbiq olunan herbisidlər: * kütləvi təsir edənlər — belə kimyəvi maddələr bütün bitkiləri məhv edir; * sellektiv (seçici herbisidlər) — bu maddələr bir növ bitkiləri məhv edir və digər növlər üçün təsirli deyillər. Pestisidlərlə işləyərkən fərdi mühafizə vasitələrindən (xüsusi geyim və ayaqqabılar, respirator, əleyhqaz, qoruyucu gözlüklər və s.- dən) istifadə edilməlidir. Pestisidlərdən düzgün istifadə etmədikdə o, insana, həmçinin arıya və bitkilərin tozlanmasına kömək edən başqa [[cücülər]]ə, [[balıqlar]]a, [[quşlar]]a, vəhşi heyvanlara, həmçinin bütün təbiətə mənfi təsir göstərir.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Pestisidlərin toksiki göstəriciləri == {{Şəkillər albomu | yer = right | istiqamət = şaquli | miqyas = 300 | şəkil1 = Pestisid-sirkulyasiyası.jpg | izah1 = Ətraf mühitdə pestisidlərin sirkulyasiya sxemi }} Dünyada 100 min.-dən artıq, üzvi birləşmələr hesabına, pestisid istifadə olunur. Onlar həyatımızda mühüm rol oynasalarda, digər tərəfdən uzun müddət yer qabığında qalaraq, ekoloji mühitdə qarşısı alınmaz təhlükələr yaradırlar. Zəhərlik dərəcəsinə görə pestisidləri aşağıdakı kimi ayırmaq olar: {| class="wikitable" |- | Yüksək zəhərli || LD<sub>50</sub> || heyvanların hər 1kq çəkisinə 50mq təşkil edir |- | Zəhərli və güclü || LD<sub>100</sub> || heyvanların hər 1kq çəkisinə (50÷200)mq təşkil edir |- | Orta zəhərli || LD<sub>500</sub> || heyvanların hər 1kq çəkisinə (200÷1000)mq təşkil edir |- | Az zəhərli || LD<sub>1000</sub> || heyvanların hər 1kq çəkisinə 1000 mq-dan çox təşkil edir |} Hər bir pestisidin istifadə sahəsi onun ətraf mühitdə qalma müddətindəndə asılıdır. Pestisidlərin bu xassəsi "persistent" adlanılır. Digər xassələrdən biri isə — orqanizimdə pestisidin [[metabolizm]] müddəti və orqanizmdən kənar olma mexanizmi — "kumilyativ" adlanır. Mövcüd olan pestisidlərin sintez olunan [[zavod]]larda təhlükəsizlik qaydalarının pozulması (məs. tullantıların su hövzələrinə və atmosferə buraxılması), onların daşınması, saxlanılması qaydalarına əməl olunmaması, həmçinin səpələnməsi zamanı dozaların çox olması və s. nəticə etibarilə ekoploji mühitin korlanmasına gətirib çıxarır.<ref name=":1">{{Cite web |title=Влияние пестицидов на окружающую среду |url=https://agroflora.ru/vliyanie-pesticidov-na-okruzhayushhuyu-sredu/ |access-date=2019-10-02 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118160432/https://agroflora.ru/vliyanie-pesticidov-na-okruzhayushhuyu-sredu/ |url-status=live }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Экологические последствия применения пестицидов в сельском хозяйстве |url=https://moluch.ru/archive/211/51593/ |access-date=2019-10-02 |archive-date=2022-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401184443/https://moluch.ru/archive/211/51593/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Влияние пестицидов на окружающую среду |url=https://agromage.com/stat_id.php?id=982 |access-date=2019-10-02 |archive-date=2021-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129053234/https://agromage.com/stat_id.php?id=982 |url-status=live }}</ref> == Pestisidlərlə şərti yüklənmə dozası == Hər hansı bir rayonda 1 ha şum sahəsinə və ya çoxillik əkinlərə, yaxud rayonun ümumi torpaq sahəsinin 1 ha-na hər il verilən pestisidlərin ümumi kütləsi. == Orqanizmə təsiri == Pestisidlər bir çox ətyeyən heyvanlar, xüsusən də quşlar üçün zərərlidir. Quşlar DDT və digər xlor üzvi pestisidlərə qarşı xüsusilə həssasdırlar, çünki onlar [[metabolizm]] kalsiumuna müdaxilə edir və yumurtlayan yumurtaların qabıqlarının incəlməsinə səbəb olur. Bu, yumurtaların mexaniki stresə qarşı müqavimətinin azalmasına və nəticədə çoxalmanın müvəffəqiyyətinin azalmasına səbəb olur. Bir çox pestisidlər çox davamlıdır və istifadə olunduğu yerdən uzaqlara yayılır. Məsələn, 1960-cı illərin ortalarında DDT kimyəvi maddənin istifadə olunduğu yerdən çox uzaqda — [[Antarktikada]] [[pinqvinlər]]in qaraciyərində tapılıb. İndi DDT bütün inkişaf etmiş ölkələrdə qadağandır. Bununla belə, nisbətən ucuzdur və hələ də müəyyən vəziyyətlərdə, məsələn, malyariya ağcaqanadlarına qarşı mübarizədə yaxşı bir vasitə hesab olunur. Müəyyən bir pestisidin istifadəsinə qərar verərkən çox vaxt iki pislikdən daha kiçikini seçmək lazımdır. Məsələn, bir çox ölkələrdə [[malyariya]] DDT-nin köməyi ilə tamamilə məhv edilmişdir. Müəyyən edilmişdir ki, DDT plasentadan keçir və hətta DDT ilə sənaye təması (qida ilə qəbul) olmayan qadınlarda embrionların və ya ölü doğulmuş uşaqların toxumalarında olur. Pestisidlər (konservantlar daxil olmaqla) tez-tez allergiya, diatez və bəzi digər xəstəliklərə səbəb olur. Heyvanların və bitkilərin bütün toxumalarına nüfuz edən sistemli pestisidlər xüsusilə təhlükəlidir. Pestisidlərdən istifadənin ümumi təsiri növlərin müxtəlifliyini azaltmaqdır. Ümumiyyətlə, pestisidlər aşağı [[trofik səviyyə]]lərdə də məhsuldarlığı artırır, yuxarılarda isə azalır. 1962-ci ildə amerikalı bioloqun kitabı [[Karson, Reyçel|R. Carson]] Səssiz Bahar ({{dil-en|[[Səssiz Bahar]]}}). 2017-ci ildə BMT ekspertləri qida təhlükəsizliyi üçün pestisidlərin zəruri olduğu iddiasının yalan olduğunu bəyan etdilər. == Həmçinin bax == * [[Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi]] == İstinad == {{İstinad siyahısı}}<ref>{{Cite web |title=Datça Murat Çiftliği |url=https://www.datcamuratciftligi.com/blog/icerik/pestisit-kalintisi-nasil-temizlenir |access-date=2026-07-01 |website=Pestisit Kalıntısı Nasıl Temizlenir? Pestisit Kalıntılarını Azaltmanın Etkili Yolları |language=tr-TR}}</ref> == Ədəbiyyat == * {{Kitab3 |müəllif= E. Mövsümov, L. Quliyeva |başlıq=Ətraf mühitin kimyası. Ali məktəblər üçün dərslik (II nəşr) |yer=Bakı |nəşriyyat=“MBM” |il= 2010 |səhifə=184 |isbn=978-9952-29-036-3 }} * {{Kitab3 |müəllif= Abbasov V.M., Əliyeva R.Ə., Səlimova N.Ə. və digərləri |başlıq=Ekoloji kimyaya giriş |yer=Bakı |nəşriyyat=“Maarif” |il= 2002 |səhifə=128 }} * {{Kitab3 |müəllif= Воронцов А.И., Мозолевская Е.Г., Соколова Э.С. |başlıq=Технология защиты леса |yer=М. |il= 1991 }} * {{Kitab3 |müəllif= Ганиев М.М., Недорезков В.Д. |başlıq=Химические средства зашиты растений |yer=М. |nəşriyyat=КолосС |il= 2006.-248с. |isbn=5-9532-0368-3 }} [[Kateqoriya:Coğrafiya]] [[Kateqoriya:Kimya]] [[Kateqoriya:Bitkilər]] [[Kateqoriya:Qidalar]] [[Kateqoriya:Gübrələr]] [[Kateqoriya:Kimyəvi maddələr]] 8opk22z6vjxqhia7fspgttzwaizu0vh 0 512497 8985678 8976689 2026-07-02T07:05:15Z Ironmancaptanamerica 336881 8985678 wikitext text/x-wiki {{Şəlalə |Adı = Qələbin şəlaləsi |Yerli adı = |Şəkil = Qələbin şəlaləsi,Lerik rayonu.jpg |Şəklin izahı = |lat_dir = N |lat_deg = |lon_dir = E |lon_deg = |CoordScale = |Çay =[[Veriçay]] |Hündürlüyü = 65–70 |Eni = |Su sərfi = |Ölkə = Azərbaycan |Vikianbar = |Rayon=[[Lerik]]}} '''Qələbin şəlaləsi''' — [[Azərbaycan|Azərbayca]]nın [[Lerik rayonu]]nda, [[Veri]] inzibati ərazi dairəsinin [[Qələbin]] kəndində [[Veriçay]] üzərində yerləşən şəlalə. [[Talış dağları|Talış dağlarında]], Peştəsər silsiləsinin yamacında yerləşən şəlalə yuxarı, orta və aşağı olmaqla üç ayrı şəlalədən ibarətdir.<ref>Azərbaycan Respublikasının inzibati — erazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı — 2013.</ref> == Şəlalə haqqında == [[Fayl:Qələbin şəlaləsi,Lerik rayonu, 2024.jpg|thumb|Yuxarı Qələbin şəlaləsi]] Yerləşdiyi ərazi [[dəniz səviyyəsi]]ndən təxminən 1000 metr hündürlükdə olan şəlalə üç ayrı şəlalədən ibarətdir: yuxarı, orta və aşağı. Aşağı Qələbin şəlaləsinin hündürlüyü 65–70 metr, Orta Qələbin şəlaləsinin hündürlüyü 10–15 metr, Yuxarı Qələbin şəlaləsinin hündürlüyü isə 35–40 metrdir. Yuxarı Qələbin şəlaləsi [[Cənubi Amerika|Cənubi Amerikada]], [[Peru|Perunun]] San-Martin bölgəsində yerləşən Huacamaillo şəlaləsi ilə böyük vizual bənzərlik təşkil edir. == Həmçinin bax == * [[Afurca]] * [[Mamırlı şəlalə (Qax)]] == Xarici keçid == * [http://gsaz.az LERİK TƏBİƏTİN HORMONİYASI] == İstinad == [[Kateqoriya:Azərbaycan şəlalələri]] [[Kateqoriya:Lerik rayonu]] pcic8r8p8x9t4pdqf38nrft752512pn 8985687 8985678 2026-07-02T07:26:30Z Ironmancaptanamerica 336881 /* */ 8985687 wikitext text/x-wiki {{Şəlalə |Adı = Qələbin şəlaləsi |Yerli adı = |Şəkil = Qələbin şəlaləsi,Lerik rayonu.jpg |Şəklin izahı = |lat_dir = N |lat_deg = |lon_dir = E |lon_deg = |CoordScale = |Çay =[[Veriçay]] |Hündürlüyü = 65–70 |Eni = |Su sərfi = |Ölkə = Azərbaycan |Vikianbar = |Rayon=[[Lerik]]}} '''Qələbin şəlaləsi''' — [[Azərbaycan|Azərbayca]]nın [[Lerik rayonu]]nda, [[Veri]] inzibati ərazi dairəsinin [[Qələbin]] kəndi yaxınlığında [[Veriçay]] üzərində yerləşən şəlalə. [[Talış dağları|Talış dağlarında]], Peştəsər silsiləsinin yamacında yerləşən şəlalə yuxarı, orta və aşağı olmaqla üç ayrı şəlalədən ibarətdir.<ref>Azərbaycan Respublikasının inzibati — erazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı — 2013.</ref> == Şəlalə haqqında == [[Fayl:Qələbin şəlaləsi,Lerik rayonu, 2024.jpg|thumb|Yuxarı Qələbin şəlaləsi]] Yerləşdiyi ərazi [[dəniz səviyyəsi]]ndən təxminən 1000 metr hündürlükdə olan şəlalə üç ayrı şəlalədən ibarətdir: yuxarı, orta və aşağı. Aşağı Qələbin şəlaləsinin hündürlüyü 65–70 metr, Orta Qələbin şəlaləsinin hündürlüyü 10–15 metr, Yuxarı Qələbin şəlaləsinin hündürlüyü isə 35–40 metrdir. Yuxarı Qələbin şəlaləsi [[Cənubi Amerika|Cənubi Amerikada]], [[Peru|Perunun]] San-Martin bölgəsində yerləşən Huacamaillo şəlaləsi ilə böyük vizual bənzərlik təşkil edir. == Həmçinin bax == * [[Afurca]] * [[Mamırlı şəlalə (Qax)]] == Xarici keçid == * [http://gsaz.az LERİK TƏBİƏTİN HORMONİYASI] == İstinad == [[Kateqoriya:Azərbaycan şəlalələri]] [[Kateqoriya:Lerik rayonu]] 9fmto8a53su8qcva691990bt8yeon0q 0 515447 8985524 7398488 2026-07-01T22:58:13Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985524 wikitext text/x-wiki {{Hava limanı |adı=Beqişevo Beynəlxalq Hava Limanı |hərbi-dəniz_bayrağı= |hərbi-dəniz_bayrağının_ölçüsü= |hərbi-dəniz_bayrağı_alt= |orijinal_adı=<small>{{Dil-tt|Бигеш Халыкара һава аланы}}</small> |orijinal_adı-a=<small>{{lang|ru|Международный Аэропорт Бе́гишево}}</small> |orijinal_adı-r= |şəkil=Beqişevo havalimanı loqo.gif |şəklin_eni= |şəkil_alt= |izah= |şəkil2= |şəklin2_eni=250 |şəklin2_alt= |izah2= |IATA=NBC |ICAO=UWKE |FAA= |TC= |LID= |GPS= |WMO= |tipi=İctimai |sahibkar-oper="[[Kamaz|KamAZ]]" ASC |sahibkar= |operator= |xidmət_etdiyi şəhər=[[Nijnekamsk]], [[Yar Çallı|Naberejniye Çelnı]], [[Alabuqa]] |yeri=[[Nijnekamsk]], [[Tatarıstan Respublikası]], [[Rusiya|Rusiya Federasiyası]] |açılıb=1970 |bağlanıb= |sərnişin_xidmətlərinin_dayandırılması= |qovşaq=* [[Tatarıstan Hava Yolları]] |əsas_şəhər=[[Nijnekamsk]] |tikilib=<!-- hərbi hava limanı --> |istifadə_edilib=<!-- hərbi hava limanı --> |komandir=<!-- hərbi hava limanı --> |icarəçilər=<!-- hərbi hava limanı --> |vaxt_zonası=|utc=[[UTC]] +3 |yay= |utcs= |yüksəklik-f=643 |yüksəklik-m=196 |metrik-yüksəklik=Y |lat_dir=N|lat_deg=55|lat_min=33|lat_sec=48|lon_dir=E|lon_deg=052|lon_min=5|lon_sec=42 |sayt{{URL|http://nbc.aero/}} |xəritənin_şəkli= |xəritənin_şəklinin_ölçüsü= |xəritənin_şəkli_alt= |xəritənin_şəklinin_izahı= |xəritə1=Rusiya |xəritənin1_ölçüsü=270 |xəritə1_alt= |xəritənin1_izahı= |xəritə1_relyef= |xəritə_şəkli= |xəritə1_nişanı=UWKE |xəritə1_nişanının_vəziyyəti=left |xəritənin1_işarəsi= |xəritənin1_işarəsinin_ölçüsü= |r1-nömrə=04/22 |r1-uzunluq-f=8,166 |r1-uzunluq-m=2,489 |r1-səth=[[Asfalt]] |metric-uez=Y |r2-nömrə= |r2-uzunluq-f= |r2-uzunluq-m= |r2-səth= |stat1-başlıq=Sərnişinlər<ref name=autogenerated3 /> |stat1-verilənlər={{Artış}}380,997 |stat-il=2016 |qeydlər= |Commons kateqoriyası= }} '''Beqişevo Xalıqara Beynəlxalq Hava Limanı''' ({{Dil-ru|Международный Аэропорт Бе́гишево}}, {{Dil-tt|Бигеш Халыкара һава аланы}}, ''Biqeş Xalıkara hava alanı'') {{aeroport kodları|NBC|UWKE}} — [[Rusiya]]nın subyektlərindən biri olan [[Tatarıstan|Tatarıstan Respublikası]]nda yerləşən [[Federasiya|federal]] əhəmiyyətli bir beynəlxalq hava limanı.<ref>Распоряжение Правительства Российской Федерации от 20 апреля 2016 года № 726-р «Об утверждении перечня аэропортов федерального значения»[http://government.ru/media/files/JyaQTrjjRSjKV0KgMA5zPM5W6j3Iznmf.pdf] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160508085213/http://government.ru/media/files/JyaQTrjjRSjKV0KgMA5zPM5W6j3Iznmf.pdf |date=2016-05-08 }} {{ref-ru}}</ref> Hava limanı, [[Yar Çallı|Naberejniye Çelnı]] aqlomersiya regionunda, [[Nijnekamsk]], [[Alabuqa]], [[Zəy]] və [[Yar Çallı|Naberejniye Çelnı]] şəhərləri xidmət göstərir. Hava limanı [[Tatarıstan|Tatarıstan Respublikası]]nın [[Tukayevski rayonu]]nda, [[Nijnekamsk]] şəhərinin mərkəzinin 19 kilometr cənub-şərqində, [[Yar Çallı|Naberejniye Çelnı]] şəhərinin mərkəzinin isə 27&nbsp;km cənub-qərbində yerləşir. Hava limanının sahibi "[[Kamaz|KamAZ]]" ASC-dir.<ref>[http://www.bportal.ru/readybiz/newsdetail.asp?id=5830 КАМАЗ приобрел 99,9 % акций аэропорта Бегишево] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110805050819/http://www.bportal.ru/readybiz/newsdetail.asp?id=5830 |date=2011-08-05 }} {{ref-ru}}</ref> == Tarixi == Beqişevo beynəlxalq hava limanının inşası 1970-ci ildə "[[Nijnekamskneftexim]]"-in təşəbbüsü ilə başlamışdır. [[25 dekabr]] [[1971]] tarixində [[An-24]] təyyarəsi ilə hava limanında ilk texniki uçuş həyata keçirildi. [[1972]]-ci ildə [[Tatarıstan]] ([[Kazan]], [[Çistay|Çistopol]], [[Muslıyumovo]], [[Aktanış]], [[Alabuqa]]) daxilində müntəzəm uçuşlar başlamışdır. Sonrakı bir neçə il ərzində Beqişevo hava limanı [[Rusiya]]nın, [[Ukrayna]]nın və [[Gürcüstan]]ın əsas şəhərləri ilə əlaqələr qurmuşdur. Hava limanı [[1998]]-ci ildə "''beynəlxalq''" statusa layiq görülmüşdür. Beqişevo beynəlxalq hava limanı, [[2008]]-ci ildə "[[Tatarıstan Hava Yolları]]" ASC-dən müstəqil olmuşdur.<ref>[http://www.airport-begishevo.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=17&button=1 Beqişevo Beynəlxalq Hava Limanının Tarixi]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }} {{ref-ru}}</ref> Səhmlərinin 99.95%-i "[[Kamaz|KamAZ]]" ASC-ə məxsusdur.<ref>[http://www.airport-begishevo.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=15 Quarterly Report of the Company] {{Wayback|url=http://www.airport-begishevo.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=15 |date=20111230061712 }} {{ref-ru}}</ref> [[2016]]-cı ilin [[iyun]] ayında apron təmir işləri başlamışdır. Layihəyə görə terminal binasının yaxınlığında yeni [[asfalt]] [[uçuş-enmə zolağı]] çəkiləcək, [[taksi]] yolları təmir ediləcək, işıq siqnal avadanlıqları quraşdırılacaq, [[drenaj]] və drenaj şəbəkələri, [[Dəmiryolu nəqliyyatı|dəmir yolları]], [[Kommunikasiya sistemi|kommunikasiya şəbəkələri]] və [[Elektrik stansiyası|enerji təchizatı]] sistemləri quraşdırılacaq.<ref>[http://www.chelnyltd.ru/novosti/%C2%ABkamdorstroy%C2%BB_zavershaet_remont_perrona_aeroporta_%C2%ABbegishevo%C2%BB__u_nego_razmestyat_samoleti «Камдорстрой» завершает ремонт перрона аэропорта «Бегишево». У него разместят самолеты] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160819170714/http://www.chelnyltd.ru/novosti/%C2%ABkamdorstroy%C2%BB_zavershaet_remont_perrona_aeroporta_%C2%ABbegishevo%C2%BB__u_nego_razmestyat_samoleti |date=2016-08-19 }} {{ref-ru}}</ref> == Hava yolları və istiqamətləri == === Sərnişin === Hava limanından aşağıdakı uçuşlar həyata keçirilir <small>([[2017]]-ci ilin [[avqust]] ayında yenilənib<ref>{{cite web|url=http://nbc.aero/index.php?option=com_content&task=view&id=13&button=3|title=Сезонное расписание полётов|publisher=nbc.aero|accessdate=2014-06-24|lang=ru|archive-date=2014-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625210246/http://nbc.aero/index.php?option=com_content&task=view&id=13&button=3|url-status=dead}}</ref>)</small>: {{Hava limanı uçuş siyahısı|{{Bayraq|Türkiyə}} [[Atlasglobal]]|[[Atatürk Beynəlxalq Hava Limanı|İstanbul—Atatürk]]<ref>{{cite news|title=В АЭРОПОРТУ "БЕГИШЕВО" ОТКРЫЛСЯ НОВЫЙ АВИАМАРШРУТ ДО СТАМБУЛА И ОБРАТНО|url=http://www.kzn.tv/news/detail.php?ID=27449|accessdate=13 yanvar 2014|newspaper=ТАТМЕДИА|date=12 yanvar 2014|archive-date=2018-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180315200020/http://kzn.tv/news/detail.php?ID=27449|url-status=live}} {{ref-ru}}</ref> | {{Bayraq|Rusiya}} [[Dexter]]|[[Striqino beynəlxalq hava limanı|Nijni Novqorod—Striqino]] | {{Bayraq|Rusiya}} [[S7 Hava Yolları]]|[[Domodedovo beynəlxalq hava limanı|Moskva-Domodedovo]]<ref>{{cite news|title=Аэропорт Бегишево в апреле начнет сотрудничать с S7 Airlines|url=http://www.business-gazeta.ru/article/115163/|accessdate=19 dekabr 2014|publisher=business-gazeta.ru|date=24 sentyabr 2014|archive-date=2018-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181121094215/https://www.business-gazeta.ru/article/115163|url-status=live}} {{ref-ru}}</ref> | {{Bayraq|Rusiya}} [[Aeroflot]]|[[Şeremetyevo beynəlxalq hava limanı|Moskva-Şeremetyevo]]<ref>{{cite news|title=В АЭРОПОРТУ "БЕГИШЕВО" ОТКРЫЛСЯ НОВЫЙ АВИАМАРШРУТ ДО СТАМБУЛА И ОБРАТНО|url=http://www.kzn.tv/news/detail.php?ID=27449|accessdate=13 January 2014|newspaper=ТАТМЕДИА|date=12 January 2014|archive-date=15 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180315200020/http://kzn.tv/news/detail.php?ID=27449|url-status=live}}</ref> | {{Bayraq|Rusiya}} [[İjavia]]|'''Mövsümi''': [[Anapa beynəlxalq hava limanı|Anapa]], [[Soçi beynəlxalq hava limanı|Soçi]], [[Simrefopol beynəlxalq hava limanı|Simrefepol]] | {{Bayraq|Rusiya}} [[Saratov Hava Yolları]]|'''Mövsümi''': [[Anapa beynəlxalq hava limanı|Anapa]], [[Soçi beynəlxalq hava limanı|Soçi]] | {{Bayraq|Rusiya}} [[Komiaviatrans]]|[[Perm beynəlxalq hava limanı|Perm]], [[Kurumoç beynəlxalq hava limanı|Kurumoç]], [[Pulkovo beynəlxalq hava limanı|Sankt-Peterburq—Pulkovo]] | {{Bayraq|Rusiya}} [[Nordwind Airlines]]|[[Şeremetyevo beynəlxalq hava limanı|Moskva-Şeremetyevo]] <br>'''Mövsümi nizamnamə:''': [[Antalya Hava Limanı|Antalya]] | {{Bayraq|Rusiya}} [[Red Wings Airlines]]|'''Mövsümi''': [[Simrefopol beynəlxalq hava limanı|Simrefepol]] | {{Bayraq|Rusiya}} [[Pobeda]]|[[Soçi beynəlxalq hava limanı|Soçi]] | {{Bayraq|Rusiya}} [[Azur Air]]|'''Mövsümi nizamnamə:''': [[Antalya Hava Limanı|Antalya]] }} == Performans göstəriciləri == {| class="wikitable" |+Performans göstəriciləri<ref>[http://nbc.aero/ru/godovoy-otchet.html Годовые отчеты аэропорта] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140706185604/http://nbc.aero/ru/godovoy-otchet.html |date=2014-07-06 }} {{ref-ru}}</ref>: | '''İl''' |'''2007''' |'''2008''' |'''2009''' |'''2010''' |'''2011''' |'''2012''' |'''2013'''<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.aex.ru/news/2014/6/18/121224/|title=Пассажиропоток в "Бегишево" увеличился почти на треть|date=2014-06-18|publisher=Aex.ru|accessdate=2014-06-24|lang=ru|archive-date=2015-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205182729/http://www.aex.ru/news/2014/6/18/121224/|url-status=live}}</ref> |'''2014'''<ref name="autogenerated2">{{cite web|url=http://rt.rbc.ru/tatarstan_topnews/29/01/2015/962611.shtml|title=Казанский аэропорт должен увеличить пассажиропоток, несмотря на кризис|date=2015-01-29|publisher=Aex.ru|accessdate=2015-02-05|lang=ru|archive-date=2015-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205173727/http://rt.rbc.ru/tatarstan_topnews/29/01/2015/962611.shtml|url-status=dead}}</ref> |'''2015'''<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://kazan.bezformata.ru/listnews/aeroport-begishevo-uvelichil-passazhiropotok/53854481/|title=В 2016 году аэропорт «Бегишево» увеличил пассажиропоток на 4%|date=2017-01-09|publisher=http://kazan.bezformata.ru|accessdate=2017-01-09|lang=ru|archive-date=2017-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110015907/http://kazan.bezformata.ru/listnews/aeroport-begishevo-uvelichil-passazhiropotok/53854481/|url-status=live}}</ref> |'''2016'''<ref name="autogenerated3"/> |- | Sərnişin dövriyyəsi |149,821 |160,960 |172,577 |268,653 |293,890 |292,352 |332,000 |407,000 |366,343 |380,997 |- | Qalxışlar və enişlər |2,168 |2,158 |2,136 |3,023 |3,476 | | | | | |- | Daşınılan [[yük]] ([[ton]]la) |339 |398 |241 |336 |378 | | | |371 |500 |} {| class="wikitable" |+Maliyyə göstəriciləri (min [[Rusiya rublu|rubl]] ilə)<ref>[http://nbc.aero/ru/otchetnost.html Бухгалтерская отчетность аэропорта] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140706184309/http://nbc.aero/ru/otchetnost.html |date=2014-07-06 }} {{ref-ru}}</ref>: | '''İl''' |'''2007''' |'''2008''' |'''2009''' |'''2010''' |'''2011''' |- | Gəlir |2,722 |269,223 |332,028 |474,171 |524,200 |- | Ümumi mənfəət |72 |14,237 |26,435 |63,935 |62,747 |- | Xalis gəlir |26 |3,805 |520 |13,135 |17,928 |} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı|2}} == Xarici keçidlər == * {{rəsmi saytı|http://nbc.aero/|Biqeşevo beynəlxalq hava limanı|lang=ru}} * [http://www.aviapages.ru/airports/85512821008251565.shtml Biqeşevo beynəlxalq hava limanı Aviapages.ru-da] {{ref-ru}} {{Tatarıstan hava limanları}} [[Kateqoriya:Tatarıstan hava limanları]] mouxxb0ottb6hann8yd2bxc81iqsd7p 0 521335 8985244 8163314 2026-07-01T14:01:17Z Makenzis 138553 /* Uğurları */ 8985244 wikitext text/x-wiki {{Futbol klubu | başlıq = Qaborone Yunayted | emblem = | klubun tam adı = {{Dil-en|Gaborone United Sporting Club}} | ölkə = {{bayraq|Botsvana}} [[Botsvana]] | rəngləri = | ləqəbi = Moyaqoleele, Reds, Money Maşine | yaranma tarixi = {{Start date and age|df=yes|1967}} | bağlanma tarixi= | stadionu = [[Botsvana Milli Stadionu]] | tutumu = 22,500 | prezidenti = | baş məşqçisi = {{bayraq|Argentina}} [[Rodolfo Zapata]] | liqa = {{bayraq|Botsvana}} [[Botsvana Premyer Liqası]] | mövsüm = 2024/25 | sıra = [[File:Golden star.svg|20px]] '''Çempion''' | sayt = [http://www.gaboroneunited.co.bw '''gaboroneunited.co.bw'''] | indiki = [[2017-18 Qaborone Yunayted FK mövsümü]] | pattern_la1=|pattern_b1=_adidaslibero|pattern_ra1= | leftarm1=FFFFFF|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FF0000|socks1=FF0000 | pattern_la2=|pattern_b2=_adidasliberowhite|pattern_ra2= | leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFF }} '''"Qaborone Yunayted"''' ({{Dil-en|Gaborone United Sporting Club}}) — [[Botsvana]]nın paytaxtı olan [[Qaborone]] şəhərini təmsil edən peşəkar [[futbol klubu]]. [[Botsvana Premyer Liqası]]nda çıxış edir. Ev oyunlarını əsasən tutumu 22,500 nəfər olan [[Botsvana Milli Stadionu]]nda keçirir. ==Tarixi== [[1967]]-ci ildə yaradılmışdır. ==Uğurları== *'''[[Botsvana Premyer Liqası]]: 9''' ** 1967, 1969, 1970, 1986, 1990, 2009, 2022, 2025, 2026. *'''[[Botsvana Kuboku]]: 8''' ** 1968, 1970, 1984, 1985, 1990, 2012, 2020, 2022. *'''[[Botsvana Müstəqillik Kuboku]]: 8''' ** 1978, 1979, 1980, 1981, 1984, 1985, 1992, 1993. *'''[[Narıncı Kabelano Xeyriyyə Kuboku]]: 1''' ** 2003. *'''[[Maskom Top 8 Kuboku]]: 2''' ** 2013, 2015. ==Xarici keçidlər== *{{rəsmi saytı|gaboroneunited.co.bw}} {{Botsvana-qaralama}} [[Kateqoriya:1967-ci ildə yarananlar]] [[Kateqoriya:Botsvana futbol klubları]] fsqjmonxko6pyse05u5yxr58fkrrzhc 8985246 8985244 2026-07-01T14:02:50Z Makenzis 138553 8985246 wikitext text/x-wiki {{Futbol klubu | başlıq = Qaborone Yunayted | emblem = | klubun tam adı = {{Dil-en|Gaborone United Sporting Club}} | ölkə = {{bayraq|Botsvana}} [[Botsvana]] | rəngləri = | ləqəbi = Moyaqoleele, Reds, Money Maşine | yaranma tarixi = {{Start date and age|df=yes|1967}} | bağlanma tarixi= | stadionu = [[Botsvana Milli Stadionu]] | tutumu = 22,500 | prezidenti = | baş məşqçisi = {{bayraq|Argentina}} [[Rodolfo Zapata]] | liqa = {{bayraq|Botsvana}} [[Botsvana Premyer Liqası]] | mövsüm = 2025/26 | sıra = [[File:Golden star.svg|20px]] '''Çempion''' | sayt = [http://www.gaboroneunited.co.bw '''gaboroneunited.co.bw'''] | indiki = [[2017-18 Qaborone Yunayted FK mövsümü]] | pattern_la1=|pattern_b1=_adidaslibero|pattern_ra1= | leftarm1=FFFFFF|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FF0000|socks1=FF0000 | pattern_la2=|pattern_b2=_adidasliberowhite|pattern_ra2= | leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFF }} '''"Qaborone Yunayted"''' ({{Dil-en|Gaborone United Sporting Club}}) — [[Botsvana]]nın paytaxtı olan [[Qaborone]] şəhərini təmsil edən peşəkar [[futbol klubu]]. [[Botsvana Premyer Liqası]]nda çıxış edir. Ev oyunlarını əsasən tutumu 22,500 nəfər olan [[Botsvana Milli Stadionu]]nda keçirir. ==Tarixi== [[1967]]-ci ildə yaradılmışdır. ==Uğurları== *'''[[Botsvana Premyer Liqası]]: 9''' ** 1967, 1969, 1970, 1986, 1990, 2009, 2022, 2025, 2026. *'''[[Botsvana Kuboku]]: 8''' ** 1968, 1970, 1984, 1985, 1990, 2012, 2020, 2022. *'''[[Botsvana Müstəqillik Kuboku]]: 8''' ** 1978, 1979, 1980, 1981, 1984, 1985, 1992, 1993. *'''[[Narıncı Kabelano Xeyriyyə Kuboku]]: 1''' ** 2003. *'''[[Maskom Top 8 Kuboku]]: 2''' ** 2013, 2015. ==Xarici keçidlər== *{{rəsmi saytı|gaboroneunited.co.bw}} {{Botsvana-qaralama}} [[Kateqoriya:1967-ci ildə yarananlar]] [[Kateqoriya:Botsvana futbol klubları]] 798arqe5zzh0c8yzzpz2da5zdqc2u4q 0 522131 8985191 8762989 2026-07-01T12:35:47Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985191 wikitext text/x-wiki '''Nət''' - qəsidənin bir növü. Peyğəmbərin tərifinə, vəsfinə yönəlmiş [[qəsidə]] ''nət'' adlanır. [[Orta əsrlər]]də yazılan bədii əsərlər adətən minacatla başlayırdı. Minacatdan sonra peyğəmbərin qüdrəti və qüdsiyyətindən söhbət açır, onu tərifləyirdi. Belə qəsidələrə nət deyilir. Nət məsnəvi şəklində yazılır. <ref>Məktəblinin ədəbiyyat lüğəti. Ayna Mətbu Evi. Bakı 2007</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Lirik növün janrları]] [[Kateqoriya:İslam]] [[Kateqoriya:İslam mədəniyyəti]] [[Kateqoriya:İslam terminləri]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] 7vtkqo7wc6rb7270rzxoow5qw9sczms 0 527728 8985249 8741826 2026-07-01T14:08:27Z Medineli92 148338 8985249 wikitext text/x-wiki {{Qəbilə|ad=Xəzrəc|dini=[[bütpərəstlik]], [[İslam]]|dili=[[ərəb dili]]|etnik_mənsubiyyət=[[ərəb]]|əcdadı=Xəzrəc ibn Harisə|əsas_qəbilə=Əzd}} '''Xəzrəc''' ({{Dil-ar|الخزرج}}) – [[Qəhtanilər|Qəhtanilərə]] mənsub [[Mədinə]] qəbilələrindən biri. == Haqqında == [[İslam]]dan öncə onlar [[Mənat]]a (büt) sitayiş edirdilər. Onlar İslamı qəbul etdikdən sonra [[ənsar]]lardan olmuşdurlar. Bu qəbilə öncə [[Yəmən]]də onlara yaxın olan evs qəbiləsi ilə birlikdə yaşamış, sonra onların hər ikisi [[Yəsrib]]ə ([[Mədinə]]yə) köçmüşdürlər. Sonra bu qəbilələr arasında qarşıdurma başlamış, onilliklər boyu davam etmişdir. Bu qarşıdurmada yəhudi qəbiləsi olmuş Kaynuka xəzrəcliləri dəstəkləmişdir. Evslilərlə xəzrəclilərin sonuncu qanlı toqquşması Buas döyüşündə olmuşdur. Qüreyzə ilə Nadir adlı yəhudi və bəzi ərəb qəbilələrindən dəstək almış evslilər xəzrəclilərə qalib gələ bilmişdirlər. Ancaq, uzun illər boyu sürən qarşıdurmaların sonunda evslilər özləri də zəifləmişdirlər. Buna görə də, onlar bu qələbədən faydalana bilməmişdirlər. Xəzrəclilər isə artıq barış yollarını axtarmağa başlamışdılar. Onlar [[Məkkə]]yə elçilərini göndərib evslilərlə sülhə gəlmək üçün qüreyşlilərin vasitəçi olmalarını istəmişdirlər. Ancaq, onlardan yardım ala bilməmişdirlər. Elə o zaman onlar [[Məkkə]]də [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbərlə]] görüşmüşdürlər. Bu görüşdən sonra xəzrəclilər onun evslilərlə qarşıdurmalarına son qoyması yolunda vasitəçi ola biləcəyini anladılar. Bunu evslilər də istəyirdilər. Əqəbədəki ilk beyətə on xəzrəcli ilə birlikdə, [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbərin]] yanına iki evsli də gəlmişdir. İkinci Əqəbə beyətində də xəzrəclilərin təmsilçiləri daha çox olmuşdurlar. Onlar böyük günahlar etməməyə, Məhəmməd peyğəmbəri qorumağa, Məkkədən qovulmuş bütün müsəlmanlara sığınacaq verəcəklərinə söz vermişdilər. Məkkəli müsəlmanlar Mədinəyə hicrət etdikdən sonra xəzrəclilərlə evslilər "[[ənsar]]lar" adlanmışlar. Bu hadisədən sonra evslilərlə xəzrəclilər arasındakı qarşıdurmalara son qoyulmuşdur. Hər iki qəbilə İslamın qələbə çalması üçün çalışmışdırlar. [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbər]] dünyasını dəyişdikdən sonra xəzrəclilər xəlifəliyə Səd ibn Übeydənin namizədliyini irəli sürmüşdürlər. Ancaq sonra onlar evslilər və mühacirlərlə birlikdə [[Əbu Bəkr]]in xəlifəliyini tanımışdırlar.<ref>A. A. Əlizadə, E. M. Səmədov. İslam: Tarix, Fəlsəfə və Hüquq. Ensiklopedik Lüğət. Bakı: 3 Saylı Mətbəə, 2016, s. 122</ref> == Tanınmış şəxsləri == Xəzrəc qəbilələsinə məsub olan bəzi tanınmış şəxslər bunlardır: * Qərəzə. Bu qəbilənin görkəmli nümayəndlərindən biri olan Qərəzə [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbər]]in səhabələrindən və [[Əli]]nin əshabından idi. Hicrətin 24-cü ilində Əbu Musa ilə birlikdə [[Rey|Rey vilayətini]] fəth etmişdi. [[Süffeyn döyüşü|Siffeyn döyüşündə]] Əli tərəfindən Ənsarın ələmdarı olan Qərəzə hicrətin 51-ci ilində vəfat etmişdi. Onun oğlu Əmr ibn Qərəzə ibn Kəb Ənsari [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]in vəfalı və fəal səhabələrindən idi.<ref>Şahlar Şərifov. İslam tarixi. Bakı, "Nurlar" Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2013, 184–185</ref> * Əmr ibn Qərəzə ibn Kəb Ənsari. Aşura günü Əmr ibn Qərəzə [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]dən döyüş meydanına yollanmaq üçün icazə istəyir. İmamdan icazə aldıqdan sonra meydana qədəm qoyur və meydana doğru hərəkət edərkən bu rəcəzi oxuyurdu:<ref>{{Cite book |last=[[Təbəri]] |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=V |pages=434 |language=ar}}</ref> {{sitat|Ənsar ordusu yəqin bilir ki, mən şərəf və namusumu himayə edəcəyəm. Mənim zərbələrim gənc bir insanın zərbəsi kimidir, zəif və gücsüz deyil! Canım və malım Hüseynə qurban olsun!}} Aşura günü zöhr namazı vaxtı [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]] namaza başlayır. Əmr ibn Qərəzə bir neçə nəfər səhabə ilə birlikdə [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]in canını qorumağı öz öhdəsinə götürür. O, çoxlu bədən yarası aldığı zaman üzünü [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]ə tutub deyir:<ref>{{Cite book |last=İbn Tavus |title=Əl-Məlhuf |volume=I |pages=162 |language=ar}}</ref> {{sitat|Ey Peyğəmbərin övladı! Əhdimə vəfa qıldımmı? İmam buyurur: Bəli! Sən cənnətə məndən qabaq gedəcəksən. Mənim salamımı Rəsulullaha yetir və de ki, mən də səndən sonra görüşünə gələcəyəm. Əmr bu sözləri eşitdikdən sonra təbəssüm edir və gözlərini yumaraq şəhadətə yetir. }} * [[Səd ibn Ubadə|Səd ibn Ubədə]] * [[Əbu Əyyub əl-Ənsari]] * [[Cabir ibn Abdullah]] * [[Həssan ibn Sabit]] * [[Ubeyy ibn Kəb]] * [[Abdullah ibn Rəvaha]] * [[Ənəs ibn Malik|Ənas ibn Malik]] * [[Muaz ibn Cəbəl]] == Həmçinin bax == * [[İslam]] * [[Məhəmməd]] == Xarici keçidlər == == İstinadlar == [[Kateqoriya:Ərəbistan qəbilələri]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] [[Kateqoriya:İslam tarixi]] fvr94csr7wbpmc7reob9pg4umz187ji 8985250 8985249 2026-07-01T14:09:23Z Medineli92 148338 /* Xarici keçidlər */ 8985250 wikitext text/x-wiki {{Qəbilə|ad=Xəzrəc|dini=[[bütpərəstlik]], [[İslam]]|dili=[[ərəb dili]]|etnik_mənsubiyyət=[[ərəb]]|əcdadı=Xəzrəc ibn Harisə|əsas_qəbilə=Əzd}} '''Xəzrəc''' ({{Dil-ar|الخزرج}}) – [[Qəhtanilər|Qəhtanilərə]] mənsub [[Mədinə]] qəbilələrindən biri. == Haqqında == [[İslam]]dan öncə onlar [[Mənat]]a (büt) sitayiş edirdilər. Onlar İslamı qəbul etdikdən sonra [[ənsar]]lardan olmuşdurlar. Bu qəbilə öncə [[Yəmən]]də onlara yaxın olan evs qəbiləsi ilə birlikdə yaşamış, sonra onların hər ikisi [[Yəsrib]]ə ([[Mədinə]]yə) köçmüşdürlər. Sonra bu qəbilələr arasında qarşıdurma başlamış, onilliklər boyu davam etmişdir. Bu qarşıdurmada yəhudi qəbiləsi olmuş Kaynuka xəzrəcliləri dəstəkləmişdir. Evslilərlə xəzrəclilərin sonuncu qanlı toqquşması Buas döyüşündə olmuşdur. Qüreyzə ilə Nadir adlı yəhudi və bəzi ərəb qəbilələrindən dəstək almış evslilər xəzrəclilərə qalib gələ bilmişdirlər. Ancaq, uzun illər boyu sürən qarşıdurmaların sonunda evslilər özləri də zəifləmişdirlər. Buna görə də, onlar bu qələbədən faydalana bilməmişdirlər. Xəzrəclilər isə artıq barış yollarını axtarmağa başlamışdılar. Onlar [[Məkkə]]yə elçilərini göndərib evslilərlə sülhə gəlmək üçün qüreyşlilərin vasitəçi olmalarını istəmişdirlər. Ancaq, onlardan yardım ala bilməmişdirlər. Elə o zaman onlar [[Məkkə]]də [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbərlə]] görüşmüşdürlər. Bu görüşdən sonra xəzrəclilər onun evslilərlə qarşıdurmalarına son qoyması yolunda vasitəçi ola biləcəyini anladılar. Bunu evslilər də istəyirdilər. Əqəbədəki ilk beyətə on xəzrəcli ilə birlikdə, [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbərin]] yanına iki evsli də gəlmişdir. İkinci Əqəbə beyətində də xəzrəclilərin təmsilçiləri daha çox olmuşdurlar. Onlar böyük günahlar etməməyə, Məhəmməd peyğəmbəri qorumağa, Məkkədən qovulmuş bütün müsəlmanlara sığınacaq verəcəklərinə söz vermişdilər. Məkkəli müsəlmanlar Mədinəyə hicrət etdikdən sonra xəzrəclilərlə evslilər "[[ənsar]]lar" adlanmışlar. Bu hadisədən sonra evslilərlə xəzrəclilər arasındakı qarşıdurmalara son qoyulmuşdur. Hər iki qəbilə İslamın qələbə çalması üçün çalışmışdırlar. [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbər]] dünyasını dəyişdikdən sonra xəzrəclilər xəlifəliyə Səd ibn Übeydənin namizədliyini irəli sürmüşdürlər. Ancaq sonra onlar evslilər və mühacirlərlə birlikdə [[Əbu Bəkr]]in xəlifəliyini tanımışdırlar.<ref>A. A. Əlizadə, E. M. Səmədov. İslam: Tarix, Fəlsəfə və Hüquq. Ensiklopedik Lüğət. Bakı: 3 Saylı Mətbəə, 2016, s. 122</ref> == Tanınmış şəxsləri == Xəzrəc qəbilələsinə məsub olan bəzi tanınmış şəxslər bunlardır: * Qərəzə. Bu qəbilənin görkəmli nümayəndlərindən biri olan Qərəzə [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbər]]in səhabələrindən və [[Əli]]nin əshabından idi. Hicrətin 24-cü ilində Əbu Musa ilə birlikdə [[Rey|Rey vilayətini]] fəth etmişdi. [[Süffeyn döyüşü|Siffeyn döyüşündə]] Əli tərəfindən Ənsarın ələmdarı olan Qərəzə hicrətin 51-ci ilində vəfat etmişdi. Onun oğlu Əmr ibn Qərəzə ibn Kəb Ənsari [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]in vəfalı və fəal səhabələrindən idi.<ref>Şahlar Şərifov. İslam tarixi. Bakı, "Nurlar" Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2013, 184–185</ref> * Əmr ibn Qərəzə ibn Kəb Ənsari. Aşura günü Əmr ibn Qərəzə [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]dən döyüş meydanına yollanmaq üçün icazə istəyir. İmamdan icazə aldıqdan sonra meydana qədəm qoyur və meydana doğru hərəkət edərkən bu rəcəzi oxuyurdu:<ref>{{Cite book |last=[[Təbəri]] |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=V |pages=434 |language=ar}}</ref> {{sitat|Ənsar ordusu yəqin bilir ki, mən şərəf və namusumu himayə edəcəyəm. Mənim zərbələrim gənc bir insanın zərbəsi kimidir, zəif və gücsüz deyil! Canım və malım Hüseynə qurban olsun!}} Aşura günü zöhr namazı vaxtı [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]] namaza başlayır. Əmr ibn Qərəzə bir neçə nəfər səhabə ilə birlikdə [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]in canını qorumağı öz öhdəsinə götürür. O, çoxlu bədən yarası aldığı zaman üzünü [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]ə tutub deyir:<ref>{{Cite book |last=İbn Tavus |title=Əl-Məlhuf |volume=I |pages=162 |language=ar}}</ref> {{sitat|Ey Peyğəmbərin övladı! Əhdimə vəfa qıldımmı? İmam buyurur: Bəli! Sən cənnətə məndən qabaq gedəcəksən. Mənim salamımı Rəsulullaha yetir və de ki, mən də səndən sonra görüşünə gələcəyəm. Əmr bu sözləri eşitdikdən sonra təbəssüm edir və gözlərini yumaraq şəhadətə yetir. }} * [[Səd ibn Ubadə|Səd ibn Ubədə]] * [[Əbu Əyyub əl-Ənsari]] * [[Cabir ibn Abdullah]] * [[Həssan ibn Sabit]] * [[Ubeyy ibn Kəb]] * [[Abdullah ibn Rəvaha]] * [[Ənəs ibn Malik|Ənas ibn Malik]] * [[Muaz ibn Cəbəl]] == Həmçinin bax == * [[İslam]] * [[Məhəmməd]] == İstinadlar == [[Kateqoriya:Ərəbistan qəbilələri]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] [[Kateqoriya:İslam tarixi]] hfvkyjwdpveehqm4pjj2ta4aw5vv6zz 8985251 8985250 2026-07-01T14:11:03Z Medineli92 148338 /* Tanınmış şəxsləri */ 8985251 wikitext text/x-wiki {{Qəbilə|ad=Xəzrəc|dini=[[bütpərəstlik]], [[İslam]]|dili=[[ərəb dili]]|etnik_mənsubiyyət=[[ərəb]]|əcdadı=Xəzrəc ibn Harisə|əsas_qəbilə=Əzd}} '''Xəzrəc''' ({{Dil-ar|الخزرج}}) – [[Qəhtanilər|Qəhtanilərə]] mənsub [[Mədinə]] qəbilələrindən biri. == Haqqında == [[İslam]]dan öncə onlar [[Mənat]]a (büt) sitayiş edirdilər. Onlar İslamı qəbul etdikdən sonra [[ənsar]]lardan olmuşdurlar. Bu qəbilə öncə [[Yəmən]]də onlara yaxın olan evs qəbiləsi ilə birlikdə yaşamış, sonra onların hər ikisi [[Yəsrib]]ə ([[Mədinə]]yə) köçmüşdürlər. Sonra bu qəbilələr arasında qarşıdurma başlamış, onilliklər boyu davam etmişdir. Bu qarşıdurmada yəhudi qəbiləsi olmuş Kaynuka xəzrəcliləri dəstəkləmişdir. Evslilərlə xəzrəclilərin sonuncu qanlı toqquşması Buas döyüşündə olmuşdur. Qüreyzə ilə Nadir adlı yəhudi və bəzi ərəb qəbilələrindən dəstək almış evslilər xəzrəclilərə qalib gələ bilmişdirlər. Ancaq, uzun illər boyu sürən qarşıdurmaların sonunda evslilər özləri də zəifləmişdirlər. Buna görə də, onlar bu qələbədən faydalana bilməmişdirlər. Xəzrəclilər isə artıq barış yollarını axtarmağa başlamışdılar. Onlar [[Məkkə]]yə elçilərini göndərib evslilərlə sülhə gəlmək üçün qüreyşlilərin vasitəçi olmalarını istəmişdirlər. Ancaq, onlardan yardım ala bilməmişdirlər. Elə o zaman onlar [[Məkkə]]də [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbərlə]] görüşmüşdürlər. Bu görüşdən sonra xəzrəclilər onun evslilərlə qarşıdurmalarına son qoyması yolunda vasitəçi ola biləcəyini anladılar. Bunu evslilər də istəyirdilər. Əqəbədəki ilk beyətə on xəzrəcli ilə birlikdə, [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbərin]] yanına iki evsli də gəlmişdir. İkinci Əqəbə beyətində də xəzrəclilərin təmsilçiləri daha çox olmuşdurlar. Onlar böyük günahlar etməməyə, Məhəmməd peyğəmbəri qorumağa, Məkkədən qovulmuş bütün müsəlmanlara sığınacaq verəcəklərinə söz vermişdilər. Məkkəli müsəlmanlar Mədinəyə hicrət etdikdən sonra xəzrəclilərlə evslilər "[[ənsar]]lar" adlanmışlar. Bu hadisədən sonra evslilərlə xəzrəclilər arasındakı qarşıdurmalara son qoyulmuşdur. Hər iki qəbilə İslamın qələbə çalması üçün çalışmışdırlar. [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbər]] dünyasını dəyişdikdən sonra xəzrəclilər xəlifəliyə Səd ibn Übeydənin namizədliyini irəli sürmüşdürlər. Ancaq sonra onlar evslilər və mühacirlərlə birlikdə [[Əbu Bəkr]]in xəlifəliyini tanımışdırlar.<ref>A. A. Əlizadə, E. M. Səmədov. İslam: Tarix, Fəlsəfə və Hüquq. Ensiklopedik Lüğət. Bakı: 3 Saylı Mətbəə, 2016, s. 122</ref> == Tanınmış şəxsləri == Xəzrəc qəbilələsinə məsub olan bəzi tanınmış şəxslər bunlardır: * Qərəzə. Bu qəbilənin görkəmli nümayəndlərindən biri olan Qərəzə [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbər]]in səhabələrindən və [[Əli]]nin əshabından idi. Hicrətin 24-cü ilində Əbu Musa ilə birlikdə [[Rey|Rey vilayətini]] fəth etmişdi. [[Süffeyn döyüşü|Siffeyn döyüşündə]] Əli tərəfindən Ənsarın ələmdarı olan Qərəzə hicrətin 51-ci ilində vəfat etmişdi. Onun oğlu Əmr ibn Qərəzə ibn Kəb Ənsari [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]in vəfalı və fəal səhabələrindən idi.<ref>{{Cite book |last=Şərifov |first=Şahlar |title=İslam tarixi |publisher=Nurlar |year=2013 |location=[[Bakı]] |pages=184-185 |language=az}}</ref> * Əmr ibn Qərəzə ibn Kəb Ənsari. Aşura günü Əmr ibn Qərəzə [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]dən döyüş meydanına yollanmaq üçün icazə istəyir. İmamdan icazə aldıqdan sonra meydana qədəm qoyur və meydana doğru hərəkət edərkən bu rəcəzi oxuyurdu:<ref>{{Cite book |last=[[Təbəri]] |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=V |pages=434 |language=ar}}</ref> {{sitat|Ənsar ordusu yəqin bilir ki, mən şərəf və namusumu himayə edəcəyəm. Mənim zərbələrim gənc bir insanın zərbəsi kimidir, zəif və gücsüz deyil! Canım və malım Hüseynə qurban olsun!}} Aşura günü zöhr namazı vaxtı [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]] namaza başlayır. Əmr ibn Qərəzə bir neçə nəfər səhabə ilə birlikdə [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]in canını qorumağı öz öhdəsinə götürür. O, çoxlu bədən yarası aldığı zaman üzünü [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]ə tutub deyir:<ref>{{Cite book |last=İbn Tavus |title=Əl-Məlhuf |volume=I |pages=162 |language=ar}}</ref> {{sitat|Ey Peyğəmbərin övladı! Əhdimə vəfa qıldımmı? İmam buyurur: Bəli! Sən cənnətə məndən qabaq gedəcəksən. Mənim salamımı Rəsulullaha yetir və de ki, mən də səndən sonra görüşünə gələcəyəm. Əmr bu sözləri eşitdikdən sonra təbəssüm edir və gözlərini yumaraq şəhadətə yetir. }} * [[Səd ibn Ubadə|Səd ibn Ubədə]] * [[Əbu Əyyub əl-Ənsari]] * [[Cabir ibn Abdullah]] * [[Həssan ibn Sabit]] * [[Ubeyy ibn Kəb]] * [[Abdullah ibn Rəvaha]] * [[Ənəs ibn Malik|Ənas ibn Malik]] * [[Muaz ibn Cəbəl]] == Həmçinin bax == * [[İslam]] * [[Məhəmməd]] == İstinadlar == [[Kateqoriya:Ərəbistan qəbilələri]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] [[Kateqoriya:İslam tarixi]] 2hpue8844wiuqvhybwegaxzv9z92rdh 8985254 8985251 2026-07-01T14:12:57Z Medineli92 148338 /* Haqqında */ 8985254 wikitext text/x-wiki {{Qəbilə|ad=Xəzrəc|dini=[[bütpərəstlik]], [[İslam]]|dili=[[ərəb dili]]|etnik_mənsubiyyət=[[ərəb]]|əcdadı=Xəzrəc ibn Harisə|əsas_qəbilə=Əzd}} '''Xəzrəc''' ({{Dil-ar|الخزرج}}) – [[Qəhtanilər|Qəhtanilərə]] mənsub [[Mədinə]] qəbilələrindən biri. == Haqqında == [[İslam]]dan öncə onlar [[Mənat]]a (büt) sitayiş edirdilər. Onlar İslamı qəbul etdikdən sonra [[ənsar]]lardan olmuşdurlar. Bu qəbilə öncə [[Yəmən]]də onlara yaxın olan evs qəbiləsi ilə birlikdə yaşamış, sonra onların hər ikisi [[Yəsrib]]ə ([[Mədinə]]yə) köçmüşdürlər. Sonra bu qəbilələr arasında qarşıdurma başlamış, onilliklər boyu davam etmişdir. Bu qarşıdurmada yəhudi qəbiləsi olmuş Kaynuka xəzrəcliləri dəstəkləmişdir. Evslilərlə xəzrəclilərin sonuncu qanlı toqquşması Buas döyüşündə olmuşdur. Qüreyzə ilə Nadir adlı yəhudi və bəzi ərəb qəbilələrindən dəstək almış evslilər xəzrəclilərə qalib gələ bilmişdirlər. Ancaq, uzun illər boyu sürən qarşıdurmaların sonunda evslilər özləri də zəifləmişdirlər. Buna görə də, onlar bu qələbədən faydalana bilməmişdirlər. Xəzrəclilər isə artıq barış yollarını axtarmağa başlamışdılar. Onlar [[Məkkə]]yə elçilərini göndərib evslilərlə sülhə gəlmək üçün qüreyşlilərin vasitəçi olmalarını istəmişdirlər. Ancaq, onlardan yardım ala bilməmişdirlər. Elə o zaman onlar [[Məkkə]]də [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbərlə]] görüşmüşdürlər. Bu görüşdən sonra xəzrəclilər onun evslilərlə qarşıdurmalarına son qoyması yolunda vasitəçi ola biləcəyini anladılar. Bunu evslilər də istəyirdilər. Əqəbədəki ilk beyətə on xəzrəcli ilə birlikdə, [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbərin]] yanına iki evsli də gəlmişdir. İkinci Əqəbə beyətində də xəzrəclilərin təmsilçiləri daha çox olmuşdurlar. Onlar böyük günahlar etməməyə, Məhəmməd peyğəmbəri qorumağa, Məkkədən qovulmuş bütün müsəlmanlara sığınacaq verəcəklərinə söz vermişdilər. Məkkəli müsəlmanlar Mədinəyə hicrət etdikdən sonra xəzrəclilərlə evslilər "[[ənsar]]lar" adlanmışlar. Bu hadisədən sonra evslilərlə xəzrəclilər arasındakı qarşıdurmalara son qoyulmuşdur. Hər iki qəbilə İslamın qələbə çalması üçün çalışmışdırlar. [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbər]] dünyasını dəyişdikdən sonra xəzrəclilər xəlifəliyə Səd ibn Übeydənin namizədliyini irəli sürmüşdürlər. Ancaq sonra onlar evslilər və mühacirlərlə birlikdə [[Əbu Bəkr]]in xəlifəliyini tanımışdırlar.<ref>{{Cite book |last=Əlizadə |first=A. A. |title=İslam: Tarix, Fəlsəfə və Hüquq. Ensiklopedik Lüğət. |last2=Səmədov |first2=E. M. |publisher=3 Saylı Mətbəə |year=2016 |location=[[Bakı]] |pages=122 |language=az}}</ref> == Tanınmış şəxsləri == Xəzrəc qəbilələsinə məsub olan bəzi tanınmış şəxslər bunlardır: * Qərəzə. Bu qəbilənin görkəmli nümayəndlərindən biri olan Qərəzə [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbər]]in səhabələrindən və [[Əli]]nin əshabından idi. Hicrətin 24-cü ilində Əbu Musa ilə birlikdə [[Rey|Rey vilayətini]] fəth etmişdi. [[Süffeyn döyüşü|Siffeyn döyüşündə]] Əli tərəfindən Ənsarın ələmdarı olan Qərəzə hicrətin 51-ci ilində vəfat etmişdi. Onun oğlu Əmr ibn Qərəzə ibn Kəb Ənsari [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]in vəfalı və fəal səhabələrindən idi.<ref>{{Cite book |last=Şərifov |first=Şahlar |title=İslam tarixi |publisher=Nurlar |year=2013 |location=[[Bakı]] |pages=184-185 |language=az}}</ref> * Əmr ibn Qərəzə ibn Kəb Ənsari. Aşura günü Əmr ibn Qərəzə [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]dən döyüş meydanına yollanmaq üçün icazə istəyir. İmamdan icazə aldıqdan sonra meydana qədəm qoyur və meydana doğru hərəkət edərkən bu rəcəzi oxuyurdu:<ref>{{Cite book |last=[[Təbəri]] |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=V |pages=434 |language=ar}}</ref> {{sitat|Ənsar ordusu yəqin bilir ki, mən şərəf və namusumu himayə edəcəyəm. Mənim zərbələrim gənc bir insanın zərbəsi kimidir, zəif və gücsüz deyil! Canım və malım Hüseynə qurban olsun!}} Aşura günü zöhr namazı vaxtı [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]] namaza başlayır. Əmr ibn Qərəzə bir neçə nəfər səhabə ilə birlikdə [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]in canını qorumağı öz öhdəsinə götürür. O, çoxlu bədən yarası aldığı zaman üzünü [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]ə tutub deyir:<ref>{{Cite book |last=İbn Tavus |title=Əl-Məlhuf |volume=I |pages=162 |language=ar}}</ref> {{sitat|Ey Peyğəmbərin övladı! Əhdimə vəfa qıldımmı? İmam buyurur: Bəli! Sən cənnətə məndən qabaq gedəcəksən. Mənim salamımı Rəsulullaha yetir və de ki, mən də səndən sonra görüşünə gələcəyəm. Əmr bu sözləri eşitdikdən sonra təbəssüm edir və gözlərini yumaraq şəhadətə yetir. }} * [[Səd ibn Ubadə|Səd ibn Ubədə]] * [[Əbu Əyyub əl-Ənsari]] * [[Cabir ibn Abdullah]] * [[Həssan ibn Sabit]] * [[Ubeyy ibn Kəb]] * [[Abdullah ibn Rəvaha]] * [[Ənəs ibn Malik|Ənas ibn Malik]] * [[Muaz ibn Cəbəl]] == Həmçinin bax == * [[İslam]] * [[Məhəmməd]] == İstinadlar == [[Kateqoriya:Ərəbistan qəbilələri]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] [[Kateqoriya:İslam tarixi]] 9fpzxavos7apfawg0rd14ok0hnrzc1k 8985258 8985254 2026-07-01T14:15:56Z Medineli92 148338 8985258 wikitext text/x-wiki {{Qəbilə|ad=Xəzrəc|dini=[[bütpərəstlik]], [[İslam]]|dili=[[ərəb dili]]|etnik_mənsubiyyət=[[ərəb]]|əcdadı=Xəzrəc ibn Harisə|əsas_qəbilə=Əzd}} '''Xəzrəc''' ({{Dil-ar|الخزرج}}) – [[Qəhtanilər|Qəhtanilərə]] mənsub [[Mədinə]] qəbilələrindən biri.<ref>{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/hazrec-beni-hazrec |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi |year=1998 |volume=XVII |location=[[İstanbul]] |pages=143-144 |language=az}}</ref> == Haqqında == [[İslam]]dan öncə onlar [[Mənat]]a (büt) sitayiş edirdilər. Onlar İslamı qəbul etdikdən sonra [[ənsar]]lardan olmuşdurlar. Bu qəbilə öncə [[Yəmən]]də onlara yaxın olan evs qəbiləsi ilə birlikdə yaşamış, sonra onların hər ikisi [[Yəsrib]]ə ([[Mədinə]]yə) köçmüşdürlər. Sonra bu qəbilələr arasında qarşıdurma başlamış, onilliklər boyu davam etmişdir. Bu qarşıdurmada yəhudi qəbiləsi olmuş Kaynuka xəzrəcliləri dəstəkləmişdir. Evslilərlə xəzrəclilərin sonuncu qanlı toqquşması Buas döyüşündə olmuşdur. Qüreyzə ilə Nadir adlı yəhudi və bəzi ərəb qəbilələrindən dəstək almış evslilər xəzrəclilərə qalib gələ bilmişdirlər. Ancaq, uzun illər boyu sürən qarşıdurmaların sonunda evslilər özləri də zəifləmişdirlər. Buna görə də, onlar bu qələbədən faydalana bilməmişdirlər. Xəzrəclilər isə artıq barış yollarını axtarmağa başlamışdılar. Onlar [[Məkkə]]yə elçilərini göndərib evslilərlə sülhə gəlmək üçün qüreyşlilərin vasitəçi olmalarını istəmişdirlər. Ancaq, onlardan yardım ala bilməmişdirlər. Elə o zaman onlar [[Məkkə]]də [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbərlə]] görüşmüşdürlər. Bu görüşdən sonra xəzrəclilər onun evslilərlə qarşıdurmalarına son qoyması yolunda vasitəçi ola biləcəyini anladılar. Bunu evslilər də istəyirdilər. Əqəbədəki ilk beyətə on xəzrəcli ilə birlikdə, [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbərin]] yanına iki evsli də gəlmişdir. İkinci Əqəbə beyətində də xəzrəclilərin təmsilçiləri daha çox olmuşdurlar. Onlar böyük günahlar etməməyə, Məhəmməd peyğəmbəri qorumağa, Məkkədən qovulmuş bütün müsəlmanlara sığınacaq verəcəklərinə söz vermişdilər. Məkkəli müsəlmanlar Mədinəyə hicrət etdikdən sonra xəzrəclilərlə evslilər "[[ənsar]]lar" adlanmışlar. Bu hadisədən sonra evslilərlə xəzrəclilər arasındakı qarşıdurmalara son qoyulmuşdur. Hər iki qəbilə İslamın qələbə çalması üçün çalışmışdırlar. [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbər]] dünyasını dəyişdikdən sonra xəzrəclilər xəlifəliyə Səd ibn Übeydənin namizədliyini irəli sürmüşdürlər. Ancaq sonra onlar evslilər və mühacirlərlə birlikdə [[Əbu Bəkr]]in xəlifəliyini tanımışdırlar.<ref>{{Cite book |last=Əlizadə |first=A. A. |title=İslam: Tarix, Fəlsəfə və Hüquq. Ensiklopedik Lüğət. |last2=Səmədov |first2=E. M. |publisher=3 Saylı Mətbəə |year=2016 |location=[[Bakı]] |pages=122 |language=az}}</ref> == Tanınmış şəxsləri == Xəzrəc qəbilələsinə məsub olan bəzi tanınmış şəxslər bunlardır: * Qərəzə. Bu qəbilənin görkəmli nümayəndlərindən biri olan Qərəzə [[Məhəmməd|Məhəmməd peyğəmbər]]in səhabələrindən və [[Əli]]nin əshabından idi. Hicrətin 24-cü ilində Əbu Musa ilə birlikdə [[Rey|Rey vilayətini]] fəth etmişdi. [[Süffeyn döyüşü|Siffeyn döyüşündə]] Əli tərəfindən Ənsarın ələmdarı olan Qərəzə hicrətin 51-ci ilində vəfat etmişdi. Onun oğlu Əmr ibn Qərəzə ibn Kəb Ənsari [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]in vəfalı və fəal səhabələrindən idi.<ref>{{Cite book |last=Şərifov |first=Şahlar |title=İslam tarixi |publisher=Nurlar |year=2013 |location=[[Bakı]] |pages=184-185 |language=az}}</ref> * Əmr ibn Qərəzə ibn Kəb Ənsari. Aşura günü Əmr ibn Qərəzə [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]dən döyüş meydanına yollanmaq üçün icazə istəyir. İmamdan icazə aldıqdan sonra meydana qədəm qoyur və meydana doğru hərəkət edərkən bu rəcəzi oxuyurdu:<ref>{{Cite book |last=[[Təbəri]] |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=V |pages=434 |language=ar}}</ref> {{sitat|Ənsar ordusu yəqin bilir ki, mən şərəf və namusumu himayə edəcəyəm. Mənim zərbələrim gənc bir insanın zərbəsi kimidir, zəif və gücsüz deyil! Canım və malım Hüseynə qurban olsun!}} Aşura günü zöhr namazı vaxtı [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]] namaza başlayır. Əmr ibn Qərəzə bir neçə nəfər səhabə ilə birlikdə [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]in canını qorumağı öz öhdəsinə götürür. O, çoxlu bədən yarası aldığı zaman üzünü [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]]ə tutub deyir:<ref>{{Cite book |last=İbn Tavus |title=Əl-Məlhuf |volume=I |pages=162 |language=ar}}</ref> {{sitat|Ey Peyğəmbərin övladı! Əhdimə vəfa qıldımmı? İmam buyurur: Bəli! Sən cənnətə məndən qabaq gedəcəksən. Mənim salamımı Rəsulullaha yetir və de ki, mən də səndən sonra görüşünə gələcəyəm. Əmr bu sözləri eşitdikdən sonra təbəssüm edir və gözlərini yumaraq şəhadətə yetir. }} * [[Səd ibn Ubadə|Səd ibn Ubədə]] * [[Əbu Əyyub əl-Ənsari]] * [[Cabir ibn Abdullah]] * [[Həssan ibn Sabit]] * [[Ubeyy ibn Kəb]] * [[Abdullah ibn Rəvaha]] * [[Ənəs ibn Malik|Ənas ibn Malik]] * [[Muaz ibn Cəbəl]] == Həmçinin bax == * [[İslam]] * [[Məhəmməd]] == İstinadlar == [[Kateqoriya:Ərəbistan qəbilələri]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] [[Kateqoriya:İslam tarixi]] 1fstjgxpdi1l7hy2x1iibvujdunxlsw 0 527799 8985196 6689672 2026-07-01T12:36:23Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985196 wikitext text/x-wiki '''Vəhdətüş-Şühud''' (şahidlik vəhdəti, görmə birliyi) – sufi təlimi. == Haqqında == Bu təlimin müəllifi Əhməd Fəruqi olmuşdur. Onun dövründə mənsub olduğu [[Nəqşibəndilik|Nəqşibəndi təriqətinin]] ardıcılları mənəvi yollarında [[İbn əl-Ərəbi|İbn Ərəbinin]] vəhdəti-vücud təliminə üstünlük verirdilər. Ancaq bu təlim bəzi müəmmalı məqamlarına görə bir çox hallarda ənənəvi müsəlmanların etirazlarına gətirib çıxarmışdır. Buna görə Əhməd Fəruqi [[Kübravilik|kübravi təriqətinin]] şeyxi [[Şeyx Əlaüddövlə Simnani|Simnaninin]] ([[1336|736/1336-cı ildə]] vəfat etmişdir) vəhdəti-şühud təlimini inkişaf etdirmişdir.<ref name=":0" /> == Simnani təlimi == Simnani yaradılmış varlıqda Allahın təcəlli etməsi ideyasını rədd etmişdir. Allahın yaratdığı varlıqların həqiqi və müstəqil mahiyyətləri vardır. Simnaniyə görə mənəviyyatın təkmilləşdirilməsini istəyən hər bir kəs vəhdəti-vücudda olduğu kimi Allahla qovuşmağa deyil, onunla görüşməyə və onun yaxınlığını duymağa can atmalıdır. Buna çatmaq üçün hər bir [[sufi]], ilk olaraq şəriətin bütün qanunlarına tabe olmalıdır. Onun fikrincə yalnız şəriət yolu mənəvi yetkinliyə gətirib çıxara bilər. Mənəviyyatını təkmilləşdirən insanın əqidəsi müsəlman çoxluğunun inancına qarşı olmamalıdır.<ref name=":0" /> == İmam Rəbbaninin təlimi == İmam Rəbbani Simnaninin bu kimi fikirlərini davam etdirmişdir. Onun təlimində dində mənəvi yetkinləşmə yolu ilə gedən müsəlman mənəviyyatını inkişaf etdirmək üçün [[Sufilik|sufiliyin]] müxtəlif yollarından istidafə edə bilər. Ancaq, mənəvi yüksəliş zamanı o, Tanrıda əridiyini, onun sifətlərini mənimsədiyini, öz varlığını itirməsini zənn etməməlidir. Mənəviyyat yolçusu yalnız Tanrının varlığını duyaraq Onun birliyinə şahid olur. İmam Rəbbani bu halı ulduzların sönük işıqlarını örtən günəşin daha güclü işığına bənzədirdi. Ancaq, bu heç də sönük işıq qaynağı olan ulduzların, onlardan gələn işıqların yoxluğuna və ya onların günəş işığında əriməsinə gətirib çıxarmır. Belə bir halda insan Allahın yaxınlığını, onun ucalığını duyur. Beləliklə, insan bir varlıq kimi mahiyyətini itirmir, yoxluğa çevrilmir. İmam Rəbbaniyə görə mənəvi yüksəlişə çatmış sufi, Allahın sifətlərini mənimsəmir, Onun təcəllisinə çevrilmir. O vəhdəti-vücudçuların "Hər şey Odur (Allahdır)" ifadəsini "Hər şey Ondandır (Allahdandır)" ifadəsi ilə əvəz etmişdir. Bununla yanaşı İmam Rəbbani düşüncədən irəli gələn dəlillərə önəm verərək bir-çox məsələlərdə yalnız duyğularına etibar edən sufilərin irrasionalizmini tənqid etmişdir. O, bəzi sufi təriqətlərində olan vəcdə düşmə hallarına qarşı da çıxmışdır. İmam Rəbbaninin dünyagörüşü və "vəhdəti-şühud" təlimi müsəlman çoxunluğunun inancına zidd olmamışdır. O, sufiliklə şəriətin uyuşması probleminin həllində yeni addımlar ata bilmişdir.<ref name=":0">A.A.Əlizadə, E.M.Səmədov. İslam: Tarix, Fəlsəfə və Hüquq. Ensiklopedik Lüğət. Bakı: 3 Saylı Mətbəə, 2016, 267–268</ref><ref>{{Cite web |title=''Али-заде, А. А.'' Вахдат аш-шухуд// Исламский энциклопедический словарь. — <abbr>М.</abbr> : Ансар, 2007, c. 153 (elektron versiya) |url=http://ebooks.azlibnet.az/book/OUKuRAh4.pdf |access-date=2017-11-28 |archive-date=2018-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805082643/http://ebooks.azlibnet.az/book/OUKuRAh4.pdf |url-status=live }}</ref> == Həmçinin bax == * [[Vəhdətül-vücud]] * [[Sufizm]] * [[Kübravilik]] * [[Nəqşibəndilik]] == Xarici keçidlər == * [http://ebooks.azlibnet.az/book/OUKuRAh4.pdf ''Али-заде, А. А.'' Вахдат аш-шухуд// Исламский энциклопедический словарь. — <abbr>М.</abbr> : Ансар, 2007, c. 153 (elektron versiya)] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:İslam terminləri]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] fm5uu3scssv91mohuf7mjhwakxjxlqy 0 529312 8985625 6044352 2026-07-02T05:34:14Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/f9af6d24f78d8c95|detallar]]) 8985625 wikitext text/x-wiki {{İnzibati vahid |status= Qraflıq }} [[Fayl:Escut Warwickshire.png|200px|thumb|Uorvikşirin gerbi]] '''Uorvikşir''' ({{Dil-en|Warwickshire}}) — [[İngiltərə]]nin mərkəzi hissəsində [[şəhristan|qraflıq]]. Paytaxtı [[Uorvik]] şəhəridir. Uorvikşir [[Uilyam Şekspir]]in doğulduğu yerdir (Stratford-apon-Eyvon şəhəri). Ona görə də hətta dövrümüzdə o, "Şekspir qraflığı" da adlanır. Uorvikşir qraflığının ümumi sahəsi 1975&nbsp;km², əhalisi 545 474 nəfərdir ([[2011]]). ==İnzibati bölgü== Qraflıq 5 rayondan ibarətdir: * Nort Uorvikşir * Naniton-end-Bedvort * Raqbi * Stratford-apon-Eyvon * Uorvik ==Xarici keçidlər== * [http://www.warwickshire.gov.uk/home Warwickshire County Council] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190102151519/https://www.warwickshire.gov.uk/home |date=2019-01-02 }} * [http://www.warkscol.ac.uk/ Warwickshire College Homepage] * [http://viewfinder.english-heritage.org.uk/search/results.aspx?index=0&mainQuery=&searchType=all&form=basic&theme=&county=WARWICKSHIRE&district=&placeName= Images of Warwickshire] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121002095724/http://viewfinder.english-heritage.org.uk/search/results.aspx?index=0 |date=2012-10-02 }} at the English Heritage Archive * {{dmoz|Regional/Europe/United_Kingdom/England/Warwickshire}} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:İngiltərə qraflıqları]] [[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] 4wemk4cuzuuo7j68j0a2t3kmdshxw63 0 539589 8985187 8904187 2026-07-01T12:35:25Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985187 wikitext text/x-wiki '''Kamil İnsan''' — ({{lang-ar|الإنسان الكامل}}) [[İslam]] [[teologiya]]sı, [[irfan]]ı, [[sufi]]liyi və [[mistika]]sında geniş yayılmış anlayış. == Terminin məzmunu == [[İslam]] baxımından kamil insandan məqsəd nümunəvi, daha ali və uca insandır. [[İslam]]a görə kainatda ən kamil insan əfəndimiz Hz [[Məhəmməd]] (s) ibn Abdullahdır. [[İnsan]] da digər yaranmışlar kimi, kamil və qeyri-kamil, eybli, nöqsanlı və ya sağlam olur.<ref>{{Cite web |title=Fəlsəfə və Mistikada “Kamil İnsan” konsepsiyası |url=http://www.elibrary.az/cgi/irbis64r/cgiirbis_64.exe?LNG=az&C21COM=S&I21DBN=IBIS&P21DBN=IBIS&S21FMT=infow_wh&S21ALL=%28%3C.%3EA%3DM%C6%8FLIKOV%2C+%C6%8FL%C6%8FDDIN+MEHMAN+O%C4%9ELU%24%3C.%3E%29&Z21ID&S21SRW&S21SRD&S21STN=1&S21REF=1310&S21CNR=10&FT_REQUEST&FT_PREFIX |access-date=2018-03-03 |archive-date=2018-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908015640/http://www.elibrary.az/cgi/irbis64r/cgiirbis_64.exe?LNG=az&C21COM=S&I21DBN=IBIS&P21DBN=IBIS&S21FMT=infow_wh&S21ALL=%28%3C.%3EA%3DM%C6%8FLIKOV%2C+%C6%8FL%C6%8FDDIN+MEHMAN+O%C4%9ELU%24%3C.%3E%29&Z21ID&S21SRW&S21SRD&S21STN=1&S21REF=1310&S21CNR=10&FT_REQUEST&FT_PREFIX |url-status=dead }}</ref> Sağlam insanın özü də iki qismdir: Sağlam kamil insan və sağlam qeyri-kamil insan. Biz müsəlmanlara, [[islam]] baxımından kamil və nümunəvi sayılan insanı tanımaq vacibdir. Çünki o, bizim üçün örnək və simvol rolunu oynayır və [[islam dini]]nin ali hədəfi kamil insan formalaşdırmaqdır. Əgər biz kamil [[müsəlman]] olmaq və dini təlim-tərbiyə əsasında insani kamilliyə çatmaq istəyiriksə, kamil insanın necəliyini, yəni onun mənəvi və ruhi xüsusiyyətlərini öyrənməliyik. Biz bu barədə hərtərəfli məlumatlar əldə etdikdən sonra özümüz və yaşadığımız cəmiyyəti onun me᾽yarları əsasında formalaşdıra bilərik. Əgər [[islam]]ın nəzərdə tutduğu "kamil insan" simvolunu tanımasaq heç vaxt tam və kamil müsəlman ola bilmərik.<ref>İnsan: Kamilliyin Arxitektonikası. Bakı, Zərdabi LTD, 2014.</ref> Kamil İsnas anlayışını [[İslam]]da [[İbn əl-Ərəbi]] ilk dəfə fəlsəfi və irfani nəzəriyyə formasında vermişdir.<ref>{{Cite web |title=Fəlsəfə və Mistikada "Kamil İnsan" konsepsiyası |url=http://www.enter.news/fa/news/culture/114050/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D8%B9%DA%A9%D8%B3#.WpqG8x1ubDd |access-date=2018-03-03 |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927030731/http://www.enter.news/fa/news/culture/114050/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D8%B9%DA%A9%D8%B3#.WpqG8x1ubDd |url-status=live }}</ref> Onun irəli sürdüyü nəzəriyyə uzun əsrlər islam alimləri tərəfindən araşdırılmışdır.<ref>{{Cite web |url=http://malekof61.andishvaran.ir/fa/UserShowBook.html?ItemId=25529 |title=Fəlsəfə və Mistikada "Kamil İnsan" konsepsiyası |access-date=2018-03-03 |archive-date=2023-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230723181758/https://malekof61.andishvaran.ir/fa/UserShowBook.html?ItemId=25529&ItemId=25529 |url-status=live }}</ref> * Bu barədə daha ətraflı məlumat əldə etmək üçün [[Mürtəza Mütəhhəri]]nin "Kamil insan", [[Könül Bünyadzadə]]nin "İnsan:kamilliyin arxitektonikası" və [[Ələddin Məlikov]]un Fəlsəfə və Mistikada "Kamil İnsan" konsepsiyası adlı kitablarına müraciət edə bilərsiniz. == Həmçinin bax == * [[Kamil insan (Mütəhhəri)]] * [[Könül Bünyadzadə]] * [[Ələddin Məlikov]] == Xarici keçidlər == * İbrahim BAĞIROV, [https://metafizikajurnali.az/storage/images/site/files/Metafizika-19/Metafizika.Vol.5%2CNo.3%2CSerial.19%2Cpp.161-165.pdf “İRFAN VƏ FƏLSƏFƏ PERSPEKTİVİNDƏN KAMİL İNSAN NƏZƏRİYYƏSİ” KİTABI HAQQINDA], Metafizika Jurnalı, 2022, Vol.5, №3, Serial №19. Səh.161-165 == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Terminologiya]] [[Kateqoriya:Fəlsəfi anlayışlar]] [[Kateqoriya:Ərəb dilində sözlər və ifadələr]] [[Kateqoriya:Şiəlik]] [[Kateqoriya:Ontologiya]] [[Kateqoriya:İslam terminləri]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] n7ryse3l48bwb4s7zzbbglplzhdrwso 0 546403 8985193 8763033 2026-07-01T12:36:02Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985193 wikitext text/x-wiki {{digər məna}} '''Səma''' və ya '''Sama''' ([[Ərəb dili|Ərəbcə]]: سماع) — sufilərin musiqisi olub, onun dinləyərək rəqqasların ruha gəlib və fırlanaraq rəqs etməsi sayılır. Ərəbcə "eşitmək" mənasını verən "səmi" sözü, məcazi olaraq "[[musiqi]], [[nəğmə]], [[rəqs]]" deməkdir<ref>Ceyhan, Semih. "Semâ". Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, yıl: 2009, cilt: 36. 25 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Şubat 2018.</ref>. Zaman keçdikcə sufilər və din xadimləri bu nəğmələrə qulaq asaraq, ayaqüstə fırlanaraq Allaha zikr etməyə başlayırlır. 13-cü yüzillikdə Mevlanə tərəfindən dini nəğmə dünyada daha geniş miqyasda yayılmağa başlayır və ayin halına çevrilir.<ref>During, Sellheim, 1995.</ref> 2008-ci ildə [[UNESCO]]-nun Mədəniyyət irsinə daxil edilir<ref>Kara, Kerim. "Tasavvufta Sema". Kerimkara.com sitesi, 25 Aralık 2008. 3 mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Şubat 2018.</ref><ref>Uludağ, Süleyman. "Tasavvufta Sema". Zuhur Dergisi, 11 Ağustos 2012. 28 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Şubat 2018.</ref><ref>Menteş, Melih Ümt. "Sema Ayini: Semboller ve Anlamlar". Cinius Yayınları, Şubat 2011. 24 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Şubat 2018.</ref><ref>The Mevlevi Sema Ceremony UNESCO.</ref>. == Tarixi == Sufilər [[İslamın beş şərti|İslamı]] qəbul etdikdən sonra səmanı, vəhfi, musiqi və şeir dinləyərək qalxıb hərəkət etməyə dönməyə başlayır. İslam dünya meydana gəldikdən sonra onun səmavi din olub-olmaması çox sual meydana çıxartdı. Bu din gəlməmişdən öncə sufilər bir çox halal olanları haram qəbul etmişdilər<ref>"Somut Olmayan Kültürel Miras Listelerinde Türkiye". UNESCO Türkiye Milli Komisyon web sitesi. 24 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Şubat 2018.</ref>. Sufilər bir yerə yığlıb, müzakirələr aparır, nəsihətlər verilir və Allah inam, etibar və sevgisinə dair şeir və ilahilər oxunurdu. Şeir və musiqilər gözəl səsə malik olan şəxslər tərəfindən söylənirdi. Səma rəqsini bir və ya bir neçə nəfər qrup halında rəqs edirdilər<ref>Turan, Namık Sinan. "17. Yüzyılda Osmanlı Tasavvuf Ritüelinde Semâ, Deveran ve Müziğin Püritanizmle İmtihan". Akademik Porte, Tarih: Bahar 2016, Sayı:13. Erişim tarihi: 24 Şubat 2018.</ref>. Səma rəqsini təbliğ edən Mevlanadən öncə Şems Təbrizi bu rəqsin təbliğinə başlamışdır. Zamanla onu Mevlanəyə öyrətmiş və onun əsas təbliğatçısı olmuşdur<ref>Lewisohn, Leonard. "The Sacred Meditation of Islam: Sama' in the Persian Sufi Tradition." British Journal of Ethnomeditation 6 (1997): 1–33. JSTOR.</ref>. Mevlananin təbliğatı Sultan Veledin dövründən başlayır və 15-ci əsrdə bu işi onun nəvəsi Emir Alim Çelebinin oğlu Pir Adil Çelebi davam elətdirir. 17-ci əsrdə Pir Hüseyn Çelebinin xüsusi rolu olmuşdur<ref>Özcan, Nuri. "Mevlevi Ayini". Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 29, Yıl: 2004. 25 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Şubat 2018.</ref>. == Səma rəqsinin hissələri == === Səmaxana === Galata Mevlevixana səmaxanası Səmaxana Mevlevixanalar içində [[Göy|səma]] ayinin yerinə yetirildiyi yerin adıdır. Səmaxanada rəqsin yəni "dönmənin" baş verdiyi hissə meydan adlanır. Səmaxanya "cümlə qapısı" adlanan qağıdan daxil olurlar. Bu [[qapı]]nın qarşısında "mihrab" olur. Mihrab üzü [[qiblə]]yə doğru qoyulur. [[Meydan]]a daxil olarkən səmazaçılar sağ tərəfdə, ayini oxuyan Mevlanlar isə mihrab tərəfdə dururlar.<ref>Gribetz, Arthur. "The Sama' Controversy: Sufi vs. Legalist." Studia Islamica 74 (1991): 43–62. JSTOR.</ref> Meydanın ətrafı boyunca dairə formasında stullar qoyulur. Stulun üstünə [[ağ]] [[parça]] qoyulur. Bu parça cümlə qapısı yanından başlayaraq qoyulur. === Səmazan paltarları === Səmazan Səmazan insanları pis işlərdən, vərdişlərdən yəni "nəfsinə məzara qədər" qorumağı təbliğ edir. Səmazanin səmaya başlarkən koftasını çıxarılması mənəvi təmizliyə çıxmasını ifadə edir<ref>Erbaş, Fatih. "Sema ve Semazen". Kubbealtı Akademi Mecmubası sayı 175, Temmuz 2015. Erişim tarihi: 24 Şubat 2018.</ref>. === Mutrib həyəti === Səma ayini oxunulan zaman musiqi alətlərində çalan ansambl nəzərdə tutulur. === Səmazənbaşçısı === Səmazənlərin ən başçısı səmazanbaşı adlanır. Səma mərasimi zamanı səmazanların arasında gəzərək, onların rahat səmanı yerinə yetirməsinə kömək edirlər. == Etik qaydaları == Etik qaydalara əsasən səma rəqsi yerinə yetirilərkən sakitçiliyə riayət etmək ən vacib şərtlərdən biridir. İştirakçılar dönmə hərəkətini edən zaman qışqırmaqdan və danışmaqdan vəcd bitənə qədər özlərini saxlamamılıdılar. Ən əsası isə vəcddi inamla həyata keçirməlidilər<ref>Langlois, Tony. "Untitled." Ethnomeditation Forum 13.2 (2004): 309–11. JSTOR.</ref>. == Şəkillər == [[Fayl:Galata_Mevlevihanesi,_semahane_8354_Nevit.jpg|thumb|Galata Mevlevihanesi'nin semahanesi]] [[Fayl:The_World's_Parliament_of_Religions_-_an_illustrated_and_popular_story_of_the_World's_First_Parliament_of_Religions,_held_in_Chicago_in_connection_with_the_Columbian_exposition_of_1893_(1893)_(14764955982).jpg|thumb|1893 yılında Chicago'da düzenlenen Dünya Dinleri Parlamentosu'nda semazenler]] [[Fayl:Mevlana_Konya.jpg|thumb|Konya'da semazenler]] [[Fayl:Mevlevi_dervishes_1887.jpg|thumb|Semazenler, 1887]] == Xarici keçid == * [https://www.flickr.com/photos/meneghetti/sets/72157605244724510/ Səma mərasiminin şəkilləri] * [http://mevlana.net/sema.html Məvlanə səma mərasimi] == İstinad == [[Kateqoriya:Rəqs]] [[Kateqoriya:İslam terminləri]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] bml48tv43yczglwnupspv9ns90fh6rq 0 547177 8985827 8915567 2026-07-02T11:28:18Z Araz Yaquboglu 17991 [[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin I deputatları]] silindi; [[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin I çağırış deputatları]] əlavə olundu 8985827 wikitext text/x-wiki {{Vəzifəli şəxs |şəkil = Huseyn H. Najafov 1967.jpg |şəklin ölçüsü = |vəzifə = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsi]]nin birinci katibi |bayraq = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1940–1978).svg |bayraq2 = Flag of Azerbaijan SSR (1940-1952).svg |başlanğıc = sentyabr 1940 |son = yanvar 1948 |əvvəlki = [[Kazım İsmayılov]] |sonrakı = [[Yusif Yusifov (dövlət xadimi)|Yusif Yusifov]] |vəzifə_2 = Azərbaycan SSR meşə və kağız sənayesi naziri |bayraq_2 = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1940–1978).svg |bayraq2_2 = Flag of Azerbaijan SSR (1940-1952).svg |başlanğıc_2 = 6 mart 1950 |son_2 = 20 sentyabr 1950 |əvvəlki_2 = |sonrakı_2 = [[Rza İsmayılov (dövlət xadimi)|Rza İsmayılov]] |vəzifə_3 = Azərbaycan SSR meşə sənayesi naziri |bayraq_3 = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1940–1978).svg |bayraq2_3 = Flag of Azerbaijan SSR (1940-1952).svg |başlanğıc_3 = 28 yanvar 1948 |son_3 = 6 mart 1950 |əvvəlki_3 = [[Rza İsmayılov (dövlət xadimi)|Rza İsmayılov]] |sonrakı_3 = |mükafatları = + |vikianbar = }} '''Hüseyn Hümmət (Hümbət) oğlu Nəcəfov (Nəcəfbəyli)''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan partiya və dövlət xadimi, [[Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsi]]nin birinci katibi (1940–1948), Azərbaycan SSR meşə və kağız sənayesi naziri (1948–1950). == Həyatı == Hüseyn Nəcəfov 1907-ci ildə [[İrəvan quberniyası]]nın [[Kolanlı (Zəngibasar)|Kolanlı]] kəndində yoxsul kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 19 yaşında olarkən [[Gəncə]]yə köçmüş və toxucu-əyirici fabrikində fəhləlik etmişdir. 1928-ci ildə [[Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası|ÜİK(b)P]] (Sov. İKP) üzvlüyünə qəbul edilmiş, bir qədər sonra fabrikin həmkarlar ittifaqının katibi seçilmişdir.<ref name="kom67">{{məqalə|başlıq= Һ. Һ. Нәҹәфов|qəzet= [[Xalq qəzeti|Коммунист]]|nömrə= 167|say= 13555|tarix= 18 ијул 1967-ҹи ил|səhifə= 4|dil=az-cyrl}}</ref> 1930-cu ildən [[Azərbaycan LKGİ]] Gəncə Şəhər Komitəsinin üzvü, sonra isə katibi seçilmiş, Azərbaycan LKGİ Mərkəzi Komitəsinin mədəni-maarif şöbəsinin müdiri olmuşdur. 1933-cü ildə Kommunist Partiyasının çağırışı ilə MTS-lər yanında yaradılan siyasi şöbələrdən birində işləməyə getmişdir. 1934-cü ilədək Naxçıvanın maşın-traktor stansiyalarından birində siyasi şöbənin rəisinin müavini işləmişdir. 1937-ci ildə ÜİK(b)P MK yanında Yakov Sverdlov adına Ali Təbliğatçılar Məktəbini bitirmiş və həmin ildən [[Azərbaycan Kommunist Partiyası]] Bakı Şəhər Komitəsinin partiya kadrları şöbəsinin müdiri olmuşdur.<ref name="kom67"/><ref name="nst"/> Hüseyn Nəcəfov 1939-cu ildə Azərbaycan LKGİ MK-nın birinci katibi seçilmiş, 1940–1948-ci illərdə [[Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsi]]nin birinci katibi işləmişdir. 1948-ci ildən Azərbaycan SSR meşə sənayesi naziri olmuşdur.<ref name="fx"/><ref name="know">{{cite news |title=Наджафов Гусейн Гумбат оглы|url=http://www.knowbysight.info/NNN/08895.asp|publisher= Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898–1991|website=knowbysight.info |language=ru |access-date= 15 noyabr 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20200731131037/http://www.knowbysight.info/NNN/08895.asp|archive-date= 15 noyabr 2021}}</ref> Hüseyn Nəcəfov [[SSRİ Ali Soveti]]nin (2-ci çağırış) və [[Azərbaycan SSR Ali Soveti]]nin (1-ci çağırış)<ref name="kom46">{{məqalə|müəllif= Шамил Мәликеғанов|başlıq= Һүсейн Нәҹәфов|qəzet= [[Xalq qəzeti|Коммунист]]|nömrə= 17|say= 7199|tarix= 22 январ 1946-ҹы ил|səhifə= 3|dil=az-cyrl}}</ref> və Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin (2-ci çağırış)<ref name="nst">{{NST|50–51|Nəcəfov Hüseyn Hümbət oğlu}}</ref> deputatı seçilmişdir. Müxtəlif illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin və Mərkəzi Komitə bürosunun üzvlüyünə namizəd olmuşdur.<ref name="kom67"/><ref name="kom46"/> Hüseyn Nəcəfov 1967-ci ildə [[Bakı]]da vəfat etmişdir.<ref name="fx">{{cite book|chapter= Nəcəfov Hüseyn Hümmət oğlu|title= Fəxri Xiyaban|date= 2007|location= Bakı|publisher= [[Heydər Əliyev Fondu]]|page= 166}}</ref> == Təltifləri == * [["Lenin" ordeni]] — 25 fevral 1946 * [["Qırmızı əmək bayrağı" ordeni]] — 27 aprel 1940 * [[2-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni]] — 1 fevral 1945 * [["Qırmızı Ulduz" ordeni]] — 1945 * [["Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı]] — 1944 * [["1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{cite web|url= https://www.findagrave.com/memorial/115356088/huseyn-h-najafov|title= Huseyn H. Najafov|publisher= [[Find a Grave]]|language= en|access-date= 14 dekabr 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20211214200035/https://www.findagrave.com/memorial/115356088/huseyn-h-najafov|archive-date= 14 dekabr 2021|url-status= live}} == Həmçinin bax == * [[Naxçıvan rəhbərlərinin siyahısı]] * [[Birinci Fəxri xiyabanda dəfn olunanların siyahısı]] [[Kateqoriya:Azərbaycan SSR xalq komissarları və nazirləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan LKGİ Mərkəzi Komitəsinin birinci katibləri]] [[Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin II çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin II çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin I çağırış deputatları]] [[Kateqoriya:Bakı Şəhər Xalq Deputatları Sovetinin deputatları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvlüyünə namizədlər]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi bürosunun üzvlüyünə namizədlər]] [[Kateqoriya:ÜİK(b)P-nin XVIII qurultayının nümayəndələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatları]] rynpkxsnpbflxfwtouuki71spp710ko 8 549347 8985543 8979119 2026-07-01T23:58:14Z Nemoralis 128937 8985543 css text/css /* Define CSS variables */ html { --twinkle-bgcolor-dialog: #f0f8ff; --twinkle-bgcolor-titlebar: #bccadf; } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night { --twinkle-bgcolor-dialog: #141c26; --twinkle-bgcolor-titlebar: #1c2a52; } } /* stylelint-disable-next-line plugin/no-unsupported-browser-features */ @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os { --twinkle-bgcolor-dialog: #141c26; --twinkle-bgcolor-titlebar: #1c2a52; } } /** * Explicitly set width of TW menu so that we can use a hidden peer gadget * to add space where the TW menu would go before it loads. See * twinkle-pagestyles.css */ .skin-vector .vector-menu-dropdown #p-twinkle { width: 3.24em; } /** * In skin vector-2022, open the TW menu when mouse hovers over it. Credit to * [[en:User:Nardog]] for this fix. */ #p-twinkle:hover > .vector-menu-content { opacity: 1; visibility: visible; height: auto; } /* The additional box on user skin.js and twinklepreferences.js pages */ #twinkle-config-headerbox { border: 1px #f60 solid; background: #fed; padding: 0.6em; margin: 0.5em auto; text-align: center; color: inherit; } /* twinkleoptions.js */ #twinkle-config-headerbox.config-twopt-box { font-weight: bold; width: 80%; border-width: 2px; } /* skin-specific js */ #twinkle-config-headerbox.config-userskin-box { width: 60%; } /* WP:TWPREFS */ #twinkle-config-content input[type=checkbox] { margin-right: 2px; } /* Twinkle config */ #twinkle-config { border: 1px solid #666; background: var(--twinkle-bgcolor-dialog); color: inherit; } #twinkle-config label { color: var(--color-base, #202122); } #twinkle-config-titlebar { background: var(--twinkle-bgcolor-titlebar); color: inherit; } #twinkle-config-buttonpane { background: var(--twinkle-bgcolor-titlebar); color: inherit; padding: 0.5em; } .twinkle-config-helptip { font-size: 90%; color: var(--color-subtle, #54595d); } /* Flexbox gap not supported by old Safari versions. Rendering without gap is okay. */ /* stylelint-disable-next-line plugin/no-unsupported-browser-features */ .twinkle-ombox { display: flex; align-items: center; gap: 0.9em; padding-left: 0.9em; margin: 4px 10%; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid #f28500; } #p-twinkle-dropdown { display: flex; min-width: 40px; } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night #twinkle-config-headerbox { background: #532b18; } } /* stylelint-disable-next-line plugin/no-unsupported-browser-features */ @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os #twinkle-config-headerbox { background: #532b18; } } 2cj8reae8okbk095bxwtivuixi81br5 0 550241 8985279 8984488 2026-07-01T14:55:09Z Lunar Spectrum96 255396 /* Pley-off mərhələsi */ 8985279 wikitext text/x-wiki {{Aktual|tarix=iyun 2026}}{{Beynəlxalq futbol turniri | tam adı = 2026 FİFA Dünya Kuboku | il = | digər_adları =2026 FIFA World Cup<br>Copa Mundial de la FIFA 2026 | şəkil = 2026 FIFA World Cup ensign (PD version).png | ölçü = | alt = | imza = | şəhər = | ölkə = | tarix = İyun – İyul | komanda_sayı = 48 | konfederasiyalar = 6 | alt-konfederasiyalar = | assosiasiyalar = | stadionlar = 16 (16 ev sahibi şəhərdə) | şəhərlər = | çempion = | digər_çempion = | count = | ikinci = | digər_ikinci = | üçüncü = | digər_üçüncü = | dördüncü = | digər_dördüncü = | oyun = | qol = | tamaşaçı = | bombardir = | oyunçu = | əvvəlkisezon = [[2022 FİFA Dünya Kuboku|2022]] | sonrakısezon = [[2030 FİFA Dünya Kuboku|2030]] }} '''2026 FİFA Dünya Kuboku''' — [[FİFA]] üzvü olan federasiyaların milli komandalarının qatıldığı və dörd ildə bir təşkil edilən futbol üzrə XXIII dünya çempionatı. Turnir 11 iyun - 19 iyul 2026 tarixləri aralığında təşkil edilir. Çempionat [[ABŞ|ABŞ-nin]] 11, [[Meksika|Meksikanın]] 3 və [[Kanada|Kanadanın]] 2 şəhəri olmaqla ümümilikdə 16 şəhərdə keçirilir. 2026 FİFA Dünya Kuboku üç ölkə tərəfindən ortaq təşkil edilən və iştirakçı sayı 32 komandadan 48-ə yüksəldilən ilk turnir olmuş olacaq. [[Fayl:2026 world cup qualification map.svg|thumb|300px|<small>{{Rəng qutusu|#0000ff}} İştirakçı <br>{{Rəng qutusu|#ffcc00}} İştirak vəsiqəsi qazanmayıb <br>{{Rəng qutusu|#000000}} İmtina edib və ya kənarlaşdırılıb <br>{{Rəng qutusu|#cccccc}} FİFA üzvü deyil ]] [[Kabo-Verde milli futbol komandası|Kabo-Verde]], [[Kurasao milli futbol komandası|Kurasao]], [[İordaniya milli futbol komandası|İordaniya]] və [[Özbəkistan milli futbol komandası|Özbəkistan]] [[FİFA Dünya Kuboku|FİFA Dünya Kubokunda]] debüt edir. == Ev sahibləri == 2026-cı ildə Dünya Kuboku [[ABŞ]], [[Meksika]] və [[Kanada]]da keçirilir.<ref name="amerikaninsesi.org">[https://www.amerikaninsesi.org/a/c%C4%B1-il-d%C3%BCnya-kubokuna-ab%C5%9F-meksika-v%C9%99-kanada-ev-sahibliyi-ed%C9%99c%C9%99k/4436971.html 2026-cı il Dünya Kubokuna ABŞ, Meksika və Kanada ev sahibliyi edəcək] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210804113236/https://www.amerikaninsesi.org/a/c%C4%B1-il-d%C3%BCnya-kubokuna-ab%C5%9F-meksika-v%C9%99-kanada-ev-sahibliyi-ed%C9%99c%C9%99k/4436971.html |date=2021-08-04 }}. amerikaninsesi.org, 13.06.2018 {{ref-az}}</ref> Bu barədə qərarı FİFA prezidenti [[Canni İnfantino]] 12 iyun 2018-ci ildə təşkilatın [[Moskva|Moskvada]] keçirilən konqresində elan etmişdir.<ref name="amerikaninsesi.org"/> Planlaşdırılmış 80 oyundan 60-ı ABŞ-də, digər 20 oyun isə Meksika və Kanadada baş tutacaq.<ref name="amerikaninsesi.org"/> Ev sahibi ölkələr olan [[Kanada milli futbol komandası|Kanada]], [[Meksika milli futbol komandası|Meksika]] və [[ABŞ milli futbol komandası|Amerika Birləşmiş Ştatları]] avtomatik olaraq turnirə vəsiqə qazandılar. == Format == 2026-cı ildə keçirilən Dünya Kuboku 48 komandanın yarışdığı ilk Dünya Kubokudur.<ref name="amerikaninsesi.org"/> Hər komanda qrup mərhələsində ənənəvi formatda üç matç keçirəcək.<ref>{{cite news |date=14 mart 2023 |title=World Cup will be a week longer – but Fifa scraps three-team group plan |language=en |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live |accessdate=12 iyun 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |archivedate=14 mart 2023}}</ref><ref>{{cite news |author=Matt Slater |date=14 mart 2023 |title=World Cup 2026 format: How the 48-team tournament will work |language=en |work=[[The Athletic]] |url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live |accessdate=12 iyun 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |archivedate=14 mart 2023}}</ref> Çempionat [[2014 FİFA Dünya Kuboku|2014]] və [[2018 FİFA Dünya Kuboku|2018]]-ci il turnirlərindən fərqli olaraq 32 gün deyil, 39 gün davam edəcək.<ref>{{cite news |author=Henry Bushnell |date=14 mart 2023 |title=World Cup 2026 format: FIFA confirms 104-game schedule, 4-team groups |language=en |work=Yahoo Sports |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |accessdate=12 iyun 2026}}</ref> 2026-cı il Dünya Kubokunda [[Beynəlxalq Futbol Assosiasiyaları Şurası (IFAB)]] tərəfindən təsdiq edilmiş bəzi yeni qaydalar tətbiq edilir: <ref>{{cite news |date=4 may 2026 |title=FİFA 2026-cı il Dünya Çempionatı üçün yeni qaydalar tətbiq edir |language=az |work=Sport1.az |url=https://sport1.az/13558-fifa-2026-ci-il-dunya-cempionati-ucun-yeni-qaydalar-tetbiq-edir.html |accessdate=12 iyun 2026}}</ref><ref name=":0">{{cite news |date=3 may 2026 |title=What are the new rules for 2026 World Cup? Covering mouths, making subs and more |language=en |work=NBC New York |url=https://www.nbcnewyork.com/world-cup/new-rules-covering-mouths-substitutions-breaks/6510949/ |accessdate=12 iyun 2026}}</ref> * Yeni qaydaya əsasən, top oyuna daxil olmadan müdafiənin qarşısını almaq üçün edilən açıq və qanunsuz hücum blokları indi VAR tərəfindən nəzərdən keçirilə bilər. Əgər qola birbaşa təsir edən qayda pozuntusu olarsa, VAR hakimi xəbərdar edəcək və künc zərbəsi təkrarlanacaq. Bu qayda yalnız hücum faullarını əhatə edir, müdafiəyə təsir etməyəcək. * Aut atışı və qapıdan zərbələr üçün komandaya maksimum beş saniyə vaxt veriləcək. Gecikmə hallarında aut rəqib komandaya keçəcək. * Meydanda tibbi yardım alan hər hansı bir oyunçu meydanı tərk etməli və oyuna qayıtmazdan əvvəl 1 dəqiqə gözləməlidir. * Hakim qərarına etiraz etdiyinə görə meydanı tərk edən hər hansı bir oyunçuya qırmızı vərəqə göstəriləcək ki, bu da bu ideyanı təşviq edən məşqçilərə də aiddir. Əgər bir komanda matçın ləğv olunmasına səbəb olarsa, məğlub olmuş sayılacaq. * Matç zamanı əvəzlənən futbolçu meydanı 10 saniyə ərzində tərk etməlidir. Bu limit aşılarsa, onu əvəz edən oyunçu əlavə olaraq bir dəqiqə gözləməli olacaq, komanda 10 nəfər qalacaq. * Dodaq oxumaqdan gizli qarşıdurma və təhqiredici davranışların qarşısını almaq üçün, rəqibə qarşı əl, qol və ya köynək ilə ağzını örtən hər oyunçuya qırmızı kart verilir. Oyunçuların dodaq hərəkətlərinin oxunmasını istəmədikləri dostcasına söhbətlərdə ağızlarını örtə bilməsi istisnadır. * Qapıçı zədəsi zamanı oyunçular texniki bölgədə məşqçidən taktika almamalıdırlar. Bu dəyişikliklərə əlavə olaraq, oyunçular üç ölkədə şiddətli istilərlə qarşılaşacaqları üçün hər hissədə bir neçə dəqiqəlik su fasilələri verilir.<ref name=":0" /><ref>{{cite news |date=7 dekabr 2025 |title=Players to benefit from hydration breaks at FIFA World Cup 2026™ |language=en |work=inside.fifa.com |publisher=[[FİFA]] |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/hydration-breaks-world-cup-2026-player-welfare |accessdate=12 iyun 2026}}</ref> Bütün komandalar üçün bərabər şəraiti təmin etmək məqsədilə, bütün oyunlarda fasilələr hakim tərəfindən təyin olunacaq və hər hansı bir hava və ya temperatur şərti (qaydası) tətbiq edilmir. ==Qrup mərhələsi== ===A qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|MEX}}''' | 3 || 3 || 0 || 0 || 6 || 0 || +6|| '''9''' | rowspan="2"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{Bayraq|RSA}} [[CAR milli futbol komandası|CAR]]''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 3 || &minus;1 || '''4''' |- | 3 || align=left|{{fb|KOR}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || &minus;1 || '''3''' |- | 4 || align=left|{{fb|CZE}} | 3 || 0 || 1 || 2 || 2 || 6 || &minus;4 || '''1''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|11|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|MEX}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |team2={{Bayraq|RSA}} [[CAR milli futbol komandası|CAR]] |goals1=*[[Julian Quinones|Quinones]] {{qol|9}} *[[Raul Jimenez|Jimenez]] {{qol|67}} *[[Cesar Montes|Montes]] {{Qırmızı kart|0|90+2}} |goals2=*{{Qırmızı kart|0|49}} [[Sphephelo Sithole|Sithole]] *{{Qırmızı kart|0|84}} [[Themba Zwane|Zwane]] |stadium=Asteka Stadionu, [[Mexiko şəhəri]] |attendance=80 824 |referee=Wilton Sampaio (Braziliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|12|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|KOR}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |team2={{fb|CZE}} |goals1=*[[Hwang Inbeom|Hwang I.]] {{qol|67}} *[[Oh Hyeongyu|Oh]] {{qol|80}} |goals2={{qol|59}} [[Ladislav Krejci|Krejci]] |stadium=Akron Stadionu, [[Qvadalaxara]] |attendance=44 985 |referee=Amin Mohamed Omar (Misir) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=20:00 |team1={{fb-rt|CZE}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |team2={{Bayraq|RSA}} [[CAR milli futbol komandası|CAR]] |goals1=[[Michal Sadilek|Sadilek]] {{qol|6}} |goals2={{qol|83|pen.}} [[Teboho Mokoena|Mokoena]] |stadium=Mersedes-Bens Stadionu, [[Atlanta]] |attendance=67 442 |referee=Tori Penso (ABŞ) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|19|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|MEX}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |team2={{fb|KOR}} |goals1=[[Luis Romo|Romo]] {{qol|50}} |goals2= |stadium=Akron Stadionu, [[Qvadalaxara]] |attendance=45 522 |referee=Gustavo Tejera (Uruqvay) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|25|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|CZE}} |score=0:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |team2={{fb|MEX}} |goals1= |goals2=*{{qol|55}} [[Mateo Chavez|Chavez]] *{{qol|61}} [[Julian Quinones|Quinones]] *{{qol|90+4}} [[Alvaro Fidalgo|Fidalgo]] |stadium=Asteka Stadionu, [[Mexiko şəhəri]] |attendance=80 824 |referee=Yael Falcon (Argentina) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|25|df=y}} |time=05:00 |team1=[[CAR milli futbol komandası|CAR]] {{Bayraq|RSA}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |team2={{fb|KOR}} |goals1=[[Thapelo Maseko|Maseko]] {{qol|63}} |goals2= |stadium=BBVA Stadionu, [[Monterrey]] |attendance=51 243 |referee=Facundo Tello (Argentina) }} ===B qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|SUI}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 7 || 3 || +4 || '''7''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|CAN}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 8 || 3 || +5 || '''4''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|BIH}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || &minus;1 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|QAT}} | 3 || 0 || 1 || 2 || 2 || 10 || &minus;8 || '''1''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|12|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|CAN}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |team2={{fb|BIH}} |goals1=[[Cyle Larin|Larin]] {{qol|78}} |goals2={{qol|21}} [[Jovo Lukic|Lukic]] |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=43 002 |referee=Facundo Tello (Argentina) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|13|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|QAT}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |team2={{fb|SUI}} |goals1=[[Miro Muheim|Muheim]] {{qol|90+4|a.q.}} |goals2={{qol|17|pen.}} [[Breel Embolo|Embolo]] |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=67 966 |referee=Said Martinez (Honduras) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|SUI}} |score=4:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |team2={{fb|BIH}} |goals1=*[[Johan Manzambi|Manzambi]] {{qol|74||90}} *[[Ruben Vargas|Vargas]] {{qol|84}} *[[Granit Xhaka|Xhaka]] {{qol|90+7|pen.}} |goals2= *{{qol|90+3}} [[Ermin Mahmic|Mahmic]] *{{qırmızı kart|0|80}} [[Tarik Muharemovic|Muharemovic]] |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 026 |referee=Joao Pinheiro (Portuqaliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|19|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|CAN}} |score=6:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |team2={{fb|QAT}} |goals1=*[[Cyle Larin|Larin]] {{qol|16}} *[[Jonathan David|J. David]] {{qol|29||45+3||90+2}} *[[Nathan Saliba|Saliba]] {{qol|64}} *[[Mohamed Manai|Manai]] {{qol|75|a.q.}} |goals2=*{{qırmızı kart|0|33}} [[Homam Ahmed|Ahmed]] *{{qırmızı kart|0|51}} [[Assim Madibo|Madibo]] |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Cristian Garay (Çili) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|SUI}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |team2={{fb|CAN}} |goals1=*[[Ruben Vargas|Vargas]] {{qol|46}} *[[Johan Manzambi|Manzambi]] {{qol|57}} |goals2={{qol|76}} [[Promise David|P. David]] |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Ramon Abatti (Braziliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|BIH}} |score=3:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |team2={{fb|QAT}} |goals1=*[[Kerim Alajbegovic|Alajbegovic]] {{qol|29}} *[[Mahmoud Abunada|Abunada]] {{qol|34|a.q.}} *[[Ermin Mahmic|Mahmic]] {{qol|80}} |goals2={{qol|42}} [[Hassan Al-Haydos|Al-Haydos]] |stadium=Lumen Field, [[Sietl]] |attendance=66 925 |referee=Jesus Valenzuela (Venesuela) }} ===C qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|BRA}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 7 || 1 || +6 || '''7''' | rowspan="2"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|Mərakeş}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 6 || 3 || +3 || '''7''' |- | 3 || align=left|{{fb|SCO}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || &minus;3 || '''3''' |- | 4 || align=left|{{fb|Haiti}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 2 || 8 || &minus;6 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|14|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|BRA}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |team2={{fb|Mərakeş}} |goals1=[[Vinisius Junior|Vinicius Jr.]] {{qol|32}} |goals2={{qol|21}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee=Slavko Vincic (Sloveniya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|14|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|Haiti}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |team2={{fb|SCO}} |goals1= |goals2={{qol|28}} [[John McGinn|McGinn]] |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=64 146 |referee=Mustapha Ghorbal (Əlcayir) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|20|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|SCO}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |team2={{fb|Mərakeş}} |goals1= |goals2={{qol|2}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=64 146 |referee=Ilgiz Tantashev (Özbəkistan) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|20|df=y}} |time=04:30 |team1={{fb-rt|BRA}} |score=3:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |team2={{fb|Haiti}} |goals1=*[[Matheus Cunha|Cunha]] {{qol|23||36}} *[[Vinisius Junior|Vinicius Jr.]] {{qol|45+3}} |goals2= |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 324 |referee=Alejandro Hernandez (İspaniya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|25|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|SCO}} |score=0:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |team2={{fb|BRA}} |goals1= |goals2=*{{qol|7||45+3}} [[Vinisius Junior|Vinicius Jr.]] *{{qol|60}} [[Matheus Cunha|Cunha]] |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance=64 478 |referee=Cesar Arturo Ramos (Meksika) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|25|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|Mərakeş}} |score=4:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |team2={{fb|Haiti}} |goals1=*[[Əşrəf Hakimi|Hakimi]] {{qol|39}} *[[Ismael Saibari|Saibari]] {{qol|45+1}} *[[Soufiane Rahimi|Rahimi]] {{qol|78}} *[[Gessime Yassine|Yassine]] {{qol|89}} |goals2=*{{qol|10|a.q.}} [[Yassine Bounou|Bounou]] *{{qol|43}} [[Vilson İsidor|Isidor]] |stadium=Mersedes-Bens Stadion, [[Atlanta]] |attendance=68 239 |referee=Danny Makkelie (Niderland) }} ===D qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|USA}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 8 || 4 || +4 || '''6''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|AUS}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0|| '''4''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|PAR}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || &minus;2 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|TUR}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 3 || 5 || &minus;2 || '''3''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|13|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|USA}} |score=4:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |team2={{fb|PAR}} |goals1=*[[Damian Bobadilla|Bobadilla]] {{qol|7|a.q.}} *[[Folarin Balogun|Balogun]] {{qol|31||45+5}} *[[Giovanni Reyna|Reyna]] {{qol|90+8}} |goals2={{qol|73}} [[Mauricio Prado|Prado]] |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 492 |referee=Danny Makkelie (Niderland) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|14|df=y}} |time=08:00 |team1={{fb-rt|AUS}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |team2={{fb|TUR}} |goals1=*[[Nestory Irankunda|Irankunda]] {{qol|27}} *[[Connor Metcalfe|Metcalfe]] {{qol|75}} |goals2= |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Jesus Valenzuela (Venesuela) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|19|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|USA}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |team2={{fb|AUS}} |goals1=*[[Cameron Burgess|Burgess]] {{qol|11|a.q.}} *[[Alex Freeman|Freeman]] {{qol|43}} |goals2= |stadium=Lumen Field, [[Sietl]] |attendance=66 925 |referee=Felix Zwayer (Almaniya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|20|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|TUR}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |team2={{fb|PAR}} |goals1= |goals2=*{{qol|2}} [[Matias Galarza|Galarza]] *{{qırmızı kart|0|45+3}} [[Miguel Almiron|Almiron]] |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=68 827 |referee=Ivan Barton (Salvador) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|TUR}} |score=3:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |team2={{fb|USA}} |goals1=*[[Arda Gülər|Güler]] {{qol|10}} *[[Barış Alpər Yılmaz|Yılmaz]] {{qol|31}} *[[Kaan Ayhan|Ayhan]] {{qol|90+8}} |goals2=*{{qol|3}} [[Auston Trusty|Trusty]] *{{qol|49}} [[Sebastian Berhalter|Berhalter]] |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 492 |referee=Mustapha Ghorbal (Əlcayir) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|PAR}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |team2={{fb|AUS}} |goals1= |goals2= |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=68 827 |referee=Clement Turpin (Fransa) }} ===E qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|GER}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 10 || 4 || +6 || '''6''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|CIV}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 4 || 2 || +2 || '''6''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|ECU}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|CUW}} | 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 9 || &minus;8 || '''1''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|14|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|GER}} |score=7:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 |team2={{fb|CUW}} |goals1=*[[Felix Nmecha|Nmecha]] {{qol|6}} *[[Nico Scholtterbeck|Scholtterbeck]] {{qol|38}} *[[Kay Haverts|Havertz]] {{qol|45+5|pen.|88}} *[[Jamal Musiala|Musiala]] {{qol|47}} *[[Nathaniel Brown|Brown]] {{qol|68}} *[[Deniz Undav|Undav]] {{qol|78}} |goals2={{qol|21}} [[Livano Comenencia|Comenencia]] |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 021 |referee=Jalal Jayed (Mərakeş) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|CIV}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |team2={{fb|ECU}} |goals1=[[Amad Diallo|Diallo]] {{qol|90}} |goals2= |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 274 |referee=François Letexier (Fransa) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|GER}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |team2={{fb|CIV}} |goals1=[[Deniz Undav|Undav]] {{qol|68||90+4}} |goals2={{qol|30}} [[Frank Kessye|Kessie]] |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=43 036 |referee=Juan Gabriel Benitez (Paraqvay) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|ECU}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |team2={{fb|CUW}} |goals1= |goals2= |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance=68 598 |referee=Ma Ning (Çin) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|CUW}} |score=0:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |team2={{fb|CIV}} |goals1= |goals2={{qol|7||64}} [[Nicolas Pepe|Pepe]] |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 324 |referee=Glenn Nyberg (İsveç) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|ECU}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |team2={{fb|GER}} |goals1=*[[Nilson Angulo|Angulp]] {{qol|9}} *[[Gonzalo Plata|Plata]] {{qol|77}} |goals2={{qol|2}} [[Leroy Sane|Sane]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee=Tori Penso (ABŞ) }} ===F qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|NED}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 10 || 4 || +6 || '''7''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|JPN}}''' | 3 || 1 || 2 || 0 || 7 || 3 || +4 || '''5''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|SWE}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|TUN}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 2 || 12 || &minus;10 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|NED}} |score=2:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |team2={{fb|JPN}} |goals1=*[[Vircil van Deyk|Van Dijk]] {{qol|50}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{qol|64}} |goals2=*{{qol|57}} [[Keito Nakamura|Nakamura]] *{{qol|88}} [[Daichi Kamada|Kamada]] |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance=69 285 |referee=Ismail Elfath (ABŞ) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|SWE}} |score=5:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |team2={{fb|TUN}} |goals1=*[[Yasin Ayari|Ayari]] {{qol|7||90+6}} *[[Aleksander İsak|Isak]] {{qol|30}} *[[Viktor Dyokereş|Gyökeres]] {{qol|59}} *[[Mattias Svanberg|Svanberg]] {{qol|84}} |goals2=*{{qol|43}} [[Omar Rekik|Rekik]] |stadium=BBVA Stadionu, [[Monterrey]] |attendance=50 987 |referee=Yael Falcon (Argentina) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|20|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|NED}} |score=5:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |team2={{fb|SWE}} |goals1=*[[Brayan Brobbi|Brobbey]] {{qol|5||17}} *[[Kodi Qakpo|Gakpo]] {{qol|47||54}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{qol|89}} |goals2={{qol|59}} [[Anthony Elanga|Elanga]] |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 777 |referee=Michael Oliver (İngiltərə) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=08:00 |team1={{fb-rt|TUN}} |score=0:4 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |team2={{fb|JPN}} |goals1= |goals2=*{{qol|4}} [[Daichi Kamada|Kamada]] *{{qol|31||83}} [[Ayase Ueda|Ueda]] *{{qol|69}} [[Cunya İto|J. Ito]] |stadium=BBVA Stadionu, [[Monterrey]] |attendance=51 243 |referee=Istvan Kovacs (Rumıniya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|JPN}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |team2={{fb|SWE}} |goals1=[[Daizen Maeda|Maeda]] {{qol|56}} |goals2={{qol|62}} [[Anthony Elanga|Elanga]] |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance=70 137 |referee=Ivan Barton (Salvador) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|TUN}} |score=1:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |team2={{fb|NED}} |goals1=[[Hazem Mastouri|Mastouri]] {{qol|54}} |goals2=*{{qol|3|a.q.}} [[Ellyes Skhiri|Skhiri]] *{{qol|7}} [[Brayan Brobbi|Brobbey]] *{{qol|62}} [[Jan Paul van Hecke|Van Hecke]] |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance=68 391 |referee=Katia Itzel Garcia (Meksika) }} ===G qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|BEL}}''' | 3 || 1 || 2 || 0 || 6 || 2 || +4 || '''5''' | rowspan="2"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|EGY}}''' | 3 || 1 || 2 || 0 || 5 || 3 || +2 || '''5''' |- | 2 || align=left|{{fb|IRN}} | 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- | 4 || align=left|{{fb|NZL}} | 3 || 0 || 1 || 2 || 4 || 10 || &minus;6 || '''1''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|BEL}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |team2={{fb|EGY}} |goals1=[[Mohamed Hany|Hany]] {{qol|66|a.q.}} |goals2={{qol|19}} [[Emam Ashour|Ashour]] |stadium=Lumen Field, [[Sietl]] |attendance=66 775 |referee=Ramon Abatti (Braziliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|16|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|IRN}} |score=2:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |team2={{fb|NZL}} |goals1=*[[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] {{qol|32}} *[[Mohammad Mohebbi|Mohebbi]] {{qol|64}} |goals2={{qol|7||54}} [[Elijah Just|Just]] |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 108 |referee=Cesar Arturo Ramos (Meksika) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|BEL}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |team2={{fb|IRN}} |goals1=[[Nathan Ngoy|Ngoy]] {{qırmızı kart|0|66}} |goals2= |goals2= |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 317 |referee=Dario Herrera (Argentina) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|22|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|NZL}} |score=1:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |team2={{fb|EGY}} |goals1=[[Finn Surman|Surman]] {{qol|15}} |goals2=*{{qol|58}} [[Mostafa Zico|Zico]] *{{qol|67}} [[Məhəmməd Salah|Salah]] *{{qol|82}} [[Trezeguet]] |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Omar Al Ali (BƏƏ) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|27|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|EGY}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |team2={{fb|IRN}} |goals1=[[Mahmoud Saber|Saber]] {{qol|5}} |goals2={{qol|14}} [[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] |stadium=Lumen Field, [[Sietl]] |attendance=66 925 |referee=[[Şimon Marsinyak]] (Polşa) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|27|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|NZL}} |score=1:5 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |team2={{fb|BEL}} |goals1=[[Elijah Just|Just]] {{qol|84}} |goals2=*{{qol|28||50}} [[Leandro Trossard|Trossard]] *{{qol|66}} [[Kevin De Bröyne|De Bruyne]] *{{qol|86}} [[Romelu Lukaku|Lukaku]] *{{qol|90+4}} [[Aleksis Salemakers|Saelemaekers]] |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Adham Makhadmeh (İordaniya) }} ===H qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|ESP}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 5 || 0 || +5 || '''4''' | rowspan="2"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBFBB | 2 || align=left|'''{{fb|CPV}}''' | 3 || 0 || 3 || 0 || 2 || 2 || 0 || '''3''' |- | 2 || align=left|{{fb|URU}} | 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || &minus;1 || '''2''' |- | 4 || align=left|{{fb|KSA}} | 3 || 0 || 2 || 1 || 1 || 5 || &minus;4 || '''2''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=20:00 |team1={{fb-rt|ESP}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |team2={{fb|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=Mersedes-Bens Stadion, [[Atlanta]] |attendance=67 640 |referee=Adham Makhadmeh (İordaniya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|16|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|KSA}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |team2={{fb|URU}} |goals1=[[Abdulelah Alamri|Alamri]] {{qol|41}} |goals2={{qol|80}} [[Maxi Araujo|M. Araujo]] |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance=62 764 |referee=Maurizio Mariani (İtaliya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=20:00 |team1={{fb-rt|ESP}} |score=4:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |team2={{fb|KSA}} |goals1=*[[Lamine Yamal|Yamal]] {{qol|10}} *[[Mikel Oyarzabal|Oyarzabal]] {{qol|21||24}} *[[Hassan Al-Tambakti|Al-Tambakti]] {{qol|49|a.q.}} |goals2= |stadium=Mersedes-Bens Stadion, [[Atlanta]] |attendance=68 239 |referee=Raphael Claus (Braziliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|22|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|URU}} |score=2:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |team2={{fb|CPV}} |goals1=*[[Maxi Araujo|M. Araujo]] {{qol|44}} *[[Agustin Canobbio|Canobbio]] {{qol|45+6}} |goals2=*{{qol|21}} [[Kevin Pina|K. Pina]] *{{qol|61}} [[Helio Varela|Varela]] |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance=64 003 |referee=Espen Eskas (Norveç) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|27|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|CPV}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |team2={{fb|KSA}} |goals1= |goals2= |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 278 |referee=François Letexier (Fransa) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|27|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|URU}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |team2={{fb|ESP}} |goals1=[[Agustin Canobbio|Canobbio]] {{qırmızı kart|0|90+4}} |goals2={{qol|42}} [[Alex Baena|Baena]] |stadium=Akron Stadionu, [[Qvadalaxara]] |attendance=45 065 |referee=Ismail Elfath (ABŞ) }} ===I qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|FRA}}''' | 3 || 3 || 0 || 0 || 10 || 2 || +8 || '''9''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|NOR}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 8 || 7 || +1 || '''6''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|SEN}}''' | 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- | 4 || align=left|{{fb|IRQ}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 1 || 12 || &minus;11 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|16|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|FRA}} |score=3:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |team2={{fb|SEN}} |goals1=*[[Kilian Mbappe|Mbappe]] {{qol|66||90+6}} *[[Bradley Barcola|Barcola]] {{qol|82}} |goals2={{qol|90+5}} [[Ibrahim Mbaye|Mbaye]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 545 |referee=[[Əlireza Fəqani]] (Avstraliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|17|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|IRQ}} |score=1:4 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |team2={{fb|NOR}} |goals1=*[[Aymen Hussein|Hussein]] {{qol|39}} |goals2=*{{qol|29||43}} [[Erlinq Holann|Haaland]] *{{qol|76}} [[Leo Skiri Ostiqard|Ostigard]] *{{qol|90+6|a.q.}} [[Aymen Hussein|Hussein]] |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=63 106 |referee=Pierre Atcho (Qabon) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|23|df=y}} |time=01:00 |team1={{fb-rt|FRA}} |score=3:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |team2={{fb|IRQ}} |goals1=*[[Kilian Mbappe|Mbappe]] {{qol|14||54}} *[[Usman Dembele|Dembele]] {{qol|66}} |goals2= |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 324 |referee=Drew Fischer (Kanada) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|23|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|NOR}} |score=3:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |team2={{fb|SEN}} |goals1=*[[Marcus Holmgren Pedersen|Pedersen]] {{qol|43}} *[[Erlinq Holann|Haaland]] {{qol|48||58}} |goals2=*{{qol|53||90+3}} [[Ismaila Sarr|I. Sarr]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee=Wilton Sampaio (Braziliya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|NOR}} |score=1:4 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |team2={{fb|FRA}} |goals1=[[Thelo Aasgaard|Aasgaard]] {{qol|21}} |goals2=*{{qol|7||20||32}} [[Usman Dembele|Dembele]] *{{qol|90+4}} [[Desire Doue|Doue]] |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=64 146 |referee=Michael Oliver (İngiltərə) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|SEN}} |score=5:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |team2={{fb|IRQ}} |goals1=*[[Habib Diarra|Diarra]] {{qol|4}} *[[Ismaila Sarr|I. Sarr]] {{qol|56}} *[[Pape Gueye|P. Gueye]] {{qol|59||71}} *[[Iliman Ndiaye|I. Ndiaye]] {{qol|82}} |goals2={{qırmızı kart|0|13}} [[Rebin Sulaka|Sulaka]] |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=43 036 |referee=[[Entoni Teylor]] (İngiltərə) }} ===J qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|ARG}}''' | 3 || 3 || 0 || 0 || 8 || 1 || +7|| '''9''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|AUT}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 6 || 6 || 0 || '''4''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|ALG}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || &minus;2 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|JOR}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 3 || 8 || &minus;5 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|17|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|ARG}} |score=3:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |team2={{fb|ALG}} |goals1=[[Lionel Messi|Messi]] {{qol|17||60||76}} |goals2= |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance=69 045 |referee=[[Şimon Marsinyak]] (Polşa) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|17|df=y}} |time=08:00 |team1={{fb-rt|AUT}} |score=3:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |team2={{fb|JOR}} |goals1=*[[Romano Şmid|Schmid]] {{qol|20}} *[[Yazan Al-Arab|Al-Arab]] {{qol|76|a.q.}} *[[Marko Arnautovic|Arnautovic]] {{qol|90+12|pen.}} |goals2={{qol|50}} [[Ali Olwan|Olwan]] |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=68 527 |referee=Dahane Beida (Mavritaniya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|22|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|ARG}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |team2={{fb|AUT}} |goals1=[[Lionel Messi|Messi]] {{qol|38||90+5}} |goals2= |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance=70 649 |referee=Amin Mohamed Omar (EGY) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|23|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|JOR}} |score=1:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |team2={{fb|ALG}} |goals1=[[Nizar Al-Rashdan|Al-Rashdan]] {{qol|36}} |goals2=*{{qol|69}} [[Nadhir Benbouali|Benbouali]] *{{qol|82}} [[Amin Quiri|Gouiri]] |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=68 371 |referee=Slavko Vincic (Sloveniya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|ALG}} |score=3:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |team2={{fb|AUT}} |goals1=*[[Rafik Belghali|Belghali]] {{qol|45}} *[[Riyad Mahrez|Mahrez]] {{qol|60||90+3}} |goals2=*{{qol|28}} [[Marko Arnautovic|Arnautovic]] *{{qol|55}} [[Marcel Sabitzer|Sabitzer]] *{{qol|90+6}} [[Sasa Kalajdzic|Kalajdzic]] |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance=69 045 |referee=Ilgiz Tantashev (Özbəkistan) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|JOR}} |score=1:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |team2={{fb|ARG}} |goals1=[[Mousa Al-Tamari|Al-Tamari]] {{qol|55}} |goals2=*{{qol|19}} [[Covani Lo Selso|Lo Celso]] *{{qol|31|pen.}} [[Lautaro Martinez|La. Martinez]] *{{qol|80}} [[Lionel Messi|Messi]] |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance=70 649 |referee=Istvan Kovacs (Rumıniya) }} ===K qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|COL}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 4 || 1 || +3 || '''7''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|POR}}''' | 3 || 1 || 2 || 0 || 6 || 1 || +5 || '''5''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{Bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]]''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|UZB}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 2 || 11 || &minus;9 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|17|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|POR}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |team2={{Bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]] |goals1=[[Joao Neves|J. Neves]] {{qol|6}} |goals2={{qol|45+5}} [[Yoane Wissa|Wissa]] |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 777 |referee=Abdulrahman Aljassim (Qətər) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|UZB}} |score=1:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |team2={{fb|COL}} |goals1=[[Abbasbəy Fayzullayev|Fayzullaev]] {{qol|60}} |goals2=*{{qol|40}} [[Daniel Munoz|Munoz]] *{{qol|65}} [[Luis Diaz (Kamerunlu futbolçu)|Diaz]] *{{qol|90+9}} [[Caminton Kampaz|Kampaz]] |stadium=Asteka Stadionu, [[Mexiko şəhəri]] |attendance=80 824 |referee=[[Entoni Teylor]] (İngiltərə) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|23|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|POR}} |score=5:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |team2={{fb|UZB}} |goals1=*[[Kriştiano Ronaldo|Ronaldo]] {{qol|6||39}} *[[Nuno Mendes|Mendes]] {{qol|17}} *[[Abduvohid Nematov|Nematov]] {{qol|60|o.g.}} *[[Rafael Leao|Leao]] {{qol|87}} |goals2= |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 777 |referee=Jalal Jayed (Mərakeş) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|COL}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |team2={{Bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]] |goals1=[[Daniel Munoz|Munoz]] {{qol|76}} |goals2= |stadium=Akron Stadionu, [[Qvadalaxara]] |attendance=45 358 |referee=Maurizio Mariani (İtaliya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=03:30 |team1={{fb-rt|COL}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |team2={{fb|POR}} |goals1= |goals2= |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance=64 478 |referee=[[Əlireza Fəqani]] (Avstraliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=03:30 |team1=[[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]] {{Bayraq|COD}} |score=3:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |team2={{fb|UZB}} |goals1=*[[Yoane Wissa|Wissa]] {{qol|68|pen.|90+1}} *[[Fiston Mayele|Mayele]] {{qol|78}} |goals2={{qol|10}} [[Eldor Şomurodov|Shomurodov]] |stadium=Mersedes-Bens Stadion, [[Atlanta]] |attendance=68 239 |referee=Felix Zwayer (Almaniya) }} ===L qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|ENG}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 6 || 2 || +4|| '''7''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|CRO}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 5 || 5 || 0 || '''6''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|GHA}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|PAN}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 0 || 4 || &minus;4 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|ENG}} |score=4:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |team2={{fb|CRO}} |goals1=*[[Harri Keyn|Kane]] {{qol|12|pen.|42}} *[[Cud Bellingem|Bellingham]] {{qol|47}} *[[Markus Reşford|Rashford]] {{qol|85}} |goals2=*{{qol|36}} [[Martin Baturina|Baturina]] *{{qol|45+5}} [[Petar Musa|Musa]] |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance= 70 389 |referee=Clement Turpin (Fransa) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|GHA}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |team2={{fb|PAN}} |goals1=[[Caleb Yirenkyi|Yirenkyi]] {{qol|90+5}} |goals2= |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=42 942 |referee=Glenn Nyberg (İsveç) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|ENG}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |team2={{fb|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=63 983 |referee=Saíd Martinez (Honduras) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|PAN}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |team2={{fb|CRO}} |goals1= |goals2={{qol|54}} [[Ante Budimir|Budimir]] |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=43 036 |referee=Pierre Atcho (Qabon) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=01:00 |team1={{fb-rt|PAN}} |score=0:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |team2={{fb|ENG}} |goals1= |goals2=*{{qol|62}} [[Cud Bellingem|Bellingham]] *{{qol|67}} [[Harri Keyn|Kane]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee=Abdulrahman al-Jassim (Qətər) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=01:00 |team1={{fb-rt|CRO}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |team2={{fb|GHA}} |goals1=*[[Petar Sucic|P. Sucic]] {{qol|31}} *[[Nikola Vlasic|Vlasic]] {{qol|83}} |goals2={{qol|73}} [[Derrick Luckassen|Luckassen]] |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 324 |referee=Drew Fischer (Kanada) }} ==Pley-off mərhələsi== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#1/16 final mərhələsi|1/16 final mərhələsi]] |RD2=[[#1/8 final mərhələsi|1/8 final mərhələsi]] |RD3=[[#1/4 final mərhələsi|1/4 final mərhələsi]] |RD4=[[#Yarımfinallar|Yarımfinallar]] |RD5=[[#Final|Final]] |Consol=[[#Üçüncü yer uğrunda oyun|Üçüncü yer uğrunda oyun]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |30 iyun – {{bayraq|USA}} [[Boston]]|{{fb|GER}}|1 (3)|{{fb|PAR}} {{Nobold|{{Penalti zərbələri}}}}|1 (4) |1 iyul – {{bayraq|USA}} [[Cersi-Siti|Nyu-Cersi]]|{{fb|FRA}}|3|{{fb|SWE}}|0 |28 iyun – {{bayraq|USA}} [[Los-Anceles]]|{{Bayraq|RSA}} [[CAR milli futbol komandası|CAR]]|0|{{fb|CAN}}|1 |30 iyun – {{bayraq|MEX}} [[Monterrey]]|{{fb|NED}}|1 (2)|{{fb|Mərakeş}} {{Nobold|{{Penalti zərbələri}}}}|1 (3) |3 iyul – {{bayraq|CAN}} [[Toronto]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2 iyul – {{bayraq|USA}} [[Los-Anceles]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |2 iyul – {{bayraq|USA}} [[Santa-Klara (Kaliforniya)|Santa-Klara]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |2 iyul – {{bayraq|USA}} [[Sietl]]|{{fb|BEL}}||{{fb|SEN}}| |29 iyun – {{bayraq|USA}} [[Hyuston]]|{{fb|BRA}}|2|{{fb|JPN}}|1 |30 iyun – {{bayraq|USA}} [[Dallas]]|{{fb|CIV}}|1|{{fb|NOR}}|2 |1 iyul – {{bayraq|MEX}} [[Mexiko]]|{{fb|MEX}}|2|{{fb|ECU}}|0 |1 iyul – {{bayraq|USA}} [[Atlanta]]|{{fb|ENG}}||{{bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]]| |4 iyul – {{bayraq|USA}} [[Mayami]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3 iyul – {{bayraq|USA}} [[Dallas]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |3 iyul – {{bayraq|CAN}} [[Vankuver]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |4 iyul – {{bayraq|USA}} [[Kanzas Siti]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |5 iyul – {{bayraq|USA}} [[Filadelfiya]]|{{fb|PAR}}||{{fb|FRA}}| |4 iyul – {{bayraq|USA}} [[Hyuston]]|{{fb|CAN}}||{{fb|Mərakeş}}| |6 iyul – {{bayraq|USA}} [[Dallas]]| || | |7 iyul – {{bayraq|USA}} [[Sietl]]| || | |6 iyul – {{bayraq|USA}} [[Cersi-Siti|Nyu-Cersi]]|{{fb|BRA}}||{{fb|NOR}}| |6 iyul – {{bayraq|MEX}} [[Mexiko]]|{{fb|MEX}}|| | |7 iyul – {{bayraq|USA}} [[Atlanta]]| || | |8 iyul – {{bayraq|CAN}} [[Vankuver]]| || | <!--Quarterfinals--> |10 iyul – {{bayraq|USA}} [[Boston]]| || | |10 iyul – {{bayraq|USA}} [[Los-Anceles]]| || | |12 iyul – {{bayraq|USA}} [[Mayami]]| || | |12 iyul – {{bayraq|USA}} [[Kanzas Siti]]| || | <!--Semifinals--> |14 iyul – {{bayraq|USA}} [[Dallas]]| || | |15 iyul – {{bayraq|USA}} [[Atlanta]]| || | <!--Final--> |19 iyul – {{bayraq|USA}} [[Cersi-Siti|Nyu-Cersi]]| || | <!--Match for third place--> |19 iyul – {{bayraq|USA}} [[Mayami]]| || | }} ===1/16 final mərhələsi=== {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=23:00 |team1=[[CAR milli futbol komandası|CAR]] {{bayraq|RSA}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 |team2={{fb|CAN}} |goals1= |goals2={{qol|90+2}} [[:tr:Stephen Eustáquio|Eustakio]] |stadium=[[:tr:SoFi Stadyumu|SoFi Stadionu]], [[Los-Anceles]] |attendance=69 237 |referee=[[:en:João Pinheiro (referee)|Joao Pinyeyro]] ([[Portuqaliya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|29|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|BRA}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 |team2={{fb|JPN}} |goals1=*[[Kazemiro]] {{qol|56}} *[[:en:Gabriel Martinelli|Martinelli]] {{qol|90+5}} |goals2={{qol|29}} [[:en:Kaishū Sano|Sano]] |stadium=[[:tr:NRG Stadyumu|NRG Stadionu]], [[Hyuston]] |attendance=68 777 |referee=[[:en:Maurizio Mariani|Mauritsio Mariani]] ([[İtaliya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|30|df=y}} |time=00:30 |team1={{fb-rt|GER}} |score=1:1 |aet=y |penaltyscore=3:4 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 |team2={{fb|PAR}} |goals1=[[Kay Haverts|Haverts]] {{qol|54}} |goals2={{qol|42}} [[:en:Julio Enciso (footballer, born 2004)|Ensiso]] |penalties1=*[[Kay Haverts|Haverts]] {{Qaçan penalti}} *[[Yozua Kimmix|Kimmix]] {{penqol}} *[[:en:Jamal Musiala|Musiala]] {{penqol}} *[[:en:Nick Woltemade|Voltemade]] {{Qaçan penalti}} *[[:en:Nadiem Amiri|Əmiri]] {{penqol}} *[[Yonatan Ta|Ta]] {{Qaçan penalti}} |penalties2=*{{penqol}} [[:en:Maurício (footballer, born 2001)|Prado]] *{{penqol}} [[:en:Gustavo Gómez|Q. Qomes]] *{{penqol}} [[:en:Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Qalarza]] *{{Qaçan penalti}} [[:en:Antonio Sanabria|Sanabria]] *{{Qaçan penalti}} [[:en:Fabián Balbuena|Balbuena]] *{{penqol}} [[:en:José Canale|Kanale]] |stadium=[[:tr:Gillette Stadyumu|Gillette Stadionu]], [[Boston]] |attendance=63 945 |referee=[[:en:Jalal Jayed|Cəlal Cayed]] ([[Mərakeş]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|30|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|NED}} |score=1:1 |aet=y |penaltyscore=2:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 |team2={{fb|Mərakeş}} |goals1=[[Kodi Qakpo|Qakpo]] {{qol|72}} |goals2={{qol|90+1}} [[:en:Issa Diop (footballer)|Diop]] |penalties1=*[[:en:Teun Koopmeiners|Kopmayners]] {{penqol}} *[[Castin Kluyvert|Kluyvert]] {{Qaçan penalti}} *[[Vaut Veqorst|Veqorst]] {{penqol}} *[[Kvinten Timber|Timber]] {{Qaçan penalti}} *[[:en:Crysencio Summerville|Sammervil]] {{Qaçan penalti}} |penalties2=*{{Qaçan penalti}} [[:en:Neil El Aynaoui|Əl Aynaoui]] *{{penqol}} [[:en:Soufiane Rahimi|Rahimi]] *{{penqol}} [[:en:Chemsdine Talbi|Talbi]] *{{Qaçan penalti}} [[Əşrəf Hakimi|Hakimi]] *{{penqol}} [[:en:Ismael Saibari|Saybari]] |stadium=[[:tr:BBVA Stadyumu|BBVA Stadionu]], [[Monterrey]] |attendance=51 243 |referee=[[:en:Wilton Sampaio|Vilton Sampayo]] ([[Braziliya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|30|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|CIV}} |score=1:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 |team2={{fb|NOR}} |goals1=[[:en:Amad Diallo|Diallo]] {{qol|74}} |goals2=*{{qol|39}} [[Antonio Nusa|Nusa]] *{{qol|86}} [[Erlinq Holann|Holann]] |stadium=[[:tr:AT&T Stadyumu|AT&T Stadionu]], [[Dallas]] |attendance=69 665 |referee=[[:en:Jesús Valenzuela|Xesus Valensuela]] ([[Venesuela]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|1|df=y}} |time=01:00 |team1={{fb-rt|FRA}} |score=3:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 |team2={{fb|SWE}} |goals1=*[[Kilian Mbappe|Mbappe]] {{qol|45||74}} *[[:en:Bradley Barcola|Barkola]] {{qol|53}} |goals2= |stadium=[[:tr:MetLife Stadyumu|MetLife Stadionu]], [[Berqen (dairə)|Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee= [[:en:Danny Makkelie|Deni Makkeli]] ([[Niderland]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|1|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|MEX}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 |team2={{fb|ECU}} |goals1=[[:en:Julián Quiñones|Kinyones]] {{qol|22}} *[[:en:Raúl Jiménez|Ximenez]] {{qol|31}} |goals2={{qırmızı kart|0|90+5}} [[:en:Piero Hincapié|İnkapye]] |stadium=[[:tr:Aztek Stadyumu|Asteka Stadionu]], [[Mexiko]] |attendance=80 824 |referee=[[:en:Slavko Vinčić|Slavko Vinçiç]] ([[Sloveniya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|1|df=y}} |time=20:00 |team1={{fb-rt|ENG}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 |team2={{bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]] |goals1= |goals2= |stadium=Mersedes-Bens Stadion, [[Atlanta]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|2|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|BEL}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |team2={{fb|SEN}} |goals1= |goals2= |stadium=Lumen Field, [[Sietl]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|2|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|USA}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 |team2={{fb|BIH}} |goals1= |goals2= |stadium=Levi's Stadionu, [[Santa-Klara (Kaliforniya)|Santa-Klara]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|2|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|ESP}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 |team2={{fb|AUT}} |goals1= |goals2= |stadium=[[:tr:SoFi Stadyumu|SoFi Stadionu]], [[Los-Anceles]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|03|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|POR}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 |team2={{fb|CRO}} |goals1= |goals2= |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|3|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|SUI}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 |team2={{fb|ALG}} |goals1= |goals2= |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|3|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|AUS}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 |team2={{fb|EGY}} |goals1= |goals2= |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|4|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|ARG}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 |team2={{fb|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|4|df=y}} |time=05:30 |team1={{fb-rt|COL}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 |team2={{fb|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance= |referee= }} ==Bombardirlər== ;6 qol *{{bayraq|ARG}} [[Lionel Messi]] ;4 qol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|BRA}} [[Vinisius Junior]] *{{bayraq|FRA}} [[Usman Dembele]] *{{bayraq|FRA}} [[Kilian Mbappe]] *{{bayraq|NOR}} [[Erlinq Holann]] }} ;3 qol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|GER}} [[:en:Deniz Undav|Dəniz Undav]] *{{bayraq|BRA}} [[:en:Matheus Cunha|Mateus Kunya]] *{{bayraq|ENG}} [[Harri Keyn]] *{{bayraq|SUI|ölçü=16px}} [[:en:Johan Manzambi|Yohan Manzambi]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Jonathan David|Conatan Devid]] *{{bayraq|COD}} [[:en:Yoane Wissa|Yoan Visa]] *{{bayraq|Mərakeş}} [[:en:Ismael Saibari|İsmayıl Saybari]] *{{bayraq|NED}} [[Brayan Brobbi]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Ismaïla Sarr|İsmaila Sarr]] *{{bayraq|NZL}} [[:en:Elijah Just|İlayca Cast]] }} ;2 qol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|USA}} [[:en:Folarin Balogun|Folarin Baloqun]] *{{bayraq|GER}} [[Kay Haverts]] *{{bayraq|AUT}} [[:en:Marko Arnautović|Marko Arnautoviç]] *{{bayraq|BEL}} [[:en:Leandro Trossard|Leandro Trossar]] *{{bayraq|BIH}} [[:en:Ermin Mahmić|Ermin Mahmiç]] *{{bayraq|ALG}} [[:en:Riyad Mahrez|Riyad Mahrez]] *{{bayraq|ENG}} [[Cud Bellingem]] *{{bayraq|IRN}} [[:en:Ramin Rezaeian|Ramin Rezaiyan]] *{{bayraq|ESP}} [[:en:Mikel Oyarzabal|Mikel Oyarzabal]] *{{bayraq|SWE}} [[:en:Yasin Ayari|Yasin Ayari]] *{{bayraq|SWE}} [[:en:Anthony Elanga|Entoni Elanqa]] *{{bayraq|SUI|ölçü=16px}} [[:en:Rubén Vargas|Ruben Varqas]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Cyle Larin|Kayl Larin]] *{{bayraq|COL}} [[:en:Daniel Muñoz|Daniel Munyos]] *{{bayraq|CIV}} [[:en:Nicolas Pépé|Nikola Pepe]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Julián Quiñones|Xulyan Kinyones]] *{{bayraq|NED}} [[Kodi Qakpo]] *{{bayraq|NED}} [[:en:Crysencio Summerville|Krisensio Sammervil]] *{{bayraq|POR}} [[Kriştiano Ronaldo]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Pape Gueye|Pap Gey]] *{{bayraq|URU}} [[:en:Maximiliano Araújo|Maksimilyano Arauxo]] *{{bayraq|JPN}} [[:en:Daichi Kamada|Dayçi Kamada]] *{{bayraq|JPN}} [[:en:Ayase Ueda|Ayase Ueda]] }} ;1 qol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|USA}} [[:en:Sebastian Berhalter|Sebastyan Berhalter]] *{{bayraq|USA}} [[:en:Alex Freeman|Aleks Friman]] *{{bayraq|USA}} [[:en:Giovanni Reyna|Covanni Reyna]] *{{bayraq|USA}} [[:en:Auston Trusty|Oston Trasti]] *{{bayraq|GER}} [[:en:Nathaniel Brown|Nataniel Braun]] *{{bayraq|GER}} [[:en:Jamal Musiala|Cemal Musiala]] *{{bayraq|GER}} [[:en:Felix Nmecha|Feliks Nmeça]] *{{bayraq|GER}} [[Leroy Sane]] *{{bayraq|GER}} [[:en:Nico Schlotterbeck|Niko Şlotterbek]] *{{bayraq|ARG}} [[Covani Lo Selso]] *{{bayraq|ARG}} [[Lautaro Martinez]] *{{bayraq|AUS}} [[:en:Nestory Irankunda|Nestori İrankunda]] *{{bayraq|AUS}} [[:en:Connor Metcalfe|Konor Metkaf]] *{{bayraq|AUT}} [[:en:Saša Kalajdžić|Saşa Kalayciç]] *{{bayraq|AUT}} [[Romano Şmid]] *{{bayraq|AUT}} [[:en:Marcel Sabitzer|Marsel Zabitser]] *{{bayraq|BEL}} [[Kevin De Bröyne]] *{{bayraq|BEL}} [[Romelu Lukaku]] *{{bayraq|BEL}} [[:en:Alexis Saelemaekers|Aleksis Salemakers]] *{{bayraq|BIH}} [[:en:Kerim Alajbegović|Kerim Alaybeqoviç]] *{{bayraq|BIH}} [[:en:Jovo Lukić|Yovo Lukiç]] *{{bayraq|RSA}} [[:en:Thapelo Maseko|Tapelo Maseko]] *{{bayraq|RSA}} [[:en:Teboho Mokoena|Teboxo Mokoyena]] *{{bayraq|KOR}} [[:en:Oh Hyeon-gyu|Oh Xyon-gyu]] *{{bayraq|KOR}} [[:en:Hwang In-beom|Xvan İn-bom]] *{{bayraq|CZE}} [[:en:Ladislav Krejčí|Ladislav Kreyçi]] *{{bayraq|CZE}} [[:en:Michal Sadílek|Mixal Sadilek]] *{{bayraq|CUW}} [[:en:Livano Comenencia|Livano Komenensiya]] *{{bayraq|ECU}} [[:en:Nilson Angulo|Nilson Anqulo]] *{{bayraq|ECU}} [[:en:Gonzalo Plata|Qonzalo Plata]] *{{bayraq|ALG}} [[:en:Rafik Belghali|Rafik Belğali]] *{{bayraq|ALG}} [[:en:Nadhir Benbouali|Nadir Benbuəli]] *{{bayraq|ALG}} [[Amin Quiri]] *{{bayraq|FRA}} [[:en:Bradley Barcola|Bredli Barkola]] *{{bayraq|FRA}} [[:en:Désiré Doué|Dezire Doue]] *{{bayraq|Haiti}} [[Vilson İsidor]] *{{bayraq|ENG}} [[Markus Reşford]] *{{bayraq|JOR}} [[:en:Ali Olwan|Ali Olvan]] *{{bayraq|JOR}} [[:en:Nizar Al-Rashdan|Nizar Ər-Raşdan]] *{{bayraq|JOR}} [[:en:Mousa Al-Tamari|Musa Ət-Tamari]] *{{bayraq|IRN}} [[:en:Mohammad Mohebi|Məhəmməd Mohəbi]] *{{bayraq|IRQ}} [[:en:Aymen Hussein|Aymən Hüseyn]] *{{bayraq|ESP}} [[:en:Álex Baena|Aleks Baena]] *{{bayraq|ESP}} [[Lamin Yamal]] *{{bayraq|SWE}} [[Viktor Dyokereş]] *{{bayraq|SWE}} [[Aleksander İsak]] *{{bayraq|SWE}} [[:en:Mattias Svanberg|Mattias Svanberq]] *{{bayraq|SUI|ölçü=16px}} [[:en:Breel Embolo|Brel Embolo]] *{{bayraq|SUI|ölçü=16px}} [[:en:Granit Xhaka|Qranit Şaka]] *{{bayraq|CPV}} [[:en:Kevin Pina|Kevin Pina]] *{{bayraq|CPV}} [[:en:Hélio Varela|Elyu Varela]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Promise David|Promis Devid]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Stephen Eustáquio|Stiven Eustakio]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Nathan Saliba|Natan Saliba]] *{{bayraq|COL}} [[Caminton Kampaz]] *{{bayraq|COL}} [[Luis Diaz (Kamerunlu futbolçu)|Luis Dias]] *{{bayraq|COD}} [[:en:Fiston Mayele|Fiston Mayele]] *{{bayraq|CIV}} [[:en:Amad Diallo|Əmad Diallo]] *{{bayraq|CIV}} [[Frank Kessye]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Mateo Chávez|Mateo Çaves]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Álvaro Fidalgo|Alvaro Fidalqo]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Raúl Jiménez|Raul Ximenez]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Luis Romo|Luis Romo]] *{{bayraq|Mərakeş}} [[Əşrəf Hakimi]] *{{bayraq|Mərakeş}} [[:en:Soufiane Rahimi|Sufyan Rahimi]] *{{bayraq|Mərakeş}} [[:en:Gessime Yassine|Cesim Yasin]] *{{bayraq|EGY}} [[:en:Emam Ashour|İmam Aşur]] *{{bayraq|EGY}} [[:en:Mahmoud Saber|Mahmud Sabir]] *{{bayraq|EGY}} [[Məhəmməd Salah]] *{{bayraq|EGY}} [[:en:Trézéguet (footballer)|Trezegiye]] *{{bayraq|EGY}} [[:en:Mostafa Ziko|Mustafa Ziko]] *{{bayraq|NED}} [[Vircil van Deyk]] *{{bayraq|NED}} [[:en:Jan Paul van Hecke|Yan Paul van Heke]] *{{bayraq|NOR}} [[:en:Thelo Aasgaard|Telo Asqard]] *{{bayraq|NOR}} [[Leo Skiri Ostiqard|Leo Ostiqard]] *{{bayraq|NOR}} [[:en:Marcus Holmgren Pedersen|Markus Pedersen]] *{{bayraq|UZB}} [[Abbasbəy Fayzullayev]] *{{bayraq|UZB}} [[Eldor Şomurodov]] *{{bayraq|PAR}} [[:en:Matías Galarza|Matias Galarza]] *{{bayraq|PAR}} [[:en:Maurício (footballer, born 2001)|Maurisio Prado]] *{{bayraq|POR}} [[Rafael Leao]] *{{bayraq|POR}} [[Nuno Mendes]] *{{bayraq|POR}} [[:en:João Neves|Joao Neves]] *{{bayraq|GHA}} [[:en:Derrick Luckassen|Derrik Lükassen]] *{{bayraq|GHA}} [[:en:Caleb Yirenkyi|Kaleb Yirenki]] *{{bayraq|QAT}} [[:en:Hassan Al-Haydos|Həsən Əl-Həydos]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Habib Diarra|Habib Diarra]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Ibrahim Mbaye|İbrahim Mbaye]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Iliman Ndiaye|İliman Ndaye]] *{{bayraq|KSA}} [[:en:Abdulelah Al-Amri|Əbdülilah Əl-Amri]] *{{bayraq|SCO}} [[:en:John McGinn|Con Makqinn]] *{{bayraq|TUN}} [[:en:Hazem Mastouri|Hazem Masturi]] *{{bayraq|TUN}} [[:en:Omar Rekik|Ömər Rekik]] *{{bayraq|TUR}} [[:en:Kaan Ayhan|Kaan Ayhan]] *{{bayraq|TUR}} [[Arda Gülər]] *{{bayraq|TUR}} [[Barış Alpər Yılmaz]] *{{bayraq|URU}} [[:en:Agustín Canobbio|Agustin Kanobbio]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Martin Baturina|Martin Baturina]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Ante Budimir|Ante Budimir]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Petar Musa|Petar Musa]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Petar Sučić|Petar Suçiç]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Nikola Vlašić|Nikola Vlaşiç]] *{{bayraq|JPN}} [[Cunya İto]] *{{bayraq|JPN}} [[:en:Daizen Maeda|Dayzen Maeda]] *{{bayraq|JPN}} [[:en:Keito Nakamura|Keito Nakamura]] *{{bayraq|NZL}} [[:en:Finn Surman|Fin Surman]] }} ;1 avtoqol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|AUS}} [[:en:Cameron Burgess|Kameron Börcess]] (ə qarşı ABŞ) *{{bayraq|JOR}} [[:en:Yazan Al-Arab|Yazan Əl-Ərəb]] (ə qarşı Avstriya) *{{bayraq|IRQ}} [[:en:Aymen Hussein|Aymən Hüseyn]] (ə qarşı Norveç) *{{bayraq|SUI}} [[:en:Miro Muheim|Miro Muhaim]] (ə qarşı Qətər) *{{bayraq|Mərakeş}} [[:en:Yassine Bounou|Yasin Bunu]] (ə qarşı Haiti) *{{bayraq|EGY}} [[:en:Mohamed Hany|Məhəmməd Hani]] (ə qarşı Belçika) *{{bayraq|UZB}} [[:en:Abduvohid Nematov|Abduvohid Nematov]] (ə qarşı Portuqaliya) *{{bayraq|PAR}} [[:en:Damián Bobadilla|Damian Bobadilya]] (ə qarşı ABŞ) *{{bayraq|QAT}} [[:en:Mahmud Abunada|Mahmud Abunada]] (ə qarşı {{abbr|Bosniya|Bosniya və Herseqovina}}) *{{bayraq|QAT}} [[:en:Mohamed Manai|Məhəmməd Manai]] (ə qarşı Kanada) *{{bayraq|KSA}} [[:en:Hassan Al-Tambakti|Həsən Ət-Tambakti]] (ə qarşı İspaniya) *{{bayraq|TUN}} [[:en:Ellyes Skhiri|Əlyəs Sxiri]] (ə qarşı Niderland) }} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{FİFA Dünya Kuboku}} [[Kateqoriya:2026 FİFA Dünya Kuboku| ]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə ABŞ]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə Kanada]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə Meksika]] [[Kateqoriya:ABŞ-də futbol]] [[Kateqoriya:Amerikada idman yarışları]] [[Kateqoriya:FİFA Dünya Kuboku]] [[Kateqoriya:İyuldakı hadisələr]] [[Kateqoriya:İyundakı hadisələr]] [[Kateqoriya:Şimali Amerikada futbol yarışları]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə idman]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə Şimali Amerika]] [[Kateqoriya:FİFA Dünya Kuboku turnirləri]] 4av4vvus46xe9wss0hpyiumq8z08bs6 8985386 8985279 2026-07-01T18:00:40Z Lunar Spectrum96 255396 /* Pley-off mərhələsi */ 8985386 wikitext text/x-wiki {{Aktual|tarix=iyun 2026}}{{Beynəlxalq futbol turniri | tam adı = 2026 FİFA Dünya Kuboku | il = | digər_adları =2026 FIFA World Cup<br>Copa Mundial de la FIFA 2026 | şəkil = 2026 FIFA World Cup ensign (PD version).png | ölçü = | alt = | imza = | şəhər = | ölkə = | tarix = İyun – İyul | komanda_sayı = 48 | konfederasiyalar = 6 | alt-konfederasiyalar = | assosiasiyalar = | stadionlar = 16 (16 ev sahibi şəhərdə) | şəhərlər = | çempion = | digər_çempion = | count = | ikinci = | digər_ikinci = | üçüncü = | digər_üçüncü = | dördüncü = | digər_dördüncü = | oyun = | qol = | tamaşaçı = | bombardir = | oyunçu = | əvvəlkisezon = [[2022 FİFA Dünya Kuboku|2022]] | sonrakısezon = [[2030 FİFA Dünya Kuboku|2030]] }} '''2026 FİFA Dünya Kuboku''' — [[FİFA]] üzvü olan federasiyaların milli komandalarının qatıldığı və dörd ildə bir təşkil edilən futbol üzrə XXIII dünya çempionatı. Turnir 11 iyun - 19 iyul 2026 tarixləri aralığında təşkil edilir. Çempionat [[ABŞ|ABŞ-nin]] 11, [[Meksika|Meksikanın]] 3 və [[Kanada|Kanadanın]] 2 şəhəri olmaqla ümümilikdə 16 şəhərdə keçirilir. 2026 FİFA Dünya Kuboku üç ölkə tərəfindən ortaq təşkil edilən və iştirakçı sayı 32 komandadan 48-ə yüksəldilən ilk turnir olmuş olacaq. [[Fayl:2026 world cup qualification map.svg|thumb|300px|<small>{{Rəng qutusu|#0000ff}} İştirakçı <br>{{Rəng qutusu|#ffcc00}} İştirak vəsiqəsi qazanmayıb <br>{{Rəng qutusu|#000000}} İmtina edib və ya kənarlaşdırılıb <br>{{Rəng qutusu|#cccccc}} FİFA üzvü deyil ]] [[Kabo-Verde milli futbol komandası|Kabo-Verde]], [[Kurasao milli futbol komandası|Kurasao]], [[İordaniya milli futbol komandası|İordaniya]] və [[Özbəkistan milli futbol komandası|Özbəkistan]] [[FİFA Dünya Kuboku|FİFA Dünya Kubokunda]] debüt edir. == Ev sahibləri == 2026-cı ildə Dünya Kuboku [[ABŞ]], [[Meksika]] və [[Kanada]]da keçirilir.<ref name="amerikaninsesi.org">[https://www.amerikaninsesi.org/a/c%C4%B1-il-d%C3%BCnya-kubokuna-ab%C5%9F-meksika-v%C9%99-kanada-ev-sahibliyi-ed%C9%99c%C9%99k/4436971.html 2026-cı il Dünya Kubokuna ABŞ, Meksika və Kanada ev sahibliyi edəcək] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210804113236/https://www.amerikaninsesi.org/a/c%C4%B1-il-d%C3%BCnya-kubokuna-ab%C5%9F-meksika-v%C9%99-kanada-ev-sahibliyi-ed%C9%99c%C9%99k/4436971.html |date=2021-08-04 }}. amerikaninsesi.org, 13.06.2018 {{ref-az}}</ref> Bu barədə qərarı FİFA prezidenti [[Canni İnfantino]] 12 iyun 2018-ci ildə təşkilatın [[Moskva|Moskvada]] keçirilən konqresində elan etmişdir.<ref name="amerikaninsesi.org"/> Planlaşdırılmış 80 oyundan 60-ı ABŞ-də, digər 20 oyun isə Meksika və Kanadada baş tutacaq.<ref name="amerikaninsesi.org"/> Ev sahibi ölkələr olan [[Kanada milli futbol komandası|Kanada]], [[Meksika milli futbol komandası|Meksika]] və [[ABŞ milli futbol komandası|Amerika Birləşmiş Ştatları]] avtomatik olaraq turnirə vəsiqə qazandılar. == Format == 2026-cı ildə keçirilən Dünya Kuboku 48 komandanın yarışdığı ilk Dünya Kubokudur.<ref name="amerikaninsesi.org"/> Hər komanda qrup mərhələsində ənənəvi formatda üç matç keçirəcək.<ref>{{cite news |date=14 mart 2023 |title=World Cup will be a week longer – but Fifa scraps three-team group plan |language=en |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live |accessdate=12 iyun 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |archivedate=14 mart 2023}}</ref><ref>{{cite news |author=Matt Slater |date=14 mart 2023 |title=World Cup 2026 format: How the 48-team tournament will work |language=en |work=[[The Athletic]] |url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live |accessdate=12 iyun 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |archivedate=14 mart 2023}}</ref> Çempionat [[2014 FİFA Dünya Kuboku|2014]] və [[2018 FİFA Dünya Kuboku|2018]]-ci il turnirlərindən fərqli olaraq 32 gün deyil, 39 gün davam edəcək.<ref>{{cite news |author=Henry Bushnell |date=14 mart 2023 |title=World Cup 2026 format: FIFA confirms 104-game schedule, 4-team groups |language=en |work=Yahoo Sports |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |accessdate=12 iyun 2026}}</ref> 2026-cı il Dünya Kubokunda [[Beynəlxalq Futbol Assosiasiyaları Şurası (IFAB)]] tərəfindən təsdiq edilmiş bəzi yeni qaydalar tətbiq edilir: <ref>{{cite news |date=4 may 2026 |title=FİFA 2026-cı il Dünya Çempionatı üçün yeni qaydalar tətbiq edir |language=az |work=Sport1.az |url=https://sport1.az/13558-fifa-2026-ci-il-dunya-cempionati-ucun-yeni-qaydalar-tetbiq-edir.html |accessdate=12 iyun 2026}}</ref><ref name=":0">{{cite news |date=3 may 2026 |title=What are the new rules for 2026 World Cup? Covering mouths, making subs and more |language=en |work=NBC New York |url=https://www.nbcnewyork.com/world-cup/new-rules-covering-mouths-substitutions-breaks/6510949/ |accessdate=12 iyun 2026}}</ref> * Yeni qaydaya əsasən, top oyuna daxil olmadan müdafiənin qarşısını almaq üçün edilən açıq və qanunsuz hücum blokları indi VAR tərəfindən nəzərdən keçirilə bilər. Əgər qola birbaşa təsir edən qayda pozuntusu olarsa, VAR hakimi xəbərdar edəcək və künc zərbəsi təkrarlanacaq. Bu qayda yalnız hücum faullarını əhatə edir, müdafiəyə təsir etməyəcək. * Aut atışı və qapıdan zərbələr üçün komandaya maksimum beş saniyə vaxt veriləcək. Gecikmə hallarında aut rəqib komandaya keçəcək. * Meydanda tibbi yardım alan hər hansı bir oyunçu meydanı tərk etməli və oyuna qayıtmazdan əvvəl 1 dəqiqə gözləməlidir. * Hakim qərarına etiraz etdiyinə görə meydanı tərk edən hər hansı bir oyunçuya qırmızı vərəqə göstəriləcək ki, bu da bu ideyanı təşviq edən məşqçilərə də aiddir. Əgər bir komanda matçın ləğv olunmasına səbəb olarsa, məğlub olmuş sayılacaq. * Matç zamanı əvəzlənən futbolçu meydanı 10 saniyə ərzində tərk etməlidir. Bu limit aşılarsa, onu əvəz edən oyunçu əlavə olaraq bir dəqiqə gözləməli olacaq, komanda 10 nəfər qalacaq. * Dodaq oxumaqdan gizli qarşıdurma və təhqiredici davranışların qarşısını almaq üçün, rəqibə qarşı əl, qol və ya köynək ilə ağzını örtən hər oyunçuya qırmızı kart verilir. Oyunçuların dodaq hərəkətlərinin oxunmasını istəmədikləri dostcasına söhbətlərdə ağızlarını örtə bilməsi istisnadır. * Qapıçı zədəsi zamanı oyunçular texniki bölgədə məşqçidən taktika almamalıdırlar. Bu dəyişikliklərə əlavə olaraq, oyunçular üç ölkədə şiddətli istilərlə qarşılaşacaqları üçün hər hissədə bir neçə dəqiqəlik su fasilələri verilir.<ref name=":0" /><ref>{{cite news |date=7 dekabr 2025 |title=Players to benefit from hydration breaks at FIFA World Cup 2026™ |language=en |work=inside.fifa.com |publisher=[[FİFA]] |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/hydration-breaks-world-cup-2026-player-welfare |accessdate=12 iyun 2026}}</ref> Bütün komandalar üçün bərabər şəraiti təmin etmək məqsədilə, bütün oyunlarda fasilələr hakim tərəfindən təyin olunacaq və hər hansı bir hava və ya temperatur şərti (qaydası) tətbiq edilmir. ==Qrup mərhələsi== ===A qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|MEX}}''' | 3 || 3 || 0 || 0 || 6 || 0 || +6|| '''9''' | rowspan="2"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{Bayraq|RSA}} [[CAR milli futbol komandası|CAR]]''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 3 || &minus;1 || '''4''' |- | 3 || align=left|{{fb|KOR}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || &minus;1 || '''3''' |- | 4 || align=left|{{fb|CZE}} | 3 || 0 || 1 || 2 || 2 || 6 || &minus;4 || '''1''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|11|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|MEX}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |team2={{Bayraq|RSA}} [[CAR milli futbol komandası|CAR]] |goals1=*[[Julian Quinones|Quinones]] {{qol|9}} *[[Raul Jimenez|Jimenez]] {{qol|67}} *[[Cesar Montes|Montes]] {{Qırmızı kart|0|90+2}} |goals2=*{{Qırmızı kart|0|49}} [[Sphephelo Sithole|Sithole]] *{{Qırmızı kart|0|84}} [[Themba Zwane|Zwane]] |stadium=Asteka Stadionu, [[Mexiko şəhəri]] |attendance=80 824 |referee=Wilton Sampaio (Braziliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|12|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|KOR}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |team2={{fb|CZE}} |goals1=*[[Hwang Inbeom|Hwang I.]] {{qol|67}} *[[Oh Hyeongyu|Oh]] {{qol|80}} |goals2={{qol|59}} [[Ladislav Krejci|Krejci]] |stadium=Akron Stadionu, [[Qvadalaxara]] |attendance=44 985 |referee=Amin Mohamed Omar (Misir) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=20:00 |team1={{fb-rt|CZE}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |team2={{Bayraq|RSA}} [[CAR milli futbol komandası|CAR]] |goals1=[[Michal Sadilek|Sadilek]] {{qol|6}} |goals2={{qol|83|pen.}} [[Teboho Mokoena|Mokoena]] |stadium=Mersedes-Bens Stadionu, [[Atlanta]] |attendance=67 442 |referee=Tori Penso (ABŞ) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|19|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|MEX}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |team2={{fb|KOR}} |goals1=[[Luis Romo|Romo]] {{qol|50}} |goals2= |stadium=Akron Stadionu, [[Qvadalaxara]] |attendance=45 522 |referee=Gustavo Tejera (Uruqvay) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|25|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|CZE}} |score=0:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |team2={{fb|MEX}} |goals1= |goals2=*{{qol|55}} [[Mateo Chavez|Chavez]] *{{qol|61}} [[Julian Quinones|Quinones]] *{{qol|90+4}} [[Alvaro Fidalgo|Fidalgo]] |stadium=Asteka Stadionu, [[Mexiko şəhəri]] |attendance=80 824 |referee=Yael Falcon (Argentina) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|25|df=y}} |time=05:00 |team1=[[CAR milli futbol komandası|CAR]] {{Bayraq|RSA}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |team2={{fb|KOR}} |goals1=[[Thapelo Maseko|Maseko]] {{qol|63}} |goals2= |stadium=BBVA Stadionu, [[Monterrey]] |attendance=51 243 |referee=Facundo Tello (Argentina) }} ===B qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|SUI}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 7 || 3 || +4 || '''7''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|CAN}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 8 || 3 || +5 || '''4''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|BIH}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || &minus;1 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|QAT}} | 3 || 0 || 1 || 2 || 2 || 10 || &minus;8 || '''1''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|12|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|CAN}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |team2={{fb|BIH}} |goals1=[[Cyle Larin|Larin]] {{qol|78}} |goals2={{qol|21}} [[Jovo Lukic|Lukic]] |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=43 002 |referee=Facundo Tello (Argentina) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|13|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|QAT}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |team2={{fb|SUI}} |goals1=[[Miro Muheim|Muheim]] {{qol|90+4|a.q.}} |goals2={{qol|17|pen.}} [[Breel Embolo|Embolo]] |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=67 966 |referee=Said Martinez (Honduras) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|SUI}} |score=4:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |team2={{fb|BIH}} |goals1=*[[Johan Manzambi|Manzambi]] {{qol|74||90}} *[[Ruben Vargas|Vargas]] {{qol|84}} *[[Granit Xhaka|Xhaka]] {{qol|90+7|pen.}} |goals2= *{{qol|90+3}} [[Ermin Mahmic|Mahmic]] *{{qırmızı kart|0|80}} [[Tarik Muharemovic|Muharemovic]] |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 026 |referee=Joao Pinheiro (Portuqaliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|19|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|CAN}} |score=6:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |team2={{fb|QAT}} |goals1=*[[Cyle Larin|Larin]] {{qol|16}} *[[Jonathan David|J. David]] {{qol|29||45+3||90+2}} *[[Nathan Saliba|Saliba]] {{qol|64}} *[[Mohamed Manai|Manai]] {{qol|75|a.q.}} |goals2=*{{qırmızı kart|0|33}} [[Homam Ahmed|Ahmed]] *{{qırmızı kart|0|51}} [[Assim Madibo|Madibo]] |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Cristian Garay (Çili) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|SUI}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |team2={{fb|CAN}} |goals1=*[[Ruben Vargas|Vargas]] {{qol|46}} *[[Johan Manzambi|Manzambi]] {{qol|57}} |goals2={{qol|76}} [[Promise David|P. David]] |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Ramon Abatti (Braziliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|BIH}} |score=3:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |team2={{fb|QAT}} |goals1=*[[Kerim Alajbegovic|Alajbegovic]] {{qol|29}} *[[Mahmoud Abunada|Abunada]] {{qol|34|a.q.}} *[[Ermin Mahmic|Mahmic]] {{qol|80}} |goals2={{qol|42}} [[Hassan Al-Haydos|Al-Haydos]] |stadium=Lumen Field, [[Sietl]] |attendance=66 925 |referee=Jesus Valenzuela (Venesuela) }} ===C qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|BRA}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 7 || 1 || +6 || '''7''' | rowspan="2"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|Mərakeş}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 6 || 3 || +3 || '''7''' |- | 3 || align=left|{{fb|SCO}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || &minus;3 || '''3''' |- | 4 || align=left|{{fb|Haiti}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 2 || 8 || &minus;6 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|14|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|BRA}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |team2={{fb|Mərakeş}} |goals1=[[Vinisius Junior|Vinicius Jr.]] {{qol|32}} |goals2={{qol|21}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee=Slavko Vincic (Sloveniya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|14|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|Haiti}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |team2={{fb|SCO}} |goals1= |goals2={{qol|28}} [[John McGinn|McGinn]] |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=64 146 |referee=Mustapha Ghorbal (Əlcayir) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|20|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|SCO}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |team2={{fb|Mərakeş}} |goals1= |goals2={{qol|2}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=64 146 |referee=Ilgiz Tantashev (Özbəkistan) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|20|df=y}} |time=04:30 |team1={{fb-rt|BRA}} |score=3:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |team2={{fb|Haiti}} |goals1=*[[Matheus Cunha|Cunha]] {{qol|23||36}} *[[Vinisius Junior|Vinicius Jr.]] {{qol|45+3}} |goals2= |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 324 |referee=Alejandro Hernandez (İspaniya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|25|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|SCO}} |score=0:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |team2={{fb|BRA}} |goals1= |goals2=*{{qol|7||45+3}} [[Vinisius Junior|Vinicius Jr.]] *{{qol|60}} [[Matheus Cunha|Cunha]] |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance=64 478 |referee=Cesar Arturo Ramos (Meksika) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|25|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|Mərakeş}} |score=4:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |team2={{fb|Haiti}} |goals1=*[[Əşrəf Hakimi|Hakimi]] {{qol|39}} *[[Ismael Saibari|Saibari]] {{qol|45+1}} *[[Soufiane Rahimi|Rahimi]] {{qol|78}} *[[Gessime Yassine|Yassine]] {{qol|89}} |goals2=*{{qol|10|a.q.}} [[Yassine Bounou|Bounou]] *{{qol|43}} [[Vilson İsidor|Isidor]] |stadium=Mersedes-Bens Stadion, [[Atlanta]] |attendance=68 239 |referee=Danny Makkelie (Niderland) }} ===D qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|USA}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 8 || 4 || +4 || '''6''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|AUS}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0|| '''4''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|PAR}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || &minus;2 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|TUR}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 3 || 5 || &minus;2 || '''3''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|13|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|USA}} |score=4:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |team2={{fb|PAR}} |goals1=*[[Damian Bobadilla|Bobadilla]] {{qol|7|a.q.}} *[[Folarin Balogun|Balogun]] {{qol|31||45+5}} *[[Giovanni Reyna|Reyna]] {{qol|90+8}} |goals2={{qol|73}} [[Mauricio Prado|Prado]] |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 492 |referee=Danny Makkelie (Niderland) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|14|df=y}} |time=08:00 |team1={{fb-rt|AUS}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |team2={{fb|TUR}} |goals1=*[[Nestory Irankunda|Irankunda]] {{qol|27}} *[[Connor Metcalfe|Metcalfe]] {{qol|75}} |goals2= |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Jesus Valenzuela (Venesuela) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|19|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|USA}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |team2={{fb|AUS}} |goals1=*[[Cameron Burgess|Burgess]] {{qol|11|a.q.}} *[[Alex Freeman|Freeman]] {{qol|43}} |goals2= |stadium=Lumen Field, [[Sietl]] |attendance=66 925 |referee=Felix Zwayer (Almaniya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|20|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|TUR}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |team2={{fb|PAR}} |goals1= |goals2=*{{qol|2}} [[Matias Galarza|Galarza]] *{{qırmızı kart|0|45+3}} [[Miguel Almiron|Almiron]] |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=68 827 |referee=Ivan Barton (Salvador) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|TUR}} |score=3:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |team2={{fb|USA}} |goals1=*[[Arda Gülər|Güler]] {{qol|10}} *[[Barış Alpər Yılmaz|Yılmaz]] {{qol|31}} *[[Kaan Ayhan|Ayhan]] {{qol|90+8}} |goals2=*{{qol|3}} [[Auston Trusty|Trusty]] *{{qol|49}} [[Sebastian Berhalter|Berhalter]] |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 492 |referee=Mustapha Ghorbal (Əlcayir) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|PAR}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |team2={{fb|AUS}} |goals1= |goals2= |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=68 827 |referee=Clement Turpin (Fransa) }} ===E qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|GER}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 10 || 4 || +6 || '''6''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|CIV}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 4 || 2 || +2 || '''6''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|ECU}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|CUW}} | 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 9 || &minus;8 || '''1''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|14|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|GER}} |score=7:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 |team2={{fb|CUW}} |goals1=*[[Felix Nmecha|Nmecha]] {{qol|6}} *[[Nico Scholtterbeck|Scholtterbeck]] {{qol|38}} *[[Kay Haverts|Havertz]] {{qol|45+5|pen.|88}} *[[Jamal Musiala|Musiala]] {{qol|47}} *[[Nathaniel Brown|Brown]] {{qol|68}} *[[Deniz Undav|Undav]] {{qol|78}} |goals2={{qol|21}} [[Livano Comenencia|Comenencia]] |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 021 |referee=Jalal Jayed (Mərakeş) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|CIV}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |team2={{fb|ECU}} |goals1=[[Amad Diallo|Diallo]] {{qol|90}} |goals2= |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 274 |referee=François Letexier (Fransa) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|GER}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |team2={{fb|CIV}} |goals1=[[Deniz Undav|Undav]] {{qol|68||90+4}} |goals2={{qol|30}} [[Frank Kessye|Kessie]] |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=43 036 |referee=Juan Gabriel Benitez (Paraqvay) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|ECU}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |team2={{fb|CUW}} |goals1= |goals2= |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance=68 598 |referee=Ma Ning (Çin) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|CUW}} |score=0:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |team2={{fb|CIV}} |goals1= |goals2={{qol|7||64}} [[Nicolas Pepe|Pepe]] |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 324 |referee=Glenn Nyberg (İsveç) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|ECU}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |team2={{fb|GER}} |goals1=*[[Nilson Angulo|Angulp]] {{qol|9}} *[[Gonzalo Plata|Plata]] {{qol|77}} |goals2={{qol|2}} [[Leroy Sane|Sane]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee=Tori Penso (ABŞ) }} ===F qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|NED}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 10 || 4 || +6 || '''7''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|JPN}}''' | 3 || 1 || 2 || 0 || 7 || 3 || +4 || '''5''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|SWE}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|TUN}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 2 || 12 || &minus;10 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|NED}} |score=2:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |team2={{fb|JPN}} |goals1=*[[Vircil van Deyk|Van Dijk]] {{qol|50}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{qol|64}} |goals2=*{{qol|57}} [[Keito Nakamura|Nakamura]] *{{qol|88}} [[Daichi Kamada|Kamada]] |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance=69 285 |referee=Ismail Elfath (ABŞ) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|SWE}} |score=5:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |team2={{fb|TUN}} |goals1=*[[Yasin Ayari|Ayari]] {{qol|7||90+6}} *[[Aleksander İsak|Isak]] {{qol|30}} *[[Viktor Dyokereş|Gyökeres]] {{qol|59}} *[[Mattias Svanberg|Svanberg]] {{qol|84}} |goals2=*{{qol|43}} [[Omar Rekik|Rekik]] |stadium=BBVA Stadionu, [[Monterrey]] |attendance=50 987 |referee=Yael Falcon (Argentina) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|20|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|NED}} |score=5:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |team2={{fb|SWE}} |goals1=*[[Brayan Brobbi|Brobbey]] {{qol|5||17}} *[[Kodi Qakpo|Gakpo]] {{qol|47||54}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{qol|89}} |goals2={{qol|59}} [[Anthony Elanga|Elanga]] |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 777 |referee=Michael Oliver (İngiltərə) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=08:00 |team1={{fb-rt|TUN}} |score=0:4 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |team2={{fb|JPN}} |goals1= |goals2=*{{qol|4}} [[Daichi Kamada|Kamada]] *{{qol|31||83}} [[Ayase Ueda|Ueda]] *{{qol|69}} [[Cunya İto|J. Ito]] |stadium=BBVA Stadionu, [[Monterrey]] |attendance=51 243 |referee=Istvan Kovacs (Rumıniya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|JPN}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |team2={{fb|SWE}} |goals1=[[Daizen Maeda|Maeda]] {{qol|56}} |goals2={{qol|62}} [[Anthony Elanga|Elanga]] |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance=70 137 |referee=Ivan Barton (Salvador) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|TUN}} |score=1:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |team2={{fb|NED}} |goals1=[[Hazem Mastouri|Mastouri]] {{qol|54}} |goals2=*{{qol|3|a.q.}} [[Ellyes Skhiri|Skhiri]] *{{qol|7}} [[Brayan Brobbi|Brobbey]] *{{qol|62}} [[Jan Paul van Hecke|Van Hecke]] |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance=68 391 |referee=Katia Itzel Garcia (Meksika) }} ===G qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|BEL}}''' | 3 || 1 || 2 || 0 || 6 || 2 || +4 || '''5''' | rowspan="2"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|EGY}}''' | 3 || 1 || 2 || 0 || 5 || 3 || +2 || '''5''' |- | 2 || align=left|{{fb|IRN}} | 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- | 4 || align=left|{{fb|NZL}} | 3 || 0 || 1 || 2 || 4 || 10 || &minus;6 || '''1''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|BEL}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |team2={{fb|EGY}} |goals1=[[Mohamed Hany|Hany]] {{qol|66|a.q.}} |goals2={{qol|19}} [[Emam Ashour|Ashour]] |stadium=Lumen Field, [[Sietl]] |attendance=66 775 |referee=Ramon Abatti (Braziliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|16|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|IRN}} |score=2:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |team2={{fb|NZL}} |goals1=*[[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] {{qol|32}} *[[Mohammad Mohebbi|Mohebbi]] {{qol|64}} |goals2={{qol|7||54}} [[Elijah Just|Just]] |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 108 |referee=Cesar Arturo Ramos (Meksika) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|BEL}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |team2={{fb|IRN}} |goals1=[[Nathan Ngoy|Ngoy]] {{qırmızı kart|0|66}} |goals2= |goals2= |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 317 |referee=Dario Herrera (Argentina) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|22|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|NZL}} |score=1:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |team2={{fb|EGY}} |goals1=[[Finn Surman|Surman]] {{qol|15}} |goals2=*{{qol|58}} [[Mostafa Zico|Zico]] *{{qol|67}} [[Məhəmməd Salah|Salah]] *{{qol|82}} [[Trezeguet]] |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Omar Al Ali (BƏƏ) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|27|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|EGY}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |team2={{fb|IRN}} |goals1=[[Mahmoud Saber|Saber]] {{qol|5}} |goals2={{qol|14}} [[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] |stadium=Lumen Field, [[Sietl]] |attendance=66 925 |referee=[[Şimon Marsinyak]] (Polşa) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|27|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|NZL}} |score=1:5 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |team2={{fb|BEL}} |goals1=[[Elijah Just|Just]] {{qol|84}} |goals2=*{{qol|28||50}} [[Leandro Trossard|Trossard]] *{{qol|66}} [[Kevin De Bröyne|De Bruyne]] *{{qol|86}} [[Romelu Lukaku|Lukaku]] *{{qol|90+4}} [[Aleksis Salemakers|Saelemaekers]] |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Adham Makhadmeh (İordaniya) }} ===H qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|ESP}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 5 || 0 || +5 || '''4''' | rowspan="2"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBFBB | 2 || align=left|'''{{fb|CPV}}''' | 3 || 0 || 3 || 0 || 2 || 2 || 0 || '''3''' |- | 2 || align=left|{{fb|URU}} | 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || &minus;1 || '''2''' |- | 4 || align=left|{{fb|KSA}} | 3 || 0 || 2 || 1 || 1 || 5 || &minus;4 || '''2''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=20:00 |team1={{fb-rt|ESP}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |team2={{fb|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=Mersedes-Bens Stadion, [[Atlanta]] |attendance=67 640 |referee=Adham Makhadmeh (İordaniya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|16|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|KSA}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |team2={{fb|URU}} |goals1=[[Abdulelah Alamri|Alamri]] {{qol|41}} |goals2={{qol|80}} [[Maxi Araujo|M. Araujo]] |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance=62 764 |referee=Maurizio Mariani (İtaliya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=20:00 |team1={{fb-rt|ESP}} |score=4:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |team2={{fb|KSA}} |goals1=*[[Lamine Yamal|Yamal]] {{qol|10}} *[[Mikel Oyarzabal|Oyarzabal]] {{qol|21||24}} *[[Hassan Al-Tambakti|Al-Tambakti]] {{qol|49|a.q.}} |goals2= |stadium=Mersedes-Bens Stadion, [[Atlanta]] |attendance=68 239 |referee=Raphael Claus (Braziliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|22|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|URU}} |score=2:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |team2={{fb|CPV}} |goals1=*[[Maxi Araujo|M. Araujo]] {{qol|44}} *[[Agustin Canobbio|Canobbio]] {{qol|45+6}} |goals2=*{{qol|21}} [[Kevin Pina|K. Pina]] *{{qol|61}} [[Helio Varela|Varela]] |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance=64 003 |referee=Espen Eskas (Norveç) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|27|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|CPV}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |team2={{fb|KSA}} |goals1= |goals2= |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 278 |referee=François Letexier (Fransa) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|27|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|URU}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |team2={{fb|ESP}} |goals1=[[Agustin Canobbio|Canobbio]] {{qırmızı kart|0|90+4}} |goals2={{qol|42}} [[Alex Baena|Baena]] |stadium=Akron Stadionu, [[Qvadalaxara]] |attendance=45 065 |referee=Ismail Elfath (ABŞ) }} ===I qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|FRA}}''' | 3 || 3 || 0 || 0 || 10 || 2 || +8 || '''9''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|NOR}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 8 || 7 || +1 || '''6''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|SEN}}''' | 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- | 4 || align=left|{{fb|IRQ}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 1 || 12 || &minus;11 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|16|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|FRA}} |score=3:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |team2={{fb|SEN}} |goals1=*[[Kilian Mbappe|Mbappe]] {{qol|66||90+6}} *[[Bradley Barcola|Barcola]] {{qol|82}} |goals2={{qol|90+5}} [[Ibrahim Mbaye|Mbaye]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 545 |referee=[[Əlireza Fəqani]] (Avstraliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|17|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|IRQ}} |score=1:4 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |team2={{fb|NOR}} |goals1=*[[Aymen Hussein|Hussein]] {{qol|39}} |goals2=*{{qol|29||43}} [[Erlinq Holann|Haaland]] *{{qol|76}} [[Leo Skiri Ostiqard|Ostigard]] *{{qol|90+6|a.q.}} [[Aymen Hussein|Hussein]] |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=63 106 |referee=Pierre Atcho (Qabon) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|23|df=y}} |time=01:00 |team1={{fb-rt|FRA}} |score=3:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |team2={{fb|IRQ}} |goals1=*[[Kilian Mbappe|Mbappe]] {{qol|14||54}} *[[Usman Dembele|Dembele]] {{qol|66}} |goals2= |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 324 |referee=Drew Fischer (Kanada) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|23|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|NOR}} |score=3:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |team2={{fb|SEN}} |goals1=*[[Marcus Holmgren Pedersen|Pedersen]] {{qol|43}} *[[Erlinq Holann|Haaland]] {{qol|48||58}} |goals2=*{{qol|53||90+3}} [[Ismaila Sarr|I. Sarr]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee=Wilton Sampaio (Braziliya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|NOR}} |score=1:4 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |team2={{fb|FRA}} |goals1=[[Thelo Aasgaard|Aasgaard]] {{qol|21}} |goals2=*{{qol|7||20||32}} [[Usman Dembele|Dembele]] *{{qol|90+4}} [[Desire Doue|Doue]] |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=64 146 |referee=Michael Oliver (İngiltərə) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|SEN}} |score=5:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |team2={{fb|IRQ}} |goals1=*[[Habib Diarra|Diarra]] {{qol|4}} *[[Ismaila Sarr|I. Sarr]] {{qol|56}} *[[Pape Gueye|P. Gueye]] {{qol|59||71}} *[[Iliman Ndiaye|I. Ndiaye]] {{qol|82}} |goals2={{qırmızı kart|0|13}} [[Rebin Sulaka|Sulaka]] |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=43 036 |referee=[[Entoni Teylor]] (İngiltərə) }} ===J qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|ARG}}''' | 3 || 3 || 0 || 0 || 8 || 1 || +7|| '''9''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|AUT}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 6 || 6 || 0 || '''4''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|ALG}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || &minus;2 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|JOR}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 3 || 8 || &minus;5 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|17|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|ARG}} |score=3:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |team2={{fb|ALG}} |goals1=[[Lionel Messi|Messi]] {{qol|17||60||76}} |goals2= |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance=69 045 |referee=[[Şimon Marsinyak]] (Polşa) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|17|df=y}} |time=08:00 |team1={{fb-rt|AUT}} |score=3:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |team2={{fb|JOR}} |goals1=*[[Romano Şmid|Schmid]] {{qol|20}} *[[Yazan Al-Arab|Al-Arab]] {{qol|76|a.q.}} *[[Marko Arnautovic|Arnautovic]] {{qol|90+12|pen.}} |goals2={{qol|50}} [[Ali Olwan|Olwan]] |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=68 527 |referee=Dahane Beida (Mavritaniya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|22|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|ARG}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |team2={{fb|AUT}} |goals1=[[Lionel Messi|Messi]] {{qol|38||90+5}} |goals2= |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance=70 649 |referee=Amin Mohamed Omar (EGY) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|23|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|JOR}} |score=1:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |team2={{fb|ALG}} |goals1=[[Nizar Al-Rashdan|Al-Rashdan]] {{qol|36}} |goals2=*{{qol|69}} [[Nadhir Benbouali|Benbouali]] *{{qol|82}} [[Amin Quiri|Gouiri]] |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=68 371 |referee=Slavko Vincic (Sloveniya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|ALG}} |score=3:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |team2={{fb|AUT}} |goals1=*[[Rafik Belghali|Belghali]] {{qol|45}} *[[Riyad Mahrez|Mahrez]] {{qol|60||90+3}} |goals2=*{{qol|28}} [[Marko Arnautovic|Arnautovic]] *{{qol|55}} [[Marcel Sabitzer|Sabitzer]] *{{qol|90+6}} [[Sasa Kalajdzic|Kalajdzic]] |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance=69 045 |referee=Ilgiz Tantashev (Özbəkistan) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|JOR}} |score=1:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |team2={{fb|ARG}} |goals1=[[Mousa Al-Tamari|Al-Tamari]] {{qol|55}} |goals2=*{{qol|19}} [[Covani Lo Selso|Lo Celso]] *{{qol|31|pen.}} [[Lautaro Martinez|La. Martinez]] *{{qol|80}} [[Lionel Messi|Messi]] |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance=70 649 |referee=Istvan Kovacs (Rumıniya) }} ===K qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|COL}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 4 || 1 || +3 || '''7''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|POR}}''' | 3 || 1 || 2 || 0 || 6 || 1 || +5 || '''5''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{Bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]]''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|UZB}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 2 || 11 || &minus;9 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|17|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|POR}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |team2={{Bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]] |goals1=[[Joao Neves|J. Neves]] {{qol|6}} |goals2={{qol|45+5}} [[Yoane Wissa|Wissa]] |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 777 |referee=Abdulrahman Aljassim (Qətər) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|UZB}} |score=1:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |team2={{fb|COL}} |goals1=[[Abbasbəy Fayzullayev|Fayzullaev]] {{qol|60}} |goals2=*{{qol|40}} [[Daniel Munoz|Munoz]] *{{qol|65}} [[Luis Diaz (Kamerunlu futbolçu)|Diaz]] *{{qol|90+9}} [[Caminton Kampaz|Kampaz]] |stadium=Asteka Stadionu, [[Mexiko şəhəri]] |attendance=80 824 |referee=[[Entoni Teylor]] (İngiltərə) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|23|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|POR}} |score=5:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |team2={{fb|UZB}} |goals1=*[[Kriştiano Ronaldo|Ronaldo]] {{qol|6||39}} *[[Nuno Mendes|Mendes]] {{qol|17}} *[[Abduvohid Nematov|Nematov]] {{qol|60|o.g.}} *[[Rafael Leao|Leao]] {{qol|87}} |goals2= |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 777 |referee=Jalal Jayed (Mərakeş) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|COL}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |team2={{Bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]] |goals1=[[Daniel Munoz|Munoz]] {{qol|76}} |goals2= |stadium=Akron Stadionu, [[Qvadalaxara]] |attendance=45 358 |referee=Maurizio Mariani (İtaliya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=03:30 |team1={{fb-rt|COL}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |team2={{fb|POR}} |goals1= |goals2= |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance=64 478 |referee=[[Əlireza Fəqani]] (Avstraliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=03:30 |team1=[[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]] {{Bayraq|COD}} |score=3:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |team2={{fb|UZB}} |goals1=*[[Yoane Wissa|Wissa]] {{qol|68|pen.|90+1}} *[[Fiston Mayele|Mayele]] {{qol|78}} |goals2={{qol|10}} [[Eldor Şomurodov|Shomurodov]] |stadium=Mersedes-Bens Stadion, [[Atlanta]] |attendance=68 239 |referee=Felix Zwayer (Almaniya) }} ===L qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|ENG}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 6 || 2 || +4|| '''7''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|CRO}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 5 || 5 || 0 || '''6''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|GHA}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|PAN}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 0 || 4 || &minus;4 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|ENG}} |score=4:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |team2={{fb|CRO}} |goals1=*[[Harri Keyn|Kane]] {{qol|12|pen.|42}} *[[Cud Bellingem|Bellingham]] {{qol|47}} *[[Markus Reşford|Rashford]] {{qol|85}} |goals2=*{{qol|36}} [[Martin Baturina|Baturina]] *{{qol|45+5}} [[Petar Musa|Musa]] |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance= 70 389 |referee=Clement Turpin (Fransa) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|GHA}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |team2={{fb|PAN}} |goals1=[[Caleb Yirenkyi|Yirenkyi]] {{qol|90+5}} |goals2= |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=42 942 |referee=Glenn Nyberg (İsveç) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|ENG}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |team2={{fb|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=63 983 |referee=Saíd Martinez (Honduras) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|PAN}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |team2={{fb|CRO}} |goals1= |goals2={{qol|54}} [[Ante Budimir|Budimir]] |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=43 036 |referee=Pierre Atcho (Qabon) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=01:00 |team1={{fb-rt|PAN}} |score=0:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |team2={{fb|ENG}} |goals1= |goals2=*{{qol|62}} [[Cud Bellingem|Bellingham]] *{{qol|67}} [[Harri Keyn|Kane]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee=Abdulrahman al-Jassim (Qətər) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=01:00 |team1={{fb-rt|CRO}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |team2={{fb|GHA}} |goals1=*[[Petar Sucic|P. Sucic]] {{qol|31}} *[[Nikola Vlasic|Vlasic]] {{qol|83}} |goals2={{qol|73}} [[Derrick Luckassen|Luckassen]] |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 324 |referee=Drew Fischer (Kanada) }} ==Pley-off mərhələsi== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#1/16 final mərhələsi|1/16 final mərhələsi]] |RD2=[[#1/8 final mərhələsi|1/8 final mərhələsi]] |RD3=[[#1/4 final mərhələsi|1/4 final mərhələsi]] |RD4=[[#Yarımfinallar|Yarımfinallar]] |RD5=[[#Final|Final]] |Consol=[[#Üçüncü yer uğrunda oyun|Üçüncü yer uğrunda oyun]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |30 iyun – {{bayraq|USA}} [[Boston]]|{{fb|GER}}|1 (3)|{{fb|PAR}} {{Nobold|{{Penalti zərbələri}}}}|1 (4) |1 iyul – {{bayraq|USA}} [[Cersi-Siti|Nyu-Cersi]]|{{fb|FRA}}|3|{{fb|SWE}}|0 |28 iyun – {{bayraq|USA}} [[Los-Anceles]]|{{Bayraq|RSA}} [[CAR milli futbol komandası|CAR]]|0|{{fb|CAN}}|1 |30 iyun – {{bayraq|MEX}} [[Monterrey]]|{{fb|NED}}|1 (2)|{{fb|Mərakeş}} {{Nobold|{{Penalti zərbələri}}}}|1 (3) |3 iyul – {{bayraq|CAN}} [[Toronto]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2 iyul – {{bayraq|USA}} [[Los-Anceles]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |2 iyul – {{bayraq|USA}} [[Santa-Klara (Kaliforniya)|Santa-Klara]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |2 iyul – {{bayraq|USA}} [[Sietl]]|{{fb|BEL}}||{{fb|SEN}}| |29 iyun – {{bayraq|USA}} [[Hyuston]]|{{fb|BRA}}|2|{{fb|JPN}}|1 |30 iyun – {{bayraq|USA}} [[Dallas]]|{{fb|CIV}}|1|{{fb|NOR}}|2 |1 iyul – {{bayraq|MEX}} [[Mexiko]]|{{fb|MEX}}|2|{{fb|ECU}}|0 |1 iyul – {{bayraq|USA}} [[Atlanta]]|{{fb|ENG}}|2|{{bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]]|1 |4 iyul – {{bayraq|USA}} [[Mayami]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3 iyul – {{bayraq|USA}} [[Dallas]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |3 iyul – {{bayraq|CAN}} [[Vankuver]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |4 iyul – {{bayraq|USA}} [[Kanzas Siti]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |5 iyul – {{bayraq|USA}} [[Filadelfiya]]|{{fb|PAR}}||{{fb|FRA}}| |4 iyul – {{bayraq|USA}} [[Hyuston]]|{{fb|CAN}}||{{fb|Mərakeş}}| |6 iyul – {{bayraq|USA}} [[Dallas]]| || | |7 iyul – {{bayraq|USA}} [[Sietl]]| || | |6 iyul – {{bayraq|USA}} [[Cersi-Siti|Nyu-Cersi]]|{{fb|BRA}}||{{fb|NOR}}| |6 iyul – {{bayraq|MEX}} [[Mexiko]]|{{fb|MEX}}||{{fb|ENG}}| |7 iyul – {{bayraq|USA}} [[Atlanta]]| || | |8 iyul – {{bayraq|CAN}} [[Vankuver]]| || | <!--Quarterfinals--> |10 iyul – {{bayraq|USA}} [[Boston]]| || | |10 iyul – {{bayraq|USA}} [[Los-Anceles]]| || | |12 iyul – {{bayraq|USA}} [[Mayami]]| || | |12 iyul – {{bayraq|USA}} [[Kanzas Siti]]| || | <!--Semifinals--> |14 iyul – {{bayraq|USA}} [[Dallas]]| || | |15 iyul – {{bayraq|USA}} [[Atlanta]]| || | <!--Final--> |19 iyul – {{bayraq|USA}} [[Cersi-Siti|Nyu-Cersi]]| || | <!--Match for third place--> |19 iyul – {{bayraq|USA}} [[Mayami]]| || | }} ===1/16 final mərhələsi=== {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=23:00 |team1=[[CAR milli futbol komandası|CAR]] {{bayraq|RSA}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 |team2={{fb|CAN}} |goals1= |goals2={{qol|90+2}} [[:tr:Stephen Eustáquio|Eustakio]] |stadium=[[:tr:SoFi Stadyumu|SoFi Stadionu]], [[Los-Anceles]] |attendance=69 237 |referee=[[:en:João Pinheiro (referee)|Joao Pinyeyro]] ([[Portuqaliya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|29|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|BRA}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 |team2={{fb|JPN}} |goals1=*[[Kazemiro]] {{qol|56}} *[[:en:Gabriel Martinelli|Martinelli]] {{qol|90+5}} |goals2={{qol|29}} [[:en:Kaishū Sano|Sano]] |stadium=[[:tr:NRG Stadyumu|NRG Stadionu]], [[Hyuston]] |attendance=68 777 |referee=[[:en:Maurizio Mariani|Mauritsio Mariani]] ([[İtaliya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|30|df=y}} |time=00:30 |team1={{fb-rt|GER}} |score=1:1 |aet=y |penaltyscore=3:4 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 |team2={{fb|PAR}} |goals1=[[Kay Haverts|Haverts]] {{qol|54}} |goals2={{qol|42}} [[:en:Julio Enciso (footballer, born 2004)|Ensiso]] |penalties1=*[[Kay Haverts|Haverts]] {{Qaçan penalti}} *[[Yozua Kimmix|Kimmix]] {{penqol}} *[[:en:Jamal Musiala|Musiala]] {{penqol}} *[[:en:Nick Woltemade|Voltemade]] {{Qaçan penalti}} *[[:en:Nadiem Amiri|Əmiri]] {{penqol}} *[[Yonatan Ta|Ta]] {{Qaçan penalti}} |penalties2=*{{penqol}} [[:en:Maurício (footballer, born 2001)|Prado]] *{{penqol}} [[:en:Gustavo Gómez|Q. Qomes]] *{{penqol}} [[:en:Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Qalarza]] *{{Qaçan penalti}} [[:en:Antonio Sanabria|Sanabria]] *{{Qaçan penalti}} [[:en:Fabián Balbuena|Balbuena]] *{{penqol}} [[:en:José Canale|Kanale]] |stadium=[[:tr:Gillette Stadyumu|Gillette Stadionu]], [[Boston]] |attendance=63 945 |referee=[[:en:Jalal Jayed|Cəlal Cayed]] ([[Mərakeş]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|30|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|NED}} |score=1:1 |aet=y |penaltyscore=2:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 |team2={{fb|Mərakeş}} |goals1=[[Kodi Qakpo|Qakpo]] {{qol|72}} |goals2={{qol|90+1}} [[:en:Issa Diop (footballer)|Diop]] |penalties1=*[[:en:Teun Koopmeiners|Kopmayners]] {{penqol}} *[[Castin Kluyvert|Kluyvert]] {{Qaçan penalti}} *[[Vaut Veqorst|Veqorst]] {{penqol}} *[[Kvinten Timber|Timber]] {{Qaçan penalti}} *[[:en:Crysencio Summerville|Sammervil]] {{Qaçan penalti}} |penalties2=*{{Qaçan penalti}} [[:en:Neil El Aynaoui|Əl Aynaoui]] *{{penqol}} [[:en:Soufiane Rahimi|Rahimi]] *{{penqol}} [[:en:Chemsdine Talbi|Talbi]] *{{Qaçan penalti}} [[Əşrəf Hakimi|Hakimi]] *{{penqol}} [[:en:Ismael Saibari|Saybari]] |stadium=[[:tr:BBVA Stadyumu|BBVA Stadionu]], [[Monterrey]] |attendance=51 243 |referee=[[:en:Wilton Sampaio|Vilton Sampayo]] ([[Braziliya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|30|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|CIV}} |score=1:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 |team2={{fb|NOR}} |goals1=[[:en:Amad Diallo|Diallo]] {{qol|74}} |goals2=*{{qol|39}} [[Antonio Nusa|Nusa]] *{{qol|86}} [[Erlinq Holann|Holann]] |stadium=[[:tr:AT&T Stadyumu|AT&T Stadionu]], [[Dallas]] |attendance=69 665 |referee=[[:en:Jesús Valenzuela|Xesus Valensuela]] ([[Venesuela]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|1|df=y}} |time=01:00 |team1={{fb-rt|FRA}} |score=3:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 |team2={{fb|SWE}} |goals1=*[[Kilian Mbappe|Mbappe]] {{qol|45||74}} *[[:en:Bradley Barcola|Barkola]] {{qol|53}} |goals2= |stadium=[[:tr:MetLife Stadyumu|MetLife Stadionu]], [[Berqen (dairə)|Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee= [[:en:Danny Makkelie|Deni Makkeli]] ([[Niderland]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|1|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|MEX}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 |team2={{fb|ECU}} |goals1=[[:en:Julián Quiñones|Kinyones]] {{qol|22}} *[[:en:Raúl Jiménez|Ximenez]] {{qol|31}} |goals2={{qırmızı kart|0|90+5}} [[:en:Piero Hincapié|İnkapye]] |stadium=[[:tr:Aztek Stadyumu|Asteka Stadionu]], [[Mexiko]] |attendance=80 824 |referee=[[:en:Slavko Vinčić|Slavko Vinçiç]] ([[Sloveniya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|1|df=y}} |time=20:00 |team1={{fb-rt|ENG}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 |team2={{bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]] |goals1=[[Harri Keyn|Keyn]] {{qol|75||86}} |goals2={{qol|7}} [[:en:Brian Cipenga|Sipenqa]] |stadium=[[:tr:Mercedes-Benz Stadyumu|Mersedes-Bens Stadion]], [[Atlanta]] |attendance= |referee=[[:en:Adham Makhadmeh|Ədhəm Məxadməh]] ([[İordaniya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|2|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|BEL}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |team2={{fb|SEN}} |goals1= |goals2= |stadium=[[:tr:Lumen Field|Lumen Field]], [[Sietl]] |attendance= |referee=[[:en:Saíd Martínez|Said Martines]] ([[Honduras]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|2|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|USA}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 |team2={{fb|BIH}} |goals1= |goals2= |stadium=[[:tr:Levi's Stadyumu|Levi's Stadionu]], [[Santa-Klara (Kaliforniya)|Santa-Klara]] |attendance= |referee=[[:en:Raphael Claus|Rafael Klaus]] ([[Braziliya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|2|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|ESP}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 |team2={{fb|AUT}} |goals1= |goals2= |stadium=[[:tr:SoFi Stadyumu|SoFi Stadionu]], [[Los-Anceles]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|03|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|POR}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 |team2={{fb|CRO}} |goals1= |goals2= |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|3|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|SUI}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 |team2={{fb|ALG}} |goals1= |goals2= |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|3|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|AUS}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 |team2={{fb|EGY}} |goals1= |goals2= |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|4|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|ARG}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 |team2={{fb|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|4|df=y}} |time=05:30 |team1={{fb-rt|COL}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 |team2={{fb|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance= |referee= }} ==Bombardirlər== ;6 qol *{{bayraq|ARG}} [[Lionel Messi]] ;4 qol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|BRA}} [[Vinisius Junior]] *{{bayraq|FRA}} [[Usman Dembele]] *{{bayraq|FRA}} [[Kilian Mbappe]] *{{bayraq|NOR}} [[Erlinq Holann]] }} ;3 qol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|GER}} [[:en:Deniz Undav|Dəniz Undav]] *{{bayraq|BRA}} [[:en:Matheus Cunha|Mateus Kunya]] *{{bayraq|ENG}} [[Harri Keyn]] *{{bayraq|SUI|ölçü=16px}} [[:en:Johan Manzambi|Yohan Manzambi]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Jonathan David|Conatan Devid]] *{{bayraq|COD}} [[:en:Yoane Wissa|Yoan Visa]] *{{bayraq|Mərakeş}} [[:en:Ismael Saibari|İsmayıl Saybari]] *{{bayraq|NED}} [[Brayan Brobbi]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Ismaïla Sarr|İsmaila Sarr]] *{{bayraq|NZL}} [[:en:Elijah Just|İlayca Cast]] }} ;2 qol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|USA}} [[:en:Folarin Balogun|Folarin Baloqun]] *{{bayraq|GER}} [[Kay Haverts]] *{{bayraq|AUT}} [[:en:Marko Arnautović|Marko Arnautoviç]] *{{bayraq|BEL}} [[:en:Leandro Trossard|Leandro Trossar]] *{{bayraq|BIH}} [[:en:Ermin Mahmić|Ermin Mahmiç]] *{{bayraq|ALG}} [[:en:Riyad Mahrez|Riyad Mahrez]] *{{bayraq|ENG}} [[Cud Bellingem]] *{{bayraq|IRN}} [[:en:Ramin Rezaeian|Ramin Rezaiyan]] *{{bayraq|ESP}} [[:en:Mikel Oyarzabal|Mikel Oyarzabal]] *{{bayraq|SWE}} [[:en:Yasin Ayari|Yasin Ayari]] *{{bayraq|SWE}} [[:en:Anthony Elanga|Entoni Elanqa]] *{{bayraq|SUI|ölçü=16px}} [[:en:Rubén Vargas|Ruben Varqas]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Cyle Larin|Kayl Larin]] *{{bayraq|COL}} [[:en:Daniel Muñoz|Daniel Munyos]] *{{bayraq|CIV}} [[:en:Nicolas Pépé|Nikola Pepe]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Julián Quiñones|Xulyan Kinyones]] *{{bayraq|NED}} [[Kodi Qakpo]] *{{bayraq|NED}} [[:en:Crysencio Summerville|Krisensio Sammervil]] *{{bayraq|POR}} [[Kriştiano Ronaldo]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Pape Gueye|Pap Gey]] *{{bayraq|URU}} [[:en:Maximiliano Araújo|Maksimilyano Arauxo]] *{{bayraq|JPN}} [[:en:Daichi Kamada|Dayçi Kamada]] *{{bayraq|JPN}} [[:en:Ayase Ueda|Ayase Ueda]] }} ;1 qol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|USA}} [[:en:Sebastian Berhalter|Sebastyan Berhalter]] *{{bayraq|USA}} [[:en:Alex Freeman|Aleks Friman]] *{{bayraq|USA}} [[:en:Giovanni Reyna|Covanni Reyna]] *{{bayraq|USA}} [[:en:Auston Trusty|Oston Trasti]] *{{bayraq|GER}} [[:en:Nathaniel Brown|Nataniel Braun]] *{{bayraq|GER}} [[:en:Jamal Musiala|Cemal Musiala]] *{{bayraq|GER}} [[:en:Felix Nmecha|Feliks Nmeça]] *{{bayraq|GER}} [[Leroy Sane]] *{{bayraq|GER}} [[:en:Nico Schlotterbeck|Niko Şlotterbek]] *{{bayraq|ARG}} [[Covani Lo Selso]] *{{bayraq|ARG}} [[Lautaro Martinez]] *{{bayraq|AUS}} [[:en:Nestory Irankunda|Nestori İrankunda]] *{{bayraq|AUS}} [[:en:Connor Metcalfe|Konor Metkaf]] *{{bayraq|AUT}} [[:en:Saša Kalajdžić|Saşa Kalayciç]] *{{bayraq|AUT}} [[Romano Şmid]] *{{bayraq|AUT}} [[:en:Marcel Sabitzer|Marsel Zabitser]] *{{bayraq|BEL}} [[Kevin De Bröyne]] *{{bayraq|BEL}} [[Romelu Lukaku]] *{{bayraq|BEL}} [[:en:Alexis Saelemaekers|Aleksis Salemakers]] *{{bayraq|BIH}} [[:en:Kerim Alajbegović|Kerim Alaybeqoviç]] *{{bayraq|BIH}} [[:en:Jovo Lukić|Yovo Lukiç]] *{{bayraq|RSA}} [[:en:Thapelo Maseko|Tapelo Maseko]] *{{bayraq|RSA}} [[:en:Teboho Mokoena|Teboxo Mokoyena]] *{{bayraq|KOR}} [[:en:Oh Hyeon-gyu|Oh Xyon-gyu]] *{{bayraq|KOR}} [[:en:Hwang In-beom|Xvan İn-bom]] *{{bayraq|CZE}} [[:en:Ladislav Krejčí|Ladislav Kreyçi]] *{{bayraq|CZE}} [[:en:Michal Sadílek|Mixal Sadilek]] *{{bayraq|CUW}} [[:en:Livano Comenencia|Livano Komenensiya]] *{{bayraq|ECU}} [[:en:Nilson Angulo|Nilson Anqulo]] *{{bayraq|ECU}} [[:en:Gonzalo Plata|Qonzalo Plata]] *{{bayraq|ALG}} [[:en:Rafik Belghali|Rafik Belğali]] *{{bayraq|ALG}} [[:en:Nadhir Benbouali|Nadir Benbuəli]] *{{bayraq|ALG}} [[Amin Quiri]] *{{bayraq|FRA}} [[:en:Bradley Barcola|Bredli Barkola]] *{{bayraq|FRA}} [[:en:Désiré Doué|Dezire Doue]] *{{bayraq|Haiti}} [[Vilson İsidor]] *{{bayraq|ENG}} [[Markus Reşford]] *{{bayraq|JOR}} [[:en:Ali Olwan|Ali Olvan]] *{{bayraq|JOR}} [[:en:Nizar Al-Rashdan|Nizar Ər-Raşdan]] *{{bayraq|JOR}} [[:en:Mousa Al-Tamari|Musa Ət-Tamari]] *{{bayraq|IRN}} [[:en:Mohammad Mohebi|Məhəmməd Mohəbi]] *{{bayraq|IRQ}} [[:en:Aymen Hussein|Aymən Hüseyn]] *{{bayraq|ESP}} [[:en:Álex Baena|Aleks Baena]] *{{bayraq|ESP}} [[Lamin Yamal]] *{{bayraq|SWE}} [[Viktor Dyokereş]] *{{bayraq|SWE}} [[Aleksander İsak]] *{{bayraq|SWE}} [[:en:Mattias Svanberg|Mattias Svanberq]] *{{bayraq|SUI|ölçü=16px}} [[:en:Breel Embolo|Brel Embolo]] *{{bayraq|SUI|ölçü=16px}} [[:en:Granit Xhaka|Qranit Şaka]] *{{bayraq|CPV}} [[:en:Kevin Pina|Kevin Pina]] *{{bayraq|CPV}} [[:en:Hélio Varela|Elyu Varela]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Promise David|Promis Devid]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Stephen Eustáquio|Stiven Eustakio]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Nathan Saliba|Natan Saliba]] *{{bayraq|COL}} [[Caminton Kampaz]] *{{bayraq|COL}} [[Luis Diaz (Kamerunlu futbolçu)|Luis Dias]] *{{bayraq|COD}} [[:en:Fiston Mayele|Fiston Mayele]] *{{bayraq|CIV}} [[:en:Amad Diallo|Əmad Diallo]] *{{bayraq|CIV}} [[Frank Kessye]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Mateo Chávez|Mateo Çaves]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Álvaro Fidalgo|Alvaro Fidalqo]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Raúl Jiménez|Raul Ximenez]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Luis Romo|Luis Romo]] *{{bayraq|Mərakeş}} [[Əşrəf Hakimi]] *{{bayraq|Mərakeş}} [[:en:Soufiane Rahimi|Sufyan Rahimi]] *{{bayraq|Mərakeş}} [[:en:Gessime Yassine|Cesim Yasin]] *{{bayraq|EGY}} [[:en:Emam Ashour|İmam Aşur]] *{{bayraq|EGY}} [[:en:Mahmoud Saber|Mahmud Sabir]] *{{bayraq|EGY}} [[Məhəmməd Salah]] *{{bayraq|EGY}} [[:en:Trézéguet (footballer)|Trezegiye]] *{{bayraq|EGY}} [[:en:Mostafa Ziko|Mustafa Ziko]] *{{bayraq|NED}} [[Vircil van Deyk]] *{{bayraq|NED}} [[:en:Jan Paul van Hecke|Yan Paul van Heke]] *{{bayraq|NOR}} [[:en:Thelo Aasgaard|Telo Asqard]] *{{bayraq|NOR}} [[Leo Skiri Ostiqard|Leo Ostiqard]] *{{bayraq|NOR}} [[:en:Marcus Holmgren Pedersen|Markus Pedersen]] *{{bayraq|UZB}} [[Abbasbəy Fayzullayev]] *{{bayraq|UZB}} [[Eldor Şomurodov]] *{{bayraq|PAR}} [[:en:Matías Galarza|Matias Galarza]] *{{bayraq|PAR}} [[:en:Maurício (footballer, born 2001)|Maurisio Prado]] *{{bayraq|POR}} [[Rafael Leao]] *{{bayraq|POR}} [[Nuno Mendes]] *{{bayraq|POR}} [[:en:João Neves|Joao Neves]] *{{bayraq|GHA}} [[:en:Derrick Luckassen|Derrik Lükassen]] *{{bayraq|GHA}} [[:en:Caleb Yirenkyi|Kaleb Yirenki]] *{{bayraq|QAT}} [[:en:Hassan Al-Haydos|Həsən Əl-Həydos]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Habib Diarra|Habib Diarra]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Ibrahim Mbaye|İbrahim Mbaye]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Iliman Ndiaye|İliman Ndaye]] *{{bayraq|KSA}} [[:en:Abdulelah Al-Amri|Əbdülilah Əl-Amri]] *{{bayraq|SCO}} [[:en:John McGinn|Con Makqinn]] *{{bayraq|TUN}} [[:en:Hazem Mastouri|Hazem Masturi]] *{{bayraq|TUN}} [[:en:Omar Rekik|Ömər Rekik]] *{{bayraq|TUR}} [[:en:Kaan Ayhan|Kaan Ayhan]] *{{bayraq|TUR}} [[Arda Gülər]] *{{bayraq|TUR}} [[Barış Alpər Yılmaz]] *{{bayraq|URU}} [[:en:Agustín Canobbio|Agustin Kanobbio]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Martin Baturina|Martin Baturina]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Ante Budimir|Ante Budimir]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Petar Musa|Petar Musa]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Petar Sučić|Petar Suçiç]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Nikola Vlašić|Nikola Vlaşiç]] *{{bayraq|JPN}} [[Cunya İto]] *{{bayraq|JPN}} [[:en:Daizen Maeda|Dayzen Maeda]] *{{bayraq|JPN}} [[:en:Keito Nakamura|Keito Nakamura]] *{{bayraq|NZL}} [[:en:Finn Surman|Fin Surman]] }} ;1 avtoqol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|AUS}} [[:en:Cameron Burgess|Kameron Börcess]] (ə qarşı ABŞ) *{{bayraq|JOR}} [[:en:Yazan Al-Arab|Yazan Əl-Ərəb]] (ə qarşı Avstriya) *{{bayraq|IRQ}} [[:en:Aymen Hussein|Aymən Hüseyn]] (ə qarşı Norveç) *{{bayraq|SUI}} [[:en:Miro Muheim|Miro Muhaim]] (ə qarşı Qətər) *{{bayraq|Mərakeş}} [[:en:Yassine Bounou|Yasin Bunu]] (ə qarşı Haiti) *{{bayraq|EGY}} [[:en:Mohamed Hany|Məhəmməd Hani]] (ə qarşı Belçika) *{{bayraq|UZB}} [[:en:Abduvohid Nematov|Abduvohid Nematov]] (ə qarşı Portuqaliya) *{{bayraq|PAR}} [[:en:Damián Bobadilla|Damian Bobadilya]] (ə qarşı ABŞ) *{{bayraq|QAT}} [[:en:Mahmud Abunada|Mahmud Abunada]] (ə qarşı {{abbr|Bosniya|Bosniya və Herseqovina}}) *{{bayraq|QAT}} [[:en:Mohamed Manai|Məhəmməd Manai]] (ə qarşı Kanada) *{{bayraq|KSA}} [[:en:Hassan Al-Tambakti|Həsən Ət-Tambakti]] (ə qarşı İspaniya) *{{bayraq|TUN}} [[:en:Ellyes Skhiri|Əlyəs Sxiri]] (ə qarşı Niderland) }} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{FİFA Dünya Kuboku}} [[Kateqoriya:2026 FİFA Dünya Kuboku| ]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə ABŞ]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə Kanada]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə Meksika]] [[Kateqoriya:ABŞ-də futbol]] [[Kateqoriya:Amerikada idman yarışları]] [[Kateqoriya:FİFA Dünya Kuboku]] [[Kateqoriya:İyuldakı hadisələr]] [[Kateqoriya:İyundakı hadisələr]] [[Kateqoriya:Şimali Amerikada futbol yarışları]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə idman]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə Şimali Amerika]] [[Kateqoriya:FİFA Dünya Kuboku turnirləri]] ht5hvus4ac26p5xh22ay3v05r8u3s7y 8985396 8985386 2026-07-01T18:15:35Z Bozqurd77 316685 /* */ 8985396 wikitext text/x-wiki {{Aktual|tarix=iyun 2026}}{{Beynəlxalq futbol turniri | tam adı = 2026 FİFA Dünya Kuboku | il = | digər_adları =2026 FIFA World Cup<br>Copa Mundial de la FIFA 2026 | şəkil = 2026 FIFA World Cup ensign (PD version).png | ölçü = | alt = | imza = | şəhər = | ölkə = | tarix = İyun – İyul | komanda_sayı = 48 | konfederasiyalar = 6 | alt-konfederasiyalar = | assosiasiyalar = | stadionlar = 16 (16 ev sahibi şəhərdə) | şəhərlər = | çempion = | digər_çempion = | count = | ikinci = | digər_ikinci = | üçüncü = | digər_üçüncü = | dördüncü = | digər_dördüncü = | oyun = | qol = | tamaşaçı = | bombardir = | oyunçu = | əvvəlkisezon = [[2022 FİFA Dünya Kuboku|2022]] | sonrakısezon = [[2030 FİFA Dünya Kuboku|2030]] }} '''2026 FİFA Dünya Kuboku''' — [[FİFA]] üzvü olan federasiyaların milli komandalarının qatıldığı və dörd ildə bir təşkil edilən futbol üzrə XXIII dünya çempionatı. Turnir 11 iyun - 19 iyul 2026 tarixləri aralığında təşkil edilir. Çempionat [[ABŞ|ABŞ-nin]] 11, [[Meksika|Meksikanın]] 3 və [[Kanada|Kanadanın]] 2 şəhəri olmaqla ümümilikdə 16 şəhərdə keçirilir. 2026 FİFA Dünya Kuboku üç ölkə tərəfindən ortaq təşkil edilən və iştirakçı sayı 32 komandadan 48-ə yüksəldilən ilk turnirdir. [[Fayl:2026 world cup qualification map.svg|thumb|300px|<small>{{Rəng qutusu|#0000ff}} İştirakçı <br>{{Rəng qutusu|#ffcc00}} İştirak vəsiqəsi qazanmayıb <br>{{Rəng qutusu|#000000}} İmtina edib və ya kənarlaşdırılıb <br>{{Rəng qutusu|#cccccc}} FİFA üzvü deyil ]] [[Kabo-Verde milli futbol komandası|Kabo-Verde]], [[Kurasao milli futbol komandası|Kurasao]], [[İordaniya milli futbol komandası|İordaniya]] və [[Özbəkistan milli futbol komandası|Özbəkistan]] [[FİFA Dünya Kuboku|FİFA Dünya Kubokunda]] debüt edir. == Ev sahibləri == 2026-cı ildə Dünya Kuboku [[ABŞ]], [[Meksika]] və [[Kanada]]da keçirilir.<ref name="amerikaninsesi.org">[https://www.amerikaninsesi.org/a/c%C4%B1-il-d%C3%BCnya-kubokuna-ab%C5%9F-meksika-v%C9%99-kanada-ev-sahibliyi-ed%C9%99c%C9%99k/4436971.html 2026-cı il Dünya Kubokuna ABŞ, Meksika və Kanada ev sahibliyi edəcək] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210804113236/https://www.amerikaninsesi.org/a/c%C4%B1-il-d%C3%BCnya-kubokuna-ab%C5%9F-meksika-v%C9%99-kanada-ev-sahibliyi-ed%C9%99c%C9%99k/4436971.html |date=2021-08-04 }}. amerikaninsesi.org, 13.06.2018 {{ref-az}}</ref> Bu barədə qərarı FİFA prezidenti [[Canni İnfantino]] 12 iyun 2018-ci ildə təşkilatın [[Moskva|Moskvada]] keçirilən konqresində elan etmişdir.<ref name="amerikaninsesi.org"/> Planlaşdırılmış 80 oyundan 60-ı ABŞ-də, digər 20 oyun isə Meksika və Kanadada baş tutacaq.<ref name="amerikaninsesi.org"/> Ev sahibi ölkələr olan [[Kanada milli futbol komandası|Kanada]], [[Meksika milli futbol komandası|Meksika]] və [[ABŞ milli futbol komandası|Amerika Birləşmiş Ştatları]] avtomatik olaraq turnirə vəsiqə qazandılar. == Format == 2026-cı ildə keçirilən Dünya Kuboku 48 komandanın yarışdığı ilk Dünya Kubokudur.<ref name="amerikaninsesi.org"/> Hər komanda qrup mərhələsində ənənəvi formatda üç matç keçirəcək.<ref>{{cite news |date=14 mart 2023 |title=World Cup will be a week longer – but Fifa scraps three-team group plan |language=en |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live |accessdate=12 iyun 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |archivedate=14 mart 2023}}</ref><ref>{{cite news |author=Matt Slater |date=14 mart 2023 |title=World Cup 2026 format: How the 48-team tournament will work |language=en |work=[[The Athletic]] |url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live |accessdate=12 iyun 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |archivedate=14 mart 2023}}</ref> Çempionat [[2014 FİFA Dünya Kuboku|2014]] və [[2018 FİFA Dünya Kuboku|2018]]-ci il turnirlərindən fərqli olaraq 32 gün deyil, 39 gün davam edəcək.<ref>{{cite news |author=Henry Bushnell |date=14 mart 2023 |title=World Cup 2026 format: FIFA confirms 104-game schedule, 4-team groups |language=en |work=Yahoo Sports |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |accessdate=12 iyun 2026}}</ref> 2026-cı il Dünya Kubokunda [[Beynəlxalq Futbol Assosiasiyaları Şurası (IFAB)]] tərəfindən təsdiq edilmiş bəzi yeni qaydalar tətbiq edilir: <ref>{{cite news |date=4 may 2026 |title=FİFA 2026-cı il Dünya Çempionatı üçün yeni qaydalar tətbiq edir |language=az |work=Sport1.az |url=https://sport1.az/13558-fifa-2026-ci-il-dunya-cempionati-ucun-yeni-qaydalar-tetbiq-edir.html |accessdate=12 iyun 2026}}</ref><ref name=":0">{{cite news |date=3 may 2026 |title=What are the new rules for 2026 World Cup? Covering mouths, making subs and more |language=en |work=NBC New York |url=https://www.nbcnewyork.com/world-cup/new-rules-covering-mouths-substitutions-breaks/6510949/ |accessdate=12 iyun 2026}}</ref> * Yeni qaydaya əsasən, top oyuna daxil olmadan müdafiənin qarşısını almaq üçün edilən açıq və qanunsuz hücum blokları indi VAR tərəfindən nəzərdən keçirilə bilər. Əgər qola birbaşa təsir edən qayda pozuntusu olarsa, VAR hakimi xəbərdar edəcək və künc zərbəsi təkrarlanacaq. Bu qayda yalnız hücum faullarını əhatə edir, müdafiəyə təsir etməyəcək. * Aut atışı və qapıdan zərbələr üçün komandaya maksimum beş saniyə vaxt verilir. Gecikmə hallarında aut rəqib komandaya keçir. * Meydanda tibbi yardım alan hər hansı bir oyunçu meydanı tərk etməli və oyuna qayıtmazdan əvvəl 1 dəqiqə gözləməlidir. * Hakim qərarına etiraz etdiyinə görə meydanı tərk edən hər hansı bir oyunçuya qırmızı vərəqə göstərilir ki, bu da bu ideyanı təşviq edən məşqçilərə də aiddir. Əgər bir komanda matçın ləğv olunmasına səbəb olarsa, məğlub olmuş sayılır. * Matç zamanı əvəzlənən futbolçu meydanı 10 saniyə ərzində tərk etməlidir. Bu limit aşılarsa, onu əvəz edən oyunçu əlavə olaraq bir dəqiqə gözləməli olur, komanda 10 nəfər qalır. * Dodaq oxumaqdan gizli qarşıdurma və təhqiredici davranışların qarşısını almaq üçün, rəqibə qarşı əl, qol və ya köynək ilə ağzını örtən hər oyunçuya qırmızı kart verilir. Oyunçuların dodaq hərəkətlərinin oxunmasını istəmədikləri dostcasına söhbətlərdə ağızlarını örtə bilməsi istisnadır. * Qapıçı zədəsi zamanı oyunçular texniki bölgədə məşqçidən taktika almamalıdırlar. Bu dəyişikliklərə əlavə olaraq, oyunçular üç ölkədə şiddətli istilərlə qarşılaşacaqları üçün hər hissədə bir neçə dəqiqəlik su fasilələri verilir.<ref name=":0" /><ref>{{cite news |date=7 dekabr 2025 |title=Players to benefit from hydration breaks at FIFA World Cup 2026™ |language=en |work=inside.fifa.com |publisher=[[FİFA]] |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/hydration-breaks-world-cup-2026-player-welfare |accessdate=12 iyun 2026}}</ref> Bütün komandalar üçün bərabər şəraiti təmin etmək məqsədilə, bütün oyunlarda fasilələr hakim tərəfindən təyin olunur və hər hansı bir hava və ya temperatur şərti (qaydası) tətbiq edilmir. ==Qrup mərhələsi== ===A qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|MEX}}''' | 3 || 3 || 0 || 0 || 6 || 0 || +6|| '''9''' | rowspan="2"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{Bayraq|RSA}} [[CAR milli futbol komandası|CAR]]''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 3 || &minus;1 || '''4''' |- | 3 || align=left|{{fb|KOR}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || &minus;1 || '''3''' |- | 4 || align=left|{{fb|CZE}} | 3 || 0 || 1 || 2 || 2 || 6 || &minus;4 || '''1''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|11|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|MEX}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |team2={{Bayraq|RSA}} [[CAR milli futbol komandası|CAR]] |goals1=*[[Julian Quinones|Quinones]] {{qol|9}} *[[Raul Jimenez|Jimenez]] {{qol|67}} *[[Cesar Montes|Montes]] {{Qırmızı kart|0|90+2}} |goals2=*{{Qırmızı kart|0|49}} [[Sphephelo Sithole|Sithole]] *{{Qırmızı kart|0|84}} [[Themba Zwane|Zwane]] |stadium=Asteka Stadionu, [[Mexiko şəhəri]] |attendance=80 824 |referee=Wilton Sampaio (Braziliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|12|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|KOR}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |team2={{fb|CZE}} |goals1=*[[Hwang Inbeom|Hwang I.]] {{qol|67}} *[[Oh Hyeongyu|Oh]] {{qol|80}} |goals2={{qol|59}} [[Ladislav Krejci|Krejci]] |stadium=Akron Stadionu, [[Qvadalaxara]] |attendance=44 985 |referee=Amin Mohamed Omar (Misir) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=20:00 |team1={{fb-rt|CZE}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |team2={{Bayraq|RSA}} [[CAR milli futbol komandası|CAR]] |goals1=[[Michal Sadilek|Sadilek]] {{qol|6}} |goals2={{qol|83|pen.}} [[Teboho Mokoena|Mokoena]] |stadium=Mersedes-Bens Stadionu, [[Atlanta]] |attendance=67 442 |referee=Tori Penso (ABŞ) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|19|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|MEX}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |team2={{fb|KOR}} |goals1=[[Luis Romo|Romo]] {{qol|50}} |goals2= |stadium=Akron Stadionu, [[Qvadalaxara]] |attendance=45 522 |referee=Gustavo Tejera (Uruqvay) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|25|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|CZE}} |score=0:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |team2={{fb|MEX}} |goals1= |goals2=*{{qol|55}} [[Mateo Chavez|Chavez]] *{{qol|61}} [[Julian Quinones|Quinones]] *{{qol|90+4}} [[Alvaro Fidalgo|Fidalgo]] |stadium=Asteka Stadionu, [[Mexiko şəhəri]] |attendance=80 824 |referee=Yael Falcon (Argentina) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|25|df=y}} |time=05:00 |team1=[[CAR milli futbol komandası|CAR]] {{Bayraq|RSA}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |team2={{fb|KOR}} |goals1=[[Thapelo Maseko|Maseko]] {{qol|63}} |goals2= |stadium=BBVA Stadionu, [[Monterrey]] |attendance=51 243 |referee=Facundo Tello (Argentina) }} ===B qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|SUI}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 7 || 3 || +4 || '''7''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|CAN}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 8 || 3 || +5 || '''4''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|BIH}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || &minus;1 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|QAT}} | 3 || 0 || 1 || 2 || 2 || 10 || &minus;8 || '''1''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|12|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|CAN}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |team2={{fb|BIH}} |goals1=[[Cyle Larin|Larin]] {{qol|78}} |goals2={{qol|21}} [[Jovo Lukic|Lukic]] |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=43 002 |referee=Facundo Tello (Argentina) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|13|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|QAT}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |team2={{fb|SUI}} |goals1=[[Miro Muheim|Muheim]] {{qol|90+4|a.q.}} |goals2={{qol|17|pen.}} [[Breel Embolo|Embolo]] |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=67 966 |referee=Said Martinez (Honduras) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|SUI}} |score=4:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |team2={{fb|BIH}} |goals1=*[[Johan Manzambi|Manzambi]] {{qol|74||90}} *[[Ruben Vargas|Vargas]] {{qol|84}} *[[Granit Xhaka|Xhaka]] {{qol|90+7|pen.}} |goals2= *{{qol|90+3}} [[Ermin Mahmic|Mahmic]] *{{qırmızı kart|0|80}} [[Tarik Muharemovic|Muharemovic]] |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 026 |referee=Joao Pinheiro (Portuqaliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|19|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|CAN}} |score=6:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |team2={{fb|QAT}} |goals1=*[[Cyle Larin|Larin]] {{qol|16}} *[[Jonathan David|J. David]] {{qol|29||45+3||90+2}} *[[Nathan Saliba|Saliba]] {{qol|64}} *[[Mohamed Manai|Manai]] {{qol|75|a.q.}} |goals2=*{{qırmızı kart|0|33}} [[Homam Ahmed|Ahmed]] *{{qırmızı kart|0|51}} [[Assim Madibo|Madibo]] |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Cristian Garay (Çili) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|SUI}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |team2={{fb|CAN}} |goals1=*[[Ruben Vargas|Vargas]] {{qol|46}} *[[Johan Manzambi|Manzambi]] {{qol|57}} |goals2={{qol|76}} [[Promise David|P. David]] |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Ramon Abatti (Braziliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|BIH}} |score=3:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |team2={{fb|QAT}} |goals1=*[[Kerim Alajbegovic|Alajbegovic]] {{qol|29}} *[[Mahmoud Abunada|Abunada]] {{qol|34|a.q.}} *[[Ermin Mahmic|Mahmic]] {{qol|80}} |goals2={{qol|42}} [[Hassan Al-Haydos|Al-Haydos]] |stadium=Lumen Field, [[Sietl]] |attendance=66 925 |referee=Jesus Valenzuela (Venesuela) }} ===C qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|BRA}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 7 || 1 || +6 || '''7''' | rowspan="2"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|Mərakeş}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 6 || 3 || +3 || '''7''' |- | 3 || align=left|{{fb|SCO}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || &minus;3 || '''3''' |- | 4 || align=left|{{fb|Haiti}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 2 || 8 || &minus;6 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|14|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|BRA}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |team2={{fb|Mərakeş}} |goals1=[[Vinisius Junior|Vinicius Jr.]] {{qol|32}} |goals2={{qol|21}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee=Slavko Vincic (Sloveniya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|14|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|Haiti}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |team2={{fb|SCO}} |goals1= |goals2={{qol|28}} [[John McGinn|McGinn]] |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=64 146 |referee=Mustapha Ghorbal (Əlcayir) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|20|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|SCO}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |team2={{fb|Mərakeş}} |goals1= |goals2={{qol|2}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=64 146 |referee=Ilgiz Tantashev (Özbəkistan) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|20|df=y}} |time=04:30 |team1={{fb-rt|BRA}} |score=3:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |team2={{fb|Haiti}} |goals1=*[[Matheus Cunha|Cunha]] {{qol|23||36}} *[[Vinisius Junior|Vinicius Jr.]] {{qol|45+3}} |goals2= |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 324 |referee=Alejandro Hernandez (İspaniya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|25|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|SCO}} |score=0:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |team2={{fb|BRA}} |goals1= |goals2=*{{qol|7||45+3}} [[Vinisius Junior|Vinicius Jr.]] *{{qol|60}} [[Matheus Cunha|Cunha]] |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance=64 478 |referee=Cesar Arturo Ramos (Meksika) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|25|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|Mərakeş}} |score=4:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |team2={{fb|Haiti}} |goals1=*[[Əşrəf Hakimi|Hakimi]] {{qol|39}} *[[Ismael Saibari|Saibari]] {{qol|45+1}} *[[Soufiane Rahimi|Rahimi]] {{qol|78}} *[[Gessime Yassine|Yassine]] {{qol|89}} |goals2=*{{qol|10|a.q.}} [[Yassine Bounou|Bounou]] *{{qol|43}} [[Vilson İsidor|Isidor]] |stadium=Mersedes-Bens Stadion, [[Atlanta]] |attendance=68 239 |referee=Danny Makkelie (Niderland) }} ===D qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|USA}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 8 || 4 || +4 || '''6''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|AUS}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0|| '''4''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|PAR}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || &minus;2 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|TUR}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 3 || 5 || &minus;2 || '''3''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|13|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|USA}} |score=4:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |team2={{fb|PAR}} |goals1=*[[Damian Bobadilla|Bobadilla]] {{qol|7|a.q.}} *[[Folarin Balogun|Balogun]] {{qol|31||45+5}} *[[Giovanni Reyna|Reyna]] {{qol|90+8}} |goals2={{qol|73}} [[Mauricio Prado|Prado]] |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 492 |referee=Danny Makkelie (Niderland) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|14|df=y}} |time=08:00 |team1={{fb-rt|AUS}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |team2={{fb|TUR}} |goals1=*[[Nestory Irankunda|Irankunda]] {{qol|27}} *[[Connor Metcalfe|Metcalfe]] {{qol|75}} |goals2= |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Jesus Valenzuela (Venesuela) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|19|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|USA}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |team2={{fb|AUS}} |goals1=*[[Cameron Burgess|Burgess]] {{qol|11|a.q.}} *[[Alex Freeman|Freeman]] {{qol|43}} |goals2= |stadium=Lumen Field, [[Sietl]] |attendance=66 925 |referee=Felix Zwayer (Almaniya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|20|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|TUR}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |team2={{fb|PAR}} |goals1= |goals2=*{{qol|2}} [[Matias Galarza|Galarza]] *{{qırmızı kart|0|45+3}} [[Miguel Almiron|Almiron]] |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=68 827 |referee=Ivan Barton (Salvador) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|TUR}} |score=3:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |team2={{fb|USA}} |goals1=*[[Arda Gülər|Güler]] {{qol|10}} *[[Barış Alpər Yılmaz|Yılmaz]] {{qol|31}} *[[Kaan Ayhan|Ayhan]] {{qol|90+8}} |goals2=*{{qol|3}} [[Auston Trusty|Trusty]] *{{qol|49}} [[Sebastian Berhalter|Berhalter]] |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 492 |referee=Mustapha Ghorbal (Əlcayir) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|PAR}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |team2={{fb|AUS}} |goals1= |goals2= |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=68 827 |referee=Clement Turpin (Fransa) }} ===E qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|GER}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 10 || 4 || +6 || '''6''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|CIV}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 4 || 2 || +2 || '''6''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|ECU}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|CUW}} | 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 9 || &minus;8 || '''1''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|14|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|GER}} |score=7:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 |team2={{fb|CUW}} |goals1=*[[Felix Nmecha|Nmecha]] {{qol|6}} *[[Nico Scholtterbeck|Scholtterbeck]] {{qol|38}} *[[Kay Haverts|Havertz]] {{qol|45+5|pen.|88}} *[[Jamal Musiala|Musiala]] {{qol|47}} *[[Nathaniel Brown|Brown]] {{qol|68}} *[[Deniz Undav|Undav]] {{qol|78}} |goals2={{qol|21}} [[Livano Comenencia|Comenencia]] |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 021 |referee=Jalal Jayed (Mərakeş) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|CIV}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |team2={{fb|ECU}} |goals1=[[Amad Diallo|Diallo]] {{qol|90}} |goals2= |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 274 |referee=François Letexier (Fransa) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|GER}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |team2={{fb|CIV}} |goals1=[[Deniz Undav|Undav]] {{qol|68||90+4}} |goals2={{qol|30}} [[Frank Kessye|Kessie]] |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=43 036 |referee=Juan Gabriel Benitez (Paraqvay) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|ECU}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |team2={{fb|CUW}} |goals1= |goals2= |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance=68 598 |referee=Ma Ning (Çin) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|CUW}} |score=0:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |team2={{fb|CIV}} |goals1= |goals2={{qol|7||64}} [[Nicolas Pepe|Pepe]] |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 324 |referee=Glenn Nyberg (İsveç) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|ECU}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |team2={{fb|GER}} |goals1=*[[Nilson Angulo|Angulp]] {{qol|9}} *[[Gonzalo Plata|Plata]] {{qol|77}} |goals2={{qol|2}} [[Leroy Sane|Sane]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee=Tori Penso (ABŞ) }} ===F qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|NED}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 10 || 4 || +6 || '''7''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|JPN}}''' | 3 || 1 || 2 || 0 || 7 || 3 || +4 || '''5''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|SWE}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|TUN}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 2 || 12 || &minus;10 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|NED}} |score=2:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |team2={{fb|JPN}} |goals1=*[[Vircil van Deyk|Van Dijk]] {{qol|50}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{qol|64}} |goals2=*{{qol|57}} [[Keito Nakamura|Nakamura]] *{{qol|88}} [[Daichi Kamada|Kamada]] |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance=69 285 |referee=Ismail Elfath (ABŞ) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|SWE}} |score=5:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |team2={{fb|TUN}} |goals1=*[[Yasin Ayari|Ayari]] {{qol|7||90+6}} *[[Aleksander İsak|Isak]] {{qol|30}} *[[Viktor Dyokereş|Gyökeres]] {{qol|59}} *[[Mattias Svanberg|Svanberg]] {{qol|84}} |goals2=*{{qol|43}} [[Omar Rekik|Rekik]] |stadium=BBVA Stadionu, [[Monterrey]] |attendance=50 987 |referee=Yael Falcon (Argentina) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|20|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|NED}} |score=5:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |team2={{fb|SWE}} |goals1=*[[Brayan Brobbi|Brobbey]] {{qol|5||17}} *[[Kodi Qakpo|Gakpo]] {{qol|47||54}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{qol|89}} |goals2={{qol|59}} [[Anthony Elanga|Elanga]] |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 777 |referee=Michael Oliver (İngiltərə) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=08:00 |team1={{fb-rt|TUN}} |score=0:4 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |team2={{fb|JPN}} |goals1= |goals2=*{{qol|4}} [[Daichi Kamada|Kamada]] *{{qol|31||83}} [[Ayase Ueda|Ueda]] *{{qol|69}} [[Cunya İto|J. Ito]] |stadium=BBVA Stadionu, [[Monterrey]] |attendance=51 243 |referee=Istvan Kovacs (Rumıniya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|JPN}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |team2={{fb|SWE}} |goals1=[[Daizen Maeda|Maeda]] {{qol|56}} |goals2={{qol|62}} [[Anthony Elanga|Elanga]] |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance=70 137 |referee=Ivan Barton (Salvador) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|TUN}} |score=1:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |team2={{fb|NED}} |goals1=[[Hazem Mastouri|Mastouri]] {{qol|54}} |goals2=*{{qol|3|a.q.}} [[Ellyes Skhiri|Skhiri]] *{{qol|7}} [[Brayan Brobbi|Brobbey]] *{{qol|62}} [[Jan Paul van Hecke|Van Hecke]] |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance=68 391 |referee=Katia Itzel Garcia (Meksika) }} ===G qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|BEL}}''' | 3 || 1 || 2 || 0 || 6 || 2 || +4 || '''5''' | rowspan="2"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|EGY}}''' | 3 || 1 || 2 || 0 || 5 || 3 || +2 || '''5''' |- | 2 || align=left|{{fb|IRN}} | 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- | 4 || align=left|{{fb|NZL}} | 3 || 0 || 1 || 2 || 4 || 10 || &minus;6 || '''1''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|BEL}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |team2={{fb|EGY}} |goals1=[[Mohamed Hany|Hany]] {{qol|66|a.q.}} |goals2={{qol|19}} [[Emam Ashour|Ashour]] |stadium=Lumen Field, [[Sietl]] |attendance=66 775 |referee=Ramon Abatti (Braziliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|16|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|IRN}} |score=2:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |team2={{fb|NZL}} |goals1=*[[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] {{qol|32}} *[[Mohammad Mohebbi|Mohebbi]] {{qol|64}} |goals2={{qol|7||54}} [[Elijah Just|Just]] |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 108 |referee=Cesar Arturo Ramos (Meksika) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|BEL}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |team2={{fb|IRN}} |goals1=[[Nathan Ngoy|Ngoy]] {{qırmızı kart|0|66}} |goals2= |goals2= |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 317 |referee=Dario Herrera (Argentina) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|22|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|NZL}} |score=1:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |team2={{fb|EGY}} |goals1=[[Finn Surman|Surman]] {{qol|15}} |goals2=*{{qol|58}} [[Mostafa Zico|Zico]] *{{qol|67}} [[Məhəmməd Salah|Salah]] *{{qol|82}} [[Trezeguet]] |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Omar Al Ali (BƏƏ) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|27|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|EGY}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |team2={{fb|IRN}} |goals1=[[Mahmoud Saber|Saber]] {{qol|5}} |goals2={{qol|14}} [[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] |stadium=Lumen Field, [[Sietl]] |attendance=66 925 |referee=[[Şimon Marsinyak]] (Polşa) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|27|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|NZL}} |score=1:5 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |team2={{fb|BEL}} |goals1=[[Elijah Just|Just]] {{qol|84}} |goals2=*{{qol|28||50}} [[Leandro Trossard|Trossard]] *{{qol|66}} [[Kevin De Bröyne|De Bruyne]] *{{qol|86}} [[Romelu Lukaku|Lukaku]] *{{qol|90+4}} [[Aleksis Salemakers|Saelemaekers]] |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Adham Makhadmeh (İordaniya) }} ===H qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|ESP}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 5 || 0 || +5 || '''4''' | rowspan="2"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBFBB | 2 || align=left|'''{{fb|CPV}}''' | 3 || 0 || 3 || 0 || 2 || 2 || 0 || '''3''' |- | 2 || align=left|{{fb|URU}} | 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || &minus;1 || '''2''' |- | 4 || align=left|{{fb|KSA}} | 3 || 0 || 2 || 1 || 1 || 5 || &minus;4 || '''2''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=20:00 |team1={{fb-rt|ESP}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |team2={{fb|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=Mersedes-Bens Stadion, [[Atlanta]] |attendance=67 640 |referee=Adham Makhadmeh (İordaniya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|16|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|KSA}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |team2={{fb|URU}} |goals1=[[Abdulelah Alamri|Alamri]] {{qol|41}} |goals2={{qol|80}} [[Maxi Araujo|M. Araujo]] |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance=62 764 |referee=Maurizio Mariani (İtaliya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=20:00 |team1={{fb-rt|ESP}} |score=4:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |team2={{fb|KSA}} |goals1=*[[Lamine Yamal|Yamal]] {{qol|10}} *[[Mikel Oyarzabal|Oyarzabal]] {{qol|21||24}} *[[Hassan Al-Tambakti|Al-Tambakti]] {{qol|49|a.q.}} |goals2= |stadium=Mersedes-Bens Stadion, [[Atlanta]] |attendance=68 239 |referee=Raphael Claus (Braziliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|22|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|URU}} |score=2:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |team2={{fb|CPV}} |goals1=*[[Maxi Araujo|M. Araujo]] {{qol|44}} *[[Agustin Canobbio|Canobbio]] {{qol|45+6}} |goals2=*{{qol|21}} [[Kevin Pina|K. Pina]] *{{qol|61}} [[Helio Varela|Varela]] |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance=64 003 |referee=Espen Eskas (Norveç) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|27|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|CPV}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |team2={{fb|KSA}} |goals1= |goals2= |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 278 |referee=François Letexier (Fransa) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|27|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|URU}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |team2={{fb|ESP}} |goals1=[[Agustin Canobbio|Canobbio]] {{qırmızı kart|0|90+4}} |goals2={{qol|42}} [[Alex Baena|Baena]] |stadium=Akron Stadionu, [[Qvadalaxara]] |attendance=45 065 |referee=Ismail Elfath (ABŞ) }} ===I qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|FRA}}''' | 3 || 3 || 0 || 0 || 10 || 2 || +8 || '''9''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|NOR}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 8 || 7 || +1 || '''6''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|SEN}}''' | 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- | 4 || align=left|{{fb|IRQ}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 1 || 12 || &minus;11 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|16|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|FRA}} |score=3:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |team2={{fb|SEN}} |goals1=*[[Kilian Mbappe|Mbappe]] {{qol|66||90+6}} *[[Bradley Barcola|Barcola]] {{qol|82}} |goals2={{qol|90+5}} [[Ibrahim Mbaye|Mbaye]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 545 |referee=[[Əlireza Fəqani]] (Avstraliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|17|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|IRQ}} |score=1:4 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |team2={{fb|NOR}} |goals1=*[[Aymen Hussein|Hussein]] {{qol|39}} |goals2=*{{qol|29||43}} [[Erlinq Holann|Haaland]] *{{qol|76}} [[Leo Skiri Ostiqard|Ostigard]] *{{qol|90+6|a.q.}} [[Aymen Hussein|Hussein]] |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=63 106 |referee=Pierre Atcho (Qabon) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|23|df=y}} |time=01:00 |team1={{fb-rt|FRA}} |score=3:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |team2={{fb|IRQ}} |goals1=*[[Kilian Mbappe|Mbappe]] {{qol|14||54}} *[[Usman Dembele|Dembele]] {{qol|66}} |goals2= |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 324 |referee=Drew Fischer (Kanada) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|23|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|NOR}} |score=3:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |team2={{fb|SEN}} |goals1=*[[Marcus Holmgren Pedersen|Pedersen]] {{qol|43}} *[[Erlinq Holann|Haaland]] {{qol|48||58}} |goals2=*{{qol|53||90+3}} [[Ismaila Sarr|I. Sarr]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee=Wilton Sampaio (Braziliya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|NOR}} |score=1:4 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |team2={{fb|FRA}} |goals1=[[Thelo Aasgaard|Aasgaard]] {{qol|21}} |goals2=*{{qol|7||20||32}} [[Usman Dembele|Dembele]] *{{qol|90+4}} [[Desire Doue|Doue]] |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=64 146 |referee=Michael Oliver (İngiltərə) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|SEN}} |score=5:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |team2={{fb|IRQ}} |goals1=*[[Habib Diarra|Diarra]] {{qol|4}} *[[Ismaila Sarr|I. Sarr]] {{qol|56}} *[[Pape Gueye|P. Gueye]] {{qol|59||71}} *[[Iliman Ndiaye|I. Ndiaye]] {{qol|82}} |goals2={{qırmızı kart|0|13}} [[Rebin Sulaka|Sulaka]] |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=43 036 |referee=[[Entoni Teylor]] (İngiltərə) }} ===J qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|ARG}}''' | 3 || 3 || 0 || 0 || 8 || 1 || +7|| '''9''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|AUT}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 6 || 6 || 0 || '''4''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|ALG}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || &minus;2 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|JOR}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 3 || 8 || &minus;5 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|17|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|ARG}} |score=3:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |team2={{fb|ALG}} |goals1=[[Lionel Messi|Messi]] {{qol|17||60||76}} |goals2= |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance=69 045 |referee=[[Şimon Marsinyak]] (Polşa) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|17|df=y}} |time=08:00 |team1={{fb-rt|AUT}} |score=3:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |team2={{fb|JOR}} |goals1=*[[Romano Şmid|Schmid]] {{qol|20}} *[[Yazan Al-Arab|Al-Arab]] {{qol|76|a.q.}} *[[Marko Arnautovic|Arnautovic]] {{qol|90+12|pen.}} |goals2={{qol|50}} [[Ali Olwan|Olwan]] |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=68 527 |referee=Dahane Beida (Mavritaniya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|22|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|ARG}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |team2={{fb|AUT}} |goals1=[[Lionel Messi|Messi]] {{qol|38||90+5}} |goals2= |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance=70 649 |referee=Amin Mohamed Omar (EGY) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|23|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|JOR}} |score=1:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |team2={{fb|ALG}} |goals1=[[Nizar Al-Rashdan|Al-Rashdan]] {{qol|36}} |goals2=*{{qol|69}} [[Nadhir Benbouali|Benbouali]] *{{qol|82}} [[Amin Quiri|Gouiri]] |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=68 371 |referee=Slavko Vincic (Sloveniya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|ALG}} |score=3:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |team2={{fb|AUT}} |goals1=*[[Rafik Belghali|Belghali]] {{qol|45}} *[[Riyad Mahrez|Mahrez]] {{qol|60||90+3}} |goals2=*{{qol|28}} [[Marko Arnautovic|Arnautovic]] *{{qol|55}} [[Marcel Sabitzer|Sabitzer]] *{{qol|90+6}} [[Sasa Kalajdzic|Kalajdzic]] |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance=69 045 |referee=Ilgiz Tantashev (Özbəkistan) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|JOR}} |score=1:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |team2={{fb|ARG}} |goals1=[[Mousa Al-Tamari|Al-Tamari]] {{qol|55}} |goals2=*{{qol|19}} [[Covani Lo Selso|Lo Celso]] *{{qol|31|pen.}} [[Lautaro Martinez|La. Martinez]] *{{qol|80}} [[Lionel Messi|Messi]] |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance=70 649 |referee=Istvan Kovacs (Rumıniya) }} ===K qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|COL}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 4 || 1 || +3 || '''7''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|POR}}''' | 3 || 1 || 2 || 0 || 6 || 1 || +5 || '''5''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{Bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]]''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|UZB}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 2 || 11 || &minus;9 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|17|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|POR}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |team2={{Bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]] |goals1=[[Joao Neves|J. Neves]] {{qol|6}} |goals2={{qol|45+5}} [[Yoane Wissa|Wissa]] |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 777 |referee=Abdulrahman Aljassim (Qətər) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|UZB}} |score=1:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |team2={{fb|COL}} |goals1=[[Abbasbəy Fayzullayev|Fayzullaev]] {{qol|60}} |goals2=*{{qol|40}} [[Daniel Munoz|Munoz]] *{{qol|65}} [[Luis Diaz (Kamerunlu futbolçu)|Diaz]] *{{qol|90+9}} [[Caminton Kampaz|Kampaz]] |stadium=Asteka Stadionu, [[Mexiko şəhəri]] |attendance=80 824 |referee=[[Entoni Teylor]] (İngiltərə) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|23|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|POR}} |score=5:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |team2={{fb|UZB}} |goals1=*[[Kriştiano Ronaldo|Ronaldo]] {{qol|6||39}} *[[Nuno Mendes|Mendes]] {{qol|17}} *[[Abduvohid Nematov|Nematov]] {{qol|60|o.g.}} *[[Rafael Leao|Leao]] {{qol|87}} |goals2= |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 777 |referee=Jalal Jayed (Mərakeş) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|COL}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |team2={{Bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]] |goals1=[[Daniel Munoz|Munoz]] {{qol|76}} |goals2= |stadium=Akron Stadionu, [[Qvadalaxara]] |attendance=45 358 |referee=Maurizio Mariani (İtaliya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=03:30 |team1={{fb-rt|COL}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |team2={{fb|POR}} |goals1= |goals2= |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance=64 478 |referee=[[Əlireza Fəqani]] (Avstraliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=03:30 |team1=[[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]] {{Bayraq|COD}} |score=3:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |team2={{fb|UZB}} |goals1=*[[Yoane Wissa|Wissa]] {{qol|68|pen.|90+1}} *[[Fiston Mayele|Mayele]] {{qol|78}} |goals2={{qol|10}} [[Eldor Şomurodov|Shomurodov]] |stadium=Mersedes-Bens Stadion, [[Atlanta]] |attendance=68 239 |referee=Felix Zwayer (Almaniya) }} ===L qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|ENG}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 6 || 2 || +4|| '''7''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|CRO}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 5 || 5 || 0 || '''6''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|GHA}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|PAN}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 0 || 4 || &minus;4 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|ENG}} |score=4:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |team2={{fb|CRO}} |goals1=*[[Harri Keyn|Kane]] {{qol|12|pen.|42}} *[[Cud Bellingem|Bellingham]] {{qol|47}} *[[Markus Reşford|Rashford]] {{qol|85}} |goals2=*{{qol|36}} [[Martin Baturina|Baturina]] *{{qol|45+5}} [[Petar Musa|Musa]] |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance= 70 389 |referee=Clement Turpin (Fransa) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|GHA}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |team2={{fb|PAN}} |goals1=[[Caleb Yirenkyi|Yirenkyi]] {{qol|90+5}} |goals2= |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=42 942 |referee=Glenn Nyberg (İsveç) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|ENG}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |team2={{fb|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=63 983 |referee=Saíd Martinez (Honduras) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|PAN}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |team2={{fb|CRO}} |goals1= |goals2={{qol|54}} [[Ante Budimir|Budimir]] |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=43 036 |referee=Pierre Atcho (Qabon) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=01:00 |team1={{fb-rt|PAN}} |score=0:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |team2={{fb|ENG}} |goals1= |goals2=*{{qol|62}} [[Cud Bellingem|Bellingham]] *{{qol|67}} [[Harri Keyn|Kane]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee=Abdulrahman al-Jassim (Qətər) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=01:00 |team1={{fb-rt|CRO}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |team2={{fb|GHA}} |goals1=*[[Petar Sucic|P. Sucic]] {{qol|31}} *[[Nikola Vlasic|Vlasic]] {{qol|83}} |goals2={{qol|73}} [[Derrick Luckassen|Luckassen]] |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 324 |referee=Drew Fischer (Kanada) }} ==Pley-off mərhələsi== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#1/16 final mərhələsi|1/16 final mərhələsi]] |RD2=[[#1/8 final mərhələsi|1/8 final mərhələsi]] |RD3=[[#1/4 final mərhələsi|1/4 final mərhələsi]] |RD4=[[#Yarımfinallar|Yarımfinallar]] |RD5=[[#Final|Final]] |Consol=[[#Üçüncü yer uğrunda oyun|Üçüncü yer uğrunda oyun]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |30 iyun – {{bayraq|USA}} [[Boston]]|{{fb|GER}}|1 (3)|{{fb|PAR}} {{Nobold|{{Penalti zərbələri}}}}|1 (4) |1 iyul – {{bayraq|USA}} [[Cersi-Siti|Nyu-Cersi]]|{{fb|FRA}}|3|{{fb|SWE}}|0 |28 iyun – {{bayraq|USA}} [[Los-Anceles]]|{{Bayraq|RSA}} [[CAR milli futbol komandası|CAR]]|0|{{fb|CAN}}|1 |30 iyun – {{bayraq|MEX}} [[Monterrey]]|{{fb|NED}}|1 (2)|{{fb|Mərakeş}} {{Nobold|{{Penalti zərbələri}}}}|1 (3) |3 iyul – {{bayraq|CAN}} [[Toronto]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2 iyul – {{bayraq|USA}} [[Los-Anceles]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |2 iyul – {{bayraq|USA}} [[Santa-Klara (Kaliforniya)|Santa-Klara]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |2 iyul – {{bayraq|USA}} [[Sietl]]|{{fb|BEL}}||{{fb|SEN}}| |29 iyun – {{bayraq|USA}} [[Hyuston]]|{{fb|BRA}}|2|{{fb|JPN}}|1 |30 iyun – {{bayraq|USA}} [[Dallas]]|{{fb|CIV}}|1|{{fb|NOR}}|2 |1 iyul – {{bayraq|MEX}} [[Mexiko]]|{{fb|MEX}}|2|{{fb|ECU}}|0 |1 iyul – {{bayraq|USA}} [[Atlanta]]|{{fb|ENG}}|2|{{bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]]|1 |4 iyul – {{bayraq|USA}} [[Mayami]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3 iyul – {{bayraq|USA}} [[Dallas]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |3 iyul – {{bayraq|CAN}} [[Vankuver]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |4 iyul – {{bayraq|USA}} [[Kanzas Siti]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |5 iyul – {{bayraq|USA}} [[Filadelfiya]]|{{fb|PAR}}||{{fb|FRA}}| |4 iyul – {{bayraq|USA}} [[Hyuston]]|{{fb|CAN}}||{{fb|Mərakeş}}| |6 iyul – {{bayraq|USA}} [[Dallas]]| || | |7 iyul – {{bayraq|USA}} [[Sietl]]| || | |6 iyul – {{bayraq|USA}} [[Cersi-Siti|Nyu-Cersi]]|{{fb|BRA}}||{{fb|NOR}}| |6 iyul – {{bayraq|MEX}} [[Mexiko]]|{{fb|MEX}}||{{fb|ENG}}| |7 iyul – {{bayraq|USA}} [[Atlanta]]| || | |8 iyul – {{bayraq|CAN}} [[Vankuver]]| || | <!--Quarterfinals--> |10 iyul – {{bayraq|USA}} [[Boston]]| || | |10 iyul – {{bayraq|USA}} [[Los-Anceles]]| || | |12 iyul – {{bayraq|USA}} [[Mayami]]| || | |12 iyul – {{bayraq|USA}} [[Kanzas Siti]]| || | <!--Semifinals--> |14 iyul – {{bayraq|USA}} [[Dallas]]| || | |15 iyul – {{bayraq|USA}} [[Atlanta]]| || | <!--Final--> |19 iyul – {{bayraq|USA}} [[Cersi-Siti|Nyu-Cersi]]| || | <!--Match for third place--> |19 iyul – {{bayraq|USA}} [[Mayami]]| || | }} ===1/16 final mərhələsi=== {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=23:00 |team1=[[CAR milli futbol komandası|CAR]] {{bayraq|RSA}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 |team2={{fb|CAN}} |goals1= |goals2={{qol|90+2}} [[:tr:Stephen Eustáquio|Eustakio]] |stadium=[[:tr:SoFi Stadyumu|SoFi Stadionu]], [[Los-Anceles]] |attendance=69 237 |referee=[[:en:João Pinheiro (referee)|Joao Pinyeyro]] ([[Portuqaliya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|29|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|BRA}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 |team2={{fb|JPN}} |goals1=*[[Kazemiro]] {{qol|56}} *[[:en:Gabriel Martinelli|Martinelli]] {{qol|90+5}} |goals2={{qol|29}} [[:en:Kaishū Sano|Sano]] |stadium=[[:tr:NRG Stadyumu|NRG Stadionu]], [[Hyuston]] |attendance=68 777 |referee=[[:en:Maurizio Mariani|Mauritsio Mariani]] ([[İtaliya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|30|df=y}} |time=00:30 |team1={{fb-rt|GER}} |score=1:1 |aet=y |penaltyscore=3:4 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 |team2={{fb|PAR}} |goals1=[[Kay Haverts|Haverts]] {{qol|54}} |goals2={{qol|42}} [[:en:Julio Enciso (footballer, born 2004)|Ensiso]] |penalties1=*[[Kay Haverts|Haverts]] {{Qaçan penalti}} *[[Yozua Kimmix|Kimmix]] {{penqol}} *[[:en:Jamal Musiala|Musiala]] {{penqol}} *[[:en:Nick Woltemade|Voltemade]] {{Qaçan penalti}} *[[:en:Nadiem Amiri|Əmiri]] {{penqol}} *[[Yonatan Ta|Ta]] {{Qaçan penalti}} |penalties2=*{{penqol}} [[:en:Maurício (footballer, born 2001)|Prado]] *{{penqol}} [[:en:Gustavo Gómez|Q. Qomes]] *{{penqol}} [[:en:Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Qalarza]] *{{Qaçan penalti}} [[:en:Antonio Sanabria|Sanabria]] *{{Qaçan penalti}} [[:en:Fabián Balbuena|Balbuena]] *{{penqol}} [[:en:José Canale|Kanale]] |stadium=[[:tr:Gillette Stadyumu|Gillette Stadionu]], [[Boston]] |attendance=63 945 |referee=[[:en:Jalal Jayed|Cəlal Cayed]] ([[Mərakeş]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|30|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|NED}} |score=1:1 |aet=y |penaltyscore=2:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 |team2={{fb|Mərakeş}} |goals1=[[Kodi Qakpo|Qakpo]] {{qol|72}} |goals2={{qol|90+1}} [[:en:Issa Diop (footballer)|Diop]] |penalties1=*[[:en:Teun Koopmeiners|Kopmayners]] {{penqol}} *[[Castin Kluyvert|Kluyvert]] {{Qaçan penalti}} *[[Vaut Veqorst|Veqorst]] {{penqol}} *[[Kvinten Timber|Timber]] {{Qaçan penalti}} *[[:en:Crysencio Summerville|Sammervil]] {{Qaçan penalti}} |penalties2=*{{Qaçan penalti}} [[:en:Neil El Aynaoui|Əl Aynaoui]] *{{penqol}} [[:en:Soufiane Rahimi|Rahimi]] *{{penqol}} [[:en:Chemsdine Talbi|Talbi]] *{{Qaçan penalti}} [[Əşrəf Hakimi|Hakimi]] *{{penqol}} [[:en:Ismael Saibari|Saybari]] |stadium=[[:tr:BBVA Stadyumu|BBVA Stadionu]], [[Monterrey]] |attendance=51 243 |referee=[[:en:Wilton Sampaio|Vilton Sampayo]] ([[Braziliya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|30|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|CIV}} |score=1:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 |team2={{fb|NOR}} |goals1=[[:en:Amad Diallo|Diallo]] {{qol|74}} |goals2=*{{qol|39}} [[Antonio Nusa|Nusa]] *{{qol|86}} [[Erlinq Holann|Holann]] |stadium=[[:tr:AT&T Stadyumu|AT&T Stadionu]], [[Dallas]] |attendance=69 665 |referee=[[:en:Jesús Valenzuela|Xesus Valensuela]] ([[Venesuela]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|1|df=y}} |time=01:00 |team1={{fb-rt|FRA}} |score=3:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 |team2={{fb|SWE}} |goals1=*[[Kilian Mbappe|Mbappe]] {{qol|45||74}} *[[:en:Bradley Barcola|Barkola]] {{qol|53}} |goals2= |stadium=[[:tr:MetLife Stadyumu|MetLife Stadionu]], [[Berqen (dairə)|Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee= [[:en:Danny Makkelie|Deni Makkeli]] ([[Niderland]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|1|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|MEX}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 |team2={{fb|ECU}} |goals1=[[:en:Julián Quiñones|Kinyones]] {{qol|22}} *[[:en:Raúl Jiménez|Ximenez]] {{qol|31}} |goals2={{qırmızı kart|0|90+5}} [[:en:Piero Hincapié|İnkapye]] |stadium=[[:tr:Aztek Stadyumu|Asteka Stadionu]], [[Mexiko]] |attendance=80 824 |referee=[[:en:Slavko Vinčić|Slavko Vinçiç]] ([[Sloveniya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|1|df=y}} |time=20:00 |team1={{fb-rt|ENG}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 |team2={{bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]] |goals1=[[Harri Keyn|Keyn]] {{qol|75||86}} |goals2={{qol|7}} [[:en:Brian Cipenga|Sipenqa]] |stadium=[[:tr:Mercedes-Benz Stadyumu|Mersedes-Bens Stadion]], [[Atlanta]] |attendance= |referee=[[:en:Adham Makhadmeh|Ədhəm Məxadməh]] ([[İordaniya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|2|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|BEL}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |team2={{fb|SEN}} |goals1= |goals2= |stadium=[[:tr:Lumen Field|Lumen Field]], [[Sietl]] |attendance= |referee=[[:en:Saíd Martínez|Said Martines]] ([[Honduras]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|2|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|USA}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 |team2={{fb|BIH}} |goals1= |goals2= |stadium=[[:tr:Levi's Stadyumu|Levi's Stadionu]], [[Santa-Klara (Kaliforniya)|Santa-Klara]] |attendance= |referee=[[:en:Raphael Claus|Rafael Klaus]] ([[Braziliya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|2|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|ESP}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 |team2={{fb|AUT}} |goals1= |goals2= |stadium=[[:tr:SoFi Stadyumu|SoFi Stadionu]], [[Los-Anceles]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|03|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|POR}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 |team2={{fb|CRO}} |goals1= |goals2= |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|3|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|SUI}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 |team2={{fb|ALG}} |goals1= |goals2= |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|3|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|AUS}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 |team2={{fb|EGY}} |goals1= |goals2= |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|4|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|ARG}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 |team2={{fb|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|4|df=y}} |time=05:30 |team1={{fb-rt|COL}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 |team2={{fb|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance= |referee= }} ==Bombardirlər== ;6 qol *{{bayraq|ARG}} [[Lionel Messi]] ;4 qol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|BRA}} [[Vinisius Junior]] *{{bayraq|FRA}} [[Usman Dembele]] *{{bayraq|FRA}} [[Kilian Mbappe]] *{{bayraq|NOR}} [[Erlinq Holann]] }} ;3 qol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|GER}} [[:en:Deniz Undav|Dəniz Undav]] *{{bayraq|BRA}} [[:en:Matheus Cunha|Mateus Kunya]] *{{bayraq|ENG}} [[Harri Keyn]] *{{bayraq|SUI|ölçü=16px}} [[:en:Johan Manzambi|Yohan Manzambi]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Jonathan David|Conatan Devid]] *{{bayraq|COD}} [[:en:Yoane Wissa|Yoan Visa]] *{{bayraq|Mərakeş}} [[:en:Ismael Saibari|İsmayıl Saybari]] *{{bayraq|NED}} [[Brayan Brobbi]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Ismaïla Sarr|İsmaila Sarr]] *{{bayraq|NZL}} [[:en:Elijah Just|İlayca Cast]] }} ;2 qol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|USA}} [[:en:Folarin Balogun|Folarin Baloqun]] *{{bayraq|GER}} [[Kay Haverts]] *{{bayraq|AUT}} [[:en:Marko Arnautović|Marko Arnautoviç]] *{{bayraq|BEL}} [[:en:Leandro Trossard|Leandro Trossar]] *{{bayraq|BIH}} [[:en:Ermin Mahmić|Ermin Mahmiç]] *{{bayraq|ALG}} [[:en:Riyad Mahrez|Riyad Mahrez]] *{{bayraq|ENG}} [[Cud Bellingem]] *{{bayraq|IRN}} [[:en:Ramin Rezaeian|Ramin Rezaiyan]] *{{bayraq|ESP}} [[:en:Mikel Oyarzabal|Mikel Oyarzabal]] *{{bayraq|SWE}} [[:en:Yasin Ayari|Yasin Ayari]] *{{bayraq|SWE}} [[:en:Anthony Elanga|Entoni Elanqa]] *{{bayraq|SUI|ölçü=16px}} [[:en:Rubén Vargas|Ruben Varqas]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Cyle Larin|Kayl Larin]] *{{bayraq|COL}} [[:en:Daniel Muñoz|Daniel Munyos]] *{{bayraq|CIV}} [[:en:Nicolas Pépé|Nikola Pepe]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Julián Quiñones|Xulyan Kinyones]] *{{bayraq|NED}} [[Kodi Qakpo]] *{{bayraq|NED}} [[:en:Crysencio Summerville|Krisensio Sammervil]] *{{bayraq|POR}} [[Kriştiano Ronaldo]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Pape Gueye|Pap Gey]] *{{bayraq|URU}} [[:en:Maximiliano Araújo|Maksimilyano Arauxo]] *{{bayraq|JPN}} [[:en:Daichi Kamada|Dayçi Kamada]] *{{bayraq|JPN}} [[:en:Ayase Ueda|Ayase Ueda]] }} ;1 qol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|USA}} [[:en:Sebastian Berhalter|Sebastyan Berhalter]] *{{bayraq|USA}} [[:en:Alex Freeman|Aleks Friman]] *{{bayraq|USA}} [[:en:Giovanni Reyna|Covanni Reyna]] *{{bayraq|USA}} [[:en:Auston Trusty|Oston Trasti]] *{{bayraq|GER}} [[:en:Nathaniel Brown|Nataniel Braun]] *{{bayraq|GER}} [[:en:Jamal Musiala|Cemal Musiala]] *{{bayraq|GER}} [[:en:Felix Nmecha|Feliks Nmeça]] *{{bayraq|GER}} [[Leroy Sane]] *{{bayraq|GER}} [[:en:Nico Schlotterbeck|Niko Şlotterbek]] *{{bayraq|ARG}} [[Covani Lo Selso]] *{{bayraq|ARG}} [[Lautaro Martinez]] *{{bayraq|AUS}} [[:en:Nestory Irankunda|Nestori İrankunda]] *{{bayraq|AUS}} [[:en:Connor Metcalfe|Konor Metkaf]] *{{bayraq|AUT}} [[:en:Saša Kalajdžić|Saşa Kalayciç]] *{{bayraq|AUT}} [[Romano Şmid]] *{{bayraq|AUT}} [[:en:Marcel Sabitzer|Marsel Zabitser]] *{{bayraq|BEL}} [[Kevin De Bröyne]] *{{bayraq|BEL}} [[Romelu Lukaku]] *{{bayraq|BEL}} [[:en:Alexis Saelemaekers|Aleksis Salemakers]] *{{bayraq|BIH}} [[:en:Kerim Alajbegović|Kerim Alaybeqoviç]] *{{bayraq|BIH}} [[:en:Jovo Lukić|Yovo Lukiç]] *{{bayraq|RSA}} [[:en:Thapelo Maseko|Tapelo Maseko]] *{{bayraq|RSA}} [[:en:Teboho Mokoena|Teboxo Mokoyena]] *{{bayraq|KOR}} [[:en:Oh Hyeon-gyu|Oh Xyon-gyu]] *{{bayraq|KOR}} [[:en:Hwang In-beom|Xvan İn-bom]] *{{bayraq|CZE}} [[:en:Ladislav Krejčí|Ladislav Kreyçi]] *{{bayraq|CZE}} [[:en:Michal Sadílek|Mixal Sadilek]] *{{bayraq|CUW}} [[:en:Livano Comenencia|Livano Komenensiya]] *{{bayraq|ECU}} [[:en:Nilson Angulo|Nilson Anqulo]] *{{bayraq|ECU}} [[:en:Gonzalo Plata|Qonzalo Plata]] *{{bayraq|ALG}} [[:en:Rafik Belghali|Rafik Belğali]] *{{bayraq|ALG}} [[:en:Nadhir Benbouali|Nadir Benbuəli]] *{{bayraq|ALG}} [[Amin Quiri]] *{{bayraq|FRA}} [[:en:Bradley Barcola|Bredli Barkola]] *{{bayraq|FRA}} [[:en:Désiré Doué|Dezire Doue]] *{{bayraq|Haiti}} [[Vilson İsidor]] *{{bayraq|ENG}} [[Markus Reşford]] *{{bayraq|JOR}} [[:en:Ali Olwan|Ali Olvan]] *{{bayraq|JOR}} [[:en:Nizar Al-Rashdan|Nizar Ər-Raşdan]] *{{bayraq|JOR}} [[:en:Mousa Al-Tamari|Musa Ət-Tamari]] *{{bayraq|IRN}} [[:en:Mohammad Mohebi|Məhəmməd Mohəbi]] *{{bayraq|IRQ}} [[:en:Aymen Hussein|Aymən Hüseyn]] *{{bayraq|ESP}} [[:en:Álex Baena|Aleks Baena]] *{{bayraq|ESP}} [[Lamin Yamal]] *{{bayraq|SWE}} [[Viktor Dyokereş]] *{{bayraq|SWE}} [[Aleksander İsak]] *{{bayraq|SWE}} [[:en:Mattias Svanberg|Mattias Svanberq]] *{{bayraq|SUI|ölçü=16px}} [[:en:Breel Embolo|Brel Embolo]] *{{bayraq|SUI|ölçü=16px}} [[:en:Granit Xhaka|Qranit Şaka]] *{{bayraq|CPV}} [[:en:Kevin Pina|Kevin Pina]] *{{bayraq|CPV}} [[:en:Hélio Varela|Elyu Varela]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Promise David|Promis Devid]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Stephen Eustáquio|Stiven Eustakio]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Nathan Saliba|Natan Saliba]] *{{bayraq|COL}} [[Caminton Kampaz]] *{{bayraq|COL}} [[Luis Diaz (Kamerunlu futbolçu)|Luis Dias]] *{{bayraq|COD}} [[:en:Fiston Mayele|Fiston Mayele]] *{{bayraq|CIV}} [[:en:Amad Diallo|Əmad Diallo]] *{{bayraq|CIV}} [[Frank Kessye]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Mateo Chávez|Mateo Çaves]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Álvaro Fidalgo|Alvaro Fidalqo]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Raúl Jiménez|Raul Ximenez]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Luis Romo|Luis Romo]] *{{bayraq|Mərakeş}} [[Əşrəf Hakimi]] *{{bayraq|Mərakeş}} [[:en:Soufiane Rahimi|Sufyan Rahimi]] *{{bayraq|Mərakeş}} [[:en:Gessime Yassine|Cesim Yasin]] *{{bayraq|EGY}} [[:en:Emam Ashour|İmam Aşur]] *{{bayraq|EGY}} [[:en:Mahmoud Saber|Mahmud Sabir]] *{{bayraq|EGY}} [[Məhəmməd Salah]] *{{bayraq|EGY}} [[:en:Trézéguet (footballer)|Trezegiye]] *{{bayraq|EGY}} [[:en:Mostafa Ziko|Mustafa Ziko]] *{{bayraq|NED}} [[Vircil van Deyk]] *{{bayraq|NED}} [[:en:Jan Paul van Hecke|Yan Paul van Heke]] *{{bayraq|NOR}} [[:en:Thelo Aasgaard|Telo Asqard]] *{{bayraq|NOR}} [[Leo Skiri Ostiqard|Leo Ostiqard]] *{{bayraq|NOR}} [[:en:Marcus Holmgren Pedersen|Markus Pedersen]] *{{bayraq|UZB}} [[Abbasbəy Fayzullayev]] *{{bayraq|UZB}} [[Eldor Şomurodov]] *{{bayraq|PAR}} [[:en:Matías Galarza|Matias Galarza]] *{{bayraq|PAR}} [[:en:Maurício (footballer, born 2001)|Maurisio Prado]] *{{bayraq|POR}} [[Rafael Leao]] *{{bayraq|POR}} [[Nuno Mendes]] *{{bayraq|POR}} [[:en:João Neves|Joao Neves]] *{{bayraq|GHA}} [[:en:Derrick Luckassen|Derrik Lükassen]] *{{bayraq|GHA}} [[:en:Caleb Yirenkyi|Kaleb Yirenki]] *{{bayraq|QAT}} [[:en:Hassan Al-Haydos|Həsən Əl-Həydos]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Habib Diarra|Habib Diarra]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Ibrahim Mbaye|İbrahim Mbaye]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Iliman Ndiaye|İliman Ndaye]] *{{bayraq|KSA}} [[:en:Abdulelah Al-Amri|Əbdülilah Əl-Amri]] *{{bayraq|SCO}} [[:en:John McGinn|Con Makqinn]] *{{bayraq|TUN}} [[:en:Hazem Mastouri|Hazem Masturi]] *{{bayraq|TUN}} [[:en:Omar Rekik|Ömər Rekik]] *{{bayraq|TUR}} [[:en:Kaan Ayhan|Kaan Ayhan]] *{{bayraq|TUR}} [[Arda Gülər]] *{{bayraq|TUR}} [[Barış Alpər Yılmaz]] *{{bayraq|URU}} [[:en:Agustín Canobbio|Agustin Kanobbio]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Martin Baturina|Martin Baturina]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Ante Budimir|Ante Budimir]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Petar Musa|Petar Musa]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Petar Sučić|Petar Suçiç]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Nikola Vlašić|Nikola Vlaşiç]] *{{bayraq|JPN}} [[Cunya İto]] *{{bayraq|JPN}} [[:en:Daizen Maeda|Dayzen Maeda]] *{{bayraq|JPN}} [[:en:Keito Nakamura|Keito Nakamura]] *{{bayraq|NZL}} [[:en:Finn Surman|Fin Surman]] }} ;1 avtoqol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|AUS}} [[:en:Cameron Burgess|Kameron Börcess]] (ə qarşı ABŞ) *{{bayraq|JOR}} [[:en:Yazan Al-Arab|Yazan Əl-Ərəb]] (ə qarşı Avstriya) *{{bayraq|IRQ}} [[:en:Aymen Hussein|Aymən Hüseyn]] (ə qarşı Norveç) *{{bayraq|SUI}} [[:en:Miro Muheim|Miro Muhaim]] (ə qarşı Qətər) *{{bayraq|Mərakeş}} [[:en:Yassine Bounou|Yasin Bunu]] (ə qarşı Haiti) *{{bayraq|EGY}} [[:en:Mohamed Hany|Məhəmməd Hani]] (ə qarşı Belçika) *{{bayraq|UZB}} [[:en:Abduvohid Nematov|Abduvohid Nematov]] (ə qarşı Portuqaliya) *{{bayraq|PAR}} [[:en:Damián Bobadilla|Damian Bobadilya]] (ə qarşı ABŞ) *{{bayraq|QAT}} [[:en:Mahmud Abunada|Mahmud Abunada]] (ə qarşı {{abbr|Bosniya|Bosniya və Herseqovina}}) *{{bayraq|QAT}} [[:en:Mohamed Manai|Məhəmməd Manai]] (ə qarşı Kanada) *{{bayraq|KSA}} [[:en:Hassan Al-Tambakti|Həsən Ət-Tambakti]] (ə qarşı İspaniya) *{{bayraq|TUN}} [[:en:Ellyes Skhiri|Əlyəs Sxiri]] (ə qarşı Niderland) }} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{FİFA Dünya Kuboku}} [[Kateqoriya:2026 FİFA Dünya Kuboku| ]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə ABŞ]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə Kanada]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə Meksika]] [[Kateqoriya:ABŞ-də futbol]] [[Kateqoriya:Amerikada idman yarışları]] [[Kateqoriya:FİFA Dünya Kuboku]] [[Kateqoriya:İyuldakı hadisələr]] [[Kateqoriya:İyundakı hadisələr]] [[Kateqoriya:Şimali Amerikada futbol yarışları]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə idman]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə Şimali Amerika]] [[Kateqoriya:FİFA Dünya Kuboku turnirləri]] s0aeqpndpn9zdxkczypm6coiwbiot7y 8985757 8985396 2026-07-02T09:36:21Z Lunar Spectrum96 255396 /* Pley-off mərhələsi */ 8985757 wikitext text/x-wiki {{Aktual|tarix=iyun 2026}}{{Beynəlxalq futbol turniri | tam adı = 2026 FİFA Dünya Kuboku | il = | digər_adları =2026 FIFA World Cup<br>Copa Mundial de la FIFA 2026 | şəkil = 2026 FIFA World Cup ensign (PD version).png | ölçü = | alt = | imza = | şəhər = | ölkə = | tarix = İyun – İyul | komanda_sayı = 48 | konfederasiyalar = 6 | alt-konfederasiyalar = | assosiasiyalar = | stadionlar = 16 (16 ev sahibi şəhərdə) | şəhərlər = | çempion = | digər_çempion = | count = | ikinci = | digər_ikinci = | üçüncü = | digər_üçüncü = | dördüncü = | digər_dördüncü = | oyun = | qol = | tamaşaçı = | bombardir = | oyunçu = | əvvəlkisezon = [[2022 FİFA Dünya Kuboku|2022]] | sonrakısezon = [[2030 FİFA Dünya Kuboku|2030]] }} '''2026 FİFA Dünya Kuboku''' — [[FİFA]] üzvü olan federasiyaların milli komandalarının qatıldığı və dörd ildə bir təşkil edilən futbol üzrə XXIII dünya çempionatı. Turnir 11 iyun - 19 iyul 2026 tarixləri aralığında təşkil edilir. Çempionat [[ABŞ|ABŞ-nin]] 11, [[Meksika|Meksikanın]] 3 və [[Kanada|Kanadanın]] 2 şəhəri olmaqla ümümilikdə 16 şəhərdə keçirilir. 2026 FİFA Dünya Kuboku üç ölkə tərəfindən ortaq təşkil edilən və iştirakçı sayı 32 komandadan 48-ə yüksəldilən ilk turnirdir. [[Fayl:2026 world cup qualification map.svg|thumb|300px|<small>{{Rəng qutusu|#0000ff}} İştirakçı <br>{{Rəng qutusu|#ffcc00}} İştirak vəsiqəsi qazanmayıb <br>{{Rəng qutusu|#000000}} İmtina edib və ya kənarlaşdırılıb <br>{{Rəng qutusu|#cccccc}} FİFA üzvü deyil ]] [[Kabo-Verde milli futbol komandası|Kabo-Verde]], [[Kurasao milli futbol komandası|Kurasao]], [[İordaniya milli futbol komandası|İordaniya]] və [[Özbəkistan milli futbol komandası|Özbəkistan]] [[FİFA Dünya Kuboku|FİFA Dünya Kubokunda]] debüt edir. == Ev sahibləri == 2026-cı ildə Dünya Kuboku [[ABŞ]], [[Meksika]] və [[Kanada]]da keçirilir.<ref name="amerikaninsesi.org">[https://www.amerikaninsesi.org/a/c%C4%B1-il-d%C3%BCnya-kubokuna-ab%C5%9F-meksika-v%C9%99-kanada-ev-sahibliyi-ed%C9%99c%C9%99k/4436971.html 2026-cı il Dünya Kubokuna ABŞ, Meksika və Kanada ev sahibliyi edəcək] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210804113236/https://www.amerikaninsesi.org/a/c%C4%B1-il-d%C3%BCnya-kubokuna-ab%C5%9F-meksika-v%C9%99-kanada-ev-sahibliyi-ed%C9%99c%C9%99k/4436971.html |date=2021-08-04 }}. amerikaninsesi.org, 13.06.2018 {{ref-az}}</ref> Bu barədə qərarı FİFA prezidenti [[Canni İnfantino]] 12 iyun 2018-ci ildə təşkilatın [[Moskva|Moskvada]] keçirilən konqresində elan etmişdir.<ref name="amerikaninsesi.org"/> Planlaşdırılmış 80 oyundan 60-ı ABŞ-də, digər 20 oyun isə Meksika və Kanadada baş tutacaq.<ref name="amerikaninsesi.org"/> Ev sahibi ölkələr olan [[Kanada milli futbol komandası|Kanada]], [[Meksika milli futbol komandası|Meksika]] və [[ABŞ milli futbol komandası|Amerika Birləşmiş Ştatları]] avtomatik olaraq turnirə vəsiqə qazandılar. == Format == 2026-cı ildə keçirilən Dünya Kuboku 48 komandanın yarışdığı ilk Dünya Kubokudur.<ref name="amerikaninsesi.org"/> Hər komanda qrup mərhələsində ənənəvi formatda üç matç keçirəcək.<ref>{{cite news |date=14 mart 2023 |title=World Cup will be a week longer – but Fifa scraps three-team group plan |language=en |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live |accessdate=12 iyun 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |archivedate=14 mart 2023}}</ref><ref>{{cite news |author=Matt Slater |date=14 mart 2023 |title=World Cup 2026 format: How the 48-team tournament will work |language=en |work=[[The Athletic]] |url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live |accessdate=12 iyun 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |archivedate=14 mart 2023}}</ref> Çempionat [[2014 FİFA Dünya Kuboku|2014]] və [[2018 FİFA Dünya Kuboku|2018]]-ci il turnirlərindən fərqli olaraq 32 gün deyil, 39 gün davam edəcək.<ref>{{cite news |author=Henry Bushnell |date=14 mart 2023 |title=World Cup 2026 format: FIFA confirms 104-game schedule, 4-team groups |language=en |work=Yahoo Sports |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |accessdate=12 iyun 2026}}</ref> 2026-cı il Dünya Kubokunda [[Beynəlxalq Futbol Assosiasiyaları Şurası (IFAB)]] tərəfindən təsdiq edilmiş bəzi yeni qaydalar tətbiq edilir: <ref>{{cite news |date=4 may 2026 |title=FİFA 2026-cı il Dünya Çempionatı üçün yeni qaydalar tətbiq edir |language=az |work=Sport1.az |url=https://sport1.az/13558-fifa-2026-ci-il-dunya-cempionati-ucun-yeni-qaydalar-tetbiq-edir.html |accessdate=12 iyun 2026}}</ref><ref name=":0">{{cite news |date=3 may 2026 |title=What are the new rules for 2026 World Cup? Covering mouths, making subs and more |language=en |work=NBC New York |url=https://www.nbcnewyork.com/world-cup/new-rules-covering-mouths-substitutions-breaks/6510949/ |accessdate=12 iyun 2026}}</ref> * Yeni qaydaya əsasən, top oyuna daxil olmadan müdafiənin qarşısını almaq üçün edilən açıq və qanunsuz hücum blokları indi VAR tərəfindən nəzərdən keçirilə bilər. Əgər qola birbaşa təsir edən qayda pozuntusu olarsa, VAR hakimi xəbərdar edəcək və künc zərbəsi təkrarlanacaq. Bu qayda yalnız hücum faullarını əhatə edir, müdafiəyə təsir etməyəcək. * Aut atışı və qapıdan zərbələr üçün komandaya maksimum beş saniyə vaxt verilir. Gecikmə hallarında aut rəqib komandaya keçir. * Meydanda tibbi yardım alan hər hansı bir oyunçu meydanı tərk etməli və oyuna qayıtmazdan əvvəl 1 dəqiqə gözləməlidir. * Hakim qərarına etiraz etdiyinə görə meydanı tərk edən hər hansı bir oyunçuya qırmızı vərəqə göstərilir ki, bu da bu ideyanı təşviq edən məşqçilərə də aiddir. Əgər bir komanda matçın ləğv olunmasına səbəb olarsa, məğlub olmuş sayılır. * Matç zamanı əvəzlənən futbolçu meydanı 10 saniyə ərzində tərk etməlidir. Bu limit aşılarsa, onu əvəz edən oyunçu əlavə olaraq bir dəqiqə gözləməli olur, komanda 10 nəfər qalır. * Dodaq oxumaqdan gizli qarşıdurma və təhqiredici davranışların qarşısını almaq üçün, rəqibə qarşı əl, qol və ya köynək ilə ağzını örtən hər oyunçuya qırmızı kart verilir. Oyunçuların dodaq hərəkətlərinin oxunmasını istəmədikləri dostcasına söhbətlərdə ağızlarını örtə bilməsi istisnadır. * Qapıçı zədəsi zamanı oyunçular texniki bölgədə məşqçidən taktika almamalıdırlar. Bu dəyişikliklərə əlavə olaraq, oyunçular üç ölkədə şiddətli istilərlə qarşılaşacaqları üçün hər hissədə bir neçə dəqiqəlik su fasilələri verilir.<ref name=":0" /><ref>{{cite news |date=7 dekabr 2025 |title=Players to benefit from hydration breaks at FIFA World Cup 2026™ |language=en |work=inside.fifa.com |publisher=[[FİFA]] |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/hydration-breaks-world-cup-2026-player-welfare |accessdate=12 iyun 2026}}</ref> Bütün komandalar üçün bərabər şəraiti təmin etmək məqsədilə, bütün oyunlarda fasilələr hakim tərəfindən təyin olunur və hər hansı bir hava və ya temperatur şərti (qaydası) tətbiq edilmir. ==Qrup mərhələsi== ===A qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|MEX}}''' | 3 || 3 || 0 || 0 || 6 || 0 || +6|| '''9''' | rowspan="2"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{Bayraq|RSA}} [[CAR milli futbol komandası|CAR]]''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 3 || &minus;1 || '''4''' |- | 3 || align=left|{{fb|KOR}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || &minus;1 || '''3''' |- | 4 || align=left|{{fb|CZE}} | 3 || 0 || 1 || 2 || 2 || 6 || &minus;4 || '''1''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|11|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|MEX}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |team2={{Bayraq|RSA}} [[CAR milli futbol komandası|CAR]] |goals1=*[[Julian Quinones|Quinones]] {{qol|9}} *[[Raul Jimenez|Jimenez]] {{qol|67}} *[[Cesar Montes|Montes]] {{Qırmızı kart|0|90+2}} |goals2=*{{Qırmızı kart|0|49}} [[Sphephelo Sithole|Sithole]] *{{Qırmızı kart|0|84}} [[Themba Zwane|Zwane]] |stadium=Asteka Stadionu, [[Mexiko şəhəri]] |attendance=80 824 |referee=Wilton Sampaio (Braziliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|12|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|KOR}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |team2={{fb|CZE}} |goals1=*[[Hwang Inbeom|Hwang I.]] {{qol|67}} *[[Oh Hyeongyu|Oh]] {{qol|80}} |goals2={{qol|59}} [[Ladislav Krejci|Krejci]] |stadium=Akron Stadionu, [[Qvadalaxara]] |attendance=44 985 |referee=Amin Mohamed Omar (Misir) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=20:00 |team1={{fb-rt|CZE}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |team2={{Bayraq|RSA}} [[CAR milli futbol komandası|CAR]] |goals1=[[Michal Sadilek|Sadilek]] {{qol|6}} |goals2={{qol|83|pen.}} [[Teboho Mokoena|Mokoena]] |stadium=Mersedes-Bens Stadionu, [[Atlanta]] |attendance=67 442 |referee=Tori Penso (ABŞ) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|19|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|MEX}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |team2={{fb|KOR}} |goals1=[[Luis Romo|Romo]] {{qol|50}} |goals2= |stadium=Akron Stadionu, [[Qvadalaxara]] |attendance=45 522 |referee=Gustavo Tejera (Uruqvay) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|25|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|CZE}} |score=0:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |team2={{fb|MEX}} |goals1= |goals2=*{{qol|55}} [[Mateo Chavez|Chavez]] *{{qol|61}} [[Julian Quinones|Quinones]] *{{qol|90+4}} [[Alvaro Fidalgo|Fidalgo]] |stadium=Asteka Stadionu, [[Mexiko şəhəri]] |attendance=80 824 |referee=Yael Falcon (Argentina) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|25|df=y}} |time=05:00 |team1=[[CAR milli futbol komandası|CAR]] {{Bayraq|RSA}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |team2={{fb|KOR}} |goals1=[[Thapelo Maseko|Maseko]] {{qol|63}} |goals2= |stadium=BBVA Stadionu, [[Monterrey]] |attendance=51 243 |referee=Facundo Tello (Argentina) }} ===B qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|SUI}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 7 || 3 || +4 || '''7''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|CAN}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 8 || 3 || +5 || '''4''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|BIH}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || &minus;1 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|QAT}} | 3 || 0 || 1 || 2 || 2 || 10 || &minus;8 || '''1''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|12|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|CAN}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |team2={{fb|BIH}} |goals1=[[Cyle Larin|Larin]] {{qol|78}} |goals2={{qol|21}} [[Jovo Lukic|Lukic]] |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=43 002 |referee=Facundo Tello (Argentina) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|13|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|QAT}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |team2={{fb|SUI}} |goals1=[[Miro Muheim|Muheim]] {{qol|90+4|a.q.}} |goals2={{qol|17|pen.}} [[Breel Embolo|Embolo]] |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=67 966 |referee=Said Martinez (Honduras) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|SUI}} |score=4:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |team2={{fb|BIH}} |goals1=*[[Johan Manzambi|Manzambi]] {{qol|74||90}} *[[Ruben Vargas|Vargas]] {{qol|84}} *[[Granit Xhaka|Xhaka]] {{qol|90+7|pen.}} |goals2= *{{qol|90+3}} [[Ermin Mahmic|Mahmic]] *{{qırmızı kart|0|80}} [[Tarik Muharemovic|Muharemovic]] |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 026 |referee=Joao Pinheiro (Portuqaliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|19|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|CAN}} |score=6:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |team2={{fb|QAT}} |goals1=*[[Cyle Larin|Larin]] {{qol|16}} *[[Jonathan David|J. David]] {{qol|29||45+3||90+2}} *[[Nathan Saliba|Saliba]] {{qol|64}} *[[Mohamed Manai|Manai]] {{qol|75|a.q.}} |goals2=*{{qırmızı kart|0|33}} [[Homam Ahmed|Ahmed]] *{{qırmızı kart|0|51}} [[Assim Madibo|Madibo]] |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Cristian Garay (Çili) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|SUI}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |team2={{fb|CAN}} |goals1=*[[Ruben Vargas|Vargas]] {{qol|46}} *[[Johan Manzambi|Manzambi]] {{qol|57}} |goals2={{qol|76}} [[Promise David|P. David]] |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Ramon Abatti (Braziliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|BIH}} |score=3:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |team2={{fb|QAT}} |goals1=*[[Kerim Alajbegovic|Alajbegovic]] {{qol|29}} *[[Mahmoud Abunada|Abunada]] {{qol|34|a.q.}} *[[Ermin Mahmic|Mahmic]] {{qol|80}} |goals2={{qol|42}} [[Hassan Al-Haydos|Al-Haydos]] |stadium=Lumen Field, [[Sietl]] |attendance=66 925 |referee=Jesus Valenzuela (Venesuela) }} ===C qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|BRA}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 7 || 1 || +6 || '''7''' | rowspan="2"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|Mərakeş}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 6 || 3 || +3 || '''7''' |- | 3 || align=left|{{fb|SCO}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || &minus;3 || '''3''' |- | 4 || align=left|{{fb|Haiti}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 2 || 8 || &minus;6 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|14|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|BRA}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |team2={{fb|Mərakeş}} |goals1=[[Vinisius Junior|Vinicius Jr.]] {{qol|32}} |goals2={{qol|21}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee=Slavko Vincic (Sloveniya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|14|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|Haiti}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |team2={{fb|SCO}} |goals1= |goals2={{qol|28}} [[John McGinn|McGinn]] |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=64 146 |referee=Mustapha Ghorbal (Əlcayir) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|20|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|SCO}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |team2={{fb|Mərakeş}} |goals1= |goals2={{qol|2}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=64 146 |referee=Ilgiz Tantashev (Özbəkistan) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|20|df=y}} |time=04:30 |team1={{fb-rt|BRA}} |score=3:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |team2={{fb|Haiti}} |goals1=*[[Matheus Cunha|Cunha]] {{qol|23||36}} *[[Vinisius Junior|Vinicius Jr.]] {{qol|45+3}} |goals2= |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 324 |referee=Alejandro Hernandez (İspaniya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|25|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|SCO}} |score=0:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |team2={{fb|BRA}} |goals1= |goals2=*{{qol|7||45+3}} [[Vinisius Junior|Vinicius Jr.]] *{{qol|60}} [[Matheus Cunha|Cunha]] |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance=64 478 |referee=Cesar Arturo Ramos (Meksika) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|25|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|Mərakeş}} |score=4:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |team2={{fb|Haiti}} |goals1=*[[Əşrəf Hakimi|Hakimi]] {{qol|39}} *[[Ismael Saibari|Saibari]] {{qol|45+1}} *[[Soufiane Rahimi|Rahimi]] {{qol|78}} *[[Gessime Yassine|Yassine]] {{qol|89}} |goals2=*{{qol|10|a.q.}} [[Yassine Bounou|Bounou]] *{{qol|43}} [[Vilson İsidor|Isidor]] |stadium=Mersedes-Bens Stadion, [[Atlanta]] |attendance=68 239 |referee=Danny Makkelie (Niderland) }} ===D qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|USA}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 8 || 4 || +4 || '''6''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|AUS}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0|| '''4''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|PAR}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || &minus;2 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|TUR}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 3 || 5 || &minus;2 || '''3''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|13|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|USA}} |score=4:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |team2={{fb|PAR}} |goals1=*[[Damian Bobadilla|Bobadilla]] {{qol|7|a.q.}} *[[Folarin Balogun|Balogun]] {{qol|31||45+5}} *[[Giovanni Reyna|Reyna]] {{qol|90+8}} |goals2={{qol|73}} [[Mauricio Prado|Prado]] |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 492 |referee=Danny Makkelie (Niderland) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|14|df=y}} |time=08:00 |team1={{fb-rt|AUS}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |team2={{fb|TUR}} |goals1=*[[Nestory Irankunda|Irankunda]] {{qol|27}} *[[Connor Metcalfe|Metcalfe]] {{qol|75}} |goals2= |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Jesus Valenzuela (Venesuela) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|19|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|USA}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |team2={{fb|AUS}} |goals1=*[[Cameron Burgess|Burgess]] {{qol|11|a.q.}} *[[Alex Freeman|Freeman]] {{qol|43}} |goals2= |stadium=Lumen Field, [[Sietl]] |attendance=66 925 |referee=Felix Zwayer (Almaniya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|20|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|TUR}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |team2={{fb|PAR}} |goals1= |goals2=*{{qol|2}} [[Matias Galarza|Galarza]] *{{qırmızı kart|0|45+3}} [[Miguel Almiron|Almiron]] |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=68 827 |referee=Ivan Barton (Salvador) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|TUR}} |score=3:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |team2={{fb|USA}} |goals1=*[[Arda Gülər|Güler]] {{qol|10}} *[[Barış Alpər Yılmaz|Yılmaz]] {{qol|31}} *[[Kaan Ayhan|Ayhan]] {{qol|90+8}} |goals2=*{{qol|3}} [[Auston Trusty|Trusty]] *{{qol|49}} [[Sebastian Berhalter|Berhalter]] |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 492 |referee=Mustapha Ghorbal (Əlcayir) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|PAR}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |team2={{fb|AUS}} |goals1= |goals2= |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=68 827 |referee=Clement Turpin (Fransa) }} ===E qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|GER}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 10 || 4 || +6 || '''6''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|CIV}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 4 || 2 || +2 || '''6''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|ECU}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|CUW}} | 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 9 || &minus;8 || '''1''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|14|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|GER}} |score=7:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 |team2={{fb|CUW}} |goals1=*[[Felix Nmecha|Nmecha]] {{qol|6}} *[[Nico Scholtterbeck|Scholtterbeck]] {{qol|38}} *[[Kay Haverts|Havertz]] {{qol|45+5|pen.|88}} *[[Jamal Musiala|Musiala]] {{qol|47}} *[[Nathaniel Brown|Brown]] {{qol|68}} *[[Deniz Undav|Undav]] {{qol|78}} |goals2={{qol|21}} [[Livano Comenencia|Comenencia]] |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 021 |referee=Jalal Jayed (Mərakeş) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|CIV}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |team2={{fb|ECU}} |goals1=[[Amad Diallo|Diallo]] {{qol|90}} |goals2= |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 274 |referee=François Letexier (Fransa) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|GER}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |team2={{fb|CIV}} |goals1=[[Deniz Undav|Undav]] {{qol|68||90+4}} |goals2={{qol|30}} [[Frank Kessye|Kessie]] |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=43 036 |referee=Juan Gabriel Benitez (Paraqvay) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|ECU}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |team2={{fb|CUW}} |goals1= |goals2= |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance=68 598 |referee=Ma Ning (Çin) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|CUW}} |score=0:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |team2={{fb|CIV}} |goals1= |goals2={{qol|7||64}} [[Nicolas Pepe|Pepe]] |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 324 |referee=Glenn Nyberg (İsveç) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|ECU}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |team2={{fb|GER}} |goals1=*[[Nilson Angulo|Angulp]] {{qol|9}} *[[Gonzalo Plata|Plata]] {{qol|77}} |goals2={{qol|2}} [[Leroy Sane|Sane]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee=Tori Penso (ABŞ) }} ===F qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|NED}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 10 || 4 || +6 || '''7''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|JPN}}''' | 3 || 1 || 2 || 0 || 7 || 3 || +4 || '''5''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|SWE}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|TUN}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 2 || 12 || &minus;10 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|NED}} |score=2:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |team2={{fb|JPN}} |goals1=*[[Vircil van Deyk|Van Dijk]] {{qol|50}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{qol|64}} |goals2=*{{qol|57}} [[Keito Nakamura|Nakamura]] *{{qol|88}} [[Daichi Kamada|Kamada]] |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance=69 285 |referee=Ismail Elfath (ABŞ) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|SWE}} |score=5:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |team2={{fb|TUN}} |goals1=*[[Yasin Ayari|Ayari]] {{qol|7||90+6}} *[[Aleksander İsak|Isak]] {{qol|30}} *[[Viktor Dyokereş|Gyökeres]] {{qol|59}} *[[Mattias Svanberg|Svanberg]] {{qol|84}} |goals2=*{{qol|43}} [[Omar Rekik|Rekik]] |stadium=BBVA Stadionu, [[Monterrey]] |attendance=50 987 |referee=Yael Falcon (Argentina) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|20|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|NED}} |score=5:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |team2={{fb|SWE}} |goals1=*[[Brayan Brobbi|Brobbey]] {{qol|5||17}} *[[Kodi Qakpo|Gakpo]] {{qol|47||54}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{qol|89}} |goals2={{qol|59}} [[Anthony Elanga|Elanga]] |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 777 |referee=Michael Oliver (İngiltərə) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=08:00 |team1={{fb-rt|TUN}} |score=0:4 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |team2={{fb|JPN}} |goals1= |goals2=*{{qol|4}} [[Daichi Kamada|Kamada]] *{{qol|31||83}} [[Ayase Ueda|Ueda]] *{{qol|69}} [[Cunya İto|J. Ito]] |stadium=BBVA Stadionu, [[Monterrey]] |attendance=51 243 |referee=Istvan Kovacs (Rumıniya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|JPN}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |team2={{fb|SWE}} |goals1=[[Daizen Maeda|Maeda]] {{qol|56}} |goals2={{qol|62}} [[Anthony Elanga|Elanga]] |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance=70 137 |referee=Ivan Barton (Salvador) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|TUN}} |score=1:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |team2={{fb|NED}} |goals1=[[Hazem Mastouri|Mastouri]] {{qol|54}} |goals2=*{{qol|3|a.q.}} [[Ellyes Skhiri|Skhiri]] *{{qol|7}} [[Brayan Brobbi|Brobbey]] *{{qol|62}} [[Jan Paul van Hecke|Van Hecke]] |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance=68 391 |referee=Katia Itzel Garcia (Meksika) }} ===G qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|BEL}}''' | 3 || 1 || 2 || 0 || 6 || 2 || +4 || '''5''' | rowspan="2"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|EGY}}''' | 3 || 1 || 2 || 0 || 5 || 3 || +2 || '''5''' |- | 2 || align=left|{{fb|IRN}} | 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- | 4 || align=left|{{fb|NZL}} | 3 || 0 || 1 || 2 || 4 || 10 || &minus;6 || '''1''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|BEL}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |team2={{fb|EGY}} |goals1=[[Mohamed Hany|Hany]] {{qol|66|a.q.}} |goals2={{qol|19}} [[Emam Ashour|Ashour]] |stadium=Lumen Field, [[Sietl]] |attendance=66 775 |referee=Ramon Abatti (Braziliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|16|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|IRN}} |score=2:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |team2={{fb|NZL}} |goals1=*[[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] {{qol|32}} *[[Mohammad Mohebbi|Mohebbi]] {{qol|64}} |goals2={{qol|7||54}} [[Elijah Just|Just]] |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 108 |referee=Cesar Arturo Ramos (Meksika) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|BEL}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |team2={{fb|IRN}} |goals1=[[Nathan Ngoy|Ngoy]] {{qırmızı kart|0|66}} |goals2= |goals2= |stadium=SoFi Stadionu, [[Los-Anceles]] |attendance=70 317 |referee=Dario Herrera (Argentina) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|22|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|NZL}} |score=1:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |team2={{fb|EGY}} |goals1=[[Finn Surman|Surman]] {{qol|15}} |goals2=*{{qol|58}} [[Mostafa Zico|Zico]] *{{qol|67}} [[Məhəmməd Salah|Salah]] *{{qol|82}} [[Trezeguet]] |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Omar Al Ali (BƏƏ) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|27|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|EGY}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |team2={{fb|IRN}} |goals1=[[Mahmoud Saber|Saber]] {{qol|5}} |goals2={{qol|14}} [[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] |stadium=Lumen Field, [[Sietl]] |attendance=66 925 |referee=[[Şimon Marsinyak]] (Polşa) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|27|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|NZL}} |score=1:5 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |team2={{fb|BEL}} |goals1=[[Elijah Just|Just]] {{qol|84}} |goals2=*{{qol|28||50}} [[Leandro Trossard|Trossard]] *{{qol|66}} [[Kevin De Bröyne|De Bruyne]] *{{qol|86}} [[Romelu Lukaku|Lukaku]] *{{qol|90+4}} [[Aleksis Salemakers|Saelemaekers]] |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance=52 497 |referee=Adham Makhadmeh (İordaniya) }} ===H qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|ESP}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 5 || 0 || +5 || '''4''' | rowspan="2"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBFBB | 2 || align=left|'''{{fb|CPV}}''' | 3 || 0 || 3 || 0 || 2 || 2 || 0 || '''3''' |- | 2 || align=left|{{fb|URU}} | 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || &minus;1 || '''2''' |- | 4 || align=left|{{fb|KSA}} | 3 || 0 || 2 || 1 || 1 || 5 || &minus;4 || '''2''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|15|df=y}} |time=20:00 |team1={{fb-rt|ESP}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |team2={{fb|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=Mersedes-Bens Stadion, [[Atlanta]] |attendance=67 640 |referee=Adham Makhadmeh (İordaniya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|16|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|KSA}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |team2={{fb|URU}} |goals1=[[Abdulelah Alamri|Alamri]] {{qol|41}} |goals2={{qol|80}} [[Maxi Araujo|M. Araujo]] |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance=62 764 |referee=Maurizio Mariani (İtaliya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|21|df=y}} |time=20:00 |team1={{fb-rt|ESP}} |score=4:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |team2={{fb|KSA}} |goals1=*[[Lamine Yamal|Yamal]] {{qol|10}} *[[Mikel Oyarzabal|Oyarzabal]] {{qol|21||24}} *[[Hassan Al-Tambakti|Al-Tambakti]] {{qol|49|a.q.}} |goals2= |stadium=Mersedes-Bens Stadion, [[Atlanta]] |attendance=68 239 |referee=Raphael Claus (Braziliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|22|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|URU}} |score=2:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |team2={{fb|CPV}} |goals1=*[[Maxi Araujo|M. Araujo]] {{qol|44}} *[[Agustin Canobbio|Canobbio]] {{qol|45+6}} |goals2=*{{qol|21}} [[Kevin Pina|K. Pina]] *{{qol|61}} [[Helio Varela|Varela]] |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance=64 003 |referee=Espen Eskas (Norveç) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|27|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|CPV}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |team2={{fb|KSA}} |goals1= |goals2= |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 278 |referee=François Letexier (Fransa) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|27|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|URU}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |team2={{fb|ESP}} |goals1=[[Agustin Canobbio|Canobbio]] {{qırmızı kart|0|90+4}} |goals2={{qol|42}} [[Alex Baena|Baena]] |stadium=Akron Stadionu, [[Qvadalaxara]] |attendance=45 065 |referee=Ismail Elfath (ABŞ) }} ===I qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|FRA}}''' | 3 || 3 || 0 || 0 || 10 || 2 || +8 || '''9''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|NOR}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 8 || 7 || +1 || '''6''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|SEN}}''' | 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- | 4 || align=left|{{fb|IRQ}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 1 || 12 || &minus;11 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|16|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|FRA}} |score=3:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |team2={{fb|SEN}} |goals1=*[[Kilian Mbappe|Mbappe]] {{qol|66||90+6}} *[[Bradley Barcola|Barcola]] {{qol|82}} |goals2={{qol|90+5}} [[Ibrahim Mbaye|Mbaye]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 545 |referee=[[Əlireza Fəqani]] (Avstraliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|17|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|IRQ}} |score=1:4 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |team2={{fb|NOR}} |goals1=*[[Aymen Hussein|Hussein]] {{qol|39}} |goals2=*{{qol|29||43}} [[Erlinq Holann|Haaland]] *{{qol|76}} [[Leo Skiri Ostiqard|Ostigard]] *{{qol|90+6|a.q.}} [[Aymen Hussein|Hussein]] |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=63 106 |referee=Pierre Atcho (Qabon) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|23|df=y}} |time=01:00 |team1={{fb-rt|FRA}} |score=3:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |team2={{fb|IRQ}} |goals1=*[[Kilian Mbappe|Mbappe]] {{qol|14||54}} *[[Usman Dembele|Dembele]] {{qol|66}} |goals2= |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 324 |referee=Drew Fischer (Kanada) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|23|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|NOR}} |score=3:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |team2={{fb|SEN}} |goals1=*[[Marcus Holmgren Pedersen|Pedersen]] {{qol|43}} *[[Erlinq Holann|Haaland]] {{qol|48||58}} |goals2=*{{qol|53||90+3}} [[Ismaila Sarr|I. Sarr]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee=Wilton Sampaio (Braziliya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|NOR}} |score=1:4 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |team2={{fb|FRA}} |goals1=[[Thelo Aasgaard|Aasgaard]] {{qol|21}} |goals2=*{{qol|7||20||32}} [[Usman Dembele|Dembele]] *{{qol|90+4}} [[Desire Doue|Doue]] |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=64 146 |referee=Michael Oliver (İngiltərə) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|26|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|SEN}} |score=5:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |team2={{fb|IRQ}} |goals1=*[[Habib Diarra|Diarra]] {{qol|4}} *[[Ismaila Sarr|I. Sarr]] {{qol|56}} *[[Pape Gueye|P. Gueye]] {{qol|59||71}} *[[Iliman Ndiaye|I. Ndiaye]] {{qol|82}} |goals2={{qırmızı kart|0|13}} [[Rebin Sulaka|Sulaka]] |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=43 036 |referee=[[Entoni Teylor]] (İngiltərə) }} ===J qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|ARG}}''' | 3 || 3 || 0 || 0 || 8 || 1 || +7|| '''9''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|AUT}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 6 || 6 || 0 || '''4''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|ALG}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || &minus;2 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|JOR}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 3 || 8 || &minus;5 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|17|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|ARG}} |score=3:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |team2={{fb|ALG}} |goals1=[[Lionel Messi|Messi]] {{qol|17||60||76}} |goals2= |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance=69 045 |referee=[[Şimon Marsinyak]] (Polşa) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|17|df=y}} |time=08:00 |team1={{fb-rt|AUT}} |score=3:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |team2={{fb|JOR}} |goals1=*[[Romano Şmid|Schmid]] {{qol|20}} *[[Yazan Al-Arab|Al-Arab]] {{qol|76|a.q.}} *[[Marko Arnautovic|Arnautovic]] {{qol|90+12|pen.}} |goals2={{qol|50}} [[Ali Olwan|Olwan]] |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=68 527 |referee=Dahane Beida (Mavritaniya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|22|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|ARG}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |team2={{fb|AUT}} |goals1=[[Lionel Messi|Messi]] {{qol|38||90+5}} |goals2= |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance=70 649 |referee=Amin Mohamed Omar (EGY) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|23|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|JOR}} |score=1:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |team2={{fb|ALG}} |goals1=[[Nizar Al-Rashdan|Al-Rashdan]] {{qol|36}} |goals2=*{{qol|69}} [[Nadhir Benbouali|Benbouali]] *{{qol|82}} [[Amin Quiri|Gouiri]] |stadium=Levi's Stadionu, [[San-Fransisko körfəz sahəsi]] |attendance=68 371 |referee=Slavko Vincic (Sloveniya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|ALG}} |score=3:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |team2={{fb|AUT}} |goals1=*[[Rafik Belghali|Belghali]] {{qol|45}} *[[Riyad Mahrez|Mahrez]] {{qol|60||90+3}} |goals2=*{{qol|28}} [[Marko Arnautovic|Arnautovic]] *{{qol|55}} [[Marcel Sabitzer|Sabitzer]] *{{qol|90+6}} [[Sasa Kalajdzic|Kalajdzic]] |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance=69 045 |referee=Ilgiz Tantashev (Özbəkistan) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|JOR}} |score=1:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |team2={{fb|ARG}} |goals1=[[Mousa Al-Tamari|Al-Tamari]] {{qol|55}} |goals2=*{{qol|19}} [[Covani Lo Selso|Lo Celso]] *{{qol|31|pen.}} [[Lautaro Martinez|La. Martinez]] *{{qol|80}} [[Lionel Messi|Messi]] |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance=70 649 |referee=Istvan Kovacs (Rumıniya) }} ===K qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|COL}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 4 || 1 || +3 || '''7''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|POR}}''' | 3 || 1 || 2 || 0 || 6 || 1 || +5 || '''5''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{Bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]]''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|UZB}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 2 || 11 || &minus;9 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|17|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|POR}} |score=1:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |team2={{Bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]] |goals1=[[Joao Neves|J. Neves]] {{qol|6}} |goals2={{qol|45+5}} [[Yoane Wissa|Wissa]] |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 777 |referee=Abdulrahman Aljassim (Qətər) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|UZB}} |score=1:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |team2={{fb|COL}} |goals1=[[Abbasbəy Fayzullayev|Fayzullaev]] {{qol|60}} |goals2=*{{qol|40}} [[Daniel Munoz|Munoz]] *{{qol|65}} [[Luis Diaz (Kamerunlu futbolçu)|Diaz]] *{{qol|90+9}} [[Caminton Kampaz|Kampaz]] |stadium=Asteka Stadionu, [[Mexiko şəhəri]] |attendance=80 824 |referee=[[Entoni Teylor]] (İngiltərə) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|23|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|POR}} |score=5:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |team2={{fb|UZB}} |goals1=*[[Kriştiano Ronaldo|Ronaldo]] {{qol|6||39}} *[[Nuno Mendes|Mendes]] {{qol|17}} *[[Abduvohid Nematov|Nematov]] {{qol|60|o.g.}} *[[Rafael Leao|Leao]] {{qol|87}} |goals2= |stadium=NRG Stadionu, [[Hyuston]] |attendance=68 777 |referee=Jalal Jayed (Mərakeş) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=06:00 |team1={{fb-rt|COL}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |team2={{Bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]] |goals1=[[Daniel Munoz|Munoz]] {{qol|76}} |goals2= |stadium=Akron Stadionu, [[Qvadalaxara]] |attendance=45 358 |referee=Maurizio Mariani (İtaliya) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=03:30 |team1={{fb-rt|COL}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |team2={{fb|POR}} |goals1= |goals2= |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance=64 478 |referee=[[Əlireza Fəqani]] (Avstraliya) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=03:30 |team1=[[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]] {{Bayraq|COD}} |score=3:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |team2={{fb|UZB}} |goals1=*[[Yoane Wissa|Wissa]] {{qol|68|pen.|90+1}} *[[Fiston Mayele|Mayele]] {{qol|78}} |goals2={{qol|10}} [[Eldor Şomurodov|Shomurodov]] |stadium=Mersedes-Bens Stadion, [[Atlanta]] |attendance=68 239 |referee=Felix Zwayer (Almaniya) }} ===L qrupu=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="28" scope="col"| Sıra!! width="200" scope="col"|Komanda!! width="28" scope="col"|{{abbr|O|Oyunlar}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|Q|Qələbə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|H|Heç-heçə}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|M|Məğlubiyyət}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|VQ|Vurulmuş qol}}!! width="28" scope="col"|{{abbr|BQ|Buraxılmış qol}}!! width="28" scope="col"|TF!!! width="28" scope="col"|Xal!!Təsnifat |- bgcolor=#BBF3BB | 1 || align=left|'''{{fb|ENG}}''' | 3 || 2 || 1 || 0 || 6 || 2 || +4|| '''7''' | rowspan="3"| [[#Pley-off mərhələsi|Pley-off mərhələsi]] |- bgcolor=#BBF3BB | 2 || align=left|'''{{fb|CRO}}''' | 3 || 2 || 0 || 1 || 5 || 5 || 0 || '''6''' |- bgcolor=#BBF3BB | 3 || align=left|'''{{fb|GHA}}''' | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- | 4 || align=left|{{fb|PAN}} | 3 || 0 || 0 || 3 || 0 || 4 || &minus;4 || '''0''' |} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|ENG}} |score=4:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |team2={{fb|CRO}} |goals1=*[[Harri Keyn|Kane]] {{qol|12|pen.|42}} *[[Cud Bellingem|Bellingham]] {{qol|47}} *[[Markus Reşford|Rashford]] {{qol|85}} |goals2=*{{qol|36}} [[Martin Baturina|Baturina]] *{{qol|45+5}} [[Petar Musa|Musa]] |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance= 70 389 |referee=Clement Turpin (Fransa) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|18|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|GHA}} |score=1:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |team2={{fb|PAN}} |goals1=[[Caleb Yirenkyi|Yirenkyi]] {{qol|90+5}} |goals2= |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=42 942 |referee=Glenn Nyberg (İsveç) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|ENG}} |score=0:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |team2={{fb|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=Gillette Stadionu, [[Boston]] |attendance=63 983 |referee=Saíd Martinez (Honduras) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|24|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|PAN}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |team2={{fb|CRO}} |goals1= |goals2={{qol|54}} [[Ante Budimir|Budimir]] |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance=43 036 |referee=Pierre Atcho (Qabon) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=01:00 |team1={{fb-rt|PAN}} |score=0:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |team2={{fb|ENG}} |goals1= |goals2=*{{qol|62}} [[Cud Bellingem|Bellingham]] *{{qol|67}} [[Harri Keyn|Kane]] |stadium=MetLife Stadionu, [[Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee=Abdulrahman al-Jassim (Qətər) }} {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=01:00 |team1={{fb-rt|CRO}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |team2={{fb|GHA}} |goals1=*[[Petar Sucic|P. Sucic]] {{qol|31}} *[[Nikola Vlasic|Vlasic]] {{qol|83}} |goals2={{qol|73}} [[Derrick Luckassen|Luckassen]] |stadium=Lincoln Financial Field, [[Filadelfiya]] |attendance=68 324 |referee=Drew Fischer (Kanada) }} ==Pley-off mərhələsi== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#1/16 final mərhələsi|1/16 final mərhələsi]] |RD2=[[#1/8 final mərhələsi|1/8 final mərhələsi]] |RD3=[[#1/4 final mərhələsi|1/4 final mərhələsi]] |RD4=[[#Yarımfinallar|Yarımfinallar]] |RD5=[[#Final|Final]] |Consol=[[#Üçüncü yer uğrunda oyun|Üçüncü yer uğrunda oyun]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |30 iyun – {{bayraq|USA}} [[Boston]]|{{fb|GER}}|1 (3)|{{fb|PAR}} {{Nobold|{{Penalti zərbələri}}}}|1 (4) |1 iyul – {{bayraq|USA}} [[Cersi-Siti|Nyu-Cersi]]|{{fb|FRA}}|3|{{fb|SWE}}|0 |28 iyun – {{bayraq|USA}} [[Los-Anceles]]|{{Bayraq|RSA}} [[CAR milli futbol komandası|CAR]]|0|{{fb|CAN}}|1 |30 iyun – {{bayraq|MEX}} [[Monterrey]]|{{fb|NED}}|1 (2)|{{fb|Mərakeş}} {{Nobold|{{Penalti zərbələri}}}}|1 (3) |3 iyul – {{bayraq|CAN}} [[Toronto]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2 iyul – {{bayraq|USA}} [[Los-Anceles]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |2 iyul – {{bayraq|USA}} [[Santa-Klara (Kaliforniya)|Santa-Klara]]|{{fb|USA}}|2|{{fb|BIH}}|0 |2 iyul – {{bayraq|USA}} [[Sietl]]|{{fb|BEL}} {{aet}}|3|{{fb|SEN}}|2 |29 iyun – {{bayraq|USA}} [[Hyuston]]|{{fb|BRA}}|2|{{fb|JPN}}|1 |30 iyun – {{bayraq|USA}} [[Dallas]]|{{fb|CIV}}|1|{{fb|NOR}}|2 |1 iyul – {{bayraq|MEX}} [[Mexiko]]|{{fb|MEX}}|2|{{fb|ECU}}|0 |1 iyul – {{bayraq|USA}} [[Atlanta]]|{{fb|ENG}}|2|{{bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]]|1 |4 iyul – {{bayraq|USA}} [[Mayami]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3 iyul – {{bayraq|USA}} [[Dallas]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |3 iyul – {{bayraq|CAN}} [[Vankuver]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |4 iyul – {{bayraq|USA}} [[Kanzas Siti]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |5 iyul – {{bayraq|USA}} [[Filadelfiya]]|{{fb|PAR}}||{{fb|FRA}}| |4 iyul – {{bayraq|USA}} [[Hyuston]]|{{fb|CAN}}||{{fb|Mərakeş}}| |6 iyul – {{bayraq|USA}} [[Dallas]]| || | |7 iyul – {{bayraq|USA}} [[Sietl]]|{{fb|USA}}||{{fb|BEL}}| |6 iyul – {{bayraq|USA}} [[Cersi-Siti|Nyu-Cersi]]|{{fb|BRA}}||{{fb|NOR}}| |6 iyul – {{bayraq|MEX}} [[Mexiko]]|{{fb|MEX}}||{{fb|ENG}}| |7 iyul – {{bayraq|USA}} [[Atlanta]]| || | |8 iyul – {{bayraq|CAN}} [[Vankuver]]| || | <!--Quarterfinals--> |10 iyul – {{bayraq|USA}} [[Boston]]| || | |10 iyul – {{bayraq|USA}} [[Los-Anceles]]| || | |12 iyul – {{bayraq|USA}} [[Mayami]]| || | |12 iyul – {{bayraq|USA}} [[Kanzas Siti]]| || | <!--Semifinals--> |14 iyul – {{bayraq|USA}} [[Dallas]]| || | |15 iyul – {{bayraq|USA}} [[Atlanta]]| || | <!--Final--> |19 iyul – {{bayraq|USA}} [[Cersi-Siti|Nyu-Cersi]]| || | <!--Match for third place--> |19 iyul – {{bayraq|USA}} [[Mayami]]| || | }} ===1/16 final mərhələsi=== {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|28|df=y}} |time=23:00 |team1=[[CAR milli futbol komandası|CAR]] {{bayraq|RSA}} |score=0:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 |team2={{fb|CAN}} |goals1= |goals2={{qol|90+2}} [[:tr:Stephen Eustáquio|Eustakio]] |stadium=[[:tr:SoFi Stadyumu|SoFi Stadionu]], [[Los-Anceles]] |attendance=69 237 |referee=[[:en:João Pinheiro (referee)|Joao Pinyeyro]] ([[Portuqaliya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|29|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|BRA}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 |team2={{fb|JPN}} |goals1=*[[Kazemiro]] {{qol|56}} *[[:en:Gabriel Martinelli|Martinelli]] {{qol|90+5}} |goals2={{qol|29}} [[:en:Kaishū Sano|Sano]] |stadium=[[:tr:NRG Stadyumu|NRG Stadionu]], [[Hyuston]] |attendance=68 777 |referee=[[:en:Maurizio Mariani|Mauritsio Mariani]] ([[İtaliya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|30|df=y}} |time=00:30 |team1={{fb-rt|GER}} |score=1:1 |aet=y |penaltyscore=3:4 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 |team2={{fb|PAR}} |goals1=[[Kay Haverts|Haverts]] {{qol|54}} |goals2={{qol|42}} [[:en:Julio Enciso (footballer, born 2004)|Ensiso]] |penalties1=*[[Kay Haverts|Haverts]] {{Qaçan penalti}} *[[Yozua Kimmix|Kimmix]] {{penqol}} *[[:en:Jamal Musiala|Musiala]] {{penqol}} *[[:en:Nick Woltemade|Voltemade]] {{Qaçan penalti}} *[[:en:Nadiem Amiri|Əmiri]] {{penqol}} *[[Yonatan Ta|Ta]] {{Qaçan penalti}} |penalties2=*{{penqol}} [[:en:Maurício (footballer, born 2001)|Prado]] *{{penqol}} [[:en:Gustavo Gómez|Q. Qomes]] *{{penqol}} [[:en:Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Qalarza]] *{{Qaçan penalti}} [[:en:Antonio Sanabria|Sanabria]] *{{Qaçan penalti}} [[:en:Fabián Balbuena|Balbuena]] *{{penqol}} [[:en:José Canale|Kanale]] |stadium=[[:tr:Gillette Stadyumu|Gillette Stadionu]], [[Boston]] |attendance=63 945 |referee=[[:en:Jalal Jayed|Cəlal Cayed]] ([[Mərakeş]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|30|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|NED}} |score=1:1 |aet=y |penaltyscore=2:3 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 |team2={{fb|Mərakeş}} |goals1=[[Kodi Qakpo|Qakpo]] {{qol|72}} |goals2={{qol|90+1}} [[:en:Issa Diop (footballer)|Diop]] |penalties1=*[[:en:Teun Koopmeiners|Kopmayners]] {{penqol}} *[[Castin Kluyvert|Kluyvert]] {{Qaçan penalti}} *[[Vaut Veqorst|Veqorst]] {{penqol}} *[[Kvinten Timber|Timber]] {{Qaçan penalti}} *[[:en:Crysencio Summerville|Sammervil]] {{Qaçan penalti}} |penalties2=*{{Qaçan penalti}} [[:en:Neil El Aynaoui|Əl Aynaoui]] *{{penqol}} [[:en:Soufiane Rahimi|Rahimi]] *{{penqol}} [[:en:Chemsdine Talbi|Talbi]] *{{Qaçan penalti}} [[Əşrəf Hakimi|Hakimi]] *{{penqol}} [[:en:Ismael Saibari|Saybari]] |stadium=[[:tr:BBVA Stadyumu|BBVA Stadionu]], [[Monterrey]] |attendance=51 243 |referee=[[:en:Wilton Sampaio|Vilton Sampayo]] ([[Braziliya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|6|30|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|CIV}} |score=1:2 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 |team2={{fb|NOR}} |goals1=[[:en:Amad Diallo|Diallo]] {{qol|74}} |goals2=*{{qol|39}} [[Antonio Nusa|Nusa]] *{{qol|86}} [[Erlinq Holann|Holann]] |stadium=[[:tr:AT&T Stadyumu|AT&T Stadionu]], [[Dallas]] |attendance=69 665 |referee=[[:en:Jesús Valenzuela|Xesus Valensuela]] ([[Venesuela]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|1|df=y}} |time=01:00 |team1={{fb-rt|FRA}} |score=3:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 |team2={{fb|SWE}} |goals1=*[[Kilian Mbappe|Mbappe]] {{qol|45||74}} *[[:en:Bradley Barcola|Barkola]] {{qol|53}} |goals2= |stadium=[[:tr:MetLife Stadyumu|MetLife Stadionu]], [[Berqen (dairə)|Nyu-Cersi]] |attendance=80 663 |referee= [[:en:Danny Makkelie|Deni Makkeli]] ([[Niderland]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|1|df=y}} |time=05:00 |team1={{fb-rt|MEX}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 |team2={{fb|ECU}} |goals1=[[:en:Julián Quiñones|Kinyones]] {{qol|22}} *[[:en:Raúl Jiménez|Ximenez]] {{qol|31}} |goals2={{qırmızı kart|0|90+5}} [[:en:Piero Hincapié|İnkapye]] |stadium=[[:tr:Aztek Stadyumu|Asteka Stadionu]], [[Mexiko]] |attendance=80 824 |referee=[[:en:Slavko Vinčić|Slavko Vinçiç]] ([[Sloveniya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|1|df=y}} |time=20:00 |team1={{fb-rt|ENG}} |score=2:1 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 |team2={{bayraq|COD}} [[Konqo Demokratik Respublikası milli futbol komandası|Konqo DR]] |goals1=[[Harri Keyn|Keyn]] {{qol|75||86}} |goals2={{qol|7}} [[:en:Brian Cipenga|Sipenqa]] |stadium=[[:tr:Mercedes-Benz Stadyumu|Mersedes-Bens Stadion]], [[Atlanta]] |attendance=68 239 |referee=[[:en:Adham Makhadmeh|Ədhəm Məxadməh]] ([[İordaniya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|2|df=y}} |time=00:00 |team1={{fb-rt|BEL}} |score=3:2 |aet=y |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |team2={{fb|SEN}} |goals1=*[[Romelu Lukaku|Lukaku]] {{qol|86}} *[[Yuri Tilemans|Tilemans]] {{qol|89||90+5|pen.}} |goals2=*{{qol|25}} [[:en:Habib Diarra|Diarra]] *{{qol|51}} [[:en:Ismaïla Sarr|İ. Sarr]] |stadium=[[:tr:Lumen Field|Lumen Field]], [[Sietl]] |attendance=66 925 |referee=[[:en:Saíd Martínez|Said Martines]] ([[Honduras]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|2|df=y}} |time=04:00 |team1={{fb-rt|USA}} |score=2:0 |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 |team2={{fb|BIH}} |goals1=*[[:en:Folarin Balogun|Baloqun]] {{qol|45}} {{Qırmızı kart|0|64}} *[[:en:Malik Tillman|Tillman]] {{qol|82}} |goals2= |stadium=[[:tr:Levi's Stadyumu|Levi's Stadionu]], [[Santa-Klara (Kaliforniya)|Santa-Klara]] |attendance=68 827 |referee=[[:en:Raphael Claus|Rafael Klaus]] ([[Braziliya]]) }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|2|df=y}} |time=23:00 |team1={{fb-rt|ESP}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 |team2={{fb|AUT}} |goals1= |goals2= |stadium=[[:tr:SoFi Stadyumu|SoFi Stadionu]], [[Los-Anceles]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|03|df=y}} |time=03:00 |team1={{fb-rt|POR}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 |team2={{fb|CRO}} |goals1= |goals2= |stadium=BMO Field, [[Toronto]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|3|df=y}} |time=07:00 |team1={{fb-rt|SUI}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 |team2={{fb|ALG}} |goals1= |goals2= |stadium=BC Place, [[Vankuver]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|3|df=y}} |time=21:00 |team1={{fb-rt|AUS}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 |team2={{fb|EGY}} |goals1= |goals2= |stadium=AT&T Stadionu, [[Dallas]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|4|df=y}} |time=02:00 |team1={{fb-rt|ARG}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 |team2={{fb|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=Hard Rock Stadionu, [[Mayami]] |attendance= |referee= }} ---- {{Futbol oyun qutusu |date={{Start date|2026|7|4|df=y}} |time=05:30 |team1={{fb-rt|COL}} |score= |report=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 |team2={{fb|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=Arrowhead Stadionu, [[Kanzas Siti]] |attendance= |referee= }} ==Bombardirlər== ;6 qol *{{bayraq|ARG}} [[Lionel Messi]] ;4 qol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|BRA}} [[Vinisius Junior]] *{{bayraq|FRA}} [[Usman Dembele]] *{{bayraq|FRA}} [[Kilian Mbappe]] *{{bayraq|NOR}} [[Erlinq Holann]] }} ;3 qol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|GER}} [[:en:Deniz Undav|Dəniz Undav]] *{{bayraq|BRA}} [[:en:Matheus Cunha|Mateus Kunya]] *{{bayraq|ENG}} [[Harri Keyn]] *{{bayraq|SUI|ölçü=16px}} [[:en:Johan Manzambi|Yohan Manzambi]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Jonathan David|Conatan Devid]] *{{bayraq|COD}} [[:en:Yoane Wissa|Yoan Visa]] *{{bayraq|Mərakeş}} [[:en:Ismael Saibari|İsmayıl Saybari]] *{{bayraq|NED}} [[Brayan Brobbi]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Ismaïla Sarr|İsmaila Sarr]] *{{bayraq|NZL}} [[:en:Elijah Just|İlayca Cast]] }} ;2 qol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|USA}} [[:en:Folarin Balogun|Folarin Baloqun]] *{{bayraq|GER}} [[Kay Haverts]] *{{bayraq|AUT}} [[:en:Marko Arnautović|Marko Arnautoviç]] *{{bayraq|BEL}} [[:en:Leandro Trossard|Leandro Trossar]] *{{bayraq|BIH}} [[:en:Ermin Mahmić|Ermin Mahmiç]] *{{bayraq|ALG}} [[:en:Riyad Mahrez|Riyad Mahrez]] *{{bayraq|ENG}} [[Cud Bellingem]] *{{bayraq|IRN}} [[:en:Ramin Rezaeian|Ramin Rezaiyan]] *{{bayraq|ESP}} [[:en:Mikel Oyarzabal|Mikel Oyarzabal]] *{{bayraq|SWE}} [[:en:Yasin Ayari|Yasin Ayari]] *{{bayraq|SWE}} [[:en:Anthony Elanga|Entoni Elanqa]] *{{bayraq|SUI|ölçü=16px}} [[:en:Rubén Vargas|Ruben Varqas]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Cyle Larin|Kayl Larin]] *{{bayraq|COL}} [[:en:Daniel Muñoz|Daniel Munyos]] *{{bayraq|CIV}} [[:en:Nicolas Pépé|Nikola Pepe]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Julián Quiñones|Xulyan Kinyones]] *{{bayraq|NED}} [[Kodi Qakpo]] *{{bayraq|NED}} [[:en:Crysencio Summerville|Krisensio Sammervil]] *{{bayraq|POR}} [[Kriştiano Ronaldo]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Pape Gueye|Pap Gey]] *{{bayraq|URU}} [[:en:Maximiliano Araújo|Maksimilyano Arauxo]] *{{bayraq|JPN}} [[:en:Daichi Kamada|Dayçi Kamada]] *{{bayraq|JPN}} [[:en:Ayase Ueda|Ayase Ueda]] }} ;1 qol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|USA}} [[:en:Sebastian Berhalter|Sebastyan Berhalter]] *{{bayraq|USA}} [[:en:Alex Freeman|Aleks Friman]] *{{bayraq|USA}} [[:en:Giovanni Reyna|Covanni Reyna]] *{{bayraq|USA}} [[:en:Auston Trusty|Oston Trasti]] *{{bayraq|GER}} [[:en:Nathaniel Brown|Nataniel Braun]] *{{bayraq|GER}} [[:en:Jamal Musiala|Cemal Musiala]] *{{bayraq|GER}} [[:en:Felix Nmecha|Feliks Nmeça]] *{{bayraq|GER}} [[Leroy Sane]] *{{bayraq|GER}} [[:en:Nico Schlotterbeck|Niko Şlotterbek]] *{{bayraq|ARG}} [[Covani Lo Selso]] *{{bayraq|ARG}} [[Lautaro Martinez]] *{{bayraq|AUS}} [[:en:Nestory Irankunda|Nestori İrankunda]] *{{bayraq|AUS}} [[:en:Connor Metcalfe|Konor Metkaf]] *{{bayraq|AUT}} [[:en:Saša Kalajdžić|Saşa Kalayciç]] *{{bayraq|AUT}} [[Romano Şmid]] *{{bayraq|AUT}} [[:en:Marcel Sabitzer|Marsel Zabitser]] *{{bayraq|BEL}} [[Kevin De Bröyne]] *{{bayraq|BEL}} [[Romelu Lukaku]] *{{bayraq|BEL}} [[:en:Alexis Saelemaekers|Aleksis Salemakers]] *{{bayraq|BIH}} [[:en:Kerim Alajbegović|Kerim Alaybeqoviç]] *{{bayraq|BIH}} [[:en:Jovo Lukić|Yovo Lukiç]] *{{bayraq|RSA}} [[:en:Thapelo Maseko|Tapelo Maseko]] *{{bayraq|RSA}} [[:en:Teboho Mokoena|Teboxo Mokoyena]] *{{bayraq|KOR}} [[:en:Oh Hyeon-gyu|Oh Xyon-gyu]] *{{bayraq|KOR}} [[:en:Hwang In-beom|Xvan İn-bom]] *{{bayraq|CZE}} [[:en:Ladislav Krejčí|Ladislav Kreyçi]] *{{bayraq|CZE}} [[:en:Michal Sadílek|Mixal Sadilek]] *{{bayraq|CUW}} [[:en:Livano Comenencia|Livano Komenensiya]] *{{bayraq|ECU}} [[:en:Nilson Angulo|Nilson Anqulo]] *{{bayraq|ECU}} [[:en:Gonzalo Plata|Qonzalo Plata]] *{{bayraq|ALG}} [[:en:Rafik Belghali|Rafik Belğali]] *{{bayraq|ALG}} [[:en:Nadhir Benbouali|Nadir Benbuəli]] *{{bayraq|ALG}} [[Amin Quiri]] *{{bayraq|FRA}} [[:en:Bradley Barcola|Bredli Barkola]] *{{bayraq|FRA}} [[:en:Désiré Doué|Dezire Doue]] *{{bayraq|Haiti}} [[Vilson İsidor]] *{{bayraq|ENG}} [[Markus Reşford]] *{{bayraq|JOR}} [[:en:Ali Olwan|Ali Olvan]] *{{bayraq|JOR}} [[:en:Nizar Al-Rashdan|Nizar Ər-Raşdan]] *{{bayraq|JOR}} [[:en:Mousa Al-Tamari|Musa Ət-Tamari]] *{{bayraq|IRN}} [[:en:Mohammad Mohebi|Məhəmməd Mohəbi]] *{{bayraq|IRQ}} [[:en:Aymen Hussein|Aymən Hüseyn]] *{{bayraq|ESP}} [[:en:Álex Baena|Aleks Baena]] *{{bayraq|ESP}} [[Lamin Yamal]] *{{bayraq|SWE}} [[Viktor Dyokereş]] *{{bayraq|SWE}} [[Aleksander İsak]] *{{bayraq|SWE}} [[:en:Mattias Svanberg|Mattias Svanberq]] *{{bayraq|SUI|ölçü=16px}} [[:en:Breel Embolo|Brel Embolo]] *{{bayraq|SUI|ölçü=16px}} [[:en:Granit Xhaka|Qranit Şaka]] *{{bayraq|CPV}} [[:en:Kevin Pina|Kevin Pina]] *{{bayraq|CPV}} [[:en:Hélio Varela|Elyu Varela]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Promise David|Promis Devid]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Stephen Eustáquio|Stiven Eustakio]] *{{bayraq|CAN}} [[:en:Nathan Saliba|Natan Saliba]] *{{bayraq|COL}} [[Caminton Kampaz]] *{{bayraq|COL}} [[Luis Diaz (Kamerunlu futbolçu)|Luis Dias]] *{{bayraq|COD}} [[:en:Fiston Mayele|Fiston Mayele]] *{{bayraq|CIV}} [[:en:Amad Diallo|Əmad Diallo]] *{{bayraq|CIV}} [[Frank Kessye]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Mateo Chávez|Mateo Çaves]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Álvaro Fidalgo|Alvaro Fidalqo]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Raúl Jiménez|Raul Ximenez]] *{{bayraq|MEX}} [[:en:Luis Romo|Luis Romo]] *{{bayraq|Mərakeş}} [[Əşrəf Hakimi]] *{{bayraq|Mərakeş}} [[:en:Soufiane Rahimi|Sufyan Rahimi]] *{{bayraq|Mərakeş}} [[:en:Gessime Yassine|Cesim Yasin]] *{{bayraq|EGY}} [[:en:Emam Ashour|İmam Aşur]] *{{bayraq|EGY}} [[:en:Mahmoud Saber|Mahmud Sabir]] *{{bayraq|EGY}} [[Məhəmməd Salah]] *{{bayraq|EGY}} [[:en:Trézéguet (footballer)|Trezegiye]] *{{bayraq|EGY}} [[:en:Mostafa Ziko|Mustafa Ziko]] *{{bayraq|NED}} [[Vircil van Deyk]] *{{bayraq|NED}} [[:en:Jan Paul van Hecke|Yan Paul van Heke]] *{{bayraq|NOR}} [[:en:Thelo Aasgaard|Telo Asqard]] *{{bayraq|NOR}} [[Leo Skiri Ostiqard|Leo Ostiqard]] *{{bayraq|NOR}} [[:en:Marcus Holmgren Pedersen|Markus Pedersen]] *{{bayraq|UZB}} [[Abbasbəy Fayzullayev]] *{{bayraq|UZB}} [[Eldor Şomurodov]] *{{bayraq|PAR}} [[:en:Matías Galarza|Matias Galarza]] *{{bayraq|PAR}} [[:en:Maurício (footballer, born 2001)|Maurisio Prado]] *{{bayraq|POR}} [[Rafael Leao]] *{{bayraq|POR}} [[Nuno Mendes]] *{{bayraq|POR}} [[:en:João Neves|Joao Neves]] *{{bayraq|GHA}} [[:en:Derrick Luckassen|Derrik Lükassen]] *{{bayraq|GHA}} [[:en:Caleb Yirenkyi|Kaleb Yirenki]] *{{bayraq|QAT}} [[:en:Hassan Al-Haydos|Həsən Əl-Həydos]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Habib Diarra|Habib Diarra]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Ibrahim Mbaye|İbrahim Mbaye]] *{{bayraq|SEN}} [[:en:Iliman Ndiaye|İliman Ndaye]] *{{bayraq|KSA}} [[:en:Abdulelah Al-Amri|Əbdülilah Əl-Amri]] *{{bayraq|SCO}} [[:en:John McGinn|Con Makqinn]] *{{bayraq|TUN}} [[:en:Hazem Mastouri|Hazem Masturi]] *{{bayraq|TUN}} [[:en:Omar Rekik|Ömər Rekik]] *{{bayraq|TUR}} [[:en:Kaan Ayhan|Kaan Ayhan]] *{{bayraq|TUR}} [[Arda Gülər]] *{{bayraq|TUR}} [[Barış Alpər Yılmaz]] *{{bayraq|URU}} [[:en:Agustín Canobbio|Agustin Kanobbio]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Martin Baturina|Martin Baturina]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Ante Budimir|Ante Budimir]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Petar Musa|Petar Musa]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Petar Sučić|Petar Suçiç]] *{{bayraq|CRO}} [[:en:Nikola Vlašić|Nikola Vlaşiç]] *{{bayraq|JPN}} [[Cunya İto]] *{{bayraq|JPN}} [[:en:Daizen Maeda|Dayzen Maeda]] *{{bayraq|JPN}} [[:en:Keito Nakamura|Keito Nakamura]] *{{bayraq|NZL}} [[:en:Finn Surman|Fin Surman]] }} ;1 avtoqol {{Siyahı sütunlarla|4| *{{bayraq|AUS}} [[:en:Cameron Burgess|Kameron Börcess]] (ə qarşı ABŞ) *{{bayraq|JOR}} [[:en:Yazan Al-Arab|Yazan Əl-Ərəb]] (ə qarşı Avstriya) *{{bayraq|IRQ}} [[:en:Aymen Hussein|Aymən Hüseyn]] (ə qarşı Norveç) *{{bayraq|SUI}} [[:en:Miro Muheim|Miro Muhaim]] (ə qarşı Qətər) *{{bayraq|Mərakeş}} [[:en:Yassine Bounou|Yasin Bunu]] (ə qarşı Haiti) *{{bayraq|EGY}} [[:en:Mohamed Hany|Məhəmməd Hani]] (ə qarşı Belçika) *{{bayraq|UZB}} [[:en:Abduvohid Nematov|Abduvohid Nematov]] (ə qarşı Portuqaliya) *{{bayraq|PAR}} [[:en:Damián Bobadilla|Damian Bobadilya]] (ə qarşı ABŞ) *{{bayraq|QAT}} [[:en:Mahmud Abunada|Mahmud Abunada]] (ə qarşı {{abbr|Bosniya|Bosniya və Herseqovina}}) *{{bayraq|QAT}} [[:en:Mohamed Manai|Məhəmməd Manai]] (ə qarşı Kanada) *{{bayraq|KSA}} [[:en:Hassan Al-Tambakti|Həsən Ət-Tambakti]] (ə qarşı İspaniya) *{{bayraq|TUN}} [[:en:Ellyes Skhiri|Əlyəs Sxiri]] (ə qarşı Niderland) }} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{FİFA Dünya Kuboku}} [[Kateqoriya:2026 FİFA Dünya Kuboku| ]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə ABŞ]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə Kanada]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə Meksika]] [[Kateqoriya:ABŞ-də futbol]] [[Kateqoriya:Amerikada idman yarışları]] [[Kateqoriya:FİFA Dünya Kuboku]] [[Kateqoriya:İyuldakı hadisələr]] [[Kateqoriya:İyundakı hadisələr]] [[Kateqoriya:Şimali Amerikada futbol yarışları]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə idman]] [[Kateqoriya:2026-cı ildə Şimali Amerika]] [[Kateqoriya:FİFA Dünya Kuboku turnirləri]] bwgdk5ptbosbqn942ovz4ebb3h0a7hm 2 553446 8985340 8953865 2026-07-01T16:22:42Z Nemoralis 128937 8985340 javascript text/javascript /* Kütləvi patrullama */ mw.loader.load('//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Matěj_Suchánek/patrolRevisions.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[d:User:Matěj_Suchánek/patrolRevisions.js]] mw.loader.load('//az.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Nemoralis/linkcount.js&action=raw&ctype=text/javascript') /* Eyni məzmunlu tərcümələri göstərmək */ //mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Amire80/allMessagesHideDifferents.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[meta:User:Amire80/allMessagesHideDifferents.js]] mw.loader.load('//pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedysta:Msz2001/abusefilter-analyzer-primer.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[w:pl:Wikipedysta:Msz2001/abusefilter-analyzer-primer.js]] mw.loader.load('//az.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Nemoralis/articlestats.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[User:Nemoralis/articleStats.js]] //mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:WhitePhosphorus/js/all-in-one.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[meta:User:WhitePhosphorus/js/all-in-one.js]] // [[m:User:Jon Harald Søby/diffedit.js]] //mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Serhio_Magpie/diffedit.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[meta:User:Serhio_Magpie/diffedit.js]] //mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Enterprisey/fancy-diffs.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[w:en:User:Enterprisey/fancy-diffs.js]] // [[m:User:Jon Harald Søby/mobilePreview.js]] //mw.loader.load( '//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Jon_Harald_Søby/mobilePreview.js&action=raw&ctype=text/javascript' ); /* Tünd rejimlə uyğun olmayan hissələri qırmızı haşiyə içərisinə al */ mw.util.addCSS(`html.skin-theme-clientpref-night body .mw-parser-output [style*='background'] { color: inherit; }`); $('[style*="background"]:not([style*=";color"]):not([style*=" color"]):not([style^="color"])').css('border', 'dotted 3px red'); /* son */ //mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Joeytje50/JWB.js/load.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[w:en:User:Joeytje50/JWB.js/load.js]] mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Nardog/RefRenamer.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[w:en:User:Nardog/RefRenamer.js]] mw.hook('moremenu.ready').add(function (config) { MoreMenu.addSubmenuLink( 'page', 'page-logs', 'Patrul jurnalı', '/wiki/Special:Log?type=patrol&page=' + config.page.name ); }); // Make HotCat auto-save always, even if multiple categories are changed mw.loader.using("mediawiki.user", function () { $('body').on( 'submit', '#hotcatCommitForm', function () { var submitType = this.wpDiff; if (submitType && (!this.oldid || this.oldid.value == '0')) { this.wpEditToken.value = mw.user.tokens.get("csrfToken"); submitType.name = submitType.value = 'wpSave'; } return true; }); }); /** * Add a custom "Examine change" action to Instant Diffs navigation. * Searches for abuse log entries near the current revision timestamp. */ mw.hook( 'instantDiffs.navigation.complete' ).add( ( navigation ) => { if ( !navigation ) return; const Api = instantDiffs.modules.Api; /** * Handle the "Examine change" action click */ const handler = ( widget ) => { // Get article data const article = widget.getArticle(); const title = article.get( 'title' ); const timestamp = article.get( 'timestamp' ); if ( !title || !timestamp ) { onRequestError( widget, 'Missing title or timestamp.' ); return; } // Calculate timestamp range (±30 seconds from revision time) const revisionDate = new Date( timestamp ); const startDate = new Date( revisionDate.getTime() - 30000 ); // 30 seconds before const endDate = new Date( revisionDate.getTime() + 30000 ); // 30 seconds after // Show loading state navigation.pendingAction( widget, true ); // Query abuse log for entries near this revision const params = { action: 'query', list: 'abuselog', afldir: 'newer', afltitle: title, afluser: article.get( 'user' ), aflstart: startDate.toISOString(), aflend: endDate.toISOString(), afllimit: 1, aflprop: 'ids', format: 'json', formatversion: 2, uselang: mw.config.get( 'wgUserLanguage' ), errorformat: 'html', }; Api.get( params, article.get( 'hostname' ) ) .then( ( data ) => onRequestDone( widget, data ) ) .fail( ( error, data ) => onRequestError( widget, Api.getApi.getErrorMessage( data ) ) ); }; /** * Handle successful API response */ const onRequestDone = ( widget, data ) => { // Clear loading state navigation.pendingAction( widget, false ); // Extract first abuse log entry const entry = data.query.abuselog[ 0 ]; if ( !entry ) { onRequestError( widget, 'No abuse log entries found for this revision.' ); return; } // Build URL to abuse filter examination page const href = mw.util.getUrl( `Special:AbuseFilter/examine/log/${ entry.id }` ); // Update all instances of this action with the found URL navigation.eachCustomActionWidget( widget, ( actionWidget ) => { actionWidget .setHref( href ) .setHandler(); // Remove handler since we now have a direct link } ); // Navigate to the examination page navigation.execAction( widget ); }; /** * Handle API error or no results */ const onRequestError = ( widget, message ) => { // Clear loading state navigation.pendingAction( widget, false ); // Show error notification mw.notify( message, { type: 'error', tag: widget.getOption( 'name' ), } ); }; // Register the custom action navigation.addCustomAction( { name: 'examineAbuseFilter', label: 'Dəyişikliyi yoxla', icon: 'journal', handler: handler, } ); } ); // mw.loader.load('http://localhost:5500/dist/catsuggest.js'); //mw.loader.load('http://127.0.0.1:5500/catsuggest.css', 'text/css'); //mw.loader.load('http://127.0.0.1:5500/redirector.js'); //mw.loader.load('http://localhost:5500/dist/gadget-pencilcase.js'); //<nowiki> //catALot/////////////////////////////////////// ////////// Cat-a-lot user preferences ////////// window.catALotPrefs = {"disambig_category":"Disambiguation categories","redir_category":"","session_timeout":60,"watchlist":"preferences","minor":true,"editpages":true,"docleanup":true,"subcatcount":100,"uncat":true,"button":true,"missingcatalert":true}; ////////////////////////////////////catALotEnd// //</nowiki> ceils7aneuh349mooz5twisvxxdtc4x 8985477 8985340 2026-07-01T21:16:36Z Nemoralis 128937 8985477 javascript text/javascript /* Kütləvi patrullama */ mw.loader.load('//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Matěj_Suchánek/patrolRevisions.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[d:User:Matěj_Suchánek/patrolRevisions.js]] mw.loader.load('//az.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Nemoralis/linkcount.js&action=raw&ctype=text/javascript') /* Eyni məzmunlu tərcümələri göstərmək */ //mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Amire80/allMessagesHideDifferents.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[meta:User:Amire80/allMessagesHideDifferents.js]] mw.loader.load('//pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedysta:Msz2001/abusefilter-analyzer-primer.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[w:pl:Wikipedysta:Msz2001/abusefilter-analyzer-primer.js]] mw.loader.load('//az.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Nemoralis/articlestats.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[User:Nemoralis/articleStats.js]] //mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:WhitePhosphorus/js/all-in-one.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[meta:User:WhitePhosphorus/js/all-in-one.js]] // [[m:User:Jon Harald Søby/diffedit.js]] //mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Serhio_Magpie/diffedit.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[meta:User:Serhio_Magpie/diffedit.js]] //mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Enterprisey/fancy-diffs.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[w:en:User:Enterprisey/fancy-diffs.js]] // [[m:User:Jon Harald Søby/mobilePreview.js]] //mw.loader.load( '//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Jon_Harald_Søby/mobilePreview.js&action=raw&ctype=text/javascript' ); /* Tünd rejimlə uyğun olmayan hissələri qırmızı haşiyə içərisinə al */ mw.util.addCSS(`html.skin-theme-clientpref-night body .mw-parser-output [style*='background'] { color: inherit; }`); $('[style*="background"]:not([style*=";color"]):not([style*=" color"]):not([style^="color"])').css('border', 'dotted 3px red'); /* son */ //mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Joeytje50/JWB.js/load.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[w:en:User:Joeytje50/JWB.js/load.js]] mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Nardog/RefRenamer.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Backlink: [[w:en:User:Nardog/RefRenamer.js]] mw.hook('moremenu.ready').add(function (config) { MoreMenu.addSubmenuLink( 'page', 'page-logs', 'Patrul jurnalı', '/wiki/Special:Log?type=patrol&page=' + config.page.name ); }); // Make HotCat auto-save always, even if multiple categories are changed mw.loader.using("mediawiki.user", function () { $('body').on( 'submit', '#hotcatCommitForm', function () { var submitType = this.wpDiff; if (submitType && (!this.oldid || this.oldid.value == '0')) { this.wpEditToken.value = mw.user.tokens.get("csrfToken"); submitType.name = submitType.value = 'wpSave'; } return true; }); }); /** * Add a custom "Examine change" action to Instant Diffs navigation. * Searches for abuse log entries near the current revision timestamp. */ mw.hook( 'instantDiffs.navigation.complete' ).add( ( navigation ) => { if ( !navigation ) return; const Api = instantDiffs.modules.Api; /** * Handle the "Examine change" action click */ const handler = ( widget ) => { // Get article data const article = widget.getArticle(); const title = article.get( 'title' ); const timestamp = article.get( 'timestamp' ); if ( !title || !timestamp ) { onRequestError( widget, 'Missing title or timestamp.' ); return; } // Calculate timestamp range (±30 seconds from revision time) const revisionDate = new Date( timestamp ); const startDate = new Date( revisionDate.getTime() - 30000 ); // 30 seconds before const endDate = new Date( revisionDate.getTime() + 30000 ); // 30 seconds after // Show loading state navigation.pendingAction( widget, true ); // Query abuse log for entries near this revision const params = { action: 'query', list: 'abuselog', afldir: 'newer', afltitle: title, afluser: article.get( 'user' ), aflstart: startDate.toISOString(), aflend: endDate.toISOString(), afllimit: 1, aflprop: 'ids', format: 'json', formatversion: 2, uselang: mw.config.get( 'wgUserLanguage' ), errorformat: 'html', }; Api.get( params, article.get( 'hostname' ) ) .then( ( data ) => onRequestDone( widget, data ) ) .fail( ( error, data ) => onRequestError( widget, Api.getApi.getErrorMessage( data ) ) ); }; /** * Handle successful API response */ const onRequestDone = ( widget, data ) => { // Clear loading state navigation.pendingAction( widget, false ); // Extract first abuse log entry const entry = data.query.abuselog[ 0 ]; if ( !entry ) { onRequestError( widget, 'No abuse log entries found for this revision.' ); return; } // Build URL to abuse filter examination page const href = mw.util.getUrl( `Special:AbuseFilter/examine/log/${ entry.id }` ); // Update all instances of this action with the found URL navigation.eachCustomActionWidget( widget, ( actionWidget ) => { actionWidget .setHref( href ) .setHandler(); // Remove handler since we now have a direct link } ); // Navigate to the examination page navigation.execAction( widget ); }; /** * Handle API error or no results */ const onRequestError = ( widget, message ) => { // Clear loading state navigation.pendingAction( widget, false ); // Show error notification mw.notify( message, { type: 'error', tag: widget.getOption( 'name' ), } ); }; // Register the custom action navigation.addCustomAction( { name: 'examineAbuseFilter', label: 'Dəyişikliyi yoxla', icon: 'journal', handler: handler, } ); } ); mw.loader.load('http://localhost:5501/dist/pencilcase.js'); //mw.loader.load('http://127.0.0.1:5500/catsuggest.css', 'text/css'); //mw.loader.load('http://127.0.0.1:5500/redirector.js'); //mw.loader.load('http://localhost:5500/dist/gadget-pencilcase.js'); //<nowiki> //catALot/////////////////////////////////////// ////////// Cat-a-lot user preferences ////////// window.catALotPrefs = {"disambig_category":"Disambiguation categories","redir_category":"","session_timeout":60,"watchlist":"preferences","minor":true,"editpages":true,"docleanup":true,"subcatcount":100,"uncat":true,"button":true,"missingcatalert":true}; ////////////////////////////////////catALotEnd// //</nowiki> eyfw4izg9767v3fsrs3bg2xb6bpbzth 8 562784 8985540 7259753 2026-07-01T23:53:01Z Nemoralis 128937 8985540 javascript text/javascript // <nowiki> /** * A library full of lots of goodness for user scripts on MediaWiki wikis, including Wikipedia. * * The highlights include: * - {@link Morebits.wiki.Api} - make calls to the MediaWiki API * - {@link Morebits.wiki.Page} - modify pages on the wiki (edit, revert, delete, etc.) * - {@link Morebits.Date} - enhanced date object processing, sort of a light moment.js * - {@link Morebits.QuickForm} - generate quick HTML forms on the fly * - {@link Morebits.SimpleWindow} - generate dialog windows and modals * - {@link Morebits.Status} - a rough-and-ready status message displayer, used by the Morebits.wiki classes * - {@link Morebits.wikitext} - utilities for dealing with wikitext * - {@link Morebits.string} - utilities for manipulating strings * - {@link Morebits.array} - utilities for manipulating arrays * - {@link Morebits.ip} - utilities to help process IP addresses * * Dependencies: * - The whole thing relies on jQuery. But most wikis should provide this by default. * - {@link Morebits.QuickForm}, {@link Morebits.SimpleWindow}, and {@link Morebits.Status} rely on the "morebits.css" file for their styling. * - To create a gadget based on morebits.js, use this syntax in MediaWiki:Gadgets-definition: * - `*GadgetName[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,mediawiki.Title]|morebits.js|morebits.css|GadgetName.js` * - Alternatively, you can configure morebits.js as a hidden gadget in MediaWiki:Gadgets-definition: * - `*morebits[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,mediawiki.Title|hidden]|morebits.js|morebits.css` * and then load ext.gadget.morebits as one of the dependencies for the new gadget. * * All the stuff here works on all browsers for which MediaWiki provides JavaScript support. * * This library is maintained by the maintainers of Twinkle. * For queries, suggestions, help, etc., head to [Wikipedia talk:Twinkle on English Wikipedia](http://en.wikipedia.org/wiki/WT:TW). * The latest development source is available at {@link https://github.com/wikimedia-gadgets/twinkle/blob/master/src/morebits.js|GitHub}. * * @namespace Morebits */ (function() { /** @lends Morebits */ const Morebits = {}; window.Morebits = Morebits; // allow global access /** * Wiki-specific configurations for Morebits */ Morebits.l10n = { /** * Local aliases for "redirect" magic word. * Check using api.php?action=query&format=json&meta=siteinfo&formatversion=2&siprop=magicwords */ redirectTagAliases: ['#REDIRECT'], /** * Takes a string as argument and checks if it is a timestamp or not * If not, it returns null. If yes, it returns an array of integers * in the format [year, month, date, hour, minute, second] * which can be passed to Date.UTC() * * @param {string} str * @return {number[] | null} */ signatureTimestampFormat: function(str) { // HH:mm, DD Month YYYY (UTC) const rgx = /(\d{2}):(\d{2}), (\d{1,2}) (\w+) (\d{4}) \(UTC\)/; const match = rgx.exec(str); if (!match) { return null; } const month = Morebits.Date.localeData.months.indexOf(match[4]); if (month === -1) { return null; } // ..... year ... month .. date ... hour .... minute return [match[5], month, match[3], match[1], match[2]]; } }; /** * Simple helper function to see what groups a user might belong. * * @param {string} group - e.g. `sysop`, `extendedconfirmed`, etc. * @return {boolean} */ Morebits.userIsInGroup = function(group) { return mw.config.get('wgUserGroups').includes(group); }; /** * Hardcodes whether the user is a sysop, used a lot. * * @type {boolean} */ Morebits.userIsSysop = Morebits.userIsInGroup('sysop'); /** * Determines whether the current page is a redirect or soft redirect. Fails * to detect soft redirects on edit, history, etc. pages. Will attempt to * detect Module:RfD, with the same failure points. * * @return {boolean} */ Morebits.isPageRedirect = function() { return !!(mw.config.get('wgIsRedirect') || document.getElementById('softredirect') || $('.box-RfD').length); }; /** * Stores a normalized (underscores converted to spaces) version of the * `wgPageName` variable. * * @type {string} */ Morebits.pageNameNorm = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); /** * Create a string for use in regex matching a page name. Accounts for * leading character's capitalization, underscores as spaces, and special * characters being escaped. See also {@link Morebits.namespaceRegex}. * * @param {string} pageName - Page name without namespace. * @return {string} - For a page name `Foo bar`, returns the string `[Ff]oo[_ ]bar`. */ Morebits.pageNameRegex = function(pageName) { if (pageName === '') { return ''; } const firstChar = pageName[0], remainder = Morebits.string.escapeRegExp(pageName.slice(1)); if (mw.Title.phpCharToUpper(firstChar) !== firstChar.toLowerCase()) { return '[' + mw.Title.phpCharToUpper(firstChar) + firstChar.toLowerCase() + ']' + remainder; } return Morebits.string.escapeRegExp(firstChar) + remainder; }; /** * Converts string or array of DOM nodes into an HTML fragment. * Wikilink syntax (`[[...]]`) is transformed into HTML anchor. * Used in Morebits.QuickForm and Morebits.Status * * @internal * @param {string|Node|(string|Node)[]} input * @return {DocumentFragment} */ Morebits.createHtml = function(input) { const fragment = document.createDocumentFragment(); if (!input) { return fragment; } if (!Array.isArray(input)) { input = [input]; } for (let i = 0; i < input.length; ++i) { if (input[i] instanceof Node) { fragment.appendChild(input[i]); } else { $.parseHTML(Morebits.createHtml.renderWikilinks(input[i])).forEach((node) => { fragment.appendChild(node); }); } } return fragment; }; /** * Converts wikilinks to HTML anchor tags. * * @param {string} text * @return {string} */ Morebits.createHtml.renderWikilinks = function(text) { const ub = new Morebits.Unbinder(text); // Don't convert wikilinks within code tags as they're used for displaying wiki-code ub.unbind('<code>', '</code>'); ub.content = ub.content.replace( /\[\[:?(?:([^|\]]+?)\|)?([^\]|]+?)\]\]/g, (_, target, text) => { if (!target) { target = text; } return '<a target="_blank" href="' + mw.util.getUrl(target) + '" title="' + target.replace(/"/g, '&#34;') + '">' + text + '</a>'; }); return ub.rebind(); }; /** * Create a string for use in regex matching all namespace aliases, regardless * of the capitalization and underscores/spaces. Doesn't include the optional * leading `:`, but if there's more than one item, wraps the list in a * non-capturing group. This means you can do `Morebits.namespaceRegex([4]) + * ':' + Morebits.pageNameRegex('Twinkle')` to match a full page. Uses * {@link Morebits.pageNameRegex}. * * @param {number[]} namespaces - Array of namespace numbers. Unused/invalid * namespace numbers are silently discarded. * @example * // returns '(?:[Ff][Ii][Ll][Ee]|[Ii][Mm][Aa][Gg][Ee])' * Morebits.namespaceRegex([6]) * @return {string} - Regex-suitable string of all namespace aliases. */ Morebits.namespaceRegex = function(namespaces) { if (!Array.isArray(namespaces)) { namespaces = [namespaces]; } const aliases = []; let regex; $.each(mw.config.get('wgNamespaceIds'), (name, number) => { if (namespaces.includes(number)) { // Namespaces are completely agnostic as to case, // and a regex string is more useful/compatible than a RegExp object, // so we accept any casing for any letter. aliases.push(name.split('').map((char) => Morebits.pageNameRegex(char)).join('')); } }); switch (aliases.length) { case 0: regex = ''; break; case 1: regex = aliases[0]; break; default: regex = '(?:' + aliases.join('|') + ')'; break; } return regex; }; /* **************** Morebits.QuickForm **************** */ /** * Creation of simple and standard forms without much specific coding. * * @namespace Morebits.QuickForm * @memberof Morebits * @class * @param {event} event - Function to execute when form is submitted. * @param {string} [eventType=submit] - Type of the event. */ Morebits.QuickForm = function QuickForm(event, eventType) { this.root = new Morebits.QuickForm.Element({ type: 'form', event: event, eventType: eventType }); }; /** * Renders the HTML output of the quickForm. * * @memberof Morebits.QuickForm * @return {HTMLElement} */ Morebits.QuickForm.prototype.render = function QuickFormRender() { const ret = this.root.render(); ret.names = {}; return ret; }; /** * Append element to the form. * * @memberof Morebits.QuickForm * @param {(object|Morebits.QuickForm.Element)} data - A quickform element, or the object with which * a quickform element is constructed. * @return {Morebits.QuickForm.Element} - Same as what is passed to the function. */ Morebits.QuickForm.prototype.append = function QuickFormAppend(data) { return this.root.append(data); }; /** * Create a new element for the the form. * * Index to Morebits.QuickForm.Element types: * - Global attributes: id, className, style, tooltip, extra, $data, adminonly * - `select`: A combo box (aka drop-down). * - Attributes: name, label, multiple, size, list, event, disabled * - `option`: An element for a combo box. * - Attributes: value, label, selected, disabled * - `optgroup`: A group of "option"s. * - Attributes: label, list * - `field`: A fieldset (aka group box). * - Attributes: name, label, disabled * - `checkbox`: A checkbox. Must use "list" parameter. * - Attributes: name, list, event * - Attributes (within list): name, label, value, checked, disabled, event, subgroup * - `radio`: A radio button. Must use "list" parameter. * - Attributes: name, list, event * - Attributes (within list): name, label, value, checked, disabled, event, subgroup * - `input`: A text input box. * - Attributes: name, label, value, size, placeholder, maxlength, disabled, required, readonly, event * - `number`: A number input box. * - Attributes: Everything the text `input` has, as well as: min, max, step, list * - `dyninput`: A set of text boxes with "Remove" buttons and an "Add" button. * - Attributes: name, label, min, max, inputs, sublabel, value, size, maxlength, event * - `hidden`: An invisible form field. * - Attributes: name, value * - `header`: A level 5 header. * - Attributes: label * - `div`: A generic placeholder element or label. * - Attributes: name, label * - `submit`: A submit button. Morebits.SimpleWindow moves these to the footer of the dialog. * - Attributes: name, label, disabled * - `button`: A generic button. * - Attributes: name, label, disabled, event * - `textarea`: A big, multi-line text box. * - Attributes: name, label, value, cols, rows, disabled, required, readonly * - `fragment`: A DocumentFragment object. * - No attributes, and no global attributes except adminonly. * There is some difference on how types handle the `label` attribute: * - `div`, `select`, `field`, `checkbox`/`radio`, `input`, `textarea`, `header`, and `dyninput` can accept an array of items, * and the label item(s) can be `Element`s. * - `option`, `optgroup`, `_dyninput_cell`, `submit`, and `button` accept only a single string. * * @memberof Morebits.QuickForm * @class * @param {Object} data - Object representing the quickform element. Should * specify one of the available types from the index above, as well as any * relevant and available attributes. * @example new Morebits.QuickForm.Element({ * name: 'target', * type: 'input', * label: 'Your target:', * tooltip: 'Enter your target. Required.', * required: true * }); */ Morebits.QuickForm.Element = function QuickFormElement(data) { this.data = data; this.childs = []; }; /** * @memberof Morebits.QuickForm.Element * @type {number} */ Morebits.QuickForm.Element.id = 0; /** * Appends an element to current element. * * @memberof Morebits.QuickForm.Element * @param {Morebits.QuickForm.Element} data - A quickForm element or the object required to * create the quickForm element. * @return {Morebits.QuickForm.Element} The same element passed in. */ Morebits.QuickForm.Element.prototype.append = function QuickFormElementAppend(data) { let child; if (data instanceof Morebits.QuickForm.Element) { child = data; } else { child = new Morebits.QuickForm.Element(data); } this.childs.push(child); return child; }; /** * Renders the HTML output for the quickForm element. This should be called * without parameters: `form.render()`. * * @memberof Morebits.QuickForm.Element * @return {HTMLElement} */ Morebits.QuickForm.Element.prototype.render = function QuickFormElementRender(internal_subgroup_id) { const currentNode = this.compute(this.data, internal_subgroup_id); for (let i = 0; i < this.childs.length; ++i) { // do not pass internal_subgroup_id to recursive calls currentNode[1].appendChild(this.childs[i].render()); } return currentNode[0]; }; /** @memberof Morebits.QuickForm.Element */ Morebits.QuickForm.Element.prototype.compute = function QuickFormElementCompute(data, in_id) { let node; let childContainer = null; let label; const id = (in_id ? in_id + '_' : '') + 'node_' + Morebits.QuickForm.Element.id++; if (data.adminonly && !Morebits.userIsSysop) { // hell hack alpha data.type = 'hidden'; } let i, current, subnode; switch (data.type) { case 'form': node = document.createElement('form'); node.className = 'quickform'; node.setAttribute('action', 'javascript:void(0);'); if (data.event) { node.addEventListener(data.eventType || 'submit', data.event, false); } break; case 'fragment': node = document.createDocumentFragment(); // fragments can't have any attributes, so just return it straight away return [node, node]; // Sometimes Twinkle uses fancy searchable "select" elements. This is powered by the third party library "select2". Activate it by creating a Morebits "select" element, then call `$('select[name=sub_group]').select2({});` or similar towards the end of your main code. case 'select': node = document.createElement('div'); node.setAttribute('id', 'div_' + id); if (data.label) { label = node.appendChild(document.createElement('label')); label.setAttribute('for', id); label.appendChild(Morebits.createHtml(data.label)); label.style.marginRight = '3px'; } var select = node.appendChild(document.createElement('select')); if (data.event) { select.addEventListener('change', data.event, false); } if (data.multiple) { select.setAttribute('multiple', 'multiple'); } if (data.size) { select.setAttribute('size', data.size); } if (data.disabled) { select.setAttribute('disabled', 'disabled'); } select.setAttribute('name', data.name); if (data.list) { for (i = 0; i < data.list.length; ++i) { current = data.list[i]; if (current.list) { current.type = 'optgroup'; } else { current.type = 'option'; } subnode = this.compute(current); select.appendChild(subnode[0]); } } childContainer = select; break; case 'option': node = document.createElement('option'); node.values = data.value; node.setAttribute('value', data.value); if (data.selected) { node.setAttribute('selected', 'selected'); } if (data.disabled) { node.setAttribute('disabled', 'disabled'); } node.setAttribute('label', data.label); node.appendChild(document.createTextNode(data.label)); break; case 'optgroup': node = document.createElement('optgroup'); node.setAttribute('label', data.label); if (data.list) { for (i = 0; i < data.list.length; ++i) { current = data.list[i]; current.type = 'option'; // must be options here subnode = this.compute(current); node.appendChild(subnode[0]); } } break; case 'field': node = document.createElement('fieldset'); label = node.appendChild(document.createElement('legend')); label.appendChild(Morebits.createHtml(data.label)); if (data.name) { node.setAttribute('name', data.name); } if (data.disabled) { node.setAttribute('disabled', 'disabled'); } break; case 'checkbox': case 'radio': node = document.createElement('div'); if (data.list) { for (i = 0; i < data.list.length; ++i) { const cur_id = id + '_' + i; current = data.list[i]; var cur_div; if (current.type === 'header') { // inline hack cur_div = node.appendChild(document.createElement('h6')); cur_div.appendChild(document.createTextNode(current.label)); if (current.tooltip) { Morebits.QuickForm.Element.generateTooltip(cur_div, current); } continue; } cur_div = node.appendChild(document.createElement('div')); subnode = cur_div.appendChild(document.createElement('input')); subnode.values = current.value; subnode.setAttribute('value', current.value); subnode.setAttribute('type', data.type); subnode.setAttribute('id', cur_id); subnode.setAttribute('name', current.name || data.name); // If name is provided on the individual checkbox, add a data-single // attribute which indicates it isn't part of a list of checkboxes with // same name. Used in getInputData() if (current.name) { subnode.setAttribute('data-single', 'data-single'); } if (current.checked) { subnode.setAttribute('checked', 'checked'); } if (current.disabled) { subnode.setAttribute('disabled', 'disabled'); } label = cur_div.appendChild(document.createElement('label')); label.appendChild(Morebits.createHtml(current.label)); label.setAttribute('for', cur_id); if (current.tooltip) { Morebits.QuickForm.Element.generateTooltip(label, current); } // styles go on the label, doesn't make sense to style a checkbox/radio if (current.style) { label.setAttribute('style', current.style); } var event; if (current.subgroup) { let tmpgroup = current.subgroup; if (!Array.isArray(tmpgroup)) { tmpgroup = [tmpgroup]; } var subgroupRaw = new Morebits.QuickForm.Element({ type: 'div', id: id + '_' + i + '_subgroup' }); $.each(tmpgroup, (idx, el) => { const newEl = $.extend({}, el); if (!newEl.type) { newEl.type = data.type; } newEl.name = (current.name || data.name) + '.' + newEl.name; subgroupRaw.append(newEl); }); const subgroup = subgroupRaw.render(cur_id); subgroup.className = 'quickformSubgroup'; subnode.subgroup = subgroup; subnode.shown = false; event = function(e) { if (e.target.checked) { e.target.parentNode.appendChild(e.target.subgroup); if (e.target.type === 'radio') { const name = e.target.name; if (e.target.form.names[name] !== undefined) { e.target.form.names[name].parentNode.removeChild(e.target.form.names[name].subgroup); } e.target.form.names[name] = e.target; } } else { e.target.parentNode.removeChild(e.target.subgroup); } }; subnode.addEventListener('change', event, true); if (current.checked) { subnode.parentNode.appendChild(subgroup); } } else if (data.type === 'radio') { event = function(e) { if (e.target.checked) { const name = e.target.name; if (e.target.form.names[name] !== undefined) { e.target.form.names[name].parentNode.removeChild(e.target.form.names[name].subgroup); } delete e.target.form.names[name]; } }; subnode.addEventListener('change', event, true); } // add users' event last, so it can interact with the subgroup if (data.event) { subnode.addEventListener('change', data.event, false); } else if (current.event) { subnode.addEventListener('change', current.event, true); } } } if (data.shiftClickSupport && data.type === 'checkbox') { Morebits.checkboxShiftClickSupport(Morebits.QuickForm.getElements(node, data.name)); } break; // input is actually a text-type, so number here inherits the same stuff case 'number': case 'input': node = document.createElement('div'); node.setAttribute('id', 'div_' + id); if (data.label) { label = node.appendChild(document.createElement('label')); label.appendChild(Morebits.createHtml(data.label)); label.setAttribute('for', data.id || id); label.style.marginRight = '3px'; } subnode = node.appendChild(document.createElement('input')); subnode.setAttribute('name', data.name); if (data.type === 'input') { subnode.setAttribute('type', 'text'); } else { subnode.setAttribute('type', 'number'); ['min', 'max', 'step', 'list'].forEach((att) => { if (data[att]) { subnode.setAttribute(att, data[att]); } }); } ['value', 'size', 'placeholder', 'maxlength'].forEach((att) => { if (data[att]) { subnode.setAttribute(att, data[att]); } }); ['disabled', 'required', 'readonly'].forEach((att) => { if (data[att]) { subnode.setAttribute(att, att); } }); if (data.event) { subnode.addEventListener('input', data.event, false); } childContainer = subnode; break; case 'dyninput': var min = data.min || 1; var max = data.max || Infinity; node = document.createElement('div'); label = node.appendChild(document.createElement('h5')); label.appendChild(Morebits.createHtml(data.label)); var listNode = node.appendChild(document.createElement('div')); var more = this.compute({ type: 'button', label: 'more', disabled: min >= max, event: function(e) { const new_node = new Morebits.QuickForm.Element(e.target.sublist); e.target.area.appendChild(new_node.render()); if (++e.target.counter >= e.target.max) { e.target.setAttribute('disabled', 'disabled'); } e.stopPropagation(); } }); node.appendChild(more[0]); var moreButton = more[1]; var sublist = { type: '_dyninput_row', remove: false, maxlength: data.maxlength, event: data.event, inputs: data.inputs || [{ // compatibility label: data.sublabel || data.label, name: data.name, value: data.value, size: data.size }] }; for (i = 0; i < min; ++i) { const elem = new Morebits.QuickForm.Element(sublist); listNode.appendChild(elem.render()); } sublist.remove = true; sublist.morebutton = moreButton; sublist.listnode = listNode; moreButton.sublist = sublist; moreButton.area = listNode; moreButton.max = max - min; moreButton.counter = 0; break; case '_dyninput_row': // Private node = document.createElement('div'); data.inputs.forEach((subdata) => { const cell = new Morebits.QuickForm.Element($.extend(subdata, { type: '_dyninput_cell' })); node.appendChild(cell.render()); }); if (data.remove) { const remove = this.compute({ type: 'button', label: 'remove', event: function(e) { const list = e.target.listnode; const node = e.target.inputnode; const more = e.target.morebutton; list.removeChild(node); --more.counter; more.removeAttribute('disabled'); e.stopPropagation(); } }); node.appendChild(remove[0]); const removeButton = remove[1]; removeButton.inputnode = node; removeButton.listnode = data.listnode; removeButton.morebutton = data.morebutton; } break; case '_dyninput_cell': // Private, similar to normal input node = document.createElement('span'); if (data.label) { label = node.appendChild(document.createElement('label')); label.appendChild(document.createTextNode(data.label)); label.setAttribute('for', id + '_input'); label.style.marginRight = '3px'; } subnode = node.appendChild(document.createElement('input')); subnode.setAttribute('id', id + '_input'); if (data.value) { subnode.setAttribute('value', data.value); } subnode.setAttribute('name', data.name); subnode.setAttribute('type', 'text'); subnode.setAttribute('data-dyninput', 'data-dyninput'); if (data.size) { subnode.setAttribute('size', data.size); } if (data.maxlength) { subnode.setAttribute('maxlength', data.maxlength); } if (data.required) { subnode.setAttribute('required', 'required'); } if (data.disabled) { subnode.setAttribute('required', 'disabled'); } if (data.event) { subnode.addEventListener('input', data.event, false); } node.style.marginRight = '3px'; break; case 'hidden': node = document.createElement('input'); node.setAttribute('type', 'hidden'); node.values = data.value; node.setAttribute('value', data.value); node.setAttribute('name', data.name); break; case 'header': node = document.createElement('h5'); node.appendChild(Morebits.createHtml(data.label)); break; case 'div': node = document.createElement('div'); if (data.name) { node.setAttribute('name', data.name); } if (data.label) { const result = document.createElement('span'); result.className = 'quickformDescription'; result.appendChild(Morebits.createHtml(data.label)); node.appendChild(result); } break; case 'submit': node = document.createElement('span'); childContainer = node.appendChild(document.createElement('input')); childContainer.setAttribute('type', 'submit'); if (data.label) { childContainer.setAttribute('value', data.label); } childContainer.setAttribute('name', data.name || 'submit'); if (data.disabled) { childContainer.setAttribute('disabled', 'disabled'); } break; case 'button': node = document.createElement('span'); childContainer = node.appendChild(document.createElement('input')); childContainer.setAttribute('type', 'button'); if (data.label) { childContainer.setAttribute('value', data.label); } childContainer.setAttribute('name', data.name); if (data.disabled) { childContainer.setAttribute('disabled', 'disabled'); } if (data.event) { childContainer.addEventListener('click', data.event, false); } break; case 'textarea': node = document.createElement('div'); node.setAttribute('id', 'div_' + id); if (data.label) { label = node.appendChild(document.createElement('h5')); const labelElement = document.createElement('label'); labelElement.appendChild(Morebits.createHtml(data.label)); labelElement.setAttribute('for', data.id || id); label.appendChild(labelElement); } subnode = node.appendChild(document.createElement('textarea')); subnode.setAttribute('name', data.name); if (data.cols) { subnode.setAttribute('cols', data.cols); } if (data.rows) { subnode.setAttribute('rows', data.rows); } if (data.disabled) { subnode.setAttribute('disabled', 'disabled'); } if (data.required) { subnode.setAttribute('required', 'required'); } if (data.readonly) { subnode.setAttribute('readonly', 'readonly'); } if (data.value) { subnode.value = data.value; } childContainer = subnode; break; default: throw new Error('Morebits.QuickForm: unknown element type ' + data.type.toString()); } if (!childContainer) { childContainer = node; } if (data.tooltip) { Morebits.QuickForm.Element.generateTooltip(label || node, data); } if (data.extra) { childContainer.extra = data.extra; } if (data.$data) { $(childContainer).data(data.$data); } if (data.style) { childContainer.setAttribute('style', data.style); } if (data.className) { childContainer.className = childContainer.className ? childContainer.className + ' ' + data.className : data.className; } childContainer.setAttribute('id', data.id || id); return [node, childContainer]; }; Morebits.QuickForm.$tooltip = null; /** * Create a tooltip. * * @memberof Morebits.QuickForm.Element * @param {HTMLElement} node - The HTML element beside which a tooltip is to be generated. * @param {Object} data - Tooltip-related configuration data. */ Morebits.QuickForm.Element.generateTooltip = function QuickFormElementGenerateTooltip(node, data) { if (!Morebits.QuickForm.$tooltip) { Morebits.QuickForm.$tooltip = $('<div>') .attr('id', 'morebits-ui-tooltip') .attr('role', 'tooltip') .addClass('morebits-ui-tooltip') .appendTo('body'); } const $tooltip = Morebits.QuickForm.$tooltip; const $button = $('<span>') .addClass('morebits-tooltipButton') .text('?') .appendTo(node); $button.on('mouseenter', () => { $tooltip.html(data.tooltip).addClass('visible'); const buttonRect = $button[0].getBoundingClientRect(); const tooltipRect = $tooltip[0].getBoundingClientRect(); const topOffset = buttonRect.bottom + tooltipRect.height < window.innerHeight ? buttonRect.bottom : // It fits at the top of the question mark - place it there Math.max(0, buttonRect.top - tooltipRect.height); // Else, place to the bottom of the question mark const leftOffset = buttonRect.right + tooltipRect.width < window.innerWidth ? buttonRect.right : // It fits at the right of the question mark - place it there Math.max(0, buttonRect.left - tooltipRect.width); // Else, place to the left of the question mark $tooltip.css('top', window.scrollY + topOffset); $tooltip.css('left', window.scrollX + leftOffset); }).on('mouseleave', () => { $tooltip.removeClass('visible'); }); }; // Some utility methods for manipulating quickForms after their creation: // (None of these work for "dyninput" type fields at present) /** * Returns an object containing all filled form data entered by the user, with the object * keys being the form element names. Disabled fields will be ignored, but not hidden fields. * * @memberof Morebits.QuickForm * @param {HTMLFormElement} form * @return {Object} With field names as keys, input data as values. */ Morebits.QuickForm.getInputData = function(form) { const result = {}; for (let i = 0; i < form.elements.length; i++) { const field = form.elements[i]; if (field.disabled || !field.name || !field.type || field.type === 'submit' || field.type === 'button') { continue; } // For elements in subgroups, quickform prepends element names with // name of the parent group followed by a period, get rid of that. const fieldNameNorm = field.name.slice(field.name.indexOf('.') + 1); switch (field.type) { case 'radio': if (field.checked) { result[fieldNameNorm] = field.value; } break; case 'checkbox': if (field.dataset.single) { result[fieldNameNorm] = field.checked; // boolean } else { result[fieldNameNorm] = result[fieldNameNorm] || []; if (field.checked) { result[fieldNameNorm].push(field.value); } } break; case 'select-multiple': result[fieldNameNorm] = $(field).val(); // field.value doesn't work break; case 'text': // falls through case 'textarea': if (field.dataset.dyninput) { result[fieldNameNorm] = result[fieldNameNorm] || []; result[fieldNameNorm].push(field.value.trim()); } else { result[fieldNameNorm] = field.value.trim(); } break; default: // could be select-one, date, number, email, etc if (field.value) { result[fieldNameNorm] = field.value; } break; } } return result; }; /** * Returns all form elements with a given field name or ID. * * @memberof Morebits.QuickForm * @param {HTMLFormElement} form * @param {string} fieldName - The name or id of the fields. * @return {HTMLElement[]} - Array of matching form elements. */ Morebits.QuickForm.getElements = function QuickFormGetElements(form, fieldName) { const $form = $(form); fieldName = $.escapeSelector(fieldName); // sanitize input let $elements = $form.find('[name="' + fieldName + '"]'); if ($elements.length > 0) { return $elements.toArray(); } $elements = $form.find('#' + fieldName); return $elements.toArray(); }; /** * Searches the array of elements for a checkbox or radio button with a certain * `value` attribute, and returns the first such element. Returns null if not found. * * @memberof Morebits.QuickForm * @param {HTMLInputElement[]} elementArray - Array of checkbox or radio elements. * @param {string} value - Value to search for. * @return {HTMLInputElement} */ Morebits.QuickForm.getCheckboxOrRadio = function QuickFormGetCheckboxOrRadio(elementArray, value) { const found = $.grep(elementArray, (el) => el.value === value); if (found.length > 0) { return found[0]; } return null; }; /** * Returns the &lt;div> containing the form element, or the form element itself * May not work as expected on checkboxes or radios. * * @memberof Morebits.QuickForm * @param {HTMLElement} element * @return {HTMLElement} */ Morebits.QuickForm.getElementContainer = function QuickFormGetElementContainer(element) { // for divs, headings and fieldsets, the container is the element itself if (element instanceof HTMLFieldSetElement || element instanceof HTMLDivElement || element instanceof HTMLHeadingElement) { return element; } // for others, just return the parent node return element.parentNode; }; /** * Gets the HTML element that contains the label of the given form element * (mainly for internal use). * * @memberof Morebits.QuickForm * @param {(HTMLElement|Morebits.QuickForm.Element)} element * @return {HTMLElement} */ Morebits.QuickForm.getElementLabelObject = function QuickFormGetElementLabelObject(element) { // for buttons, divs and headers, the label is on the element itself if (element.type === 'button' || element.type === 'submit' || element instanceof HTMLDivElement || element instanceof HTMLHeadingElement) { return element; // for fieldsets, the label is the child <legend> element } else if (element instanceof HTMLFieldSetElement) { return element.getElementsByTagName('legend')[0]; // for textareas, the label is the sibling <h5> element } else if (element instanceof HTMLTextAreaElement) { return element.parentNode.getElementsByTagName('h5')[0]; } // for others, the label is the sibling <label> element return element.parentNode.getElementsByTagName('label')[0]; }; /** * Gets the label text of the element. * * @memberof Morebits.QuickForm * @param {(HTMLElement|Morebits.QuickForm.Element)} element * @return {string} */ Morebits.QuickForm.getElementLabel = function QuickFormGetElementLabel(element) { const labelElement = Morebits.QuickForm.getElementLabelObject(element); if (!labelElement) { return null; } return labelElement.firstChild.textContent; }; /** * Sets the label of the element to the given text. * * @memberof Morebits.QuickForm * @param {(HTMLElement|Morebits.QuickForm.Element)} element * @param {string} labelText * @return {boolean} True if succeeded, false if the label element is unavailable. */ Morebits.QuickForm.setElementLabel = function QuickFormSetElementLabel(element, labelText) { const labelElement = Morebits.QuickForm.getElementLabelObject(element); if (!labelElement) { return false; } labelElement.firstChild.textContent = labelText; return true; }; /** * Stores the element's current label, and temporarily sets the label to the given text. * * @memberof Morebits.QuickForm * @param {(HTMLElement|Morebits.QuickForm.Element)} element * @param {string} temporaryLabelText * @return {boolean} `true` if succeeded, `false` if the label element is unavailable. */ Morebits.QuickForm.overrideElementLabel = function QuickFormOverrideElementLabel(element, temporaryLabelText) { if (!element.hasAttribute('data-oldlabel')) { element.setAttribute('data-oldlabel', Morebits.QuickForm.getElementLabel(element)); } return Morebits.QuickForm.setElementLabel(element, temporaryLabelText); }; /** * Restores the label stored by overrideElementLabel. * * @memberof Morebits.QuickForm * @param {(HTMLElement|Morebits.QuickForm.Element)} element * @return {boolean} True if succeeded, false if the label element is unavailable. */ Morebits.QuickForm.resetElementLabel = function QuickFormResetElementLabel(element) { if (element.hasAttribute('data-oldlabel')) { return Morebits.QuickForm.setElementLabel(element, element.getAttribute('data-oldlabel')); } return null; }; /** * Shows or hides a form element plus its label and tooltip. * * @memberof Morebits.QuickForm * @param {(HTMLElement|jQuery|string)} element - HTML/jQuery element, or jQuery selector string. * @param {boolean} [visibility] - Skip this to toggle visibility. */ Morebits.QuickForm.setElementVisibility = function QuickFormSetElementVisibility(element, visibility) { $(element).toggle(visibility); }; /** * Shows or hides the question mark icon (which displays the tooltip) next to a form element. * * @memberof Morebits.QuickForm * @param {(HTMLElement|jQuery)} element * @param {boolean} [visibility] - Skip this to toggle visibility. */ Morebits.QuickForm.setElementTooltipVisibility = function QuickFormSetElementTooltipVisibility(element, visibility) { $(Morebits.QuickForm.getElementContainer(element)).find('.morebits-tooltipButton').toggle(visibility); }; /** * @external HTMLFormElement */ /** * Get checked items in the form. * * @method external:HTMLFormElement.getChecked * @param {string} name - Find checked property of elements (i.e. a checkbox * or a radiobutton) with the given name, or select options that have selected * set to true (don't try to mix selects with radio/checkboxes). * @param {string} [type] - Optionally specify either radio or checkbox (for * the event that both checkboxes and radiobuttons have the same name). * @return {string[]} - Contains the values of elements with the given name * checked property set to true. */ HTMLFormElement.prototype.getChecked = function(name, type) { const elements = this.elements[name]; if (!elements) { return []; } const return_array = []; let i; if (elements instanceof HTMLSelectElement) { const options = elements.options; for (i = 0; i < options.length; ++i) { if (options[i].selected) { if (options[i].values) { return_array.push(options[i].values); } else { return_array.push(options[i].value); } } } } else if (elements instanceof HTMLInputElement) { if (type && elements.type !== type) { return []; } else if (elements.checked) { return [elements.value]; } } else { for (i = 0; i < elements.length; ++i) { if (elements[i].checked) { if (type && elements[i].type !== type) { continue; } if (elements[i].values) { return_array.push(elements[i].values); } else { return_array.push(elements[i].value); } } } } return return_array; }; /** * Does the same as {@link HTMLFormElement.getChecked|getChecked}, but with unchecked elements. * * @method external:HTMLFormElement.getUnchecked * @param {string} name - Find checked property of elements (i.e. a checkbox * or a radiobutton) with the given name, or select options that have selected * set to true (don't try to mix selects with radio/checkboxes). * @param {string} [type] - Optionally specify either radio or checkbox (for * the event that both checkboxes and radiobuttons have the same name). * @return {string[]} - Contains the values of elements with the given name * checked property set to true. */ HTMLFormElement.prototype.getUnchecked = function(name, type) { const elements = this.elements[name]; if (!elements) { return []; } const return_array = []; let i; if (elements instanceof HTMLSelectElement) { const options = elements.options; for (i = 0; i < options.length; ++i) { if (!options[i].selected) { if (options[i].values) { return_array.push(options[i].values); } else { return_array.push(options[i].value); } } } } else if (elements instanceof HTMLInputElement) { if (type && elements.type !== type) { return []; } else if (!elements.checked) { return [elements.value]; } } else { for (i = 0; i < elements.length; ++i) { if (!elements[i].checked) { if (type && elements[i].type !== type) { continue; } if (elements[i].values) { return_array.push(elements[i].values); } else { return_array.push(elements[i].value); } } } } return return_array; }; /** * Utilities to help process IP addresses. * * @namespace Morebits.ip * @memberof Morebits */ Morebits.ip = { /** * Converts an IPv6 address to the canonical form stored and used by MediaWiki. * JavaScript translation of the {@link https://gerrit.wikimedia.org/r/plugins/gitiles/mediawiki/core/+/8eb6ac3e84ea3312d391ca96c12c49e3ad0753bb/includes/utils/IP.php#131|`IP::sanitizeIP()`} * function from the IPUtils library. Addresses are verbose, uppercase, * normalized, and expanded to 8 words. * * @param {string} address - The IPv6 address, with or without CIDR. * @return {string} */ sanitizeIPv6: function(address) { address = address.trim(); if (address === '') { return null; } if (!mw.util.isIPv6Address(address, true)) { return address; // nothing else to do for IPv4 addresses or invalid ones } // Remove any whitespaces, convert to upper case address = address.toUpperCase(); // Expand zero abbreviations const abbrevPos = address.indexOf('::'); if (abbrevPos > -1) { // We know this is valid IPv6. Find the last index of the // address before any CIDR number (e.g. "a:b:c::/24"). const CIDRStart = address.indexOf('/'); const addressEnd = CIDRStart !== -1 ? CIDRStart - 1 : address.length - 1; // If the '::' is at the beginning... let repeat, extra, pad; if (abbrevPos === 0) { repeat = '0:'; extra = address === '::' ? '0' : ''; // for the address '::' pad = 9; // 7+2 (due to '::') // If the '::' is at the end... } else if (abbrevPos === (addressEnd - 1)) { repeat = ':0'; extra = ''; pad = 9; // 7+2 (due to '::') // If the '::' is in the middle... } else { repeat = ':0'; extra = ':'; pad = 8; // 6+2 (due to '::') } let replacement = repeat; pad -= address.split(':').length - 1; for (let i = 1; i < pad; i++) { replacement += repeat; } replacement += extra; address = address.replace('::', replacement); } // Remove leading zeros from each bloc as needed return address.replace(/(^|:)0+([0-9A-Fa-f]{1,4})/g, '$1$2'); }, /** * Determine if the given IP address is a range. Just conjoins * `mw.util.isIPAddress` with and without the `allowBlock` option. * * @param {string} ip * @return {boolean} - True if given a valid IP address range, false otherwise. */ isRange: function(ip) { return mw.util.isIPAddress(ip, true) && !mw.util.isIPAddress(ip); }, /** * Check that an IP range is within the CIDR limits. Most likely to be useful * in conjunction with `wgRelevantUserName`. CIDR limits are hardcoded as /16 * for IPv4 and /32 for IPv6. * * @return {boolean} - True for valid ranges within the CIDR limits, * otherwise false (ranges outside the limit, single IPs, non-IPs). */ validCIDR: function(ip) { if (Morebits.ip.isRange(ip)) { const subnet = parseInt(ip.match(/\/(\d{1,3})$/)[1], 10); if (subnet) { // Should be redundant if (mw.util.isIPv6Address(ip, true)) { if (subnet >= 32) { return true; } } else { if (subnet >= 16) { return true; } } } } return false; }, /** * Get the /64 subnet for an IPv6 address. * * @param {string} ipv6 - The IPv6 address, with or without a subnet. * @return {boolean|string} - False if not IPv6 or bigger than a 64, * otherwise the (sanitized) /64 address. */ get64: function(ipv6) { if (!ipv6 || !mw.util.isIPv6Address(ipv6, true)) { return false; } const subnetMatch = ipv6.match(/\/(\d{1,3})$/); if (subnetMatch && parseInt(subnetMatch[1], 10) < 64) { return false; } ipv6 = Morebits.ip.sanitizeIPv6(ipv6); const ip_re = /^((?:[0-9A-F]{1,4}:){4})(?:[0-9A-F]{1,4}:){3}[0-9A-F]{1,4}(?:\/\d{1,3})?$/; // eslint-disable-next-line no-useless-concat return ipv6.replace(ip_re, '$1' + '0:0:0:0/64'); } }; /** * Helper functions to manipulate strings. * * @namespace Morebits.string * @memberof Morebits */ Morebits.string = { /** * @param {string} str * @return {string} */ toUpperCaseFirstChar: function(str) { str = str.toString(); return str.slice(0, 1).toUpperCase() + str.slice(1); }, /** * @param {string} str * @return {string} */ toLowerCaseFirstChar: function(str) { str = str.toString(); return str.slice(0, 1).toLowerCase() + str.slice(1); }, /** * Gives an array of substrings of `str` - starting with `start` and * ending with `end` - which is not in `skiplist`. Intended for use * on wikitext with templates or links. * * @param {string} str * @param {string} start * @param {string} end * @param {(string[]|string)} [skiplist] * @return {string[]} * @throws {Error} If the `start` and `end` strings aren't of the same length. * @throws {Error} If `skiplist` isn't an array or string */ splitWeightedByKeys: function(str, start, end, skiplist) { if (start.length !== end.length) { throw new Error('start marker and end marker must be of the same length'); } let level = 0; let initial = null; const result = []; if (!Array.isArray(skiplist)) { if (skiplist === undefined) { skiplist = []; } else if (typeof skiplist === 'string') { skiplist = [skiplist]; } else { throw new Error('non-applicable skiplist parameter'); } } for (let i = 0; i < str.length; ++i) { for (let j = 0; j < skiplist.length; ++j) { if (str.substr(i, skiplist[j].length) === skiplist[j]) { i += skiplist[j].length - 1; continue; } } if (str.substr(i, start.length) === start) { if (initial === null) { initial = i; } ++level; i += start.length - 1; } else if (str.substr(i, end.length) === end) { --level; i += end.length - 1; } if (!level && initial !== null) { result.push(str.substring(initial, i + 1)); initial = null; } } return result; }, /** * Formats freeform "reason" (from a textarea) for deletion/other * templates that are going to be substituted, (e.g. PROD, XFD, RPP). * Handles `|` outside a nowiki tag. * Optionally, also adds a signature if not present already. * * @param {string} str * @param {boolean} [addSig] * @return {string} */ formatReasonText: function(str, addSig) { let reason = (str || '').toString().trim(); const unbinder = new Morebits.Unbinder(reason); // eslint-disable-next-line no-useless-concat unbinder.unbind('<no' + 'wiki>', '</no' + 'wiki>'); unbinder.content = unbinder.content.replace(/\|/g, '{{subst:!}}'); reason = unbinder.rebind(); if (addSig) { const sig = '~~~~', sigIndex = reason.lastIndexOf(sig); if (sigIndex === -1 || sigIndex !== reason.length - sig.length) { reason += ' ' + sig; } } return reason.trim(); }, /** * Formats a "reason" (from a textarea) for inclusion in a userspace * log. Replaces newlines with {{Pb}}, and adds an extra `#` before * list items for proper formatting. * * @param {string} str * @return {string} */ formatReasonForLog: function(str) { return str // handle line breaks, which otherwise break numbering .replace(/\n+/g, '{{pb}}') // put an extra # in front before bulleted or numbered list items .replace(/^(#+)/mg, '#$1') .replace(/^(\*+)/mg, '#$1'); }, /** * Like `String.prototype.replace()`, but escapes any dollar signs in * the replacement string. Useful when the the replacement string is * arbitrary, such as a username or freeform user input, and could * contain dollar signs. * * @param {string} string - Text in which to replace. * @param {(string|RegExp)} pattern * @param {string} replacement * @return {string} */ safeReplace: function morebitsStringSafeReplace(string, pattern, replacement) { return string.replace(pattern, replacement.replace(/\$/g, '$$$$')); }, /** * Determine if the user-provided expiration will be considered an * infinite-length by MW. * * @see {@link https://phabricator.wikimedia.org/T68646} * * @param {string} expiry * @return {boolean} */ isInfinity: function morebitsStringIsInfinity(expiry) { return ['indefinite', 'infinity', 'infinite', 'never'].includes(expiry); }, /** * Escapes a string to be used in a RegExp, replacing spaces and * underscores with `[_ ]` as they are often equivalent. * * @param {string} text - String to be escaped. * @return {string} - The escaped text. */ escapeRegExp: function(text) { return mw.util.escapeRegExp(text).replace(/ |_/g, '[_ ]'); } }; /** * Helper functions to manipulate arrays. * * @namespace Morebits.array * @memberof Morebits */ Morebits.array = { /** * Remove duplicated items from an array. * * @param {Array} arr * @return {Array} A copy of the array with duplicates removed. * @throws {Error} When provided a non-array. */ uniq: function(arr) { if (!Array.isArray(arr)) { throw new Error('A non-array object passed to Morebits.array.uniq'); } return arr.filter((item, idx) => arr.indexOf(item) === idx); }, /** * Remove non-duplicated items from an array. * * @param {Array} arr * @return {Array} A copy of the array with the first instance of each value * removed; subsequent instances of those values (duplicates) remain. * @throws {Error} When provided a non-array. */ dups: function(arr) { if (!Array.isArray(arr)) { throw new Error('A non-array object passed to Morebits.array.dups'); } return arr.filter((item, idx) => arr.indexOf(item) !== idx); }, /** * Break up an array into smaller arrays. * * @param {Array} arr * @param {number} size - Size of each chunk (except the last, which could be different). * @return {Array[]} An array containing the smaller, chunked arrays. * @throws {Error} When provided a non-array. */ chunk: function(arr, size) { if (!Array.isArray(arr)) { throw new Error('A non-array object passed to Morebits.array.chunk'); } if (typeof size !== 'number' || size <= 0) { // pretty impossible to do anything :) return [arr]; // we return an array consisting of this array. } const numChunks = Math.ceil(arr.length / size); const result = new Array(numChunks); for (let i = 0; i < numChunks; i++) { result[i] = arr.slice(i * size, (i + 1) * size); } return result; } }; /** * Utilities to enhance select2 menus. See twinklewarn, twinklexfd, * twinkleblock for sample usages. * * @see {@link https://select2.org/} * * @namespace Morebits.select2 * @memberof Morebits * @requires jQuery.select2 */ Morebits.select2 = { matchers: { /** * Custom matcher in which if the optgroup name matches, all options in that * group are shown, like in jquery.chosen. */ optgroupFull: function(params, data) { const originalMatcher = $.fn.select2.defaults.defaults.matcher; const result = originalMatcher(params, data); if (result && params.term && data.text.toUpperCase().includes(params.term.toUpperCase())) { result.children = data.children; } return result; }, /** Custom matcher that matches from the beginning of words only. */ wordBeginning: function(params, data) { const originalMatcher = $.fn.select2.defaults.defaults.matcher; const result = originalMatcher(params, data); if (!params.term || (result && new RegExp('\\b' + mw.util.escapeRegExp(params.term), 'i').test(result.text))) { return result; } return null; } }, /** Underline matched part of options. */ highlightSearchMatches: function(data) { const searchTerm = Morebits.select2SearchQuery; if (!searchTerm || data.loading) { return data.text; } const idx = data.text.toUpperCase().indexOf(searchTerm.toUpperCase()); if (idx < 0) { return data.text; } return $('<span>').append( data.text.slice(0, idx), $('<span>').css('text-decoration', 'underline').text(data.text.slice(idx, idx + searchTerm.length)), data.text.slice(idx + searchTerm.length) ); }, /** Intercept query as it is happening, for use in highlightSearchMatches. */ queryInterceptor: function(params) { Morebits.select2SearchQuery = params && params.term; }, /** * Open dropdown and begin search when the `.select2-selection` has * focus and a key is pressed. * * @see {@link https://github.com/select2/select2/issues/3279#issuecomment-442524147} */ autoStart: function(ev) { if (ev.which < 48) { return; } let $target = $(ev.target).closest('.select2-container'); if (!$target.length) { return; } $target = $target.prev(); $target.select2('open'); const search = $target.data('select2').dropdown.$search || $target.data('select2').selection.$search; // Use DOM .focus() to work around a jQuery 3.6.0 regression (https://github.com/select2/select2/issues/5993) search[0].focus(); } }; /** * Temporarily hide a part of a string while processing the rest of it. * Used by {@link Morebits.wikitext.Page#commentOutImage|Morebits.wikitext.Page.commentOutImage}. * * @memberof Morebits * @class * @param {string} string - The initial text to process. * @example var u = new Morebits.Unbinder('Hello world <!-- world --> world'); * u.unbind('<!--', '-->'); // text inside comment remains intact * u.content = u.content.replace(/world/g, 'earth'); * u.rebind(); // gives 'Hello earth <!-- world --> earth' */ Morebits.Unbinder = function Unbinder(string) { if (typeof string !== 'string') { throw new Error('not a string'); } /** The text being processed. */ this.content = string; this.counter = 0; this.history = {}; this.prefix = '%UNIQ::' + Math.random() + '::'; this.postfix = '::UNIQ%'; }; Morebits.Unbinder.prototype = { /** * Hide the region encapsulated by the `prefix` and `postfix` from * string processing. `prefix` and `postfix` will be used in a * RegExp, so items that need escaping should be use `\\`. * * @param {string} prefix * @param {string} postfix * @throws {Error} If either `prefix` or `postfix` is missing. */ unbind: function UnbinderUnbind(prefix, postfix) { if (!prefix || !postfix) { throw new Error('Both prefix and postfix must be provided'); } const re = new RegExp(prefix + '([\\s\\S]*?)' + postfix, 'g'); this.content = this.content.replace(re, Morebits.Unbinder.getCallback(this)); }, /** * Restore the hidden portion of the `content` string. * * @return {string} The processed output. */ rebind: function UnbinderRebind() { let content = this.content; content.self = this; for (const current in this.history) { if (Object.prototype.hasOwnProperty.call(this.history, current)) { content = content.replace(current, this.history[current]); } } return content; }, prefix: null, // %UNIQ::0.5955981644938324:: postfix: null, // ::UNIQ% content: null, // string counter: null, // 0++ history: null // {} }; /** @memberof Morebits.Unbinder */ Morebits.Unbinder.getCallback = function UnbinderGetCallback(self) { return function UnbinderCallback(match) { const current = self.prefix + self.counter + self.postfix; self.history[current] = match; ++self.counter; return current; }; }; /* **************** Morebits.Date **************** */ /** * Create a date object with enhanced processing capabilities, a la * {@link https://momentjs.com/|moment.js}. MediaWiki timestamp format is also * acceptable, in addition to everything that JS Date() accepts. * * @memberof Morebits * @class */ Morebits.Date = class extends Date { constructor(...args) { // Check MediaWiki formats // Must be first since firefox erroneously accepts the timestamp // format, sans timezone (See also: #921, #936, #1174, #1187), and the // 14-digit string will be interpreted differently. if (args.length === 1) { const param = args[0]; if (/^\d{14}$/.test(param)) { // YYYYMMDDHHmmss const digitMatch = /(\d{4})(\d{2})(\d{2})(\d{2})(\d{2})(\d{2})/.exec(param); if (digitMatch) { // ..... year ... month .. date ... hour .... minute ..... second super(Date.UTC(digitMatch[1], digitMatch[2] - 1, digitMatch[3], digitMatch[4], digitMatch[5], digitMatch[6])); } else { super(...args); } } else if (typeof param === 'string') { // Wikitext signature timestamp const dateParts = Morebits.l10n.signatureTimestampFormat(param); if (dateParts) { super(Date.UTC(...dateParts)); } else { super(...args); } } else { super(...args); } } else { super(...args); } if (!this.isValid()) { mw.log.warn('Invalid Morebits.Date initialisation:', args); } } /** @return {boolean} */ isValid() { return !isNaN(this.getTime()); } /** * @param {(Date|Morebits.Date)} date * @return {boolean} */ isBefore(date) { return this.getTime() < date.getTime(); } /** * @param {(Date|Morebits.Date)} date * @return {boolean} */ isAfter(date) { return this.getTime() > date.getTime(); } /** @return {string} */ getUTCMonthName() { return Morebits.Date.localeData.months[this.getUTCMonth()]; } /** @return {string} */ getUTCMonthNameAbbrev() { return Morebits.Date.localeData.monthsShort[this.getUTCMonth()]; } /** @return {string} */ getMonthName() { return Morebits.Date.localeData.months[this.getMonth()]; } /** @return {string} */ getMonthNameAbbrev() { return Morebits.Date.localeData.monthsShort[this.getMonth()]; } /** @return {string} */ getUTCDayName() { return Morebits.Date.localeData.days[this.getUTCDay()]; } /** @return {string} */ getUTCDayNameAbbrev() { return Morebits.Date.localeData.daysShort[this.getUTCDay()]; } /** @return {string} */ getDayName() { return Morebits.Date.localeData.days[this.getDay()]; } /** @return {string} */ getDayNameAbbrev() { return Morebits.Date.localeData.daysShort[this.getDay()]; } /** * Add a given number of minutes, hours, days, weeks, months, or years to the date. * This is done in-place. The modified date object is also returned, allowing chaining. * * @param {number} number - Should be an integer. * @param {string} unit * @throws {Error} If invalid or unsupported unit is given. * @return {Morebits.Date} */ add(number, unit) { let num = parseInt(number, 10); // normalize if (isNaN(num)) { throw new Error('Invalid number "' + number + '" provided.'); } unit = unit.toLowerCase(); // normalize const unitMap = Morebits.Date.unitMap; let unitNorm = unitMap[unit] || unitMap[unit + 's']; // so that both singular and plural forms work if (unitNorm) { // No built-in week functions, so rather than build out ISO's getWeek/setWeek, just multiply // Probably can't be used for Julian->Gregorian changeovers, etc. if (unitNorm === 'Week') { unitNorm = 'Date'; num *= 7; } this['set' + unitNorm](this['get' + unitNorm]() + num); return this; } throw new Error('Invalid unit "' + unit + '": Only ' + Object.keys(unitMap).join(', ') + ' are allowed.'); } /** * Subtracts a given number of minutes, hours, days, weeks, months, or years to the date. * This is done in-place. The modified date object is also returned, allowing chaining. * * @param {number} number - Should be an integer. * @param {string} unit * @throws {Error} If invalid or unsupported unit is given. * @return {Morebits.Date} */ subtract(number, unit) { return this.add(-number, unit); } /** * Format the date into a string per the given format string. * Replacement syntax is a subset of that in moment.js: * * | Syntax | Output | * |--------|--------| * | H | Hours (24-hour) | * | HH | Hours (24-hour, padded to 2 digits) | * | h | Hours (12-hour) | * | hh | Hours (12-hour, padded to 2 digits) | * | A | AM or PM | * | m | Minutes | * | mm | Minutes (padded to 2 digits) | * | s | Seconds | * | ss | Seconds (padded to 2 digits) | * | SSS | Milliseconds fragment, 3 digits | * | d | Day number of the week (Sun=0) | * | ddd | Abbreviated day name | * | dddd | Full day name | * | D | Date | * | DD | Date (padded to 2 digits) | * | M | Month number (1-indexed) | * | MM | Month number (1-indexed, padded to 2 digits) | * | MMM | Abbreviated month name | * | MMMM | Full month name | * | Y | Year | * | YY | Final two digits of year (20 for 2020, 42 for 1942) | * | YYYY | Year (same as `Y`) | * * @param {string} formatstr - Format the date into a string, using * the replacement syntax. Use `[` and `]` to escape items. If not * provided, will return the ISO-8601-formatted string. * @param {(string|number)} [zone=system] - `system` (for browser-default time zone), * `utc`, or specify a time zone as number of minutes relative to UTC. * @return {string} */ format(formatstr, zone) { if (!this.isValid()) { return 'Invalid date'; // Put the truth out, preferable to "NaNNaNNan NaN:NaN" or whatever } let udate = this; // create a new date object that will contain the date to display as system time if (zone === 'utc') { udate = new Morebits.Date(this.getTime()).add(this.getTimezoneOffset(), 'minutes'); } else if (typeof zone === 'number') { // convert to utc, then add the utc offset given udate = new Morebits.Date(this.getTime()).add(this.getTimezoneOffset() + zone, 'minutes'); } // default to ISOString if (!formatstr) { return udate.toISOString(); } const pad = function(num, len) { len = len || 2; // Up to length of 00 + 1 return ('00' + num).toString().slice(0 - len); }; const h24 = udate.getHours(), m = udate.getMinutes(), s = udate.getSeconds(), ms = udate.getMilliseconds(); const D = udate.getDate(), M = udate.getMonth() + 1, Y = udate.getFullYear(); const h12 = h24 % 12 || 12, amOrPm = h24 >= 12 ? 'PM' : 'AM'; const replacementMap = { HH: pad(h24), H: h24, hh: pad(h12), h: h12, A: amOrPm, mm: pad(m), m: m, ss: pad(s), s: s, SSS: pad(ms, 3), dddd: udate.getDayName(), ddd: udate.getDayNameAbbrev(), d: udate.getDay(), DD: pad(D), D: D, MMMM: udate.getMonthName(), MMM: udate.getMonthNameAbbrev(), MM: pad(M), M: M, YYYY: Y, YY: pad(Y % 100), Y: Y }; const unbinder = new Morebits.Unbinder(formatstr); // escape stuff between [...] unbinder.unbind('\\[', '\\]'); unbinder.content = unbinder.content.replace( /* Regex notes: * d(d{2,3})? matches exactly 1, 3 or 4 occurrences of 'd' ('dd' is treated as a double match of 'd') * Y{1,2}(Y{2})? matches exactly 1, 2 or 4 occurrences of 'Y' */ /H{1,2}|h{1,2}|m{1,2}|s{1,2}|SSS|d(d{2,3})?|D{1,2}|M{1,4}|Y{1,2}(Y{2})?|A/g, (match) => replacementMap[match] ); return unbinder.rebind().replace(/\[(.*?)\]/g, '$1'); } /** * Gives a readable relative time string such as "Yesterday at 6:43 PM" or "Last Thursday at 11:45 AM". * Similar to `calendar` in moment.js, but with time zone support. * * @param {(string|number)} [zone=system] - 'system' (for browser-default time zone), * 'utc' (for UTC), or specify a time zone as number of minutes past UTC. * @return {string} */ calendar(zone) { // Zero out the hours, minutes, seconds and milliseconds - keeping only the date; // find the difference. Note that setHours() returns the same thing as getTime(). const dateDiff = (new Date().setHours(0, 0, 0, 0) - new Date(this).setHours(0, 0, 0, 0)) / 8.64e7; switch (true) { case dateDiff === 0: return this.format(Morebits.Date.localeData.relativeTimes.thisDay, zone); case dateDiff === 1: return this.format(Morebits.Date.localeData.relativeTimes.prevDay, zone); case dateDiff > 0 && dateDiff < 7: return this.format(Morebits.Date.localeData.relativeTimes.pastWeek, zone); case dateDiff === -1: return this.format(Morebits.Date.localeData.relativeTimes.nextDay, zone); case dateDiff < 0 && dateDiff > -7: return this.format(Morebits.Date.localeData.relativeTimes.thisWeek, zone); default: return this.format(Morebits.Date.localeData.relativeTimes.other, zone); } } /** * Get a regular expression that matches wikitext section titles, such * as `==December 2019==` or `=== Jan 2018 ===`. * * @return {RegExp} */ monthHeaderRegex() { return new RegExp('^(==+)\\s*(?:' + this.getUTCMonthName() + '|' + this.getUTCMonthNameAbbrev() + ')\\s+' + this.getUTCFullYear() + '\\s*\\1', 'mg'); } /** * Creates a wikitext section header with the month and year. * * @param {number} [level=2] - Header level. Pass 0 for just the text * with no wikitext markers (==). * @return {string} */ monthHeader(level) { // Default to 2, but allow for 0 or stringy numbers level = parseInt(level, 10); level = isNaN(level) ? 2 : level; const header = '='.repeat(level); const text = this.getUTCMonthName() + ' ' + this.getUTCFullYear(); if (header.length) { // wikitext-formatted header return header + ' ' + text + ' ' + header; } return text; // Just the string } }; /** * Localized strings for date processing. * * @memberof Morebits.Date * @type {object.<string, string>} * @property {string[]} months * @property {string[]} monthsShort * @property {string[]} days * @property {string[]} daysShort * @property {object.<string, string>} relativeTimes * @private */ Morebits.Date.localeData = { // message names here correspond to MediaWiki message names months: ['January', 'February', 'March', 'April', 'May', 'June', 'July', 'August', 'September', 'October', 'November', 'December'], monthsShort: ['Jan', 'Feb', 'Mar', 'Apr', 'May', 'Jun', 'Jul', 'Aug', 'Sep', 'Oct', 'Nov', 'Dec'], days: ['Sunday', 'Monday', 'Tuesday', 'Wednesday', 'Thursday', 'Friday', 'Saturday'], daysShort: ['Sun', 'Mon', 'Tue', 'Wed', 'Thu', 'Fri', 'Sat'], relativeTimes: { thisDay: '[Today at] h:mm A', prevDay: '[Yesterday at] h:mm A', nextDay: '[Tomorrow at] h:mm A', thisWeek: 'dddd [at] h:mm A', pastWeek: '[Last] dddd [at] h:mm A', other: 'YYYY-MM-DD' } }; /** * Map units with getter/setter function names, for `add` and `subtract` * methods. * * @memberof Morebits.Date * @type {object.<string, string>} * @property {string} seconds * @property {string} minutes * @property {string} hours * @property {string} days * @property {string} weeks * @property {string} months * @property {string} years */ Morebits.Date.unitMap = { seconds: 'Seconds', minutes: 'Minutes', hours: 'Hours', days: 'Date', weeks: 'Week', // Not a function but handled in `add` through cunning use of multiplication months: 'Month', years: 'FullYear' }; /* **************** Morebits.wiki **************** */ /** * Various objects for wiki editing and API access, including * {@link Morebits.wiki.Api} and {@link Morebits.wiki.Page}. * * @namespace Morebits.wiki * @memberof Morebits */ Morebits.wiki = {}; /* **************** Morebits.wiki.actionCompleted **************** */ /** * @memberof Morebits.wiki * @type {number} */ Morebits.wiki.numberOfActionsLeft = 0; /** * @memberof Morebits.wiki * @type {number} */ Morebits.wiki.nbrOfCheckpointsLeft = 0; /** * Display message and/or redirect to page upon completion of tasks. * * Every call to Morebits.wiki.Api.post() results in the dispatch of an * asynchronous callback. Each callback can in turn make an additional call to * Morebits.wiki.Api.post() to continue a processing sequence. At the * conclusion of the final callback of a processing sequence, it is not * possible to simply return to the original caller because there is no call * stack leading back to the original context. Instead, * Morebits.wiki.actionCompleted.event() is called to display the result to * the user and to perform an optional page redirect. * * The determination of when to call Morebits.wiki.actionCompleted.event() is * managed through the globals Morebits.wiki.numberOfActionsLeft and * Morebits.wiki.nbrOfCheckpointsLeft. Morebits.wiki.numberOfActionsLeft is * incremented at the start of every Morebits.wiki.Api call and decremented * after the completion of a callback function. If a callback function does * not create a new Morebits.wiki.Api object before exiting, it is the final * step in the processing chain and Morebits.wiki.actionCompleted.event() will * then be called. * * Optionally, callers may use Morebits.wiki.addCheckpoint() to indicate that * processing is not complete upon the conclusion of the final callback * function. This is used for batch operations. The end of a batch is * signaled by calling Morebits.wiki.removeCheckpoint(). * * @memberof Morebits.wiki */ Morebits.wiki.actionCompleted = function(self) { if (--Morebits.wiki.numberOfActionsLeft <= 0 && Morebits.wiki.nbrOfCheckpointsLeft <= 0) { Morebits.wiki.actionCompleted.event(self); } }; // Change per action wanted /** @memberof Morebits.wiki */ Morebits.wiki.actionCompleted.event = function() { if (Morebits.wiki.actionCompleted.notice) { Morebits.Status.actionCompleted(Morebits.wiki.actionCompleted.notice); } if (Morebits.wiki.actionCompleted.redirect) { // if it isn't a URL, make it one. TODO: This breaks on the articles 'http://', 'ftp://', and similar ones. if (!(/^\w+:\/\//).test(Morebits.wiki.actionCompleted.redirect)) { Morebits.wiki.actionCompleted.redirect = mw.util.getUrl(Morebits.wiki.actionCompleted.redirect); if (Morebits.wiki.actionCompleted.followRedirect === false) { Morebits.wiki.actionCompleted.redirect += '?redirect=no'; } } window.setTimeout(() => { window.location = Morebits.wiki.actionCompleted.redirect; }, Morebits.wiki.actionCompleted.timeOut); } }; /** @memberof Morebits.wiki */ Morebits.wiki.actionCompleted.timeOut = typeof window.wpActionCompletedTimeOut === 'undefined' ? 5000 : window.wpActionCompletedTimeOut; /** @memberof Morebits.wiki */ Morebits.wiki.actionCompleted.redirect = null; /** @memberof Morebits.wiki */ Morebits.wiki.actionCompleted.notice = null; /** @memberof Morebits.wiki */ Morebits.wiki.addCheckpoint = function() { ++Morebits.wiki.nbrOfCheckpointsLeft; }; /** @memberof Morebits.wiki */ Morebits.wiki.removeCheckpoint = function() { if (--Morebits.wiki.nbrOfCheckpointsLeft <= 0 && Morebits.wiki.numberOfActionsLeft <= 0) { Morebits.wiki.actionCompleted.event(); } }; /* **************** Morebits.wiki.Api **************** */ /** * An easy way to talk to the MediaWiki API. Accepts either json or xml * (default) formats; if json is selected, will default to `formatversion=2` * unless otherwise specified. Similarly, enforces newer `errorformat`s, * defaulting to `html` if unspecified. `uselang` enforced to the wiki's * content language. * * In new code, the use of the last 3 parameters should be avoided, instead * use {@link Morebits.wiki.Api#setStatusElement|setStatusElement()} to bind * the status element (if needed) and use `.then()` or `.catch()` on the * promise returned by `post()`, rather than specify the `onSuccess` or * `onFailure` callbacks. * * @memberof Morebits.wiki * @class * @param {string} currentAction - The current action (required). * @param {Object} query - The query (required). * @param {Function} [onSuccess] - The function to call when request is successful. * @param {Morebits.Status} [statusElement] - A Morebits.Status object to use for status messages. * @param {Function} [onError] - The function to call if an error occurs. */ Morebits.wiki.Api = function(currentAction, query, onSuccess, statusElement, onError) { this.currentAction = currentAction; this.query = query; this.query.assert = 'user'; // Enforce newer error formats, preferring html if (!query.errorformat || !['wikitext', 'plaintext'].includes(query.errorformat)) { this.query.errorformat = 'html'; } // Explicitly use the wiki's content language to minimize confusion, // see #1179 for discussion this.query.uselang = 'content'; this.query.errorlang = 'uselang'; this.query.errorsuselocal = 1; this.onSuccess = onSuccess; this.onError = onError; if (statusElement) { this.setStatusElement(statusElement); } else { this.statelem = new Morebits.Status(currentAction); } // JSON is used throughout Morebits/Twinkle, but xml remains the default for backwards compatibility if (!query.format) { this.query.format = 'xml'; } else if (query.format === 'json' && !query.formatversion) { this.query.formatversion = '2'; } else if (!['xml', 'json'].includes(query.format)) { this.statelem.error('Invalid API format: only xml and json are supported.'); } // Ignore tags for queries and most common unsupported actions, produces warnings if (query.action && ['query', 'review', 'stabilize', 'watch'].includes(query.action)) { delete query.tags; } }; Morebits.wiki.Api.prototype = { currentAction: '', onSuccess: null, onError: null, parent: window, // use global context if there is no parent object query: null, response: null, responseXML: null, // use `response` instead; retained for backwards compatibility statelem: null, // this non-standard name kept for backwards compatibility statusText: null, // result received from the API, normally "success" or "error" errorCode: null, // short text error code, if any, as documented in the MediaWiki API errorText: null, // full error description, if any badtokenRetry: false, // set to true if this on a retry attempted after a badtoken error /** * Keep track of parent object for callbacks. * * @param {*} parent */ setParent: function(parent) { this.parent = parent; }, /** @param {Morebits.Status} statusElement */ setStatusElement: function(statusElement) { this.statelem = statusElement; this.statelem.status(this.currentAction); }, /** * Carry out the request. * * @param {Object} callerAjaxParameters - Do not specify a parameter unless you really * really want to give jQuery some extra parameters. * @return {jQuery.Promise} - A jQuery promise object that is resolved or rejected with the api object. */ post: function(callerAjaxParameters) { ++Morebits.wiki.numberOfActionsLeft; const queryString = $.map(this.query, (val, i) => { if (Array.isArray(val)) { return encodeURIComponent(i) + '=' + val.map(encodeURIComponent).join('|'); } else if (val !== undefined) { return encodeURIComponent(i) + '=' + encodeURIComponent(val); } }).join('&').replace(/^(.*?)(\btoken=[^&]*)&(.*)/, '$1$3&$2'); // token should always be the last item in the query string (bug TW-B-0013) const headers = { 'Api-User-Agent': morebitsWikiApiUserAgent }; if (this.query.action === 'parse') { // Per https://www.mediawiki.org/wiki/API:Etiquette headers['Promise-Non-Write-API-Action'] = 'true'; } const ajaxparams = $.extend({}, { context: this, type: this.query.action === 'query' ? 'GET' : 'POST', url: mw.util.wikiScript('api'), data: queryString, dataType: this.query.format, headers }, callerAjaxParameters); return $.ajax(ajaxparams).then( function onAPIsuccess(response, statusText) { this.statusText = statusText; this.response = this.responseXML = response; // Limit to first error if (this.query.format === 'json') { this.errorCode = response.errors && response.errors[0].code; if (this.query.errorformat === 'html') { this.errorText = response.errors && response.errors[0].html; } else if (this.query.errorformat === 'wikitext' || this.query.errorformat === 'plaintext') { this.errorText = response.errors && response.errors[0].text; } } else { this.errorCode = $(response).find('errors error').eq(0).attr('code'); // Sufficient for html, wikitext, or plaintext errorformats this.errorText = $(response).find('errors error').eq(0).text(); } if (typeof this.errorCode === 'string') { // the API didn't like what we told it, e.g., bad edit token or an error creating a page return this.returnError(callerAjaxParameters); } // invoke success callback if one was supplied if (this.onSuccess) { // set the callback context to this.parent for new code and supply the API object // as the first argument to the callback (for legacy code) this.onSuccess.call(this.parent, this); } else { this.statelem.info('done'); } Morebits.wiki.actionCompleted(); return $.Deferred().resolveWith(this.parent, [this]); }, // only network and server errors reach here - complaints from the API itself are caught in success() function onAPIfailure(jqXHR, statusText, errorThrown) { this.statusText = statusText; this.errorThrown = errorThrown; // frequently undefined this.errorText = statusText + ' "' + jqXHR.statusText + '" occurred while contacting the API.'; return this.returnError(); } ); }, returnError: function(callerAjaxParameters) { if (this.errorCode === 'badtoken' && !this.badtokenRetry) { this.statelem.warn('Invalid token. Getting a new token and retrying...'); this.badtokenRetry = true; // Get a new CSRF token and retry. If the original action needs a different // type of action than CSRF, we do one pointless retry before bailing out return Morebits.wiki.Api.getToken().then((token) => { this.query.token = token; return this.post(callerAjaxParameters); }); } this.statelem.error(this.errorText + ' (' + this.errorCode + ')'); // invoke failure callback if one was supplied if (this.onError) { // set the callback context to this.parent for new code and supply the API object // as the first argument to the callback for legacy code this.onError.call(this.parent, this); } // don't complete the action so that the error remains displayed return $.Deferred().rejectWith(this.parent, [this]); }, getStatusElement: function() { return this.statelem; }, getErrorCode: function() { return this.errorCode; }, getErrorText: function() { return this.errorText; }, getXML: function() { // retained for backwards compatibility, use getResponse() instead return this.responseXML; }, getResponse: function() { return this.response; } }; /** * Retrieves wikitext from a page. Caching is enabled with a duration of 1 day. * * @param {string} title - Page title * @return {Promise<string|null>} Returns page content, or null if the page doesn't exist. */ Morebits.wiki.getCachedPage = function(title) { return new mw.Api({ userAgent: morebitsWikiApiUserAgent }).get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: title, rvprop: 'content', rvslots: '*', format: 'json', formatversion: '2', smaxage: '86400', // cache for 1 day maxage: '86400', // cache for 1 day uselang: 'content' }).then((data) => { const page = data.query.pages[0]; if (page.missing) { return null; } return page.revisions[0].slots.main.content; }); }; /** * Retrieves JSON from a page. Caching is enabled with a duration of 1 day. * * @param {string} title - Page title * @return {Promise<string>} */ Morebits.wiki.getCachedJson = function(title) { return Morebits.wiki.getCachedPage(title).then((wikitext) => JSON.parse(wikitext)); }; var morebitsWikiApiUserAgent = 'morebits.js ([[w:WT:TW]])'; /** * Set the custom user agent header, which is used for server-side logging. * Note that doing so will set the useragent for every `Morebits.wiki.Api` * process performed thereafter. * * @see {@link https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-api-announce/2014-November/000075.html} * for original announcement. * * @memberof Morebits.wiki.Api * @param {string} [ua=morebits.js ([[w:WT:TW]])] - User agent. The default * value of `morebits.js ([[w:WT:TW]])` will be appended to any provided * value. */ Morebits.wiki.Api.setApiUserAgent = function(ua) { morebitsWikiApiUserAgent = (ua ? ua + ' ' : '') + 'morebits.js ([[w:WT:TW]])'; }; /** * Get a new CSRF token on encountering token errors. * * @memberof Morebits.wiki.Api * @return {string} MediaWiki CSRF token. */ Morebits.wiki.Api.getToken = function() { const tokenApi = new Morebits.wiki.Api('Getting token', { action: 'query', meta: 'tokens', type: 'csrf', format: 'json' }); return tokenApi.post().then((apiobj) => apiobj.response.query.tokens.csrftoken); }; /* **************** Morebits.wiki.Page **************** */ /** * Use the MediaWiki API to load a page and optionally edit it, move it, etc. * * Callers are not permitted to directly access the properties of this class! * All property access is through the appropriate get___() or set___() method. * * Callers should set {@link Morebits.wiki.actionCompleted.notice} and {@link Morebits.wiki.actionCompleted.redirect} * before the first call to {@link Morebits.wiki.Page.load()}. * * Each of the callback functions takes one parameter, which is a * reference to the Morebits.wiki.Page object that registered the callback. * Callback functions may invoke any Morebits.wiki.Page prototype method using this reference. * * * Call sequence for common operations (optional final user callbacks not shown): * * - Edit current contents of a page (no edit conflict): * `.load(userTextEditCallback) -> ctx.loadApi.post() -> * ctx.loadApi.post.success() -> ctx.fnLoadSuccess() -> userTextEditCallback() -> * .save() -> ctx.saveApi.post() -> ctx.loadApi.post.success() -> ctx.fnSaveSuccess()` * * - Edit current contents of a page (with edit conflict): * `.load(userTextEditCallback) -> ctx.loadApi.post() -> * ctx.loadApi.post.success() -> ctx.fnLoadSuccess() -> userTextEditCallback() -> * .save() -> ctx.saveApi.post() -> ctx.loadApi.post.success() -> * ctx.fnSaveError() -> ctx.loadApi.post() -> ctx.loadApi.post.success() -> * ctx.fnLoadSuccess() -> userTextEditCallback() -> .save() -> * ctx.saveApi.post() -> ctx.loadApi.post.success() -> ctx.fnSaveSuccess()` * * - Append to a page (similar for prepend and newSection): * `.append() -> ctx.loadApi.post() -> ctx.loadApi.post.success() -> * ctx.fnLoadSuccess() -> ctx.fnAutoSave() -> .save() -> ctx.saveApi.post() -> * ctx.loadApi.post.success() -> ctx.fnSaveSuccess()` * * Notes: * 1. All functions following Morebits.wiki.Api.post() are invoked asynchronously from the jQuery AJAX library. * 2. The sequence for append/prepend/newSection could be slightly shortened, * but it would require significant duplication of code for little benefit. * * @memberof Morebits.wiki * @class * @param {string} pageName - The name of the page, prefixed by the namespace (if any). * For the current page, use `mw.config.get('wgPageName')`. * @param {string|Morebits.Status} [status] - A string describing the action about to be undertaken, * or a Morebits.Status object */ Morebits.wiki.Page = function(pageName, status) { if (!status) { status = 'Opening page "' + pageName + '"'; } /** * Private context variables. * * This context is not visible to the outside, thus all the data here * must be accessed via getter and setter functions. * * @private */ const ctx = { // backing fields for public properties pageName: pageName, pageExists: false, editSummary: null, changeTags: null, testActions: null, // array if any valid actions callbackParameters: null, statusElement: status instanceof Morebits.Status ? status : new Morebits.Status(status), // - edit pageText: null, editMode: 'all', // save() replaces entire contents of the page by default appendText: null, // can't reuse pageText for this because pageText is needed to follow a redirect prependText: null, // can't reuse pageText for this because pageText is needed to follow a redirect newSectionText: null, newSectionTitle: null, createOption: null, minorEdit: false, botEdit: false, pageSection: null, maxConflictRetries: 2, maxRetries: 2, followRedirect: false, followCrossNsRedirect: true, watchlistOption: 'nochange', watchlistExpiry: null, discussionToolsAutoSubscribe: null, creator: null, timestamp: null, // - revert revertOldID: null, // - move moveDestination: null, moveTalkPage: false, moveSubpages: false, moveSuppressRedirect: false, // - protect protectEdit: null, protectMove: null, protectCreate: null, protectCascade: null, // - delete deleteTalkPage: false, // - undelete undeleteTalkPage: false, // - creation lookup lookupNonRedirectCreator: false, // - stabilize (FlaggedRevs) flaggedRevs: null, // internal status pageLoaded: false, csrfToken: null, loadTime: null, lastEditTime: null, pageID: null, contentModel: null, revertCurID: null, revertUser: null, watched: false, fullyProtected: false, suppressProtectWarning: false, conflictRetries: 0, retries: 0, // callbacks onLoadSuccess: null, onLoadFailure: null, onSaveSuccess: null, onSaveFailure: null, onLookupCreationSuccess: null, onLookupCreationFailure: null, onMoveSuccess: null, onMoveFailure: null, onDeleteSuccess: null, onDeleteFailure: null, onUndeleteSuccess: null, onUndeleteFailure: null, onProtectSuccess: null, onProtectFailure: null, onStabilizeSuccess: null, onStabilizeFailure: null, // internal objects loadQuery: null, loadApi: null, saveApi: null, lookupCreationApi: null, moveApi: null, moveProcessApi: null, patrolApi: null, patrolProcessApi: null, triageApi: null, triageProcessListApi: null, triageProcessApi: null, deleteApi: null, deleteProcessApi: null, undeleteApi: null, undeleteProcessApi: null, protectApi: null, protectProcessApi: null, stabilizeApi: null, stabilizeProcessApi: null }; const emptyFunction = function() { }; /** * Loads the text for the page. * * @param {Function} onSuccess - Callback function which is called when the load has succeeded. * @param {Function} [onFailure] - Callback function which is called when the load fails. */ this.load = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onLoadSuccess = onSuccess; ctx.onLoadFailure = onFailure || emptyFunction; // Need to be able to do something after the page loads if (!onSuccess) { ctx.statusElement.error('Internal error: no onSuccess callback provided to load()!'); ctx.onLoadFailure(this); return; } ctx.loadQuery = { action: 'query', prop: 'info|revisions', inprop: 'watched', intestactions: 'edit', // can be expanded curtimestamp: '', meta: 'tokens', type: 'csrf', titles: ctx.pageName, format: 'json' // don't need rvlimit=1 because we don't need rvstartid here and only one actual rev is returned by default }; if (ctx.editMode === 'all') { ctx.loadQuery.rvprop = 'content|timestamp'; // get the page content at the same time, if needed } else if (ctx.editMode === 'revert') { ctx.loadQuery.rvprop = 'timestamp'; ctx.loadQuery.rvlimit = 1; ctx.loadQuery.rvstartid = ctx.revertOldID; } if (ctx.followRedirect) { ctx.loadQuery.redirects = ''; // follow all redirects } if (typeof ctx.pageSection === 'number') { ctx.loadQuery.rvsection = ctx.pageSection; } if (Morebits.userIsSysop) { ctx.loadQuery.inprop += '|protection'; } ctx.loadApi = new Morebits.wiki.Api('Retrieving page...', ctx.loadQuery, fnLoadSuccess, ctx.statusElement, ctx.onLoadFailure); ctx.loadApi.setParent(this); ctx.loadApi.post(); }; /** * Saves the text for the page to Wikipedia. * Must be preceded by successfully calling `load()`. * * Warning: Calling `save()` can result in additional calls to the * previous `load()` callbacks to recover from edit conflicts! In this * case, callers must make the same edit to the new pageText and * re-invoke `save()`. This behavior can be disabled with * `setMaxConflictRetries(0)`. * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function which is called when the save has succeeded. * @param {Function} [onFailure] - Callback function which is called when the save fails. */ this.save = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onSaveSuccess = onSuccess; ctx.onSaveFailure = onFailure || emptyFunction; // are we getting our editing token from mw.user.tokens? const canUseMwUserToken = fnCanUseMwUserToken('edit'); if (!ctx.pageLoaded && !canUseMwUserToken) { ctx.statusElement.error('Internal error: attempt to save a page that has not been loaded!'); ctx.onSaveFailure(this); return; } if (!ctx.editSummary) { // new section mode allows (nay, encourages) using the // title as the edit summary, but the query needs // editSummary to be undefined or '', not null if (ctx.editMode === 'new' && ctx.newSectionTitle) { ctx.editSummary = ''; } else { ctx.statusElement.error('Internal error: edit summary not set before save!'); ctx.onSaveFailure(this); return; } } // shouldn't happen if canUseMwUserToken === true if (ctx.fullyProtected && !ctx.suppressProtectWarning && !confirm( ctx.fullyProtected === 'infinity' ? 'You are about to make an edit to the fully protected page "' + ctx.pageName + '" (protected indefinitely). \n\nClick OK to proceed with the edit, or Cancel to skip this edit.' : 'You are about to make an edit to the fully protected page "' + ctx.pageName + '" (protection expiring ' + new Morebits.Date(ctx.fullyProtected).calendar('utc') + ' (UTC)). \n\nClick OK to proceed with the edit, or Cancel to skip this edit.' ) ) { ctx.statusElement.error('Edit to fully protected page was aborted.'); ctx.onSaveFailure(this); return; } ctx.retries = 0; const query = { action: 'edit', title: ctx.pageName, summary: ctx.editSummary, token: canUseMwUserToken ? mw.user.tokens.get('csrfToken') : ctx.csrfToken, watchlist: ctx.watchlistOption, format: 'json' }; if (ctx.changeTags) { query.tags = ctx.changeTags; } if (fnApplyWatchlistExpiry()) { query.watchlistexpiry = ctx.watchlistExpiry; } if (typeof ctx.pageSection === 'number') { query.section = ctx.pageSection; } // Set minor edit attribute. If these parameters are present with any value, it is interpreted as true if (ctx.minorEdit) { query.minor = true; } else { query.notminor = true; // force Twinkle config to override user preference setting for "all edits are minor" } // Set bot edit attribute. If this parameter is present with any value, it is interpreted as true if (ctx.botEdit) { query.bot = true; } if (ctx.discussionToolsAutoSubscribe !== null) { query.discussiontoolsautosubscribe = ctx.discussionToolsAutoSubscribe ? 'yes' : 'no'; } switch (ctx.editMode) { case 'append': if (ctx.appendText === null) { ctx.statusElement.error('Internal error: append text not set before save!'); ctx.onSaveFailure(this); return; } query.appendtext = ctx.appendText; // use mode to append to current page contents break; case 'prepend': if (ctx.prependText === null) { ctx.statusElement.error('Internal error: prepend text not set before save!'); ctx.onSaveFailure(this); return; } query.prependtext = ctx.prependText; // use mode to prepend to current page contents break; case 'new': if (!ctx.newSectionText) { // API doesn't allow empty new section text ctx.statusElement.error('Internal error: new section text not set before save!'); ctx.onSaveFailure(this); return; } query.section = 'new'; query.text = ctx.newSectionText; // add a new section to current page query.sectiontitle = ctx.newSectionTitle || ctx.editSummary; // done by the API, but non-'' values would get treated as text break; case 'revert': query.undo = ctx.revertCurID; query.undoafter = ctx.revertOldID; if (ctx.lastEditTime) { query.basetimestamp = ctx.lastEditTime; // check that page hasn't been edited since it was loaded } query.starttimestamp = ctx.loadTime; // check that page hasn't been deleted since it was loaded (don't recreate bad stuff) break; default: // 'all' query.text = ctx.pageText; // replace entire contents of the page if (ctx.lastEditTime) { query.basetimestamp = ctx.lastEditTime; // check that page hasn't been edited since it was loaded } query.starttimestamp = ctx.loadTime; // check that page hasn't been deleted since it was loaded (don't recreate bad stuff) break; } if (['recreate', 'createonly', 'nocreate'].includes(ctx.createOption)) { query[ctx.createOption] = ''; } if (canUseMwUserToken && ctx.followRedirect) { query.redirect = true; } ctx.saveApi = new Morebits.wiki.Api('Saving page...', query, fnSaveSuccess, ctx.statusElement, fnSaveError); ctx.saveApi.setParent(this); ctx.saveApi.post(); }; /** * Adds the text provided via `setAppendText()` to the end of the * page. Does not require calling `load()` first, unless a watchlist * expiry is used. * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function which is called when the method has succeeded. * @param {Function} [onFailure] - Callback function which is called when the method fails. */ this.append = function(onSuccess, onFailure) { ctx.editMode = 'append'; if (fnCanUseMwUserToken('edit')) { this.save(onSuccess, onFailure); } else { ctx.onSaveSuccess = onSuccess; ctx.onSaveFailure = onFailure || emptyFunction; this.load(fnAutoSave, ctx.onSaveFailure); } }; /** * Adds the text provided via `setPrependText()` to the start of the * page. Does not require calling `load()` first, unless a watchlist * expiry is used. * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function which is called when the method has succeeded. * @param {Function} [onFailure] - Callback function which is called when the method fails. */ this.prepend = function(onSuccess, onFailure) { ctx.editMode = 'prepend'; if (fnCanUseMwUserToken('edit')) { this.save(onSuccess, onFailure); } else { ctx.onSaveSuccess = onSuccess; ctx.onSaveFailure = onFailure || emptyFunction; this.load(fnAutoSave, ctx.onSaveFailure); } }; /** * Creates a new section with the text provided by `setNewSectionText()` * and section title from `setNewSectionTitle()`. * If `editSummary` is provided, that will be used instead of the * autogenerated "->Title (new section" edit summary. * Does not require calling `load()` first, unless a watchlist expiry * is used. * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function which is called when the method has succeeded. * @param {Function} [onFailure] - Callback function which is called when the method fails. */ this.newSection = function(onSuccess, onFailure) { ctx.editMode = 'new'; if (fnCanUseMwUserToken('edit')) { this.save(onSuccess, onFailure); } else { ctx.onSaveSuccess = onSuccess; ctx.onSaveFailure = onFailure || emptyFunction; this.load(fnAutoSave, ctx.onSaveFailure); } }; /** @return {string} The name of the loaded page, including the namespace */ this.getPageName = function() { return ctx.pageName; }; /** @return {string} The text of the page after a successful load() */ this.getPageText = function() { return ctx.pageText; }; /** @param {string} pageText - Updated page text that will be saved when `save()` is called */ this.setPageText = function(pageText) { ctx.editMode = 'all'; ctx.pageText = pageText; }; /** @param {string} appendText - Text that will be appended to the page when `append()` is called */ this.setAppendText = function(appendText) { ctx.editMode = 'append'; ctx.appendText = appendText; }; /** @param {string} prependText - Text that will be prepended to the page when `prepend()` is called */ this.setPrependText = function(prependText) { ctx.editMode = 'prepend'; ctx.prependText = prependText; }; /** @param {string} newSectionText - Text that will be added in a new section on the page when `newSection()` is called */ this.setNewSectionText = function(newSectionText) { ctx.editMode = 'new'; ctx.newSectionText = newSectionText; }; /** * @param {string} newSectionTitle - Title for the new section created when `newSection()` is called * If missing, `ctx.editSummary` will be used. Issues may occur if a substituted template is used. */ this.setNewSectionTitle = function(newSectionTitle) { ctx.editMode = 'new'; ctx.newSectionTitle = newSectionTitle; }; // Edit-related setter methods: /** * Set the edit summary that will be used when `save()` is called. * Unnecessary if editMode is 'new' and newSectionTitle is provided. * * @param {string} summary */ this.setEditSummary = function(summary) { ctx.editSummary = summary; }; /** * Set any custom tag(s) to be applied to the API action. * A number of actions don't support it, most notably watch, review, * and stabilize ({@link https://phabricator.wikimedia.org/T247721|T247721}). * * @param {string|string[]} tags - String or array of tag(s). */ this.setChangeTags = function(tags) { ctx.changeTags = tags; }; /** * @param {string} [createOption=null] - Can take the following four values: * - recreate: create the page if it does not exist, or edit it if it exists. * - createonly: create the page if it does not exist, but return an * error if it already exists. * - nocreate: don't create the page, only edit it if it already exists. * - `null`: create the page if it does not exist, unless it was deleted * in the moment between loading the page and saving the edit (default). */ this.setCreateOption = function(createOption) { ctx.createOption = createOption; }; /** @param {boolean} minorEdit - Set true to mark the edit as a minor edit. */ this.setMinorEdit = function(minorEdit) { ctx.minorEdit = minorEdit; }; /** @param {boolean} botEdit - Set true to mark the edit as a bot edit */ this.setBotEdit = function(botEdit) { ctx.botEdit = botEdit; }; /** * @param {number} pageSection - Integer specifying the section number to load or save. * If specified as `null`, the entire page will be retrieved. */ this.setPageSection = function(pageSection) { ctx.pageSection = pageSection; }; /** * @param {number} maxConflictRetries - Number of retries for save errors involving an edit conflict or * loss of token. Default: 2. */ this.setMaxConflictRetries = function(maxConflictRetries) { ctx.maxConflictRetries = maxConflictRetries; }; /** * @param {number} maxRetries - Number of retries for save errors not involving an edit conflict or * loss of token. Default: 2. */ this.setMaxRetries = function(maxRetries) { ctx.maxRetries = maxRetries; }; /** * Set whether and how to watch the page, including setting an expiry. * * @param {boolean|string|Morebits.Date|Date} [watchlistOption=false] - * Basically a mix of MW API and Twinkley options available pre-expiry: * - `true`|`'yes'`|`'watch'`: page will be added to the user's * watchlist when the action is called. Defaults to an indefinite * watch unless `watchlistExpiry` is provided. * - `false`|`'no'`|`'nochange'`: watchlist status of the page (including expiry) will not be changed. * - `'default'`|`'preferences'`: watchlist status of the page will be * set based on the user's preference settings when the action is * called. Defaults to an indefinite watch unless `watchlistExpiry` is * provided. * - `'unwatch'`: explicitly unwatch the page. * - Any other `string` or `number`, or a `Morebits.Date` or `Date` * object: watch page until the specified time, deferring to * `watchlistExpiry` if provided. * @param {string|number|Morebits.Date|Date} [watchlistExpiry=infinity] - * A date-like string or number, or a date object. If a string or number, * can be relative (2 weeks) or other similarly date-like (i.e. NOT "potato"): * ISO 8601: 2038-01-09T03:14:07Z * MediaWiki: 20380109031407 * UNIX: 2147483647 * SQL: 2038-01-09 03:14:07 * Can also be `infinity` or infinity-like (`infinite`, `indefinite`, and `never`). * See {@link https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-libs-Timestamp/browse/master/src/ConvertibleTimestamp.php;4e53b859a9580c55958078f46dd4f3a44d0fcaa0$57-109?as=source&blame=off} */ this.setWatchlist = function(watchlistOption, watchlistExpiry) { if (watchlistOption instanceof Morebits.Date || watchlistOption instanceof Date) { watchlistOption = watchlistOption.toISOString(); } if (typeof watchlistExpiry === 'undefined') { watchlistExpiry = 'infinity'; } else if (watchlistExpiry instanceof Morebits.Date || watchlistExpiry instanceof Date) { watchlistExpiry = watchlistExpiry.toISOString(); } switch (watchlistOption) { case 'nochange': case 'no': case false: case undefined: ctx.watchlistOption = 'nochange'; // The MW API allows for changing expiry with nochange (as "nochange" refers to the binary status), // but by keeping this null it will default to any existing expiry, ensure there is actually "no change." ctx.watchlistExpiry = null; break; case 'unwatch': // expiry unimportant ctx.watchlistOption = 'unwatch'; break; case 'preferences': case 'default': ctx.watchlistOption = 'preferences'; // The API allows an expiry here, but there is as of yet (T265716) // no expiry preference option, so it's a bit devoid of context. ctx.watchlistExpiry = watchlistExpiry; break; case 'watch': case 'yes': case true: ctx.watchlistOption = 'watch'; ctx.watchlistExpiry = watchlistExpiry; break; default: // Not really a "default" per se but catches "any other string" ctx.watchlistOption = 'watch'; ctx.watchlistExpiry = watchlistOption; break; } }; /** * Set a watchlist expiry. setWatchlist can mostly handle this by * itself, so this is here largely for completeness and compatibility * with the full suite of options. * * @param {string|number|Morebits.Date|Date} [watchlistExpiry=infinity] - * A date-like string or number, or a date object. If a string or number, * can be relative (2 weeks) or other similarly date-like (i.e. NOT "potato"): * ISO 8601: 2038-01-09T03:14:07Z * MediaWiki: 20380109031407 * UNIX: 2147483647 * SQL: 2038-01-09 03:14:07 * Can also be `infinity` or infinity-like (`infinite`, `indefinite`, and `never`). * See {@link https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-libs-Timestamp/browse/master/src/ConvertibleTimestamp.php;4e53b859a9580c55958078f46dd4f3a44d0fcaa0$57-109?as=source&blame=off} */ this.setWatchlistExpiry = function(watchlistExpiry) { if (typeof watchlistExpiry === 'undefined') { watchlistExpiry = 'infinity'; } else if (watchlistExpiry instanceof Morebits.Date || watchlistExpiry instanceof Date) { watchlistExpiry = watchlistExpiry.toISOString(); } ctx.watchlistExpiry = watchlistExpiry; }; /** * If editing a talk page, set whether to subscribe to any talk * page thread created by the edit. * * @param {boolean} subscribe */ this.setDiscussionToolsAutoSubscribe = function(subscribe) { ctx.discussionToolsAutoSubscribe = subscribe; }; /** * @param {boolean} [followRedirect=false] - * - `true`: a maximum of one redirect will be followed. In the event * of a redirect, a message is displayed to the user and the redirect * target can be retrieved with getPageName(). * - `false`: (default) the requested pageName will be used without regard to any redirect. * @param {boolean} [followCrossNsRedirect=true] - Not applicable if `followRedirect` is not set true. * - `true`: (default) follow redirect even if it is a cross-namespace redirect * - `false`: don't follow redirect if it is cross-namespace, edit the redirect itself. */ this.setFollowRedirect = function(followRedirect, followCrossNsRedirect) { if (ctx.pageLoaded) { ctx.statusElement.error('Internal error: cannot change redirect setting after the page has been loaded!'); return; } ctx.followRedirect = followRedirect; ctx.followCrossNsRedirect = typeof followCrossNsRedirect !== 'undefined' ? followCrossNsRedirect : ctx.followCrossNsRedirect; }; // lookup-creation setter function /** * @param {boolean} flag - If set true, the author and timestamp of * the first non-redirect version of the page is retrieved. * * Warning: * 1. If there are no revisions among the first 50 that are * non-redirects, or if there are less 50 revisions and all are * redirects, the original creation is retrieved. * 2. Revisions that the user is not privileged to access * (revdeled/suppressed) will be treated as non-redirects. * 3. Must not be used when the page has a non-wikitext contentmodel * such as Modulespace Lua or user JavaScript/CSS. */ this.setLookupNonRedirectCreator = function(flag) { ctx.lookupNonRedirectCreator = flag; }; // Move-related setter functions /** @param {string} destination */ this.setMoveDestination = function(destination) { ctx.moveDestination = destination; }; /** @param {boolean} flag */ this.setMoveTalkPage = function(flag) { ctx.moveTalkPage = !!flag; }; /** @param {boolean} flag */ this.setMoveSubpages = function(flag) { ctx.moveSubpages = !!flag; }; /** @param {boolean} flag */ this.setMoveSuppressRedirect = function(flag) { ctx.moveSuppressRedirect = !!flag; }; // Protect-related setter functions /** * @param {string} level - The right required for the specific action * e.g. autoconfirmed, sysop, templateeditor, extendedconfirmed * (enWiki-only). * @param {string} [expiry=infinity] */ this.setEditProtection = function(level, expiry) { ctx.protectEdit = { level: level, expiry: expiry || 'infinity' }; }; this.setMoveProtection = function(level, expiry) { ctx.protectMove = { level: level, expiry: expiry || 'infinity' }; }; this.setCreateProtection = function(level, expiry) { ctx.protectCreate = { level: level, expiry: expiry || 'infinity' }; }; this.setCascadingProtection = function(flag) { ctx.protectCascade = !!flag; }; this.suppressProtectWarning = function() { ctx.suppressProtectWarning = true; }; // Delete-related setter /** @param {boolean} flag */ this.setDeleteTalkPage = function(flag) { ctx.deleteTalkPage = !!flag; }; // Undelete-related setter /** @param {boolean} flag */ this.setUndeleteTalkPage = function(flag) { ctx.undeleteTalkPage = !!flag; }; // Revert-related getters/setters: this.setOldID = function(oldID) { ctx.revertOldID = oldID; }; /** @return {string} The current revision ID of the page */ this.getCurrentID = function() { return ctx.revertCurID; }; /** @return {string} Last editor of the page */ this.getRevisionUser = function() { return ctx.revertUser; }; /** @return {string} ISO 8601 timestamp at which the page was last edited. */ this.getLastEditTime = function() { return ctx.lastEditTime; }; // Miscellaneous getters/setters: /** * Define an object for use in a callback function. * * `callbackParameters` is for use by the caller only. The parameters * allow a caller to pass the proper context into its callback * function. Callers must ensure that any changes to the * callbackParameters object within a `load()` callback still permit a * proper re-entry into the `load()` callback if an edit conflict is * detected upon calling `save()`. * * @param {Object} callbackParameters */ this.setCallbackParameters = function(callbackParameters) { ctx.callbackParameters = callbackParameters; }; /** * @return {Object} - The object previously set by `setCallbackParameters()`. */ this.getCallbackParameters = function() { return ctx.callbackParameters; }; /** * @param {Morebits.Status} statusElement */ this.setStatusElement = function(statusElement) { ctx.statusElement = statusElement; }; /** * @return {Morebits.Status} Status element created by the constructor. */ this.getStatusElement = function() { return ctx.statusElement; }; /** * @param {string} level - The right required for edits not to require * review. Possible options: none, autoconfirmed, review (not on enWiki). * @param {string} [expiry=infinity] */ this.setFlaggedRevs = function(level, expiry) { ctx.flaggedRevs = { level: level, expiry: expiry || 'infinity' }; }; /** * @return {boolean} True if the page existed on the wiki when it was last loaded. */ this.exists = function() { return ctx.pageExists; }; /** * @return {string} Page ID of the page loaded. 0 if the page doesn't * exist. */ this.getPageID = function() { return ctx.pageID; }; /** * @return {string} - Content model of the page. Possible values * include (but may not be limited to): `wikitext`, `javascript`, * `css`, `json`, `Scribunto`, `sanitized-css`, `MassMessageListContent`. * Also gettable via `mw.config.get('wgPageContentModel')`. */ this.getContentModel = function() { return ctx.contentModel; }; /** * @return {boolean|string} - Watched status of the page. Boolean * unless it's being watched temporarily, in which case returns the * expiry string. */ this.getWatched = function() { return ctx.watched; }; /** * @return {string} ISO 8601 timestamp at which the page was last loaded. */ this.getLoadTime = function() { return ctx.loadTime; }; /** * @return {string} The user who created the page following `lookupCreation()`. */ this.getCreator = function() { return ctx.creator; }; /** * @return {string} The ISOString timestamp of page creation following `lookupCreation()`. */ this.getCreationTimestamp = function() { return ctx.timestamp; }; /** @return {boolean} whether or not you can edit the page */ this.canEdit = function() { return !!ctx.testActions && ctx.testActions.includes('edit'); }; /** * Retrieves the username of the user who created the page as well as * the timestamp of creation. The username can be retrieved using the * `getCreator()` function; the timestamp can be retrieved using the * `getCreationTimestamp()` function. * Prior to June 2019 known as `lookupCreator()`. * * @param {Function} onSuccess - Callback function to be called when * the username and timestamp are found within the callback. * @param {Function} [onFailure] - Callback function to be called when * the lookup fails */ this.lookupCreation = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onLookupCreationSuccess = onSuccess; ctx.onLookupCreationFailure = onFailure || emptyFunction; if (!onSuccess) { ctx.statusElement.error('Internal error: no onSuccess callback provided to lookupCreation()!'); ctx.onLookupCreationFailure(this); return; } const query = { action: 'query', prop: 'revisions', titles: ctx.pageName, rvlimit: 1, rvprop: 'user|timestamp', rvdir: 'newer', format: 'json' }; // Only the wikitext content model can reliably handle // rvsection, others return an error when paired with the // content rvprop. Relatedly, non-wikitext models don't // understand the #REDIRECT concept, so we shouldn't attempt // the redirect resolution in fnLookupCreationSuccess if (ctx.lookupNonRedirectCreator) { query.rvsection = 0; query.rvprop += '|content'; } if (ctx.followRedirect) { query.redirects = ''; // follow all redirects } ctx.lookupCreationApi = new Morebits.wiki.Api('Retrieving page creation information', query, fnLookupCreationSuccess, ctx.statusElement, ctx.onLookupCreationFailure); ctx.lookupCreationApi.setParent(this); ctx.lookupCreationApi.post(); }; /** * Reverts a page to `revertOldID` set by `setOldID`. * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function to run on success. * @param {Function} [onFailure] - Callback function to run on failure. */ this.revert = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onSaveSuccess = onSuccess; ctx.onSaveFailure = onFailure || emptyFunction; if (!ctx.revertOldID) { ctx.statusElement.error('Internal error: revision ID to revert to was not set before revert!'); ctx.onSaveFailure(this); return; } ctx.editMode = 'revert'; this.load(fnAutoSave, ctx.onSaveFailure); }; /** * Moves a page to another title. * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function to run on success. * @param {Function} [onFailure] - Callback function to run on failure. */ this.move = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onMoveSuccess = onSuccess; ctx.onMoveFailure = onFailure || emptyFunction; if (!fnPreflightChecks.call(this, 'move', ctx.onMoveFailure)) { return; // abort } if (!ctx.moveDestination) { ctx.statusElement.error('Internal error: destination page name was not set before move!'); ctx.onMoveFailure(this); return; } if (fnCanUseMwUserToken('move')) { fnProcessMove.call(this, this); } else { const query = fnNeedTokenInfoQuery('move'); ctx.moveApi = new Morebits.wiki.Api('retrieving token...', query, fnProcessMove, ctx.statusElement, ctx.onMoveFailure); ctx.moveApi.setParent(this); ctx.moveApi.post(); } }; /** * Marks the page as patrolled, using `rcid` (if available) or `revid`. * * Patrolling as such doesn't need to rely on loading the page in * question; simply passing a revid to the API is sufficient, so in * those cases just using {@link Morebits.wiki.Api} is probably preferable. * * No error handling since we don't actually care about the errors. */ this.patrol = function() { if (!Morebits.userIsSysop && !Morebits.userIsInGroup('patroller')) { return; } // If a link is present, don't need to check if it's patrolled if ($('.patrollink').length) { const patrolhref = $('.patrollink a').attr('href'); ctx.rcid = mw.util.getParamValue('rcid', patrolhref); fnProcessPatrol(this, this); } else { const patrolQuery = { action: 'query', prop: 'info', meta: 'tokens', type: 'patrol', // as long as we're querying, might as well get a token list: 'recentchanges', // check if the page is unpatrolled titles: ctx.pageName, rcprop: 'patrolled', rctitle: ctx.pageName, rclimit: 1, format: 'json' }; ctx.patrolApi = new Morebits.wiki.Api('retrieving token...', patrolQuery, fnProcessPatrol); ctx.patrolApi.setParent(this); ctx.patrolApi.post(); } }; /** * Marks the page as reviewed by the PageTriage extension. * * Will, by it's nature, mark as patrolled as well. Falls back to * patrolling if not in an appropriate namespace. * * Doesn't inherently rely on loading the page in question; simply * passing a `pageid` to the API is sufficient, so in those cases just * using {@link Morebits.wiki.Api} is probably preferable. * * Will first check if the page is queued via * {@link Morebits.wiki.Page~fnProcessTriageList|fnProcessTriageList}. * * No error handling since we don't actually care about the errors. * * @see {@link https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:PageTriage} Referred to as "review" on-wiki. */ this.triage = function() { // Fall back to patrol if not a valid triage namespace if (!mw.config.get('pageTriageNamespaces').includes(new mw.Title(ctx.pageName).getNamespaceId())) { this.patrol(); } else { if (!Morebits.userIsSysop && !Morebits.userIsInGroup('patroller')) { return; } // If on the page in question, don't need to query for page ID if (new mw.Title(Morebits.pageNameNorm).getPrefixedText() === new mw.Title(ctx.pageName).getPrefixedText()) { ctx.pageID = mw.config.get('wgArticleId'); fnProcessTriageList(this, this); } else { const query = fnNeedTokenInfoQuery('triage'); ctx.triageApi = new Morebits.wiki.Api('retrieving token...', query, fnProcessTriageList); ctx.triageApi.setParent(this); ctx.triageApi.post(); } } }; // |delete| is a reserved word in some flavours of JS /** * Deletes a page (for admins only). * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function to run on success. * @param {Function} [onFailure] - Callback function to run on failure. */ this.deletePage = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onDeleteSuccess = onSuccess; ctx.onDeleteFailure = onFailure || emptyFunction; if (!fnPreflightChecks.call(this, 'delete', ctx.onDeleteFailure)) { return; // abort } if (fnCanUseMwUserToken('delete')) { fnProcessDelete.call(this, this); } else { const query = fnNeedTokenInfoQuery('delete'); ctx.deleteApi = new Morebits.wiki.Api('retrieving token...', query, fnProcessDelete, ctx.statusElement, ctx.onDeleteFailure); ctx.deleteApi.setParent(this); ctx.deleteApi.post(); } }; /** * Undeletes a page (for admins only). * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function to run on success. * @param {Function} [onFailure] - Callback function to run on failure. */ this.undeletePage = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onUndeleteSuccess = onSuccess; ctx.onUndeleteFailure = onFailure || emptyFunction; if (!fnPreflightChecks.call(this, 'undelete', ctx.onUndeleteFailure)) { return; // abort } if (fnCanUseMwUserToken('undelete')) { fnProcessUndelete.call(this, this); } else { const query = fnNeedTokenInfoQuery('undelete'); ctx.undeleteApi = new Morebits.wiki.Api('retrieving token...', query, fnProcessUndelete, ctx.statusElement, ctx.onUndeleteFailure); ctx.undeleteApi.setParent(this); ctx.undeleteApi.post(); } }; /** * Protects a page (for admins only). * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function to run on success. * @param {Function} [onFailure] - Callback function to run on failure. */ this.protect = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onProtectSuccess = onSuccess; ctx.onProtectFailure = onFailure || emptyFunction; if (!fnPreflightChecks.call(this, 'protect', ctx.onProtectFailure)) { return; // abort } if (!ctx.protectEdit && !ctx.protectMove && !ctx.protectCreate) { ctx.statusElement.error('Internal error: you must set edit and/or move and/or create protection before calling protect()!'); ctx.onProtectFailure(this); return; } // because of the way MW API interprets protection levels // (absolute, not differential), we always need to request // protection levels from the server const query = fnNeedTokenInfoQuery('protect'); ctx.protectApi = new Morebits.wiki.Api('retrieving token...', query, fnProcessProtect, ctx.statusElement, ctx.onProtectFailure); ctx.protectApi.setParent(this); ctx.protectApi.post(); }; /** * Apply FlaggedRevs protection settings. Only works on wikis where * the extension is installed (`$wgFlaggedRevsProtection = true` * i.e. where FlaggedRevs settings appear on the "protect" tab). * * @see {@link https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:FlaggedRevs} * Referred to as "pending changes" on-wiki. * * @param {Function} [onSuccess] * @param {Function} [onFailure] */ this.stabilize = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onStabilizeSuccess = onSuccess; ctx.onStabilizeFailure = onFailure || emptyFunction; if (!fnPreflightChecks.call(this, 'FlaggedRevs', ctx.onStabilizeFailure)) { return; // abort } if (!ctx.flaggedRevs) { ctx.statusElement.error('Internal error: you must set flaggedRevs before calling stabilize()!'); ctx.onStabilizeFailure(this); return; } if (fnCanUseMwUserToken('stabilize')) { fnProcessStabilize.call(this, this); } else { const query = fnNeedTokenInfoQuery('stabilize'); ctx.stabilizeApi = new Morebits.wiki.Api('retrieving token...', query, fnProcessStabilize, ctx.statusElement, ctx.onStabilizeFailure); ctx.stabilizeApi.setParent(this); ctx.stabilizeApi.post(); } }; /* * Private member functions * These are not exposed outside */ /** * Determines whether we can save an API call by using the csrf token * sent with the page HTML, or whether we need to ask the server for * more info (e.g. protection or watchlist expiry). * * Currently used for `append`, `prepend`, `newSection`, `move`, * `stabilize`, `deletePage`, and `undeletePage`. Not used for * `protect` since it always needs to request protection status. * * @param {string} [action=edit] - The action being undertaken, e.g. * "edit" or "delete". In practice, only "edit" or "notedit" matters. * @return {boolean} */ var fnCanUseMwUserToken = function(action = 'edit') { // If a watchlist expiry is set, we must always load the page // to avoid overwriting indefinite protection. Of course, not // needed if setting indefinite watching! if (ctx.watchlistExpiry && !Morebits.string.isInfinity(ctx.watchlistExpiry)) { return false; } // API-based redirect resolution only works for action=query and // action=edit in append/prepend/new modes if (ctx.followRedirect) { if (!ctx.followCrossNsRedirect) { return false; // must load the page to check for cross namespace redirects } if (action !== 'edit' || (ctx.editMode === 'all' || ctx.editMode === 'revert')) { return false; } } // do we need to fetch the edit protection expiry? if (Morebits.userIsSysop && !ctx.suppressProtectWarning) { if (new mw.Title(Morebits.pageNameNorm).getPrefixedText() !== new mw.Title(ctx.pageName).getPrefixedText()) { return false; } // wgRestrictionEdit is null on non-existent pages, // so this neatly handles nonexistent pages const editRestriction = mw.config.get('wgRestrictionEdit'); if (!editRestriction || editRestriction.includes('sysop')) { return false; } } return !!mw.user.tokens.get('csrfToken'); }; /** * When functions can't use * {@link Morebits.wiki.Page~fnCanUseMwUserToken|fnCanUseMwUserToken} * or require checking protection or watched status, maintain the query * in one place. Used for {@link Morebits.wiki.Page#deletePage|delete}, * {@link Morebits.wiki.Page#undeletePage|undelete}, * {@link Morebits.wiki.Page#protect|protect}, * {@link Morebits.wiki.Page#stabilize|stabilize}, * and {@link Morebits.wiki.Page#move|move} * (basically, just not {@link Morebits.wiki.Page#load|load}). * * @param {string} action - The action being undertaken, e.g. "edit" or * "delete". * @return {Object} Appropriate query. */ var fnNeedTokenInfoQuery = function(action) { const query = { action: 'query', meta: 'tokens', type: 'csrf', titles: ctx.pageName, prop: 'info', inprop: 'watched', format: 'json' }; // Protection not checked for flagged-revs or non-sysop moves if (action !== 'stabilize' && (action !== 'move' || Morebits.userIsSysop)) { query.inprop += '|protection'; } if (ctx.followRedirect && action !== 'undelete') { query.redirects = ''; // follow all redirects } return query; }; // callback from loadSuccess() for append(), prepend(), and newSection() threads var fnAutoSave = function(pageobj) { pageobj.save(ctx.onSaveSuccess, ctx.onSaveFailure); }; // callback from loadApi.post() var fnLoadSuccess = function() { const response = ctx.loadApi.getResponse().query; if (!fnCheckPageName(response, ctx.onLoadFailure)) { return; // abort } const page = response.pages[0]; let rev; ctx.pageExists = !page.missing; if (ctx.pageExists) { rev = page.revisions[0]; ctx.lastEditTime = rev.timestamp; ctx.pageText = rev.content; ctx.pageID = page.pageid; } else { ctx.pageText = ''; // allow for concatenation, etc. ctx.pageID = 0; // nonexistent in response, matches wgArticleId } ctx.csrfToken = response.tokens.csrftoken; if (!ctx.csrfToken) { ctx.statusElement.error('Failed to retrieve edit token.'); ctx.onLoadFailure(this); return; } ctx.loadTime = ctx.loadApi.getResponse().curtimestamp; if (!ctx.loadTime) { ctx.statusElement.error('Failed to retrieve current timestamp.'); ctx.onLoadFailure(this); return; } ctx.contentModel = page.contentmodel; ctx.watched = page.watchlistexpiry || page.watched; // extract protection info, to alert admins when they are about to edit a protected page // Includes cascading protection if (Morebits.userIsSysop) { const editProt = page.protection.filter((pr) => pr.type === 'edit' && pr.level === 'sysop').pop(); if (editProt) { ctx.fullyProtected = editProt.expiry; } else { ctx.fullyProtected = false; } } ctx.revertCurID = page.lastrevid; const testactions = page.actions; ctx.testActions = []; // was null Object.keys(testactions).forEach((action) => { if (testactions[action]) { ctx.testActions.push(action); } }); if (ctx.editMode === 'revert') { ctx.revertCurID = rev && rev.revid; if (!ctx.revertCurID) { ctx.statusElement.error('Failed to retrieve current revision ID.'); ctx.onLoadFailure(this); return; } ctx.revertUser = rev && rev.user; if (!ctx.revertUser) { if (rev && rev.userhidden) { // username was RevDel'd or oversighted ctx.revertUser = '<username hidden>'; } else { ctx.statusElement.error('Failed to retrieve user who made the revision.'); ctx.onLoadFailure(this); return; } } // set revert edit summary ctx.editSummary = '[[Help:Revert|Reverted]] to revision ' + ctx.revertOldID + ' by ' + ctx.revertUser + ': ' + ctx.editSummary; } ctx.pageLoaded = true; // alert("Generate edit conflict now"); // for testing edit conflict recovery logic ctx.onLoadSuccess(this); // invoke callback }; // helper function to parse the page name returned from the API var fnCheckPageName = function(response, onFailure) { if (!onFailure) { onFailure = emptyFunction; } const page = response.pages && response.pages[0]; if (page) { // check for invalid titles if (page.invalid) { ctx.statusElement.error('The page title is invalid: ' + ctx.pageName); onFailure(this); return false; // abort } // retrieve actual title of the page after normalization and redirects const resolvedName = page.title; if (response.redirects) { // check for cross-namespace redirect: const origNs = new mw.Title(ctx.pageName).namespace; const newNs = new mw.Title(resolvedName).namespace; if (origNs !== newNs && !ctx.followCrossNsRedirect) { ctx.statusElement.error(ctx.pageName + ' is a cross-namespace redirect to ' + resolvedName + ', aborted'); onFailure(this); return false; } // only notify user for redirects, not normalization new Morebits.Status('Note', 'Redirected from ' + ctx.pageName + ' to ' + resolvedName); } ctx.pageName = resolvedName; // update to redirect target or normalized name } else { // could be a circular redirect or other problem ctx.statusElement.error('Could not resolve redirects for: ' + ctx.pageName); onFailure(this); // force error to stay on the screen ++Morebits.wiki.numberOfActionsLeft; return false; // abort } return true; // all OK }; /** * Determine whether we should provide a watchlist expiry. Will not * do so if the page is currently permanently watched, or the current * expiry is *after* the new, provided expiry. Only handles strings * recognized by {@link Morebits.Date} or relative timeframes with * unit it can process. Relies on the fact that fnCanUseMwUserToken * requires page loading if a watchlistexpiry is provided, so we are * ensured of knowing the watch status by the use of this. * * @return {boolean} */ var fnApplyWatchlistExpiry = function() { if (ctx.watchlistExpiry) { if (!ctx.watched || Morebits.string.isInfinity(ctx.watchlistExpiry)) { return true; } else if (typeof ctx.watched === 'string') { let newExpiry; // Attempt to determine if the new expiry is a // relative (e.g. `1 month`) or absolute datetime const rel = ctx.watchlistExpiry.split(' '); try { newExpiry = new Morebits.Date().add(rel[0], rel[1]); } catch (e) { newExpiry = new Morebits.Date(ctx.watchlistExpiry); } // If the date is valid, only use it if it extends the current expiry if (newExpiry.isValid()) { if (newExpiry.isAfter(new Morebits.Date(ctx.watched))) { return true; } } else { // If it's still not valid, hope it's a valid MW expiry format that // Morebits.Date doesn't recognize, so just default to using it. // This will also include minor typos. return true; } } } return false; }; // callback from saveApi.post() var fnSaveSuccess = function() { ctx.editMode = 'all'; // cancel append/prepend/newSection/revert modes const response = ctx.saveApi.getResponse(); // see if the API thinks we were successful if (response.edit.result === 'Success') { // real success // default on success action - display link for edited page const link = document.createElement('a'); link.setAttribute('href', mw.util.getUrl(ctx.pageName)); link.appendChild(document.createTextNode(ctx.pageName)); ctx.statusElement.info(['completed (', link, ')']); if (ctx.onSaveSuccess) { ctx.onSaveSuccess(this); // invoke callback } return; } // errors here are only generated by extensions which hook APIEditBeforeSave within MediaWiki, // which as of 1.34.0-wmf.23 (Sept 2019) should only encompass captcha messages if (response.edit.captcha) { ctx.statusElement.error('Could not save the page because the wiki server wanted you to fill out a CAPTCHA.'); } else { ctx.statusElement.error('Unknown error received from API while saving page'); } // force error to stay on the screen ++Morebits.wiki.numberOfActionsLeft; ctx.onSaveFailure(this); }; // callback from saveApi.post() var fnSaveError = function() { const errorCode = ctx.saveApi.getErrorCode(); // check for edit conflict if (errorCode === 'editconflict' && ctx.conflictRetries++ < ctx.maxConflictRetries) { // edit conflicts can occur when the page needs to be purged from the server cache const purgeQuery = { action: 'purge', titles: ctx.pageName // redirects are already resolved }; const purgeApi = new Morebits.wiki.Api('Edit conflict detected, purging server cache', purgeQuery, (() => { --Morebits.wiki.numberOfActionsLeft; // allow for normal completion if retry succeeds ctx.statusElement.info('Edit conflict detected, reapplying edit'); if (fnCanUseMwUserToken('edit')) { ctx.saveApi.post(); // necessarily append, prepend, or newSection, so this should work as desired } else { ctx.loadApi.post(); // reload the page and reapply the edit } }), ctx.statusElement); purgeApi.post(); // check for network or server error } else if ((errorCode === null || errorCode === undefined) && ctx.retries++ < ctx.maxRetries) { // the error might be transient, so try again ctx.statusElement.info('Save failed, retrying in 2 seconds ...'); --Morebits.wiki.numberOfActionsLeft; // allow for normal completion if retry succeeds // wait for sometime for client to regain connectivity sleep(2000).then(() => { ctx.saveApi.post(); // give it another go! }); // hard error, give up } else { const response = ctx.saveApi.getResponse(); const errorData = response.error || // bc error format response.errors[0].data; // html/wikitext/plaintext error format switch (errorCode) { case 'protectedpage': // non-admin attempting to edit a protected page - this gives a friendlier message than the default ctx.statusElement.error('Failed to save edit: Page is protected'); break; case 'abusefilter-disallowed': ctx.statusElement.error('The edit was disallowed by the edit filter: "' + errorData.abusefilter.description + '".'); break; case 'abusefilter-warning': ctx.statusElement.error(['A warning was returned by the edit filter: "', errorData.abusefilter.description, '". If you wish to proceed with the edit, please carry it out again. This warning will not appear a second time.']); // We should provide the user with a way to automatically retry the action if they so choose - // I can't see how to do this without creating a UI dependency on Morebits.wiki.Page though -- TTO break; case 'spamblacklist': // If multiple items are blacklisted, we only return the first var spam = errorData.spamblacklist.matches[0]; ctx.statusElement.error('Could not save the page because the URL ' + spam + ' is on the spam blacklist'); break; default: ctx.statusElement.error('Failed to save edit: ' + ctx.saveApi.getErrorText()); } ctx.editMode = 'all'; // cancel append/prepend/newSection/revert modes if (ctx.onSaveFailure) { ctx.onSaveFailure(this); // invoke callback } } }; const isTextRedirect = function(text) { if (!text) { // no text - content empty or inaccessible (revdelled or suppressed) return false; } return Morebits.l10n.redirectTagAliases.some((tag) => new RegExp('^\\s*' + tag + '\\W', 'i').test(text)); }; var fnLookupCreationSuccess = function() { const response = ctx.lookupCreationApi.getResponse().query; if (!fnCheckPageName(response, ctx.onLookupCreationFailure)) { return; // abort } const rev = response.pages[0].revisions && response.pages[0].revisions[0]; if (!rev) { ctx.statusElement.error('Could not find any revisions of ' + ctx.pageName); ctx.onLookupCreationFailure(this); return; } if (!ctx.lookupNonRedirectCreator || !isTextRedirect(rev.content)) { ctx.creator = rev.user; if (!ctx.creator) { ctx.statusElement.error('Could not find name of page creator'); ctx.onLookupCreationFailure(this); return; } ctx.timestamp = rev.timestamp; if (!ctx.timestamp) { ctx.statusElement.error('Could not find timestamp of page creation'); ctx.onLookupCreationFailure(this); return; } ctx.statusElement.info('retrieved page creation information'); ctx.onLookupCreationSuccess(this); } else { ctx.lookupCreationApi.query.rvlimit = 50; // modify previous query to fetch more revisions ctx.lookupCreationApi.query.titles = ctx.pageName; // update pageName if redirect resolution took place in earlier query ctx.lookupCreationApi = new Morebits.wiki.Api('Retrieving page creation information', ctx.lookupCreationApi.query, fnLookupNonRedirectCreator, ctx.statusElement, ctx.onLookupCreationFailure); ctx.lookupCreationApi.setParent(this); ctx.lookupCreationApi.post(); } }; var fnLookupNonRedirectCreator = function() { const response = ctx.lookupCreationApi.getResponse().query; const revs = response.pages[0].revisions; for (let i = 0; i < revs.length; i++) { if (!isTextRedirect(revs[i].content)) { ctx.creator = revs[i].user; ctx.timestamp = revs[i].timestamp; break; } } if (!ctx.creator) { // fallback to give first revision author if no non-redirect version in the first 50 ctx.creator = revs[0].user; ctx.timestamp = revs[0].timestamp; if (!ctx.creator) { ctx.statusElement.error('Could not find name of page creator'); ctx.onLookupCreationFailure(this); return; } } if (!ctx.timestamp) { ctx.statusElement.error('Could not find timestamp of page creation'); ctx.onLookupCreationFailure(this); return; } ctx.statusElement.info('retrieved page creation information'); ctx.onLookupCreationSuccess(this); }; /** * Common checks for action methods. Used for move, undelete, delete, * protect, stabilize. * * @param {string} action - The action being checked. * @param {string} onFailure - Failure callback. * @return {boolean} */ var fnPreflightChecks = function(action, onFailure) { // if a non-admin tries to do this, don't bother if (!Morebits.userIsSysop && action !== 'move') { ctx.statusElement.error('Cannot ' + action + 'page : only admins can do that'); onFailure(this); return false; } if (!ctx.editSummary) { ctx.statusElement.error('Internal error: ' + action + ' reason not set (use setEditSummary function)!'); onFailure(this); return false; } return true; // all OK }; /** * Common checks for fnProcess functions (`fnProcessDelete`, `fnProcessMove`, etc. * Used for move, undelete, delete, protect, stabilize. * * @param {string} action - The action being checked. * @param {string} onFailure - Failure callback. * @param {string} response - The response document from the API call. * @return {boolean} */ const fnProcessChecks = function(action, onFailure, response) { const missing = response.pages[0].missing; // No undelete as an existing page could have deleted revisions const actionMissing = missing && ['delete', 'stabilize', 'move'].includes(action); const protectMissing = action === 'protect' && missing && (ctx.protectEdit || ctx.protectMove); const saltMissing = action === 'protect' && !missing && ctx.protectCreate; if (actionMissing || protectMissing || saltMissing) { ctx.statusElement.error('Cannot ' + action + ' the page because it ' + (missing ? 'no longer' : 'already') + ' exists'); onFailure(this); return false; } // Delete, undelete, move // extract protection info let editprot; if (action === 'undelete') { editprot = response.pages[0].protection.filter((pr) => pr.type === 'create' && pr.level === 'sysop').pop(); } else if (action === 'delete' || action === 'move') { editprot = response.pages[0].protection.filter((pr) => pr.type === 'edit' && pr.level === 'sysop').pop(); } if (editprot && !ctx.suppressProtectWarning && !confirm('You are about to ' + action + ' the fully protected page "' + ctx.pageName + (editprot.expiry === 'infinity' ? '" (protected indefinitely)' : '" (protection expiring ' + new Morebits.Date(editprot.expiry).calendar('utc') + ' (UTC))') + '. \n\nClick OK to proceed with ' + action + ', or Cancel to skip.')) { ctx.statusElement.error('Aborted ' + action + ' on fully protected page.'); onFailure(this); return false; } if (!response.tokens.csrftoken) { ctx.statusElement.error('Failed to retrieve token.'); onFailure(this); return false; } return true; // all OK }; var fnProcessMove = function() { let pageTitle, token; if (fnCanUseMwUserToken('move')) { token = mw.user.tokens.get('csrfToken'); pageTitle = ctx.pageName; } else { const response = ctx.moveApi.getResponse().query; if (!fnProcessChecks('move', ctx.onMoveFailure, response)) { return; // abort } token = response.tokens.csrftoken; const page = response.pages[0]; pageTitle = page.title; ctx.watched = page.watchlistexpiry || page.watched; } const query = { action: 'move', from: pageTitle, to: ctx.moveDestination, token: token, reason: ctx.editSummary, watchlist: ctx.watchlistOption, format: 'json' }; if (ctx.changeTags) { query.tags = ctx.changeTags; } if (fnApplyWatchlistExpiry()) { query.watchlistexpiry = ctx.watchlistExpiry; } if (ctx.moveTalkPage) { query.movetalk = 'true'; } if (ctx.moveSubpages) { query.movesubpages = 'true'; } if (ctx.moveSuppressRedirect) { query.noredirect = 'true'; } ctx.moveProcessApi = new Morebits.wiki.Api('moving page...', query, ctx.onMoveSuccess, ctx.statusElement, ctx.onMoveFailure); ctx.moveProcessApi.setParent(this); ctx.moveProcessApi.post(); }; var fnProcessPatrol = function() { const query = { action: 'patrol', format: 'json' }; // Didn't need to load the page if (ctx.rcid) { query.rcid = ctx.rcid; query.token = mw.user.tokens.get('patrolToken'); } else { const response = ctx.patrolApi.getResponse().query; // Don't patrol if not unpatrolled if (!response.recentchanges[0].unpatrolled) { return; } const lastrevid = response.pages[0].lastrevid; if (!lastrevid) { return; } query.revid = lastrevid; const token = response.tokens.csrftoken; if (!token) { return; } query.token = token; } if (ctx.changeTags) { query.tags = ctx.changeTags; } const patrolStat = new Morebits.Status('Marking page as patrolled'); ctx.patrolProcessApi = new Morebits.wiki.Api('patrolling page...', query, null, patrolStat); ctx.patrolProcessApi.setParent(this); ctx.patrolProcessApi.post(); }; // Ensure that the page is curatable var fnProcessTriageList = function() { if (ctx.pageID) { ctx.csrfToken = mw.user.tokens.get('csrfToken'); } else { const response = ctx.triageApi.getResponse().query; ctx.pageID = response.pages[0].pageid; if (!ctx.pageID) { return; } ctx.csrfToken = response.tokens.csrftoken; if (!ctx.csrfToken) { return; } } const query = { action: 'pagetriagelist', page_id: ctx.pageID, format: 'json' }; ctx.triageProcessListApi = new Morebits.wiki.Api('checking curation status...', query, fnProcessTriage); ctx.triageProcessListApi.setParent(this); ctx.triageProcessListApi.post(); }; // callback from triageProcessListApi.post() var fnProcessTriage = function() { const responseList = ctx.triageProcessListApi.getResponse().pagetriagelist; // Exit if not in the queue if (!responseList || responseList.result !== 'success') { return; } const page = responseList.pages && responseList.pages[0]; // Do nothing if page already triaged/patrolled if (!page || !parseInt(page.patrol_status, 10)) { const query = { action: 'pagetriageaction', pageid: ctx.pageID, reviewed: 1, token: ctx.csrfToken, format: 'json' }; if (ctx.changeTags) { query.tags = ctx.changeTags; } const triageStat = new Morebits.Status('Marking page as curated'); ctx.triageProcessApi = new Morebits.wiki.Api('curating page...', query, null, triageStat); ctx.triageProcessApi.setParent(this); ctx.triageProcessApi.post(); } }; var fnProcessDelete = function() { let pageTitle, token; if (fnCanUseMwUserToken('delete')) { token = mw.user.tokens.get('csrfToken'); pageTitle = ctx.pageName; } else { const response = ctx.deleteApi.getResponse().query; if (!fnProcessChecks('delete', ctx.onDeleteFailure, response)) { return; // abort } token = response.tokens.csrftoken; const page = response.pages[0]; pageTitle = page.title; ctx.watched = page.watchlistexpiry || page.watched; } const query = { action: 'delete', title: pageTitle, token: token, reason: ctx.editSummary, watchlist: ctx.watchlistOption, format: 'json' }; if (ctx.changeTags) { query.tags = ctx.changeTags; } if (ctx.deleteTalkPage) { query.deletetalk = 'true'; } if (fnApplyWatchlistExpiry()) { query.watchlistexpiry = ctx.watchlistExpiry; } ctx.deleteProcessApi = new Morebits.wiki.Api('deleting page...', query, ctx.onDeleteSuccess, ctx.statusElement, fnProcessDeleteError); ctx.deleteProcessApi.setParent(this); ctx.deleteProcessApi.post(); }; // callback from deleteProcessApi.post() var fnProcessDeleteError = function() { const errorCode = ctx.deleteProcessApi.getErrorCode(); // check for "Database query error" if (errorCode === 'internal_api_error_DBQueryError' && ctx.retries++ < ctx.maxRetries) { ctx.statusElement.info('Database query error, retrying'); --Morebits.wiki.numberOfActionsLeft; // allow for normal completion if retry succeeds ctx.deleteProcessApi.post(); // give it another go! } else if (errorCode === 'missingtitle') { ctx.statusElement.error('Cannot delete the page, because it no longer exists'); if (ctx.onDeleteFailure) { ctx.onDeleteFailure.call(this, ctx.deleteProcessApi); // invoke callback } // hard error, give up } else { ctx.statusElement.error('Failed to delete the page: ' + ctx.deleteProcessApi.getErrorText()); if (ctx.onDeleteFailure) { ctx.onDeleteFailure.call(this, ctx.deleteProcessApi); // invoke callback } } }; var fnProcessUndelete = function() { let pageTitle, token; if (fnCanUseMwUserToken('undelete')) { token = mw.user.tokens.get('csrfToken'); pageTitle = ctx.pageName; } else { const response = ctx.undeleteApi.getResponse().query; if (!fnProcessChecks('undelete', ctx.onUndeleteFailure, response)) { return; // abort } token = response.tokens.csrftoken; const page = response.pages[0]; pageTitle = page.title; ctx.watched = page.watchlistexpiry || page.watched; } const query = { action: 'undelete', title: pageTitle, token: token, reason: ctx.editSummary, watchlist: ctx.watchlistOption, format: 'json' }; if (ctx.changeTags) { query.tags = ctx.changeTags; } if (ctx.undeleteTalkPage) { query.undeletetalk = 'true'; } if (fnApplyWatchlistExpiry()) { query.watchlistexpiry = ctx.watchlistExpiry; } ctx.undeleteProcessApi = new Morebits.wiki.Api('undeleting page...', query, ctx.onUndeleteSuccess, ctx.statusElement, fnProcessUndeleteError); ctx.undeleteProcessApi.setParent(this); ctx.undeleteProcessApi.post(); }; // callback from undeleteProcessApi.post() var fnProcessUndeleteError = function() { const errorCode = ctx.undeleteProcessApi.getErrorCode(); // check for "Database query error" if (errorCode === 'internal_api_error_DBQueryError') { if (ctx.retries++ < ctx.maxRetries) { ctx.statusElement.info('Database query error, retrying'); --Morebits.wiki.numberOfActionsLeft; // allow for normal completion if retry succeeds ctx.undeleteProcessApi.post(); // give it another go! } else { ctx.statusElement.error('Repeated database query error, please try again'); if (ctx.onUndeleteFailure) { ctx.onUndeleteFailure.call(this, ctx.undeleteProcessApi); // invoke callback } } } else if (errorCode === 'cantundelete') { ctx.statusElement.error('Cannot undelete the page, either because there are no revisions to undelete or because it has already been undeleted'); if (ctx.onUndeleteFailure) { ctx.onUndeleteFailure.call(this, ctx.undeleteProcessApi); // invoke callback } // hard error, give up } else { ctx.statusElement.error('Failed to undelete the page: ' + ctx.undeleteProcessApi.getErrorText()); if (ctx.onUndeleteFailure) { ctx.onUndeleteFailure.call(this, ctx.undeleteProcessApi); // invoke callback } } }; var fnProcessProtect = function() { const response = ctx.protectApi.getResponse().query; if (!fnProcessChecks('protect', ctx.onProtectFailure, response)) { return; // abort } const token = response.tokens.csrftoken; const page = response.pages[0]; const pageTitle = page.title; ctx.watched = page.watchlistexpiry || page.watched; // Fetch existing protection levels const prs = response.pages[0].protection; let editprot, moveprot, createprot; prs.forEach((pr) => { // Filter out protection from cascading if (pr.type === 'edit' && !pr.source) { editprot = pr; } else if (pr.type === 'move') { moveprot = pr; } else if (pr.type === 'create') { createprot = pr; } }); // Fall back to current levels if not explicitly set if (!ctx.protectEdit && editprot) { ctx.protectEdit = { level: editprot.level, expiry: editprot.expiry }; } if (!ctx.protectMove && moveprot) { ctx.protectMove = { level: moveprot.level, expiry: moveprot.expiry }; } if (!ctx.protectCreate && createprot) { ctx.protectCreate = { level: createprot.level, expiry: createprot.expiry }; } // Default to pre-existing cascading protection if unchanged (similar to above) if (ctx.protectCascade === null) { ctx.protectCascade = !!prs.filter((pr) => pr.cascade).length; } // Warn if cascading protection being applied with an invalid protection level, // which for edit protection will cause cascading to be silently stripped if (ctx.protectCascade) { // On move protection, this is technically stricter than the MW API, // but seems reasonable to avoid dumb values and misleading log entries (T265626) if (((!ctx.protectEdit || ctx.protectEdit.level !== 'sysop') || (!ctx.protectMove || ctx.protectMove.level !== 'sysop')) && !confirm('You have cascading protection enabled on "' + ctx.pageName + '" but have not selected uniform sysop-level protection.\n\n' + 'Click OK to adjust and proceed with sysop-level cascading protection, or Cancel to skip this action.')) { ctx.statusElement.error('Cascading protection was aborted.'); ctx.onProtectFailure(this); return; } ctx.protectEdit.level = 'sysop'; ctx.protectMove.level = 'sysop'; } // Build protection levels and expirys (expiries?) for query const protections = [], expirys = []; if (ctx.protectEdit) { protections.push('edit=' + ctx.protectEdit.level); expirys.push(ctx.protectEdit.expiry); } if (ctx.protectMove) { protections.push('move=' + ctx.protectMove.level); expirys.push(ctx.protectMove.expiry); } if (ctx.protectCreate) { protections.push('create=' + ctx.protectCreate.level); expirys.push(ctx.protectCreate.expiry); } const query = { action: 'protect', title: pageTitle, token: token, protections: protections.join('|'), expiry: expirys.join('|'), reason: ctx.editSummary, watchlist: ctx.watchlistOption, format: 'json' }; // Only shows up in logs, not page history [[phab:T259983]] if (ctx.changeTags) { query.tags = ctx.changeTags; } if (fnApplyWatchlistExpiry()) { query.watchlistexpiry = ctx.watchlistExpiry; } if (ctx.protectCascade) { query.cascade = 'true'; } ctx.protectProcessApi = new Morebits.wiki.Api('protecting page...', query, ctx.onProtectSuccess, ctx.statusElement, ctx.onProtectFailure); ctx.protectProcessApi.setParent(this); ctx.protectProcessApi.post(); }; var fnProcessStabilize = function() { let pageTitle, token; if (fnCanUseMwUserToken('stabilize')) { token = mw.user.tokens.get('csrfToken'); pageTitle = ctx.pageName; } else { const response = ctx.stabilizeApi.getResponse().query; // 'stabilize' as a verb not necessarily well understood if (!fnProcessChecks('stabilize', ctx.onStabilizeFailure, response)) { return; // abort } token = response.tokens.csrftoken; const page = response.pages[0]; pageTitle = page.title; // Doesn't support watchlist expiry [[phab:T263336]] // ctx.watched = page.watchlistexpiry || page.watched; } const query = { action: 'stabilize', title: pageTitle, token: token, protectlevel: ctx.flaggedRevs.level, expiry: ctx.flaggedRevs.expiry, // tags: ctx.changeTags, // flaggedrevs tag support: [[phab:T247721]] reason: ctx.editSummary, watchlist: ctx.watchlistOption, format: 'json' }; /* Doesn't support watchlist expiry [[phab:T263336]] if (fnApplyWatchlistExpiry()) { query.watchlistexpiry = ctx.watchlistExpiry; } */ ctx.stabilizeProcessApi = new Morebits.wiki.Api('configuring stabilization settings...', query, ctx.onStabilizeSuccess, ctx.statusElement, ctx.onStabilizeFailure); ctx.stabilizeProcessApi.setParent(this); ctx.stabilizeProcessApi.post(); }; var sleep = function(milliseconds) { const deferred = $.Deferred(); setTimeout(deferred.resolve, milliseconds); return deferred; }; }; // end Morebits.wiki.Page /* Morebits.wiki.Page TODO: (XXX) * - Should we retry loads also? * - Need to reset current action before the save? * - Deal with action.completed stuff * - Need to reset all parameters once done (e.g. edit summary, move destination, etc.) */ /* **************** Morebits.wiki.Preview **************** */ /** * Use the API to parse a fragment of wikitext and render it as HTML. * * The suggested implementation pattern (in {@link Morebits.SimpleWindow} and * {@link Morebits.QuickForm} situations) is to construct a * `Morebits.wiki.Preview` object after rendering a `Morebits.QuickForm`, and * bind the object to an arbitrary property of the form (e.g. |previewer|). * For an example, see twinklewarn.js. * * @memberof Morebits.wiki * @class * @param {HTMLElement} previewbox - The element that will contain the rendered HTML, * usually a <div> element. */ Morebits.wiki.Preview = function(previewbox) { this.previewbox = previewbox; $(previewbox).addClass('morebits-previewbox').hide(); /** * Displays the preview box, and begins an asynchronous attempt * to render the specified wikitext. * * @param {string} wikitext - Wikitext to render; most things should work, including `subst:` and `~~~~`. * @param {string} [pageTitle] - Optional parameter for the page this should be rendered as being on, if omitted it is taken as the current page. * @param {string} [sectionTitle] - If provided, render the text as a new section using this as the title. * @return {jQuery.promise} */ this.beginRender = function(wikitext, pageTitle, sectionTitle) { $(previewbox).show(); const statusspan = document.createElement('span'); previewbox.appendChild(statusspan); Morebits.Status.init(statusspan); const query = { action: 'parse', prop: ['text', 'modules'], pst: true, // PST = pre-save transform; this makes substitution work properly preview: true, text: wikitext, title: pageTitle || mw.config.get('wgPageName'), disablelimitreport: true, disableeditsection: true, format: 'json' }; if (sectionTitle) { query.section = 'new'; query.sectiontitle = sectionTitle; } const renderApi = new Morebits.wiki.Api('loading...', query, fnRenderSuccess, new Morebits.Status('Preview')); return renderApi.post(); }; var fnRenderSuccess = function(apiobj) { const response = apiobj.getResponse(); const html = response.parse.text; if (!html) { apiobj.statelem.error('failed to retrieve preview, or template was blanked'); return; } previewbox.innerHTML = html; mw.loader.load(response.parse.modulestyles); mw.loader.load(response.parse.modules); // this makes links open in new tab $(previewbox).find('a').attr('target', '_blank'); // Integrate with scripts that do things on rendered content, like navpopups mw.hook('wikipage.content').fire($(previewbox)); }; /** Hides the preview box and clears it. */ this.closePreview = function() { $(previewbox).empty().hide(); }; }; /* **************** Morebits.wikitext **************** */ /** * Wikitext manipulation. * * @namespace Morebits.wikitext * @memberof Morebits */ Morebits.wikitext = {}; /** * Get the value of every parameter found in the wikitext of a given template. * * @memberof Morebits.wikitext * @param {string} text - Wikitext containing a template. * @param {number} [start=0] - Index noting where in the text the template begins. * @return {Object} `{name: templateName, parameters: {key: value}}`. */ Morebits.wikitext.parseTemplate = function(text, start) { start = start || 0; const level = []; // Track of how deep we are ({{, {{{, or [[) let count = -1; // Number of parameters found let unnamed = 0; // Keep track of what number an unnamed parameter should receive let equals = -1; // After finding "=" before a parameter, the index; otherwise, -1 let current = ''; const result = { name: '', parameters: {} }; let key, value; /** * Function to handle finding parameter values. * * @param {boolean} [final=false] - Whether this is the final * parameter and we need to remove the trailing `}}`. */ function findParam(final) { // Nothing found yet, this must be the template name if (count === -1) { result.name = current.slice(2).trim(); ++count; } else { // In a parameter if (equals !== -1) { // We found an equals, so save the parameter as key: value key = current.substring(0, equals).trim(); value = final ? current.substring(equals + 1, current.length - 2).trim() : current.substring(equals + 1).trim(); result.parameters[key] = value; equals = -1; } else { // No equals, so it must be unnamed; no trim since whitespace allowed const param = final ? current.substring(equals + 1, current.length - 2) : current; if (param) { result.parameters[++unnamed] = param; ++count; } } } } for (let i = start; i < text.length; ++i) { const test3 = text.substr(i, 3); if (test3 === '{{{' || (test3 === '}}}' && level[level.length - 1] === 3)) { current += test3; i += 2; if (test3 === '{{{') { level.push(3); } else { level.pop(); } continue; } const test2 = text.substr(i, 2); // Entering a template (or link) if (test2 === '{{' || test2 === '[[') { current += test2; ++i; if (test2 === '{{') { level.push(2); } else { level.push('wl'); } continue; } // Either leaving a link or template/parser function if ((test2 === '}}' && level[level.length - 1] === 2) || (test2 === ']]' && level[level.length - 1] === 'wl')) { current += test2; ++i; level.pop(); // Find the final parameter if this really is the end if (test2 === '}}' && level.length === 0) { findParam(true); break; } continue; } if (text.charAt(i) === '|' && level.length === 1) { // Another pipe found, toplevel, so parameter coming up! findParam(); current = ''; } else if (equals === -1 && text.charAt(i) === '=' && level.length === 1) { // Equals found, toplevel equals = current.length; current += text.charAt(i); } else { // Just advance the position current += text.charAt(i); } } return result; }; /** * Adjust and manipulate the wikitext of a page. * * @class * @memberof Morebits.wikitext * @param {string} text - Wikitext to be manipulated. */ Morebits.wikitext.Page = function mediawikiPage(text) { this.text = text; }; Morebits.wikitext.Page.prototype = { text: '', /** * Removes links to `link_target` from the page text. * * @param {string} link_target * @return {Morebits.wikitext.Page} */ removeLink: function(link_target) { const mwTitle = mw.Title.newFromText(link_target); const namespaceID = mwTitle.getNamespaceId(); const title = mwTitle.getMainText(); let link_regex_string = ''; if (namespaceID !== 0) { link_regex_string = Morebits.namespaceRegex(namespaceID) + ':'; } link_regex_string += Morebits.pageNameRegex(title); // For most namespaces, unlink both [[User:Test]] and [[:User:Test]] // For files and categories, only unlink [[:Category:Test]]. Do not unlink [[Category:Test]] const isFileOrCategory = [6, 14].includes(namespaceID); const colon = isFileOrCategory ? ':' : ':?'; const simple_link_regex = new RegExp('\\[\\[' + colon + '(' + link_regex_string + ')\\]\\]', 'g'); const piped_link_regex = new RegExp('\\[\\[' + colon + link_regex_string + '\\|(.+?)\\]\\]', 'g'); this.text = this.text.replace(simple_link_regex, '$1').replace(piped_link_regex, '$1'); return this; }, /** * Comments out images from page text; if used in a gallery, deletes the whole line. * If used as a template argument (not necessarily with `File:` prefix), the template parameter is commented out. * * @param {string} image - Image name without `File:` prefix. * @param {string} [reason] - Reason to be included in comment, alongside the commented-out image. * @return {Morebits.wikitext.Page} */ commentOutImage: function(image, reason) { const unbinder = new Morebits.Unbinder(this.text); unbinder.unbind('<!--', '-->'); reason = reason ? reason + ': ' : ''; const image_re_string = Morebits.pageNameRegex(image); // Check for normal image links, i.e. [[File:Foobar.png|...]] // Will eat the whole link const links_re = new RegExp('\\[\\[' + Morebits.namespaceRegex(6) + ':\\s*' + image_re_string + '\\s*[\\|(?:\\]\\])]'); const allLinks = Morebits.string.splitWeightedByKeys(unbinder.content, '[[', ']]'); for (let i = 0; i < allLinks.length; ++i) { if (links_re.test(allLinks[i])) { const replacement = '<!-- ' + reason + allLinks[i] + ' -->'; unbinder.content = unbinder.content.replace(allLinks[i], replacement); // unbind the newly created comments unbinder.unbind('<!--', '-->'); } } // Check for gallery images, i.e. instances that must start on a new line, // eventually preceded with some space, and must include File: prefix // Will eat the whole line. const gallery_image_re = new RegExp('(^\\s*' + Morebits.namespaceRegex(6) + ':\\s*' + image_re_string + '\\s*(?:\\|.*?$|$))', 'mg'); unbinder.content = unbinder.content.replace(gallery_image_re, '<!-- ' + reason + '$1 -->'); // unbind the newly created comments unbinder.unbind('<!--', '-->'); // Check free image usages, for example as template arguments, might have the File: prefix excluded, but must be preceded by an | // Will only eat the image name and the preceding bar and an eventual named parameter const free_image_re = new RegExp('(\\|\\s*(?:[\\w\\s]+\\=)?\\s*(?:' + Morebits.namespaceRegex(6) + ':\\s*)?' + image_re_string + ')', 'mg'); unbinder.content = unbinder.content.replace(free_image_re, '<!-- ' + reason + '$1 -->'); // Rebind the content now, we are done! this.text = unbinder.rebind(); return this; }, /** * Converts uses of [[File:`image`]] to [[File:`image`|`data`]]. * * @param {string} image - Image name without File: prefix. * @param {string} data - The display options. * @return {Morebits.wikitext.Page} */ addToImageComment: function(image, data) { const image_re_string = Morebits.pageNameRegex(image); const links_re = new RegExp('\\[\\[' + Morebits.namespaceRegex(6) + ':\\s*' + image_re_string + '\\s*[\\|(?:\\]\\])]'); const allLinks = Morebits.string.splitWeightedByKeys(this.text, '[[', ']]'); for (let i = 0; i < allLinks.length; ++i) { if (links_re.test(allLinks[i])) { let replacement = allLinks[i]; // just put it at the end? replacement = replacement.replace(/\]\]$/, '|' + data + ']]'); this.text = this.text.replace(allLinks[i], replacement); } } const gallery_re = new RegExp('^(\\s*' + image_re_string + '.*?)\\|?(.*?)$', 'mg'); const newtext = '$1|$2 ' + data; this.text = this.text.replace(gallery_re, newtext); return this; }, /** * Remove all transclusions of a template from page text. * * @param {string} template - Page name whose transclusions are to be removed, * include namespace prefix only if not in template namespace. * @return {Morebits.wikitext.Page} */ removeTemplate: function(template) { const template_re_string = Morebits.pageNameRegex(template); const links_re = new RegExp('\\{\\{(?:' + Morebits.namespaceRegex(10) + ':)?\\s*' + template_re_string + '\\s*[\\|(?:\\}\\})]'); const allTemplates = Morebits.string.splitWeightedByKeys(this.text, '{{', '}}', ['{{{', '}}}']); for (let i = 0; i < allTemplates.length; ++i) { if (links_re.test(allTemplates[i])) { this.text = this.text.replace(allTemplates[i], ''); } } return this; }, /** * Smartly insert a tag atop page text but after specified templates, * such as hatnotes, short description, or deletion and protection templates. * Notably, does *not* insert a newline after the tag. * * @param {string} tag - The tag to be inserted. * @param {string|string[]} regex - Templates after which to insert tag, * given as either as a (regex-valid) string or an array to be joined by pipes. * @param {string} [flags=i] - Regex flags to apply. `''` to provide no flags; * other falsey values will default to `i`. * @param {string|string[]} [preRegex] - Optional regex string or array to match * before any template matches (i.e. before `{{`), such as html comments. * @return {Morebits.wikitext.Page} */ insertAfterTemplates: function(tag, regex, flags, preRegex) { if (typeof tag === 'undefined') { throw new Error('No tag provided'); } // .length is only a property of strings and arrays so we // shouldn't need to check type if (typeof regex === 'undefined' || !regex.length) { throw new Error('No regex provided'); } else if (Array.isArray(regex)) { regex = regex.join('|'); } if (typeof flags !== 'string') { flags = 'i'; } if (!preRegex || !preRegex.length) { preRegex = ''; } else if (Array.isArray(preRegex)) { preRegex = preRegex.join('|'); } // Regex is extra complicated to allow for templates with // parameters and to handle whitespace properly this.text = this.text.replace( new RegExp( // leading whitespace '^\\s*' + // capture template(s) '(?:((?:\\s*' + // Pre-template regex, such as leading html comments preRegex + '|' + // begin template format '\\{\\{\\s*(?:' + // Template regex regex + // end main template name, optionally with a number // Probably remove the (?:) though ')\\d*\\s*' + // template parameters '(\\|(?:\\{\\{[^{}]*\\}\\}|[^{}])*)?' + // end template format '\\}\\})+' + // end capture '(?:\\s*\\n)?)' + // trailing whitespace '\\s*)?', flags), '$1' + tag ); return this; }, /** * Get the manipulated wikitext. * * @return {string} */ getText: function() { return this.text; } }; /* *********** Morebits.UserspaceLogger ************ */ /** * Handles logging actions to a userspace log. * Used in CSD, PROD, and XFD. * * @memberof Morebits * @class * @param {string} logPageName - Title of the subpage of the current user's log. */ Morebits.UserspaceLogger = function(logPageName) { if (!logPageName) { throw new Error('no log page name specified'); } /** * The text to prefix the log with upon creation, defaults to empty. * * @type {string} */ this.initialText = ''; /** * The header level to use for months, defaults to 3 (`===`). * * @type {number} */ this.headerLevel = 3; this.changeTags = ''; /** * Log the entry. * * @param {string} logText - Doesn't include leading `#` or `*`. * @param {string} summaryText - Edit summary. * @return {jQuery.Promise} */ this.log = function(logText, summaryText) { const def = $.Deferred(); if (!logText) { return def.reject(); } const page = new Morebits.wiki.Page('User:' + mw.config.get('wgUserName') + '/' + logPageName, 'Adding entry to userspace log'); // make this '... to ' + logPageName ? page.load((pageobj) => { // add blurb if log page doesn't exist or is blank let text = pageobj.getPageText() || this.initialText; // create monthly header if it doesn't exist already const date = new Morebits.Date(pageobj.getLoadTime()); if (!date.monthHeaderRegex().exec(text)) { text += '\n\n' + date.monthHeader(this.headerLevel); } pageobj.setPageText(text + '\n' + logText); pageobj.setEditSummary(summaryText); pageobj.setChangeTags(this.changeTags); pageobj.setCreateOption('recreate'); pageobj.save(def.resolve, def.reject); }); return def; }; }; /* **************** Morebits.Status **************** */ /** * Create and show status messages of varying urgency. * {@link Morebits.Status.init|Morebits.Status.init()} must be called before * any status object is created, otherwise those statuses won't be visible. * * @memberof Morebits * @class * @param {string} text - Text before the the colon `:`. * @param {string} stat - Text after the colon `:`. * @param {string} [type=status] - Determine the font color of the status * line, allowable values are: `status` (blue), `info` (green), `warn` (red), * or `error` (bold red). */ Morebits.Status = function Status(text, stat, type) { this.textRaw = text; this.text = Morebits.createHtml(text); this.type = type || 'status'; this.generate(); if (stat) { this.update(stat, type); } }; /** * Specify an area for status message elements to be added to. * * @memberof Morebits.Status * @param {HTMLElement} root - Usually a div element. * @throws {Error} If `root` is not an `HTMLElement`. */ Morebits.Status.init = function(root) { if (!(root instanceof Element)) { throw new Error('object not an instance of Element'); } while (root.hasChildNodes()) { root.removeChild(root.firstChild); } Morebits.Status.root = root; Morebits.Status.errorEvent = null; }; Morebits.Status.root = null; /** * @memberof Morebits.Status * @param {Function} handler - Function to execute on error. * @throws {Error} When `handler` is not a function. */ Morebits.Status.onError = function(handler) { if (typeof handler === 'function') { Morebits.Status.errorEvent = handler; } else { throw new Error('Morebits.Status.onError: handler is not a function'); } }; Morebits.Status.prototype = { stat: null, statRaw: null, text: null, textRaw: null, type: 'status', target: null, node: null, linked: false, /** Add the status element node to the DOM. */ link: function() { if (!this.linked && Morebits.Status.root) { Morebits.Status.root.appendChild(this.node); this.linked = true; } }, /** Remove the status element node from the DOM. */ unlink: function() { if (this.linked) { Morebits.Status.root.removeChild(this.node); this.linked = false; } }, /** * Update the status. * * @param {string} status - Part of status message after colon. * @param {string} type - 'status' (blue), 'info' (green), 'warn' * (red), or 'error' (bold red). */ update: function(status, type) { this.statRaw = status; this.stat = Morebits.createHtml(status); if (type) { this.type = type; if (type === 'error') { // hack to force the page not to reload when an error is output - see also Morebits.Status() above Morebits.wiki.numberOfActionsLeft = 1000; // call error callback if (Morebits.Status.errorEvent) { Morebits.Status.errorEvent(); } // also log error messages in the browser console console.error(this.textRaw + ': ' + this.statRaw); // eslint-disable-line no-console } } this.render(); }, /** Produce the html for first part of the status message. */ generate: function() { this.node = document.createElement('div'); this.node.appendChild(document.createElement('span')).appendChild(this.text); this.node.appendChild(document.createElement('span')).appendChild(document.createTextNode(': ')); this.target = this.node.appendChild(document.createElement('span')); this.target.appendChild(document.createTextNode('')); // dummy node }, /** Complete the html, for the second part of the status message. */ render: function() { this.node.className = 'morebits_status_' + this.type; while (this.target.hasChildNodes()) { this.target.removeChild(this.target.firstChild); } this.target.appendChild(this.stat); this.link(); }, status: function(status) { this.update(status, 'status'); }, info: function(status) { this.update(status, 'info'); }, warn: function(status) { this.update(status, 'warn'); }, error: function(status) { this.update(status, 'error'); } }; /** * @memberof Morebits.Status * @param {string} text - Before colon * @param {string} status - After colon * @return {Morebits.Status} - `status`-type (blue) */ Morebits.Status.status = function(text, status) { return new Morebits.Status(text, status); }; /** * @memberof Morebits.Status * @param {string} text - Before colon * @param {string} status - After colon * @return {Morebits.Status} - `info`-type (green) */ Morebits.Status.info = function(text, status) { return new Morebits.Status(text, status, 'info'); }; /** * @memberof Morebits.Status * @param {string} text - Before colon * @param {string} status - After colon * @return {Morebits.Status} - `warn`-type (red) */ Morebits.Status.warn = function(text, status) { return new Morebits.Status(text, status, 'warn'); }; /** * @memberof Morebits.Status * @param {string} text - Before colon * @param {string} status - After colon * @return {Morebits.Status} - `error`-type (bold red) */ Morebits.Status.error = function(text, status) { return new Morebits.Status(text, status, 'error'); }; /** * For the action complete message at the end, create a status line without * a colon separator. * * @memberof Morebits.Status * @param {string} text */ Morebits.Status.actionCompleted = function(text) { const node = document.createElement('div'); node.appendChild(document.createElement('b')).appendChild(document.createTextNode(text)); node.className = 'morebits_status_info morebits_action_complete'; if (Morebits.Status.root) { Morebits.Status.root.appendChild(node); } }; /** * Display the user's rationale, comments, etc. Back to them after a failure, * so that they may re-use it. * * @memberof Morebits.Status * @param {string} comments * @param {string} message */ Morebits.Status.printUserText = function(comments, message) { const p = document.createElement('p'); p.innerHTML = message; const div = document.createElement('div'); div.className = 'morebits-usertext'; div.style.marginTop = '0'; div.style.whiteSpace = 'pre-wrap'; div.textContent = comments; p.appendChild(div); Morebits.Status.root.appendChild(p); }; /** * Simple helper function to create a simple node. * * @param {string} type - Type of HTML element. * @param {string} content - Text content. * @param {string} [color] - Font color. * @return {HTMLElement} */ Morebits.htmlNode = function(type, content, color) { const node = document.createElement(type); if (color) { node.style.color = color; } node.appendChild(document.createTextNode(content)); return node; }; /** * Add shift-click support for checkboxes. The wikibits version * (`window.addCheckboxClickHandlers`) has some restrictions, and doesn't work * with checkboxes inside a sortable table, so let's build our own. * * @param {jQuery} jQuerySelector * @param {jQuery} jQueryContext */ Morebits.checkboxShiftClickSupport = function(jQuerySelector, jQueryContext) { let lastCheckbox = null; function clickHandler(event) { const thisCb = this; if (event.shiftKey && lastCheckbox !== null) { const $cbs = $(jQuerySelector, jQueryContext); // can't cache them, obviously, if we want to support re-sorting let index = -1, lastIndex = -1, i; for (i = 0; i < $cbs.length; i++) { if ($cbs[i] === thisCb) { index = i; if (lastIndex > -1) { break; } } if ($cbs[i] === lastCheckbox) { lastIndex = i; if (index > -1) { break; } } } if (index > -1 && lastIndex > -1) { // inspired by wikibits const endState = thisCb.checked; let start, finish; if (index < lastIndex) { start = index + 1; finish = lastIndex; } else { start = lastIndex; finish = index - 1; } for (i = start; i <= finish; i++) { if ($cbs[i].checked !== endState) { $cbs[i].click(); } } } } lastCheckbox = thisCb; return true; } $(jQuerySelector, jQueryContext).on('click', clickHandler); }; /* **************** Morebits.BatchOperation **************** */ /** * Iterates over a group of pages (or arbitrary objects) and executes a worker function * for each. * * `setPageList(pageList)`: Sets the list of pages to work on. It should be an * array of page names strings. * * `setOption(optionName, optionValue)`: Sets a known option: * - `chunkSize` (integer): The size of chunks to break the array into (default * 50). Setting this to a small value (<5) can cause problems. * - `preserveIndividualStatusLines` (boolean): Keep each page's status element * visible when worker is complete? See note below. * * `run(worker, postFinish)`: Runs the callback `worker` for each page in the * list. The callback must call `workerSuccess` when succeeding, or * `workerFailure` when failing. If using {@link Morebits.wiki.Api} or * {@link Morebits.wiki.Page}, this is easily done by passing these two * functions as parameters to the methods on those objects: for instance, * `page.save(batchOp.workerSuccess, batchOp.workerFailure)`. Make sure the * methods are called directly if special success/failure cases arise. If you * omit to call these methods, the batch operation will stall after the first * chunk! Also ensure that either workerSuccess or workerFailure is called no * more than once. The second callback `postFinish` is executed when the * entire batch has been processed. * * If using `preserveIndividualStatusLines`, you should try to ensure that the * `workerSuccess` callback has access to the page title. This is no problem for * {@link Morebits.wiki.Page} objects. But when using the API, please set the * |pageName| property on the {@link Morebits.wiki.Api} object. * * There are sample batchOperation implementations using Morebits.wiki.Page in * twinklebatchdelete.js, twinklebatchundelete.js, and twinklebatchprotect.js. * * @memberof Morebits * @class * @param {string} [currentAction] */ Morebits.BatchOperation = function(currentAction) { const ctx = { // backing fields for public properties pageList: null, options: { chunkSize: 50, preserveIndividualStatusLines: false }, // internal counters, etc. statusElement: new Morebits.Status(currentAction || 'Performing batch operation'), worker: null, // function that executes for each item in pageList postFinish: null, // function that executes when the whole batch has been processed countStarted: 0, countFinished: 0, countFinishedSuccess: 0, currentChunkIndex: -1, pageChunks: [], running: false }; // shouldn't be needed by external users, but provided anyway for maximum flexibility this.getStatusElement = function() { return ctx.statusElement; }; /** * Sets the list of pages to work on. * * @param {Array} pageList - Array of objects over which you wish to execute the worker function * This is usually the list of page names (strings). */ this.setPageList = function(pageList) { ctx.pageList = pageList; }; /** * Sets a known option. * * @param {string} optionName - Name of the option: * - chunkSize (integer): The size of chunks to break the array into * (default 50). Setting this to a small value (<5) can cause problems. * - preserveIndividualStatusLines (boolean): Keep each page's status * element visible when worker is complete? * @param {number|boolean} optionValue - Value to which the option is * to be set. Should be an integer for chunkSize and a boolean for * preserveIndividualStatusLines. */ this.setOption = function(optionName, optionValue) { ctx.options[optionName] = optionValue; }; /** * Runs the first callback for each page in the list. * The callback must call workerSuccess when succeeding, or workerFailure when failing. * Runs the optional second callback when the whole batch has been processed. * * @param {Function} worker * @param {Function} [postFinish] */ this.run = function(worker, postFinish) { if (ctx.running) { ctx.statusElement.error('Batch operation is already running'); return; } ctx.running = true; ctx.worker = worker; ctx.postFinish = postFinish; ctx.countStarted = 0; ctx.countFinished = 0; ctx.countFinishedSuccess = 0; ctx.currentChunkIndex = -1; ctx.pageChunks = []; const total = ctx.pageList.length; if (!total) { ctx.statusElement.info('no pages specified'); ctx.running = false; if (ctx.postFinish) { ctx.postFinish(); } return; } // chunk page list into more manageable units ctx.pageChunks = Morebits.array.chunk(ctx.pageList, ctx.options.chunkSize); // start the process Morebits.wiki.addCheckpoint(); ctx.statusElement.status('0%'); fnStartNewChunk(); }; /** * To be called by worker before it terminates successfully. * * @param {(Morebits.wiki.Page|Morebits.wiki.Api|string)} arg - * This should be the `Morebits.wiki.Page` or `Morebits.wiki.Api` object used by worker * (for the adjustment of status lines emitted by them). * If no Morebits.wiki.* object is used (e.g. you're using `mw.Api()` or something else), and * `preserveIndividualStatusLines` option is on, give the page name (string) as argument. */ this.workerSuccess = function(arg) { if (arg instanceof Morebits.wiki.Api || arg instanceof Morebits.wiki.Page) { // update or remove status line const statelem = arg.getStatusElement(); if (ctx.options.preserveIndividualStatusLines) { if (arg.getPageName || arg.pageName || (arg.query && arg.query.title)) { // we know the page title - display a relevant message const pageName = arg.getPageName ? arg.getPageName() : arg.pageName || arg.query.title; statelem.info('completed ([[' + pageName + ']])'); } else { // we don't know the page title - just display a generic message statelem.info('done'); } } else { // remove the status line automatically produced by Morebits.wiki.* statelem.unlink(); } } else if (typeof arg === 'string' && ctx.options.preserveIndividualStatusLines) { new Morebits.Status(arg, 'completed ([[' + arg + ']])'); } ctx.countFinishedSuccess++; fnDoneOne(); }; this.workerFailure = function() { fnDoneOne(); }; // private functions const thisProxy = this; var fnStartNewChunk = function() { const chunk = ctx.pageChunks[++ctx.currentChunkIndex]; if (!chunk) { return; // done! yay } // start workers for the current chunk ctx.countStarted += chunk.length; chunk.forEach((page) => { ctx.worker(page, thisProxy); }); }; var fnDoneOne = function() { ctx.countFinished++; // update overall status line const total = ctx.pageList.length; if (ctx.countFinished < total) { const progress = Math.round(100 * ctx.countFinished / total); ctx.statusElement.status(progress + '%'); // start a new chunk if we're close enough to the end of the previous chunk, and // we haven't already started the next one if (ctx.countFinished >= (ctx.countStarted - Math.max(ctx.options.chunkSize / 10, 2)) && Math.floor(ctx.countFinished / ctx.options.chunkSize) > ctx.currentChunkIndex) { fnStartNewChunk(); } } else if (ctx.countFinished === total) { const statusString = 'Done (' + ctx.countFinishedSuccess + '/' + ctx.countFinished + ' actions completed successfully)'; if (ctx.countFinishedSuccess < ctx.countFinished) { ctx.statusElement.warn(statusString); } else { ctx.statusElement.info(statusString); } if (ctx.postFinish) { ctx.postFinish(); } Morebits.wiki.removeCheckpoint(); ctx.running = false; } else { // ctx.countFinished > total // just for giggles! (well, serious debugging, actually) ctx.statusElement.warn('Done (overshot by ' + (ctx.countFinished - total) + ')'); Morebits.wiki.removeCheckpoint(); ctx.running = false; } }; }; /** * Given a set of asynchronous functions to run along with their dependencies, * run them in an efficient sequence so that multiple functions * that don't depend on each other are triggered simultaneously. Where * dependencies exist, it ensures that the dependency functions finish running * before the dependent function runs. The values resolved by the dependencies * are made available to the dependant as arguments. * * @memberof Morebits * @class */ Morebits.TaskManager = function(context) { this.taskDependencyMap = new Map(); this.failureCallbackMap = new Map(); this.deferreds = new Map(); this.context = context || window; /** * Register a task along with its dependencies (tasks which should have finished * execution before we can begin this one). Each task is a function that must return * a promise. The function will get the values resolved by the dependency functions * as arguments. * * @param {Function} func - A task. * @param {Function[]} deps - Its dependencies. * @param {Function} [onFailure] - a failure callback that's run if the task or any one * of its dependencies fail. */ this.add = function(func, deps, onFailure) { this.taskDependencyMap.set(func, deps); this.failureCallbackMap.set(func, onFailure || (() => {})); const deferred = $.Deferred(); this.deferreds.set(func, deferred); }; /** * Run all the tasks. Multiple tasks may be run at once. * * @return {jQuery.Promise} - Resolved if all tasks succeed, rejected otherwise. */ this.execute = function() { const self = this; // proxy for `this` for use inside functions where `this` is something else this.taskDependencyMap.forEach((deps, task) => { const dependencyPromisesArray = deps.map((dep) => self.deferreds.get(dep)); $.when.apply(self.context, dependencyPromisesArray).then(function() { const result = task.apply(self.context, arguments); if (result === undefined) { // maybe the function threw, or it didn't return anything mw.log.error('Morebits.TaskManager: task returned undefined'); self.deferreds.get(task).reject.apply(self.context, arguments); self.failureCallbackMap.get(task).apply(self.context, []); } result.then(function() { self.deferreds.get(task).resolve.apply(self.context, arguments); }, function() { // task failed self.deferreds.get(task).reject.apply(self.context, arguments); self.failureCallbackMap.get(task).apply(self.context, arguments); }); }, function() { // one or more of the dependencies failed self.failureCallbackMap.get(task).apply(self.context, arguments); }); }); return $.when.apply(null, [...this.deferreds.values()]); // resolved when everything is done! }; }; /** * A simple draggable window. No longer uses jQuery UI. * * @memberof Morebits * @class * @param {number} width * @param {number} height - The maximum allowable height for the content area. */ Morebits.SimpleWindow = function SimpleWindow(width, height) { const $dialog = $('<div>').addClass('morebits-dialog').attr('role', 'dialog').attr('tabindex', -1); const $titleBar = $('<div>').addClass('morebits-dialog-titlebar').append( $('<span>').addClass('morebits-dialog-title'), $('<button>') .addClass('morebits-dialog-close') .text('\u00D7') .on('click', () => this.close()) ); const $content = $('<div>') .addClass('morebits-dialog-content') .attr('id', 'morebits-dialog-content-' + Math.round(Math.random() * 1e15)); const $buttonPane = $('<div>').addClass('morebits-dialog-buttonpane').append( $('<span>').addClass('morebits-dialog-buttons'), $('<span>').addClass('morebits-dialog-footerlinks') ); const $resizer = $('<div>').addClass('morebits-dialog-resizer'); $dialog.append($titleBar, $content, $buttonPane, $resizer) .css('width', Math.min(parseInt(width || 800, 10), $(window).width())) .css('height', 'auto') .css('max-height', height + 20) .css('top', Math.max(0, window.scrollY + $(window).height() / 2 - (height + 20) / 2)) // Centre it (assume max height) .css('left', Math.max(0, window.scrollX + $(window).width() / 2 - $dialog.width() / 2)); // Centre it $dialog.on('focus', () => this.focus()).on('keydown', (e) => { if (e.key === 'Escape') { this.close(); } }); // Make dialog draggable and resizable let isDragging = false, isResizing = false, initialX, initialY, initialWidth, initialHeight; $titleBar.on('mousedown', (e) => { isDragging = true; initialX = e.clientX - $dialog.offset().left; initialY = e.clientY - $dialog.offset().top; }); $resizer.on('mousedown', (e) => { isResizing = true; $dialog.css('height', $dialog.height()); $dialog.css('max-height', 'none'); initialWidth = $dialog.width(); initialHeight = $dialog.height(); initialX = e.clientX; initialY = e.clientY; }); $(document).on('mousemove', (e) => { if (isDragging) { $dialog.css('left', Math.max(0, e.clientX - initialX)) .css('top', Math.max(0, e.clientY - initialY)); } else if (isResizing) { $dialog.css('width', initialWidth + (e.clientX - initialX)) .css('height', initialHeight + (e.clientY - initialY)); } }).on('mouseup', () => { isDragging = false; isResizing = false; }); this.$dialog = $dialog; this.content = $content[0]; this.height = height; }; Morebits.SimpleWindow.prototype = { buttons: [], height: 600, hasFooterLinks: false, scriptName: null, /** * Bring a dialog to the top, when there are other overlapping dialogs open. * * @return {Morebits.SimpleWindow} */ focus: function() { if (!this.$dialog.hasClass('morebits-dialog-modal')) { $('.morebits-dialog:not(.morebits-dialog-modal)').get() .filter((dialog) => dialog !== this.$dialog[0]) .concat(this.$dialog[0]) .forEach((dialog, idx) => { dialog.style.zIndex = 501 + idx; }); } return this; }, /** * Closes the dialog. If this is set as an event handler, it will stop the event * from doing anything more. * * @param {event} [event] * @return {Morebits.SimpleWindow} */ close: function(event) { if (event) { event.preventDefault(); } this.setModality(false); this.$dialog.remove(); return this; }, /** * Shows the dialog. Calling display() on a dialog that has previously been closed * might work, but it is not guaranteed. * * @return {Morebits.SimpleWindow} */ display: function() { if (this.scriptName) { const $titleBar = this.$dialog.find('.morebits-dialog-title'); $titleBar.find('.morebits-dialog-scriptname').remove(); $titleBar.prepend($('<span>') .addClass('morebits-dialog-scriptname') .text(this.scriptName + ' \u00B7 ') // U+00B7 MIDDLE DOT = &middot; ); } if (this.$dialog.find('.morebits-scrollbox').length) { // quickform needs some extra CSS if it happens to contain a scrollbox. // CSS :has() selector can be used in the future which is easier and more reliable. this.$dialog.find('.quickform').addClass('has-scrollbox'); } this.$dialog.appendTo(document.body); // Put focus on the first form element in the dialog, or on dialog itself. const $firstField = this.$dialog.find('input, select, textarea').first(); const $firstFieldOrDialog = $firstField.length ? $firstField : this.$dialog; $firstFieldOrDialog.trigger('focus'); return this; }, /** * Sets the dialog title. * * @param {string} title * @return {Morebits.SimpleWindow} */ setTitle: function(title) { this.$dialog.find('.morebits-dialog-title').text(title); return this; }, /** * Sets the script name, appearing as a prefix to the title to help users determine which * user script is producing which dialog. For instance, Twinkle modules set this to "Twinkle". * * @param {string} name * @return {Morebits.SimpleWindow} */ setScriptName: function(name) { this.scriptName = name; return this; }, /** * Sets the dialog width. * * @param {number} width * @return {Morebits.SimpleWindow} */ setWidth: function(width) { this.$dialog.css('width', width + 'px'); return this; }, /** * Sets the dialog's maximum height. The dialog will auto-size to fit its contents. * * @param {number} height * @return {Morebits.SimpleWindow} */ setHeight: function(height) { this.$dialog.css('height', 'auto'); this.$dialog.css('max-height', (height + 20) + 'px'); return this; }, /** * Sets the content of the dialog to the given element node, usually from rendering * a {@link Morebits.QuickForm}. * Re-enumerates the footer buttons, but leaves the footer links as they are. * Be sure to call this at least once before the dialog is displayed... * * @param {HTMLElement} content * @return {Morebits.SimpleWindow} */ setContent: function(content) { this.purgeContent(); this.addContent(content); return this; }, /** * Adds the given element node to the dialog content. * * @param {HTMLElement} content * @return {Morebits.SimpleWindow} */ addContent: function(content) { this.content.appendChild(content); // look for submit buttons in the content, hide them, and add a proxy button to the button pane $(this.content).find('input[type="submit"], button[type="submit"]').get().forEach((node) => { node.style.display = 'none'; const button = document.createElement('button'); button.textContent = node.getAttribute('value') || node.textContent || 'Submit'; button.className = node.className || 'submitButtonProxy'; button.addEventListener('click', () => node.click(), false); this.buttons.push(button); }); // remove all buttons from the button pane and re-add them this.$dialog.find('.morebits-dialog-buttons') .empty() .append(...this.buttons) // Set data-empty attribute only if there are no buttons. Used by CSS. .attr('data-empty', this.buttons.length ? null : 'data-empty'); return this; }, /** * Removes all contents from the dialog, barring any footer links. * * @return {Morebits.SimpleWindow} */ purgeContent: function() { this.buttons = []; // delete all buttons in the buttonpane this.$dialog.find('.morebits-dialog-buttons').empty(); $(this.content).empty(); return this; }, /** * Adds a link in the bottom-right corner of the dialog. * This can be used to provide help or policy links. * For example, Twinkle's CSD module adds a link to the CSD policy page, * as well as a link to Twinkle's documentation. * * @param {string} text - Display text. * @param {string} wikiPage - Link target. * @return {Morebits.SimpleWindow} */ addFooterLink: function(text, wikiPage) { const $footerlinks = this.$dialog.find('.morebits-dialog-footerlinks'); if (this.hasFooterLinks) { const bullet = document.createElement('span'); bullet.textContent = ' \u2022 '; // U+2022 BULLET $footerlinks.append(bullet); } const link = document.createElement('a'); link.setAttribute('href', mw.util.getUrl(wikiPage)); link.setAttribute('title', wikiPage); link.setAttribute('target', '_blank'); link.textContent = text; $footerlinks.append(link); this.hasFooterLinks = true; return this; }, /** * Sets whether the window should be modal or not. Modal dialogs create * an overlay below the dialog but above other page elements. This * must be used (if necessary) before calling display(). * * @param {boolean} [modal=false] - If set to true, other items on the * page will be disabled, i.e., cannot be interacted with. * @return {Morebits.SimpleWindow} */ setModality: function(modal) { if (modal) { $('<div>').addClass('morebits-dialog-overlay').appendTo(document.body); this.$dialog.addClass('morebits-dialog-modal'); } else { $('.morebits-dialog-overlay').remove(); this.$dialog.removeClass('morebits-dialog-modal'); } return this; } }; /** * Enables or disables all footer buttons on all {@link Morebits.SimpleWindow}s in the current page. * This should be called with `false` when the button(s) become irrelevant (e.g. just before * {@link Morebits.Status.init} is called). * This is not an instance method so that consumers don't have to keep a reference to the * original `Morebits.SimpleWindow` object sitting around somewhere. Anyway, most of the time * there will only be one `Morebits.SimpleWindow` open, so this shouldn't matter. * * @memberof Morebits.SimpleWindow * @param {boolean} enabled */ Morebits.SimpleWindow.setButtonsEnabled = function(enabled) { $('.morebits-dialog-buttons button').prop('disabled', !enabled); }; // Deprecated class name aliases in camelCase. Please use the PascalCase names instead. Morebits.batchOperation = Morebits.BatchOperation; Morebits.date = Morebits.Date; Morebits.quickForm = Morebits.QuickForm; Morebits.quickForm.element = Morebits.QuickForm.Element; Morebits.simpleWindow = Morebits.SimpleWindow; Morebits.status = Morebits.Status; Morebits.taskManager = Morebits.TaskManager; Morebits.unbinder = Morebits.Unbinder; Morebits.userspaceLogger = Morebits.UserspaceLogger; Morebits.wiki.api = Morebits.wiki.Api; Morebits.wiki.page = Morebits.wiki.Page; Morebits.wiki.preview = Morebits.wiki.Preview; Morebits.wikitext.page = Morebits.wikitext.Page; }()); /** * If this script is being executed outside a ResourceLoader context, we add some * global assignments for legacy scripts, hopefully these can be removed down the line. * * IMPORTANT NOTE: * PLEASE DO NOT USE THESE ALIASES IN NEW CODE! * Thanks. */ if (typeof arguments === 'undefined') { // typeof is here for a reason... /* global Morebits */ window.SimpleWindow = Morebits.SimpleWindow; window.QuickForm = Morebits.QuickForm; window.Wikipedia = Morebits.wiki; window.Status = Morebits.Status; } // </nowiki> 3msds173ushbc4qse73fc6ohlww4cvs 8985544 8985540 2026-07-02T00:02:05Z Nemoralis 128937 [[Special:Contributions/Nemoralis|Nemoralis]] ([[User talk:Nemoralis|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş 1 redaktə geri qaytarılaraq [[User:Toghrul R|Toghrul R]] tərəfindən yaradılan sonuncu versiya bərpa olundu 7259753 javascript text/javascript // <nowiki> /** * A library full of lots of goodness for user scripts on MediaWiki wikis, including Wikipedia. * * The highlights include: * - {@link Morebits.wiki.api} - make calls to the MediaWiki API * - {@link Morebits.wiki.page} - modify pages on the wiki (edit, revert, delete, etc.) * - {@link Morebits.date} - enhanced date object processing, sort of a light moment.js * - {@link Morebits.quickForm} - generate quick HTML forms on the fly * - {@link Morebits.simpleWindow} - a wrapper for jQuery UI Dialog with a custom look and extra features * - {@link Morebits.status} - a rough-and-ready status message displayer, used by the Morebits.wiki classes * - {@link Morebits.wikitext} - utilities for dealing with wikitext * - {@link Morebits.string} - utilities for manipulating strings * - {@link Morebits.array} - utilities for manipulating arrays * - {@link Morebits.ip} - utilities to help process IP addresses * * Dependencies: * - The whole thing relies on jQuery. But most wikis should provide this by default. * - {@link Morebits.quickForm}, {@link Morebits.simpleWindow}, and {@link Morebits.status} rely on the "morebits.css" file for their styling. * - {@link Morebits.simpleWindow} and {@link Morebits.quickForm} tooltips rely on jQuery UI Dialog (from ResourceLoader module name 'jquery.ui'). * - To create a gadget based on morebits.js, use this syntax in MediaWiki:Gadgets-definition: * - `*GadgetName[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,mediawiki.Title,jquery.ui]|morebits.js|morebits.css|GadgetName.js` * - Alternatively, you can configure morebits.js as a hidden gadget in MediaWiki:Gadgets-definition: * - `*morebits[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,mediawiki.Title,jquery.ui|hidden]|morebits.js|morebits.css` * and then load ext.gadget.morebits as one of the dependencies for the new gadget. * * All the stuff here works on all browsers for which MediaWiki provides JavaScript support. * * This library is maintained by the maintainers of Twinkle. * For queries, suggestions, help, etc., head to [Wikipedia talk:Twinkle on English Wikipedia](http://en.wikipedia.org/wiki/WT:TW). * The latest development source is available at {@link https://github.com/wikimedia-gadgets/twinkle/blob/master/morebits.js|GitHub}. * * @namespace Morebits */ (function (window, document, $) { // Wrap entire file with anonymous function /** @lends Morebits */ var Morebits = {}; window.Morebits = Morebits; // allow global access /** * i18n support for strings in Morebits */ Morebits.i18n = { parser: null, /** * Set an i18n library to use with Morebits. * Examples: * Use jquery-i18n: * Morebits.i18n.setParser({ get: $.i18n }); * Use banana-i18n or orange-i18n: * var banana = new Banana('en'); * Morebits.i18n.setParser({ get: banana.i18n }); * @param {Object} parser */ setParser: function(parser) { if (!parser || typeof parser.get !== 'function') { throw new Error('Morebits.i18n: parser must implement get()'); } Morebits.i18n.parser = parser; }, /** * @private * @returns {string} */ getMessage: function () { var args = Array.prototype.slice.call(arguments); // array of size `n` // 1st arg: message name // 2nd to (n-1)th arg: message parameters // nth arg: legacy English fallback var msgName = args[0]; var fallback = args[args.length - 1]; if (!Morebits.i18n.parser) { return fallback; } // i18n libraries are generally invoked with variable number of arguments // as msg(msgName, ...parameters) var i18nMessage = Morebits.i18n.parser.get.apply(null, args.slice(0, -1)); // if no i18n message exists, i18n libraries generally give back the message name if (i18nMessage === msgName) { return fallback; } return i18nMessage; } }; // shortcut var msg = Morebits.i18n.getMessage; /** * Wiki-specific configurations for Morebits */ Morebits.l10n = { /** * Local aliases for "redirect" magic word. * Check using api.php?action=query&format=json&meta=siteinfo&formatversion=2&siprop=magicwords */ redirectTagAliases: ['#REDIRECT'], /** * Takes a string as argument and checks if it is a timestamp or not * If not, it returns null. If yes, it returns an array of integers * in the format [year, month, date, hour, minute, second] * which can be passed to Date.UTC() * @param {string} str * @returns {number[] | null} */ signatureTimestampFormat: function (str) { // HH:mm, DD Month YYYY (UTC) var rgx = /(\d{2}):(\d{2}), (\d{1,2}) (\w+) (\d{4}) \(UTC\)/; var match = rgx.exec(str); if (!match) { return null; } var month = Morebits.date.localeData.months.indexOf(match[4]); if (month === -1) { return null; } // ..... year ... month .. date ... hour .... minute return [match[5], month, match[3], match[1], match[2]]; } }; /** * Simple helper function to see what groups a user might belong. * * @param {string} group - e.g. `sysop`, `extendedconfirmed`, etc. * @returns {boolean} */ Morebits.userIsInGroup = function (group) { return mw.config.get('wgUserGroups').indexOf(group) !== -1; }; /** Hardcodes whether the user is a sysop, used a lot. * * @type {boolean} */ Morebits.userIsSysop = Morebits.userIsInGroup('sysop'); /** * Deprecated as of February 2021, use {@link Morebits.ip.sanitizeIPv6}. * * @deprecated Use {@link Morebits.ip.sanitizeIPv6}. * Converts an IPv6 address to the canonical form stored and used by MediaWiki. * JavaScript translation of the {@link https://gerrit.wikimedia.org/r/plugins/gitiles/mediawiki/core/+/8eb6ac3e84ea3312d391ca96c12c49e3ad0753bb/includes/utils/IP.php#131|`IP::sanitizeIP()`} * function from the IPUtils library. Addresses are verbose, uppercase, * normalized, and expanded to 8 words. * * @param {string} address - The IPv6 address, with or without CIDR. * @returns {string} */ Morebits.sanitizeIPv6 = function (address) { console.warn('NOTE: Morebits.sanitizeIPv6 was renamed to Morebits.ip.sanitizeIPv6 in February 2021, please use that instead'); // eslint-disable-line no-console return Morebits.ip.sanitizeIPv6(address); }; /** * Determines whether the current page is a redirect or soft redirect. Fails * to detect soft redirects on edit, history, etc. pages. Will attempt to * detect Module:RfD, with the same failure points. * * @returns {boolean} */ Morebits.isPageRedirect = function() { return !!(mw.config.get('wgIsRedirect') || document.getElementById('softredirect') || $('.box-RfD').length); }; /** * Stores a normalized (underscores converted to spaces) version of the * `wgPageName` variable. * * @type {string} */ Morebits.pageNameNorm = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); /** * Create a string for use in regex matching a page name. Accounts for * leading character's capitalization, underscores as spaces, and special * characters being escaped. See also {@link Morebits.namespaceRegex}. * * @param {string} pageName - Page name without namespace. * @returns {string} - For a page name `Foo bar`, returns the string `[Ff]oo[_ ]bar`. */ Morebits.pageNameRegex = function(pageName) { if (pageName === '') { return ''; } var firstChar = pageName[0], remainder = Morebits.string.escapeRegExp(pageName.slice(1)); if (mw.Title.phpCharToUpper(firstChar) !== firstChar.toLowerCase()) { return '[' + mw.Title.phpCharToUpper(firstChar) + firstChar.toLowerCase() + ']' + remainder; } return Morebits.string.escapeRegExp(firstChar) + remainder; }; /** * Converts string or array of DOM nodes into an HTML fragment. * Wikilink syntax (`[[...]]`) is transformed into HTML anchor. * Used in Morebits.quickForm and Morebits.status * @internal * @param {string|Node|(string|Node)[]} input * @returns {DocumentFragment} */ Morebits.createHtml = function(input) { var fragment = document.createDocumentFragment(); if (!input) { return fragment; } if (!Array.isArray(input)) { input = [ input ]; } for (var i = 0; i < input.length; ++i) { if (input[i] instanceof Node) { fragment.appendChild(input[i]); } else { $.parseHTML(Morebits.createHtml.renderWikilinks(input[i])).forEach(function(node) { fragment.appendChild(node); }); } } return fragment; }; /** * Converts wikilinks to HTML anchor tags. * @param text * @returns {*} */ Morebits.createHtml.renderWikilinks = function (text) { var ub = new Morebits.unbinder(text); // Don't convert wikilinks within code tags as they're used for displaying wiki-code ub.unbind('<code>', '</code>'); ub.content = ub.content.replace( /\[\[:?(?:([^|\]]+?)\|)?([^\]|]+?)\]\]/g, function(_, target, text) { if (!target) { target = text; } return '<a target="_blank" href="' + mw.util.getUrl(target) + '" title="' + target.replace(/"/g, '&#34;') + '">' + text + '</a>'; }); return ub.rebind(); }; /** * Create a string for use in regex matching all namespace aliases, regardless * of the capitalization and underscores/spaces. Doesn't include the optional * leading `:`, but if there's more than one item, wraps the list in a * non-capturing group. This means you can do `Morebits.namespaceRegex([4]) + * ':' + Morebits.pageNameRegex('Twinkle')` to match a full page. Uses * {@link Morebits.pageNameRegex}. * * @param {number[]} namespaces - Array of namespace numbers. Unused/invalid * namespace numbers are silently discarded. * @example * // returns '(?:[Ff][Ii][Ll][Ee]|[Ii][Mm][Aa][Gg][Ee])' * Morebits.namespaceRegex([6]) * @returns {string} - Regex-suitable string of all namespace aliases. */ Morebits.namespaceRegex = function(namespaces) { if (!Array.isArray(namespaces)) { namespaces = [namespaces]; } var aliases = [], regex; $.each(mw.config.get('wgNamespaceIds'), function(name, number) { if (namespaces.indexOf(number) !== -1) { // Namespaces are completely agnostic as to case, // and a regex string is more useful/compatible than a RegExp object, // so we accept any casing for any letter. aliases.push(name.split('').map(function(char) { return Morebits.pageNameRegex(char); }).join('')); } }); switch (aliases.length) { case 0: regex = ''; break; case 1: regex = aliases[0]; break; default: regex = '(?:' + aliases.join('|') + ')'; break; } return regex; }; /* **************** Morebits.quickForm **************** */ /** * Creation of simple and standard forms without much specific coding. * * @namespace Morebits.quickForm * @memberof Morebits * @class * @param {event} event - Function to execute when form is submitted. * @param {string} [eventType=submit] - Type of the event. */ Morebits.quickForm = function QuickForm(event, eventType) { this.root = new Morebits.quickForm.element({ type: 'form', event: event, eventType: eventType }); }; /** * Renders the HTML output of the quickForm. * * @memberof Morebits.quickForm * @returns {HTMLElement} */ Morebits.quickForm.prototype.render = function QuickFormRender() { var ret = this.root.render(); ret.names = {}; return ret; }; /** * Append element to the form. * * @memberof Morebits.quickForm * @param {(object|Morebits.quickForm.element)} data - A quickform element, or the object with which * a quickform element is constructed. * @returns {Morebits.quickForm.element} - Same as what is passed to the function. */ Morebits.quickForm.prototype.append = function QuickFormAppend(data) { return this.root.append(data); }; /** * Create a new element for the the form. * * Index to Morebits.quickForm.element types: * - Global attributes: id, className, style, tooltip, extra, $data, adminonly * - `select`: A combo box (aka drop-down). * - Attributes: name, label, multiple, size, list, event, disabled * - `option`: An element for a combo box. * - Attributes: value, label, selected, disabled * - `optgroup`: A group of "option"s. * - Attributes: label, list * - `field`: A fieldset (aka group box). * - Attributes: name, label, disabled * - `checkbox`: A checkbox. Must use "list" parameter. * - Attributes: name, list, event * - Attributes (within list): name, label, value, checked, disabled, event, subgroup * - `radio`: A radio button. Must use "list" parameter. * - Attributes: name, list, event * - Attributes (within list): name, label, value, checked, disabled, event, subgroup * - `input`: A text input box. * - Attributes: name, label, value, size, placeholder, maxlength, disabled, required, readonly, event * - `number`: A number input box. * - Attributes: Everything the text `input` has, as well as: min, max, step, list * - `dyninput`: A set of text boxes with "Remove" buttons and an "Add" button. * - Attributes: name, label, min, max, sublabel, value, size, maxlength, event * - `hidden`: An invisible form field. * - Attributes: name, value * - `header`: A level 5 header. * - Attributes: label * - `div`: A generic placeholder element or label. * - Attributes: name, label * - `submit`: A submit button. Morebits.simpleWindow moves these to the footer of the dialog. * - Attributes: name, label, disabled * - `button`: A generic button. * - Attributes: name, label, disabled, event * - `textarea`: A big, multi-line text box. * - Attributes: name, label, value, cols, rows, disabled, required, readonly * - `fragment`: A DocumentFragment object. * - No attributes, and no global attributes except adminonly. * There is some difference on how types handle the `label` attribute: * - `div`, `select`, `field`, `checkbox`/`radio`, `input`, `textarea`, `header`, and `dyninput` can accept an array of items, * and the label item(s) can be `Element`s. * - `option`, `optgroup`, `_dyninput_element`, `submit`, and `button` accept only a single string. * * @memberof Morebits.quickForm * @class * @param {object} data - Object representing the quickform element. Should * specify one of the available types from the index above, as well as any * relevant and available attributes. * @example new Morebits.quickForm.element({ * name: 'target', * type: 'input', * label: 'Your target:', * tooltip: 'Enter your target. Required.', * required: true * }); */ Morebits.quickForm.element = function QuickFormElement(data) { this.data = data; this.childs = []; }; /** * @memberof Morebits.quickForm.element * @type {number} */ Morebits.quickForm.element.id = 0; /** * Appends an element to current element. * * @memberof Morebits.quickForm.element * @param {Morebits.quickForm.element} data - A quickForm element or the object required to * create the quickForm element. * @returns {Morebits.quickForm.element} The same element passed in. */ Morebits.quickForm.element.prototype.append = function QuickFormElementAppend(data) { var child; if (data instanceof Morebits.quickForm.element) { child = data; } else { child = new Morebits.quickForm.element(data); } this.childs.push(child); return child; }; /** * Renders the HTML output for the quickForm element. This should be called * without parameters: `form.render()`. * * @memberof Morebits.quickForm.element * @returns {HTMLElement} */ Morebits.quickForm.element.prototype.render = function QuickFormElementRender(internal_subgroup_id) { var currentNode = this.compute(this.data, internal_subgroup_id); for (var i = 0; i < this.childs.length; ++i) { // do not pass internal_subgroup_id to recursive calls currentNode[1].appendChild(this.childs[i].render()); } return currentNode[0]; }; /** @memberof Morebits.quickForm.element */ Morebits.quickForm.element.prototype.compute = function QuickFormElementCompute(data, in_id) { var node; var childContainer = null; var label; var id = (in_id ? in_id + '_' : '') + 'node_' + Morebits.quickForm.element.id++; if (data.adminonly && !Morebits.userIsSysop) { // hell hack alpha data.type = 'hidden'; } var i, current, subnode; switch (data.type) { case 'form': node = document.createElement('form'); node.className = 'quickform'; node.setAttribute('action', 'javascript:void(0);'); if (data.event) { node.addEventListener(data.eventType || 'submit', data.event, false); } break; case 'fragment': node = document.createDocumentFragment(); // fragments can't have any attributes, so just return it straight away return [ node, node ]; case 'select': node = document.createElement('div'); node.setAttribute('id', 'div_' + id); if (data.label) { label = node.appendChild(document.createElement('label')); label.setAttribute('for', id); label.appendChild(Morebits.createHtml(data.label)); label.style.marginRight = '3px'; } var select = node.appendChild(document.createElement('select')); if (data.event) { select.addEventListener('change', data.event, false); } if (data.multiple) { select.setAttribute('multiple', 'multiple'); } if (data.size) { select.setAttribute('size', data.size); } if (data.disabled) { select.setAttribute('disabled', 'disabled'); } select.setAttribute('name', data.name); if (data.list) { for (i = 0; i < data.list.length; ++i) { current = data.list[i]; if (current.list) { current.type = 'optgroup'; } else { current.type = 'option'; } subnode = this.compute(current); select.appendChild(subnode[0]); } } childContainer = select; break; case 'option': node = document.createElement('option'); node.values = data.value; node.setAttribute('value', data.value); if (data.selected) { node.setAttribute('selected', 'selected'); } if (data.disabled) { node.setAttribute('disabled', 'disabled'); } node.setAttribute('label', data.label); node.appendChild(document.createTextNode(data.label)); break; case 'optgroup': node = document.createElement('optgroup'); node.setAttribute('label', data.label); if (data.list) { for (i = 0; i < data.list.length; ++i) { current = data.list[i]; current.type = 'option'; // must be options here subnode = this.compute(current); node.appendChild(subnode[0]); } } break; case 'field': node = document.createElement('fieldset'); label = node.appendChild(document.createElement('legend')); label.appendChild(Morebits.createHtml(data.label)); if (data.name) { node.setAttribute('name', data.name); } if (data.disabled) { node.setAttribute('disabled', 'disabled'); } break; case 'checkbox': case 'radio': node = document.createElement('div'); if (data.list) { for (i = 0; i < data.list.length; ++i) { var cur_id = id + '_' + i; current = data.list[i]; var cur_div; if (current.type === 'header') { // inline hack cur_div = node.appendChild(document.createElement('h6')); cur_div.appendChild(document.createTextNode(current.label)); if (current.tooltip) { Morebits.quickForm.element.generateTooltip(cur_div, current); } continue; } cur_div = node.appendChild(document.createElement('div')); subnode = cur_div.appendChild(document.createElement('input')); subnode.values = current.value; subnode.setAttribute('value', current.value); subnode.setAttribute('type', data.type); subnode.setAttribute('id', cur_id); subnode.setAttribute('name', current.name || data.name); // If name is provided on the individual checkbox, add a data-single // attribute which indicates it isn't part of a list of checkboxes with // same name. Used in getInputData() if (current.name) { subnode.setAttribute('data-single', 'data-single'); } if (current.checked) { subnode.setAttribute('checked', 'checked'); } if (current.disabled) { subnode.setAttribute('disabled', 'disabled'); } label = cur_div.appendChild(document.createElement('label')); label.appendChild(Morebits.createHtml(current.label)); label.setAttribute('for', cur_id); if (current.tooltip) { Morebits.quickForm.element.generateTooltip(label, current); } // styles go on the label, doesn't make sense to style a checkbox/radio if (current.style) { label.setAttribute('style', current.style); } var event; if (current.subgroup) { var tmpgroup = current.subgroup; if (!Array.isArray(tmpgroup)) { tmpgroup = [ tmpgroup ]; } var subgroupRaw = new Morebits.quickForm.element({ type: 'div', id: id + '_' + i + '_subgroup' }); $.each(tmpgroup, function(idx, el) { var newEl = $.extend({}, el); if (!newEl.type) { newEl.type = data.type; } newEl.name = (current.name || data.name) + '.' + newEl.name; subgroupRaw.append(newEl); }); var subgroup = subgroupRaw.render(cur_id); subgroup.className = 'quickformSubgroup'; subnode.subgroup = subgroup; subnode.shown = false; event = function(e) { if (e.target.checked) { e.target.parentNode.appendChild(e.target.subgroup); if (e.target.type === 'radio') { var name = e.target.name; if (e.target.form.names[name] !== undefined) { e.target.form.names[name].parentNode.removeChild(e.target.form.names[name].subgroup); } e.target.form.names[name] = e.target; } } else { e.target.parentNode.removeChild(e.target.subgroup); } }; subnode.addEventListener('change', event, true); if (current.checked) { subnode.parentNode.appendChild(subgroup); } } else if (data.type === 'radio') { event = function(e) { if (e.target.checked) { var name = e.target.name; if (e.target.form.names[name] !== undefined) { e.target.form.names[name].parentNode.removeChild(e.target.form.names[name].subgroup); } delete e.target.form.names[name]; } }; subnode.addEventListener('change', event, true); } // add users' event last, so it can interact with the subgroup if (data.event) { subnode.addEventListener('change', data.event, false); } else if (current.event) { subnode.addEventListener('change', current.event, true); } } } if (data.shiftClickSupport && data.type === 'checkbox') { Morebits.checkboxShiftClickSupport(Morebits.quickForm.getElements(node, data.name)); } break; // input is actually a text-type, so number here inherits the same stuff case 'number': case 'input': node = document.createElement('div'); node.setAttribute('id', 'div_' + id); if (data.label) { label = node.appendChild(document.createElement('label')); label.appendChild(Morebits.createHtml(data.label)); label.setAttribute('for', data.id || id); label.style.marginRight = '3px'; } subnode = node.appendChild(document.createElement('input')); subnode.setAttribute('name', data.name); if (data.type === 'input') { subnode.setAttribute('type', 'text'); } else { subnode.setAttribute('type', 'number'); ['min', 'max', 'step', 'list'].forEach(function(att) { if (data[att]) { subnode.setAttribute(att, data[att]); } }); } ['value', 'size', 'placeholder', 'maxlength'].forEach(function(att) { if (data[att]) { subnode.setAttribute(att, data[att]); } }); ['disabled', 'required', 'readonly'].forEach(function(att) { if (data[att]) { subnode.setAttribute(att, att); } }); if (data.event) { subnode.addEventListener('keyup', data.event, false); } childContainer = subnode; break; case 'dyninput': var min = data.min || 1; var max = data.max || Infinity; node = document.createElement('div'); label = node.appendChild(document.createElement('h5')); label.appendChild(Morebits.createHtml(data.label)); var listNode = node.appendChild(document.createElement('div')); var more = this.compute({ type: 'button', label: 'daha çox', disabled: min >= max, event: function(e) { var new_node = new Morebits.quickForm.element(e.target.sublist); e.target.area.appendChild(new_node.render()); if (++e.target.counter >= e.target.max) { e.target.setAttribute('disabled', 'disabled'); } e.stopPropagation(); } }); node.appendChild(more[0]); var moreButton = more[1]; var sublist = { type: '_dyninput_element', label: data.sublabel || data.label, name: data.name, value: data.value, size: data.size, remove: false, maxlength: data.maxlength, event: data.event }; for (i = 0; i < min; ++i) { var elem = new Morebits.quickForm.element(sublist); listNode.appendChild(elem.render()); } sublist.remove = true; sublist.morebutton = moreButton; sublist.listnode = listNode; moreButton.sublist = sublist; moreButton.area = listNode; moreButton.max = max - min; moreButton.counter = 0; break; case '_dyninput_element': // Private, similar to normal input node = document.createElement('div'); if (data.label) { label = node.appendChild(document.createElement('label')); label.appendChild(document.createTextNode(data.label)); label.setAttribute('for', id); label.style.marginRight = '3px'; } subnode = node.appendChild(document.createElement('input')); if (data.value) { subnode.setAttribute('value', data.value); } subnode.setAttribute('name', data.name); subnode.setAttribute('type', 'text'); if (data.size) { subnode.setAttribute('size', data.size); } if (data.maxlength) { subnode.setAttribute('maxlength', data.maxlength); } if (data.event) { subnode.addEventListener('keyup', data.event, false); } if (data.remove) { var remove = this.compute({ type: 'button', label: 'sil', event: function(e) { var list = e.target.listnode; var node = e.target.inputnode; var more = e.target.morebutton; list.removeChild(node); --more.counter; more.removeAttribute('disabled'); e.stopPropagation(); } }); node.appendChild(remove[0]); var removeButton = remove[1]; removeButton.inputnode = node; removeButton.listnode = data.listnode; removeButton.morebutton = data.morebutton; } break; case 'hidden': node = document.createElement('input'); node.setAttribute('type', 'hidden'); node.values = data.value; node.setAttribute('value', data.value); node.setAttribute('name', data.name); break; case 'header': node = document.createElement('h5'); node.appendChild(Morebits.createHtml(data.label)); break; case 'div': node = document.createElement('div'); if (data.name) { node.setAttribute('name', data.name); } if (data.label) { var result = document.createElement('span'); result.className = 'quickformDescription'; result.appendChild(Morebits.createHtml(data.label)); node.appendChild(result); } break; case 'submit': node = document.createElement('span'); childContainer = node.appendChild(document.createElement('input')); childContainer.setAttribute('type', 'submit'); if (data.label) { childContainer.setAttribute('value', data.label); } childContainer.setAttribute('name', data.name || 'submit'); if (data.disabled) { childContainer.setAttribute('disabled', 'disabled'); } break; case 'button': node = document.createElement('span'); childContainer = node.appendChild(document.createElement('input')); childContainer.setAttribute('type', 'button'); if (data.label) { childContainer.setAttribute('value', data.label); } childContainer.setAttribute('name', data.name); if (data.disabled) { childContainer.setAttribute('disabled', 'disabled'); } if (data.event) { childContainer.addEventListener('click', data.event, false); } break; case 'textarea': node = document.createElement('div'); node.setAttribute('id', 'div_' + id); if (data.label) { label = node.appendChild(document.createElement('h5')); var labelElement = document.createElement('label'); labelElement.appendChild(Morebits.createHtml(data.label)); labelElement.setAttribute('for', data.id || id); label.appendChild(labelElement); } subnode = node.appendChild(document.createElement('textarea')); subnode.setAttribute('name', data.name); if (data.cols) { subnode.setAttribute('cols', data.cols); } if (data.rows) { subnode.setAttribute('rows', data.rows); } if (data.disabled) { subnode.setAttribute('disabled', 'disabled'); } if (data.required) { subnode.setAttribute('required', 'required'); } if (data.readonly) { subnode.setAttribute('readonly', 'readonly'); } if (data.value) { subnode.value = data.value; } childContainer = subnode; break; default: throw new Error('Morebits.quickForm: unknown element type ' + data.type.toString()); } if (!childContainer) { childContainer = node; } if (data.tooltip) { Morebits.quickForm.element.generateTooltip(label || node, data); } if (data.extra) { childContainer.extra = data.extra; } if (data.$data) { $(childContainer).data(data.$data); } if (data.style) { childContainer.setAttribute('style', data.style); } if (data.className) { childContainer.className = childContainer.className ? childContainer.className + ' ' + data.className : data.className; } childContainer.setAttribute('id', data.id || id); return [ node, childContainer ]; }; /** * Create a jQuery UI-based tooltip. * * @memberof Morebits.quickForm.element * @requires jquery.ui * @param {HTMLElement} node - The HTML element beside which a tooltip is to be generated. * @param {object} data - Tooltip-related configuration data. */ Morebits.quickForm.element.generateTooltip = function QuickFormElementGenerateTooltip(node, data) { var tooltipButton = node.appendChild(document.createElement('span')); tooltipButton.className = 'morebits-tooltipButton'; tooltipButton.title = data.tooltip; // Provides the content for jQuery UI tooltipButton.appendChild(document.createTextNode(msg('tooltip-mark', '?'))); $(tooltipButton).tooltip({ position: { my: 'left top', at: 'center bottom', collision: 'flipfit' }, // Deprecated in UI 1.12, but MW stuck on 1.9.2 indefinitely; see #398 and T71386 tooltipClass: 'morebits-ui-tooltip' }); }; // Some utility methods for manipulating quickForms after their creation: // (None of these work for "dyninput" type fields at present) /** * Returns an object containing all filled form data entered by the user, with the object * keys being the form element names. Disabled fields will be ignored, but not hidden fields. * * @memberof Morebits.quickForm * @param {HTMLFormElement} form * @returns {object} With field names as keys, input data as values. */ Morebits.quickForm.getInputData = function(form) { var result = {}; for (var i = 0; i < form.elements.length; i++) { var field = form.elements[i]; if (field.disabled || !field.name || !field.type || field.type === 'submit' || field.type === 'button') { continue; } // For elements in subgroups, quickform prepends element names with // name of the parent group followed by a period, get rid of that. var fieldNameNorm = field.name.slice(field.name.indexOf('.') + 1); switch (field.type) { case 'radio': if (field.checked) { result[fieldNameNorm] = field.value; } break; case 'checkbox': if (field.dataset.single) { result[fieldNameNorm] = field.checked; // boolean } else { result[fieldNameNorm] = result[fieldNameNorm] || []; if (field.checked) { result[fieldNameNorm].push(field.value); } } break; case 'select-multiple': result[fieldNameNorm] = $(field).val(); // field.value doesn't work break; case 'text': // falls through case 'textarea': result[fieldNameNorm] = field.value.trim(); break; default: // could be select-one, date, number, email, etc if (field.value) { result[fieldNameNorm] = field.value; } break; } } return result; }; /** * Returns all form elements with a given field name or ID. * * @memberof Morebits.quickForm * @param {HTMLFormElement} form * @param {string} fieldName - The name or id of the fields. * @returns {HTMLElement[]} - Array of matching form elements. */ Morebits.quickForm.getElements = function QuickFormGetElements(form, fieldName) { var $form = $(form); fieldName = $.escapeSelector(fieldName); // sanitize input var $elements = $form.find('[name="' + fieldName + '"]'); if ($elements.length > 0) { return $elements.toArray(); } $elements = $form.find('#' + fieldName); return $elements.toArray(); }; /** * Searches the array of elements for a checkbox or radio button with a certain * `value` attribute, and returns the first such element. Returns null if not found. * * @memberof Morebits.quickForm * @param {HTMLInputElement[]} elementArray - Array of checkbox or radio elements. * @param {string} value - Value to search for. * @returns {HTMLInputElement} */ Morebits.quickForm.getCheckboxOrRadio = function QuickFormGetCheckboxOrRadio(elementArray, value) { var found = $.grep(elementArray, function(el) { return el.value === value; }); if (found.length > 0) { return found[0]; } return null; }; /** * Returns the &lt;div> containing the form element, or the form element itself * May not work as expected on checkboxes or radios. * * @memberof Morebits.quickForm * @param {HTMLElement} element * @returns {HTMLElement} */ Morebits.quickForm.getElementContainer = function QuickFormGetElementContainer(element) { // for divs, headings and fieldsets, the container is the element itself if (element instanceof HTMLFieldSetElement || element instanceof HTMLDivElement || element instanceof HTMLHeadingElement) { return element; } // for others, just return the parent node return element.parentNode; }; /** * Gets the HTML element that contains the label of the given form element * (mainly for internal use). * * @memberof Morebits.quickForm * @param {(HTMLElement|Morebits.quickForm.element)} element * @returns {HTMLElement} */ Morebits.quickForm.getElementLabelObject = function QuickFormGetElementLabelObject(element) { // for buttons, divs and headers, the label is on the element itself if (element.type === 'button' || element.type === 'submit' || element instanceof HTMLDivElement || element instanceof HTMLHeadingElement) { return element; // for fieldsets, the label is the child <legend> element } else if (element instanceof HTMLFieldSetElement) { return element.getElementsByTagName('legend')[0]; // for textareas, the label is the sibling <h5> element } else if (element instanceof HTMLTextAreaElement) { return element.parentNode.getElementsByTagName('h5')[0]; } // for others, the label is the sibling <label> element return element.parentNode.getElementsByTagName('label')[0]; }; /** * Gets the label text of the element. * * @memberof Morebits.quickForm * @param {(HTMLElement|Morebits.quickForm.element)} element * @returns {string} */ Morebits.quickForm.getElementLabel = function QuickFormGetElementLabel(element) { var labelElement = Morebits.quickForm.getElementLabelObject(element); if (!labelElement) { return null; } return labelElement.firstChild.textContent; }; /** * Sets the label of the element to the given text. * * @memberof Morebits.quickForm * @param {(HTMLElement|Morebits.quickForm.element)} element * @param {string} labelText * @returns {boolean} True if succeeded, false if the label element is unavailable. */ Morebits.quickForm.setElementLabel = function QuickFormSetElementLabel(element, labelText) { var labelElement = Morebits.quickForm.getElementLabelObject(element); if (!labelElement) { return false; } labelElement.firstChild.textContent = labelText; return true; }; /** * Stores the element's current label, and temporarily sets the label to the given text. * * @memberof Morebits.quickForm * @param {(HTMLElement|Morebits.quickForm.element)} element * @param {string} temporaryLabelText * @returns {boolean} `true` if succeeded, `false` if the label element is unavailable. */ Morebits.quickForm.overrideElementLabel = function QuickFormOverrideElementLabel(element, temporaryLabelText) { if (!element.hasAttribute('data-oldlabel')) { element.setAttribute('data-oldlabel', Morebits.quickForm.getElementLabel(element)); } return Morebits.quickForm.setElementLabel(element, temporaryLabelText); }; /** * Restores the label stored by overrideElementLabel. * * @memberof Morebits.quickForm * @param {(HTMLElement|Morebits.quickForm.element)} element * @returns {boolean} True if succeeded, false if the label element is unavailable. */ Morebits.quickForm.resetElementLabel = function QuickFormResetElementLabel(element) { if (element.hasAttribute('data-oldlabel')) { return Morebits.quickForm.setElementLabel(element, element.getAttribute('data-oldlabel')); } return null; }; /** * Shows or hides a form element plus its label and tooltip. * * @memberof Morebits.quickForm * @param {(HTMLElement|jQuery|string)} element - HTML/jQuery element, or jQuery selector string. * @param {boolean} [visibility] - Skip this to toggle visibility. */ Morebits.quickForm.setElementVisibility = function QuickFormSetElementVisibility(element, visibility) { $(element).toggle(visibility); }; /** * Shows or hides the question mark icon (which displays the tooltip) next to a form element. * * @memberof Morebits.quickForm * @param {(HTMLElement|jQuery)} element * @param {boolean} [visibility] - Skip this to toggle visibility. */ Morebits.quickForm.setElementTooltipVisibility = function QuickFormSetElementTooltipVisibility(element, visibility) { $(Morebits.quickForm.getElementContainer(element)).find('.morebits-tooltipButton').toggle(visibility); }; /** * @external HTMLFormElement */ /** * Get checked items in the form. * * @function external:HTMLFormElement.getChecked * @param {string} name - Find checked property of elements (i.e. a checkbox * or a radiobutton) with the given name, or select options that have selected * set to true (don't try to mix selects with radio/checkboxes). * @param {string} [type] - Optionally specify either radio or checkbox (for * the event that both checkboxes and radiobuttons have the same name). * @returns {string[]} - Contains the values of elements with the given name * checked property set to true. */ HTMLFormElement.prototype.getChecked = function(name, type) { var elements = this.elements[name]; if (!elements) { return []; } var return_array = []; var i; if (elements instanceof HTMLSelectElement) { var options = elements.options; for (i = 0; i < options.length; ++i) { if (options[i].selected) { if (options[i].values) { return_array.push(options[i].values); } else { return_array.push(options[i].value); } } } } else if (elements instanceof HTMLInputElement) { if (type && elements.type !== type) { return []; } else if (elements.checked) { return [ elements.value ]; } } else { for (i = 0; i < elements.length; ++i) { if (elements[i].checked) { if (type && elements[i].type !== type) { continue; } if (elements[i].values) { return_array.push(elements[i].values); } else { return_array.push(elements[i].value); } } } } return return_array; }; /** * Does the same as {@link HTMLFormElement.getChecked|getChecked}, but with unchecked elements. * * @function external:HTMLFormElement.getUnchecked * @param {string} name - Find checked property of elements (i.e. a checkbox * or a radiobutton) with the given name, or select options that have selected * set to true (don't try to mix selects with radio/checkboxes). * @param {string} [type] - Optionally specify either radio or checkbox (for * the event that both checkboxes and radiobuttons have the same name). * @returns {string[]} - Contains the values of elements with the given name * checked property set to true. */ HTMLFormElement.prototype.getUnchecked = function(name, type) { var elements = this.elements[name]; if (!elements) { return []; } var return_array = []; var i; if (elements instanceof HTMLSelectElement) { var options = elements.options; for (i = 0; i < options.length; ++i) { if (!options[i].selected) { if (options[i].values) { return_array.push(options[i].values); } else { return_array.push(options[i].value); } } } } else if (elements instanceof HTMLInputElement) { if (type && elements.type !== type) { return []; } else if (!elements.checked) { return [ elements.value ]; } } else { for (i = 0; i < elements.length; ++i) { if (!elements[i].checked) { if (type && elements[i].type !== type) { continue; } if (elements[i].values) { return_array.push(elements[i].values); } else { return_array.push(elements[i].value); } } } } return return_array; }; /** * Utilities to help process IP addresses. * * @namespace Morebits.ip * @memberof Morebits */ Morebits.ip = { /** * Converts an IPv6 address to the canonical form stored and used by MediaWiki. * JavaScript translation of the {@link https://gerrit.wikimedia.org/r/plugins/gitiles/mediawiki/core/+/8eb6ac3e84ea3312d391ca96c12c49e3ad0753bb/includes/utils/IP.php#131|`IP::sanitizeIP()`} * function from the IPUtils library. Addresses are verbose, uppercase, * normalized, and expanded to 8 words. * * @param {string} address - The IPv6 address, with or without CIDR. * @returns {string} */ sanitizeIPv6: function (address) { address = address.trim(); if (address === '') { return null; } if (!mw.util.isIPv6Address(address, true)) { return address; // nothing else to do for IPv4 addresses or invalid ones } // Remove any whitespaces, convert to upper case address = address.toUpperCase(); // Expand zero abbreviations var abbrevPos = address.indexOf('::'); if (abbrevPos > -1) { // We know this is valid IPv6. Find the last index of the // address before any CIDR number (e.g. "a:b:c::/24"). var CIDRStart = address.indexOf('/'); var addressEnd = CIDRStart !== -1 ? CIDRStart - 1 : address.length - 1; // If the '::' is at the beginning... var repeat, extra, pad; if (abbrevPos === 0) { repeat = '0:'; extra = address === '::' ? '0' : ''; // for the address '::' pad = 9; // 7+2 (due to '::') // If the '::' is at the end... } else if (abbrevPos === (addressEnd - 1)) { repeat = ':0'; extra = ''; pad = 9; // 7+2 (due to '::') // If the '::' is in the middle... } else { repeat = ':0'; extra = ':'; pad = 8; // 6+2 (due to '::') } var replacement = repeat; pad -= address.split(':').length - 1; for (var i = 1; i < pad; i++) { replacement += repeat; } replacement += extra; address = address.replace('::', replacement); } // Remove leading zeros from each bloc as needed return address.replace(/(^|:)0+([0-9A-Fa-f]{1,4})/g, '$1$2'); }, /** * Determine if the given IP address is a range. Just conjoins * `mw.util.isIPAddress` with and without the `allowBlock` option. * * @param {string} ip * @returns {boolean} - True if given a valid IP address range, false otherwise. */ isRange: function (ip) { return mw.util.isIPAddress(ip, true) && !mw.util.isIPAddress(ip); }, /** * Check that an IP range is within the CIDR limits. Most likely to be useful * in conjunction with `wgRelevantUserName`. CIDR limits are hardcoded as /16 * for IPv4 and /32 for IPv6. * * @returns {boolean} - True for valid ranges within the CIDR limits, * otherwise false (ranges outside the limit, single IPs, non-IPs). */ validCIDR: function (ip) { if (Morebits.ip.isRange(ip)) { var subnet = parseInt(ip.match(/\/(\d{1,3})$/)[1], 10); if (subnet) { // Should be redundant if (mw.util.isIPv6Address(ip, true)) { if (subnet >= 32) { return true; } } else { if (subnet >= 16) { return true; } } } } return false; }, /** * Get the /64 subnet for an IPv6 address. * * @param {string} ipv6 - The IPv6 address, with or without a subnet. * @returns {boolean|string} - False if not IPv6 or bigger than a 64, * otherwise the (sanitized) /64 address. */ get64: function (ipv6) { if (!ipv6 || !mw.util.isIPv6Address(ipv6, true)) { return false; } var subnetMatch = ipv6.match(/\/(\d{1,3})$/); if (subnetMatch && parseInt(subnetMatch[1], 10) < 64) { return false; } ipv6 = Morebits.ip.sanitizeIPv6(ipv6); var ip_re = /^((?:[0-9A-F]{1,4}:){4})(?:[0-9A-F]{1,4}:){3}[0-9A-F]{1,4}(?:\/\d{1,3})?$/; return ipv6.replace(ip_re, '$1' + '0:0:0:0/64'); } }; /** * Helper functions to manipulate strings. * * @namespace Morebits.string * @memberof Morebits */ Morebits.string = { /** * @param {string} str * @returns {string} */ toUpperCaseFirstChar: function(str) { str = str.toString(); return str.substr(0, 1).toUpperCase() + str.substr(1); }, /** * @param {string} str * @returns {string} */ toLowerCaseFirstChar: function(str) { str = str.toString(); return str.substr(0, 1).toLowerCase() + str.substr(1); }, /** * Gives an array of substrings of `str` - starting with `start` and * ending with `end` - which is not in `skiplist`. Intended for use * on wikitext with templates or links. * * @param {string} str * @param {string} start * @param {string} end * @param {(string[]|string)} [skiplist] * @returns {string[]} * @throws If the `start` and `end` strings aren't of the same length. * @throws If `skiplist` isn't an array or string */ splitWeightedByKeys: function(str, start, end, skiplist) { if (start.length !== end.length) { throw new Error('start marker and end marker must be of the same length'); } var level = 0; var initial = null; var result = []; if (!Array.isArray(skiplist)) { if (skiplist === undefined) { skiplist = []; } else if (typeof skiplist === 'string') { skiplist = [ skiplist ]; } else { throw new Error('non-applicable skiplist parameter'); } } for (var i = 0; i < str.length; ++i) { for (var j = 0; j < skiplist.length; ++j) { if (str.substr(i, skiplist[j].length) === skiplist[j]) { i += skiplist[j].length - 1; continue; } } if (str.substr(i, start.length) === start) { if (initial === null) { initial = i; } ++level; i += start.length - 1; } else if (str.substr(i, end.length) === end) { --level; i += end.length - 1; } if (!level && initial !== null) { result.push(str.substring(initial, i + 1)); initial = null; } } return result; }, /** * Formats freeform "reason" (from a textarea) for deletion/other * templates that are going to be substituted, (e.g. PROD, XFD, RPP). * Handles `|` outside a nowiki tag. * Optionally, also adds a signature if not present already. * * @param {string} str * @param {boolean} [addSig] * @returns {string} */ formatReasonText: function(str, addSig) { var reason = (str || '').toString().trim(); var unbinder = new Morebits.unbinder(reason); unbinder.unbind('<no' + 'wiki>', '</no' + 'wiki>'); unbinder.content = unbinder.content.replace(/\|/g, '{{subst:!}}'); reason = unbinder.rebind(); if (addSig) { var sig = '~~~~', sigIndex = reason.lastIndexOf(sig); if (sigIndex === -1 || sigIndex !== reason.length - sig.length) { reason += ' ' + sig; } } return reason.trim(); }, /** * Formats a "reason" (from a textarea) for inclusion in a userspace * log. Replaces newlines with {{Pb}}, and adds an extra `#` before * list items for proper formatting. * * @param {string} str * @returns {string} */ formatReasonForLog: function(str) { return str // handle line breaks, which otherwise break numbering .replace(/\n+/g, '{{pb}}') // put an extra # in front before bulleted or numbered list items .replace(/^(#+)/mg, '#$1') .replace(/^(\*+)/mg, '#$1'); }, /** * Like `String.prototype.replace()`, but escapes any dollar signs in * the replacement string. Useful when the the replacement string is * arbitrary, such as a username or freeform user input, and could * contain dollar signs. * * @param {string} string - Text in which to replace. * @param {(string|RegExp)} pattern * @param {string} replacement * @returns {string} */ safeReplace: function morebitsStringSafeReplace(string, pattern, replacement) { return string.replace(pattern, replacement.replace(/\$/g, '$$$$')); }, /** * Determine if the user-provided expiration will be considered an * infinite-length by MW. * * @see {@link https://phabricator.wikimedia.org/T68646} * * @param {string} expiry * @returns {boolean} */ isInfinity: function morebitsStringIsInfinity(expiry) { return ['indefinite', 'infinity', 'infinite', 'never'].indexOf(expiry) !== -1; }, /** * Escapes a string to be used in a RegExp, replacing spaces and * underscores with `[_ ]` as they are often equivalent. * * @param {string} text - String to be escaped. * @returns {string} - The escaped text. */ escapeRegExp: function(text) { return mw.util.escapeRegExp(text).replace(/ |_/g, '[_ ]'); } }; /** * Helper functions to manipulate arrays. * * @namespace Morebits.array * @memberof Morebits */ Morebits.array = { /** * Remove duplicated items from an array. * * @param {Array} arr * @returns {Array} A copy of the array with duplicates removed. * @throws When provided a non-array. */ uniq: function(arr) { if (!Array.isArray(arr)) { throw 'A non-array object passed to Morebits.array.uniq'; } return arr.filter(function(item, idx) { return arr.indexOf(item) === idx; }); }, /** * Remove non-duplicated items from an array. * * @param {Array} arr * @returns {Array} A copy of the array with the first instance of each value * removed; subsequent instances of those values (duplicates) remain. * @throws When provided a non-array. */ dups: function(arr) { if (!Array.isArray(arr)) { throw 'A non-array object passed to Morebits.array.dups'; } return arr.filter(function(item, idx) { return arr.indexOf(item) !== idx; }); }, /** * Break up an array into smaller arrays. * * @param {Array} arr * @param {number} size - Size of each chunk (except the last, which could be different). * @returns {Array[]} An array containing the smaller, chunked arrays. * @throws When provided a non-array. */ chunk: function(arr, size) { if (!Array.isArray(arr)) { throw 'A non-array object passed to Morebits.array.chunk'; } if (typeof size !== 'number' || size <= 0) { // pretty impossible to do anything :) return [ arr ]; // we return an array consisting of this array. } var numChunks = Math.ceil(arr.length / size); var result = new Array(numChunks); for (var i = 0; i < numChunks; i++) { result[i] = arr.slice(i * size, (i + 1) * size); } return result; } }; /** * Utilities to enhance select2 menus. See twinklewarn, twinklexfd, * twinkleblock for sample usages. * * @see {@link https://select2.org/} * * @namespace Morebits.select2 * @memberof Morebits * @requires jquery.select2 */ Morebits.select2 = { matchers: { /** * Custom matcher in which if the optgroup name matches, all options in that * group are shown, like in jquery.chosen. */ optgroupFull: function(params, data) { var originalMatcher = $.fn.select2.defaults.defaults.matcher; var result = originalMatcher(params, data); if (result && params.term && data.text.toUpperCase().indexOf(params.term.toUpperCase()) !== -1) { result.children = data.children; } return result; }, /** Custom matcher that matches from the beginning of words only. */ wordBeginning: function(params, data) { var originalMatcher = $.fn.select2.defaults.defaults.matcher; var result = originalMatcher(params, data); if (!params.term || (result && new RegExp('\\b' + mw.util.escapeRegExp(params.term), 'i').test(result.text))) { return result; } return null; } }, /** Underline matched part of options. */ highlightSearchMatches: function(data) { var searchTerm = Morebits.select2SearchQuery; if (!searchTerm || data.loading) { return data.text; } var idx = data.text.toUpperCase().indexOf(searchTerm.toUpperCase()); if (idx < 0) { return data.text; } return $('<span>').append( data.text.slice(0, idx), $('<span>').css('text-decoration', 'underline').text(data.text.slice(idx, idx + searchTerm.length)), data.text.slice(idx + searchTerm.length) ); }, /** Intercept query as it is happening, for use in highlightSearchMatches. */ queryInterceptor: function(params) { Morebits.select2SearchQuery = params && params.term; }, /** * Open dropdown and begin search when the `.select2-selection` has * focus and a key is pressed. * * @see {@link https://github.com/select2/select2/issues/3279#issuecomment-442524147} */ autoStart: function(ev) { if (ev.which < 48) { return; } var target = $(ev.target).closest('.select2-container'); if (!target.length) { return; } target = target.prev(); target.select2('open'); var search = target.data('select2').dropdown.$search || target.data('select2').selection.$search; // Use DOM .focus() to work around a jQuery 3.6.0 regression (https://github.com/select2/select2/issues/5993) search[0].focus(); } }; /** * Temporarily hide a part of a string while processing the rest of it. * Used by {@link Morebits.wikitext.page#commentOutImage|Morebits.wikitext.page.commentOutImage}. * * @memberof Morebits * @class * @param {string} string - The initial text to process. * @example var u = new Morebits.unbinder('Hello world <!-- world --> world'); * u.unbind('<!--', '-->'); // text inside comment remains intact * u.content = u.content.replace(/world/g, 'earth'); * u.rebind(); // gives 'Hello earth <!-- world --> earth' */ Morebits.unbinder = function Unbinder(string) { if (typeof string !== 'string') { throw new Error('not a string'); } /** The text being processed. */ this.content = string; this.counter = 0; this.history = {}; this.prefix = '%UNIQ::' + Math.random() + '::'; this.postfix = '::UNIQ%'; }; Morebits.unbinder.prototype = { /** * Hide the region encapsulated by the `prefix` and `postfix` from * string processing. `prefix` and `postfix` will be used in a * RegExp, so items that need escaping should be use `\\`. * * @param {string} prefix * @param {string} postfix * @throws If either `prefix` or `postfix` is missing. */ unbind: function UnbinderUnbind(prefix, postfix) { if (!prefix || !postfix) { throw new Error('Both prefix and postfix must be provided'); } var re = new RegExp(prefix + '([\\s\\S]*?)' + postfix, 'g'); this.content = this.content.replace(re, Morebits.unbinder.getCallback(this)); }, /** * Restore the hidden portion of the `content` string. * * @returns {string} The processed output. */ rebind: function UnbinderRebind() { var content = this.content; content.self = this; for (var current in this.history) { if (Object.prototype.hasOwnProperty.call(this.history, current)) { content = content.replace(current, this.history[current]); } } return content; }, prefix: null, // %UNIQ::0.5955981644938324:: postfix: null, // ::UNIQ% content: null, // string counter: null, // 0++ history: null // {} }; /** @memberof Morebits.unbinder */ Morebits.unbinder.getCallback = function UnbinderGetCallback(self) { return function UnbinderCallback(match) { var current = self.prefix + self.counter + self.postfix; self.history[current] = match; ++self.counter; return current; }; }; /* **************** Morebits.date **************** */ /** * Create a date object with enhanced processing capabilities, a la * {@link https://momentjs.com/|moment.js}. MediaWiki timestamp format is also * acceptable, in addition to everything that JS Date() accepts. * * @memberof Morebits * @class */ Morebits.date = function() { var args = Array.prototype.slice.call(arguments); // Check MediaWiki formats // Must be first since firefox erroneously accepts the timestamp // format, sans timezone (See also: #921, #936, #1174, #1187), and the // 14-digit string will be interpreted differently. if (args.length === 1) { var param = args[0]; if (/^\d{14}$/.test(param)) { // YYYYMMDDHHmmss var digitMatch = /(\d{4})(\d{2})(\d{2})(\d{2})(\d{2})(\d{2})/.exec(param); if (digitMatch) { // ..... year ... month .. date ... hour .... minute ..... second this._d = new Date(Date.UTC.apply(null, [digitMatch[1], digitMatch[2] - 1, digitMatch[3], digitMatch[4], digitMatch[5], digitMatch[6]])); } } else if (typeof param === 'string') { // Wikitext signature timestamp var dateParts = Morebits.l10n.signatureTimestampFormat(param); if (dateParts) { this._d = new Date(Date.UTC.apply(null, dateParts)); } } } if (!this._d) { // Try standard date this._d = new (Function.prototype.bind.apply(Date, [Date].concat(args))); } // Still no? if (!this.isValid()) { mw.log.warn('Invalid Morebits.date initialisation:', args); } }; /** * Localized strings for date processing. * * @memberof Morebits.date * @type {object.<string, string>} * @property {string[]} months * @property {string[]} monthsShort * @property {string[]} days * @property {string[]} daysShort * @property {object.<string, string>} relativeTimes * @private */ Morebits.date.localeData = { // message names here correspond to MediaWiki message names months: [msg('january', 'Yanvar'), msg('february', 'Fevral'), msg('march', 'Mart'), msg('april', 'Aprel'), msg('may_long', 'May'), msg('june', 'İyun'), msg('july', 'İyul'), msg('august', 'Avqust'), msg('september', 'Sentyabr'), msg('october', 'Oktyabr'), msg('november', 'Noyabr'), msg('december', 'Dekabr')], monthsShort: [msg('jan', 'Yan'), msg('feb', 'Fev'), msg('mar', 'Mar'), msg('apr', 'Apr'), msg('may', 'May'), msg('jun', 'İyn'), msg('jul', 'İyl'), msg('aug', 'Avg'), msg('sep', 'Sen'), msg('oct', 'Okt'), msg('nov', 'Noy'), msg('dec', 'Dek')], days: [msg('sunday', 'bazar'), msg('monday', 'bazar ertəsi'), msg('tuesday', 'çərşənbə axşamı'), msg('wednesday', 'çərşənbə'), msg('thursday', 'cümə axşamı'), msg('friday', 'cümə'), msg('saturday', 'şənbə')], daysShort: [msg('sun', 'b.'), msg('mon', 'b.e.'), msg('tue', 'ç.a.'), msg('wed', 'ç.'), msg('thu', 'c.a.'), msg('fri', 'c.'), msg('sat', 'ş.')], relativeTimes: { thisDay: msg('relative-today', '[bu gün saat] hh:mm'), prevDay: msg('relative-prevday', '[dünən saat] hh:mm'), nextDay: msg('relative-nextday', '[sabah saat] hh:mm'), thisWeek: msg('relative-thisweek', 'dddd [saat] hh:mm'), pastWeek: msg('relative-pastweek', '[keçən] dddd [saat] hh:mm'), other: msg('relative-other', 'DD-MM-YYYY') } }; /** * Map units with getter/setter function names, for `add` and `subtract` * methods. * * @memberof Morebits.date * @type {object.<string, string>} * @property {string} seconds * @property {string} minutes * @property {string} hours * @property {string} days * @property {string} weeks * @property {string} months * @property {string} years */ Morebits.date.unitMap = { seconds: 'Seconds', minutes: 'Minutes', hours: 'Hours', days: 'Date', weeks: 'Week', // Not a function but handled in `add` through cunning use of multiplication months: 'Month', years: 'FullYear' }; Morebits.date.prototype = { /** @returns {boolean} */ isValid: function() { return !isNaN(this.getTime()); }, /** * @param {(Date|Morebits.date)} date * @returns {boolean} */ isBefore: function(date) { return this.getTime() < date.getTime(); }, /** * @param {(Date|Morebits.date)} date * @returns {boolean} */ isAfter: function(date) { return this.getTime() > date.getTime(); }, /** @returns {string} */ getUTCMonthName: function() { return Morebits.date.localeData.months[this.getUTCMonth()]; }, /** @returns {string} */ getUTCMonthNameAbbrev: function() { return Morebits.date.localeData.monthsShort[this.getUTCMonth()]; }, /** @returns {string} */ getMonthName: function() { return Morebits.date.localeData.months[this.getMonth()]; }, /** @returns {string} */ getMonthNameAbbrev: function() { return Morebits.date.localeData.monthsShort[this.getMonth()]; }, /** @returns {string} */ getUTCDayName: function() { return Morebits.date.localeData.days[this.getUTCDay()]; }, /** @returns {string} */ getUTCDayNameAbbrev: function() { return Morebits.date.localeData.daysShort[this.getUTCDay()]; }, /** @returns {string} */ getDayName: function() { return Morebits.date.localeData.days[this.getDay()]; }, /** @returns {string} */ getDayNameAbbrev: function() { return Morebits.date.localeData.daysShort[this.getDay()]; }, /** * Add a given number of minutes, hours, days, weeks, months, or years to the date. * This is done in-place. The modified date object is also returned, allowing chaining. * * @param {number} number - Should be an integer. * @param {string} unit * @throws If invalid or unsupported unit is given. * @returns {Morebits.date} */ add: function(number, unit) { var num = parseInt(number, 10); // normalize if (isNaN(num)) { throw new Error('Invalid number "' + number + '" provided.'); } unit = unit.toLowerCase(); // normalize var unitMap = Morebits.date.unitMap; var unitNorm = unitMap[unit] || unitMap[unit + 's']; // so that both singular and plural forms work if (unitNorm) { // No built-in week functions, so rather than build out ISO's getWeek/setWeek, just multiply // Probably can't be used for Julian->Gregorian changeovers, etc. if (unitNorm === 'Week') { unitNorm = 'Date', num *= 7; } this['set' + unitNorm](this['get' + unitNorm]() + num); return this; } throw new Error('Invalid unit "' + unit + '": Only ' + Object.keys(unitMap).join(', ') + ' are allowed.'); }, /** * Subtracts a given number of minutes, hours, days, weeks, months, or years to the date. * This is done in-place. The modified date object is also returned, allowing chaining. * * @param {number} number - Should be an integer. * @param {string} unit * @throws If invalid or unsupported unit is given. * @returns {Morebits.date} */ subtract: function(number, unit) { return this.add(-number, unit); }, /** * Format the date into a string per the given format string. * Replacement syntax is a subset of that in moment.js: * * | Syntax | Output | * |--------|--------| * | H | Hours (24-hour) | * | HH | Hours (24-hour, padded to 2 digits) | * | h | Hours (12-hour) | * | hh | Hours (12-hour, padded to 2 digits) | * | A | AM or PM | * | m | Minutes | * | mm | Minutes (padded to 2 digits) | * | s | Seconds | * | ss | Seconds (padded to 2 digits) | * | SSS | Milliseconds fragment, 3 digits | * | d | Day number of the week (Sun=0) | * | ddd | Abbreviated day name | * | dddd | Full day name | * | D | Date | * | DD | Date (padded to 2 digits) | * | M | Month number (1-indexed) | * | MM | Month number (1-indexed, padded to 2 digits) | * | MMM | Abbreviated month name | * | MMMM | Full month name | * | Y | Year | * | YY | Final two digits of year (20 for 2020, 42 for 1942) | * | YYYY | Year (same as `Y`) | * * @param {string} formatstr - Format the date into a string, using * the replacement syntax. Use `[` and `]` to escape items. If not * provided, will return the ISO-8601-formatted string. * @param {(string|number)} [zone=system] - `system` (for browser-default time zone), * `utc`, or specify a time zone as number of minutes relative to UTC. * @returns {string} */ format: function(formatstr, zone) { if (!this.isValid()) { return 'Invalid date'; // Put the truth out, preferable to "NaNNaNNan NaN:NaN" or whatever } var udate = this; // create a new date object that will contain the date to display as system time if (zone === 'utc') { udate = new Morebits.date(this.getTime()).add(this.getTimezoneOffset(), 'minutes'); } else if (typeof zone === 'number') { // convert to utc, then add the utc offset given udate = new Morebits.date(this.getTime()).add(this.getTimezoneOffset() + zone, 'minutes'); } // default to ISOString if (!formatstr) { return udate.toISOString(); } var pad = function(num, len) { len = len || 2; // Up to length of 00 + 1 return ('00' + num).toString().slice(0 - len); }; var h24 = udate.getHours(), m = udate.getMinutes(), s = udate.getSeconds(), ms = udate.getMilliseconds(); var D = udate.getDate(), M = udate.getMonth() + 1, Y = udate.getFullYear(); var h12 = h24 % 12 || 12, amOrPm = h24 >= 12 ? msg('period-pm', 'PM') : msg('period-am', 'AM'); var replacementMap = { HH: pad(h24), H: h24, hh: pad(h12), h: h12, A: amOrPm, mm: pad(m), m: m, ss: pad(s), s: s, SSS: pad(ms, 3), dddd: udate.getDayName(), ddd: udate.getDayNameAbbrev(), d: udate.getDay(), DD: pad(D), D: D, MMMM: udate.getMonthName(), MMM: udate.getMonthNameAbbrev(), MM: pad(M), M: M, YYYY: Y, YY: pad(Y % 100), Y: Y }; var unbinder = new Morebits.unbinder(formatstr); // escape stuff between [...] unbinder.unbind('\\[', '\\]'); unbinder.content = unbinder.content.replace( /* Regex notes: * d(d{2,3})? matches exactly 1, 3 or 4 occurrences of 'd' ('dd' is treated as a double match of 'd') * Y{1,2}(Y{2})? matches exactly 1, 2 or 4 occurrences of 'Y' */ /H{1,2}|h{1,2}|m{1,2}|s{1,2}|SSS|d(d{2,3})?|D{1,2}|M{1,4}|Y{1,2}(Y{2})?|A/g, function(match) { return replacementMap[match]; } ); return unbinder.rebind().replace(/\[(.*?)\]/g, '$1'); }, /** * Gives a readable relative time string such as "Yesterday at 6:43 PM" or "Last Thursday at 11:45 AM". * Similar to `calendar` in moment.js, but with time zone support. * * @param {(string|number)} [zone=system] - 'system' (for browser-default time zone), * 'utc' (for UTC), or specify a time zone as number of minutes past UTC. * @returns {string} */ calendar: function(zone) { // Zero out the hours, minutes, seconds and milliseconds - keeping only the date; // find the difference. Note that setHours() returns the same thing as getTime(). var dateDiff = (new Date().setHours(0, 0, 0, 0) - new Date(this).setHours(0, 0, 0, 0)) / 8.64e7; switch (true) { case dateDiff === 0: return this.format(Morebits.date.localeData.relativeTimes.thisDay, zone); case dateDiff === 1: return this.format(Morebits.date.localeData.relativeTimes.prevDay, zone); case dateDiff > 0 && dateDiff < 7: return this.format(Morebits.date.localeData.relativeTimes.pastWeek, zone); case dateDiff === -1: return this.format(Morebits.date.localeData.relativeTimes.nextDay, zone); case dateDiff < 0 && dateDiff > -7: return this.format(Morebits.date.localeData.relativeTimes.thisWeek, zone); default: return this.format(Morebits.date.localeData.relativeTimes.other, zone); } }, /** * Get a regular expression that matches wikitext section titles, such * as `==December 2019==` or `=== Jan 2018 ===`. * * @returns {RegExp} */ monthHeaderRegex: function() { return new RegExp('^(==+)\\s*(?:' + this.getUTCMonthName() + '|' + this.getUTCMonthNameAbbrev() + ')\\s+' + this.getUTCFullYear() + '\\s*\\1', 'mg'); }, /** * Creates a wikitext section header with the month and year. * * @param {number} [level=2] - Header level. Pass 0 for just the text * with no wikitext markers (==). * @returns {string} */ monthHeader: function(level) { // Default to 2, but allow for 0 or stringy numbers level = parseInt(level, 10); level = isNaN(level) ? 2 : level; var header = Array(level + 1).join('='); // String.prototype.repeat not supported in IE 11 var text = this.getUTCMonthName() + ' ' + this.getUTCFullYear(); if (header.length) { // wikitext-formatted header return header + ' ' + text + ' ' + header; } return text; // Just the string } }; // Allow native Date.prototype methods to be used on Morebits.date objects Object.getOwnPropertyNames(Date.prototype).forEach(function(func) { // Exclude methods that collide with PageTriage's Date.js external, which clobbers native Date: [[phab:T268513]] if (['add', 'getDayName', 'getMonthName'].indexOf(func) === -1) { Morebits.date.prototype[func] = function() { return this._d[func].apply(this._d, Array.prototype.slice.call(arguments)); }; } }); /* **************** Morebits.wiki **************** */ /** * Various objects for wiki editing and API access, including * {@link Morebits.wiki.api} and {@link Morebits.wiki.page}. * * @namespace Morebits.wiki * @memberof Morebits */ Morebits.wiki = {}; /** * @deprecated in favor of Morebits.isPageRedirect as of November 2020 * @memberof Morebits.wiki * @returns {boolean} */ Morebits.wiki.isPageRedirect = function wikipediaIsPageRedirect() { console.warn('NOTE: Morebits.wiki.isPageRedirect has been deprecated, use Morebits.isPageRedirect instead.'); // eslint-disable-line no-console return Morebits.isPageRedirect(); }; /* **************** Morebits.wiki.actionCompleted **************** */ /** * @memberof Morebits.wiki * @type {number} */ Morebits.wiki.numberOfActionsLeft = 0; /** * @memberof Morebits.wiki * @type {number} */ Morebits.wiki.nbrOfCheckpointsLeft = 0; /** * Display message and/or redirect to page upon completion of tasks. * * Every call to Morebits.wiki.api.post() results in the dispatch of an * asynchronous callback. Each callback can in turn make an additional call to * Morebits.wiki.api.post() to continue a processing sequence. At the * conclusion of the final callback of a processing sequence, it is not * possible to simply return to the original caller because there is no call * stack leading back to the original context. Instead, * Morebits.wiki.actionCompleted.event() is called to display the result to * the user and to perform an optional page redirect. * * The determination of when to call Morebits.wiki.actionCompleted.event() is * managed through the globals Morebits.wiki.numberOfActionsLeft and * Morebits.wiki.nbrOfCheckpointsLeft. Morebits.wiki.numberOfActionsLeft is * incremented at the start of every Morebits.wiki.api call and decremented * after the completion of a callback function. If a callback function does * not create a new Morebits.wiki.api object before exiting, it is the final * step in the processing chain and Morebits.wiki.actionCompleted.event() will * then be called. * * Optionally, callers may use Morebits.wiki.addCheckpoint() to indicate that * processing is not complete upon the conclusion of the final callback * function. This is used for batch operations. The end of a batch is * signaled by calling Morebits.wiki.removeCheckpoint(). * * @memberof Morebits.wiki */ Morebits.wiki.actionCompleted = function(self) { if (--Morebits.wiki.numberOfActionsLeft <= 0 && Morebits.wiki.nbrOfCheckpointsLeft <= 0) { Morebits.wiki.actionCompleted.event(self); } }; // Change per action wanted /** @memberof Morebits.wiki */ Morebits.wiki.actionCompleted.event = function() { if (Morebits.wiki.actionCompleted.notice) { Morebits.status.actionCompleted(Morebits.wiki.actionCompleted.notice); } if (Morebits.wiki.actionCompleted.redirect) { // if it isn't a URL, make it one. TODO: This breaks on the articles 'http://', 'ftp://', and similar ones. if (!(/^\w+:\/\//).test(Morebits.wiki.actionCompleted.redirect)) { Morebits.wiki.actionCompleted.redirect = mw.util.getUrl(Morebits.wiki.actionCompleted.redirect); if (Morebits.wiki.actionCompleted.followRedirect === false) { Morebits.wiki.actionCompleted.redirect += '?redirect=no'; } } window.setTimeout(function() { window.location = Morebits.wiki.actionCompleted.redirect; }, Morebits.wiki.actionCompleted.timeOut); } }; /** @memberof Morebits.wiki */ Morebits.wiki.actionCompleted.timeOut = typeof window.wpActionCompletedTimeOut === 'undefined' ? 5000 : window.wpActionCompletedTimeOut; /** @memberof Morebits.wiki */ Morebits.wiki.actionCompleted.redirect = null; /** @memberof Morebits.wiki */ Morebits.wiki.actionCompleted.notice = null; /** @memberof Morebits.wiki */ Morebits.wiki.addCheckpoint = function() { ++Morebits.wiki.nbrOfCheckpointsLeft; }; /** @memberof Morebits.wiki */ Morebits.wiki.removeCheckpoint = function() { if (--Morebits.wiki.nbrOfCheckpointsLeft <= 0 && Morebits.wiki.numberOfActionsLeft <= 0) { Morebits.wiki.actionCompleted.event(); } }; /* **************** Morebits.wiki.api **************** */ /** * An easy way to talk to the MediaWiki API. Accepts either json or xml * (default) formats; if json is selected, will default to `formatversion=2` * unless otherwise specified. Similarly, enforces newer `errorformat`s, * defaulting to `html` if unspecified. `uselang` enforced to the wiki's * content language. * * In new code, the use of the last 3 parameters should be avoided, instead * use {@link Morebits.wiki.api#setStatusElement|setStatusElement()} to bind * the status element (if needed) and use `.then()` or `.catch()` on the * promise returned by `post()`, rather than specify the `onSuccess` or * `onFailure` callbacks. * * @memberof Morebits.wiki * @class * @param {string} currentAction - The current action (required). * @param {object} query - The query (required). * @param {Function} [onSuccess] - The function to call when request is successful. * @param {Morebits.status} [statusElement] - A Morebits.status object to use for status messages. * @param {Function} [onError] - The function to call if an error occurs. */ Morebits.wiki.api = function(currentAction, query, onSuccess, statusElement, onError) { this.currentAction = currentAction; this.query = query; this.query.assert = 'user'; // Enforce newer error formats, preferring html if (!query.errorformat || ['wikitext', 'plaintext'].indexOf(query.errorformat) === -1) { this.query.errorformat = 'html'; } // Explicitly use the wiki's content language to minimize confusion, // see #1179 for discussion this.query.uselang = 'content'; this.query.errorlang = 'uselang'; this.query.errorsuselocal = 1; this.onSuccess = onSuccess; this.onError = onError; if (statusElement) { this.setStatusElement(statusElement); } else { this.statelem = new Morebits.status(currentAction); } // JSON is used throughout Morebits/Twinkle, but xml remains the default for backwards compatibility if (!query.format) { this.query.format = 'xml'; } else if (query.format === 'json' && !query.formatversion) { this.query.formatversion = '2'; } else if (['xml', 'json'].indexOf(query.format) === -1) { this.statelem.error('Invalid API format: only xml and json are supported.'); } // Ignore tags for queries and most common unsupported actions, produces warnings if (query.action && ['query', 'review', 'stabilize', 'pagetriageaction', 'watch'].indexOf(query.action) !== -1) { delete query.tags; } else if (!query.tags && morebitsWikiChangeTag) { query.tags = morebitsWikiChangeTag; } }; Morebits.wiki.api.prototype = { currentAction: '', onSuccess: null, onError: null, parent: window, // use global context if there is no parent object query: null, response: null, responseXML: null, // use `response` instead; retained for backwards compatibility statelem: null, // this non-standard name kept for backwards compatibility statusText: null, // result received from the API, normally "success" or "error" errorCode: null, // short text error code, if any, as documented in the MediaWiki API errorText: null, // full error description, if any badtokenRetry: false, // set to true if this on a retry attempted after a badtoken error /** * Keep track of parent object for callbacks. * * @param {*} parent */ setParent: function(parent) { this.parent = parent; }, /** @param {Morebits.status} statusElement */ setStatusElement: function(statusElement) { this.statelem = statusElement; this.statelem.status(this.currentAction); }, /** * Carry out the request. * * @param {object} callerAjaxParameters - Do not specify a parameter unless you really * really want to give jQuery some extra parameters. * @returns {promise} - A jQuery promise object that is resolved or rejected with the api object. */ post: function(callerAjaxParameters) { ++Morebits.wiki.numberOfActionsLeft; var queryString = $.map(this.query, function(val, i) { if (Array.isArray(val)) { return encodeURIComponent(i) + '=' + val.map(encodeURIComponent).join('|'); } else if (val !== undefined) { return encodeURIComponent(i) + '=' + encodeURIComponent(val); } }).join('&').replace(/^(.*?)(\btoken=[^&]*)&(.*)/, '$1$3&$2'); // token should always be the last item in the query string (bug TW-B-0013) var ajaxparams = $.extend({}, { context: this, type: this.query.action === 'query' ? 'GET' : 'POST', url: mw.util.wikiScript('api'), data: queryString, dataType: this.query.format, headers: { 'Api-User-Agent': morebitsWikiApiUserAgent } }, callerAjaxParameters); return $.ajax(ajaxparams).then( function onAPIsuccess(response, statusText) { this.statusText = statusText; this.response = this.responseXML = response; // Limit to first error if (this.query.format === 'json') { this.errorCode = response.errors && response.errors[0].code; if (this.query.errorformat === 'html') { this.errorText = response.errors && response.errors[0].html; } else if (this.query.errorformat === 'wikitext' || this.query.errorformat === 'plaintext') { this.errorText = response.errors && response.errors[0].text; } } else { this.errorCode = $(response).find('errors error').eq(0).attr('code'); // Sufficient for html, wikitext, or plaintext errorformats this.errorText = $(response).find('errors error').eq(0).text(); } if (typeof this.errorCode === 'string') { // the API didn't like what we told it, e.g., bad edit token or an error creating a page return this.returnError(callerAjaxParameters); } // invoke success callback if one was supplied if (this.onSuccess) { // set the callback context to this.parent for new code and supply the API object // as the first argument to the callback (for legacy code) this.onSuccess.call(this.parent, this); } else { this.statelem.info(msg('done', 'yerinə yetirildi')); } Morebits.wiki.actionCompleted(); return $.Deferred().resolveWith(this.parent, [this]); }, // only network and server errors reach here - complaints from the API itself are caught in success() function onAPIfailure(jqXHR, statusText, errorThrown) { this.statusText = statusText; this.errorThrown = errorThrown; // frequently undefined this.errorText = msg('api-error', statusText, jqXHR.statusText, statusText + ' "' + jqXHR.statusText + '" occurred while contacting the API.'); return this.returnError(); } ); }, returnError: function(callerAjaxParameters) { if (this.errorCode === 'badtoken' && !this.badtokenRetry) { this.statelem.warn(msg('invalid-token-retrying', 'Invalid token. Getting a new token and retrying…')); this.badtokenRetry = true; // Get a new CSRF token and retry. If the original action needs a different // type of action than CSRF, we do one pointless retry before bailing out return Morebits.wiki.api.getToken().then(function(token) { this.query.token = token; return this.post(callerAjaxParameters); }.bind(this)); } this.statelem.error(this.errorText + ' (' + this.errorCode + ')'); // invoke failure callback if one was supplied if (this.onError) { // set the callback context to this.parent for new code and supply the API object // as the first argument to the callback for legacy code this.onError.call(this.parent, this); } // don't complete the action so that the error remains displayed return $.Deferred().rejectWith(this.parent, [this]); }, getStatusElement: function() { return this.statelem; }, getErrorCode: function() { return this.errorCode; }, getErrorText: function() { return this.errorText; }, getXML: function() { // retained for backwards compatibility, use getResponse() instead return this.responseXML; }, getResponse: function() { return this.response; } }; /** Retrieves wikitext from a page. Caching enabled, duration 1 day. */ Morebits.wiki.getCachedJson = function(title) { var query = { action: 'query', prop: 'revisions', titles: title, rvslots: '*', rvprop: 'content', format: 'json', smaxage: '86400', // cache for 1 day maxage: '86400' // cache for 1 day }; return new Morebits.wiki.api('', query).post().then(function(apiobj) { apiobj.getStatusElement().unlink(); var response = apiobj.getResponse(); var wikitext = response.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; return JSON.parse(wikitext); }); }; var morebitsWikiApiUserAgent = 'morebits.js ([[w:WT:TW]])'; /** * Set the custom user agent header, which is used for server-side logging. * Note that doing so will set the useragent for every `Morebits.wiki.api` * process performed thereafter. * * @see {@link https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-api-announce/2014-November/000075.html} * for original announcement. * * @memberof Morebits.wiki.api * @param {string} [ua=morebits.js ([[w:WT:TW]])] - User agent. The default * value of `morebits.js ([[w:WT:TW]])` will be appended to any provided * value. */ Morebits.wiki.api.setApiUserAgent = function(ua) { morebitsWikiApiUserAgent = (ua ? ua + ' ' : '') + 'morebits.js ([[w:WT:TW]])'; }; /** * Change/revision tag applied to Morebits actions when no other tags are specified. * Unused by default per {@link https://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=970618849#Adding_tags_to_Twinkle_edits_and_actions|EnWiki consensus}. * * @constant * @memberof Morebits.wiki.api * @type {string} */ var morebitsWikiChangeTag = ''; /** * Get a new CSRF token on encountering token errors. * * @memberof Morebits.wiki.api * @returns {string} MediaWiki CSRF token. */ Morebits.wiki.api.getToken = function() { var tokenApi = new Morebits.wiki.api(msg('getting-token', 'Getting token'), { action: 'query', meta: 'tokens', type: 'csrf', format: 'json' }); return tokenApi.post().then(function(apiobj) { return apiobj.response.query.tokens.csrftoken; }); }; /* **************** Morebits.wiki.page **************** */ /** * Use the MediaWiki API to load a page and optionally edit it, move it, etc. * * Callers are not permitted to directly access the properties of this class! * All property access is through the appropriate get___() or set___() method. * * Callers should set {@link Morebits.wiki.actionCompleted.notice} and {@link Morebits.wiki.actionCompleted.redirect} * before the first call to {@link Morebits.wiki.page.load()}. * * Each of the callback functions takes one parameter, which is a * reference to the Morebits.wiki.page object that registered the callback. * Callback functions may invoke any Morebits.wiki.page prototype method using this reference. * * * Call sequence for common operations (optional final user callbacks not shown): * * - Edit current contents of a page (no edit conflict): * `.load(userTextEditCallback) -> ctx.loadApi.post() -> * ctx.loadApi.post.success() -> ctx.fnLoadSuccess() -> userTextEditCallback() -> * .save() -> ctx.saveApi.post() -> ctx.loadApi.post.success() -> ctx.fnSaveSuccess()` * * - Edit current contents of a page (with edit conflict): * `.load(userTextEditCallback) -> ctx.loadApi.post() -> * ctx.loadApi.post.success() -> ctx.fnLoadSuccess() -> userTextEditCallback() -> * .save() -> ctx.saveApi.post() -> ctx.loadApi.post.success() -> * ctx.fnSaveError() -> ctx.loadApi.post() -> ctx.loadApi.post.success() -> * ctx.fnLoadSuccess() -> userTextEditCallback() -> .save() -> * ctx.saveApi.post() -> ctx.loadApi.post.success() -> ctx.fnSaveSuccess()` * * - Append to a page (similar for prepend and newSection): * `.append() -> ctx.loadApi.post() -> ctx.loadApi.post.success() -> * ctx.fnLoadSuccess() -> ctx.fnAutoSave() -> .save() -> ctx.saveApi.post() -> * ctx.loadApi.post.success() -> ctx.fnSaveSuccess()` * * Notes: * 1. All functions following Morebits.wiki.api.post() are invoked asynchronously from the jQuery AJAX library. * 2. The sequence for append/prepend/newSection could be slightly shortened, * but it would require significant duplication of code for little benefit. * * * @memberof Morebits.wiki * @class * @param {string} pageName - The name of the page, prefixed by the namespace (if any). * For the current page, use `mw.config.get('wgPageName')`. * @param {string|Morebits.status} [status] - A string describing the action about to be undertaken, * or a Morebits.status object */ Morebits.wiki.page = function(pageName, status) { if (!status) { status = msg('opening-page', pageName, '"' + pageName + '" səhifəsi açılır'); } /** * Private context variables. * * This context is not visible to the outside, thus all the data here * must be accessed via getter and setter functions. * * @private */ var ctx = { // backing fields for public properties pageName: pageName, pageExists: false, editSummary: null, changeTags: null, testActions: null, // array if any valid actions callbackParameters: null, statusElement: status instanceof Morebits.status ? status : new Morebits.status(status), // - edit pageText: null, editMode: 'all', // save() replaces entire contents of the page by default appendText: null, // can't reuse pageText for this because pageText is needed to follow a redirect prependText: null, // can't reuse pageText for this because pageText is needed to follow a redirect newSectionText: null, newSectionTitle: null, createOption: null, minorEdit: false, botEdit: false, pageSection: null, maxConflictRetries: 2, maxRetries: 2, followRedirect: false, followCrossNsRedirect: true, watchlistOption: 'nochange', watchlistExpiry: null, creator: null, timestamp: null, // - revert revertOldID: null, // - move moveDestination: null, moveTalkPage: false, moveSubpages: false, moveSuppressRedirect: false, // - protect protectEdit: null, protectMove: null, protectCreate: null, protectCascade: null, // - creation lookup lookupNonRedirectCreator: false, // - stabilize (FlaggedRevs) flaggedRevs: null, // internal status pageLoaded: false, csrfToken: null, loadTime: null, lastEditTime: null, pageID: null, contentModel: null, revertCurID: null, revertUser: null, watched: false, fullyProtected: false, suppressProtectWarning: false, conflictRetries: 0, retries: 0, // callbacks onLoadSuccess: null, onLoadFailure: null, onSaveSuccess: null, onSaveFailure: null, onLookupCreationSuccess: null, onLookupCreationFailure: null, onMoveSuccess: null, onMoveFailure: null, onDeleteSuccess: null, onDeleteFailure: null, onUndeleteSuccess: null, onUndeleteFailure: null, onProtectSuccess: null, onProtectFailure: null, onStabilizeSuccess: null, onStabilizeFailure: null, // internal objects loadQuery: null, loadApi: null, saveApi: null, lookupCreationApi: null, moveApi: null, moveProcessApi: null, patrolApi: null, patrolProcessApi: null, triageApi: null, triageProcessListApi: null, triageProcessApi: null, deleteApi: null, deleteProcessApi: null, undeleteApi: null, undeleteProcessApi: null, protectApi: null, protectProcessApi: null, stabilizeApi: null, stabilizeProcessApi: null }; var emptyFunction = function() { }; /** * Loads the text for the page. * * @param {Function} onSuccess - Callback function which is called when the load has succeeded. * @param {Function} [onFailure] - Callback function which is called when the load fails. */ this.load = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onLoadSuccess = onSuccess; ctx.onLoadFailure = onFailure || emptyFunction; // Need to be able to do something after the page loads if (!onSuccess) { ctx.statusElement.error('Internal error: no onSuccess callback provided to load()!'); ctx.onLoadFailure(this); return; } ctx.loadQuery = { action: 'query', prop: 'info|revisions', inprop: 'watched', intestactions: 'edit', // can be expanded curtimestamp: '', meta: 'tokens', type: 'csrf', titles: ctx.pageName, format: 'json' // don't need rvlimit=1 because we don't need rvstartid here and only one actual rev is returned by default }; if (ctx.editMode === 'all') { ctx.loadQuery.rvprop = 'content|timestamp'; // get the page content at the same time, if needed } else if (ctx.editMode === 'revert') { ctx.loadQuery.rvprop = 'timestamp'; ctx.loadQuery.rvlimit = 1; ctx.loadQuery.rvstartid = ctx.revertOldID; } if (ctx.followRedirect) { ctx.loadQuery.redirects = ''; // follow all redirects } if (typeof ctx.pageSection === 'number') { ctx.loadQuery.rvsection = ctx.pageSection; } if (Morebits.userIsSysop) { ctx.loadQuery.inprop += '|protection'; } ctx.loadApi = new Morebits.wiki.api(msg('retrieving-page', 'Səhifə əldə edilir…'), ctx.loadQuery, fnLoadSuccess, ctx.statusElement, ctx.onLoadFailure); ctx.loadApi.setParent(this); ctx.loadApi.post(); }; /** * Saves the text for the page to Wikipedia. * Must be preceded by successfully calling `load()`. * * Warning: Calling `save()` can result in additional calls to the * previous `load()` callbacks to recover from edit conflicts! In this * case, callers must make the same edit to the new pageText and * re-invoke `save()`. This behavior can be disabled with * `setMaxConflictRetries(0)`. * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function which is called when the save has succeeded. * @param {Function} [onFailure] - Callback function which is called when the save fails. */ this.save = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onSaveSuccess = onSuccess; ctx.onSaveFailure = onFailure || emptyFunction; // are we getting our editing token from mw.user.tokens? var canUseMwUserToken = fnCanUseMwUserToken('edit'); if (!ctx.pageLoaded && !canUseMwUserToken) { ctx.statusElement.error('Internal error: attempt to save a page that has not been loaded!'); ctx.onSaveFailure(this); return; } if (!ctx.editSummary) { // new section mode allows (nay, encourages) using the // title as the edit summary, but the query needs // editSummary to be undefined or '', not null if (ctx.editMode === 'new' && ctx.newSectionTitle) { ctx.editSummary = ''; } else { ctx.statusElement.error('Internal error: edit summary not set before save!'); ctx.onSaveFailure(this); return; } } // shouldn't happen if canUseMwUserToken === true if (ctx.fullyProtected && !ctx.suppressProtectWarning && !confirm( ctx.fullyProtected === 'infinity' ? msg('protected-indef-edit-warning', ctx.pageName, 'You are about to make an edit to the fully protected page "' + ctx.pageName + '" (protected indefinitely). \n\nClick OK to proceed with the edit, or Cancel to skip this edit.' ) : msg('protected-edit-warning', ctx.pageName, ctx.fullyProtected, 'You are about to make an edit to the fully protected page "' + ctx.pageName + '" (protection expiring ' + new Morebits.date(ctx.fullyProtected).calendar('utc') + ' (UTC)). \n\nClick OK to proceed with the edit, or Cancel to skip this edit.' ) ) ) { ctx.statusElement.error(msg('protected-aborted', 'Edit to fully protected page was aborted.')); ctx.onSaveFailure(this); return; } ctx.retries = 0; var query = { action: 'edit', title: ctx.pageName, summary: ctx.editSummary, token: canUseMwUserToken ? mw.user.tokens.get('csrfToken') : ctx.csrfToken, watchlist: ctx.watchlistOption, format: 'json' }; if (ctx.changeTags) { query.tags = ctx.changeTags; } if (fnApplyWatchlistExpiry()) { query.watchlistexpiry = ctx.watchlistExpiry; } if (typeof ctx.pageSection === 'number') { query.section = ctx.pageSection; } // Set minor edit attribute. If these parameters are present with any value, it is interpreted as true if (ctx.minorEdit) { query.minor = true; } else { query.notminor = true; // force Twinkle config to override user preference setting for "all edits are minor" } // Set bot edit attribute. If this parameter is present with any value, it is interpreted as true if (ctx.botEdit) { query.bot = true; } switch (ctx.editMode) { case 'append': if (ctx.appendText === null) { ctx.statusElement.error('Internal error: append text not set before save!'); ctx.onSaveFailure(this); return; } query.appendtext = ctx.appendText; // use mode to append to current page contents break; case 'prepend': if (ctx.prependText === null) { ctx.statusElement.error('Internal error: prepend text not set before save!'); ctx.onSaveFailure(this); return; } query.prependtext = ctx.prependText; // use mode to prepend to current page contents break; case 'new': if (!ctx.newSectionText) { // API doesn't allow empty new section text ctx.statusElement.error('Internal error: new section text not set before save!'); ctx.onSaveFailure(this); return; } query.section = 'new'; query.text = ctx.newSectionText; // add a new section to current page query.sectiontitle = ctx.newSectionTitle || ctx.editSummary; // done by the API, but non-'' values would get treated as text break; case 'revert': query.undo = ctx.revertCurID; query.undoafter = ctx.revertOldID; if (ctx.lastEditTime) { query.basetimestamp = ctx.lastEditTime; // check that page hasn't been edited since it was loaded } query.starttimestamp = ctx.loadTime; // check that page hasn't been deleted since it was loaded (don't recreate bad stuff) break; default: // 'all' query.text = ctx.pageText; // replace entire contents of the page if (ctx.lastEditTime) { query.basetimestamp = ctx.lastEditTime; // check that page hasn't been edited since it was loaded } query.starttimestamp = ctx.loadTime; // check that page hasn't been deleted since it was loaded (don't recreate bad stuff) break; } if (['recreate', 'createonly', 'nocreate'].indexOf(ctx.createOption) !== -1) { query[ctx.createOption] = ''; } if (canUseMwUserToken && ctx.followRedirect) { query.redirect = true; } ctx.saveApi = new Morebits.wiki.api(msg('saving-page', 'Dəyişikliklər yayımlanır…'), query, fnSaveSuccess, ctx.statusElement, fnSaveError); ctx.saveApi.setParent(this); ctx.saveApi.post(); }; /** * Adds the text provided via `setAppendText()` to the end of the * page. Does not require calling `load()` first, unless a watchlist * expiry is used. * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function which is called when the method has succeeded. * @param {Function} [onFailure] - Callback function which is called when the method fails. */ this.append = function(onSuccess, onFailure) { ctx.editMode = 'append'; if (fnCanUseMwUserToken('edit')) { this.save(onSuccess, onFailure); } else { ctx.onSaveSuccess = onSuccess; ctx.onSaveFailure = onFailure || emptyFunction; this.load(fnAutoSave, ctx.onSaveFailure); } }; /** * Adds the text provided via `setPrependText()` to the start of the * page. Does not require calling `load()` first, unless a watchlist * expiry is used. * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function which is called when the method has succeeded. * @param {Function} [onFailure] - Callback function which is called when the method fails. */ this.prepend = function(onSuccess, onFailure) { ctx.editMode = 'prepend'; if (fnCanUseMwUserToken('edit')) { this.save(onSuccess, onFailure); } else { ctx.onSaveSuccess = onSuccess; ctx.onSaveFailure = onFailure || emptyFunction; this.load(fnAutoSave, ctx.onSaveFailure); } }; /** * Creates a new section with the text provided by `setNewSectionText()` * and section title from `setNewSectionTitle()`. * If `editSummary` is provided, that will be used instead of the * autogenerated "->Title (new section" edit summary. * Does not require calling `load()` first, unless a watchlist expiry * is used. * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function which is called when the method has succeeded. * @param {Function} [onFailure] - Callback function which is called when the method fails. */ this.newSection = function(onSuccess, onFailure) { ctx.editMode = 'new'; if (fnCanUseMwUserToken('edit')) { this.save(onSuccess, onFailure); } else { ctx.onSaveSuccess = onSuccess; ctx.onSaveFailure = onFailure || emptyFunction; this.load(fnAutoSave, ctx.onSaveFailure); } }; /** @returns {string} The name of the loaded page, including the namespace */ this.getPageName = function() { return ctx.pageName; }; /** @returns {string} The text of the page after a successful load() */ this.getPageText = function() { return ctx.pageText; }; /** @param {string} pageText - Updated page text that will be saved when `save()` is called */ this.setPageText = function(pageText) { ctx.editMode = 'all'; ctx.pageText = pageText; }; /** @param {string} appendText - Text that will be appended to the page when `append()` is called */ this.setAppendText = function(appendText) { ctx.editMode = 'append'; ctx.appendText = appendText; }; /** @param {string} prependText - Text that will be prepended to the page when `prepend()` is called */ this.setPrependText = function(prependText) { ctx.editMode = 'prepend'; ctx.prependText = prependText; }; /** @param {string} newSectionText - Text that will be added in a new section on the page when `newSection()` is called */ this.setNewSectionText = function(newSectionText) { ctx.editMode = 'new'; ctx.newSectionText = newSectionText; }; /** * @param {string} newSectionTitle - Title for the new section created when `newSection()` is called * If missing, `ctx.editSummary` will be used. Issues may occur if a substituted template is used. */ this.setNewSectionTitle = function(newSectionTitle) { ctx.editMode = 'new'; ctx.newSectionTitle = newSectionTitle; }; // Edit-related setter methods: /** * Set the edit summary that will be used when `save()` is called. * Unnecessary if editMode is 'new' and newSectionTitle is provided. * * @param {string} summary */ this.setEditSummary = function(summary) { ctx.editSummary = summary; }; /** * Set any custom tag(s) to be applied to the API action. * A number of actions don't support it, most notably watch, review, * and stabilize ({@link https://phabricator.wikimedia.org/T247721|T247721}), and * pagetriageaction ({@link https://phabricator.wikimedia.org/T252980|T252980}). * * @param {string|string[]} tags - String or array of tag(s). */ this.setChangeTags = function(tags) { ctx.changeTags = tags; }; /** * @param {string} [createOption=null] - Can take the following four values: * - recreate: create the page if it does not exist, or edit it if it exists. * - createonly: create the page if it does not exist, but return an * error if it already exists. * - nocreate: don't create the page, only edit it if it already exists. * - `null`: create the page if it does not exist, unless it was deleted * in the moment between loading the page and saving the edit (default). * */ this.setCreateOption = function(createOption) { ctx.createOption = createOption; }; /** @param {boolean} minorEdit - Set true to mark the edit as a minor edit. */ this.setMinorEdit = function(minorEdit) { ctx.minorEdit = minorEdit; }; /** @param {boolean} botEdit - Set true to mark the edit as a bot edit */ this.setBotEdit = function(botEdit) { ctx.botEdit = botEdit; }; /** * @param {number} pageSection - Integer specifying the section number to load or save. * If specified as `null`, the entire page will be retrieved. */ this.setPageSection = function(pageSection) { ctx.pageSection = pageSection; }; /** * @param {number} maxConflictRetries - Number of retries for save errors involving an edit conflict or * loss of token. Default: 2. */ this.setMaxConflictRetries = function(maxConflictRetries) { ctx.maxConflictRetries = maxConflictRetries; }; /** * @param {number} maxRetries - Number of retries for save errors not involving an edit conflict or * loss of token. Default: 2. */ this.setMaxRetries = function(maxRetries) { ctx.maxRetries = maxRetries; }; /** * Set whether and how to watch the page, including setting an expiry. * * @param {boolean|string|Morebits.date|Date} [watchlistOption=false] - * Basically a mix of MW API and Twinkley options available pre-expiry: * - `true`|`'yes'`|`'watch'`: page will be added to the user's * watchlist when the action is called. Defaults to an indefinite * watch unless `watchlistExpiry` is provided. * - `false`|`'no'`|`'nochange'`: watchlist status of the page (including expiry) will not be changed. * - `'default'`|`'preferences'`: watchlist status of the page will be * set based on the user's preference settings when the action is * called. Defaults to an indefinite watch unless `watchlistExpiry` is * provided. * - `'unwatch'`: explicitly unwatch the page. * - Any other `string` or `number`, or a `Morebits.date` or `Date` * object: watch page until the specified time, deferring to * `watchlistExpiry` if provided. * @param {string|number|Morebits.date|Date} [watchlistExpiry=infinity] - * A date-like string or number, or a date object. If a string or number, * can be relative (2 weeks) or other similarly date-like (i.e. NOT "potato"): * ISO 8601: 2038-01-09T03:14:07Z * MediaWiki: 20380109031407 * UNIX: 2147483647 * SQL: 2038-01-09 03:14:07 * Can also be `infinity` or infinity-like (`infinite`, `indefinite`, and `never`). * See {@link https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-libs-Timestamp/browse/master/src/ConvertibleTimestamp.php;4e53b859a9580c55958078f46dd4f3a44d0fcaa0$57-109?as=source&blame=off} */ this.setWatchlist = function(watchlistOption, watchlistExpiry) { if (watchlistOption instanceof Morebits.date || watchlistOption instanceof Date) { watchlistOption = watchlistOption.toISOString(); } if (typeof watchlistExpiry === 'undefined') { watchlistExpiry = 'infinity'; } else if (watchlistExpiry instanceof Morebits.date || watchlistExpiry instanceof Date) { watchlistExpiry = watchlistExpiry.toISOString(); } switch (watchlistOption) { case 'nochange': case 'no': case false: case undefined: ctx.watchlistOption = 'nochange'; // The MW API allows for changing expiry with nochange (as "nochange" refers to the binary status), // but by keeping this null it will default to any existing expiry, ensure there is actually "no change." ctx.watchlistExpiry = null; break; case 'unwatch': // expiry unimportant ctx.watchlistOption = 'unwatch'; break; case 'preferences': case 'default': ctx.watchlistOption = 'preferences'; // The API allows an expiry here, but there is as of yet (T265716) // no expiry preference option, so it's a bit devoid of context. ctx.watchlistExpiry = watchlistExpiry; break; case 'watch': case 'yes': case true: ctx.watchlistOption = 'watch'; ctx.watchlistExpiry = watchlistExpiry; break; default: // Not really a "default" per se but catches "any other string" ctx.watchlistOption = 'watch'; ctx.watchlistExpiry = watchlistOption; break; } }; /** * Set a watchlist expiry. setWatchlist can mostly handle this by * itself, so this is here largely for completeness and compatibility * with the full suite of options. * * @param {string|number|Morebits.date|Date} [watchlistExpiry=infinity] - * A date-like string or number, or a date object. If a string or number, * can be relative (2 weeks) or other similarly date-like (i.e. NOT "potato"): * ISO 8601: 2038-01-09T03:14:07Z * MediaWiki: 20380109031407 * UNIX: 2147483647 * SQL: 2038-01-09 03:14:07 * Can also be `infinity` or infinity-like (`infinite`, `indefinite`, and `never`). * See {@link https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-libs-Timestamp/browse/master/src/ConvertibleTimestamp.php;4e53b859a9580c55958078f46dd4f3a44d0fcaa0$57-109?as=source&blame=off} */ this.setWatchlistExpiry = function(watchlistExpiry) { if (typeof watchlistExpiry === 'undefined') { watchlistExpiry = 'infinity'; } else if (watchlistExpiry instanceof Morebits.date || watchlistExpiry instanceof Date) { watchlistExpiry = watchlistExpiry.toISOString(); } ctx.watchlistExpiry = watchlistExpiry; }; /** * @deprecated As of December 2020, use setWatchlist. * @param {boolean} [watchlistOption=false] - * - `True`: page watchlist status will be set based on the user's * preference settings when `save()` is called. * - `False`: watchlist status of the page will not be changed. * * Watchlist notes: * 1. The MediaWiki API value of 'unwatch', which explicitly removes * the page from the user's watchlist, is not used. * 2. If both `setWatchlist()` and `setWatchlistFromPreferences()` are * called, the last call takes priority. * 3. Twinkle modules should use the appropriate preference to set the watchlist options. * 4. Most Twinkle modules use `setWatchlist()`. `setWatchlistFromPreferences()` * is only needed for the few Twinkle watchlist preferences that * accept a string value of `default`. */ this.setWatchlistFromPreferences = function(watchlistOption) { console.warn('NOTE: Morebits.wiki.page.setWatchlistFromPreferences was deprecated December 2020, please use setWatchlist'); // eslint-disable-line no-console if (watchlistOption) { ctx.watchlistOption = 'preferences'; } else { ctx.watchlistOption = 'nochange'; } }; /** * @param {boolean} [followRedirect=false] - * - `true`: a maximum of one redirect will be followed. In the event * of a redirect, a message is displayed to the user and the redirect * target can be retrieved with getPageName(). * - `false`: (default) the requested pageName will be used without regard to any redirect. * @param {boolean} [followCrossNsRedirect=true] - Not applicable if `followRedirect` is not set true. * - `true`: (default) follow redirect even if it is a cross-namespace redirect * - `false`: don't follow redirect if it is cross-namespace, edit the redirect itself. */ this.setFollowRedirect = function(followRedirect, followCrossNsRedirect) { if (ctx.pageLoaded) { ctx.statusElement.error('Internal error: cannot change redirect setting after the page has been loaded!'); return; } ctx.followRedirect = followRedirect; ctx.followCrossNsRedirect = typeof followCrossNsRedirect !== 'undefined' ? followCrossNsRedirect : ctx.followCrossNsRedirect; }; // lookup-creation setter function /** * @param {boolean} flag - If set true, the author and timestamp of * the first non-redirect version of the page is retrieved. * * Warning: * 1. If there are no revisions among the first 50 that are * non-redirects, or if there are less 50 revisions and all are * redirects, the original creation is retrieved. * 2. Revisions that the user is not privileged to access * (revdeled/suppressed) will be treated as non-redirects. * 3. Must not be used when the page has a non-wikitext contentmodel * such as Modulespace Lua or user JavaScript/CSS. */ this.setLookupNonRedirectCreator = function(flag) { ctx.lookupNonRedirectCreator = flag; }; // Move-related setter functions /** @param {string} destination */ this.setMoveDestination = function(destination) { ctx.moveDestination = destination; }; /** @param {boolean} flag */ this.setMoveTalkPage = function(flag) { ctx.moveTalkPage = !!flag; }; /** @param {boolean} flag */ this.setMoveSubpages = function(flag) { ctx.moveSubpages = !!flag; }; /** @param {boolean} flag */ this.setMoveSuppressRedirect = function(flag) { ctx.moveSuppressRedirect = !!flag; }; // Protect-related setter functions /** * @param {string} level - The right required for the specific action * e.g. autoconfirmed, sysop, templateeditor, extendedconfirmed * (enWiki-only). * @param {string} [expiry=infinity] */ this.setEditProtection = function(level, expiry) { ctx.protectEdit = { level: level, expiry: expiry || 'infinity' }; }; this.setMoveProtection = function(level, expiry) { ctx.protectMove = { level: level, expiry: expiry || 'infinity' }; }; this.setCreateProtection = function(level, expiry) { ctx.protectCreate = { level: level, expiry: expiry || 'infinity' }; }; this.setCascadingProtection = function(flag) { ctx.protectCascade = !!flag; }; this.suppressProtectWarning = function() { ctx.suppressProtectWarning = true; }; // Revert-related getters/setters: this.setOldID = function(oldID) { ctx.revertOldID = oldID; }; /** @returns {string} The current revision ID of the page */ this.getCurrentID = function() { return ctx.revertCurID; }; /** @returns {string} Last editor of the page */ this.getRevisionUser = function() { return ctx.revertUser; }; /** @returns {string} ISO 8601 timestamp at which the page was last edited. */ this.getLastEditTime = function() { return ctx.lastEditTime; }; // Miscellaneous getters/setters: /** * Define an object for use in a callback function. * * `callbackParameters` is for use by the caller only. The parameters * allow a caller to pass the proper context into its callback * function. Callers must ensure that any changes to the * callbackParameters object within a `load()` callback still permit a * proper re-entry into the `load()` callback if an edit conflict is * detected upon calling `save()`. * * @param {object} callbackParameters */ this.setCallbackParameters = function(callbackParameters) { ctx.callbackParameters = callbackParameters; }; /** * @returns {object} - The object previously set by `setCallbackParameters()`. */ this.getCallbackParameters = function() { return ctx.callbackParameters; }; /** * @param {Morebits.status} statusElement */ this.setStatusElement = function(statusElement) { ctx.statusElement = statusElement; }; /** * @returns {Morebits.status} Status element created by the constructor. */ this.getStatusElement = function() { return ctx.statusElement; }; /** * @param {string} level - The right required for edits not to require * review. Possible options: none, autoconfirmed, review (not on enWiki). * @param {string} [expiry=infinity] */ this.setFlaggedRevs = function(level, expiry) { ctx.flaggedRevs = { level: level, expiry: expiry || 'infinity' }; }; /** * @returns {boolean} True if the page existed on the wiki when it was last loaded. */ this.exists = function() { return ctx.pageExists; }; /** * @returns {string} Page ID of the page loaded. 0 if the page doesn't * exist. */ this.getPageID = function() { return ctx.pageID; }; /** * @returns {string} - Content model of the page. Possible values * include (but may not be limited to): `wikitext`, `javascript`, * `css`, `json`, `Scribunto`, `sanitized-css`, `MassMessageListContent`. * Also gettable via `mw.config.get('wgPageContentModel')`. */ this.getContentModel = function() { return ctx.contentModel; }; /** * @returns {boolean|string} - Watched status of the page. Boolean * unless it's being watched temporarily, in which case returns the * expiry string. */ this.getWatched = function () { return ctx.watched; }; /** * @returns {string} ISO 8601 timestamp at which the page was last loaded. */ this.getLoadTime = function() { return ctx.loadTime; }; /** * @returns {string} The user who created the page following `lookupCreation()`. */ this.getCreator = function() { return ctx.creator; }; /** * @returns {string} The ISOString timestamp of page creation following `lookupCreation()`. */ this.getCreationTimestamp = function() { return ctx.timestamp; }; /** @returns {boolean} whether or not you can edit the page */ this.canEdit = function() { return !!ctx.testActions && ctx.testActions.indexOf('edit') !== -1; }; /** * Retrieves the username of the user who created the page as well as * the timestamp of creation. The username can be retrieved using the * `getCreator()` function; the timestamp can be retrieved using the * `getCreationTimestamp()` function. * Prior to June 2019 known as `lookupCreator()`. * * @param {Function} onSuccess - Callback function to be called when * the username and timestamp are found within the callback. * @param {Function} [onFailure] - Callback function to be called when * the lookup fails */ this.lookupCreation = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onLookupCreationSuccess = onSuccess; ctx.onLookupCreationFailure = onFailure || emptyFunction; if (!onSuccess) { ctx.statusElement.error('Internal error: no onSuccess callback provided to lookupCreation()!'); ctx.onLookupCreationFailure(this); return; } var query = { action: 'query', prop: 'revisions', titles: ctx.pageName, rvlimit: 1, rvprop: 'user|timestamp', rvdir: 'newer', format: 'json' }; // Only the wikitext content model can reliably handle // rvsection, others return an error when paired with the // content rvprop. Relatedly, non-wikitext models don't // understand the #REDIRECT concept, so we shouldn't attempt // the redirect resolution in fnLookupCreationSuccess if (ctx.lookupNonRedirectCreator) { query.rvsection = 0; query.rvprop += '|content'; } if (ctx.followRedirect) { query.redirects = ''; // follow all redirects } ctx.lookupCreationApi = new Morebits.wiki.api(msg('getting-creator', 'Səhifənin yaradılması haqqında məlumatlar əldə edilir…'), query, fnLookupCreationSuccess, ctx.statusElement, ctx.onLookupCreationFailure); ctx.lookupCreationApi.setParent(this); ctx.lookupCreationApi.post(); }; /** * Reverts a page to `revertOldID` set by `setOldID`. * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function to run on success. * @param {Function} [onFailure] - Callback function to run on failure. */ this.revert = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onSaveSuccess = onSuccess; ctx.onSaveFailure = onFailure || emptyFunction; if (!ctx.revertOldID) { ctx.statusElement.error('Internal error: revision ID to revert to was not set before revert!'); ctx.onSaveFailure(this); return; } ctx.editMode = 'revert'; this.load(fnAutoSave, ctx.onSaveFailure); }; /** * Moves a page to another title. * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function to run on success. * @param {Function} [onFailure] - Callback function to run on failure. */ this.move = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onMoveSuccess = onSuccess; ctx.onMoveFailure = onFailure || emptyFunction; if (!fnPreflightChecks.call(this, 'move', ctx.onMoveFailure)) { return; // abort } if (!ctx.moveDestination) { ctx.statusElement.error('Internal error: destination page name was not set before move!'); ctx.onMoveFailure(this); return; } if (fnCanUseMwUserToken('move')) { fnProcessMove.call(this, this); } else { var query = fnNeedTokenInfoQuery('move'); ctx.moveApi = new Morebits.wiki.api(msg('getting-token', 'token əldə edilir…'), query, fnProcessMove, ctx.statusElement, ctx.onMoveFailure); ctx.moveApi.setParent(this); ctx.moveApi.post(); } }; /** * Marks the page as patrolled, using `rcid` (if available) or `revid`. * * Patrolling as such doesn't need to rely on loading the page in * question; simply passing a revid to the API is sufficient, so in * those cases just using {@link Morebits.wiki.api} is probably preferable. * * No error handling since we don't actually care about the errors. */ this.patrol = function() { if (!Morebits.userIsSysop && !Morebits.userIsInGroup('patroller')) { return; } // If a link is present, don't need to check if it's patrolled if ($('.patrollink').length) { var patrolhref = $('.patrollink a').attr('href'); ctx.rcid = mw.util.getParamValue('rcid', patrolhref); fnProcessPatrol(this, this); } else { var patrolQuery = { action: 'query', prop: 'info', meta: 'tokens', type: 'patrol', // as long as we're querying, might as well get a token list: 'recentchanges', // check if the page is unpatrolled titles: ctx.pageName, rcprop: 'patrolled', rctitle: ctx.pageName, rclimit: 1, format: 'json' }; ctx.patrolApi = new Morebits.wiki.api(msg('getting-token', 'token əldə edilir…'), patrolQuery, fnProcessPatrol); ctx.patrolApi.setParent(this); ctx.patrolApi.post(); } }; /** * Marks the page as reviewed by the PageTriage extension. * * Will, by it's nature, mark as patrolled as well. Falls back to * patrolling if not in an appropriate namespace. * * Doesn't inherently rely on loading the page in question; simply * passing a `pageid` to the API is sufficient, so in those cases just * using {@link Morebits.wiki.api} is probably preferable. * * Will first check if the page is queued via * {@link Morebits.wiki.page~fnProcessTriageList|fnProcessTriageList}. * * No error handling since we don't actually care about the errors. * * @see {@link https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:PageTriage} Referred to as "review" on-wiki. */ this.triage = function() { // Fall back to patrol if not a valid triage namespace if (mw.config.get('pageTriageNamespaces').indexOf(new mw.Title(ctx.pageName).getNamespaceId()) === -1) { this.patrol(); } else { if (!Morebits.userIsSysop && !Morebits.userIsInGroup('patroller')) { return; } // If on the page in question, don't need to query for page ID if (new mw.Title(Morebits.pageNameNorm).getPrefixedText() === new mw.Title(ctx.pageName).getPrefixedText()) { ctx.pageID = mw.config.get('wgArticleId'); fnProcessTriageList(this, this); } else { var query = fnNeedTokenInfoQuery('triage'); ctx.triageApi = new Morebits.wiki.api(msg('getting-token', 'token əldə edilir…'), query, fnProcessTriageList); ctx.triageApi.setParent(this); ctx.triageApi.post(); } } }; // |delete| is a reserved word in some flavours of JS /** * Deletes a page (for admins only). * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function to run on success. * @param {Function} [onFailure] - Callback function to run on failure. */ this.deletePage = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onDeleteSuccess = onSuccess; ctx.onDeleteFailure = onFailure || emptyFunction; if (!fnPreflightChecks.call(this, 'delete', ctx.onDeleteFailure)) { return; // abort } if (fnCanUseMwUserToken('delete')) { fnProcessDelete.call(this, this); } else { var query = fnNeedTokenInfoQuery('delete'); ctx.deleteApi = new Morebits.wiki.api(msg('getting-token', 'token əldə edilir…'), query, fnProcessDelete, ctx.statusElement, ctx.onDeleteFailure); ctx.deleteApi.setParent(this); ctx.deleteApi.post(); } }; /** * Undeletes a page (for admins only). * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function to run on success. * @param {Function} [onFailure] - Callback function to run on failure. */ this.undeletePage = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onUndeleteSuccess = onSuccess; ctx.onUndeleteFailure = onFailure || emptyFunction; if (!fnPreflightChecks.call(this, 'undelete', ctx.onUndeleteFailure)) { return; // abort } if (fnCanUseMwUserToken('undelete')) { fnProcessUndelete.call(this, this); } else { var query = fnNeedTokenInfoQuery('undelete'); ctx.undeleteApi = new Morebits.wiki.api(msg('getting-token', 'token əldə edilir…'), query, fnProcessUndelete, ctx.statusElement, ctx.onUndeleteFailure); ctx.undeleteApi.setParent(this); ctx.undeleteApi.post(); } }; /** * Protects a page (for admins only). * * @param {Function} [onSuccess] - Callback function to run on success. * @param {Function} [onFailure] - Callback function to run on failure. */ this.protect = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onProtectSuccess = onSuccess; ctx.onProtectFailure = onFailure || emptyFunction; if (!fnPreflightChecks.call(this, 'protect', ctx.onProtectFailure)) { return; // abort } if (!ctx.protectEdit && !ctx.protectMove && !ctx.protectCreate) { ctx.statusElement.error('Internal error: you must set edit and/or move and/or create protection before calling protect()!'); ctx.onProtectFailure(this); return; } // because of the way MW API interprets protection levels // (absolute, not differential), we always need to request // protection levels from the server var query = fnNeedTokenInfoQuery('protect'); ctx.protectApi = new Morebits.wiki.api(msg('getting-token', 'token əldə edilir…'), query, fnProcessProtect, ctx.statusElement, ctx.onProtectFailure); ctx.protectApi.setParent(this); ctx.protectApi.post(); }; /** * Apply FlaggedRevs protection settings. Only works on wikis where * the extension is installed (`$wgFlaggedRevsProtection = true` * i.e. where FlaggedRevs settings appear on the "protect" tab). * * @see {@link https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:FlaggedRevs} * Referred to as "pending changes" on-wiki. * * @param {Function} [onSuccess] * @param {Function} [onFailure] */ this.stabilize = function(onSuccess, onFailure) { ctx.onStabilizeSuccess = onSuccess; ctx.onStabilizeFailure = onFailure || emptyFunction; if (!fnPreflightChecks.call(this, 'FlaggedRevs', ctx.onStabilizeFailure)) { return; // abort } if (!ctx.flaggedRevs) { ctx.statusElement.error('Internal error: you must set flaggedRevs before calling stabilize()!'); ctx.onStabilizeFailure(this); return; } if (fnCanUseMwUserToken('stabilize')) { fnProcessStabilize.call(this, this); } else { var query = fnNeedTokenInfoQuery('stabilize'); ctx.stabilizeApi = new Morebits.wiki.api(msg('getting-token', 'token əldə edilir…'), query, fnProcessStabilize, ctx.statusElement, ctx.onStabilizeFailure); ctx.stabilizeApi.setParent(this); ctx.stabilizeApi.post(); } }; /* * Private member functions * These are not exposed outside */ /** * Determines whether we can save an API call by using the csrf token * sent with the page HTML, or whether we need to ask the server for * more info (e.g. protection or watchlist expiry). * * Currently used for `append`, `prepend`, `newSection`, `move`, * `stabilize`, `deletePage`, and `undeletePage`. Not used for * `protect` since it always needs to request protection status. * * @param {string} [action=edit] - The action being undertaken, e.g. * "edit" or "delete". In practice, only "edit" or "notedit" matters. * @returns {boolean} */ var fnCanUseMwUserToken = function(action) { action = typeof action !== 'undefined' ? action : 'edit'; // IE doesn't support default parameters // If a watchlist expiry is set, we must always load the page // to avoid overwriting indefinite protection. Of course, not // needed if setting indefinite watching! if (ctx.watchlistExpiry && !Morebits.string.isInfinity(ctx.watchlistExpiry)) { return false; } // API-based redirect resolution only works for action=query and // action=edit in append/prepend/new modes if (ctx.followRedirect) { if (!ctx.followCrossNsRedirect) { return false; // must load the page to check for cross namespace redirects } if (action !== 'edit' || (ctx.editMode === 'all' || ctx.editMode === 'revert')) { return false; } } // do we need to fetch the edit protection expiry? if (Morebits.userIsSysop && !ctx.suppressProtectWarning) { if (new mw.Title(Morebits.pageNameNorm).getPrefixedText() !== new mw.Title(ctx.pageName).getPrefixedText()) { return false; } // wgRestrictionEdit is null on non-existent pages, // so this neatly handles nonexistent pages var editRestriction = mw.config.get('wgRestrictionEdit'); if (!editRestriction || editRestriction.indexOf('sysop') !== -1) { return false; } } return !!mw.user.tokens.get('csrfToken'); }; /** * When functions can't use * {@link Morebits.wiki.page~fnCanUseMwUserToken|fnCanUseMwUserToken} * or require checking protection or watched status, maintain the query * in one place. Used for {@link Morebits.wiki.page#deletePage|delete}, * {@link Morebits.wiki.page#undeletePage|undelete}, * {@link* Morebits.wiki.page#protect|protect}, * {@link Morebits.wiki.page#stabilize|stabilize}, * and {@link Morebits.wiki.page#move|move} * (basically, just not {@link Morebits.wiki.page#load|load}). * * @param {string} action - The action being undertaken, e.g. "edit" or * "delete". * @returns {object} Appropriate query. */ var fnNeedTokenInfoQuery = function(action) { var query = { action: 'query', meta: 'tokens', type: 'csrf', titles: ctx.pageName, prop: 'info', inprop: 'watched', format: 'json' }; // Protection not checked for flagged-revs or non-sysop moves if (action !== 'stabilize' && (action !== 'move' || Morebits.userIsSysop)) { query.inprop += '|protection'; } if (ctx.followRedirect && action !== 'undelete') { query.redirects = ''; // follow all redirects } return query; }; // callback from loadSuccess() for append(), prepend(), and newSection() threads var fnAutoSave = function(pageobj) { pageobj.save(ctx.onSaveSuccess, ctx.onSaveFailure); }; // callback from loadApi.post() var fnLoadSuccess = function() { var response = ctx.loadApi.getResponse().query; if (!fnCheckPageName(response, ctx.onLoadFailure)) { return; // abort } var page = response.pages[0], rev; ctx.pageExists = !page.missing; if (ctx.pageExists) { rev = page.revisions[0]; ctx.lastEditTime = rev.timestamp; ctx.pageText = rev.content; ctx.pageID = page.pageid; } else { ctx.pageText = ''; // allow for concatenation, etc. ctx.pageID = 0; // nonexistent in response, matches wgArticleId } ctx.csrfToken = response.tokens.csrftoken; if (!ctx.csrfToken) { ctx.statusElement.error(msg('token-fetch-fail', 'Token əldə edilə bilmədi.')); ctx.onLoadFailure(this); return; } ctx.loadTime = ctx.loadApi.getResponse().curtimestamp; if (!ctx.loadTime) { ctx.statusElement.error('Failed to retrieve current timestamp.'); ctx.onLoadFailure(this); return; } ctx.contentModel = page.contentmodel; ctx.watched = page.watchlistexpiry || page.watched; // extract protection info, to alert admins when they are about to edit a protected page // Includes cascading protection if (Morebits.userIsSysop) { var editProt = page.protection.filter(function(pr) { return pr.type === 'edit' && pr.level === 'sysop'; }).pop(); if (editProt) { ctx.fullyProtected = editProt.expiry; } else { ctx.fullyProtected = false; } } ctx.revertCurID = page.lastrevid; var testactions = page.actions; ctx.testActions = []; // was null Object.keys(testactions).forEach(function(action) { if (testactions[action]) { ctx.testActions.push(action); } }); if (ctx.editMode === 'revert') { ctx.revertCurID = rev && rev.revid; if (!ctx.revertCurID) { ctx.statusElement.error('Failed to retrieve current revision ID.'); ctx.onLoadFailure(this); return; } ctx.revertUser = rev && rev.user; if (!ctx.revertUser) { if (rev && rev.userhidden) { // username was RevDel'd or oversighted ctx.revertUser = '<username hidden>'; } else { ctx.statusElement.error('Failed to retrieve user who made the revision.'); ctx.onLoadFailure(this); return; } } // set revert edit summary ctx.editSummary = '[[Help:Revert|Reverted]] to revision ' + ctx.revertOldID + ' by ' + ctx.revertUser + ': ' + ctx.editSummary; } ctx.pageLoaded = true; // alert("Generate edit conflict now"); // for testing edit conflict recovery logic ctx.onLoadSuccess(this); // invoke callback }; // helper function to parse the page name returned from the API var fnCheckPageName = function(response, onFailure) { if (!onFailure) { onFailure = emptyFunction; } var page = response.pages && response.pages[0]; if (page) { // check for invalid titles if (page.invalid) { ctx.statusElement.error(msg('invalid-title', ctx.pageName, 'The page title is invalid: ' + ctx.pageName)); onFailure(this); return false; // abort } // retrieve actual title of the page after normalization and redirects var resolvedName = page.title; if (response.redirects) { // check for cross-namespace redirect: var origNs = new mw.Title(ctx.pageName).namespace; var newNs = new mw.Title(resolvedName).namespace; if (origNs !== newNs && !ctx.followCrossNsRedirect) { ctx.statusElement.error(msg('cross-redirect-abort', ctx.pageName, resolvedName, ctx.pageName + ' is a cross-namespace redirect to ' + resolvedName + ', aborted')); onFailure(this); return false; } // only notify user for redirects, not normalization new Morebits.status('Note', msg('redirected', ctx.pageName, resolvedName, 'Redirected from ' + ctx.pageName + ' to ' + resolvedName)); } ctx.pageName = resolvedName; // update to redirect target or normalized name } else { // could be a circular redirect or other problem ctx.statusElement.error(msg('redirect-resolution-fail', ctx.pageName, 'Could not resolve redirects for: ' + ctx.pageName)); onFailure(this); // force error to stay on the screen ++Morebits.wiki.numberOfActionsLeft; return false; // abort } return true; // all OK }; /** * Determine whether we should provide a watchlist expiry. Will not * do so if the page is currently permanently watched, or the current * expiry is *after* the new, provided expiry. Only handles strings * recognized by {@link Morebits.date} or relative timeframes with * unit it can process. Relies on the fact that fnCanUseMwUserToken * requires page loading if a watchlistexpiry is provided, so we are * ensured of knowing the watch status by the use of this. * * @returns {boolean} */ var fnApplyWatchlistExpiry = function() { if (ctx.watchlistExpiry) { if (!ctx.watched || Morebits.string.isInfinity(ctx.watchlistExpiry)) { return true; } else if (typeof ctx.watched === 'string') { var newExpiry; // Attempt to determine if the new expiry is a // relative (e.g. `1 month`) or absolute datetime var rel = ctx.watchlistExpiry.split(' '); try { newExpiry = new Morebits.date().add(rel[0], rel[1]); } catch (e) { newExpiry = new Morebits.date(ctx.watchlistExpiry); } // If the date is valid, only use it if it extends the current expiry if (newExpiry.isValid()) { if (newExpiry.isAfter(new Morebits.date(ctx.watched))) { return true; } } else { // If it's still not valid, hope it's a valid MW expiry format that // Morebits.date doesn't recognize, so just default to using it. // This will also include minor typos. return true; } } } return false; }; // callback from saveApi.post() var fnSaveSuccess = function() { ctx.editMode = 'all'; // cancel append/prepend/newSection/revert modes var response = ctx.saveApi.getResponse(); // see if the API thinks we were successful if (response.edit.result === 'Success') { // real success // default on success action - display link for edited page var link = document.createElement('a'); link.setAttribute('href', mw.util.getUrl(ctx.pageName)); link.appendChild(document.createTextNode(ctx.pageName)); ctx.statusElement.info(['yerinə yetirildi (', link, ')']); if (ctx.onSaveSuccess) { ctx.onSaveSuccess(this); // invoke callback } return; } // errors here are only generated by extensions which hook APIEditBeforeSave within MediaWiki, // which as of 1.34.0-wmf.23 (Sept 2019) should only encompass captcha messages if (response.edit.captcha) { ctx.statusElement.error('Could not save the page because the wiki server wanted you to fill out a CAPTCHA.'); } else { ctx.statusElement.error(msg('api-error-unknown', 'Unknown error received from API while saving page')); } // force error to stay on the screen ++Morebits.wiki.numberOfActionsLeft; ctx.onSaveFailure(this); }; // callback from saveApi.post() var fnSaveError = function() { var errorCode = ctx.saveApi.getErrorCode(); // check for edit conflict if (errorCode === 'editconflict' && ctx.conflictRetries++ < ctx.maxConflictRetries) { // edit conflicts can occur when the page needs to be purged from the server cache var purgeQuery = { action: 'purge', titles: ctx.pageName // redirects are already resolved }; var purgeApi = new Morebits.wiki.api(msg('editconflict-purging', 'Edit conflict detected, purging server cache'), purgeQuery, function() { --Morebits.wiki.numberOfActionsLeft; // allow for normal completion if retry succeeds ctx.statusElement.info(msg('editconflict-retrying', 'Edit conflict detected, reapplying edit')); if (fnCanUseMwUserToken('edit')) { ctx.saveApi.post(); // necessarily append, prepend, or newSection, so this should work as desired } else { ctx.loadApi.post(); // reload the page and reapply the edit } }, ctx.statusElement); purgeApi.post(); // check for network or server error } else if ((errorCode === null || errorCode === undefined) && ctx.retries++ < ctx.maxRetries) { // the error might be transient, so try again ctx.statusElement.info(msg('save-failed-retrying', 2, 'Yadda saxlanılmadı. 2 saniyə ərzində yenidən cəhd ediləcək…')); --Morebits.wiki.numberOfActionsLeft; // allow for normal completion if retry succeeds // wait for sometime for client to regain connectivity sleep(2000).then(function() { ctx.saveApi.post(); // give it another go! }); // hard error, give up } else { switch (errorCode) { case 'protectedpage': // non-admin attempting to edit a protected page - this gives a friendlier message than the default ctx.statusElement.error('Failed to save edit: Page is protected'); break; case 'abusefilter-disallowed': ctx.statusElement.error('The edit was disallowed by the edit filter: "' + ctx.saveApi.getResponse().error.abusefilter.description + '".'); break; case 'abusefilter-warning': ctx.statusElement.error([ 'A warning was returned by the edit filter: "', ctx.saveApi.getResponse().error.abusefilter.description, '". If you wish to proceed with the edit, please carry it out again. This warning will not appear a second time.' ]); // We should provide the user with a way to automatically retry the action if they so choose - // I can't see how to do this without creating a UI dependency on Morebits.wiki.page though -- TTO break; case 'spamblacklist': // If multiple items are blacklisted, we only return the first var spam = ctx.saveApi.getResponse().error.spamblacklist.matches[0]; ctx.statusElement.error('Could not save the page because the URL ' + spam + ' is on the spam blacklist'); break; default: ctx.statusElement.error('Failed to save edit: ' + ctx.saveApi.getErrorText()); } ctx.editMode = 'all'; // cancel append/prepend/newSection/revert modes if (ctx.onSaveFailure) { ctx.onSaveFailure(this); // invoke callback } } }; var isTextRedirect = function(text) { if (!text) { // no text - content empty or inaccessible (revdelled or suppressed) return false; } return Morebits.l10n.redirectTagAliases.some(function(tag) { return new RegExp('^\\s*' + tag + '\\W', 'i').test(text); }); }; var fnLookupCreationSuccess = function() { var response = ctx.lookupCreationApi.getResponse().query; if (!fnCheckPageName(response, ctx.onLookupCreationFailure)) { return; // abort } var rev = response.pages[0].revisions && response.pages[0].revisions[0]; if (!rev) { ctx.statusElement.error('Could not find any revisions of ' + ctx.pageName); ctx.onLookupCreationFailure(this); return; } if (!ctx.lookupNonRedirectCreator || !isTextRedirect(rev.content)) { ctx.creator = rev.user; if (!ctx.creator) { ctx.statusElement.error('Could not find name of page creator'); ctx.onLookupCreationFailure(this); return; } ctx.timestamp = rev.timestamp; if (!ctx.timestamp) { ctx.statusElement.error('Səhifənin yaradılma vaxtını tapmaq mümkün olmadı'); ctx.onLookupCreationFailure(this); return; } ctx.statusElement.info('səhifə yaratma məlumatları əldə edildi'); ctx.onLookupCreationSuccess(this); } else { ctx.lookupCreationApi.query.rvlimit = 50; // modify previous query to fetch more revisions ctx.lookupCreationApi.query.titles = ctx.pageName; // update pageName if redirect resolution took place in earlier query ctx.lookupCreationApi = new Morebits.wiki.api('Səhifənin yaradılması haqqında məlumatlar əldə edilir…', ctx.lookupCreationApi.query, fnLookupNonRedirectCreator, ctx.statusElement, ctx.onLookupCreationFailure); ctx.lookupCreationApi.setParent(this); ctx.lookupCreationApi.post(); } }; var fnLookupNonRedirectCreator = function() { var response = ctx.lookupCreationApi.getResponse().query; var revs = response.pages[0].revisions; for (var i = 0; i < revs.length; i++) { if (!isTextRedirect(revs[i].content)) { ctx.creator = revs[i].user; ctx.timestamp = revs[i].timestamp; break; } } if (!ctx.creator) { // fallback to give first revision author if no non-redirect version in the first 50 ctx.creator = revs[0].user; ctx.timestamp = revs[0].timestamp; if (!ctx.creator) { ctx.statusElement.error('Could not find name of page creator'); ctx.onLookupCreationFailure(this); return; } } if (!ctx.timestamp) { ctx.statusElement.error('Could not find timestamp of page creation'); ctx.onLookupCreationFailure(this); return; } ctx.statusElement.info('səhifənin yaradılması haqqında məlumatlar əldə edildi'); ctx.onLookupCreationSuccess(this); }; /** * Common checks for action methods. Used for move, undelete, delete, * protect, stabilize. * * @param {string} action - The action being checked. * @param {string} onFailure - Failure callback. * @returns {boolean} */ var fnPreflightChecks = function(action, onFailure) { // if a non-admin tries to do this, don't bother if (!Morebits.userIsSysop && action !== 'move') { ctx.statusElement.error('Cannot ' + action + 'page : bunu yalnız inzibatçılar edə bilər'); onFailure(this); return false; } if (!ctx.editSummary) { ctx.statusElement.error('Internal error: ' + action + ' reason not set (use setEditSummary function)!'); onFailure(this); return false; } return true; // all OK }; /** * Common checks for fnProcess functions (`fnProcessDelete`, `fnProcessMove`, etc. * Used for move, undelete, delete, protect, stabilize. * * @param {string} action - The action being checked. * @param {string} onFailure - Failure callback. * @param {string} response - The response document from the API call. * @returns {boolean} */ var fnProcessChecks = function(action, onFailure, response) { var missing = response.pages[0].missing; // No undelete as an existing page could have deleted revisions var actionMissing = missing && ['delete', 'stabilize', 'move'].indexOf(action) !== -1; var protectMissing = action === 'protect' && missing && (ctx.protectEdit || ctx.protectMove); var saltMissing = action === 'protect' && !missing && ctx.protectCreate; if (actionMissing || protectMissing || saltMissing) { ctx.statusElement.error('Cannot ' + action + ' the page because it ' + (missing ? 'no longer' : 'already') + ' exists'); onFailure(this); return false; } // Delete, undelete, move // extract protection info var editprot; if (action === 'undelete') { editprot = response.pages[0].protection.filter(function(pr) { return pr.type === 'create' && pr.level === 'sysop'; }).pop(); } else if (action === 'delete' || action === 'move') { editprot = response.pages[0].protection.filter(function(pr) { return pr.type === 'edit' && pr.level === 'sysop'; }).pop(); } if (editprot && !ctx.suppressProtectWarning && !confirm('You are about to ' + action + ' the fully protected page "' + ctx.pageName + (editprot.expiry === 'infinity' ? '" (protected indefinitely)' : '" (protection expiring ' + new Morebits.date(editprot.expiry).calendar('utc') + ' (UTC))') + '. \n\nClick OK to proceed with ' + action + ', or Cancel to skip.')) { ctx.statusElement.error('Aborted ' + action + ' on fully protected page.'); onFailure(this); return false; } if (!response.tokens.csrftoken) { ctx.statusElement.error('Token əldə edilmədi.'); onFailure(this); return false; } return true; // all OK }; var fnProcessMove = function() { var pageTitle, token; if (fnCanUseMwUserToken('move')) { token = mw.user.tokens.get('csrfToken'); pageTitle = ctx.pageName; } else { var response = ctx.moveApi.getResponse().query; if (!fnProcessChecks('move', ctx.onMoveFailure, response)) { return; // abort } token = response.tokens.csrftoken; var page = response.pages[0]; pageTitle = page.title; ctx.watched = page.watchlistexpiry || page.watched; } var query = { action: 'move', from: pageTitle, to: ctx.moveDestination, token: token, reason: ctx.editSummary, watchlist: ctx.watchlistOption, format: 'json' }; if (ctx.changeTags) { query.tags = ctx.changeTags; } if (fnApplyWatchlistExpiry()) { query.watchlistexpiry = ctx.watchlistExpiry; } if (ctx.moveTalkPage) { query.movetalk = 'true'; } if (ctx.moveSubpages) { query.movesubpages = 'true'; } if (ctx.moveSuppressRedirect) { query.noredirect = 'true'; } ctx.moveProcessApi = new Morebits.wiki.api(msg('moving-page', 'səhifənin adı dəyişdirilir...'), query, ctx.onMoveSuccess, ctx.statusElement, ctx.onMoveFailure); ctx.moveProcessApi.setParent(this); ctx.moveProcessApi.post(); }; var fnProcessPatrol = function() { var query = { action: 'patrol', format: 'json' }; // Didn't need to load the page if (ctx.rcid) { query.rcid = ctx.rcid; query.token = mw.user.tokens.get('patrolToken'); } else { var response = ctx.patrolApi.getResponse().query; // Don't patrol if not unpatrolled if (!response.recentchanges[0].unpatrolled) { return; } var lastrevid = response.pages[0].lastrevid; if (!lastrevid) { return; } query.revid = lastrevid; var token = response.tokens.csrftoken; if (!token) { return; } query.token = token; } if (ctx.changeTags) { query.tags = ctx.changeTags; } var patrolStat = new Morebits.status('Səhifəni patrullanmış kimi işarələ'); ctx.patrolProcessApi = new Morebits.wiki.api('səhifə patrullanır…', query, null, patrolStat); ctx.patrolProcessApi.setParent(this); ctx.patrolProcessApi.post(); }; // Ensure that the page is curatable var fnProcessTriageList = function() { if (ctx.pageID) { ctx.csrfToken = mw.user.tokens.get('csrfToken'); } else { var response = ctx.triageApi.getResponse().query; ctx.pageID = response.pages[0].pageid; if (!ctx.pageID) { return; } ctx.csrfToken = response.tokens.csrftoken; if (!ctx.csrfToken) { return; } } var query = { action: 'pagetriagelist', page_id: ctx.pageID, format: 'json' }; ctx.triageProcessListApi = new Morebits.wiki.api('checking curation status…', query, fnProcessTriage); ctx.triageProcessListApi.setParent(this); ctx.triageProcessListApi.post(); }; // callback from triageProcessListApi.post() var fnProcessTriage = function() { var responseList = ctx.triageProcessListApi.getResponse().pagetriagelist; // Exit if not in the queue if (!responseList || responseList.result !== 'success') { return; } var page = responseList.pages && responseList.pages[0]; // Do nothing if page already triaged/patrolled if (!page || !parseInt(page.patrol_status, 10)) { var query = { action: 'pagetriageaction', pageid: ctx.pageID, reviewed: 1, // tags: ctx.changeTags, // pagetriage tag support: [[phab:T252980]] // Could use an adder to modify/create note: // summaryAd, but that seems overwrought token: ctx.csrfToken, format: 'json' }; var triageStat = new Morebits.status('Marking page as curated'); ctx.triageProcessApi = new Morebits.wiki.api('curating page…', query, null, triageStat); ctx.triageProcessApi.setParent(this); ctx.triageProcessApi.post(); } }; var fnProcessDelete = function() { var pageTitle, token; if (fnCanUseMwUserToken('delete')) { token = mw.user.tokens.get('csrfToken'); pageTitle = ctx.pageName; } else { var response = ctx.deleteApi.getResponse().query; if (!fnProcessChecks('delete', ctx.onDeleteFailure, response)) { return; // abort } token = response.tokens.csrftoken; var page = response.pages[0]; pageTitle = page.title; ctx.watched = page.watchlistexpiry || page.watched; } var query = { action: 'delete', title: pageTitle, token: token, reason: ctx.editSummary, watchlist: ctx.watchlistOption, format: 'json' }; if (ctx.changeTags) { query.tags = ctx.changeTags; } if (fnApplyWatchlistExpiry()) { query.watchlistexpiry = ctx.watchlistExpiry; } ctx.deleteProcessApi = new Morebits.wiki.api('səhifə silinir…', query, ctx.onDeleteSuccess, ctx.statusElement, fnProcessDeleteError); ctx.deleteProcessApi.setParent(this); ctx.deleteProcessApi.post(); }; // callback from deleteProcessApi.post() var fnProcessDeleteError = function() { var errorCode = ctx.deleteProcessApi.getErrorCode(); // check for "Database query error" if (errorCode === 'internal_api_error_DBQueryError' && ctx.retries++ < ctx.maxRetries) { ctx.statusElement.info('Database query error, retrying'); --Morebits.wiki.numberOfActionsLeft; // allow for normal completion if retry succeeds ctx.deleteProcessApi.post(); // give it another go! } else if (errorCode === 'missingtitle') { ctx.statusElement.error('Cannot delete the page, because it no longer exists'); if (ctx.onDeleteFailure) { ctx.onDeleteFailure.call(this, ctx.deleteProcessApi); // invoke callback } // hard error, give up } else { ctx.statusElement.error('Failed to delete the page: ' + ctx.deleteProcessApi.getErrorText()); if (ctx.onDeleteFailure) { ctx.onDeleteFailure.call(this, ctx.deleteProcessApi); // invoke callback } } }; var fnProcessUndelete = function() { var pageTitle, token; if (fnCanUseMwUserToken('undelete')) { token = mw.user.tokens.get('csrfToken'); pageTitle = ctx.pageName; } else { var response = ctx.undeleteApi.getResponse().query; if (!fnProcessChecks('undelete', ctx.onUndeleteFailure, response)) { return; // abort } token = response.tokens.csrftoken; var page = response.pages[0]; pageTitle = page.title; ctx.watched = page.watchlistexpiry || page.watched; } var query = { action: 'undelete', title: pageTitle, token: token, reason: ctx.editSummary, watchlist: ctx.watchlistOption, format: 'json' }; if (ctx.changeTags) { query.tags = ctx.changeTags; } if (fnApplyWatchlistExpiry()) { query.watchlistexpiry = ctx.watchlistExpiry; } ctx.undeleteProcessApi = new Morebits.wiki.api('səhifə bərpa edilir…', query, ctx.onUndeleteSuccess, ctx.statusElement, fnProcessUndeleteError); ctx.undeleteProcessApi.setParent(this); ctx.undeleteProcessApi.post(); }; // callback from undeleteProcessApi.post() var fnProcessUndeleteError = function() { var errorCode = ctx.undeleteProcessApi.getErrorCode(); // check for "Database query error" if (errorCode === 'internal_api_error_DBQueryError') { if (ctx.retries++ < ctx.maxRetries) { ctx.statusElement.info('Database query error, retrying'); --Morebits.wiki.numberOfActionsLeft; // allow for normal completion if retry succeeds ctx.undeleteProcessApi.post(); // give it another go! } else { ctx.statusElement.error('Repeated database query error, please try again'); if (ctx.onUndeleteFailure) { ctx.onUndeleteFailure.call(this, ctx.undeleteProcessApi); // invoke callback } } } else if (errorCode === 'cantundelete') { ctx.statusElement.error('Cannot undelete the page, either because there are no revisions to undelete or because it has already been undeleted'); if (ctx.onUndeleteFailure) { ctx.onUndeleteFailure.call(this, ctx.undeleteProcessApi); // invoke callback } // hard error, give up } else { ctx.statusElement.error('Failed to undelete the page: ' + ctx.undeleteProcessApi.getErrorText()); if (ctx.onUndeleteFailure) { ctx.onUndeleteFailure.call(this, ctx.undeleteProcessApi); // invoke callback } } }; var fnProcessProtect = function() { var response = ctx.protectApi.getResponse().query; if (!fnProcessChecks('protect', ctx.onProtectFailure, response)) { return; // abort } var token = response.tokens.csrftoken; var page = response.pages[0]; var pageTitle = page.title; ctx.watched = page.watchlistexpiry || page.watched; // Fetch existing protection levels var prs = response.pages[0].protection; var editprot, moveprot, createprot; prs.forEach(function(pr) { // Filter out protection from cascading if (pr.type === 'edit' && !pr.source) { editprot = pr; } else if (pr.type === 'move') { moveprot = pr; } else if (pr.type === 'create') { createprot = pr; } }); // Fall back to current levels if not explicitly set if (!ctx.protectEdit && editprot) { ctx.protectEdit = { level: editprot.level, expiry: editprot.expiry }; } if (!ctx.protectMove && moveprot) { ctx.protectMove = { level: moveprot.level, expiry: moveprot.expiry }; } if (!ctx.protectCreate && createprot) { ctx.protectCreate = { level: createprot.level, expiry: createprot.expiry }; } // Default to pre-existing cascading protection if unchanged (similar to above) if (ctx.protectCascade === null) { ctx.protectCascade = !!prs.filter(function(pr) { return pr.cascade; }).length; } // Warn if cascading protection being applied with an invalid protection level, // which for edit protection will cause cascading to be silently stripped if (ctx.protectCascade) { // On move protection, this is technically stricter than the MW API, // but seems reasonable to avoid dumb values and misleading log entries (T265626) if (((!ctx.protectEdit || ctx.protectEdit.level !== 'sysop') || (!ctx.protectMove || ctx.protectMove.level !== 'sysop')) && !confirm('You have cascading protection enabled on "' + ctx.pageName + '" but have not selected uniform sysop-level protection.\n\n' + 'Click OK to adjust and proceed with sysop-level cascading protection, or Cancel to skip this action.')) { ctx.statusElement.error('Cascading protection was aborted.'); ctx.onProtectFailure(this); return; } ctx.protectEdit.level = 'sysop'; ctx.protectMove.level = 'sysop'; } // Build protection levels and expirys (expiries?) for query var protections = [], expirys = []; if (ctx.protectEdit) { protections.push('edit=' + ctx.protectEdit.level); expirys.push(ctx.protectEdit.expiry); } if (ctx.protectMove) { protections.push('move=' + ctx.protectMove.level); expirys.push(ctx.protectMove.expiry); } if (ctx.protectCreate) { protections.push('create=' + ctx.protectCreate.level); expirys.push(ctx.protectCreate.expiry); } var query = { action: 'protect', title: pageTitle, token: token, protections: protections.join('|'), expiry: expirys.join('|'), reason: ctx.editSummary, watchlist: ctx.watchlistOption, format: 'json' }; // Only shows up in logs, not page history [[phab:T259983]] if (ctx.changeTags) { query.tags = ctx.changeTags; } if (fnApplyWatchlistExpiry()) { query.watchlistexpiry = ctx.watchlistExpiry; } if (ctx.protectCascade) { query.cascade = 'true'; } ctx.protectProcessApi = new Morebits.wiki.api('səhifə mühafizə edilir…', query, ctx.onProtectSuccess, ctx.statusElement, ctx.onProtectFailure); ctx.protectProcessApi.setParent(this); ctx.protectProcessApi.post(); }; var fnProcessStabilize = function() { var pageTitle, token; if (fnCanUseMwUserToken('stabilize')) { token = mw.user.tokens.get('csrfToken'); pageTitle = ctx.pageName; } else { var response = ctx.stabilizeApi.getResponse().query; // 'stabilize' as a verb not necessarily well understood if (!fnProcessChecks('stabilize', ctx.onStabilizeFailure, response)) { return; // abort } token = response.tokens.csrftoken; var page = response.pages[0]; pageTitle = page.title; // Doesn't support watchlist expiry [[phab:T263336]] // ctx.watched = page.watchlistexpiry || page.watched; } var query = { action: 'stabilize', title: pageTitle, token: token, protectlevel: ctx.flaggedRevs.level, expiry: ctx.flaggedRevs.expiry, // tags: ctx.changeTags, // flaggedrevs tag support: [[phab:T247721]] reason: ctx.editSummary, watchlist: ctx.watchlistOption, format: 'json' }; /* Doesn't support watchlist expiry [[phab:T263336]] if (fnApplyWatchlistExpiry()) { query.watchlistexpiry = ctx.watchlistExpiry; } */ ctx.stabilizeProcessApi = new Morebits.wiki.api('configuring stabilization settings…', query, ctx.onStabilizeSuccess, ctx.statusElement, ctx.onStabilizeFailure); ctx.stabilizeProcessApi.setParent(this); ctx.stabilizeProcessApi.post(); }; var sleep = function(milliseconds) { var deferred = $.Deferred(); setTimeout(deferred.resolve, milliseconds); return deferred; }; }; // end Morebits.wiki.page /* Morebits.wiki.page TODO: (XXX) * - Should we retry loads also? * - Need to reset current action before the save? * - Deal with action.completed stuff * - Need to reset all parameters once done (e.g. edit summary, move destination, etc.) */ /* **************** Morebits.wiki.preview **************** */ /** * Use the API to parse a fragment of wikitext and render it as HTML. * * The suggested implementation pattern (in {@link Morebits.simpleWindow} and * {@link Morebits.quickForm} situations) is to construct a * `Morebits.wiki.preview` object after rendering a `Morebits.quickForm`, and * bind the object to an arbitrary property of the form (e.g. |previewer|). * For an example, see twinklewarn.js. * * @memberof Morebits.wiki * @class * @param {HTMLElement} previewbox - The element that will contain the rendered HTML, * usually a <div> element. */ Morebits.wiki.preview = function(previewbox) { this.previewbox = previewbox; $(previewbox).addClass('morebits-previewbox').hide(); /** * Displays the preview box, and begins an asynchronous attempt * to render the specified wikitext. * * @param {string} wikitext - Wikitext to render; most things should work, including `subst:` and `~~~~`. * @param {string} [pageTitle] - Optional parameter for the page this should be rendered as being on, if omitted it is taken as the current page. * @param {string} [sectionTitle] - If provided, render the text as a new section using this as the title. * @returns {jQuery.promise} */ this.beginRender = function(wikitext, pageTitle, sectionTitle) { $(previewbox).show(); var statusspan = document.createElement('span'); previewbox.appendChild(statusspan); Morebits.status.init(statusspan); var query = { action: 'parse', prop: 'text', pst: 'true', // PST = pre-save transform; this makes substitution work properly text: wikitext, title: pageTitle || mw.config.get('wgPageName'), disablelimitreport: true, format: 'json' }; if (sectionTitle) { query.section = 'new'; query.sectiontitle = sectionTitle; } var renderApi = new Morebits.wiki.api('yüklənir…', query, fnRenderSuccess, new Morebits.status('Sınaq göstərişi')); return renderApi.post(); }; var fnRenderSuccess = function(apiobj) { var html = apiobj.getResponse().parse.text; if (!html) { apiobj.statelem.error('sınaq göstərişi edilə bilmədi və ya şablon boşaldılıb'); return; } previewbox.innerHTML = html; $(previewbox).find('a').attr('target', '_blank'); // this makes links open in new tab }; /** Hides the preview box and clears it. */ this.closePreview = function() { $(previewbox).empty().hide(); }; }; /* **************** Morebits.wikitext **************** */ /** * Wikitext manipulation. * * @namespace Morebits.wikitext * @memberof Morebits */ Morebits.wikitext = {}; /** * Get the value of every parameter found in the wikitext of a given template. * * @memberof Morebits.wikitext * @param {string} text - Wikitext containing a template. * @param {number} [start=0] - Index noting where in the text the template begins. * @returns {object} `{name: templateName, parameters: {key: value}}`. */ Morebits.wikitext.parseTemplate = function(text, start) { start = start || 0; var level = []; // Track of how deep we are ({{, {{{, or [[) var count = -1; // Number of parameters found var unnamed = 0; // Keep track of what number an unnamed parameter should receive var equals = -1; // After finding "=" before a parameter, the index; otherwise, -1 var current = ''; var result = { name: '', parameters: {} }; var key, value; /** * Function to handle finding parameter values. * * @param {boolean} [final=false] - Whether this is the final * parameter and we need to remove the trailing `}}`. */ function findParam(final) { // Nothing found yet, this must be the template name if (count === -1) { result.name = current.substring(2).trim(); ++count; } else { // In a parameter if (equals !== -1) { // We found an equals, so save the parameter as key: value key = current.substring(0, equals).trim(); value = final ? current.substring(equals + 1, current.length - 2).trim() : current.substring(equals + 1).trim(); result.parameters[key] = value; equals = -1; } else { // No equals, so it must be unnamed; no trim since whitespace allowed var param = final ? current.substring(equals + 1, current.length - 2) : current; if (param) { result.parameters[++unnamed] = param; ++count; } } } } for (var i = start; i < text.length; ++i) { var test3 = text.substr(i, 3); if (test3 === '{{{' || (test3 === '}}}' && level[level.length - 1] === 3)) { current += test3; i += 2; if (test3 === '{{{') { level.push(3); } else { level.pop(); } continue; } var test2 = text.substr(i, 2); // Entering a template (or link) if (test2 === '{{' || test2 === '[[') { current += test2; ++i; if (test2 === '{{') { level.push(2); } else { level.push('wl'); } continue; } // Either leaving a link or template/parser function if ((test2 === '}}' && level[level.length - 1] === 2) || (test2 === ']]' && level[level.length - 1] === 'wl')) { current += test2; ++i; level.pop(); // Find the final parameter if this really is the end if (test2 === '}}' && level.length === 0) { findParam(true); break; } continue; } if (text.charAt(i) === '|' && level.length === 1) { // Another pipe found, toplevel, so parameter coming up! findParam(); current = ''; } else if (equals === -1 && text.charAt(i) === '=' && level.length === 1) { // Equals found, toplevel equals = current.length; current += text.charAt(i); } else { // Just advance the position current += text.charAt(i); } } return result; }; /** * Adjust and manipulate the wikitext of a page. * * @class * @memberof Morebits.wikitext * @param {string} text - Wikitext to be manipulated. */ Morebits.wikitext.page = function mediawikiPage(text) { this.text = text; }; Morebits.wikitext.page.prototype = { text: '', /** * Removes links to `link_target` from the page text. * * @param {string} link_target * @returns {Morebits.wikitext.page} */ removeLink: function(link_target) { var mwTitle = mw.Title.newFromText(link_target); var namespaceID = mwTitle.getNamespaceId(); var title = mwTitle.getMainText(); var link_regex_string = ''; if (namespaceID !== 0) { link_regex_string = Morebits.namespaceRegex(namespaceID) + ':'; } link_regex_string += Morebits.pageNameRegex(title); // For most namespaces, unlink both [[User:Test]] and [[:User:Test]] // For files and categories, only unlink [[:Category:Test]]. Do not unlink [[Category:Test]] var isFileOrCategory = [6, 14].indexOf(namespaceID) !== -1; var colon = isFileOrCategory ? ':' : ':?'; var simple_link_regex = new RegExp('\\[\\[' + colon + '(' + link_regex_string + ')\\]\\]', 'g'); var piped_link_regex = new RegExp('\\[\\[' + colon + link_regex_string + '\\|(.+?)\\]\\]', 'g'); this.text = this.text.replace(simple_link_regex, '$1').replace(piped_link_regex, '$1'); return this; }, /** * Comments out images from page text; if used in a gallery, deletes the whole line. * If used as a template argument (not necessarily with `File:` prefix), the template parameter is commented out. * * @param {string} image - Image name without `File:` prefix. * @param {string} [reason] - Reason to be included in comment, alongside the commented-out image. * @returns {Morebits.wikitext.page} */ commentOutImage: function(image, reason) { var unbinder = new Morebits.unbinder(this.text); unbinder.unbind('<!--', '-->'); reason = reason ? reason + ': ' : ''; var image_re_string = Morebits.pageNameRegex(image); // Check for normal image links, i.e. [[File:Foobar.png|...]] // Will eat the whole link var links_re = new RegExp('\\[\\[' + Morebits.namespaceRegex(6) + ':\\s*' + image_re_string + '\\s*[\\|(?:\\]\\])]'); var allLinks = Morebits.string.splitWeightedByKeys(unbinder.content, '[[', ']]'); for (var i = 0; i < allLinks.length; ++i) { if (links_re.test(allLinks[i])) { var replacement = '<!-- ' + reason + allLinks[i] + ' -->'; unbinder.content = unbinder.content.replace(allLinks[i], replacement); } } // unbind the newly created comments unbinder.unbind('<!--', '-->'); // Check for gallery images, i.e. instances that must start on a new line, // eventually preceded with some space, and must include File: prefix // Will eat the whole line. var gallery_image_re = new RegExp('(^\\s*' + Morebits.namespaceRegex(6) + ':\\s*' + image_re_string + '\\s*(?:\\|.*?$|$))', 'mg'); unbinder.content = unbinder.content.replace(gallery_image_re, '<!-- ' + reason + '$1 -->'); // unbind the newly created comments unbinder.unbind('<!--', '-->'); // Check free image usages, for example as template arguments, might have the File: prefix excluded, but must be preceded by an | // Will only eat the image name and the preceding bar and an eventual named parameter var free_image_re = new RegExp('(\\|\\s*(?:[\\w\\s]+\\=)?\\s*(?:' + Morebits.namespaceRegex(6) + ':\\s*)?' + image_re_string + ')', 'mg'); unbinder.content = unbinder.content.replace(free_image_re, '<!-- ' + reason + '$1 -->'); // Rebind the content now, we are done! this.text = unbinder.rebind(); return this; }, /** * Converts uses of [[File:`image`]] to [[File:`image`|`data`]]. * * @param {string} image - Image name without File: prefix. * @param {string} data - The display options. * @returns {Morebits.wikitext.page} */ addToImageComment: function(image, data) { var image_re_string = Morebits.pageNameRegex(image); var links_re = new RegExp('\\[\\[' + Morebits.namespaceRegex(6) + ':\\s*' + image_re_string + '\\s*[\\|(?:\\]\\])]'); var allLinks = Morebits.string.splitWeightedByKeys(this.text, '[[', ']]'); for (var i = 0; i < allLinks.length; ++i) { if (links_re.test(allLinks[i])) { var replacement = allLinks[i]; // just put it at the end? replacement = replacement.replace(/\]\]$/, '|' + data + ']]'); this.text = this.text.replace(allLinks[i], replacement); } } var gallery_re = new RegExp('^(\\s*' + image_re_string + '.*?)\\|?(.*?)$', 'mg'); var newtext = '$1|$2 ' + data; this.text = this.text.replace(gallery_re, newtext); return this; }, /** * Remove all transclusions of a template from page text. * * @param {string} template - Page name whose transclusions are to be removed, * include namespace prefix only if not in template namespace. * @returns {Morebits.wikitext.page} */ removeTemplate: function(template) { var template_re_string = Morebits.pageNameRegex(template); var links_re = new RegExp('\\{\\{(?:' + Morebits.namespaceRegex(10) + ':)?\\s*' + template_re_string + '\\s*[\\|(?:\\}\\})]'); var allTemplates = Morebits.string.splitWeightedByKeys(this.text, '{{', '}}', [ '{{{', '}}}' ]); for (var i = 0; i < allTemplates.length; ++i) { if (links_re.test(allTemplates[i])) { this.text = this.text.replace(allTemplates[i], ''); } } return this; }, /** * Smartly insert a tag atop page text but after specified templates, * such as hatnotes, short description, or deletion and protection templates. * Notably, does *not* insert a newline after the tag. * * @param {string} tag - The tag to be inserted. * @param {string|string[]} regex - Templates after which to insert tag, * given as either as a (regex-valid) string or an array to be joined by pipes. * @param {string} [flags=i] - Regex flags to apply. `''` to provide no flags; * other falsey values will default to `i`. * @param {string|string[]} [preRegex] - Optional regex string or array to match * before any template matches (i.e. before `{{`), such as html comments. * @returns {Morebits.wikitext.page} */ insertAfterTemplates: function(tag, regex, flags, preRegex) { if (typeof tag === 'undefined') { throw new Error('No tag provided'); } // .length is only a property of strings and arrays so we // shouldn't need to check type if (typeof regex === 'undefined' || !regex.length) { throw new Error('No regex provided'); } else if (Array.isArray(regex)) { regex = regex.join('|'); } if (typeof flags !== 'string') { flags = 'i'; } if (!preRegex || !preRegex.length) { preRegex = ''; } else if (Array.isArray(preRegex)) { preRegex = preRegex.join('|'); } // Regex is extra complicated to allow for templates with // parameters and to handle whitespace properly this.text = this.text.replace( new RegExp( // leading whitespace '^\\s*' + // capture template(s) '(?:((?:\\s*' + // Pre-template regex, such as leading html comments preRegex + '|' + // begin template format '\\{\\{\\s*(?:' + // Template regex regex + // end main template name, optionally with a number // Probably remove the (?:) though ')\\d*\\s*' + // template parameters '(\\|(?:\\{\\{[^{}]*\\}\\}|[^{}])*)?' + // end template format '\\}\\})+' + // end capture '(?:\\s*\\n)?)' + // trailing whitespace '\\s*)?', flags), '$1' + tag ); return this; }, /** * Get the manipulated wikitext. * * @returns {string} */ getText: function() { return this.text; } }; /* *********** Morebits.userspaceLogger ************ */ /** * Handles logging actions to a userspace log. * Used in CSD, PROD, and XFD. * * @memberof Morebits * @class * @param {string} logPageName - Title of the subpage of the current user's log. */ Morebits.userspaceLogger = function(logPageName) { if (!logPageName) { throw new Error('no log page name specified'); } /** * The text to prefix the log with upon creation, defaults to empty. * * @type {string} */ this.initialText = ''; /** * The header level to use for months, defaults to 3 (`===`). * * @type {number} */ this.headerLevel = 3; this.changeTags = ''; /** * Log the entry. * * @param {string} logText - Doesn't include leading `#` or `*`. * @param {string} summaryText - Edit summary. * @returns {JQuery.Promise} */ this.log = function(logText, summaryText) { var def = $.Deferred(); if (!logText) { return def.reject(); } var page = new Morebits.wiki.page('User:' + mw.config.get('wgUserName') + '/' + logPageName, 'Səhifə qeyd dəftərinə əlavə edilir'); // make this '... to ' + logPageName ? page.load(function(pageobj) { // add blurb if log page doesn't exist or is blank var text = pageobj.getPageText() || this.initialText; // create monthly header if it doesn't exist already var date = new Morebits.date(pageobj.getLoadTime()); if (!date.monthHeaderRegex().exec(text)) { text += '\n\n' + date.monthHeader(this.headerLevel); } pageobj.setPageText(text + '\n' + logText); pageobj.setEditSummary(summaryText); pageobj.setChangeTags(this.changeTags); pageobj.setCreateOption('recreate'); pageobj.save(def.resolve, def.reject); }.bind(this)); return def; }; }; /* **************** Morebits.status **************** */ /** * Create and show status messages of varying urgency. * {@link Morebits.status.init|Morebits.status.init()} must be called before * any status object is created, otherwise those statuses won't be visible. * * @memberof Morebits * @class * @param {string} text - Text before the the colon `:`. * @param {string} stat - Text after the colon `:`. * @param {string} [type=status] - Determine the font color of the status * line, allowable values are: `status` (blue), `info` (green), `warn` (red), * or `error` (bold red). */ Morebits.status = function Status(text, stat, type) { this.textRaw = text; this.text = Morebits.createHtml(text); this.type = type || 'status'; this.generate(); if (stat) { this.update(stat, type); } }; /** * Specify an area for status message elements to be added to. * * @memberof Morebits.status * @param {HTMLElement} root - Usually a div element. * @throws If `root` is not an `HTMLElement`. */ Morebits.status.init = function(root) { if (!(root instanceof Element)) { throw new Error('object not an instance of Element'); } while (root.hasChildNodes()) { root.removeChild(root.firstChild); } Morebits.status.root = root; Morebits.status.errorEvent = null; }; Morebits.status.root = null; /** * @memberof Morebits.status * @param {Function} handler - Function to execute on error. * @throws When `handler` is not a function. */ Morebits.status.onError = function(handler) { if (typeof handler === 'function') { Morebits.status.errorEvent = handler; } else { throw 'Morebits.status.onError: handler is not a function'; } }; Morebits.status.prototype = { stat: null, statRaw: null, text: null, textRaw: null, type: 'status', target: null, node: null, linked: false, /** Add the status element node to the DOM. */ link: function() { if (!this.linked && Morebits.status.root) { Morebits.status.root.appendChild(this.node); this.linked = true; } }, /** Remove the status element node from the DOM. */ unlink: function() { if (this.linked) { Morebits.status.root.removeChild(this.node); this.linked = false; } }, /** * Update the status. * * @param {string} status - Part of status message after colon. * @param {string} type - 'status' (blue), 'info' (green), 'warn' * (red), or 'error' (bold red). */ update: function(status, type) { this.statRaw = status; this.stat = Morebits.createHtml(status); if (type) { this.type = type; if (type === 'error') { // hack to force the page not to reload when an error is output - see also Morebits.status() above Morebits.wiki.numberOfActionsLeft = 1000; // call error callback if (Morebits.status.errorEvent) { Morebits.status.errorEvent(); } // also log error messages in the browser console console.error(this.textRaw + ': ' + this.statRaw); // eslint-disable-line no-console } } this.render(); }, /** Produce the html for first part of the status message. */ generate: function() { this.node = document.createElement('div'); this.node.appendChild(document.createElement('span')).appendChild(this.text); this.node.appendChild(document.createElement('span')).appendChild(document.createTextNode(': ')); this.target = this.node.appendChild(document.createElement('span')); this.target.appendChild(document.createTextNode('')); // dummy node }, /** Complete the html, for the second part of the status message. */ render: function() { this.node.className = 'morebits_status_' + this.type; while (this.target.hasChildNodes()) { this.target.removeChild(this.target.firstChild); } this.target.appendChild(this.stat); this.link(); }, status: function(status) { this.update(status, 'status'); }, info: function(status) { this.update(status, 'info'); }, warn: function(status) { this.update(status, 'warn'); }, error: function(status) { this.update(status, 'error'); } }; /** * @memberof Morebits.status * @param {string} text - Before colon * @param {string} status - After colon * @returns {Morebits.status} - `status`-type (blue) */ Morebits.status.status = function(text, status) { return new Morebits.status(text, status); }; /** * @memberof Morebits.status * @param {string} text - Before colon * @param {string} status - After colon * @returns {Morebits.status} - `info`-type (green) */ Morebits.status.info = function(text, status) { return new Morebits.status(text, status, 'info'); }; /** * @memberof Morebits.status * @param {string} text - Before colon * @param {string} status - After colon * @returns {Morebits.status} - `warn`-type (red) */ Morebits.status.warn = function(text, status) { return new Morebits.status(text, status, 'warn'); }; /** * @memberof Morebits.status * @param {string} text - Before colon * @param {string} status - After colon * @returns {Morebits.status} - `error`-type (bold red) */ Morebits.status.error = function(text, status) { return new Morebits.status(text, status, 'error'); }; /** * For the action complete message at the end, create a status line without * a colon separator. * * @memberof Morebits.status * @param {string} text */ Morebits.status.actionCompleted = function(text) { var node = document.createElement('div'); node.appendChild(document.createElement('b')).appendChild(document.createTextNode(text)); node.className = 'morebits_status_info morebits_action_complete'; if (Morebits.status.root) { Morebits.status.root.appendChild(node); } }; /** * Display the user's rationale, comments, etc. Back to them after a failure, * so that they may re-use it. * * @memberof Morebits.status * @param {string} comments * @param {string} message */ Morebits.status.printUserText = function(comments, message) { var p = document.createElement('p'); p.innerHTML = message; var div = document.createElement('div'); div.className = 'toccolours'; div.style.marginTop = '0'; div.style.whiteSpace = 'pre-wrap'; div.textContent = comments; p.appendChild(div); Morebits.status.root.appendChild(p); }; /** * Simple helper function to create a simple node. * * @param {string} type - Type of HTML element. * @param {string} content - Text content. * @param {string} [color] - Font color. * @returns {HTMLElement} */ Morebits.htmlNode = function (type, content, color) { var node = document.createElement(type); if (color) { node.style.color = color; } node.appendChild(document.createTextNode(content)); return node; }; /** * Add shift-click support for checkboxes. The wikibits version * (`window.addCheckboxClickHandlers`) has some restrictions, and doesn't work * with checkboxes inside a sortable table, so let's build our own. * * @param jQuerySelector * @param jQueryContext */ Morebits.checkboxShiftClickSupport = function (jQuerySelector, jQueryContext) { var lastCheckbox = null; function clickHandler(event) { var thisCb = this; if (event.shiftKey && lastCheckbox !== null) { var cbs = $(jQuerySelector, jQueryContext); // can't cache them, obviously, if we want to support resorting var index = -1, lastIndex = -1, i; for (i = 0; i < cbs.length; i++) { if (cbs[i] === thisCb) { index = i; if (lastIndex > -1) { break; } } if (cbs[i] === lastCheckbox) { lastIndex = i; if (index > -1) { break; } } } if (index > -1 && lastIndex > -1) { // inspired by wikibits var endState = thisCb.checked; var start, finish; if (index < lastIndex) { start = index + 1; finish = lastIndex; } else { start = lastIndex; finish = index - 1; } for (i = start; i <= finish; i++) { if (cbs[i].checked !== endState) { cbs[i].click(); } } } } lastCheckbox = thisCb; return true; } $(jQuerySelector, jQueryContext).click(clickHandler); }; /* **************** Morebits.batchOperation **************** */ /** * Iterates over a group of pages (or arbitrary objects) and executes a worker function * for each. * * `setPageList(pageList)`: Sets the list of pages to work on. It should be an * array of page names strings. * * `setOption(optionName, optionValue)`: Sets a known option: * - `chunkSize` (integer): The size of chunks to break the array into (default * 50). Setting this to a small value (<5) can cause problems. * - `preserveIndividualStatusLines` (boolean): Keep each page's status element * visible when worker is complete? See note below. * * `run(worker, postFinish)`: Runs the callback `worker` for each page in the * list. The callback must call `workerSuccess` when succeeding, or * `workerFailure` when failing. If using {@link Morebits.wiki.api} or * {@link Morebits.wiki.page}, this is easily done by passing these two * functions as parameters to the methods on those objects: for instance, * `page.save(batchOp.workerSuccess, batchOp.workerFailure)`. Make sure the * methods are called directly if special success/failure cases arise. If you * omit to call these methods, the batch operation will stall after the first * chunk! Also ensure that either workerSuccess or workerFailure is called no * more than once. The second callback `postFinish` is executed when the * entire batch has been processed. * * If using `preserveIndividualStatusLines`, you should try to ensure that the * `workerSuccess` callback has access to the page title. This is no problem for * {@link Morebits.wiki.page} objects. But when using the API, please set the * |pageName| property on the {@link Morebits.wiki.api} object. * * There are sample batchOperation implementations using Morebits.wiki.page in * twinklebatchdelete.js, twinklebatchundelete.js, and twinklebatchprotect.js. * * @memberof Morebits * @class * @param {string} [currentAction] */ Morebits.batchOperation = function(currentAction) { var ctx = { // backing fields for public properties pageList: null, options: { chunkSize: 50, preserveIndividualStatusLines: false }, // internal counters, etc. statusElement: new Morebits.status(currentAction || msg('batch-starting', 'Performing batch operation')), worker: null, // function that executes for each item in pageList postFinish: null, // function that executes when the whole batch has been processed countStarted: 0, countFinished: 0, countFinishedSuccess: 0, currentChunkIndex: -1, pageChunks: [], running: false }; // shouldn't be needed by external users, but provided anyway for maximum flexibility this.getStatusElement = function() { return ctx.statusElement; }; /** * Sets the list of pages to work on. * * @param {Array} pageList - Array of objects over which you wish to execute the worker function * This is usually the list of page names (strings). */ this.setPageList = function(pageList) { ctx.pageList = pageList; }; /** * Sets a known option. * * @param {string} optionName - Name of the option: * - chunkSize (integer): The size of chunks to break the array into * (default 50). Setting this to a small value (<5) can cause problems. * - preserveIndividualStatusLines (boolean): Keep each page's status * element visible when worker is complete? * @param {number|boolean} optionValue - Value to which the option is * to be set. Should be an integer for chunkSize and a boolean for * preserveIndividualStatusLines. */ this.setOption = function(optionName, optionValue) { ctx.options[optionName] = optionValue; }; /** * Runs the first callback for each page in the list. * The callback must call workerSuccess when succeeding, or workerFailure when failing. * Runs the optional second callback when the whole batch has been processed. * * @param {Function} worker * @param {Function} [postFinish] */ this.run = function(worker, postFinish) { if (ctx.running) { ctx.statusElement.error('Batch operation is already running'); return; } ctx.running = true; ctx.worker = worker; ctx.postFinish = postFinish; ctx.countStarted = 0; ctx.countFinished = 0; ctx.countFinishedSuccess = 0; ctx.currentChunkIndex = -1; ctx.pageChunks = []; var total = ctx.pageList.length; if (!total) { ctx.statusElement.info(msg('batch-no-pages', 'no pages specified')); ctx.running = false; if (ctx.postFinish) { ctx.postFinish(); } return; } // chunk page list into more manageable units ctx.pageChunks = Morebits.array.chunk(ctx.pageList, ctx.options.chunkSize); // start the process Morebits.wiki.addCheckpoint(); ctx.statusElement.status('0%'); fnStartNewChunk(); }; /** * To be called by worker before it terminates successfully. * * @param {(Morebits.wiki.page|Morebits.wiki.api|string)} arg - * This should be the `Morebits.wiki.page` or `Morebits.wiki.api` object used by worker * (for the adjustment of status lines emitted by them). * If no Morebits.wiki.* object is used (e.g. you're using `mw.Api()` or something else), and * `preserveIndividualStatusLines` option is on, give the page name (string) as argument. */ this.workerSuccess = function(arg) { if (arg instanceof Morebits.wiki.api || arg instanceof Morebits.wiki.page) { // update or remove status line var statelem = arg.getStatusElement(); if (ctx.options.preserveIndividualStatusLines) { if (arg.getPageName || arg.pageName || (arg.query && arg.query.title)) { // we know the page title - display a relevant message var pageName = arg.getPageName ? arg.getPageName() : arg.pageName || arg.query.title; statelem.info(msg('batch-done-page', pageName, 'yerinə yetirildi ([[' + pageName + ']])')); } else { // we don't know the page title - just display a generic message statelem.info(msg('done', 'yerinə yetirildi')); } } else { // remove the status line automatically produced by Morebits.wiki.* statelem.unlink(); } } else if (typeof arg === 'string' && ctx.options.preserveIndividualStatusLines) { new Morebits.status(arg, msg('batch-done-page', arg, 'yerinə yetirildi ([[' + arg + ']])')); } ctx.countFinishedSuccess++; fnDoneOne(); }; this.workerFailure = function() { fnDoneOne(); }; // private functions var thisProxy = this; var fnStartNewChunk = function() { var chunk = ctx.pageChunks[++ctx.currentChunkIndex]; if (!chunk) { return; // done! yay } // start workers for the current chunk ctx.countStarted += chunk.length; chunk.forEach(function(page) { ctx.worker(page, thisProxy); }); }; var fnDoneOne = function() { ctx.countFinished++; // update overall status line var total = ctx.pageList.length; if (ctx.countFinished < total) { var progress = Math.round(100 * ctx.countFinished / total); ctx.statusElement.status(msg('percent', progress, progress + '%')); // start a new chunk if we're close enough to the end of the previous chunk, and // we haven't already started the next one if (ctx.countFinished >= (ctx.countStarted - Math.max(ctx.options.chunkSize / 10, 2)) && Math.floor(ctx.countFinished / ctx.options.chunkSize) > ctx.currentChunkIndex) { fnStartNewChunk(); } } else if (ctx.countFinished === total) { var statusString = msg('batch-progress', ctx.countFinishedSuccess, ctx.countFinished, 'Tamamlandı (' + ctx.countFinishedSuccess + '/' + ctx.countFinished + ' əməliyyat uğurla yerinə yetirildi)'); if (ctx.countFinishedSuccess < ctx.countFinished) { ctx.statusElement.warn(statusString); } else { ctx.statusElement.info(statusString); } if (ctx.postFinish) { ctx.postFinish(); } Morebits.wiki.removeCheckpoint(); ctx.running = false; } else { // ctx.countFinished > total // just for giggles! (well, serious debugging, actually) ctx.statusElement.warn('Done (overshot by ' + (ctx.countFinished - total) + ')'); Morebits.wiki.removeCheckpoint(); ctx.running = false; } }; }; /** * Given a set of asynchronous functions to run along with their dependencies, * run them in an efficient sequence so that multiple functions * that don't depend on each other are triggered simultaneously. Where * dependencies exist, it ensures that the dependency functions finish running * before the dependent function runs. The values resolved by the dependencies * are made available to the dependant as arguments. * * @memberof Morebits * @class */ Morebits.taskManager = function(context) { this.taskDependencyMap = new Map(); this.failureCallbackMap = new Map(); this.deferreds = new Map(); this.allDeferreds = []; // Hack: IE doesn't support Map.prototype.values this.context = context || window; /** * Register a task along with its dependencies (tasks which should have finished * execution before we can begin this one). Each task is a function that must return * a promise. The function will get the values resolved by the dependency functions * as arguments. * * @param {Function} func - A task. * @param {Function[]} deps - Its dependencies. * @param {Function} [onFailure] - a failure callback that's run if the task or any one * of its dependencies fail. */ this.add = function(func, deps, onFailure) { this.taskDependencyMap.set(func, deps); this.failureCallbackMap.set(func, onFailure || function() {}); var deferred = $.Deferred(); this.deferreds.set(func, deferred); this.allDeferreds.push(deferred); }; /** * Run all the tasks. Multiple tasks may be run at once. * * @returns {jQuery.Promise} - Resolved if all tasks succeed, rejected otherwise. */ this.execute = function() { var self = this; // proxy for `this` for use inside functions where `this` is something else this.taskDependencyMap.forEach(function(deps, task) { var dependencyPromisesArray = deps.map(function(dep) { return self.deferreds.get(dep); }); $.when.apply(self.context, dependencyPromisesArray).then(function() { var result = task.apply(self.context, arguments); if (result === undefined) { // maybe the function threw, or it didn't return anything mw.log.error('Morebits.taskManager: task returned undefined'); self.deferreds.get(task).reject.apply(self.context, arguments); self.failureCallbackMap.get(task).apply(self.context, []); } result.then(function() { self.deferreds.get(task).resolve.apply(self.context, arguments); }, function() { // task failed self.deferreds.get(task).reject.apply(self.context, arguments); self.failureCallbackMap.get(task).apply(self.context, arguments); }); }, function() { // one or more of the dependencies failed self.failureCallbackMap.get(task).apply(self.context, arguments); }); }); return $.when.apply(null, this.allDeferreds); // resolved when everything is done! }; }; /** * A simple draggable window, now a wrapper for jQuery UI's dialog feature. * * @memberof Morebits * @class * @requires jquery.ui.dialog * @param {number} width * @param {number} height - The maximum allowable height for the content area. */ Morebits.simpleWindow = function SimpleWindow(width, height) { var content = document.createElement('div'); this.content = content; content.className = 'morebits-dialog-content'; content.id = 'morebits-dialog-content-' + Math.round(Math.random() * 1e15); this.height = height; $(this.content).dialog({ autoOpen: false, buttons: { 'Placeholder button': function() {} }, dialogClass: 'morebits-dialog', width: Math.min(parseInt(window.innerWidth, 10), parseInt(width ? width : 800, 10)), // give jQuery the given height value (which represents the anticipated height of the dialog) here, so // it can position the dialog appropriately // the 20 pixels represents adjustment for the extra height of the jQuery dialog "chrome", compared // to that of the old SimpleWindow height: height + 20, close: function(event) { // dialogs and their content can be destroyed once closed $(event.target).dialog('destroy').remove(); }, resizeStart: function() { this.scrollbox = $(this).find('.morebits-scrollbox')[0]; if (this.scrollbox) { this.scrollbox.style.maxHeight = 'none'; } }, resizeStop: function() { this.scrollbox = null; }, resize: function() { this.style.maxHeight = ''; if (this.scrollbox) { this.scrollbox.style.width = ''; } } }); var $widget = $(this.content).dialog('widget'); // delete the placeholder button (it's only there so the buttonpane gets created) $widget.find('button').each(function(key, value) { value.parentNode.removeChild(value); }); // add container for the buttons we add, and the footer links (if any) var buttonspan = document.createElement('span'); buttonspan.className = 'morebits-dialog-buttons'; var linksspan = document.createElement('span'); linksspan.className = 'morebits-dialog-footerlinks'; $widget.find('.ui-dialog-buttonpane').append(buttonspan, linksspan); // resize the scrollbox with the dialog, if one is present $widget.resizable('option', 'alsoResize', '#' + this.content.id + ' .morebits-scrollbox, #' + this.content.id); }; Morebits.simpleWindow.prototype = { buttons: [], height: 600, hasFooterLinks: false, scriptName: null, /** * Focuses the dialog. This might work, or on the contrary, it might not. * * @returns {Morebits.simpleWindow} */ focus: function() { $(this.content).dialog('moveToTop'); return this; }, /** * Closes the dialog. If this is set as an event handler, it will stop the event * from doing anything more. * * @param {event} [event] * @returns {Morebits.simpleWindow} */ close: function(event) { if (event) { event.preventDefault(); } $(this.content).dialog('close'); return this; }, /** * Shows the dialog. Calling display() on a dialog that has previously been closed * might work, but it is not guaranteed. * * @returns {Morebits.simpleWindow} */ display: function() { if (this.scriptName) { var $widget = $(this.content).dialog('widget'); $widget.find('.morebits-dialog-scriptname').remove(); var scriptnamespan = document.createElement('span'); scriptnamespan.className = 'morebits-dialog-scriptname'; scriptnamespan.textContent = this.scriptName + ' \u00B7 '; // U+00B7 MIDDLE DOT = &middot; $widget.find('.ui-dialog-title').prepend(scriptnamespan); } var dialog = $(this.content).dialog('open'); if (window.setupTooltips && window.pg && window.pg.re && window.pg.re.diff) { // tie in with NAVPOP dialog.parent()[0].ranSetupTooltipsAlready = false; window.setupTooltips(dialog.parent()[0]); } this.setHeight(this.height); // init height algorithm return this; }, /** * Sets the dialog title. * * @param {string} title * @returns {Morebits.simpleWindow} */ setTitle: function(title) { $(this.content).dialog('option', 'title', title); return this; }, /** * Sets the script name, appearing as a prefix to the title to help users determine which * user script is producing which dialog. For instance, Twinkle modules set this to "Twinkle". * * @param {string} name * @returns {Morebits.simpleWindow} */ setScriptName: function(name) { this.scriptName = name; return this; }, /** * Sets the dialog width. * * @param {number} width * @returns {Morebits.simpleWindow} */ setWidth: function(width) { $(this.content).dialog('option', 'width', width); return this; }, /** * Sets the dialog's maximum height. The dialog will auto-size to fit its contents, * but the content area will grow no larger than the height given here. * * @param {number} height * @returns {Morebits.simpleWindow} */ setHeight: function(height) { this.height = height; // from display time onwards, let the browser determine the optimum height, // and instead limit the height at the given value // note that the given height will exclude the approx. 20px that the jQuery UI // chrome has in height in addition to the height of an equivalent "classic" // Morebits.simpleWindow if (parseInt(getComputedStyle($(this.content).dialog('widget')[0], null).height, 10) > window.innerHeight) { $(this.content).dialog('option', 'height', window.innerHeight - 2).dialog('option', 'position', 'top'); } else { $(this.content).dialog('option', 'height', 'auto'); } $(this.content).dialog('widget').find('.morebits-dialog-content')[0].style.maxHeight = parseInt(this.height - 30, 10) + 'px'; return this; }, /** * Sets the content of the dialog to the given element node, usually from rendering * a {@link Morebits.quickForm}. * Re-enumerates the footer buttons, but leaves the footer links as they are. * Be sure to call this at least once before the dialog is displayed... * * @param {HTMLElement} content * @returns {Morebits.simpleWindow} */ setContent: function(content) { this.purgeContent(); this.addContent(content); return this; }, /** * Adds the given element node to the dialog content. * * @param {HTMLElement} content * @returns {Morebits.simpleWindow} */ addContent: function(content) { this.content.appendChild(content); // look for submit buttons in the content, hide them, and add a proxy button to the button pane var thisproxy = this; $(this.content).find('input[type="submit"], button[type="submit"]').each(function(key, value) { value.style.display = 'none'; var button = document.createElement('button'); button.textContent = value.hasAttribute('value') ? value.getAttribute('value') : value.textContent ? value.textContent : msg('submit', 'Sorğunu göndər'); button.className = value.className || 'submitButtonProxy'; // here is an instance of cheap coding, probably a memory-usage hit in using a closure here button.addEventListener('click', function() { value.click(); }, false); thisproxy.buttons.push(button); }); // remove all buttons from the button pane and re-add them if (this.buttons.length > 0) { $(this.content).dialog('widget').find('.morebits-dialog-buttons').empty().append(this.buttons)[0].removeAttribute('data-empty'); } else { $(this.content).dialog('widget').find('.morebits-dialog-buttons')[0].setAttribute('data-empty', 'data-empty'); // used by CSS } return this; }, /** * Removes all contents from the dialog, barring any footer links. * * @returns {Morebits.simpleWindow} */ purgeContent: function() { this.buttons = []; // delete all buttons in the buttonpane $(this.content).dialog('widget').find('.morebits-dialog-buttons').empty(); while (this.content.hasChildNodes()) { this.content.removeChild(this.content.firstChild); } return this; }, /** * Adds a link in the bottom-right corner of the dialog. * This can be used to provide help or policy links. * For example, Twinkle's CSD module adds a link to the CSD policy page, * as well as a link to Twinkle's documentation. * * @param {string} text - Display text. * @param {string} wikiPage - Link target. * @param {boolean} [prep=false] - Set true to prepend rather than append. * @returns {Morebits.simpleWindow} */ addFooterLink: function(text, wikiPage, prep) { var $footerlinks = $(this.content).dialog('widget').find('.morebits-dialog-footerlinks'); if (this.hasFooterLinks) { var bullet = document.createElement('span'); bullet.textContent = msg('bullet-separator', ' \u2022 '); // U+2022 BULLET if (prep) { $footerlinks.prepend(bullet); } else { $footerlinks.append(bullet); } } var link = document.createElement('a'); link.setAttribute('href', mw.util.getUrl(wikiPage)); link.setAttribute('title', wikiPage); link.setAttribute('target', '_blank'); link.textContent = text; if (prep) { $footerlinks.prepend(link); } else { $footerlinks.append(link); } this.hasFooterLinks = true; return this; }, /** * Sets whether the window should be modal or not. Modal dialogs create * an overlay below the dialog but above other page elements. This * must be used (if necessary) before calling display(). * * @param {boolean} [modal=false] - If set to true, other items on the * page will be disabled, i.e., cannot be interacted with. * @returns {Morebits.simpleWindow} */ setModality: function(modal) { $(this.content).dialog('option', 'modal', modal); return this; } }; /** * Enables or disables all footer buttons on all {@link Morebits.simpleWindow}s in the current page. * This should be called with `false` when the button(s) become irrelevant (e.g. just before * {@link Morebits.status.init} is called). * This is not an instance method so that consumers don't have to keep a reference to the * original `Morebits.simpleWindow` object sitting around somewhere. Anyway, most of the time * there will only be one `Morebits.simpleWindow` open, so this shouldn't matter. * * @memberof Morebits.simpleWindow * @param {boolean} enabled */ Morebits.simpleWindow.setButtonsEnabled = function(enabled) { $('.morebits-dialog-buttons button').prop('disabled', !enabled); }; }(window, document, jQuery)); // End wrap with anonymous function /** * If this script is being executed outside a ResourceLoader context, we add some * global assignments for legacy scripts, hopefully these can be removed down the line. * * IMPORTANT NOTE: * PLEASE DO NOT USE THESE ALIASES IN NEW CODE! * Thanks. */ if (typeof arguments === 'undefined') { // typeof is here for a reason... /* global Morebits */ window.SimpleWindow = Morebits.simpleWindow; window.QuickForm = Morebits.quickForm; window.Wikipedia = Morebits.wiki; window.Status = Morebits.status; } // </nowiki> ko8b6rl0zuunj9maj5v0pwr9oskmvs1 8 562788 8985541 7245424 2026-07-01T23:53:35Z Nemoralis 128937 8985541 css text/css /** * morebits.css * =========== * Styles to support morebits.js. * * The morebits library is maintained by the maintainers of Twinkle. * For queries, suggestions, help, etc., head to [[WT:TW]]. * The latest development source is available at [https://github.com/wikimedia-gadgets/twinkle/blob/master/morebits.css]. */ /* Define CSS variables */ html { --morebits-color-status-status: #4682b4; --morebits-color-legend: #31628f; --morebits-color-tooltip: #0000cd; --morebits-color-info: #228b22; --morebits-color-warning: #ff4500; --morebits-color-titlebar-links: #3062ad; --morebits-bgcolor-dialog: #f0f8ff; --morebits-bgcolor-titlebar: #bccadf; } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night { --morebits-color-status-status: #a6c4de; --morebits-color-legend: #6b9dcc; --morebits-color-tooltip: #7a7aff; --morebits-color-info: #6bdb6b; --morebits-color-warning: #ff6d38; --morebits-color-titlebar-links: #8baddf; --morebits-bgcolor-dialog: #141c26; --morebits-bgcolor-titlebar: #1c2a52; } } /* stylelint-disable-next-line plugin/no-unsupported-browser-features */ @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os { --morebits-color-status-status: #a6c4de; --morebits-color-legend: #6b9dcc; --morebits-color-tooltip: #7a7aff; --morebits-color-info: #6bdb6b; --morebits-color-warning: #ff6d38; --morebits-color-titlebar-links: #8baddf; --morebits-bgcolor-dialog: #141c26; --morebits-bgcolor-titlebar: #1c2a52; } } /* Morebits.Status */ .morebits_status_status { color: var(--morebits-color-status-status); } .morebits_status_info { color: var(--morebits-color-info); } .morebits_status_warn { color: var(--morebits-color-warning); } .morebits_status_error { color: var(--morebits-color-warning); font-weight: bold; } /* Morebits.QuickForm */ form.quickform { box-sizing: border-box; width: 98%; height: 100%; min-height: 0; margin: 0 auto; padding: 0.5em; color: var(--color-base, #202122); } /* use flex layout for quickform to make the scrollbox resize with the dialog, and to keep it from obscuring elements below it */ form.quickform.has-scrollbox { display: flex; flex-direction: column; } form.quickform * { font-family: sans-serif; } form.quickform fieldset { margin: 0.4em 0 1em; } form.quickform legend { color: var(--morebits-color-legend); font-weight: bold; } form.quickform input[type=text], form.quickform select { min-width: 15em; font-size: 110%; } form.quickform select { /* stylelint-disable-next-line color-named */ /* FIXME */ border: 1px solid gray; margin-left: 0.2em; } form.quickform input[type=checkbox], form.quickform input[type=radio] { height: 13px; margin-top: 2px; margin-right: 2px; margin-bottom: 2px; padding: 0; width: 13px; vertical-align: top; } form.quickform div { /* stylelint-disable-next-line declaration-property-unit-disallowed-list */ /* FIXME */ line-height: 18px; } form.quickform h5 { margin: 0.5em 0 0; padding: 0.3em 0.2em 0.2em; font-size: 108%; /* 100% is 12px => 108% is 12.96px */ } /* only give the top border to headers with something above them */ form.quickform div + h5, form.quickform h5 + h5, form.quickform div + div > h5 { border-top: 1px solid #88a; } form.quickform textarea { width: 100%; height: 4em; font-size: 150%; } form.quickform input:disabled + label { color: var(--color-disabled, #72777d); } form.quickform span.quickformDescription { font-style: italic; } form.quickform span.quickformDescription code { font-style: normal; font-family: monospace; } form.quickform .quickformSubgroup { margin-bottom: 0.5em; margin-left: 3em; } /* The tooltip button and the content itself */ form.quickform .morebits-tooltipButton { color: var(--morebits-color-tooltip); font-weight: bold; cursor: help; padding: 0.3em; } .morebits-ui-tooltip { position: absolute; z-index: 1005; padding: 4px 6px 4px 6px; max-width: 300px; transition: opacity 600ms ease; opacity: 0; visibility: hidden; pointer-events: none; /* stylelint-disable-next-line declaration-property-unit-disallowed-list */ /* FIXME */ font-size: 13px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 2px solid var(--border-color-base, #a2ab91); box-shadow: 0 0 5px #a2ab91; } .morebits-ui-tooltip.visible { opacity: 1; visibility: visible; } /* Scrollbox styles, for use within Morebits.SimpleWindow */ div.morebits-scrollbox { background: var(--background-color-base, #fff); /* stylelint-disable-next-line color-named */ /* FIXME */ border: 1px solid gray; margin-bottom: 0.6em; margin-top: 0.6em; height: auto; flex-grow: 1; min-height: 0; overflow: auto; padding: 6px 6px 0; } div.morebits-scrollbox > h5:first-child { border: 0; margin-top: 0; padding-top: 0; } div.morebits-scrollbox > :last-child { margin-bottom: 6px; } /* Previewbox */ div.morebits-previewbox { border: 2px inset; margin: 0.4em auto 0.2em; padding: 0.2em 0.4em; } div.morebits-usertext { border: 1px solid #a2a9b1; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); padding: 5px; font-size: 95%; } /* Morebits.SimpleWindow */ .morebits-dialog { padding: 0.2em; border: 1px #666 solid; font-family: sans-serif; background-color: var(--morebits-bgcolor-dialog); display: flex; flex-direction: column; position: absolute; overflow: hidden; min-width: 150px; min-height: 150px; /* z-index will be adjusted upwards by JS if there are multiple dialogs open and a dialog gets clicked on. */ z-index: 500; /* top, left, width, height, and max-height are set via JS. */ } .morebits-dialog-resizer { position: absolute; right: -5px; bottom: -5px; height: 20px; width: 20px; cursor: se-resize; background-image: url(); } /* px translations in comments are w.r.t standard browser settings, in other settings, the sizes would be scaled accordingly */ .skin-vector .morebits-dialog { font-size: 75%; /* 100% is 16px => 75% is 12px */ } .skin-timeless .morebits-dialog { font-size: 79%; /* 100% is 15.2px => 79% is 12.008px */ } .skin-monobook .morebits-dialog, .skin-modern .morebits-dialog { font-size: 120%; /* 100% is 10px => 120% is 12px */ } .morebits-dialog .morebits-dialog-titlebar { height: 1em; min-height: 1em; background-color: var(--morebits-bgcolor-titlebar); font: bold 108% sans-serif; /* 100% is 12px (from above) => 108% is 12.96px */ overflow: hidden; padding: 0.4em 0.3em 0.5em; white-space: nowrap; display: flex; /* needed so that align-items can be used */ align-items: center; /* to vertically center the close button */ cursor: move; position: relative; /* so that the close button can be positioned relative to titlebar */ } .morebits-dialog-scriptname { font-weight: normal; } .morebits-dialog .morebits-dialog-close { position: absolute; right: 0; background-color: transparent; border: 0; font-size: 1.2em; font-weight: bold; padding: 5px 10px; cursor: pointer; border-radius: 50%; transition: background-color 0.2s, color 0.2s; } .morebits-dialog .morebits-dialog-close:hover { background-color: #eee; color: #000; } .morebits-dialog .morebits-dialog-close span { margin: 0.33em; } .morebits-dialog .morebits-dialog-content { padding: 0; display: flex; flex-direction: column; box-sizing: border-box; height: 100%; flex-grow: 1; overflow-y: auto; min-height: 0; } .morebits-dialog .morebits-dialog-buttonpane { background-color: var(--morebits-bgcolor-titlebar); margin: auto 0 0; padding: 0.3em 1.4em 0.5em 1.2em; } .morebits-dialog .morebits-dialog-buttonpane button { margin-top: 0.2em; } .morebits-dialog-buttons { font-size: 108%; /* 100% is 12px => 108% is 12.96px */ } .morebits-dialog-footerlinks { font-size: 97%; /* 100% is 12px (from above) => 97% is 11.64px */ float: right; margin: 0.7em 0.4em 0 0; } .morebits-dialog .morebits-dialog-footerlinks a { color: var(--morebits-color-titlebar-links); } .morebits-dialog-buttons[data-empty] + .morebits-dialog-footerlinks { margin: 0.1em 0.4em -0.2em 0; } .morebits-dialog-overlay { position: fixed; top: 0; left: 0; width: 100%; height: 100%; background-color: rgba(0, 0, 0, 0.5); /* Semi-transparent black */ z-index: 700; /* Higher than morebits-dialog but lesser than morebits-dialog-modal */ } .morebits-dialog.morebits-dialog-modal { z-index: 701; } /* Override select2 silliness */ .select2-morebits, .select2-morebits .select2-results, .select2-morebits .select2-results__option[aria-selected=true], .select2-morebits .select2-selection__rendered, .select2-morebits .select2-selection--multiple, .select2-morebits .select2-selection__choice { background: var(--background-color-base, #fff) !important; color: inherit !important; } o9jmp275nriv5rhor11wh1ba5n0wo8a 8985545 8985541 2026-07-02T00:02:08Z Nemoralis 128937 [[Special:Contributions/Nemoralis|Nemoralis]] ([[User talk:Nemoralis|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş 1 redaktə geri qaytarılaraq [[User:Toghrul R|Toghrul R]] tərəfindən yaradılan sonuncu versiya bərpa olundu 7245424 css text/css /** * morebits.css * =========== * Styles to support morebits.js. * * The morebits library is maintained by the maintainers of Twinkle. * For queries, suggestions, help, etc., head to [[WT:TW]]. * The latest development source is available at [https://github.com/wikimedia-gadgets/twinkle/blob/master/morebits.css]. */ /* Morebits.status */ .morebits_status_status { color: #4682B4; } .morebits_status_info { color: #228B22; } .morebits_status_warn { color: #FF4500; } .morebits_status_error { color: #FF4500; font-weight: bold; } /* Morebits.quickForm */ form.quickform { width: 96%; vertical-align: middle; margin: auto; padding: .5em; } form.quickform * { font-family: sans-serif; } form.quickform fieldset { margin: .4em 0 1em; } form.quickform legend { color: #31628F; font-weight: bold; } form.quickform input[type=text], form.quickform select { min-width: 15em; font-size: 110%; } form.quickform select { border: 1px solid gray; margin-left: .2em; } form.quickform input[type=checkbox], form.quickform input[type=radio] { height: 13px; margin-top: 2px; margin-right: 2px; margin-bottom: 2px; padding: 0; width: 13px; vertical-align: top; } form.quickform div { line-height: 18px; } form.quickform h5 { margin: .5em 0 0; padding: .3em .2em .2em; font-size: 108%; /* 100% is 12px => 108% is 12.96px */ } /* only give the top border to headers with something above them */ form.quickform div + h5, form.quickform div + div > h5, form.quickform h5 + h5 { border-top: 1px solid #88A; } form.quickform textarea { width: 100%; height: 4em; font-size: 150%; } form.quickform input:disabled + label { color: gray; } form.quickform span.quickformDescription { font-style: italic; } form.quickform span.quickformDescription code { font-style: normal; font-family: monospace; } form.quickform .quickformSubgroup { margin-bottom: .5em; margin-left: 3em; } /* The tooltip button and the content itself */ form.quickform .morebits-tooltipButton { color: mediumblue; font-weight: bold; cursor: help; padding: .3em; } .morebits-ui-tooltip { padding: 4px 6px 4px 6px; font-size: 13px; } /* Scrollbox styles, for use within Morebits.simpleWindow */ div.morebits-scrollbox { background: white; border: 1px solid gray; margin-bottom: .6em; margin-top: .6em; max-height: 20em; overflow: auto; padding: 6px 6px 0; } div.morebits-scrollbox > h5:first-child { border: none; margin-top: 0; padding-top: 0; } div.morebits-scrollbox > :last-child { margin-bottom: 6px; } /* Previewbox */ div.morebits-previewbox { background: white; color: black; border: 2px inset; margin: .4em auto .2em; padding: .2em .4em; } div.morebits-previewbox *:not(img) { vertical-align: baseline; } div.morebits-previewbox .mw-editsection { display: none; } div.morebits-usertext { border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; padding: 5px; font-size: 95%; } /* Morebits.simpleWindow */ .morebits-dialog { border: 1px #666 solid; font-family: sans-serif; background-color: #F0F8FF; background-image: none; } /* px translations in comments are w.r.t standard browser settings, in other settings, the sizes would be scaled accordingly */ .skin-vector .morebits-dialog { font-size: 75%; /* 100% is 16px => 75% is 12px */ } .skin-timeless .morebits-dialog { font-size: 79%; /* 100% is 15.2px => 79% is 12.008px */ } .skin-monobook .morebits-dialog, .skin-modern .morebits-dialog { font-size: 120%; /* 100% is 10px => 120% is 12px */ } body .ui-dialog.morebits-dialog .ui-dialog-titlebar { height: 1em; background-color: #BCCADF !important; background-image: none !important; font: bold 108% sans-serif; /* 100% is 12px (from above) => 108% is 12.96px */ overflow: hidden; padding: .4em .3em .5em !important; white-space: nowrap; } .morebits-dialog-scriptname { font-weight: normal; } .ui-dialog.morebits-dialog .ui-dialog-titlebar-close { height: 100%; right: 0; top: auto; width: 2em; margin: -.5em -.15em 0; } .ui-dialog.morebits-dialog .ui-dialog-titlebar-close span { margin: .33em; } .ui-dialog.morebits-dialog .morebits-dialog-content { padding: 0; } body .ui-dialog.morebits-dialog .ui-dialog-buttonpane { background-color: #BCCADF; margin: 0; min-height: .5em; padding-left: 1.2em !important; } body .ui-dialog.morebits-dialog .ui-dialog-buttonpane button { float: none; margin: .2em 0 -.1em; cursor: auto; } .morebits-dialog-buttons { font-size: 108%; /* 100% is 12px => 108% is 12.96px */ } .morebits-dialog-footerlinks { font-size: 97%; /* 100% is 12px (from above) => 97% is 11.64px */ float: right; margin: .7em .4em 0 0; } body .ui-dialog.morebits-dialog .morebits-dialog-footerlinks a { color: #3062AD; } .morebits-dialog-buttons[data-empty] + .morebits-dialog-footerlinks { margin: .1em .4em -.2em 0; } .ui-icon { vertical-align: -3px; } .ui-icon-inline { display: inline-block; } /* For styling message/warning boxes. Cannot use MediaWiki ombox class because it will be deprecated soon. */ table.morebits-ombox { margin: 4px 10%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background: #f8f9fa; box-sizing: border-box; } table.morebits-ombox-content { border: 1px solid #f28500; } td.morebits-mbox-image { border: none; padding: 2px 0 2px 0.9em; text-align: center; } th.morebits-mbox-text, td.morebits-mbox-text { border: none; padding: 0.25em 0.9em; width: 100%; } gchb6lpx3k4z4mdbr3cj37bhpesrt7u 3 588756 8985353 8984866 2026-07-01T16:51:18Z Qədir 136647 /* Commons-dan şəkillərin sildirilməsi */ Cavab 8985353 wikitext text/x-wiki {{xg}}--[[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 17:12, 3 may 2019 (UTC) == Redaktə müharibəsi == Salam. Azərbaycan mətbuatı şablonunda xahiş edirəm redaktə müharibəsi aparmayın. — [[İstifadəçi:Azerifactory|Azerifactory]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Azerifactory|müzakirə]]) 21:01, 1 iyun 2022 (UTC) :Artıq üçüncü dəfə redaktə deyil, düzəliş etdiyim səhifə "Təzə həyat" yox, "Tazə həyat" adlandırılmalıdır. Məqalənin özü də belə adlanır. Vikipediyada hansısa məqalə və şablona redaktə edəcəyimizə heç kim qarışa bilməz. Yanlış hesab etdiyiniz məsələləri müzakirə edə bilərik. Qaydaları bir də oxuyun. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 21:04, 1 iyun 2022 (UTC) == Mayis Əliyev == Hər vaxtınız xeyir. Zəhmət olmasa, "sil" şablonu əlavə etdiyiniz [[Mayis Əliyev]] məqaləsini SNS-ə namizəd göstərərdiniz. Fikrimcə, viki-cəmiyyətin rəyinə ehtiyac var. [[İstifadəçi:Burocan|Burocan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Burocan|müzakirə]]) 19:32, 23 iyun 2022 (UTC) == İnzibatçı seçkisi == {| style="border: 1px solid #aaaaaa; border: 1px solid #aaaaaa; background-color:;" width=96% |rowspan="2" valign="top" width="100px"| [[File:Wikipedia Administrator.svg|100px|center]] |rowspan="2" | |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.2em;" |<font color=black>'''İdarəçi seçkisi'''</font> |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;" | <font color=black>Salam, {{BASEPAGENAME}}.</font><br><font color=black>Sizi mənim inzibatçılıq statusumla bağlı keçirilən [[Vikipediya:İnzibatçılar#dancewithdevil_(müzakirə_səhifəsi_•_fəaliyyətləri)_inzibatçı_statusunun_verilməsi_ilə_bağlı_səsvermə|səsvermədə]] iştirak etməyə dəvət edirəm. Hörmətlə, [[user:dancewithdevil|dancewithdevil]] ([[user talk:dancewithdevil|müzakirə]]) 16:06, 4 iyul 2022 (UTC) |} == İmza == Salam Yusif bəy. Müzakirələrdə və s. yazınızın sonuna dörd ədəd titl işarəsi yazsanız (yəni <nowiki>~~~~</nowiki>) avtomatik imzanız əlavə olunacaq. Copy-paste etməyə ehtiyac yoxdur. Uğurlar! - [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Dr.Wiki54|müzakirə]]) 19:35, 6 iyul 2022 (UTC) == Səhifə addəyişdiricisi == Salam həmkar. Məncə, siz yetəri qədər təcrübəyə maliksiniz. Səhifələrin adını özünüz də dəyişə bilərsiz. Müvafiq hüquq üçün müraciət etməyiniz yerində olar. [[VP:SAN|Buradan]] müraciət edə bilərsiniz. Fəaliyyətinizdə uğurlar! Hörmətlə, [[user:dancewithdevil|dancewithdevil]] ([[user talk:dancewithdevil|müzakirə]]) 02:54, 7 iyul 2022 (UTC) :Salam. Bunu necə edəcəyimi dəqiq bilmirəm. Qeyd etdiyiniz səhifədə yalnız "Arxiv" mövcuddur. Köməyinizə ehtiyacım var. Təşəkkürlər. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 18:04, 9 sentyabr 2022 (UTC) ::Salam. Aşağıdakı təlimatı izləyin: ::'''Müraciət necə edilir''' ::# İlk öncə hansı hüquq üçün müraciət etdiyinizi dəqiqləşdirin. ::# Aşağıdakıları ''kopyalayın'' və mətn sahəsinə əlavə edin: <pre>{{subst:İHM|{{subst:REVISIONUSER}}|2=səbəb yaz}}</pre> ::# Hansı hüquq üçün müraciət edirsinizsə mütləq ''səbəb'' bildirin. ::# Sonda çıqqıldadın: {{Clickable button 2|class=mw-ui-progressive|Vikipediya:İstifadəçi hüquqları üçün müraciətlər|{{int:Publishchanges}}}} ::[[İstifadəçi:Dancewithdevil|Dancewithdevil]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Dancewithdevil|müzakirə]]) 16:02, 24 oktyabr 2022 (UTC) == İstək == Salam Yusif bəy. Vaxtınız olsa, [[Ermənistan-Azərbaycan sülh danışıqları (1906)]] adlı məqaləni yaradardınız siz də mənbə və məlumat daha çox olar. Hazır [[:Fayl:Azerbaijani delegation to Armenia-Azerbaijan Peace Talks in 1906 in Tiflis.jpg|şəkil]] və birazca mətn var: "Cahangir xan 1906-cı ildə Tiflisdə keçirilən qurultayda iştirak etmişdi. Qurultay 1906-cı il fevralın 20-də Tiflisdə canişin sarayının böyük zalında açıldı. Qurultayın tərkibi çox mötəbər idi. Qurultayda canişin Şurasının bütün üzvləri, qubernatorlar, azərbaycanlıların və ermənilərin nümayəndələri, ruhanilər iştirak edirdilər. Nümayəndəliklərin coğrafiyası geniş idi. Sosial tərkibinə görə isə qurultay yekcins idi - orada yalnız sosial cəhətdən yuxarı təbəqələr təmsil olunmuşdular. Azərbaycan tərəfi belə təmsil edilmişdi: Tiflisdən - andlı müvəkkil Məmməd bəy Şahmalıyev, Hüseyn bəy Yadigarov, Şərif Mirzəyev, qazı Mövlazadə; İrəvandan - Ağa xan İrəvanski, Abasqulu bəy Hacıbəyov; Naxçıvandan - Eynəli bəy Sultanov, Məhəmməd ağa Şahtaxtinski; Yelizavetpol qəzasından - Ələkbər bəy Xasməmmədov, Adil xan Ziyadxanov; Zəngəzurdan - Cəlil bəy Sultanov; Şuşa qəzasından - Cahangir xan Nuribəyov, Qala bəy İsabəyov, İsmayıl Quliyev; Nuxa qəzasından - Hacı Cəlil; Qazax qəzasından - İbrahim ağa Vəkilov; Ərəş qəzasından - Sultan bəy Sultanov; Axalkələk qəzasından - Məmməd ağa Pələvəndov; Borçalı qəzasından Rahim bəy Axundov, Əbdürrəhman Haqverdi oğlu; Bakıdan - Əhməd bəy Ağayev, Əlimərdan bəy Topçubaşov, Qara bəy Qarabəyov, Kərbəlayı İsrafil Hacıyev. "Tiflisski listok", "Qafqaz", "Novoye obozreniye", "Mşak", "Araç", "Kaspi", "İrşad", qəzetlərinin nümayəndələri də qurultayda iştirak edirdilər." Mənbə: "Каспий" qəzeti, 23 fevral 1906-cı il. - [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Dr.Wiki54|müzakirə]]) 12:43, 8 avqust 2022 (UTC) :Hal-hazırda bu mövzu üzrə Fərhad Carabbarovun kitabını oxuyuram. İstəyinizi məmnuniyyətlə qəbul edirəm. Yaxın gündə qaralama şəklində ilk variantını yayımlayacam. Təşəkkürlər. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:33, 8 avqust 2022 (UTC) ::Mən təşəkkür edirəm. İndidən uğurlar :) - [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Dr.Wiki54|müzakirə]]) 14:40, 8 avqust 2022 (UTC) == Sual == Salam Yusif bəy. Necəsiniz? Bir sualım var. Bəzi mənbələrdə [[Müseyib bəy Əxicanov]] və [[Rəşid bəy Axundzadə]] Bakı şəhər rəisi kimi verilir. Amma rəsmi sənədlərdə qubernator olublar. 1917-ci ilə qədər şəhər rəisi ifadəsi [[Bakı Şəhər İdarəsi]]nin rəisinə deyilirdi. Ya da nadir hallarda [[Bakı Şəhər Duması]]nın sədrinə. Amma AXC dönəmində [[Bakı Şəhər Rəisliyi]] də yaradıldı. Amma mən belə başa düşürəm ki, bu qurum polis idarəsi kimi olub. Sıralama ilə Məhəmməd Fəthi bəy, Müseyib bəy Əxicanov, Rəşid bəy Axundzadə, Əmir bəy Nərimanbəyov Bakının qubernatoru olublar yoxsa şəhər rəisləri? Bunu dəqiqləşdirə bilərsiniz mi? - [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Dr.Wiki54|müzakirə]]) 17:19, 20 avqust 2022 (UTC) :Salam. Sözü düzü bu mövzuda tamamilə bilgisizəm. Tövsiyə edə biləcəyim tək əlçatan mənbə budu: Адрес-Календарь Азербайджанской республики за 1920-й г. (Баку: Првительственная типография «Азербайджан», 1920). [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:26, 21 avqust 2022 (UTC) ::Təssüf :( təşəkkürlər yenə də - [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Dr.Wiki54|müzakirə]]) 11:04, 21 avqust 2022 (UTC) == Dəvət == Salam. Sizi [[Vikipediya:Qiymətləndirmə/Yaxşı məqalələr/Azərbaycan döyüş sənətləri və oyunları|buradakı]] səsverməyə dəvət edirəm.— [[İstifadəçi:Abutalub|Abutalub]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Abutalub|müzakirə]]) 06:01, 22 oktyabr 2022 (UTC) == Sizin üçün bir ulduz! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[Fayl:Writers Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Yazıçı ulduzu''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Son dövrlərdə tarixi mövzularda verdiyiniz töhfələrə görə sizə "Yazıçı" ulduzunu verməyi borc bilirəm. Fəaliyyətinizdə uğurlar! <span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;">— [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 06:10, 13 yanvar 2023 (UTC) |} == Redaktə müharibəsi və Kənd Meydanı == salam, [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Martin_Hartman&action=history Martin Hartman] məqaləsində istifadəçi Solavirum -un izahını deyəsən yanlış anlamısınız. şəxs bildirib ki, ''bunu kənd meydanında müzakirə edin, çünki on ildən çoxdur tətbiq olunan bir şeyə qarşı çıxırsınız''. siz isə bildirmisiniz ki, ''Mədəniyyətsiz üslubunuza cavab verməyəxəm. Gedib bütün "alman" sifətlərini "Almaniya" ilə əvəzləyə bilərsiniz, amma tutarlı səbəb gətirmədən redaktəniz yanlış olaraq qalacaq.'' burada mədəniyyətsiz üslub dedikdə nəyi nəzərdə tutursunuz? istifadəçi axı izahlar ilə redaktəninizi geri qaytarıb. burada istifadəçinin ''kənd meydanında'' sözünü yəqin ki, yanlış anlamısınız. çünki başqa izah tapa bilmədim. burada istifadəçinin nəzərdə tutduğu yer buradır: [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanı]]. bura vikipediyanın istifadəçilərinin toplaşdığı xəbərləşmə, problem həlli və s. mövzulu müzakirə yeridir (forum deyil). burada müzakirə açıb həmin müzakirənin qərarına əsasən redaktələrinizə davam etsəniz çox yaxşı olar. uğurlar. [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 07:34, 21 fevral 2023 (UTC) == Silinməyə namizəd məqalə şablonu == salam həmkar. [[Əbdürrəhman Əfəndizadə|bu]] məqalə qabağıma çıxdı, hansı ki, Siz 27 dekabr 2022‎ tarixində məqaləyə silinməyə namizəd şablonu yerləşdirmisiniz, amma məqaləni SNS-yə təqdim etməmisiniz. mən şablonu götürmədim. əgər hələ də eyni fikirdəsinizsə məqaləni SNS-yə təqdim edə bilərsiniz və ya məqalədəki şablonu silək. uğurlar. [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 11:34, 1 may 2023 (UTC) :Əlavə etdim. Təşəkkürlər. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:23, 1 may 2023 (UTC) == Dəvət == {| style="border: 1px solid #aaaaaa; border: 1px solid #aaaaaa; background-color:;" width=96% |rowspan="2" valign="top" width="100px"| [[File:Wikipedia Administrator.svg|100px|center]] |rowspan="2" | |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.2em;" |<font color=black>'''İnzibatçı seçkisi'''</font> |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;" | <font color=black>Salam, {{BASEPAGENAME}}.</font><br><font color=black>Sizi mənim inzibatçılıq statusumla bağlı keçirilən [[Vikipediya:İnzibatçılar#Wealszy (müzakirə səhifəsi • fəaliyyətləri) inzibatçı statusunun verilməsi ilə bağlı səsvermə|səsvermədə]] iştirak etməyə dəvət edirəm. — [[İstifadəçi:Wealszy|Wealszy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Wealszy|müzakirə]]) 17:06, 9 may 2023 (UTC) |} == İcazəsiz şəkil istifadə etmə == Salam. Əliheydər Qarayev və Həbib Cəbiyevin birlikdə olan fotosunu məndən icazəsiz, profilimdən götürüb vikiyə yerləşdirmisiz. Üstəlik heç bir istinad filan etmədən [[Xüsusi:Fəaliyyətlər/188.253.239.17|188.253.239.17]] 23:41, 9 iyun 2023 (UTC) :Sizin profilinizdən götürməmişəm. Kino-Foto Sənədləri Arxivindən götürmüşəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:29, 10 iyun 2023 (UTC) ::Mənim profilimdən götürmədiyinizi necə sübut edə bilərsiz? Mən bu təsviri 30 dekabr 2022-ci il tarixində facebook profilimdə paylaşmışam, siz isə 11 mart 2023-cü il tarixində vikimediaya yükləmisiz. Mən paylaşana qədər niyə həmin arxivdən götürə bilmirdiz? Və ya həmin arxivdə başqa da şəkillər var, niyə onları yox, məhz həmin əldə etdiyim fotoları yükləmisiz? [[İstifadəçi:Ürfan1917|Ürfan1917]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Ürfan1917|müzakirə]]) 17:41, 12 iyun 2023 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], niyə görə wikimedia commonsda mənimlə bağlı edilən qeydləri silirsiz? Bu qədər mübahisəyə səbəb olan məsələ ilə bağlı sizdən bir açıqlama tələb edirəm. Əgər həqiqətən dediyiniz kimi, bu fotoşəkli arxivdən özünüz əldə etmisizsə, bununla bağlı sənədləri adminlərə və mənə təqdim edə bilərsiz? Mən @[[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] adlı adminə göndərmişəm. [[İstifadəçi:Ürfan1917|Ürfan1917]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Ürfan1917|müzakirə]]) 11:03, 13 iyun 2023 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], cavab vermək yerinə redaktəni niyə silirsiz? [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 16:47, 13 iyun 2023 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], niyə görə mən və digər vikipediya istifadəçilərinin ittihamlarına cavab vermək əvəzinə, dəvəquşu kimi başınızı quma batırıb, wikimediada mənim hüquqlarımın qorunmasına mane olursuz? Bu, necə müstəsna həyasızlıq nümunəsidir? Sizdən artıq bir şey istəmirəm ki, fotonu əgər həqiqətən özünüz arxivdən gedib əldə etmisizsə, bununla bağlı sənədləri təqdim edin, mən də məsələni bağlayım. Əksi təqdirdə isə, siz sildikcə mən öz adımı yazmağa davam edəcəm. İndi mən Azərbaycanın digər tarixi şəxsiyyətlərilə bağlı da ailə arxivindən tapdığım fotoları dərc edəcəm, gedib onları da oğurlayın. [[İstifadəçi:Ürfan1917|Ürfan1917]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Ürfan1917|müzakirə]]) 02:36, 22 iyun 2023 (UTC) ::::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] mən öz iddialarıma cavab alana qədər siz sildikcə yazmağa davam edəcəm. Boş yerə özünüzü yormayın, məncə [[İstifadəçi:Ürfan1917|Ürfan1917]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Ürfan1917|müzakirə]]) 02:46, 22 iyun 2023 (UTC) :::::Commons-dakı müzakirəni çox maraqla izləyirəm, ordakı istifadəçilər də sizə deyirlər ki, həmin şəkillər ictimai mülkiyyətdədir, sizə məxsus deyil, elə AzVikidə bizim sizə dediyimiz kimi. Siz isə elə hey deyirsiz ki, yox, müəlliflik hüququ pozulub. Sizin orda apardığınız redaktə müharibəsi boşunadır, necə ki, siz burda redaktə müharibəsinə görə bloklanmışdız, ordakı adminlər də redaktə müharibəsi ilə məşğul olduğunuzu görüb ikinizi də bloklayacaqlar. Hətta biri xəbərdarlıq edib bu barədə. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#7F007F">Şiroi</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#e6005c">Akuma</span>]]''' 10:54, 26 iyun 2023 (UTC) ::::::Bəli, müəlliflik hüquqları istifadəçiyə aid deyil, amma adının qalmasında problem görmürəm. Solavirum həll yolu kimi bunu etmişdi. Maraqlı və qəribədir ki, Yousiphh niyə bu barədə heç bir açıqlama vermir, amma Commonsda şikayət açır. [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 11:02, 26 iyun 2023 (UTC) ::::::@[[İstifadəçi:ŞiroiAkuma|ŞiroiAkuma]] düz deyirsiz, məndə bundan da daha dəyərli fotoşəkillər var,amma bunda sonra heç birini paylaşmayacam, görüm onda ictimai mülkiyyət söhbətləri edə biləcəksiz. 🙂 həmin istifadəçinin yüklədiyi fotolardan bir çoxu müəlliflik hüquqları ucbatından silinib onsuz da, burdan da kimin nə olduğu bilinir [[İstifadəçi:Ürfan1917|Ürfan1917]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Ürfan1917|müzakirə]]) 11:17, 26 iyun 2023 (UTC) :::::::@[[İstifadəçi:ŞiroiAkuma|ŞiroiAkuma]] məsələn, ailə arxivindən Əliheydər Qarayevin 1923-cü il Tiflisdə Azərbaycan və Gürcüstan dövlət nümayəndələrilə çəkdirdiyi kollektiv fotonu tapmışam, özü də 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elan edildiyi binada. Bu fotonu ictimaləşdirmək arzusunda idim, amma sizlərin bu cür yanaşma və münasibətini gördükdən sonra vaz keçdim. Dərin maraq və intizarla gözləyirəm ki, görəsən, mən həmin fotonu paylaşmasam yenə də onu əldə edib bura yükləyə biləcəklər?! Bu məsələ barədə artıq bir şey yazmaq istəmirəm, haqsız olduğumu qəbul etdiyim üçün yox, mənasız yerə vaxt və əsəb itkisinə səbəb olduğu üçün. Onsuz da özü-özlüyümdə “həll yolu”mu müəyyənləşdirmişəm. [[İstifadəçi:Ürfan1917|Ürfan1917]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Ürfan1917|müzakirə]]) 11:32, 26 iyun 2023 (UTC) ::::::::Ancaq mənim yanaşmam? Commonsdakılar bəs niyə eyni şeyləri deyirlər? '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#7F007F">Şiroi</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#e6005c">Akuma</span>]]''' 11:50, 26 iyun 2023 (UTC) :::::::::@[[İstifadəçi:ŞiroiAkuma|ŞiroiAkuma]] “sizlərin yanaşması” deyəndə fərd olaraq tək sizi yox, sizin kimi düşünən digər icma üzvlərini nəzərdə tutmuşdum. Sizin kimi onların yanaşmaları da mexaniki və kağız üstündə olan qaydalara əsaslanır, real vəziyyəti əks etdirmir. Elə bil ki, kimsə gedib arxeoloji qazıntılar apararaq, qədim dövrlərə aid eksponatlar tapır, siz deyirsiz ki, nə olsun ki, sən tapmısan bunların üzərindən milyon illər keçib, bu əmək alətlərini başqa şəxslər tapıblar, ona görə də biz onlardan ürəyimiz istəyən kimi istifadə edə bilərik, sənin adınını hardasa qeyd olunmasına imkan verməyəcəyik. Halbuki, commonsun həm yerli, həm də xarici seqmentində yüzlərlə 70 ili aşmış fotoşəkil göstərə bilərəm ki, orda ilkin mənbə yox, fotonun götürüldüyü internet ünvanı mənbə şəklində göstərilib. Nəysə, müəlliflik hüquqlarını keçdim, həmin şəxsin ora yüklədiyi məlumat inventarı səhvdir, heç olmasa onu düzəldin. [[İstifadəçi:Ürfan1917|Ürfan1917]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Ürfan1917|müzakirə]]) 11:59, 26 iyun 2023 (UTC) ::::::::::Commons-dakı adminin sizə yazdığı cavaba baxın: [[c:Commons:Administrators'_noticeboard/Vandalism#File:Əli_Heydər_Qarayev_və_Mirzə_Davud_Hüseynov.jpg|"Also, since the file is in the public domain, you don't have a copyright claim to it"]]. Mən ona tapşırmışam ki, bunu yazsın? '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#7F007F">Şiroi</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#e6005c">Akuma</span>]]''' 12:01, 26 iyun 2023 (UTC) :::::::::::@[[İstifadəçi:ŞiroiAkuma|ŞiroiAkuma]] nə deyirəm ki, bu məndə olan fotolardan sadəcə 2-si idi, az öncə bəhs etdiyim fotoşəkil bundan da dəfələrlə dəyərli eksponat idi, amma heç yerdə paylaşmayacam artıq, onda heç kim mənlə “ictimai mülkiyyət” söhbətləri edə bilməyəcək avtomatik olaraq. 🙂 O ki, qaldı məlumat inventarındakı səhvliyə. Məndə həmin fotoların orijinal nüsxələrinin məlumat vərəqləri mövcuddur. Burda fotoların arxivə yüklənmə tarixi 12 may 1960-cı il olaraq, göstərilib, @[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] isı ora yüklədiyi fotolarda 1943-cü il yazıb. Haqlı olaraq, soruşuram, əgər bu şəxs həmin fotoların əsli ilə işləyibsə, 1943-cü il tarixi hardan çıxıb? Çünki mən etdiyim paylaşımda fotoların Kino-Foto Sənədləri Arxivində olduğunu yazsam da, onların yerləşdirmə tarixini qeyd etməmişdim, o da bunu bilmədiyinə görə həmin hissəni boş qoymamaq üçün ağzına gələn bir ili yazıb. Müəllif hüquqlarını keçdim, ən azından yazdığı yanlış məlumatı düzəldin. [[İstifadəçi:Ürfan1917|Ürfan1917]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Ürfan1917|müzakirə]]) 12:06, 26 iyun 2023 (UTC) ::::::::::@[[İstifadəçi:ŞiroiAkuma|ŞiroiAkuma]], mexaniki səhvlik olub, “başqa şəxslər tapıblar” yox, “başqa şəxslər hazırlayıblar” [[İstifadəçi:Ürfan1917|Ürfan1917]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Ürfan1917|müzakirə]]) 12:01, 26 iyun 2023 (UTC) == İmza istifadəsi == Salam. İndi təsadüfən gördüm ki. [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipediya:Silinm%C9%99y%C9%99_namiz%C9%99d_s%C9%99hif%C9%99l%C9%99r&diff=prev&oldid=7155706 burada] mənim imzamı kopyalayıb düzəliş edərək yazılarınızda istifadə etmisiniz. Yazılarınızın sonuna <nowiki>~~~~</nowiki> (4 tilda) əlavə etməyiniz kifayətdir, imzanız özü avtomatik əlavə ediləcək, digər imzalardan copy-paste etməyinizə gərək yoxdur. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 07:50, 8 avqust 2023 (UTC) :Nə Addəyişdiricələr müraciət, nə də Silinməyə namizəd göstərə bilmirəm. Məqalənin adını və səbəbini yazıram, amma qeydə almır. Mən də "mənbəni redaktə" edərək əlavə edirəm. Bildirdiyiniz üçün təşəkkürlər. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 07:52, 8 avqust 2023 (UTC) ::Ekran görüntüsü ata bilərsiz? [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 07:55, 8 avqust 2023 (UTC) == [[Azərbaycan–monqol mədəni əlaqələri]] == Salam. Sizi [[Azərbaycan–monqol mədəni əlaqələri]] məqaləsinin [[Vikipediya:Qiymətləndirmə/Yaxşı məqalələr/Azərbaycan–monqol mədəni əlaqələri|qiymətləndirilməsi]]ndə səs verməyə dəvət edirəm.-- [[İstifadəçi:Abutalub|Abutalub]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Abutalub|müzakirə]]) 06:28, 25 oktyabr 2023 (UTC) == SNS == Salam. Məqalələrə SNS şablonu əlavə edib, amma müzakirəyə çıxarmadığınız dövrlər olub. *[[Sevinc Qiyasbəyli]] *[[Tercüman]] hamsına baxmadım, qalanlarına da nəzər yetirin. [[Xüsusi:WhatLinksHere/Şablon:Silinməyə namizəd|"Şablon:Silinməyə namizəd" səhifəsinə keçid verən səhifələr]] — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 14:41, 16 dekabr 2023 (UTC) == Sizin üçün bir ulduz! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[Fayl:Original Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Orijinal ulduz''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Uzun müddət Azərbaycanca Vikipediyaya faydalı töhfələr verdiyinizə görə təltif olunursunuz. Fəaliyyətlərinizdə uğurlar! Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]]<sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]</sup> 10:53, 17 aprel 2024 (UTC) |} == VP:ADM == Salam. Bu səhifəyə müraciət edərkən yazılarınızın sonuna əllə imza əlavə etməyinizə ehtiyac yoxdur, imza özü sistem tərəfindən avtomatik qoyulur. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]]<sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]</sup> 18:59, 28 aprel 2024 (UTC) == Şəkilli Qafqaz == [[Fayl:Cover of the "Illustrated Caucasus" magazine.jpg|200px|thumb|right|Belə üzlükləri olub hətta]] Salam bəy. "Şəkilli Qafqaz" jurnalı barədə məlumatınız yoxdur? Məqaləsini yaratmaq istəyirəm. [https://www.artanuji.ge/book.php?id=148 Belə bir kitab] var ancaq onu da almaq üçün Gürcüstanda olmalısan deyəsən. Gürcüstan arxivində [https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/192422 nüsxələri] mövcuddur. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 12:49, 1 may 2024 (UTC) :Salam. Bu haqda sadəcə Gürcüstan ensiklopediyasının saytından oxumuşam: https://georgianencyclopedia.ge/ka/form/29361 Başqa bir məlumatım yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 13:00, 1 may 2024 (UTC) :: [[Le Caucase Illustre]] məqaləsini yaratdım. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 13:13, 14 may 2024 (UTC) == Yeni istifadəçi qruplarına əlavə olundunuz == Salam. [[VP:ADM]]-dəki problemsiz müraciətləriniz və təcrübəniz nəzərə alınaraq, sizə [[VP:SA|səhifə addəyişdiricisi]] və [[VP:FA|fayl addəyişdiricisi]] hüquqları verildi. Lütfən bundan sonra addəyişmələrdə daha da diqqətli olun. Fəaliyyətinizdə uğurlar. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]]<sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]</sup> 21:22, 18 may 2024 (UTC) == İsmayıl Həqqi == Salam. Bu məqalədən "səhv salma" şablonunu niyə [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0smay%C4%B1l_H%C9%99qqi&diff=prev&oldid=7640812 silmisiniz]? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]]<sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]</sup> 05:20, 10 iyun 2024 (UTC) == Adlar == Salam. [[Cənubi Qafqaz seçki dairəsi]] məqaləsində istufadə olunan şəkildə 10 və 13-cü sıradakı şəxslərin adını oxuya bilmirəm. Əgər siz ərəb qrafikası ilə oxuya bilirsinizsə, adları qeyd edə bilərsiniz mi? - [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Dr.Wiki54|müzakirə]]) 18:16, 30 iyun 2024 (UTC) :Salam. :10) [[Aslan bəy Qardaşov|Aslan Qardaşov]] :... :13) Qədir bəy Şirvaşidze [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%B4%D0%B7%D0%B5,_%D0%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%A2%D1%83%D1%84%D0%B0%D0%BD-%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D0%B8 ru.wiki] :Buyurun. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:55, 30 iyun 2024 (UTC) ::Təşəkkürlər. [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Dr.Wiki54|müzakirə]]) 20:23, 30 iyun 2024 (UTC) == SNS-də son namizəd göstərdiyiniz məqalələr == Salam. Zəhmət olmasa SNS-də eyni səbəblə son namizəd göstərdiyiniz eyni növ məqalələri tək başlıq altında toplayın və gələcəkdə bunu nəzərə alın. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]]<sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]</sup> 12:23, 13 iyul 2024 (UTC) :Salam, həmkar. Eyni növdən namizədlikləri birləşdirib vahid başlıqda təqdim etsəniz xoş olar, vaxta da qənaət etmiş olarıq. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]]<sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]</sup> 18:01, 16 iyul 2024 (UTC) ::Kitablar haqqında haqlısınız, yeni bir siyahı hazırlayıram. Dediyiniz kimi edəcəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 18:02, 16 iyul 2024 (UTC) == [[Azərbaycan mifologiyası]] == Salam. Sizi "[[Azərbaycan mifologiyası]]" məqaləsinin [[Vikipediya:Qiymətləndirmə/Seçilmiş məqalələr/Azərbaycan mifologiyası|qiymətləndirilməsi]]ndə səs verməyə dəvət edirəm.--[[İstifadəçi:Abutalub|Abutalub]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Abutalub|müzakirə]]) 10:53, 15 avqust 2024 (UTC) == Sizin üçün bir ulduz! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[Fayl:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Çalışqanlıq ulduzu''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | SNS-də q/e məqalələrin təftişi ilə bağlı apardığınız fəaliyyətə görə sizə "Çalışqanlıq ulduzu"nu təqdim edirəm. Bundan sonra da q/e məqalələrin silinməsində fəal rol alacağınıza inanıram. Uğurlar! <span style="border:1px solid black;padding:1px;">[[User:Grenzsoldat|<font style="color:#2F373E;background:#62BDB7;font-family:sans-serif;">'''Grenzsoldat'''</font>]]</span> 10:32, 28 sentyabr 2024 (UTC) |} == Blok == VP:SNS səhifəsində açıq şəkildə ensiklopedik olan mövzuları müzakirəyə çıxararaq destruktiv fəaliyyət apardığınıza görə 1 həftəlik blok edirəm. Növbəti halda daha da uzadıla bilər. "Florens Naytingel" laureatı, Qacar naziri, orta əsr alimi və s. bu kimi məqalələri SNS etməklə Vikipediyanın ümumi işini pozursunuz. --► Hörmətlə: '''[[User:Solavirum|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Sola</span>]][[User talk:Solavirum|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#560605">Virum</span>]]''' 14:31, 1 oktyabr 2024 (UTC) : Birbaşa bloka ehtiyac yox idi. İstifadəçiyə ilk öncə bu etdiyinin yanlış olduğu deyilməlidir. Blok cəza deyil. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 11:39, 2 oktyabr 2024 (UTC) ::Razıyam, amma istifadəçi də ona edilən xəbərdarlıqlara etinasız yanaşır bəzən. Misal, SNS etdiyi səhifələrə müvafiq şablonu yerləşdirməməsi ilə bağlı (digərləri yuxarıda qeyd olunub). Ümid edirəm ki, artıq bundan sonra fəaliyyətində bu xüsuslara diqqətlə yanaşacaq. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 12:09, 2 oktyabr 2024 (UTC) :@[[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]], @[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], @[[İstifadəçi:Gadir|Gadir]], :Xəbərdarlıq edilmədən bloklanmamı cəza olaraq qiymətləndirirəm və heç cürə razılaşmıram. @[[İstifadəçi:Solavirum|Solavirum]] şikayət etmək istəyirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:55, 3 oktyabr 2024 (UTC) ::Salam. @[[İstifadəçi:Solavirum|Solavirum]] hesab edirəm ki, bloka səbəb yoxdur. Konkret səhifələri də qeyd etməmisiniz. Elə bir hal varsa belə, zəhmət olmasa, onu ən azından adi bildirişlə əvəz edin <span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;">— [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 07:19, 4 oktyabr 2024 (UTC) :Blokla mən də razı deyiləm. Xəbərdarlıq olmadan özü də. Məqalələr SNS etmək blok səbəbi deyil. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#7F007F">Şiroi</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#e6005c">Akuma</span>]]''' 08:11, 4 oktyabr 2024 (UTC) ::{{u|Toghrul R}}, [[Gültəkin Qafarova]], [[Əbu Yə’la Muhəmməd əl-Azərbaycani]], [[Hüseynpaşa xan Zərğami]], [[Seyid Məhəmməd Musəvi Ərdəbili]], [[Hədəf liseyi]], [[Mədrəseyi-ruhaniyyə]], [[1905–1906-cı illərdə Azərbaycan mətbuatı]] və s. məqalələr. SNS edilən müzakirələrdə min dəfə qeyd etmişəm ki, düzgün deyil bu namizədliklər. ::{{U|White Demon}}, onda mən də hər gün gedim ensiklopedik məqalələri SNS edim? Necə yəni SNS etmək blok səbəbi deyil? Sabah gedirəm Maykl Cekson və Əbülfəz Elçibəy məqalələrini SNS etməyə onda --► Hörmətlə: '''[[User:Solavirum|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Sola</span>]][[User talk:Solavirum|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#560605">Virum</span>]]''' 08:54, 4 oktyabr 2024 (UTC) :::Bloku cəza xarakterli etmişəm mən? Nəyi qoyub nəyi danışırsınız. Blokun məqsədi istifadəçinin özbaşınalığı dayandırması, ensiklopedik məqalələrə edilən kütləvi SNS-lara son qoymasıdır. Söz deyəndə başa düşmür, hələ görünür indi də başa düşmür və üstə çıxmağa çalışır. --► Hörmətlə: '''[[User:Solavirum|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Sola</span>]][[User talk:Solavirum|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#560605">Virum</span>]]''' 08:58, 4 oktyabr 2024 (UTC) :::Bu məqalələrin hamısı qaralama, tək mənbəlli, ikinci dərəcəli etibarlı mənbəsi olmayan məqalələrdir (istisna: [[1905–1906-cı illərdə Azərbaycan mətbuatı]]). SNS müzakirə yeridir. Müzakirə edək, razılaşaq - qalsın və ya silinsin. [[1905–1906-cı illərdə Azərbaycan mətbuatı]] məqaləsi isə problemlidir: 1907, 1908, 1909 və sonrakı illərdə çap edilmiş qəzet və jurnalların bu başlıqla nə əlaqəsi? Məqalədə yazılıb: "''Həftədə bir dəfə şəkilli çıxırdı. Birinci nömrəsi '''1906-cı il''' 13 martda çıxmışdır. Naşiri Əbdülxalıq Axundov idi. Birinci ilin ikinci yarısında məcmuəyə Əzim Əzimzadə müdirlik etmişdir. 1907-ci ildə Əzimzadəni knyaz Murtuz Palavandov əvəz etmişdir. '''1967-ci il''' iyun ayının 25-dən məcmuənin baş mühərriri Əliabbas Müznib olmuşdur.''" Belə səhv olar? 1 il çıxmış jurnal 61 il çıxdığı yazılır. Hələ çox səhvlər var həmin məqalədə. :::Sonda isə, @[[İstifadəçi:Solavirum|Solavirum]] qisas alarcasına məni blok etmisiniz. Şikayətimdə tam haqlıyam. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:00, 4 oktyabr 2024 (UTC) ::::Amma onu deyim ki, təqdim etdiyiniz məqalələr arasında xeyli ensiklopedik hesab oluna biləcək məqalələr çoxdu. Bu yaxşı hal deyil, onu deyim. Ümumiyyətlə, SNS-ə elə məqalələr təqdim olunmalıdır ki, qeyri-ensiklopedikliyi üçün tutarlı səbəb olsun, "nəsə ensiklopediyə oxşamır" deyib dərhal SNS etmək yaxşı hal deyil. Ümumiyyətlə, sırf SNS bölməsinə belə köklənmək də yaxşı fəaliyyət növü deyil. Vikipediyanın ehtiyacı olan yeni məqalələrdir, mən qarşıma çıxdıqca və əmin olanda SNS edirəm. Fəaliyyət mottom belədir. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#7F007F">Şiroi</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#e6005c">Akuma</span>]]''' 09:07, 4 oktyabr 2024 (UTC) :::::{{u|Yousiphh}} nədən qisas alıram mən ahahahahahha :::::Məqalələrin çoxu müzakirəsiz ensiklopedikdir, qaydalara uyğun formada. Müzakirəyə çıxarıram deyib yola vermək olmaz. Hər halda, siz bunu başa düşmək əvəzinə, artıq keçib "vətən xaini" də adlandırarsınız məni. Dəhşətdir. --► Hörmətlə: '''[[User:Solavirum|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Sola</span>]][[User talk:Solavirum|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#560605">Virum</span>]]''' 09:23, 4 oktyabr 2024 (UTC) : Xəbərdarlıq verilmədiyini və digər inzibatçıların da fikrini nəzərə alaraq [[VP:BLOKUNAÇILMASI]] bölməsinə əsasən bloku açıram. @[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], zəhmət olmasa məqalələri SNS edəndə daha geniş izahat yazın, ümumiləşdirib "qaydalara cavab vermir" demək burdan da görüldüyü kimi etirazlar yaradır. @[[İstifadəçi:Solavirum|Solavirum]], siz də zəhmət olmasa daha sakit olun. Blok cəza deyil ki, hər səhv edəni o dəqiqə bloklayaq. İlk öncə səhvini izah etmək lazımdır, başa düşmürsə öz günahıdır. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 09:50, 4 oktyabr 2024 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], təşəkkür edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:54, 4 oktyabr 2024 (UTC) :::Mən belə başa düşürəm ki, AzVikidə inzibatçı olmaq qədər ikinci boş iş yoxdur. Hamı istədiyini etsin. {{U|Yousiphh}}, cavab gözləyirəm, nədən qisas alırmışam mən? --► Hörmətlə: '''[[User:Solavirum|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Sola</span>]][[User talk:Solavirum|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#560605">Virum</span>]]''' 00:51, 5 oktyabr 2024 (UTC) ::::Hər halda, indidən deyirəm, bu hal təkrarlanacağı zaman 1 aylıq blok tətbiq edəcəyəm. --► Hörmətlə: '''[[User:Solavirum|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Sola</span>]][[User talk:Solavirum|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#560605">Virum</span>]]''' 00:52, 5 oktyabr 2024 (UTC) :::::@[[İstifadəçi:Solavirum|Solavirum]], hər şey yaxşıdır? Niyə hədələyərək mənimlə bu cür danışırsınız? Sizi ciddi şəkildə şikayət edəcəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:21, 5 oktyabr 2024 (UTC) :::::@[[İstifadəçi:Solavirum|Solavirum]], xahiş edirəm, [[VP:SOYUQ|sakit olun]]. İstifadəçini blokla təhdid edirsiniz konkret olaraq. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 11:08, 5 oktyabr 2024 (UTC) ::::::{{u|Gadir}}, təhdid deyil. Etdiyi ciddi pozuntudur, amma demirlər xəbərdarlıq edilməyib və ona görə müdaxilə edərək bloku açıblar? Elə olsun. ::::::{{U|Yousiphh}}, mən hələ də cavab gözləyirəm. İyrənc iddialar atmısınız ortaya, cavab verin. Blok nəyə görə "qisas xarakterlidir". Həm səhv etmisiniz, həm də üstə çıxmağa çalışırsınız. Səhvini anlamayan, əvəzində adamı borclu çıxaran insanlara görə təngə gəlmişəm artıq. --► Hörmətlə: '''[[User:Solavirum|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Sola</span>]][[User talk:Solavirum|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#560605">Virum</span>]]''' 17:01, 5 oktyabr 2024 (UTC) == Addəyişmə == Salam hörmətli Yousiphh. Addəyişmələr zamanı zəhmət olmasa müvafiq mənbələr təqdim edin, və ya məqalənin adını dəyişərkən əgər çox oxunan məqalədirsə müzakirə səhifəsinə yazıb 1-2 gün də gözləmək olar. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 10:10, 5 oktyabr 2024 (UTC) :Hal-hazırda redaktə edirəm həmin məqaləni, mənbələr əlavə edəcəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:13, 5 oktyabr 2024 (UTC) ::Bunu öncədən etmək lazımdır. Addəyişmə hüququ önəmlidir və hər kəsdə yoxdur. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 10:27, 5 oktyabr 2024 (UTC) :::Anladım. Mütləq səbəb göstərirəm. Dəyişmədən əvvəldə etməyə çalışacam. Təşəkkür. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:33, 5 oktyabr 2024 (UTC) ::::Diqqətiniz üçün təşəkkürlər və uğurlar. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 11:19, 5 oktyabr 2024 (UTC) == Jurnal == Salam. [[:ru:Кавказский вестник]] məqaləsini yaratmaq istəyirəm. Sizcə məqalənin adı necə olmalıdır? [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 17:20, 4 noyabr 2024 (UTC) :Salam. Nə gözəl. "Kavkazski vestnik" kimi. Amma bu adda qəzet də çıxıb. Yakov Polonski olub qəzetin redaktoru. Siz gördüyüm kimi jurnal haqqında yaratmaq istəyirsiniz. Jurnalda [[Əhməd bəy Ağaoğlu|Əhməd bəy Ağayevin]] də məqaləsi dərc olunub. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 17:51, 4 noyabr 2024 (UTC) :: [[Kavkazski vestnik]]. Hazırdır. Belə məqalələr (təşəkkür göndərdikləriniz kimi də) olsa mənə göstərə bilərsiz, maraqlıdır mənə. Elə bu məqaləni tərcümə edəndə yaratmaq istəyəcəyim 2-3 məqalə tapdım. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 20:41, 4 noyabr 2024 (UTC) == Xəbərdarlıq == [https://az.wikipedia.org/w/index.php?action=history&title=Daniel_Bek-Pirumyan Burada] növbəti destruktiv fəaliyyətinizlə bağlı məlumat vermişəm. Yenə deməsinlər ki, xəbərdarlıq filan verilməyib. --► Hörmətlə: '''[[User:Solavirum|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Sola</span>]][[User talk:Solavirum|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#560605">Virum</span>]]''' 23:39, 8 noyabr 2024 (UTC) :Başa düşmək olar ki, istifadəçi xoşniyyətlidir, amma {{u|Yousiphh}}, siz dünən gəlməmisiniz bura. Vikipediya özəl mülkiyyət deyil ki, bu qədər yanlış formada kütləvi dəyişikliklər edəsiniz. Erməni adlarının yazılışında böyük səhvə yol vermisiniz, deyirsiniz ki, ermənicə belə yazılır. Onda gəlin erməni hərflərinə keçək də. Azərbaycan dilində, rus dilində olduğu kimi, erməni adlarının yazılışında ilk "H" hərfi düşür, "A" və "O" hərfləri qalır. Məsələn, Hakob olur Akop. :Hər halda, təklif edirəm ki, istifadəçinin addəyişdirmə hüququ əlindən alınsın. Durduq yerə nə qədər geri çevirmə icra etməli oldum. --► Hörmətlə: '''[[User:Solavirum|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Sola</span>]][[User talk:Solavirum|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#560605">Virum</span>]]''' 00:10, 9 noyabr 2024 (UTC) ::Solavirumun mövqeyi ilə razıyam. İstifadəçi son zamanlarda müzakirə aparmadan mübahisəli ad dəyişiklikləri aparır. Erməni adları ilə bağlı dəyişiklikləri mən də görmüşdüm, bu barədə mən də yazmaq istəyirdim. Ona görə də istifadəçinin addəyişmə hələki hüququnu alıram. Düşünürəm ki, bir müddət ADM-də müraciət açaraq addəyişmələrdə iştirak etsə, daha az mübahisəli məqamlar yaranacaq. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#7F007F">Unkillable</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#e6005c">Demon King</span>]]''' 00:18, 9 noyabr 2024 (UTC) == Bakı qəzeti == Salam. [[:s:ru:ЭСБЕ/Баку, газета]] ilə bağlı məlumatınız yoxdur? Məqaləsini yaratmaq olar məncə. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 15:54, 1 dekabr 2024 (UTC) : Var imiş: [[Baku (qəzet, 1902)]] [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 15:56, 1 dekabr 2024 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], bəli, bir neçə il qabaq səhv adının dəyişdirilməsi üçün müraciət də etmişdim. Bu qəzet haqqında Lalə Hacıyevanın "Azərbaycanın rusdilli dövri mətbuatının tarixindən" kitabına baxın. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:59, 1 dekabr 2024 (UTC) : [[Fayl:Cartoon of Christophor Vermishyan in Khatabala.jpg|thumb|right]]"[http://www.nplg.gov.ge/paperge/ka/browse/001538/ Кавказская речь]" və "[https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/007/046/46489.htm Кавказский курьер]" qəzetləri də var imiş. [[Xristofor Vermişev]]in birinci qəzet ilə əlaqəli karikaturası da var Xatabalada. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 17:50, 2 dekabr 2024 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], bilirəm. Mən yükləmişəm) [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 18:07, 2 dekabr 2024 (UTC) == Vikianbar ulduzu == {| style="background-color: #fdffe7; color:black; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[Fayl:Commons Barnstar Hires.png|100x100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Vikianbar ulduzu''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | <div>Vikianbara faylların yüklənməsində, həmçinin onların məqalələrdə istifadəsində verdiyiniz əhəmiyyətli töhfələrə görə. Hörmətlə.--[[İstifadəçi:Nicat49|<span style="font-family:Segoe print; color:#800517; text-shadow:#666362 0.2em 0.2em 0.4em;">'''Nicat'''<sup>49</sup></span>]] &nbsp; [[İstifadəçi müzakirəsi:Nicat49|<span style="color:#000000"><sup>⋠''müzakirə''⋡</sup></span>]] 20:00, 3 yanvar 2025 (UTC)</div> |} == Şeyx İbrahim əfəndi == Salam. Şeyx İbrahim əfəndinin şəklini və digər məlumatları niyə silirsiz? Onları əldə eləmək üçün, bərpa etmək üçün bilirsiz nə qədər əziyyət çəkmişəm? [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 12:34, 9 yanvar 2025 (UTC) :Salam. @[[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]], səbəbini yazmışam. Şəkildəki tatar axundu Xayrulla Qosmanovdur (Osmanov): [[commons:Category:Khayrullah_Gosmanov|Category:Khayrullah Gosmanov]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:36, 9 yanvar 2025 (UTC) ::Ay qardaş nə XayrullaOsmanov? Onu mən Əfəndizadələrin özündən alməşam. Pis gündə idi o şəkil. Bərpa elədim. Arxasında da yazılmışdı kim olduğu [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 12:40, 9 yanvar 2025 (UTC) :::Birincisi [[Vikipediya:Soyuqqanlı olun|sakit olun]]. Şəkli kimdəm almağınız və nə yazılmağı bir şeyi dəyişmir. Şəkildəki şəxs tanınmış tatar din xadimidir. Şəkli də XX əsrdə çəkilib. Başqa sübutunuz varsa buyurun şəklin müzakirə bölməsində bölüşün. [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A3%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Qaynaq] açıqdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:44, 9 yanvar 2025 (UTC) ::::Şabranın dağındakı adamda tatar axundunun şəkli nə gəzir? Öz başna götürüb silirsiz. Necə yəni heç nəyi dəyişmir? Özüdə 19-cu əsrin sonu mart ayında, hicri tarixlə 1286-ci ildə rəcəb ayında çəkilib [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 12:49, 9 yanvar 2025 (UTC) :::::@[[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]], mən ortaya iki qaynaq qoydum. Buyurun şəklin müzakirə səhifəsində siz də qaynaq göstərin. Verdiyiniz sualların cavabdarı mən deyiləm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:52, 9 yanvar 2025 (UTC) ::::::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], ruvikidəki fotonun mənbəsi nədir? '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#7F007F">Unkillable</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#e6005c">Demon King</span>]]''' 13:01, 9 yanvar 2025 (UTC) :::::::@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], [https://www.facebook.com/photo?fbid=762716637133242&set=a.632388216832752 Buradan]. "Tərcüman" qəzetindən. Nizami İbraimovun mənə göndərdiyi və paylaşmama icazə verdiyi bu vərəqədən. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 13:05, 9 yanvar 2025 (UTC) ::::Gördüm. Şeyx İbrahim əfəndi Kazanda sürgündə olub. Şəkli təqdim edən şəxs səhv edib. Rusca Xayrulla Osmanov səhifəsinədəki şəkildəki madalyona yaxşı baxın, o madayondan İsmayıl əfəndidə də var. Bu əfəndizadələrə xas rəmzdir. Həmin şəkli Həmdulla əfəndinin səhifəsinə yerləşdirmişəm. [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 12:55, 9 yanvar 2025 (UTC) :::::Bayaq dediyim kimi Əfəndizadələrin ailğ şəkillərinin arasında tatar imamın nə işi var? [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 12:57, 9 yanvar 2025 (UTC) :::::@[[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]], bu medal dövrün ruhani, tacir, məmur və digər hamıya verilən "[[:ru:Медаль_«За_усердие»_(Российская_империя)|Rəşadətə görə]]" medalıdır. Medal necə bir nəslə xas ola bilər? İkinci sualınıza yenə eyni cavabı verirəm: verdiyiniz sualların cavabdarı mən deyiləm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 13:02, 9 yanvar 2025 (UTC) ::::::iş orasındadır ki, o medal rəşadətə görə verilmir. Şəriət elmlərində əldə edilmiş nailiyyətlə bağlı verilir. Bu məsələni Suriyaya kimi araşdırmışam. Şəkildə səhv yoxdur. Xayrulla Osmanov kimi təqdim olunan şəxs elə Şeyx İbrahim əfəndidir. Görünür şəkillər o Rusiyada sürgündə olarkən çəkilib və bu formada təqdim olunub. Mən bu işi araşdıracam. [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 13:07, 9 yanvar 2025 (UTC) :::::::Daha bir [https://www.facebook.com/photo?fbid=762716637133242&set=a.632388216832752 qaynaq]. Buyurun araşdırın. Və sonra şəklin müzakirə səhifəsində bölüşün. Məni də işarətləyərsiniz. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 13:09, 9 yanvar 2025 (UTC) ::::::::təqdim etdiyiniz iki qaynaqdan biri doğurdan da Xeyrulla Osmanova (medallı) aiddir ərəbcə yazılmış خير الله sözündən açıq görünür, lakin digər şəkil, yəni [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A3%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 buradakı] ona məxsus deyil. Tatar ensklopediyası saytında da şəkli verilməyib. Deməli [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A3%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 burdakı]elə şeyx İbrahim əfəndidir. Bayaq dediyim kimi də Şabranın dağındakı adamın 200 illik ailə şəkilləri arasında Xeyrulla Osmanovun nə işi var? [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 13:29, 9 yanvar 2025 (UTC) :::::::::Burada da həmin [https://muslimsaroundtheworld.com/روسيا-إطلالة-على-ثاني-أشهر-مدرسة-شرعية/ şəkil Qosmanova aid edilir]. Fotonun altındakı yazıdan başa düşülür ki, fotonu hansısa kitabdan götürüb "Ris 128" (Şəkil 128) yazılıb, kitablarda bu cür yazılır. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#7F007F">Unkillable</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#e6005c">Demon King</span>]]''' 13:37, 9 yanvar 2025 (UTC) ::::::::::Bu şəxs çox tanınmış şəxsdir. Hətta "Molla Nəsrəddin" jurnalında rişxənd olunub. Məşhur [[:ru:Гусмания_(медресе)|Osmaniyyə mədrəsəsinin]] əsasını qoyub. Əsas burada həmin şəklin Şeyx İbrahim əfəndiyə aid olmasının sübut edilməsidir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 13:42, 9 yanvar 2025 (UTC) :::::::::::Kitabda da səhv olur. Misal üçün AXC ensklopediyasıba baxsanız orada Həmdulla əfəndinin yerinə atası İsmayıl əfəndinin şəklinin verilməsini göstərə bilərəm. Şəklin Şeyxə məxsus olunmasına gəlincə, onu elə indi dəqiqləşdirməyə başlayacam. [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 13:50, 9 yanvar 2025 (UTC) == Sil şablonunun istifadəsi ilə bağlı == Salam. Zəhmət olmasa, bu şablondan istifadə edərkən hər bir halda mütləq əsaslı səbəblər qeyd edəsiniz, araşdırmaq əlavə vaxtımızı alır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 22:57, 17 yanvar 2025 (UTC) :@[[İstifadəçi:Gadir|Gadir]], haqlısınız. Sonda artıq səbəb aydın olduğu üçün yazmırdım. Bu şəkillərin çoxusu artıq Commonsda var. Sadəcə kateqoriyalaşdırılmayıb deyə bilinmir. [[:Fayl:Mirzə Nəsrulla və Mirzə Cahangir xan.jpg]] və [[:Fayl:Ağabala xan Sərdari-Əfxəm.jpg]] - bu iki (hətta 3) fayl da Commonsda var: [[:Fayl:Malek al-Motakallemin.jpg]], [[:Fayl:Mirza Jahangir Khan, Ṣūr-i Isrāfīl.jpg]] və [[:Fayl:3 Sal Dar Darbar-e Iran (page 395 crop)2.jpg]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:23, 18 yanvar 2025 (UTC) ::Bəlkə [[:Fayl:Cəmşid xan Məcdəssəltənə.jpg|bunu]] da azad fayl kimi Commonsa yükləyəsiz? Bu faylın eynisi yoxdu orda deyəsən, düzdü keyfiyyəti yaxşı deyil, yenə də faydalı ola və məqalələrdə istifadə oluna bilər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 20:27, 2 fevral 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Gadir|Gadir]], əminəm ki bu da Commonsda var, sadəcə adı qəliz yazılır deyə çıxmayıb hələ ki qabağıma. Ənvər bəy heç bir istinad vermədiyi üçün yükləyə bilmərəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:29, 2 fevral 2025 (UTC) ::::Məncə də, amma keçid versəniz yaxşı olar, ümumiyyətlə hər bir fayl üçün. Bu fayl isə azaddır, əlavə qeydlər aparılsa saxlanıla bilər, məncə. @[[İstifadəçi:Turkmen|Turkmen]], fikriniz maraqlıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 20:31, 2 fevral 2025 (UTC) :::::Dublikat fayllara şablonu aşağıdakı formada yerləşdirə bilərsiniz: :::::<code><nowiki>{{sil|F8|:c:File:FAYLADI}}</nowiki></code> :::::: Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 20:37, 2 fevral 2025 (UTC) == Şəkil == Salam. Bəlkə sizdə [https://azerhistory.com/?p=11621 buradakı] "Вид на электростанцию на Биби-Эйбате (будущая ГРЭС им. Красина)." şəkli ola. [[Krasin adına DRES]] məqaləsini yaratdım, yerləşdirmək üçün soruşurdum. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 23:08, 23 yanvar 2025 (UTC) : Eləcə də [https://oxu.az/cemiyyet/baki-neftcala-quba-1919-1925-ci-illerde-foto buradakı] İliç buxtası şəkilləri. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 17:09, 24 yanvar 2025 (UTC) :: Salam. Bunun lisenziyası imkan verir? ::*https://ourbaku.com/index.php/Файл:Bibi_Eibat_27_number.jpg :: — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 17:33, 24 yanvar 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], salam, yox, bu şəkillər məndə yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 17:34, 24 yanvar 2025 (UTC) : [https://pastvu.com/ Pastvu] saytında koordinatlara görə xeyli maraqlı şəkil var. Bir çoxunu yükləmişəm artıq. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 00:12, 27 yanvar 2025 (UTC) == Təftişçi seçkilərinə dəvət == {| style="background-color: var(--azwiki-background-color-blue150, #dcebff); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" |style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[Fayl:Wikipedia Checkuser.svg|120px]] |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Hörmətli {{BASEPAGENAME}}, Sizi 28 fevral tarixinə qədər davam edəcək olan [[Vikipediya:Təftişçilər/Səsvermələr|'''təftişçi seçkilərinə''']] dəvət edirik. Seçkilərdə 4 namizəd ([[Vikipediya:Təftişçilər/Səsvermələr#Turkmen (müzakirə • töhfələr • statistikalar)-ə təftişçi hüququnun verilməsi ilə bağlı səsvermə|Turkmen]], [[Vikipediya:Təftişçilər/Səsvermələr#Nemoralis (müzakirə • töhfələr • statistikalar)-ə təftişçi hüququnun verilməsi ilə bağlı səsvermə|Nemoralis]], [[Vikipediya:Təftişçilər/Səsvermələr#Gadir (müzakirə • töhfələr • statistikalar)-ə təftişçi hüququnun verilməsi ilə bağlı səsvermə|Gadir]] və [[Vikipediya:Təftişçilər/Səsvermələr#Sura Shukurlu (müzakirə • töhfələr • statistikalar)-ə təftişçi hüququnun verilməsi ilə bağlı səsvermə|Sura Shukurlu]]) iştirak edir və seçiləcək namizədlər Azərbaycanca Vikipediyanın ilk [[Vikipediya:Təftişçilər|təftişçi]]ləri olacaq. Səsvermədə aktivliyin olması üçün iştirak etməyinizi xahiş edirik! Öncədən təşəkkürlər! |} [[İstifadəçi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MediaWiki message delivery|müzakirə]]) 14:09, 13 fevral 2025 (UTC) <!-- İstifadəçi:Nemoralis@azwiki tərəfindən https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0stifad%C9%99%C3%A7i:Turkmen/S%C9%99sverm%C9%99_h%C3%BCququ_olan_istifad%C9%99%C3%A7il%C9%99r&oldid=7996884 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --> == Təkliflər == Salam. Mənim belə bir siyahım var: [[İstifadəçi:Nemoralis/Abidələr]]. Yaxın vaxtlarda burda qeyd etdiklərim abidələrə/binalara məqalə yaratmağı planlaşdırıram. Sizin də təklifləriniz varsa əlavə edərsiniz zəhmət olmasa. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 23:14, 16 fevral 2025 (UTC) == Şərq işçisi == [https://www.togdazine.ru/tag/447 Bu kitabın broşürləri] bəlkə sizə maraqlı ola :) [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 10:14, 22 fevral 2025 (UTC) :@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] Salam, təşəkkür edirəm. Bu saytı bilirəm. "Türk qadını" ("Турчанка") jurnalının sayları var məndə. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:04, 22 fevral 2025 (UTC) :: Bunların arasında Azerbaydjanka da var imiş amma bu saytda yerləşdirməyiblər. Telegramda Pancaucasus kanalında var: https://t.me/pancaucasus/13419 [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 11:11, 22 fevral 2025 (UTC) == Kütləvi məqalələr == Salam. Əgər müzakirə ediləsi məzmun və mənbə məqalədə yoxdursa, eyni növdən olan ya da olmayan, fərq etmir, təqdim etdiyiniz məqalələri kütləvi halda tək başlıqda namizəd verə bilərsiniz, ümumi arqument ifadə edəndə ən çox da. Eyni istifadəçi tərəfindən yaradılıbsa da olar. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 08:42, 24 fevral 2025 (UTC) == Mövqeyinizə ehtiyac var! == Salam hörmətli Yousiphh! Hazırda davam edən təftişçi seçkilərinə kifayət qədər istifadəçi qatılmayıb. Səsvermələrin yekunlaşdırılması və nəticə üçün Azərbaycanca Vikipediya icmasının üzvlərinin '''səslərinə ehtiyac var''' ({{Lehinə|lehinə}}, {{Əleyhinə|əleyhinə}}, {{bitərəf|bitərəf}}). Davam edən seçkidə 4 namizəd var (Turkmen, Nemoralis, Gadir, Sura Shukurlu). '''[[Vikipediya:Təftişçilər/Səsvermələr|Bu keçiddən]]''' daxil olaraq səs verə bilərsiniz! <!-- İstifadəçi:Turkmen@azwiki tərəfindən https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0stifad%C9%99%C3%A7i:Turkmen/S%C9%99sverm%C9%99_h%C3%BCququ_olan_istifad%C9%99%C3%A7il%C9%99r&oldid=8050672 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --> == İnzibatçı seçkisinə dəvət == Salam hörmətli həmkar sizi [[VP:İN]] seçkisinə dəvət edirəm. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Vikotals|Vikotals]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Vikotals|müzakirə]]) 12:43, 22 mart 2025 (UTC) == Silinmə şablonu == Salam hörmətli Yousiphh. [[:Fayl:İclaülmülk və tərəfdarları.JPG|Bu]] və [[:Fayl:İclaülmülk.JPG|bu]] fayllar üçün nə üçün silinmə şablonu yerləşdirmisiniz? Konkret səbəb qeyd edilməyib. Həmçinin zəhmət olmasa silinmə şablonu yerləşdirərkən müvafiq prosedura uyğun olaraq səbəb qeyd edin. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 08:55, 28 mart 2025 (UTC) :Hər iki şəkli yaxşı keyfiyyətdə Commons-a yükləyəcəm. Səbəb yazmaq yadımdan çıxıb. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:56, 28 mart 2025 (UTC) ::Anladım, diqqətiniz üçün təşəkkürlər. Fayllar silindi. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 06:51, 29 mart 2025 (UTC) == Xəlil Paşa == Salam. Bu səhifənin dəqiqləşdirmə olması daha düzgün olar deyə düşünürəm. Əgər [[Xüsusi:ŞərhəGet/c-Yousiphh-20250325214100-25-03-2025_–_Xəlil_Paşa_→_Xəlil_Paşa_(rəssam)|dəqiqləşdirmə səhifəsi kimi yaratmaq istəyirsinizsə]], keçidləri proqramla düzəldə bilərəm. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 05:18, 8 aprel 2025 (UTC) == Firudin bəy Məlik-Aslanov == Salam. Bir neçə ay öncə Firudin bəy Məlik-Aslanov Məqaləsini silmək təklif etdiniz, lakin o bərpa olundu. Uzun illərdi ki, bu Məqalənin ensiklopedik dəyərini heç kim şübhə altına almırdı. Məqaləni yenədən silmək üçün inadkarlığınızı izah edə bilərsiniz? Bu müddət ərzində nə dəyişib? Heç nə dəyişməyib. Bu nə oyundu aparırsınız? Məqalə ensiklopedik dəyərə tam uyğundur, Firudin bəy isə Azərbaycan tarixində silinməz iz qoyub gedib. [[İstifadəçi:Editing For Better|Editing For Better]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Editing For Better|müzakirə]]) 00:00, 26 aprel 2025 (UTC) :@[[İstifadəçi:Editing For Better|Editing For Better]], zəhmət olmasa, [[VP:XNOG|xoşniyyətli]] və [[VP:N|nəzakətli olun]] və [[VP:Şəxsi hücumlar olmaz|şəxsə yox, mövzuya fokuslanın]]. Fikirlərinizi SNS-də bildirirək müzakirəni mövzu üzərindən orada apara bilərsiniz, buradan istifadəçiyə təzyiq etmək Vikipediya qaydalarına ziddir. Fikirlərinizi müvafiq başlıqlardakı müzakirələrdə bildirin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 01:51, 26 aprel 2025 (UTC) == İsmət Aslanov == Salam. İsmət Aslanov Məqaləsini hansı əsaslarla silmək istəyirsiniz, izah edə bilərsiniz? Onun ensiklopedik dəyərini Vikipediayada olan tibb sahəsindəki bir sıra digər şəxslərin Məqaləriynən müqayisə etsək, o, heç də geri qalmır, əksinə, bəzi hallarda digərlərindən daha yaxşı və zənqindir. [[İstifadəçi:Editing For Better|Editing For Better]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Editing For Better|müzakirə]]) 00:08, 26 aprel 2025 (UTC) :Hörmətli istifadəçi, zəhmət olmasa, bu barədə əsaslandırmalarınızı və müzakirəni silinməyə namizədlik səhifəsində bildirəsiz. Buna görə istifadəçiyə təzyiq etmək düzgün deyil. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 14:44, 26 aprel 2025 (UTC) == Ələddin Məlikov == Salam hörmətli @Yousiphh əfəndi. Səhifədə etdiyiniz qeydlərlə bağlı bir neçə sualım var. Qeyd etmisiniz ki, Bu məqalənin ensiklopedik tələblərə cavab vermədiyinə dair şübhələr var. Şübhə və şübhələr nədir? Səhv məlumat var? Redallığı əks etdirməyən məlumatmı var? Ensiklopedik tələblərə cavab verməsi barəsində kifayət qədər müzakirələr edilib. Lütfən onları oxuyun. Qeyd etmisiniz ki, "uyğun tərəfsiz, etibarlı mənbələr əlavə edin", hazırda məqalədə 64 istinad var və bunların hamısı məqalə ilə bağlı uyğun, tərəfsiz və etibarlı mənbələrdir. Birbaşa məqalədəki nüanslarla əlaqədardır. Mənim redaktə sayım 20 mini keçib və kifayət qədər bu məsələləri bilirəm. Hazırda Dokturantlara dərs ilə bağlı gündəlik məşğul ola bilmirəm. Amma olsun. Fürsət tapan kimi istinadları daha da çox edəcəyəm. Maraqlısı odurki, ISNI ve VİAF kimi beynəlxanq databazalarda yer alan, alim kimi tanınan bir şəxsin məqaləsi güya istinad catışmazlığı olduğuna görə və s. yersiz iradlarla silinməyə namizəd edilə bilməz. Ən azından azcıq da olsa hörmət və anlayış olmalıdı bu növ alimlərə. Gələcəkdə bu məsələyə baxılanda sizi hörmətsiz biri kimi tanımasınlar. Qeydləriniz çox önəmlidi viki çərçivəsi daxilində olan bütün iradlar məqbul və qəbul olunandır. Amma fikrinizi şablon əlavəetməklə bildirdiyinizə görə yox əksinə bu müzakirənin Müzakirə səhifəsində olması daha məqbul hesab olunandır. Qısa olaraq, şəxs elm xadimidir, alimdir ([[Vikipediya:Ensiklopedik əhəmiyyətlilik (elm xadimləri)|VP:EƏEX]] [[Vikipediya:Ensiklopedik əhəmiyyətlilik (elm xadimləri)|VP:ALİM]]). Bu digər müzakirələrdən bir hissədir: Bu səhifə VP:EƏEX-in "kriteriyalar" bölməsinin ən azı altı bölməsini ödəyir. 1. Şəxsin tədqiqatlarının işlədiyi sahə üzrə əhəmiyyətli təsirə malik olduğu neytral və etibarlı mənbələrlə təsdiqələnə bilir. (Nümunə üçün: 1- https://www.researchgate.net/profile/Aladdin-Malikov Qeyd etmək yerinə düşər ki, təkcə ResearchGate bazasında 95.000 mindən çox alim, səhifə sahibinin məqalələlərini oxumuş və dawnloud edilmişdir. 2- https://phillaw-az.academia.edu/AladdinMalikov 3- Web of Science: S-8078-2019 4- https://orcid.org/0000-0001-5830-6764 5- http://isni.org/isni/0000000514199177 6- https://scholar.google.com/citations?user=vcg9nf0AAAAJ 7- https://philpeople.org/profiles/aladdin-l-ddin-malikov-m-likov 8- https://science.gov.az/en/forms/doktora-filosofii-instituta-filosofii/3869 9- https://dergipark.org.tr/tr/pub/@Aladdin%20Malikov 10- https://loop.frontiersin.org/people/595459/overview və s.) 2. Şəxs ölkə və ya dünya səviyyəsində yüksək prestijli mükafat almış və ya uğur əldə etmişdir. (Alvin Plantinqa ve Mürtaza Mütəhərri nəzəriyyələri haqqındakı əsəri xaricdə nəşr edilmiş və Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Rəyasət heyətinin 28 may- Respublika günü münasibətilə AMEA-nın gənc alimləri üçün elan etdiyi qrant- elmi müsabiqədə, "Epistemologiya" sahəsində əsərlərinə görə, müsabiqənin qalibi olmuşdur. 3. Şəxs hər hansısa yüksək dərəcədə seçici olan, prestijli akademik qurumun, dərnəyin üzvlüyünə və ya həmin qurumun, dərnəyin fəxri üzvlüyünə seçilmişdir (məs: ABŞ Milli Elmlər Akademiyası, AMEA, London Kral Cəmiyyəti, Türkiyə Elmlər Akademiyası üzvlüyü və ya Elektrotexnika və Elektronika Mühəndisləri İnstitutunun fəxri üzvlüyü). (AMEA-nın əməkdaşı və bir sıra ali təhsil müəssisələrinin müəllimi olmuşdur.) 4. Şəxsin akademik tədqiqatları çox sayda akademik qurumdakı ali təhsil prossesinə əhəmiyyətli şəkildə təsir göstərmişdir. (https://www.researchgate.net/profile/Aladdin-Malikov Qeyd etmək yerinə düşər ki, təkcə ResearchGate bazasında 100 minə yaxın alim, səhifə sahibinin məqalələlərini oxumuş və istinad edilmişdir.) Öncədən təşəkkür edir və minnətdaram. [[İstifadəçi:Ələddin.Məlikov|Ələddin.Məlikov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Ələddin.Məlikov|müzakirə]]) 17:48, 28 aprel 2025 (UTC) :@[[İstifadəçi:Ələddin.Məlikov|Ələddin.Məlikov]] Salam. Fəaliyyətiniz sizi ensiklopedik edir, lakin faktiki məqaləniz ensiklopedik deyil. Ensiklopediklik ikinci dərəcəli və tərəfsiz istinadlarla təsdiq edilir. "Yaradıcılığı" bölməsindəki məlumatlar bir istinada, yəni sizin [https://orcid.org/0000-0001-5830-6764 ORCİD] səhifənizə istinad edir. Bu tərəfli və problemli istinaddır. "Kitabları" bölmənsində Ədəbi Almanaxdakı bölmənin, tərcümə etdiyiniz Konstitusiya - bunlar düzgün biblioqrafiya deyil. "Xarici keçidlər" bölməsində 9 keçid verilib. Bunlar gərəksiz keçidlərdir: bunların əksəriyyəti Şablon:Xarici keçidlər şablonunda onsuzda var. Xülasə məqaləniz çox problemlidir. Şəxsinizin hələ Vikimedia Commons-a yüklədiyiniz şəkillərin səhv lisernziyaları və məqalələrinizin PDF-ləri müəllif hüquqlarını pozur. Açığı bu məqalənizi [[Vikipediya:Reklam]] xarakterli olduğuna inanıram və yaxın günlərdə həm məqalədəki problemli istinadlar, həm də ümumi xətalara görə SNS-ə təqdim edəcəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 18:37, 28 aprel 2025 (UTC) ::Salam. Hörmətli Yusif əfəndi. ::1. Ensikloperdik hesab etdiyiniz üçün təşəkkür edirəm. ::2. Məqalə ensiklopedik deyilsə, düzəlşlər edə bilirsinizsə buyurun. Əks təqdirdə bildirin edərəm. ::3. Məqalələr var iki istinadı var. 65 istinadın hamısı tərəflidirmi? Çox absurd yanaşmadır. ::4. Ədəbi Almanaxdakı bölmə, tərcümə etdiyim Konstitusiya - niyə düzgün biblioqrafiya deyil???! Bu boyda iş görmüşəm! Siz niyə narahatsınız? Əcəba siz qərəzlisinizmi? ::5. Xarici keçidlər bölməsindəki keçidlər sizə görə gərəksiz ola bilər bir çoxlarına o cümlədən mənə görə gərəklidirlər. Amma fərz edək gərəksizdirlər o zaman onu silmək lazımdır, bütün məqaləni yox!. ::6. Məqalə əgər problemlidorsə problemi aradan qaldırmaq lazımdır. Yəni problem varsa problemin həllidə var. Edə bilirsinizsə buyurun. Edə bilmirsinizsə lütfən bildiin düzəliş edək. ::7. Doğrusu Commons-a yüklədiyim şəkillərə gəldikdə o zaman yeni-yeni başlamışdım. O səbəbdən nə isə çatışmamazlıqlar ola bilər. Lütfən hansı lisenziyanı vermək lazım olduğunu qeyd ediniz. Mümkün qədər düzəlişlər edim və edəcəyiniz düzəlişlərə görə öncədən təşəkkürlər. ::8. Məqalələr mənim öz məqalələrimdir. Müəllifdə nəticə etibarıilə mənəm. Razılıq tamamilə vermişəm. Mən razıyamsa o zaman kimi hüquqlarını pozuram? ::9. Məqalə reklam xarakterli deyil. Sizin şəxsi mövqeyinizə hörmtlə yanaşıram. Amma bu həqiqətən də məqalənin reklam xarakterli olduğuna səbəb və sübut ola bilməz. Qeyd etdiyiniz nüansların daha detallı cavabı və həlli var. ::Ümumlikdə məqaləyə göstərdiyiniz diqqətə və sərf etdiyiniz bu qədər vaxta görə təşəkkürlər. İstədiyiniz yerə təqdim edə bilərsiniz. [[İstifadəçi:Ələddin.Məlikov|Ələddin.Məlikov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Ələddin.Məlikov|müzakirə]]) 15:59, 8 may 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], "''Fəaliyyətiniz sizi ensiklopedik edir, lakin faktiki məqaləniz ensiklopedik deyil. Ensiklopediklik ikinci dərəcəli və tərəfsiz istinadlarla təsdiq edilir.''" — doğru deyil: mənbələr varsa, mövzu ensiklopedikdir. Məqaləyə, yəni mövzuya isə mənbələrin mövcudluğuna görə qiymət verilir, məqalənin vəziyyətinə görə deyil. Məzmun ensiklopedik olmayan üslubda ola bilər, amma mövzu yenə də ensiklopedik hesab olunur. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 21:23, 10 may 2025 (UTC) == Şəkillərin silinməsi == Salam. Yüklədiyim şəkillərin silinməsinə namizəd göstərirsiniz. Bu şəkillər mənə aiddir. Səbəb nədir? https://commons.m.wikimedia.org/w/index.php?dtnewcommentssince=c-Yousiphh-20250422172800-File%3AMuhammedsalah_Khan.jpg&markasread=75872025%7C75872015%7C75872013%7C75871986%7C75871984&markasreadwiki=commonswiki&title=User_talk:Sword313#File:Khanbika_Aslan_gizi_Jafarova.jpg [[İstifadəçi:Sword313|Sword313]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sword313|müzakirə]]) 22:08, 4 may 2025 (UTC) == Şəkillər == Ağına qarasına baxmadan bütün şəkillərimi niyə silinməyə nazmizəd göstərmisiniz? [[İstifadəçi:Khidirzada|Khidirzada]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Khidirzada|müzakirə]]) 13:31, 22 may 2025 (UTC) :@[[İstifadəçi:Khidirzada|Khidirzada]] Danışığımıza fikir verin. Səbəbləri göstərilib. Commons-a şəkil yükləməmişdən əvvəl qaydlar ilə tanış olun. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 13:33, 22 may 2025 (UTC) ::Qeyri etik heç bir şey demədim. Aqresiyanızı azaldın. Yüklədiyim şəkilləri öz foto aparatımla çəkmişəm özümdə yükləmişəm. 1-2 si xaric. Qaydaları bilirəm ona uyğunda etmişəm. Bir istifadəçi digər istifadəçinin səhifəsinə müdaxilə edirsə yazıb xəbərdarlıq etməlidi ilk öncə. Sizin etdiyiniz çox kobudcadır. Mənim şəxsi şəklimi də səhifəmdən silmisiniz. Bu qərəzli hərəkətləri nəyə dayandıraq? — [[İstifadəçi:Khidirzada|Khidirzada]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Khidirzada|müzakirə]]) 13:37, 22 may 2025 (UTC) == SNS-dəki şərhlərinizlə bağlı xəbərdarlıq == Salam. Zəhmət olmasa, [[Xüsusi:Fərq/8149728|bu]] və [[Xüsusi:Fərq/8149810|bu kimi]] [[VP:TYV|şəxsi hücumlar]] etməyin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 13:04, 26 may 2025 (UTC) :@[[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] Etmərəm. Amma yerli və problemli hücum ediləcək sözlər deyil. Təhqir də deyil. Hansı hücumdan söz gedir? [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 13:05, 26 may 2025 (UTC) == Blok == Daha öncə [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipediya:Silinm%C9%99y%C9%99_namiz%C9%99d_s%C9%99hif%C9%99l%C9%99r/T%C9%99v%C9%99kk%C3%BCl_H%C3%BCseynov&diff=prev&oldid=8147057 buradakı] şərhinizə göz yumsamda, artıq həmin halı [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipediya:Silinm%C9%99y%C9%99_namiz%C9%99d_s%C9%99hif%C9%99l%C9%99r/%C6%8Fli_H%C3%BCseynov_(r%C9%99ssam)&diff=prev&oldid=8149728 burada] da təkrar etdiyiniz üçün 1 həftəlik fəaliyyətiniz bloklanır. Xahiş edirəm blokdan sonra şərhlərinizə diqqət edin. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 13:08, 26 may 2025 (UTC) :@[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] Səbəbini də yazardınız. Heç bir səbəb və xəbərdarlıq olmadan "yerli" sözünü hücum olaraq qələmə verməyiniz absurddur. Digər inzibatçılardan bu məslədə fikir bildirməsini və blokun yığışdırılmasını xahiş edirəm. @[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], @[[İstifadəçi:Gadir|Gadir]], @[[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 13:14, 26 may 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], sonradan silsəniz də, [[Xüsusi:Fərq/8147213|belə]] və yuxarıdakı keçidlərdəki kimi üslubdan uzaq durmaq lazımdır. Mövzu müzakirə olunur, şərhlər də o yöndə olmalıdır, istifadəçilər üzərinə yox. @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]], istifadəçiyə artıq xəbərdarlıq etmişəm, ardından onu bloklamak düzgün addım deyil. Zəhmət olmasa bloku açın. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 13:18, 26 may 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] Bəli oradakı mənim səhvim idi. Amma Araz Yaquboğlu ilə mübahisədə hər zaman üslubuma diqqət etmişəm (xahiş, lütfən və s.). "Yerli" sözü [[Vikipediya:Nəzakət]] qaydasının hansı şərtini pozur axı? SNS-ə təqdim olunmuş son bir-iki aydakı şəxslərin təkcə özünün həmyerlilərinin səhifələrini açıq şəkildə heç bir arqument və ya [[Vikipediya:Ensiklopedik əhəmiyyətlilik|V:EƏ]] şərtlərini səbəb gətirmədən "ensiklopedik şəxsdir" şəklində cavab yazaraq müzakirələrdə iştirak edir. Bunun bizim dilimizdə adı yerlibazlıqdır. Və bu söz təhqir deyil. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 13:24, 26 may 2025 (UTC) ::::Qeyd edim ki, Araz Yaquboğlu məsələn bu sözlərimi də əminəm ki, nəzakət qaydalarını pozduğumu düşünür. Baxın: [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qəmgin Fəzi]]. Burada mən hər hansı bir kobud söz, rişxənd və ya təhqirə yol vermişəm? [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 13:29, 26 may 2025 (UTC) :::::Bəli, sizin elə bu şərhiniz də nəzakət qaydalarını pozur. Bu nə yanaşmadı, bu necə şərhdi? Gadir bəy blokun hələ mən müddətini az təyin etdim. Bu mövzuda yuxarıdakı blokunu da nəzərə alsaydım 1 aylıq olmalı idi. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 13:32, 26 may 2025 (UTC) ::::::@[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] Tamamilə haqsızsınız. Buyurun həmin cümlənin nəzakət qaydalarını pozduğunu sübut edin. Açıq şəkildə yazacağınız qalsın cümləsinə qabaqcadan cavab yazmışam. Çünki şəxs haqqında məqaləni siz də redaktə etmisiniz. Mənbəsində sizin kitablar yer alıb. Əlbəttə ki, etiraz edəcəkdiniz. Amma daha əvvəl etdiyiniz kimi, burada olduğu kimi: [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Həsən Xəyallı]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 13:47, 26 may 2025 (UTC) :::::::Şəxsən orada Araz bəyin şərhi "silinsin" deyənlərdən daha tutarlıdır, çünki arqument göstərməyə cəhd göstərib. Siz onlara eyni mövqedə olduğunuz üçün heç nə demirsiniz, amma fikirləriniz tərs düşən istifadəçilərə hücum edirsiniz, lütfən, buna davam etməyin. Etirazınız varsa, müvafiq səhifələrdə nəzakətli şəkildə bildirin, problem varsa, digər istifadəçilər mütləq fikir bildirəcəklər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 13:54, 26 may 2025 (UTC) ::::::::@[[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] Mən etirazımı yazdım. Mübahisəni siz mənim sözlərimi şəxsi hücum və nəzakət qaydalrını pozduğumu yazaraq başlatmısınız. Mən bununla razı deyiləm. Yuxarıdakı sözlərinizə cavab olaraq: əgər mənimlə eyni fikirdədirsə bir şəxs onunla niyə mübahisə edim axı? [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 13:57, 26 may 2025 (UTC) ::::Əlbəttə, bu ifadələr bu kontekstdə mənfi aura yaradır, ümumi işi və normal müzakirə mühitini pozur. [[Xüsusi:DaimiKeçid/8149603|Burada]] da eynisini etmisiniz. [[Vikipediya:Təhqir, təhdid və aqressiyaya yol verilməməlidir]] qaydasında qeyd edilib: {{xt|Vikipediyada baş verən bütün müzakirələr yalnız Vikipediyanın inkişafı naminə olmalıdır. Odur ki, şəxsi müstəviyə keçən hər hansı bir müzakirə Vikipediyanın ruhuna ziddir. İstifadəçinin digər istifadəçiyə qarşı pis münasibəti müzakirələrdə əks oluna bilməz. Müzakirələrdə müəllif deyil, məqalə müzakirə edilməlidir.}} Bu qaydanı pozmusunuz, amma düşünürəm ki, indilik xəbərdarlıq yetərli idi. Bundan sonra qaydalara əməl edəcəyinizə söz verirsinizsə, blokdan çıxarılmağınızı dəstəkləyərəm. Problem əgər istifadəçilərdədirsə, bu barədə aidiyyəti üzrə [[VP:Ş]] və [[VP:Ş/İH]] səhifələri var. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 13:33, 26 may 2025 (UTC) :::::@[[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] Axı bu necə mənfi aura yaradır? Mən şəxsi təhqir etməmişəm, alçatmamışam, lağa qoymamışam. Araz Yaquboğlunun qabaqcadan yazacağı sözlərə etiraz etmişəm. O isə mənim sözlərimə acıqlanıb məni bloklayıb. Mən yuxarıda redaktəmi geri qaytardığım məqamdan xaric [[Vikipediya:Nəzakət]] qaydalarını pozmamışam. İnzibatçı olaraq Araz Yaquboğlu niyə məndən bu cür qisas alır? Heç bir xəbərdarlıq etmədən cəzalandırır? Mənim heç bir inzibatçıyı şikayət etmək fikrim yoxdur. "Yerli" və "yerlibazlıq" həmin müzakirə konteksində arqument idi, pis münasibət, təhqir və ya şəxsə küçmək kimi burada yazdığınız deyildi. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 13:42, 26 may 2025 (UTC) ::::::Mahiyyət ondan ibarətdir ki, siz bunu yazırsınız və müzakirə istiqamətini dəyişir və get-gedə qızışır, nəticədə, mövzunun müzakirəsi qalır kənarda, şəxslərin davası gedir. Dediyim kimi, fəaliyyətindən narazıçılığınız olduğu istifadəçiləri aidiyyəti üzrə müvafiq səhifələrdə əsaslandırmalarınız ilə müzakirəyə çıxara bilərsiniz. Amma bu səhifə dəqiq yeri deyil. O yazdıqlarınız düzgün deyil, mən də xoş qarşılamıram, qaydalara da ziddir. Təəssüf ki, bunu başa düşməməkdə israr edirsiniz, bu halda konstruktiv töhfələr verə biləcəyinizə şübhələrim var. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 13:48, 26 may 2025 (UTC) :::::::@[[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] Şəxs sırf həmin şəxslər yerlisidir deyə məqalələrinin qalmasını istəyir. Burada hansı konstruktiv fəaliyyətdən və ya töhfədən söhbət qedə bilər? Mən heç kimə kobud söz və təhqir etmədiyim halda bloklanmışam və səbəbi də N''əzakət qaydalarının pozulması'' olaraq göstərilib. @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]]<nowiki/>na bir daha sual ünvanlayıram: Həmin cümlənin nəzakət qaydalarını pozduğunu sübut edin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 13:53, 26 may 2025 (UTC) * Yousiphh, məsələ buradadır ki, sizinlə razı olanlar da eyni cür şərhlər bildirir, mövqeyinizə qarşı olanlar da. Siz etiraz edə və müzakirə apara bilərsiniz, amma qaydalara uyğun. Hazırda [[VP:TYV]] və [[VP:N]] qaydalarını pozmusunuz. Bu barədə sizə digər bir [[İstifadəçi:Nemoralis|inzibatçı]] da [[Xüsusi:Fərq/8149737|xəbərdarlıq edib]]. Siz isə bu fəaliyyətə davam etmisiniz. Ümumiyyətlə, [[Xüsusi:DaimiKeçid/8149937#Blok|bu sizin SNS ilə bağlı ilk blokunuz deyil]]. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 14:05, 26 may 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] Başa düşdüm. Mübahisəni davam etdirməyəcəm. Blokumun yığışdırılmasını xahiş edirəm. [[VP:TYV]] və [[VP:N]] qaydalarını pozmamağa riayət edəcəm. Qeyd edim ki, birinci blokum da heç bir xəbərdarlıq edilmədən və qisas xarakterli idi. Oradakı inzibatçıların əksəriyyəti bununla razılaşıb. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:08, 26 may 2025 (UTC) *::Ümumiyyətlə, siz məqalələri SNS edərkən geniş və ya əsaslı arqumentlər yazmırsınız, sadəcə ümumi şəkildə qaydaya istinad edirsiniz. Etinalı davranmaq lazımdır. [[VP:SMİEÇA]] səhifəsinə nəzər yetirin zəhmət olmasa. SNS-i doldurmusunuz bu fəaliyyətləriniz ilə. Hər ensiklopedik görmədiyiniz səhifəni bu şəkildə ora çıxarmaq doğru deyil. "SNS müzakirə yeridir" düşüncəniz doğru deyil, onda hər məqaləni ora çıxararlar elə. Təkcə əsasən SNS-ə köklənmək də yaxşı və konstruktiv fəaliyyət növü deyil. Görünür, növbəti dəfə bunlara məhəl qoymasanız, SNS üzrə fəaliyyətinizin məhdudlaşdırılması gec deyil. + Artıq SNS-dəki fəaliyyətləriniz səbəbilə digər ciddi qayda pozuntularına da yol verməyə başlamısınız. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 15:43, 26 may 2025 (UTC) *:::@[[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] Bu artıq bəhanələrdir. Mənim fəaliyyətimin Vikipediyada necə və nə cür olacaq bunu siz mənə göstəriş şəklində yaza bilmərsiniz. Mən ümumi şərtlərə əsasən oraya ensiklopedik olmayan məqalələri namizəd göstərirəm. Hər hansı bir qayda bunu mənə, sizə və ya hər hansı bir istifadəçiyə qadağa etmir. ''"SNS-i doldurmusunuz bu fəaliyyətləriniz ilə" -'' bu nə iraddır? SNS kiminsə şəxsi səhifəsidir? Artıq bəhanə axtarıldığını görürəm. Burada fəaliyyətimi qısıtlamaq istəyirsinizsə, buyurun edin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:47, 26 may 2025 (UTC) *::::Xoşniyyətli olun. [[:en:Wikipedia:Disruptive editing|Belə bir qayda var]]. SNS şəxsi səhifə deyil, amma bu şəkildə oranı məşğul etmək yolverilməzdir. Deyirəm axı, etinalı olmaq lazımdır, ağına-bozuna baxmadan ora səhifə çıxarmırlar. Dalbadal kütləvi şəkildə son təqdim etdiklərinizin neçəsini araşdırıb təqdim etmisiniz ki. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 15:58, 26 may 2025 (UTC) *:::::Hamısını araşdırıb təqdim edirəm. Mən xoşniyyətliyəm. Mənim xoşniyyətimdən istifadə edib məni ittiham edirsiniz. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:59, 26 may 2025 (UTC) *::::::Hörmətli Yousiphh, mən sizə qarşı xoşniyyətliyəm, amma təəssüf ki, hal-hazırda sizdən eynisini görə bilmirəm. Mən sizi heç nədə ittiham etməmişəm, yuxarıda qaydaları qeyd etmişəm və yazdıqlarımı qaydalara əsaslandırmışam. SNS istiqamətində fəaliyyətinizdə problemlər olduğunu qeyd edən tək istifadəçi mən deyiləm. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 04:34, 27 may 2025 (UTC) == Əhəmiyyət şablonu və əhəmiyyətlilik == Zəhmət olmasa məqalələrə həm {{tl|əhəmiyyət}} şablonu, həm də eyni səbəblə {{tl|sil}} şablonu yerləşdirməyin. Mənbə varsa və ya tapılması ehtimalı varsa, birinci şablondan, yoxdursa, ikincidən istifadə edin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 19:41, 8 iyun 2025 (UTC) == Xəbərdarlıq == Salam hörmətli Yousiphh. Bundan əvvəl sil şablonuna səbəb göstərmək barədə 1 dəfə müzakirə '''[[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh#c-Turkmen-20250328085500-Silinmə şablonu|aparmışdıq]]'''. Amma siz yenə də eyni fəaliyyəti təkrar edirsiniz ('''[https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Nazim_%C6%8Flio%C4%9Flu&diff=prev&oldid=8141853 1], [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C6%8Fhm%C9%99d_Elbrus&diff=prev&oldid=8141856 2])'''. Unutmaq olmaz ki, Vikipediyada fərdi fikirlər daha az əhəmiyyət kəsb edir və bu icma layihəsidir. Bu tip fəaliyyətə davam etdiyiniz təqdirdə '''fəaliyyətiniz məhdudlaşdırılacaq'''. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 09:32, 11 iyun 2025 (UTC) :Düzəliş etdim. Səbəbsiz etmirəm. Sadəcə səbəb yazmaq yadımdan çıxır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 13:30, 11 iyun 2025 (UTC) ::Niyə məqaləyə həm sil şablonu əlavə edirsiniz, həm də əhəmiyyət? Bunun biri əlavə edilməlidir. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 16:12, 11 iyun 2025 (UTC) :::Hər iki şablonun eyni vaxtda olması hansı qayda ilə qadağandır? [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:20, 11 iyun 2025 (UTC) ::::Silinəcək məqaləyə əhəmiyyət şablonu əlavə edilməli deyil. Əhəmiyyət şablonu əlavə edilir, bir müddət sonra da əhəmiyyəti təsdiqlənmədiyi təqdirdə məqalə silinir. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 16:24, 11 iyun 2025 (UTC) == Sil şablonu ilə bağlı növbəti xəbərdarlıq == Xahiş edirəm ki, bu şablondan təyinatı üzrə istifadə edəsiniz. Daha əvvəllər də sizə bu barədə çoxsaylı müraciətlər olunub. Belə ki, son fəaliyyətlərinizdə məqalədən faylları təmizləmiş həmin fayllara "istifadəsiz" adlı ilə sil şablonu qoymusunuz. Həmin faylları əsaslı səbəblərlə sildim, amma bunu siz özünüz silinməsini tələb edərkən mütləq şəkildə qeyd etməlisiniz. Eyni zamanda copy-paste olduğunu irəli sürdüyünüz məqalələr üçün də "səbəb" parametrinə, varsa, müvafiq keçidləri və ya köçürüldüyü mənbələri bilirsinizsə, əlavə edin ki, yoxlayıb qərar verə bilək. Ehtimallar üzərindən getməyin, sadəcə "copy-paste" yazmaq təəssüf ki, kifayət deyil. Ümid edirəm ki, nəzərə alacaqsınız. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 14:22, 12 iyun 2025 (UTC) == Təşəkkür və xahiş == Salam. Əvvəla müəlliflik hüquqları məsələsinə və faylların təftişi ilə bağlı olan diqqətinizə və həssaslığınıza görə təşəkkür edirəm. [https://az.wikipedia.org/wiki/Fayl:Qazi_B%C3%BCrhan%C9%99ddin.gif Qazi Bürhanəddin.gif] faylını sildim. Xahiş edirəm ki, bu kimi hallarda keçid də qeyd edəsiniz ki, əməliyyatı icra edərkən qeyd edim. Axtarmaq əlavə vaxtımı alır. Diqqətiniz üçün təşəkkür edirəm. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 02:24, 19 iyun 2025 (UTC) == [[Vikipediya:Bilirsinizmi namizədləri|Bilirsinizmi namizədləri]] bölməsində fəal olaq! :) == {{ombox | image = [[File:Updated DYK query.svg|50px|alt=|link=]] | text = <br><center>'''Sizi [[Vikipediya:Bilirsinizmi namizədləri|Bilirsinizmi namizədləri]] səhifəsində fəal olmağa dəvət edirik!'''</center> <br> Salam, hörmətli Yousiphh! [[Ana səhifə]] üçün fərqli və maraqlı faktları axtarırıq! Buna görə də sizi [[Vikipediya:Bilirsinizmi namizədləri|Bilirsinizmi namizədləri]] səhifəsində fəal olmağa dəvət edirik! Yazdığınız və ya oxuduğunuz məqalələrdən bu bölmə üçün uyğun faktları aşkarlayıb təqdim edərək layihəyə öz töhfələrinizi verin! {{pb}} Siz həmçinin burada digərləri tərəfindən təqdim olunmuş faktları da dəyərləndirərək ümumi işə töhfələrinizi verə bilərsiniz. Diqqətiniz üçün əvvəlcədən təşəkkürlər və uğurlar! <br><br> }} [[İstifadəçi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MediaWiki message delivery|müzakirə]]) 03:31, 22 iyun 2025 (UTC) <!-- İstifadəçi:Gadir@azwiki tərəfindən https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0stifad%C9%99%C3%A7i:Gadir/K%C3%BCtl%C9%99vi_mesaj_siyah%C4%B1s%C4%B1&oldid=8190799 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --> == Seçilmiş və yaxşı məqalələrin qiymətləndirilməsi üçün mövqeyinizə ehtiyac var == Salam hörmətli Yousiphh, Hal-hazırda seçilmiş və yaxşı məqalələrin qiymətləndirmə səhifələrində '''çox sayda məqalə''' olsa da, mövqe bildirən istifadəçilərin sayı azdır. [[Azərbaycanca Vikipediya]]nın [[Ana səhifə|Ana səhifəsi]]nin yeni məqalələrlə təmin edilməsi və layihənin təkmilləşdirilməsi üçün burada mövqeyinizi bildirə bilərsiniz: '''[[Vikipediya:Qiymətləndirmə/Seçilmiş məqalələr|Seçilmiş məqalə qiymətləndirilməsi]]/[[Vikipediya:Qiymətləndirmə/Yaxşı məqalələr|yaxşı məqalə qiymətləndirilməsi]]'''. [[İstifadəçi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MediaWiki message delivery|müzakirə]]) 14:40, 24 iyun 2025 (UTC) <!-- İstifadəçi:Turkmen@azwiki tərəfindən https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0stifad%C9%99%C3%A7i:Turkmen/S%C9%99sverm%C9%99_h%C3%BCququ_olan_istifad%C9%99%C3%A7il%C9%99r&oldid=8050884 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --> == Nüsrət Qurbanovun məlumatlarının silinməsinə etiraz == Salam. Bu məqalənin silinməsinə qarşıyam, çünki Nüsrət Qurbanov elmi və tədris sahəsində fəaliyyət göstərir. Aşağıdakı mənbələr bu şəxsin ensiklopedik əhəmiyyətini sübut edir: 1. https://unec.edu.az/tex-e-n-dos-qurbanov-nusret-heyder/ - Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində Nüsrət Qurbanov haqqında ətraflı məlumat verilmişdir. 2. https://president.az/az/articles/view/3187 - Prezidentin rəsmi saytı olan President.az-da Nüsrət Qurbanov Prezident İlham Əliyev tərəfindən Tərəqqi medalı ilə təltif olunub. Siyahıda baxa bilərsiz. 2. https://modern.az/news/17374/ - Ölkənin nüfuzlu xəbər saytı olan Modern.az Nüsrət Qurbanov haqqında paylaşım edib və Prezident İlham Əliyev tərəfindən Tərəqqi medalı ilə təltif olunub. Siyahıda baxa bilərsiz. 3. https://avesis.unec.edu.az/nusrat_gurbanov-Azerbaijan State University of Economics (UNEC) Akademik Məlumat İdarəetmə Sistemində Nüsrət Qurbanovun profili. 4. https://scholar.google.com/citations?user=-o3Ej04AAAAJ&hl=ru - Nüsrət Qurbanovun Google Scholar profili. Bütün məqalələri, kitabları, dərs vəsaitləri və monoqrafiyaları ilə buradan tanış ola bilərsiz. 5. https://www.preslib.az/ru/book/UBjHzTgRq0BlZZA - Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi kitabxanasında Nüsrət Qurbanovun kitabı 6. https://orcid.org/0009-0002-5076-5354f - Nüsrət Qurbanovun Orcid profili 7. https://www.researchgate.net/profile/Nusrat-Gurbanov - Nüsrət Qurbanovun Researchgate profili Səhifənin silinməməsi üçün yetərində məlumat təqdim etdiyimi düşünürəm, xahiş edirəm silinməni dayandırın [[İstifadəçi:Seymurramazanov|Seymurramazanov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Seymurramazanov|müzakirə]]) 16:14, 1 iyul 2025 (UTC) == Vüqar Yusubov məqaləsi == Müğənninin yaxınlarının onun haqqında dediklərinin ensiklopedik olub olmamasını niyə müzakirə edirsiniz? Bu müğənninin həyat hekayəsidir, və onun haqqında deyilənlər də etibarlı mənbə ilə təsdiqlənir, və məqaləsində yazılması çox təbiidir. Saxta dediyiniz linkdə redaktə zamanı problem yaranmış ola bilər və düzəldildi narahat olmayın. Və redaktəni bir də silməyin. Açıqlama verdim. [[İstifadəçi:Şövqü|Şövqü]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şövqü|müzakirə]]) 15:56, 2 iyul 2025 (UTC) == SNS və sil şablonu == Salam. Zəhmət olmasa, məqalələri SNS etməzdən və sil şablonu qoymazdan əvvəl SNS/BNS müzakirələrinin olub olmadığına baxın. [[Qasımlı Daşdəmir ağa]] məqaləsi SNS-də olubmuş, amma [[VP:SSK]]-nın [[VP:M1|M1]] və [[VP:M5|M5]] bəndlərinə əsasən məqalə silinmişdir. [[:Fayl:Qasımlı Daşdəmir ağa.jpg|Faylına]] da "saxta məlumat" yazıbsınız, bu barədə növbəti dəfələrdə daha ətraflı yazın zəhmət olmasa. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 10:45, 9 iyul 2025 (UTC) == Məzmunun silinməsi == Salam həmkar. Məzmunu silərkən diqqətli olmaq lazımdır. Sizin https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Vasif_S%C3%BCleyman&diff=8240210&oldid=8176156 bu redaktədən sonra şəkil, mənbənin 1-i və kateqoriyanın 1-i məqalədə görünümür. Xahiş edirəm onu düzəldin. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 06:35, 14 iyul 2025 (UTC) :@[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]], Heç bir məzmun silinməyib. Məqalə vikiləşdirilib və səhv istinadlar çıxarılıb. Şəkil isə Commons-dan silinməyə namizəd göstəriləcək deyə məqalədən və Vikidatadan silinib. Qaytardım amma yenə də silinəcək. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:38, 14 iyul 2025 (UTC) ::Silinəndə bot özü silir. Mövcud şəkli silməyiniz doğru deyil. Qaldı ki bəs kateqoriyanı niyə silmisiz? "Qızıl qələm" media mükafatı laureatları - adlı kateqoriyanı. Onu da əlavə edin. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 06:58, 14 iyul 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] O da vikiləşdirmə üzrə olur. Həmin kateqoriya 1991-ci ilə qədər verilən "[["Qızıl qələm" mükafatı|Qızıl qələm]]" mükafatına aiddir, 1996-ci ildə almış mükafat başqasıdır. Onun isə kateqoriyası [[:Kateqoriya:"Qızıl qələm" media mükafatı laureatları|budur]]. Vikiləşdirmə yeni edilib. O da sonra üzə çıxacaq. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:01, 14 iyul 2025 (UTC) :::: Dediyiniz [[:Kateqoriya:"Qızıl qələm" media mükafatı laureatları|bu]] kaeqoriyanı çıxarmısız məqalədən. Mən də bilirəm hansı hansı illərdə verilib. Kateqoriyanı əlavə edin, etmirsiz özüm edim. --[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 10:24, 14 iyul 2025 (UTC) :::::@[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] Etmək istəyirsinizsə buyurun edin. Kateqoriya Vikidata ilə əlaqəlidir. Buna görə də orada yerləşdirmədən də göstərilir. Sadəcə vaxt lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:35, 14 iyul 2025 (UTC) ::::::Hər kateqoriya idxal edilmir. Ona baxmaq lazımdı. Hansı idxal edilir silmək olar. İdxal edilməyəni silmək olmaz. Məhz sildiyiniz 4 kateqoriyadan 3-ü idxal edilir. Buna sözüm yoxdu. Amma 1-i idxal olmadı üçün əl ilə əlavə edilməlidi. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 10:57, 14 iyul 2025 (UTC) :::::::@[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] Bu da kateqoriyanın düzəldilməsinin vacibliyini təsdiq edir. Mənim redaktəmdə heç bir səhv yoxdur. İndi baxdım. İkinci "Qızıl qələm" Media mükafatı 2000-ci ildə yaradılıb. Bu şəxs hansı "Qızıl qələm" mükafatını alıb? Bu mükafatı alması haqqında sanballı mənbə belə yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:06, 14 iyul 2025 (UTC) :{{u|Araz Yaquboglu}} müəllimin dediyi kimi, diqqətli olmaq lazımdır. Siz ümumiyyətlə niyə məqalələrdən fotoları çıxarırsınız ki? Müəllif hüquqlarını pozmayan fotoları belə məqalələrdən çıxarır, sonra Commos-da SNS-ə verirsiniz. Orda da idarəçilər görür ki, istifadəsiz fayldır, çox da araşdırma etmədən silir həmin fotoları. --[[İstifadəçi:Sura Shukurlu|Sura Shukurlu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sura Shukurlu|müzakirə]]) 10:29, 14 iyul 2025 (UTC) ::Fayl istifadəsiz olmağına görə silinmir, açıq şəkildə müəllif hüquqları pozuntusu və ya səhv lisenziya ilə göstrildiyi üçün silinir. Əgər bunun eleyhinəsinizsə və şəklin müəllif hüquqları sizdədirsə buyurun müzakirələrə qoşulun. Məni belə şeylərlə ittiham etmək lazımd deyil. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:33, 14 iyul 2025 (UTC) ::Sura xanım Commonsda məhz belə fəaliyyətinə görə blok edilib. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 10:58, 14 iyul 2025 (UTC) :::Xeyr, bloklanmağımın səbəbi bir çox şəkillərə [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Commons:ADVERT&redirect=no COM:ADVERT] səbəbini yazaraq SNS etməm və buna etiraz edənləri başa sala bilmədiyim üçün 6 aylığına bloklanmışam. Siz də bundan bir neçə ay müəllif hüquqları pozuntusuna görə Commons-da bloklanmışdınız. Yadınıza salıram, @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:08, 14 iyul 2025 (UTC) ::::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], AA, elə isə məgər ki, commons-da bloklanmısınız, onda niyə məqalədən şəkilləri çıxarırdınız ki? 6 ay sonra blokunuz açıldıqda SNS etməyi düşünürdünüz? [[İstifadəçi:Sura Shukurlu|Sura Shukurlu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sura Shukurlu|müzakirə]]) 11:50, 14 iyul 2025 (UTC) :::::Şəkil artıq məqaləyə qaytarılıb. Və bəli, bunu etməyi düşünürəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:51, 14 iyul 2025 (UTC) * [[Vasif Süleyman]] məqaləsindən "səhvdir" deyərək istinadları niyə silmisiniz? Həmin istinadları yoxladım, səhv heç nə yox idi, şəxsin adı keçidlərdə keçirdi və uyğun şəkildə məqaləyə əlavə etmək olardı, etmirsinizsə silmək çıxış yolu deyil. Belə olanda məqalənin sonradan vəziyyətinə nəzər yetirəndə artıq fərqli fikirlər gələ bilir. Zəhmət olmasa, [[Xüsusi:Fərq/8241904|belə çıxarmalar]] edəndə diqqətli olun, çünki hər bir parametr Vikidatadan idxal olunmur. Belə görürəm ki, fəaliyyətinizi müzakirəyə çıxarmaq lazımdır. Və xahiş edirəm ki, irad bildirənləri qərəzli olmaqda və düşmənçilikdə ittiham etməyin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 20:30, 15 iyul 2025 (UTC) == Sual == Salam, siz niyə məqalələri silinməyə namizəd edərkən konkret səbəblər və qaydadan bənd qeyd etmirsiniz? Nə üçün sadəcə standart məzmunla edirsiniz bu əməliyyatları? Məqalə silinməyə uyğun olsa belə, digərlərinin əməyinin üzərindən keçmək olmaz. Bütün hallarda normal əsaslandırma lazımdır. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 07:24, 26 iyul 2025 (UTC) :@[[İstifadəçi:Turkmen|Turkmen]] Həm əsaslandırma edirəm, həm də qısa yazıram. "Digərlərinin əməyi" deyəndə nəyi nəzərdə tutursunuz? Buradakı məqalələr heç kimin mülkiyyəti deyil. Ensiklopedik tələblərə cavab verməyən, illərlə qaralama halında olan məqalələrin sürətli silinməsini təklif etmək qadaöandır? Məsələn [[Xəlil Mutlu|bu məqalə]] niyə qalmalıdır? 2007-ci ildən qaralama məqalə qalar? [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:03, 26 iyul 2025 (UTC) ::Göstərdiyiniz [[Xəlil Mutlu]] adlı mövzu ensiklopedikdir. Ona görə də sns ediləbilməz. Qaralama halında olan məqaləyə uyğun şablon əlavə edilməlidir. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 11:26, 26 iyul 2025 (UTC) :::Uzun müddətli qaralama məqalə həm SNS, həm də silinə bilər. Qaydaları xahiş edirəm bir daha oxuyun. @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:29, 26 iyul 2025 (UTC) ::::Xahiş edirəm siz də oxuyun. Ensiklopedik məqalə qaralama halda olduğuna görə silinmir. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 11:32, 26 iyul 2025 (UTC) :::::Mən qaralama yazmamışam. '''Uzun müddətli qaralama''' yazmışam. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:33, 26 iyul 2025 (UTC) ::Vikipediya materialları ictimai mülkiyyət olsa belə və ensiklopedik deyilsə belə, onu normal əsaslandırmadan SNS etmək etik deyil. Bu formada davam etsəniz fəaliyyətiniz məhdudlaşdırılacaq. Zəhmət olmasa sürətli və müzakirəli silinmələr zamanı normal əsaslandırmalar gətirin. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 11:35, 26 iyul 2025 (UTC) * {{u|Yousiphh}}, [[Balacaxanım Nəzirova]] və [[İbrahim Mollayev]] məqalələri hansı tək mənbədən köçürülüb? Bunu yazmısınız, vəssalam. Onlayn mənbə deyilsə yoxlama və təsdiqləmə imkanı da yoxdur. Heç olmasa yazmırsınız ki, filan mənbədən və ya məqalədəki bu mənbədən köçürülüb. Əgər başqa mənbədirsə onu niyə qeyd etmirsiniz? Qeyd etməlisiniz, sadəcə belə yazmaq kifayət deyil. Xoşniyyətli düşünürəm hələ də, amma sanki istədiyiniz məqalələrin silinməsi üçün səbəb axtarırsınız və ya uydurmağa çalışırsınız. Bu barədə dəfələrlə xəbərdarlıq almısınız, olmaz axı belə, lütfən. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 16:37, 26 iyul 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] Birinci məqalə "Azərbaycan coğrafiyaçı alimləri" kitabından, iknci məqalə Naxçıvan Ensiklopediyasından birbaşa köçürülüb. Axı bunu yazmasam da aydınlaşdırmaq çox asandı. "İstədiyiniz məqalələrin silinməsi üçün səbəb axtarırsınız və ya uydurmağa çalışırsınız" - bu iddianızı rədd edirəm. Hansı istədiyim? Bu günə qədər SNS və ya SSS-ə təqdim etdiyim məqalələrdə hər hansı bir ortaqlıq, qərəz və ya istək olub? Bu absurdluğu necə iddia etmək olar. Hamısı mənim qaydaları anladığım dərəcə ensiklopediklik, müəllif hüquqlarının pozulması və qaralama olduğu üçün namizəd göstərilib. Bu qədər qərəz olmaz axı! Siz xoşniyyətli deyilsiniz. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 17:11, 26 iyul 2025 (UTC) *::Zəhmət olmasa, sakit olun. Sil şablonunu məqaləyə əlavə etdiyinizdə bunu mən sizə yazandan sonra yox, elə həmin vaxt qeyd etməlisiniz. Belə etinasızlıq edirsiniz, sonra da istifadəçilərdə ona uyğun fikir formalaşanda razılaşmırsınız. Heç bir iddiam yoxdur, amma etdiyiniz düzgün deyil. Konkret yoxlamaq üçün varsa keçid, kitab və ya əsər adı və səhifələri qeyd edin. Son cümlələrinizlə isə [[VP:İNANC]] qaydasını pozursunuz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 17:17, 26 iyul 2025 (UTC) == Vikidata == Salam. Zəhmət olmasa silinən hər məqalənin Vikidata səhifəsini orada silinməyə namizəd göstərməyin. Məqaləsi olmaması o demək deyil ki, Vikidatası da olmamalıdır. Orada ensiklopediklik yox, əhəmiyyətə əsaslanılır. Həmin layihə həm də gələcəkdə məqaləsi olacaq potensial şəxslər və bəzi hallarda istinadlar vermək üçün nəzərdə tutulub. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 12:09, 26 iyul 2025 (UTC) :Olar ki, digər vikiplatformalardakı fəaliyyətimə qarışmayasınız. Əgər hər hansı bir şəxsin SNS etdikdə səhv etmişəmsə, bunu oradakı müzakirələrə qoşularaq bildirə bilərsiniz. Yazdığınız kimi bir şərt yoxdur. Əgər Vikidata silinibsə, yenisini yaratmaq və ya bərpa etmək inzibatçılar üçün çətin bir məsələ deyil. Bu qədər mənim fəaliyyətlərimi yaxından izləməkdə səbəb nədir? [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:14, 26 iyul 2025 (UTC) ::Zəhmət olmasa, Vikidata ilə tanış olun. Orada bir xeyli məqaləsi olmayan mövzulara, obyektlərə və şəxslərə aid səhifələr mövcuddur. Səbəbini yuxarıda yazmışam və silib-yaratmaq məsələsi deyil. Sadəcə ensiklopediya səviyyəsində əhəmiyyətli olmayıb da Vikidata səhifəsində əhəmiyyətli sayılacaq "n" qədər şəxslər var. Vikipediya ilə eyni çalışmır Vikidata. Diqqətli olun. Bu qarışmaq deyil, görüb irad bildirirəm. Mən sizi izləmirəm, amma fəaliyyətləriniz qarşıma çıxır. Görünür, fəaliyyətinizdə problemlər var ki, sadəcə mənim də qarşıma çıxmır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 12:19, 26 iyul 2025 (UTC) :::Mən də xahiş edirəm ki, mənə Azərbaycanca Vikipediyadan başqa buranın inzibatçısı olduğunuz üçün irad bildirməyin bir xahiş. Əgər fəaliyyətimdən şikayətçi olmaq istəyirsinizsə buyurun Vikidata müzakirə səhifəmə və ya oradakı inzibatçılara bildirin. Hər dəfə burada mənə qarşı qərəzinizi göstərməyə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:22, 26 iyul 2025 (UTC) ::::Statusla əlaqəsi yoxdur, hər istifadəçi fikirlərini bildirə bilər. Məsələni böyütməmək üçün, ilkin olaraq burdan sizə yazmışdım, başqa cür anlamayın. Ora yazsam yenə məni qərəzli adlandıracaqdınız necəsə. Böyütmədən həll etməyə çalışıram məsələləri. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 12:26, 26 iyul 2025 (UTC) :::::Vikidatada belə https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q28970130&diff=next&oldid=2384021180 redaktələr vandalizmdir. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 05:37, 27 iyul 2025 (UTC) :Elə mən də eyni səbəblərə görə müzakirənizə yazmağa gəlmişdim, gördüm artıq yazılıb. Ümumiyyətlə sizə daha əvvəl də dəfələrlə {{u|Turkmen}}, {{u|Araz Yaquboglu}}, {{U|Gadir}} tərəfindən eyni xəbərdarlıqlar olunub. Niyə xəbərdarlıqlara məhəl qoymursunuz? Yaxın müddətdə neçənci dəfədir ki, eyni irad tutulur. Üstəlik sizə irad tutanlara da az qala şəxsi hücum edirsiniz. Burdakı müzakirə əsnasında belə qaydaları pozmusunuz. --[[İstifadəçi:Sura Shukurlu|Sura Shukurlu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sura Shukurlu|müzakirə]]) 09:02, 27 iyul 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Sura Shukurlu|Sura Shukurlu]] Hansı eyni irad? Vikidataya görə harada mənə irad bildirilib. İkincisi Vikidataya görə burada niyə mənə irad bildirilməlidir? Artıq anlaşılır ki, məni yenidən bloklamaq üçün səbəblər axtarılır. Heç kimə hücum etmirəm. İttihamlarınızı özünüzə saxlayın.Hansı qaydanı pozmuşam? [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:06, 27 iyul 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] sizə irad tutulursa bunu normal qəbul etməyə çalışın burada heç kimsə sizi bloklamaq üçün heç bir cəhd etmir. Etdiyiniz yanlışları bildirirlər normal qəbul etməyə çalışın — [[İstifadəçi:ReiKaze|<span style="font-family:Segoe print; color:#111442; text-shadow:#234675 0.0em 0.0em 0.0em;">'''ReiKaze🌸'''<sup></sup></span>]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ReiKaze|müzakirə]]) 09:20, 27 iyul 2025 (UTC) ::::@[[İstifadəçi:ReiKaze|ReiKaze]] Axı bu belə deyil. @[[İstifadəçi:Sura Shukurlu|Sura Shukurlu]] yuxarıda üç başlıq var. Üçü də ayrı-ayrı mövzulardadır, amma burada məni ittiham edir ki, "eyni xəbərdarlıqlar olunub, niyə xəbərdarlıqlara məhəl qoymursunuz?". Hələ o biri inzibatçıları demirəm. Sadəcə mənim fəaliyyətimdəki bir səhv olan kimi, bir düzgünlük olmayan kimi burada müzakirə açırlar və iki-üç nəfər qoşulur. Buna görə də şübhələnirəm və açıq yazıram ki, əgər məni bloklmaq istəyirsinizsə açıq olun. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:24, 27 iyul 2025 (UTC) * Yousiphh, özünüzü qurban və ya günahsız kimi göstərməyə çalışırsınız amma elə deyil. Qeyri-adekvat davranış sərgiləyirsiniz. Sizə xəbərdarlıq edənləri nədəsə ittiham etmək fayda verməyəcək. İradları normal qarşılamaq və onlara fokuslanmaq lazımdır. Əslində, elə sizə bu qədər xəbərdarlıq edilərək şans, imkan verilib ki, fəaliyyətinizdə düzəlişlər edəsiniz. İstəyirəm və ümid edirəm ki, nəzərə alacaqsınız. Bloklanmağınız yox, xəbərdarlıqları və iradları nəzərə alıb fəaliyyətinizə davam etməyiniz vikiyə daha faydalı olacaq. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 15:00, 27 iyul 2025 (UTC) *: @[[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] Səhv etmirəmsə vikitətildədir şablonu qoyaraq edir bunları ya ? [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 14:21, 7 avqust 2025 (UTC) == Qazi Muhamməd == Salam Aleykum. Zəhmət olmasa, bu dəyişikliklərlə ([https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Qusar_rayonu&diff=prev&oldid=8106527 1], [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Quba_%C3%BCsyan%C4%B1_(1837)&diff=prev&oldid=8106568 2], [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Qusar&diff=prev&oldid=8106529 3], [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Hac%C4%B1_M%C9%99h%C9%99mm%C9%99d&diff=prev&oldid=8104045 4]) bağlı izah verə bilərsinizmi? Çox güman ki, bu dəyişikliklər bilmədən edilib. Lakin qeyd etməliyəm ki, bu halda məlumatlar bir-birinə qarışdırılıb və nəticədə tam fərqli iki şəxs eyni adam kimi təqdim olunub. [[Hacı Məhəmməd|Qazi Muhammad Xuluxvi]] 1785-ci ildə anadan olub, milliyyətcə ləzgidir və Ləzgilərin ilk imamı kimi tanınır. [[Qazi_Məhəmməd_(Dağıstanın_imamı)|Qazi Muhammad Gimravi]] isə 1795-ci ildə doğulub, milliyyətcə avardır və Avarların, sonradan da Çeçenlərin ilk imamı hesab olunur. Hər iki şəxs tarixdə mühüm rol oynayıb '''amma fərqli şəxsiyyətlərdir'''. Bu səbəbdən, ad və məlumatların qarışdırılması arzuolunmazdir. Əgər Qafqaz tarixi ilə maraqlanırsınızsa, çəkinmədən sual verə bilərsiniz, mən inşAllah bacardığım qədər sizə komkək eləmeyə çalışaram. Sadəcə olaraq xahiş edirəm ki, gələcəkdə [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Hac%C4%B1_M%C9%99h%C9%99mm%C9%99d&diff=prev&oldid=8079349 bu cür] dəyişiklikləri etməzdən əvvəl məlumatları dəqiqləşdirəsiniz. Çünki hər şey bir-birinə qarışır və yanlış təsəvvür yaranır. --[[İstifadəçi:عبد الله تعالى|عبد الله تعالى]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:عبد الله تعالى|müzakirə]]) 18:20, 28 avqust 2025 (UTC) :Məqaləni İstifadəçi@[[İstifadəçi:Samral|Samral]] işləyib, mən sadəcə uyğunlaşdırma etmişəm. Əgər səhvdirsə, buyurun məqalədəki səhvləri istinadları ilə düzəldin. @[[İstifadəçi:عبد الله تعالى|عبد الله تعالى]] Uğurlar. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 18:58, 28 avqust 2025 (UTC) == [[VP:Avtobioqrafiya|Avtobioqrafiya]] və [[VP:IP blokundan azad olma|IP blokundan azad olma]] qaydalarının rəsmiləşdirilməsi ilə bağlı səsvermələr == Salam, {{pb}} Sizi [[Vikipediya:Avtobioqrafiya|avtobioqrafiya]] və [[Vikipediya:IP blokundan azad olma|IP blokundan azad olma]] qaydalarının lokal olaraq qəbulu üçün təşkil olunan səsvermələrdə iştirak etməyə dəvət edirəm. Səsvermə səhifələri: [[Vikipediya:Səsvermə/Avtobioqrafiya]] və [[Vikipediya:Səsvermə/IP blokundan azad olma (2-ci dəfə)]]. Diqqətiniz üçün əvvəlcədən təşəkkürlər. {{pb}} Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:15, 13 sentyabr 2025 (UTC) <!-- İstifadəçi:Qədir@azwiki tərəfindən https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0stifad%C9%99%C3%A7i:Q%C9%99dir/K%C3%BCtl%C9%99vi_mesaj_siyah%C4%B1s%C4%B1&oldid=8270151 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --> == [[VP:İnzibatçıların və bürokratların seçilməsi qaydaları|İnzibatçıların və bürokratların seçilməsi qaydalarına]] əlavə və düzəlişlərlə bağlı səsvermə == Salam, Sizi [[VP:İnzibatçıların və bürokratların seçilməsi qaydaları|İnzibatçıların və bürokratların seçilməsi qaydalarına]] düzəliş və əlavələrlə bağlı keçirilən '''[[Vikipediya:Səsvermə/İnzibatçıların və bürokratların seçilməsi qaydaları/Namizədlik şərtlərinə düzəliş və 15 gün tələbinin ləğvi barədə səsvermə|səsvermədə]]''' iştirak etməyə dəvət edirəm. Diqqətiniz üçün əvvəlcədən təşəkkürlər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:56, 29 sentyabr 2025 (UTC) <!-- İstifadəçi:Qədir@azwiki tərəfindən https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0stifad%C9%99%C3%A7i:Q%C9%99dir/K%C3%BCtl%C9%99vi_mesaj_siyah%C4%B1s%C4%B1&oldid=8319813 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --> == Vandalizm == [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Kateqoriya:Koreya_milliy%C9%99t%C3%A7iliyi&diff=prev&oldid=8338183 1] və sonra isə [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Kateqoriya:%C3%96lk%C9%99l%C9%99rin%C9%99_g%C3%B6r%C9%99_Asiyada_milliy%C9%99t%C3%A7ilik_h%C9%99r%C9%99katlar%C4%B1&diff=prev&oldid=8338186 2]. Məqsəd nədir? Kateqoriyadakı məqalələrdən həmin kateqoriyanı silmək, sonra boş kateqoriya adı ilə onları silinməyə namizəd vermək sözün əsl mənasında saxtakarlıq əməlidir. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 11:45, 10 oktyabr 2025 (UTC) :@[[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]] Kateqoriyaları yenidən təkminləşdirirəm. Heç bir vandallıq fikrində deyiləm. Əgər səhvdirsə redaktəni geri qaytara bilərsiniz. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:46, 10 oktyabr 2025 (UTC) ::{{u|Yousiphh}} izah etmək lazımdır bunu. Kateqoriyanı boşaldıb sonra boş kateqoriya adı ilə sildirtmək yalan danışmaqdır axı, keçmişdə neçə istifadəçi buna görə bloklanıb. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 11:51, 10 oktyabr 2025 (UTC) ::Zəhmət olmasa, əsaslandıra bilərsiz dəyişikliyinizi? Niyə Koreya milliyətçiliyi kateqoriyası Ölkələrinə görə Asiyada milliyətçilik hərəkatları kateqoriyasında olmamalıdır? '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 11:53, 10 oktyabr 2025 (UTC) :::Səhv redaktə olduğu üçün geri qaytardım. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:54, 10 oktyabr 2025 (UTC) == Təftişçi seçkilərinə dəvət == {| style="background-color: var(--azwiki-background-color-blue150, #dcebff); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" |style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[Fayl:Wikipedia Checkuser.svg|120px]] |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Hörmətli {{BASEPAGENAME}}, Sizi '''2 noyabr 2025-ci il''' tarixinə qədər davam edən təftişçi seçkilərində iştirak etməyə dəvət edirik. Seçkilərdə 3 namizəd — [[Vikipediya:Təftişçi namizədliyi/Qədir (2-ci namizədlik)|Qədir]], [[Vikipediya:Təftişçi namizədliyi/Nemoralis (2-ci namizədlik)|Nemoralis]] və [[Vikipediya:Təftişçi namizədliyi/Turkmen (2-ci namizədlik)|Turkmen]] — iştirak edir. Seçiləcək şəxslər Azərbaycanca Vikipediyanın ilk [[Vikipediya:Təftişçilər|təftişçi]]ləri olacaq və icmanın şəffaflığının qorunmasında mühüm rol oynayacaqlar. [[meta:CheckUser policy#Appointing local CheckUsers|Qlobal təftişçi qaydalarına]] əsasən, seçkilərin uğurlu sayılması üçün '''ən azı iki namizədin''' hər biri '''25–30 dəstək səsi''' toplamalıdır. Bu səbəbdən səsvermədə iştirakınız çox önəmlidir — həm seçkilərin uğurla tamamlanması, həm də icmamızın daha təhlükəsiz və şəffaf şəkildə idarə olunması üçün. Səs vermək üçün yuxarıdakı namizədlərin adlarına klikləyə bilərsiniz. İştirakınıza və dəstəyinizə görə öncədən təşəkkür edirik! |} [[İstifadəçi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MediaWiki message delivery|müzakirə]]) 21:56, 25 oktyabr 2025 (UTC) <!-- İstifadəçi:Nemoralis@azwiki tərəfindən https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0stifad%C9%99%C3%A7i:Turkmen/S%C9%99sverm%C9%99_h%C3%BCququ_olan_istifad%C9%99%C3%A7il%C9%99r&oldid=8357640 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --> == [[Vikipediya:VikiLayihə Azərbaycan mədəniyyəti]] == Salam. Sizi [[Vikipediya:VikiLayihə Azərbaycan mədəniyyəti]]ndə iştirakçı olmağa dəvət edirəm.--[[İstifadəçi:가웨인|가웨인]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:가웨인|müzakirə]]) 17:29, 13 noyabr 2025 (UTC) == Qaydaya düzəliş == Salam hörmətli Yousiphh, [[VP:Təftişçilərin seçilməsi qaydaları]]na əlavə ediləcək müvafiq düzəlişlə bağlı müzakirəyə dəvət edilirsiniz. '''[[Vikipediya:Səsvermə/Təftişçilərin seçilməsi qaydalarına bitərəf səslərlə bağlı qeyd əlavə edilməsi|Bu keçiddən]]''' daxil olaraq işirak edə bilərsiniz. [[İstifadəçi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MediaWiki message delivery|müzakirə]]) 05:20, 21 noyabr 2025 (UTC) <!-- İstifadəçi:Turkmen@azwiki tərəfindən https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0stifad%C9%99%C3%A7i:Turkmen/S%C9%99sverm%C9%99_h%C3%BCququ_olan_istifad%C9%99%C3%A7il%C9%99r&oldid=8362078 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --> == Seçilmiş məqalə namizədlərindəki məqalələr üçün mövqeyinizə ehtiyac var == Salam, hal-hazırda [[VP:Seçilmiş məqalə namizədləri]]ndəki '''12 məqalə''', kifayət qədər müzakirə iştirakçısı olmadığı üçün yekunlaşdırılıb, Ana səhifəyə ötürülə bilmir. Müzakirələrdə iştirak edərək, Vikipediyanın təkmilləşməsinə yardım edə bilərsiniz. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 12:49, 3 dekabr 2025 (UTC) <!-- İstifadəçi:Turkmen@azwiki tərəfindən https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0stifad%C9%99%C3%A7i:Turkmen/S%C9%99sverm%C9%99_h%C3%BCququ_olan_istifad%C9%99%C3%A7il%C9%99r&oldid=8396169 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --> == Yaxşı məqalə namizədlərində mövqeyinizə ehtiyac var == Salam, hal-hazırda [[Vikipediya:Qiymətləndirmə/Yaxşı məqalələr|Yaxşı məqalə namizədləri]]ndəki '''5 məqalə''', kifayət qədər müzakirə iştirakçısı olmadığı üçün yekunlaşdırılıb, [[Ana səhifə]]yə ötürülə bilmir. Müzakirələrdə iştirak edərək, Vikipediyanın təkmilləşməsinə yardım edə bilərsiniz. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 08:38, 8 dekabr 2025 (UTC) <!-- İstifadəçi:Turkmen@azwiki tərəfindən https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0stifad%C9%99%C3%A7i:Turkmen/S%C9%99sverm%C9%99_h%C3%BCququ_olan_istifad%C9%99%C3%A7il%C9%99r&oldid=8396169 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --> == Mükafat! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" | rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" |[[Fayl:FəalİstifadəçiOrdeni.png|150x150px]] | style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''"Fəal İstifadəçi" Ordeni''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |Fəal və nümunəvi redaktorluq fəaliyyətinizə görə "Fəal İstifadəçi" Ordeni ilə təltif edilirsiniz. Təbriklər! Hörmətlə, [[İstifadəçi:Alisoyjavid|Alisoyjavid]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Alisoyjavid|müzakirə]]) 22:56, 16 dekabr 2025 (UTC) |} == Fayllarla bağlı == Salam. Lütfən faylları Commonsa idxal etdikdən sonra lokal faylları da etiketləməyi unutmayın. Həmçinin keçidləri də düzəltmək lazımdır, sonra silmə tələbi etmək olar. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:14, 17 dekabr 2025 (UTC) == Təşəkkür == Lokaldakı azad faylları "Wikimedia Commons"a yükləyərək onların qlobal istifadəsinə şərait yaratdığınıza və ümumi işə verdiyiniz töhfəyə görə təşəkkür edirəm. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 21:02, 15 fevral 2026 (UTC) == Şəfiqə Əfəndizadə məqaləsindəki redaktənin geri qaytarılması == Salam. Bu məsələ ilə bağlı iradımı bildirməyin zəruri olduğunu düşünürəm. Şəfiqə Əfəndizadənin Cənubi Qafqazın ilk qadın jurnalisti olması mənbələrdə öz əksini tapıb. Orda səhv edib "qadın" yazmamışam deyə birbaşa redaktənin geri qaytarılması nə dərəcədə düzgündür? "Qadın" sözünü əlavə edə bilərdiniz. Digər bir məsələ də Şeyxzadə soyadıdır ki, fikir versəniz sadəcə 1 yerdə dəyişmişəm. Çünki Məhəmmədəmin Şeyxzadə Əfəndizadə soyadı ilə də tanınır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Hatselate|Hatselate]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Hatselate|müzakirə]]) 10:48, 6 mart 2026 (UTC) :@[[İstifadəçi:Hatselate|Hatselate]] Salam. İradlarımda haqlıyam. Niyə? Çünki "Cənubi Qafqazın ilk qadın jurnalisti" ifadəsi yanlışdır. Bu nə deməkdir? Siz Şəfiqə xanımın ilk müsəlman qadın və ya ilk azərbaycanlı qadın jurnalist olduğunu demək istəyirsiniz. Lakin nə bu cümlə, nə də yerləşdirmək istədiyiniz mənbə bunu düzgün demir. "Cənubi Qafqazın ilk qadın jurnalisti" Şəfiqə Əfəndizadə deyil, ondan qabaq rus, gürcü, erməni qadın jurnalistləri var. :İkinci məsələ. "Məhəmmədəmin Şeyxzadə Əfəndizadə soyadı ilə də tanınır". Harada? Hansı əsərində? Bunu deməmişdən, etibarlı mənbələr lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:53, 6 mart 2026 (UTC) ::[https://irs-az.com/sites/default/files/2022-09/Heritage_52_2022%20small%20%D1%81%D1%82%D1%80.%2044%20-%2048.pdf] belə bir mənbə tapmışam. Bu məqalə Şəfiqə xanımın Rusiya imperiyasında ilk müsəlman qadın jurnalisti olduğunu bildirir. ::Soyad məsələsində isə 2 mənbə tapsam da, etibarlı olduğunu düşünmədiyim üçün qeyd etmirəm. [[İstifadəçi:Hatselate|Hatselate]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Hatselate|müzakirə]]) 18:10, 6 mart 2026 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Hatselate|Hatselate]] Müəllifi şəxsən tanıyıram, dəqiqləşdirmək üçün sorğu ünvanladım. Yenə də belə bir ifadəni məqaləyə yerləşdirmək üçün daha etibarlı və tərəfsiz bir mənbəyə ehtiyac lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:42, 7 mart 2026 (UTC) == ADM == Xahiş edirəm, hər nəticəsindən narazı olduğunuz sorğu qəbul edilməyəndə qəbul edilənə kimi israrla redaktələri geri qaytarmayın (belə görürəm, qəbul edilənə kimi belə davam edəcəksiniz). Müzakirə səhifəsində qeyd edə bilərsiniz ya da həmin altbaşlıqda qeyd edə bilərsiniz, yekunlaşdırmalar edilir orada, yekunlaşdırılmış sorğunu hər dəfə geri qaytarırsınız. Normal işi pozur bu fəaliyyət. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 07:57, 29 mart 2026 (UTC) :@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Salam. Xeyr, qəbul edilənə kimi yox, nəticə əldə edilənə kimi. Geri qaytarmada heç bir səhv yoxdur, səbəb göstərilib. Heç bir pozucu fəaliyyət yoxdur. Mənim fəaliyyətimə bu qədər diqqətlisiniz, çox sağ olun. Xahiş edirəm sizə "Qadın" jurnalı barədə ünvanladığım son suallara da cavab verin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:39, 29 mart 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], nə hər etdiyiniz müraciət düzgün ola bilər, nə də siz həmişə haqlı ola bilmərsiniz. Nəticə deyəndə, belə fəaliyyətə davam etməklə bir yerə vara bilməzsiniz, iş yükünü artırırsınız və normal işi pozursunuz bunu etməklə. ADM SNS kimi bir səhifədir, qərarlarla razı olmayanda ya da mübahisə olanda (yekunlaşdıran qəbul etməyəndə də artıq müzakirə lazım olur) müzakirə səhifəsinə yazmalısınız, amma artıq hər dəfə bunu tələbinizi qəbul etdirib nəticə almaq üçün davamlı etmək də konstruktiv fəaliyyət növü deyil. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 09:08, 29 mart 2026 (UTC) :::Mən haqlılıq davasında deyiləm. Sadəcə mənim müraciətimin səhv olduğunu sübut etməmisiniz. Heç mənbələri belə əsas almırsınız. Mənə şəxsi qərəzinizin olduğunu düşünürəm. "İş yükünü artırırsınız" - bu nə deməkdir!? Siz buradakı tək inzibatçısınız? Niyə hər şeyə və her yerə siz "qaçırsınız". Buranın tək inzibatçısı siz deyilsiniz. Mən nəticə görmədikdə Müzkirə səhifəsinə yaza bilərəm, amma ora yazmaqla heç bir nəticə çıxmır. Keçən ildən yazdığım səhifələrə heç kim fikir bildirmir. Bunu artıq müzakirə etmişik. Açığı məni artıq bezdirmisiniz. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:14, 29 mart 2026 (UTC) ::::Sakit olun və şəxsi hücum etməyin zəhmət olmasa. Qərəzim niyə olsun ki. Onu başa düşürəm, amma bu səhifənin təyinatı müraciət üzərinədir və ora da addəyişdiricilər rəy verir. İndi siz hər dəfə razılaşmadıqda belə etdikdə daha çox işimiz var. Azad ensiklopediya deyib belə fəaliyyət göstərmək yolverilməzdir. Məsələnin statusla əlaqəsi yoxdur. Fikirlərini almaq üçün ora teq etdiyiniz kimi müzakirə səhifələrində teq edə bilərsiniz istifadəçiləri. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 09:25, 29 mart 2026 (UTC) :::::Sizinlə müzakirənin heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Fikirlərə münasibət bildirmirsiniz, suallara cavab vermirsiniz. Təkrar edirəm: Azərbaycanca Vikipediyanın tək inzibatçısı siz deyilsiniz. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:27, 29 mart 2026 (UTC) ::::::Xeyri yoxdur, dediyinizi deyirsiniz. Çox çətin istifadəçisiniz, səbrim çatmır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 09:36, 29 mart 2026 (UTC) == [[VP:ADM]]-dəki yeni forma == salam! xırda bir məsələ ilə maraqlanırdım: müraciət əlavə edərkən yeni formanı sınamısınız? elədirsə, indiyəcən hər hansı bir problemlə üzləşmisiniz? qeyd etsə idiniz, şad olardım. çox sağ olun! ^^ [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 16:39, 7 iyun 2026 (UTC) :@[[İstifadəçi:Əkrəm|Əkrəm]] Salam. Məndə köhnə variantdır, yeni müraciət növü görməmişəm. Hər hansı problem yaşanmayıb. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 18:02, 7 iyun 2026 (UTC) ::aydındır, [[VP:ADM]]-dəki ''yeni formanı sına'' düyməsini nəzərdə tuturdum. bir müddət test ediləndən sonra köhnə formanın (''ənənəvi forma ilə'' düyməsi) səhifədən yığışdırılması planlaşdırılır, əgər yenisi problemsiz işləyirsə. xahiş edə bilərəmmi ki, müraciət əlavə edən zaman bir müddət həmin yeni düymədən istifafə edib təcrübənizi bölüşəsiniz? çox sağ olun! [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 21:34, 7 iyun 2026 (UTC) == Sual == Salam. [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C9%99riyy%C9%99_X%C9%99lilova&diff=prev&oldid=8981114 Bu] kateqoriyaların nə üçün silindiyini bilmək istəyirdim. Belə hallarda redaktənin izahını yazın, müzakirəyə ehtiyac qalmasın. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 15:31, 27 iyun 2026 (UTC) :@[[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] Doğum və vəfat məlumarları Vikidatadan avtomatik əlavə olunur. Kateqoriya:Azərbaycan qadınları kateqoriyası alt kateqoriyadır, oradakı şəxsləri redaktə edirəm, bilavasitə bu kateqoriyanı yerləşdirməyə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:36, 27 iyun 2026 (UTC) == Commons-dan şəkillərin sildirilməsi == Salam, Yousiphh. Müxtəlif şəxslərdən, müraciətlərdən müşahidə edirəm ki, bir sıra şəkilləri sadəcə CC BY-SA 4.0 lisenziyası adı ilə yükləndiyi üçün sildirirsiniz. Buna çoxlu nümunələr göstərmək olar. Bir çox hallarda bu şəkillərə sadəcə "No permission" adı ilə müraciət edirsiniz. Həmin faylları da Krd silir. Bunu niyə edirsiniz? <span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;"> [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 06:18, 1 iyul 2026 (UTC) :Əksəriyyətinin lisenziyası yoxdur, müəllif hüquqları pozuntusu var, əsas isə məqalələri silinmiş şəxslərin şəkilləri olur. Sualınızı başa düşmədim. Niyə edirəm? Çünki bu mənim fəaliyyətimin bir parçasıdır. Niyə etməməliyəm? Bunu məndən başqa bir çox istifadəçi edir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:23, 1 iyul 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] Müəlliflik hüququ pozuntusu olanlarla işim yoxdur, amma sübut olmadan faktiki "not own work" yazdığınız və "No permission" qoyduğunuz nə qədər öz işi olan şəkillər olub. Ümumiyyətlə, bir müddətdir Vikianbardakı fəaliyyətinizi izləyirəm. Və Lisenziya dedikdə nə nəzərdə tutursunuz? CC BY-SA 4.0 və ya CC0 elə özü də lisenziyadır. Amma siz onlara lisenziyasız deyirsiniz. Mənim də orada çoxlu öz çəkib yüklədiyim fotolar var. Əgər VRT (keçmiş OTRS) deyirsinizsə, onu almaq könüllüdür. Onsuz da fotolar yükləmək olur. <span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;"> [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 06:28, 1 iyul 2026 (UTC) :::Əgər exif data yoxdursa bu sizin öz əsəriniz deyil. Mən səhv anlayıram? Məsələn, bu şəkil [[:File:Firudin Haşımzadə.jpg]]. Müəllifi siz deyilsiniz, mənbə belə göstərməmisiniz, "müəllif bilinmir" yazmaqla belə şəkil Commons qaydalarına əsasən silinməlidir, mən səhv səbəb göstərdiyimə görə saxlanılıb. Bunun kimi onlarla şəkil var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:37, 1 iyul 2026 (UTC) ::::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] o fotonu sildirə bilərsiniz, Commons-a yeni başladığım vaxtlar olub və ilkin versiyasını mən yükləməmişəm. "Exif data" öz əsərinin olmaması mənasına gəlmir. Bu datalar adicə "Photoshop"dan çıxdıqdan sonra da itə bilər. "Compressing" (sıxılma) da buna ciddi təsir göstərir. Sırf onun olmaması şəklin müəlliflik hüququnun pozulması demək deyil. Onu yalandan da "generate" etmək olur bu arada. Bu yaxınlarda da sizin haqqınızda şikayət də açıblar Commons-da. Bu məsələlərdə həssas olmağınızı xahiş edirəm. <span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;"> [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 06:43, 1 iyul 2026 (UTC) :::::Anladım, diqqət edəcəm. Çox sağ olun. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:46, 1 iyul 2026 (UTC) ::Məqalələri silinən müəyyən şəxslərin Vikidatası olur və şəkil orada istifadə oluna bilər. Bunlar ''hazırda'' ensiklopedik olmayan, amma yenə də ''müəyyən dərəcədə'' əhəmiyyətli hesab ediləcək şəxslərdir. Sırf məqaləsi silinən şəxslərin fayllarını məhz bu səbəblə sildirməyə çalışmamağınızı xahiş edirəm. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:51, 1 iyul 2026 (UTC) f9yuagbnskt4hfifjhzvs20lwt8svp9 0 590223 8985422 7610614 2026-07-01T19:28:49Z Bozqurd77 316685 [[Kateqoriya:Benzil birləşmələri]] əlavə olundu 8985422 wikitext text/x-wiki '''Aurinlər''' — [[trifenilmetan]]ın hidroksilli törəmələri sırasından olan boyaqlardır. == Alınması == Bunların ən sadəsi aurin, [[fenol]]u ([[sulfit turşusu]] iştirakı ilə) [[oksalat turşusu]] ilə qızdırmaqla alınır. Reaksiya zamanı əvvəlcə boyağın leykəsası trioksitrifenilkarbanol əmələ gəlir, sonra [[sulfat turşusu]]nun təsiri ilə [[su]] ayrılır və aurin alınır. [[Fayl:Aurin synthesis 01.png|500px]] [[Fenol]] ilə ortokrezol və parakrezol qarışığını arsenat və sulfat turşuları ilə oksidləşdirdikdə aurinin homoloqu rozol turşusu alınır. Aurinə pararozol turşusu da deyilir. Onların quruluşu, nitrit turşusunun təsiri ilə parafunksinin aurinə və funksinin rozol turşusuna çevrilməsi ilə sübut olunur. Aydındır ki, [[nitrt turşusu]] funksinin və parafunksinin [[amin qrup]]larını hidroksil qrupu ilə əvəz edir və onları müvafiq olaraq aurinə və rozol turşusuna çevirir. == Xassələri == Aurin [[qırmızı rəng]]li boyaqdır, suda həll olmur, [[spirt]]də və [[sirkə turşusu]]nda həll olur. sirkə turşusunun və başqa turşuların təsirindən aurin qızılı rəngə, qələvilərin təsirindən isə göy-qırmızı rəngə boyanır. Aurinlər kağıza boyamaq üçün, az miqdarda indikator kimi işlədilir. == Mənbə == * M. Mövsümzadə "Üzvi kimya", Maarif-1966. [[Kateqoriya:Rəngləyicilər]] [[Kateqoriya:Benzil birləşmələri]] 55oku530xm8j6y0sbpddiqnghwyyyao 0 592563 8985421 7349967 2026-07-01T19:27:04Z Bozqurd77 316685 [[Kateqoriya:Karbohidratlar]] əlavə olundu 8985421 wikitext text/x-wiki '''Heteropolisaxaridlər''' Heteropolisaxaridlər müxtəlif növ monosaxaridlərdən əmələ gəlmiş [[karbohidrat]]lardır. Bunlara hemisellüloza, pektin maddələri və qeyriləri aiddir. Hemisellülozanın hidrolizi nəticəsində müxtəlif monosaxaridlər (qlükoza, qalaktoza, fruktoza, mannoza, arabinoza, ksiloza) əmələ gəlir. Bu polisaxarid hüceyrənin divarında ehtiyat kimi olur. [[Pektin maddələri]] də heteropolisaxaridlərin nümayəndəsidir. Bunların hidrolizi zamanı müxtəlif monosaxaridlər: arabinoza, qalaktoza, raminoza, ksiloza, fruktoza ayrılır. Pektin maddələrində çoxlu miqdarda qalakturon turşusundan əmələ gəlmiş poliqalakturon turşusu və ya pektin turşusu da olur. Burada α─D─qalakturon turşusunun qalıqları arasında rabitə birinci və dördüncü karbonlar arasında α─1─4─qlikozid əlaqələri hesabına yaranır. Pektin maddələrinə ən çox meyvələrdə, giləmeyvələrdə, liflərdə təsadüf edilir. Selik də heteropolisaxaridlərdəndir. Ona k i t r ə deyilir. Bu polisaxarid bitkilər zədələndikdə əmələ gəlir. Suda həll olmur, şişib kolloid məhlul əmələ gətirir. Kitrə hidroliz etdikdə D─qalaktozaya, D─qlükuron turşusuna, arabinozaya və raminozaya ayrılır. Selik yoncada, çovdarda, kətanda, meyvə ağaclarında olur. Qalaktomannanlar tərkiblərində qalaktoza və mannoza (1:2) saxlayan heteropolisaxaridlərdəndir. Bunların nümayəndələrindən quaranı göstərmək olar. Qlükomannanlar da polisaxaridlərdəndir. Bunların nümayəndəsi eremurandır. Eremuran bizim ölkəmizdə də vardır. Bunun hidrolizi zamanı qlükoza və mannoza alınır. Mannoza almaq üçün yaxşı mənbədir. Eremuran çox gözəl emulqatordur, qismən hidrolizdən sonra qanın əvəzedicisi kimi də işlənə bilər. Mukopolisaxaridlər. Mukopolisaxaridlər heteropolisaxaridlər qrupuna aiddir. Bunlardan turş mukopolisaxaridlərə aşağıdakılar aiddir: hialuron, xondroitin─kükürd, xondrontinsulfat turşuları, heparin və s. Bunlar hidroliz olunduqda heksozalara, heksozaminlərə, heksuron turşularına, sirkə turşusuna, sulfat turşusuna və s. ayrılır. Mukopolisaxaridlərə birləşdirici toxumada, gözün şüşəvari cismində, sinovial mayesində, toxuma və hüceyrələrarası maddələrin tərkibində, qaraciyərdə, selikdə rast gəlinir. Bunlar boy prosesində, mayalanmada iştirak edir və yapışdırıcı xassəyə malikdir. Hialuron turşusu turş mukopolisaxaridlərdəndir, hidroliz olunduqda qlükozaminə, sirkə turşusuna, qlükuron turşusuna ayrılır. Onun tərkibində N─asetilqlükozaminlə qlükuron turşusunun qalığı birinci və dördüncü karbonların β─1─14 rabitəsilə birləşir. Hialuron turşusunun [[molekul]] kütləsi bir neçə yüz mindən bir neçə milyona yaxındır. Məhlulunun özlülüyü çox yüksək olur. Hialuron turşusu toxumalarda (gözün şüşəvari cismində, dəridə) və bioloji mayelərdə (sinovial mayesində, qan plazmasında) zülallarla birləşmiş şəkildə olur. Hialuron turşusu sinoviya mayesinə sürüşkənlik xassəsi verməklə, oynaqlarda zərbəni zəiflətmək qabiliyyətinə malik olub, hüxeyrələri bir-birinə birləşdirir. A,─ və C─xondroinsulfatlar sulfatlaşmış N─asetilD─qalaktozamin və D qlükuron turşusunun qalıqlarından əmələ gəlmiş zəncirvari polimerlərdir. Bunlar qalaktozamində sulfat turşusunun vəziyyətinə görə fərqlənir. A xondroitinsulfatda sulfat turşusunun qalığı qalaktozamində dördüncü karbonun yanındakı hidroksili, C─xondroitin─sulfatda isə altıncı karbonun yanındakı hidroksili əvəz etmişdir. B-xondroitinsulfat (və ya dermatansulfat) bunlardan D─qlükuron turşusu əvəzinə L─induron turşusunun olması ilə fərqlənir. Xondroitinsulfatlar çox da irimolekullu birləşmələr deyildir. Onların molekul kütləsi adətən 50-100 min arasında dəyişir. Xondroitinsulfatlar qığırdaq toxumasının əsasını təşkil edir. Heparinin tərkibinə D─qlükozemin, D─qlükuron turşusu və [[sulfat turşusu]] daxildir. Onun molekul kütləsi 10-20 minə yaxındır. Heparin ən çox qaraciyərdə, ağciyərdə, əzələlərdə, qan və limfada olur. O qanın ən bioloji fəal spesifik antikoaqulyantıdır. Odur ki, trombozun müalicəsində və s.-də işlənir. Neytral mukopolisaxaridlərdə qlükuron və sulfat turşuları olmur. Onlarda fruktozaya, sial turşularına (N─asetilneyramin turşusu) rast gəlinir. Zülallarla birləşmiş şəkildə (mukoproteidlər) bütün üzv və toxumalarda, xüsusən selikdə və s.-də olur. Son zamanlar karbohidratların qarışıq polimerləri də müəyyən edilmişdir. Bunlar qlükopeptidlər, qlükolipidlər və lipoqlükoproteidlərdir. Qlükopeptidlərin tərkibində karbohidratlardan başqa aminturşuları da vardır. Qlükolipidlərin tərkibində isə karbohidratlarla yanaşı yağ turşuları da olur. Lipoqlükoproteinlərin tərkibində isə karbohidratlarla bərabər yağ turşuları, aminturşuları və lipoidlərə də təsadüf edilir. ==Ədəbiyyat== #Slabaugh, Michael R., and Seager, Spencer L. Organic and Biochemistry for Today. — 6th. — Pacific Grove: Brooks Cole, 2007. — ISBN 0-495-11280-1. #Гауптман, Ю. Грефе, Х. Ремане – Органическая химия [[Kateqoriya:kimya]] [[Kateqoriya:Karbohidratlar]] tgwrq5faa1k3hg3kkgaw82bo3bei1ue 14 593745 8985185 7016501 2026-07-01T12:35:19Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985185 wikitext text/x-wiki {{catmore}} {{Vikianbar kateqoriyası|Alevism}} [[Kateqoriya:İslam təriqətləri]] [[Kateqoriya:Şiə məzhəbləri]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] pwkvcxt8yaywj0kgmsmrjxq6lpfakb1 0 606125 8985472 8201673 2026-07-01T21:04:03Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985472 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi |növü = Bələdiyyə |rəsmi_adı = Bemster |orijinal_adı = Beemster |şəkli = Midden beemster.jpg |şəkilin_ölçüsü = 200 |şəkilin_izahı = Middenbeemster şəhər mərkəzi |tabesində = |ölkə = Niderland |gerbi = Beemster wapen.svg |bayrağı = Beemster flag.svg |gerb yazısı = Bemsterin gerbii |bayraq yazısı = Bemster bayrağı |gerbin_ölçüsü = |bayrağın_ölçüsü = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |regionun növü = Niderlandın inzibati bölgüsü{{!}}Region |region = Şimali Niderland |cədvəldə region = Şimali Niderland |rayonun növü = |rayon = |cədvəldə rayon = |icmanın növü = |icma = |cədvəldə icma = |daxili bölgüsü = |başçı növü = Mayor |icra başçısı = [[Joyce van Beek]] |yaranma tarixi = |ilk məlumat = |əvvəlki adı = |statuslu = |sahəsi<ref>{{cite web |url = https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/?fromstatweb |archiveurl = https://web.archive.org/web/20170803035505/https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/?fromstatweb |archivedate = 2017-08-03 |title = "Kerncijfers wijken en buurten" |author = |date = 2 iyul 2013 |work = |publisher = opendata.cbs.nl |accessdate = 10 noyabr 2019 |language = {{dil-en|}} |url-status = live }}</ref> = 72.07 km2 (27.83 sq mi) |quru sahəsi = 70.58 km2 (27.25 sq mi) |su sahəsi = 1.49 km2 (0.58 sq mi) |hündürlük növü = |YM mərkəzinin hündürlüyü<ref>{{cite web |url = https://www.ahn.nl/postcodetool |archiveurl = https://web.archive.org/web/20111005150705/https://www.ahn.nl/postcodetool |archivedate = 2011-10-05 |title = Postcodetool |author = |date = |work = |publisher = ahn.nl |accessdate = 10 noyabr 2019 |language = {{dil-en|}} |url-status = live }}</ref> = −4 m (−13 ft) |iqlimi = |rəsmi dili = |əhalisi<ref>{{cite web |url = https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230NED/table?fromstatweb |archiveurl = https://web.archive.org/web/20170803035505/https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230NED/table?fromstatweb |archivedate = 2017-08-03 |title = "Bevolkingsontwikkeling; regio per maand" |author = |date = 30 dekabr 2019 |work = opendata.cbs.nl |publisher = |accessdate = 10 noyabr 2019 |language = {{dil-en|}} |url-status = live }}</ref> = 9,386 |siyahıyaalma ili = |sıxlığı = 133/km2 (340/sq mi) |aqlomerasiya = |milli tərkibi = |dini tərkib = |etnoxronim = |saat qurşağı = UTC+1 (CET) |DST = |telefon_kodu = |poçt_indeksi = 1460–1464 |poçt indeksləri = |nəqliyyat_kodu = |identifikasiya növü = |identifikasiya ədədi = |Commons kateqoriyası = |rəsmi_saytı = |saytın dili = |ölkənin xəritəsi = |regionun xəritəsi = Map - NL - Municipality code 0370 (2009).svg |rayonun xəritəsi = |saytın dili 2 = |saytın dili 3 = |saytın dili 4 = |saytın dili 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Bemster'''— [[Hollandiya]]nın [[Şimali Hollandiya]] əyalətində bir bələdiyyədir.Həmçinin,Bemster [[Yel dəyirmanı|külək dəyirmanları]] vasitəsilə göldən su çıxarılan və göldən [[Meliorasiya|yaranan]] Hollandiyada ilk adlandırılmış [[polder]]dir.Bemster Polder 1609–1612–ci illər ərzində quruldu.Klassik və İntibah planlaşdırma prinsiplərinə uyğun qurulmuş tarlaların, yolların, kanalların, boyaların və yaşayış məntəqələrinin səliqəli mənzərəsini qorumuşdur.Kanallar şəbəkəsi Bemsterdəki yolların şəbəkəsini paralel aparır.Şəbəkələr hal–hazırda işləmir:daha böyük qidalandırıcı kanallar daha böyük yollardan təxminən bir kilometr məsafədə işləmir. == Əhali mərkəzləri == Bemster Bələdiyyəsi aşağıdakı şəhərlərdən, qəsəbələrdən, kəndlərdən və bölgələrdən ibarətdir: [[Middenbeemster]], [[Noordbeemster]], [[Westbeemster]], [[Zuidoostbeemster]]. === Topoqrafiya === [[Fayl:Gem-Beemster-OpenTopo.jpg|200px|thumb|left|Bemster bələdiyyəsinin topoqrafik xəritəsi, iyun 2015.]] == Tarixi == Eramızdan əvvəl 800-ə yaxın müasir Bemster [[bələdiyyə]]sinin ərazisi [[torf]] ilə örtülmüşdü."Bemster" adı "Bamestra" ərazidəki kiçik bir çayın adıdır.1150-1250–ci illərdə insanlar tərəfindən torf qazması və fırtına daşqınları, bu kiçik çayın daxili bir dənizə, [[Zuiderzee]] ilə açıq bir gölə çevrildi.Təxminən 1605 fərdi investor Beemster gölünü qurutmağa başladı.1610-cu ildə bu, demək olar ki, tamamlandı, ancaq Zuiderzee [[Damba|diklərindəki]] fasilə səbəbindən göl yenidən dolduruldu.Üzük bəndinin ətraf ölkədən bir metr yüksək olması qərara alındı.1612-ci ildə polder qurudu və ölkə investorlar arasında bölündü.Polderin ilk günlərində fermerlər Şərq Dənizlərinə qədər [[Niderland Ost-Hind Şirkəti|VOC]]–lar boyunca uzun dəniz səyahətləri üçün lazım olan məhsul yetişdirmək üçün torpaqlarını işğal etdilər.Məlum olub ki, əkin sahələri o qədər yaxşı olub ki, o zaman, məsələn, [[Heerhugowaarddan]] fərqli olaraq, layihə iqtisadi uğur hesab edildi.1999-cu ildən bəri bütün Bemster [[polder]]i [[UNESCO]]-nun [[Ümumdünya irsi]] siyahısındadır. Polder Bemster, Bemster pendir istehsalçısı CONO Kaasmakers'in evidir.Bu kooperativ 1901-ci ildə Bemster polderindən alınan süddən pendir istehsalı üçün yaradılmışdır.Bu gün Bemster pendiri<ref>{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://beemstercheese.us/ |access-date=2019-10-29 |archive-date=2022-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731012417/https://beemstercheese.us/ |url-status=live }}</ref> Avropada, həmçinin ABŞ, Kanada, Yaponiya və Çində satılır. == Dünya İrsi Saytı == Tarixi aktuallığına və ərazinin orijinal quruluşuna hələ də təsir göstərmədiyi üçün Bemster 1999-cu ildə [[UNESCO]] [[Ümumdünya irsi]] siyahısına salındı.<ref>{{cite web |url = https://books.google.az/books?id=HFFTqI5PoYsC&redir_esc=y |archiveurl = https://web.archive.org/web/20250905070927/https://books.google.az/books?id=HFFTqI5PoYsC&redir_esc=y |archivedate = 2025-09-05 |title = DK Eyewitness Travel Guide: The Netherlands: The Netherlands |author = |date = 1 avqust 2011 |work = |publisher = books.google.az |accessdate = 10 noyabr 2019 |language = {{dil-en|}} |url-status = }}</ref> Yazının əsaslandırılması belədir: * Bemster Polder, yaradılan planlaşdırmanın şah əsəridir, burada antik dövr və İntibah ideallarının geri qaytarılmış mənzərənin dizaynında tətbiq olunduğu bildirilir. * Bemster Polderin yenilikçi və intellektual təsəvvürlü mənzərəsi Avropada və ondan kənarda meliorativ layihələrə dərin və uzunmüddətli təsir göstərmişdir. * Bemster Polderin yaradılması, sosial və iqtisadi genişlənmənin vacib bir dövründə insanla su arasındakı qarşılıqlı əlaqədə irəliyə doğru böyük bir addımdır. Bundan əlavə,Bemster Polderdən başqa UNESCO Ümumdünya irsi olan [[Amsterdamın müdafiə xətti|Stelling van Amsterdamın]] tərkibində beş qala var.Bemster Polder, [[UNESCO]]–nun iki [[Ümumdünya irsi]] saytını birləşdirir. == Yerli hökumət == Bemster bələdiyyə məclisi 2014-cü ildən bəri aşağıdakı kimi bölünən 13 yerdən ibarətdir: * Bemster Polder Partij - 4 yer * [[D66]] - 3 oturacaq * [[PvdA]] - 2 yer * [[VVD]] - 2 yer * [[CDA]] - 2 yer Bələdiyyə Başçısı [[Joyce van Beek]] (CDA). == Görkəmli insanlar == * [[Karel Fabrisius|Carel Fabritius]] (M22beemsterdə 1622 - 1654) Hollandiyalı rəssam [[Fayl:Carel Fabritius - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|150px|thumb|Carel Fabritius, 1645-ci ildə]] * [[Barent Fabritius]] (1624 Middenbeemster - 1673) Hollandiyalı rəssam * [[Johannes Fabritius]] (1636 - ca.1693) [[Hollandiyanın Qızıl dövrü|Hollandiyalı Qızıl Əsr]] rəssamı * Möhtərəm [[Nanne Zwiep]] (Beemsterdə 1894 - 1942 Dachau şəhərində) Hollandiya İslah edilmiş Kilsəsinin keşişi * [[Harry Droog]] (1944-cü il təvəllüdlü), təqaüdçü Hollandiyalı avarçəkən, [[1968 Yay Olimpiya Oyunları]]nda yarışdı * [[Erik Postma]] (1953 - 2002 Middenbeemster-də) hollandiyalı siyasətçi, 1998-ci ildən Beemster Bələdiyyə Başçısı == Şəkillər == <gallery> Fayl:Inlaatsluis nabij Zuiddijk 14 - Beemster - 20335089 - RCE.jpg|Inlaatsluis nabij Zuiddijk 14 - Bemster Fayl:Tuinderswoning Beemster, NOM, 05.11.jpg|Tuinderswoning Bemster <gallery> Fayl:Say cheeeeese..... (34160805296).jpg|Pendir deyin...... Fayl:Inlaatsluis nabij Volgerweg 20 - Beemster - 20335090 - RCE.jpg|Inlaatsluis nabij Volgerweg 20 - Bemster </gallery> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [https://www.beemster.net/ Rəsmi veb sayt] [[Kateqoriya:Niderlanddakı ümumdünya irsi]] deu5icy0bwjj1z880nn58qx9932jv06 14 615673 8985621 5009336 2026-07-02T05:34:10Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/f9af6d24f78d8c95|detallar]]) 8985621 wikitext text/x-wiki {{catmore}} {{Vikianbar kateqoriyası|Lincolnshire}} [[Kateqoriya:Mərasim qraflıqları]] [[Kateqoriya:Qədim dövrdə yaradılmış İngiltərə qraflıqları]] [[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] prnnrziii8u0bfnbzl04nfkc8g3k6r6 0 616522 8985817 8984028 2026-07-02T11:24:39Z Philosopherazer 40686 8985817 wikitext text/x-wiki {{səhv salma|Nəsr}} '''Nəzm''' — ərəbcədən hərfi mənada vəzni, qafiyəsi və rədifi olan bədii əsər deməkdir ("nəzm" — نظم — söz olaraq sıra, tərtib, nizam, sıralanmış və ya [[şeir]] anlamına gəlir). Nəzm əsərlərinin özünün də öz mürəkkəb-daxili və ritmik-struktur qanunauyğunluqları var.<ref>{{Cite web |title=Baba Babazadə. Ədəbiyyatda lirik növ (dərs vəsaiti). Bakı: «Bakı Universiteti» nəşriyyatı, 2008. |url=http://elibrary.bsu.az/kitablar/1049.pdf |access-date=2020-01-27 |archive-date=2016-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311005215/http://elibrary.bsu.az/kitablar/1049.pdf |url-status=dead }}</ref> Nəzm nümunələri xalq yaradıcılığı və ədəbiyyat olmaqla olduqca geniş bir arealı əhatə edir. Lap qədimdən nitq yarandığı dövrlərdən ov, əmək nəğmələri, oxşamalar, bayatılar və s. şəkildə şifahi xalq ədəbiyyatı yaranmağa başlamışdır. Sonralar nəzmin bu qolu xalq [[ozan]]ları, aşıqları sayəsində daha da zənginləşmiş və öz qayda qanunları yaranmışdır. Yazılı ədəbiyyat nümunələri yarandıqdan sonra bu iş daha da təkmilləşmiş müxtəlif xalqların söz adamlarının başqa-başqa dillərdə bədii söz sənətinə verdiyi töhfələr nəticəsində ümumi nizam qanunauyğunluqlarını gözləyən [[bayatı]], [[rübai]], [[məsnəvi]], [[qəzəl]], [[qoşma (ədəbiyyat)|qoşma]], [[gəraylı]] və s. növlər yaranmışdır. Şeirin tərifi üçün müxtəlif sənət anlayışlarına görə fərqli yanaşmalar edilmiş, hətta şeirin tanımlanamayacağı da qarşıya qoyulmuşdur. == Şeirin tərifi == Hal-hazırda şeir və [[nəzm]] qarşılığı istifadə olunsa da nəzm və şeiri bir-birinə qarışdırmamaq lazımdır. Keçmişdə şeirin qafiyə, ölçü, nəzm formaları kimi forma-xüsusiyyətlərdən ayrı düşünülməməsi səbəbiylə şeirlə nəzm eyni mənalı sayılmışsa da, hal-hazırda ədəbiyyatın şeirlə birlikdə başladığı düşüncəsində fikir birliyi meydana gəlmişdir. Yəhya Kamal Beyatlı şeiri "Bildiyimiz musiqidən fərqli bir musiqi" olaraq adlandırarkən, Cahit Sıtkı Tarancıya görə [[şeir]] "sözlərlə gözəl şəkillər yaratmaq sənətidir". Əhməd Haşim şeiri "Söz ilə musiqi arasında olan, lakin sözdən çox musiqiyə yaxın olan bir dil" olaraq tərif edir. Nəcib Fazıl Kısakürək isə şeir üçün "Mütləq həqiqəti axtarış işidir" deyə tərif verir. == [[Bayatı]] == Bayatının mənşəcə bayatların adı ilə bağlı olduğu ehtimal edilir. 7 hecalı 4 misradan ibarətdir. 3-cü misrası sərbəst, qalanları həmqafiyə olur. Əsas fikir son iki misrada ifadə edilir. Bayatılar mövzuca rəngarənkdir. Bayatılarda xalqın kədəri, ictimai quruluşa, zülmə qarşı etirazı, yadelli işğalçılara nifrəti, azadlıq və xoşbəxtlik arzuları ifadə edilmiş, məhəbbətə, ayrılığa, dostluğa aid təsirli bayatılar söylənmişdir. Xalq ədəbiyyatının başqa janrları kimi, bayatılar da nəsildən-nəslə keçərək, müxtəlif variantlara düşmüşdür. [[Sarı Aşıq]]ın bayatıları məşhurdur. Bayatı janrından klassik və müasir yazılı ədəbiyyatda da istifadə edilmişdir. Bir sıra türkdilli xalqlarda da bayatıya uyğun şeir formaları mövcuddur. Buna İraqda xoyratları misal göstərmək olar.<ref name="Kərkük">{{Cite web |title=Rəsul Rza - Uzaq ellərin yaxın töhfələri |url=http://rasulrza.musigi-dunya.az/publisistika/uzaq_ellerin.shtml |access-date=2020-01-27 |archive-date=2019-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190904073235/http://rasulrza.musigi-dunya.az/publisistika/uzaq_ellerin.shtml |url-status=live }}</ref> Bayatılar forma və məzmunca müəyyən mənada, çastuşkalara yaxındır.<ref name="kitab.az">[http://kitab.az/cgi-bin/catlib2/item.cgi?lang=az&item=20040220130715490 Asif Hacılı. Bayatı poetikası. B., 2000]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> Həzin melodiya və havalara da bayatı deyilir. Bəzi muğam adları (Bayatı Şiraz, Bayatı-kürd, [[Bayatı-Qacar|Bayatı-qacar]] və s) bayatı sözü ilə bağlıdır. Bayatı folklorun ən geniş yayılmış janrlarındandır. Bayatıların çoxu məzmunca qəmli, kədərli və həzin olur. Qürbət sıxıntısı, ayrılıq, Vətən məhəbbəti ilə bağlı bayatılar daha çoxdur. Məsələn: '''Əziziyəm, dilən gəz,<br>''' '''Bağda gülü dilən gəz.<br>''' '''Qürbətdə xan olunca,<br>''' '''Vətənində dilən gəz.<br>''' Məhəbbət mövzusunda olan və ictimai məzmunlu bayatılar da var. Bayatı dörd misradan və hər misrası yeddi hecadan ibarət şeir şəklidir: birinci, ikinci və dördüncü misralar qafiyələnir, üçüncü [[misra]] isə sərbəst olur. I və II misralar giriş xarakteri daşıyır, əsas fikir son iki misrada söylənilir. Bayatının [[qafiyə]] quruluşu bu şəkildədir: aaba. Bayatıların ilk misraları, bir qayda olaraq, "Mən aşiq", "Mən aşiqəm", "Əzizinəm", "Eləmi" sözləri ilə başlanır. '''Əzizim el yoludu,<br>''' '''Bu gələn el yoludu.<br>''' '''Başımda bulud oynar,<br>''' '''Gözlərim sel yoludu.<br>''' '''Mən aşiq sini, sini,<br>''' '''Doldur iç sini, sini.<br>''' '''Mənə öz yarım gərək,<br>''' '''Nəylirəm özgəsini?<br>''' '''Eləmi yada məni<br>''' '''Satdılar yada məni<br>''' '''Kimim, kimsənəm yox,<br>''' '''Bir salsın yada məni<br>''' Bayatıların bir növü [[cinas]] bayatılardır. Belə bayatıların qafiyələri cinas sözlər üzərində qurulur. Məsələn; '''Əzizim yasəməni,<br>''' '''Dərmişəm yasəməni.<br>''' '''Getdin, arxaya baxdın,<br>''' '''Batırdın yasa məni<br>''' Burada "yasəməni" və "yasa məni" sözləri cinasdır. Birinci mənada gül, ikincidə isə qəm, kədər məzmunundadır. Yaxud: '''Ordubada,<br>''' '''Yol gedir Ordubada,<br>''' '''Sərkərdə qoçaq olsa,<br>''' '''Heç verməz ordu bada.<br>''' Bayatı janrından yazılı ədəbiyyatda da istifadə olunmuşdur. [[Şah İsmayıl Xətai|Xətai]] və Əmaninin yaradıcılığında bayatılar diqqəti cəlb edir. XVI əsr müəllifi [[Sarı Aşıq|Sarı Aşığın]] bayatıları xüsusilə məşhurdur. == [[Rübai]] == Rübai — Şərqdə yazılı ədəbiyyatın geniş yayılmış şeir janrlarından biri.<ref>Ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti. Bakı,1978. səh.153–154.</ref> Rübai birinci, ikinci və dördüncü misraları həmqafiyə, üçüncü misrası isə sərbəst qalan dörd misralıq müstəqil əsərdir. Bəzən misralarda həmqafiyə olan sözlərdən sonra rədif də gələ bilər. Dörd misrada bitkin, həm də məna və ideyaca mühüm, dərin fəlsəfi bir fikir ifadə etmək rübaidə əsas şərtdir. Dünya ədəbiyyatında rübainin ən klassik nümunələrini Şərqin dahi mütəfəkkiri [[Ömər Xəyyam]] yaratmışdır. Onun fəlsəfi dərinlik və emosional tərzdə yazılmış rübailərində böyük həyat sevgisi, həqiqətpərəstlik, dini mövhumata qarşı üsyankarlıq və s. tərənnüm olunurdu: : <poem>Əlimdə olsaydı əgər iqtidar, Bu köhnə fələki kökündən yıxar, Təzədən elə bir fələk qurardım, Ki, hər kəs yaşardı azad, bəxtiyar.</poem> Azərbaycan ədəbiyyatının intibah mərhələsinin ən qüdrətli sənətkarı [[Məhsəti Gəncəvi]] də rübai janrında gözəl sənət nümunələri yaratmışdır. == [[Məsnəvi]] == Məsnəvi — Şərq, eləcə də klassik Azərbaycan epik şeirində ən geniş yayılmış formalardan biri. "Məsnəvi" ərəb sözüdür, mənası "ikilik" deməkdir. Məsnəvi formasında yazılmış əsərlərin iki misrası bir beyt adlanır. Hər beytin misraları, müstəqil olaraq, tamamlanmış bir fikri ifadə edir. Məsnəvinin misraları bir-biri ilə eyni qafiyəli olur: aa, bb, cc, çç və s. Məsnəvi formasında yazılmış əsərlərdə misraların iki-iki qafiyələnməsi şairə öz fikirlərini sərbəst və daha geniş şəkildə ifadə etməyə imkan verir. Amma bu da var ki, bu misralar, yəni beytlər arasında güclü fikir bağlılığı olur. Məsnəvi formasında yazılmış əsərlər həcminə görə müxtəlif olur. Bu, mövzunun əhatəliyindən asılı olur. [[Azərbaycan ədəbiyyatı]]nda ilk məsnəvi əsər yaradan XII əsrin qüdrətli sənətkarı [[Xaqani Şirvani]] olmuşdur. Onun "[[Töhfətül-İraqeyn]]" poeması məsnəvi formalı şeirin ilk və ən gözəl nümunəsidir. [[Nizami Gəncəvi]]nin "Xəmsə"si, [[Şah İsmayıl Xətai]]nin "[[Dəhnamə (Xətai)|Dəhnamə]]"si, ("On məktub"), [[Məhəmməd Füzuli]]nin "Leyli və Məcnun"u, "[[Bəngü-Badə]]"si ("Tiryək və şərab") və s. məsnəvi formasında yazılmış əsərlərdir. == [[Qəzəl]] == Qəzəl – klassik [[Şərq]] şeiri növüdür. Qəzəl ərəb ədəbiyyatında yaranıb. Yazılı ədəbiyyatda klassik janrlardan biridir. Lirik növdədir. [[Yaxın Şərq|Yaxın]] və [[Orta Şərq]], [[Cənub-Şərqi Asiya]], həmçinin Azərbaycan poeziyasının ən çox işlənən formasıdır. [[Əruz vəzni]]nin müxtəlif bəhrlərində yazılır. Qəzəl, əsasən, 5–12 beytdən ibarət olur. Qəzəlin ilk beyti mətlə, son beyti [[məqtə]] adlanır. (iki misra "beyt" adlanır) Qəzəlin ən yaddaqalan beyti şah beyt və ya beytül qəzəl adlanır. Mətlənin hər iki misrası həmqafiyə olur. Qalan beytlərin isə sonu mətlə ilə qafiyələnir. Məqtədə şair təxəllüs və ya adını göstərir. (Qeyd: [[Qazi Bürhanəddin]] qəzəllərində adını verməyib). Qəzəllər, əsasən, məhəbbət mövzusunda olur. Bundan başqa əxlaqi, tərbiyəvi, ictimai-siyasi, fəlsəfi, təbiət mövzusunda ola bilər. Azərbaycan şairləri [[Nizami Gəncəvi|Nizami]], [[İmadəddin Nəsimi|Nəsimi]], [[Məhəmməd Füzuli|Füzuli]], [[Saib Təbrizi]], [[Seyid Əzim Şirvani]], [[Mir Möhsün Nəvvab Qarabaği|Mir Möhsün Nəvvab]], [[Xurşudbanu Natəvan|Natəvan]], [[Həsənəli xan Qaradaği]], [[Şah İsmayıl Xətai]] fars şairlərindən [[Sədi Şirazi|Sədi]], [[Hafiz Şirazi|Hafiz]], Cami, özbək şairi [[Əlişir Nəvai|Nəvai]] qəzəlin klassik nümunələrini yaratmışlar. Müasir Azərbaycan şeirində qəzəl ənənələrini, əsasən, [[Əliağa Vahid]], [[Süleyman Rüstəm]] davam etdirmişdir. Qərb ədəbiyyatı nümayəndələrindən [[Göte]], [[Aleksandr Puşkin|Puşkin]], Bryusov və b. şərq mövzusundakı əsərlərində qəzəl formasından istifadə etmişlər. '''Quruluşu barədə:''' === 1-ci beyt: MƏTLƏ: Həmqafiyəli iki misra === : Fələyin bir belə dövrü olacağmış, '''''nə bilim''''' ? : Saralıb bağü gülüstan solacağmış, '''''nə bilim''''' === 2-ci beyt: ikinci misrası həmqafiyəli === : Ürəyim yaralanıb, sinəmə dağlar çəkilib, : Gözümə qan sağılıb, yaş dolacağmış, '''''nə bilim''''' ? === 3-cü beyt: ikinci misrası həmqafiyəli === : Bitirib, bağ salıb, bir neçə güllər yetirdim, : Uzadıb dəsti-qəza kim yolacağmış, '''''nə bilim''''' ? === 4-cü beyt: ikinci misrası həmqafiyəli === : Əl çəkib nakəsidən çərx elə nakəs imiş, : Bir mənə cövrü cəfalar qılacağmış, '''''nə bilim''''' ? === 5-ci beyt: ikinci misrası həmqafiyəli === : Aşiqə naz eləmək adət olub mə’şuqə, : Bu qədər naz eləyib can alacağmış, '''''nə bilim''''' ? === 6-cı beyt: ikinci misrası həmqafiyəli === : Bəslədim zülfü, dedim, başıma salsın sayə, : Dolanıb boyna ilantək çalacağmış, '''''nə bilim''''' ? === 7-ci beyt: ikinci misrası həmqafiyəli === : Səltənət rütbəsini xar tutardım şah ikən, : Məni başdan ayağa qəm saracağmış, '''''nə bilim''''' ? === Sonuncu (8-ci) beyt: MƏQTƏ: şair təxəllüs və ya adını göstərir === : Ruzigarın dolanıb haləti bir özgə hala, : Ey '''[[Həsənəli xan Qaradaği|Qaradaği]]''', mənə qəm qalacağmış, '''''nə bilim''''' ? == [[Qoşma]] == Qoşma — aşıq yaradıcılığında çox geniş yayılmış [[janr]]. Hər bəndi dörd misradan, hər misrası on bir hecadan ibarət şeir şəklinə qoşma deyilir. [1] [2] Qoşma və gəraylının qafiyə sistemi eynidir. Üç, beş, yeddi bənddən ibarət olan qoşmaların birinci bəndinin I və III misraları sərbəst, II və IV misraları həmqafiyə olur. Digər bəndlərin ilk üç misrası bir-birilə, son misrası isə birinci bəndin son misrası ilə qafiyələnir: a b c b, ç ç ç b, d d d b, e e e b və s. Möhürbənd adlanan son bənddə şair öz təxəllüsünü söyləyir. '''Məsələn:''' '''Ələsgər, elmində olma nabələd,<br>''' '''Doğru söylə, sözün çıxmasın qələt,<br>''' '''Şahiddə iman yox, bəydə ədalət,<br>''' '''Alimlərin düz bazarın görmədim.<br>''' Qoşmalar daha çox məhəbbət mövzusunda olsa da, ictimai-siyasi məzmunlu qoşmalara da rast gəlinir. Ayaqlı qoşma — aşıq musiqi–şeir yaradıcılığında ən geniş yayılmış janrlardan biri. Çox vaxt beş bənddən ibarət olur. [3] Yazılı ədəbiyyatda Ş. İ. Xətai, M. P. Vaqif, M. V. Vidadi, Q. Zakir, S. Ə. Nəbati, S. Vurğun, O. Sarıvəlli, S. Rüstəm, B. Vahabzadə kimi şairlər qoşma janrından istifadə etmişlər. == [[Gəraylı]] == Gəraylı aşıq şerinin geniş yayılmış növlərindən biridir. Hər bəndi dörd misradan, hər misrası səkkiz hecadan ibarət olan 3–5 bəndlik şerə gəraylı deyilir. Qafiyə quruluşu belədir: a b c b, ç ç ç b, d d d b, e e e b, ə ə ə b. Son bəndin misralarının birində aşıq öz təxəllüsünü söyləyir. Bu bənd möhürbənd adlanır. Gəraylı formasında yazılmış şeirlərdə gözəllik, sevgi, təbiət, dostluq kimi mövzular çoxluq təşkil edir. '''Bir gözəl keçdi qarşıdan,<br>''' '''Sallandı, yana yeridi.<br>''' '''Kirpik çaxdı, oğrun baxdı,<br>''' '''Od saldı cana, yeridi.<br>''' Birinci bənddə ikinci və dördüncü misralardakı "yana" və "cana" sözləri həmqafiyə təşkil edir, birinci və üçüncü misralar isə sərbəst qalır. İkinci bənddə "durdu", "qurdu", "vurdu" sözləri bir-birilə, "qana" sözü isə ilk bəndin son misrası ilə həmqafiyə təşkil edir. Qalan bəndlərdə də bu cür qafiyələnmə davam edir. Sonuncu bənddə aşıq "Ələsgər oduna yandı", – deməklə öz təxəllüsünü bildirir. == Həmçinin bax == * [[Pastoral poeziya]] * [[Dramatik poeziya]] * [[Didaktik poeziya]] * [[Lirik poeziya]] * [[Epik poeziya]] * [[Konkret poeziya]] * [[Təcrübi poeziya]] * [[Simfonik poeziya]] * [[Satirik poeziya]] * [[Müasir poeziya]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{ədəbiyyat-qaralama}} {{Xarici keçidlər}} {{Ədəbi janrlar}} == Xarici keçidlər == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Poeziya sənəti fəlsəfi-estetik kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.294-310] [[Kateqoriya:Nəzm| ]] [[Kateqoriya:Poeziya| ]] [[Kateqoriya:Ədəbiyyat nəzəriyyəsi]] [[Kateqoriya:Şeir formaları]] [[Kateqoriya:Fəlsəfə]] 0oyw61qaycfxi70merowoztibixxjzi 0 617849 8985588 8203695 2026-07-02T05:26:54Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985588 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} '''Qalat (Qəzvin)''' ({{lang-fa|قلات}}) [[iran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Takistan şəhristanının mərkəzi bəxşi|Mərkəzi bəxşi]]nin ərazisinə daxil olan kənd. ==Əhalisi== [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 344 nəfər <ref name="Əhalisi">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-02-06 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (113 ailə). ===Milli tərkibi=== Əhalisi [[azərbaycanlılar]]dan ibarətdir və [[azərbaycan dili]]ndə danışırlar. ==Din== Kəndin yaxınlığında İmamzadə Zeynalabdin türbəsi yerləşir.<ref name="İmamzadə">{{Cite web |title=Qalat kəndindəki imamzadə türbəsi |url=http://www.emamzadegan.ir/emamzadehbank/show-23920.aspx |access-date=2020-02-06 |archive-date=2020-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206074516/http://www.emamzadegan.ir/emamzadehbank/show-23920.aspx |url-status=live }}</ref> ==İstinadlar== [[Kateqoriya:Qəzvin ostanının kəndləri]] [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] k0u05hmvqd6m60tkg4q9yhybb24ajnl 0 617899 8985572 5037609 2026-07-02T05:25:41Z Araz Yaquboglu 17991 [[Kateqoriya:İran]] silindi; [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] əlavə olundu 8985572 wikitext text/x-wiki {{İnzibati vahid}} '''Takistan şəhristanının mərkəzi bəxşi''' ({{lang-fa|بخش مرکزی شهرستان تاکستان}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]na daxil olan bəxş.<ref>اطلس گیتاشناسی استان های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] 8hmx3a1fl25dca0btke7wpz692kruc4 0 626068 8985427 8981280 2026-07-01T19:54:17Z Bozqurd77 316685 [[Kateqoriya:Terminologiya]] silindi 8985427 wikitext text/x-wiki {{vikiləşdirmək}} [[Fayl:Hippocrate refusant les présents d'Artaxerxès (original).JPG|thumb|[[Hippokrat]] [[II Artakserks]]in hədiyyələrindən imtina etdi]] '''Bioetika''' — biologiya və tibb elminin, səhiyyə praktikasının ən yeni nailiyyətlərinin yaratdığı müxtəlif əxlaqi problemlərin dərki, müzakirəsi və həlli ilə bağlı fənlərarası tədqiqatlar, açıq müzakirələr və siyasi qərarlar sahəsi. "Bioetika" terminini ilk dəfə 1970-ci ildə Amerika biokimyaçısı V. R. Potter (1911–2001) işlətmişdir. O, Bioetikanı yaxın perspektivdə insanın ləyaqətli həyat keyfiyyəti ilə təmin olunması naminə onun bioloji növ kimi sağ qalması vəzifəsinin həlli üçün bioloji elmlərini etika ilə birləşdirən elmi tədqiqatlar sahəsi olaraq müəyyənləşdirmişdir. Təxminən həmin vaxtda amerikalı həkim A. Hellegers (1926–79) Bioetikanın başqa şərhini vermişdir. O, Bioetikanı yüksək texnoloji təbabətin doğurduğu əxlaqi konfliktlərin dərki və həllinin yeni üsulu kimi təqdim etmişdir. Məhz A. Hellegers ona akademik status vermiş, onun bioloji və tibb elmlərində, siyasətdə və KİV-də qəbul edilməsinə kömək etmişdir. A. Hellegersin Bioetika anlamı zaman keçdikcə üstünlük qazandı. 1960-cı illərin sonu — 1970-ci illərin əvvəllərində ABŞ-də Bioetika problemləri ilə məşğul olan ilk mərkəzlər yaradıldı. Bioetika mövcudluğunun ilk onilliyində əsasən ABŞ-də inkişaf etdi, sonra tədricən [[Qərbi Avropa]] və dünyanın digər regionlarında kök saldı. 1992 ildə bioetiklərin hər iki ildən bir ümumdünya konqresini keçirən Beynəlxalq Assosiasiyası təşkil olundu. Bioetikanın çoxlu dövri nəşri var. Onlardan ən nüfuzluları: "Bioethics" (1987, Lankaster; 1992 ildən Bioetiklərin Beynəlxalq Assosiasiyasının orqanı), "The Hastings Center Report" (1971, Garrison; N. Y.), "Journal of Medical Ethics" (1975, L.). Lakin Bioetika bütövlükdə ciddi və ümumi qəbul olunmuş konseptual aparatı olan elmi fənn kimi deyil, bir qayda olaraq, sadə və birmənalı həlli olmayan etik və hüquqi problemlərin daim genişlənən və mürəkkəbləşən sahəsi kimi mövcuddur. Bioetikanın ən mühüm məqamlara görə bir-birindən prinsipcə fərqlənən çoxlu variasiyası mövcuddur. Bioetika öz başlanğıcını ən azı Hippokratdan götürən ənənəvi tibbi etikanın davamı sayıla bilər, lakin mühüm fərqlər vardır. Ənənəvi tibbi etika korporativ xarakter daşıyırdı və bundan çıxış edirdi ki, həkim və pasiyentin qarşılıqlı münasibətlərində həkim mənəvi cavabdehlik daşıyan agentdir. Bioetika üçün isə, əksinə, mənəvi əhəmiyyətli və həyat üçün vacib qərarlar qəbuletmədə həm həkim, həm də pasiyent iştirak edir, deməli, məsuliyyət yükü hər iki tərəf arasında bölüşdürülür. Bir çox hallarda pasiyent (sınanan) ilə həkimin (yaxud tədqiqatçının) qarşılıqlı münasibətlərinə üçüncü tərəf qismində etika komissiyası (komitə) da qoşulur. == Bioetikanın əsas problemləri == 1) Həyatı effektiv saxlayan texnologiyaların meydana gəlməsi (məs., ağ ciyərin süni ventilyasiya aparatı) problem aşkar etdi: pasiyentin həyatını nə qədər uzatmaq lazımdır, xüsusən də əgər onun şüuru həmişəlik itibsə (bax [[Evtanaziya]]). Bu hal həkimlərlə xəstələr, yaxud onların qohumları arasında tez-tez münaqişə doğurur. Pasiyentin nümayəndələri məs., həkimlərin fikrincə faydasız həyatı saxlayan müalicənin davam etdirilməsini, yaxud əksinə pasiyentlər (onların nümayəndələri) canverənin ləyaqətinin alçaldılması kimi hesab etdikləri tibbi manipulyasiyanın dayandırılmasını tələb edə bilərlər. Belə hallar ölüm anının təyin edilməsi meyarlarına yenidən baxılmağı zəruri etdi. Süni saxlanıla bilən tənəffüsün və ya qan dövranının dayanması kimi ənənəvi ölüm meyarları ilə yanaşı indi beyin ölümü meyarının tətbiqinə başlanmışdır. 2) Transplantologiyanın yayılması və nailiyyətləri (bax [[Transplantasiya]]) ölümün təsdiq olunması probleminin digər tərəfini aşkar etdi. Orqanların köçürülməsi onların beyin ölümü təsdiq edilmiş donordan götürülməsini nəzərdə tutur; eyni zamanda ölümdən sonra nə qədər az vaxt keçərsə, transplantasiyanın müvəffəqiyyətlə keçmə ehtimalı da yüksək olur. Cəmiyyətdə qorxu yaranmağa başladı, ona görə ki, pasiyentin həyatının uzadılması donorun ölümünün tezləşdirilməsi hesabına təmin edilə bilərdi (yaxud ölümün tez-tələsik təsdiq edilməsi). Bu qorxuya cavab olaraq, qəbul edilmiş normaya görə, beyinin ölümü orqanların hazırlanması və köçürülməsi ilə məşğul olanlardan asılı olmayaraq, həkimlər briqadası tərəfindən mütləq təsdiq edilməlidir. 3) İnsanın süni reproduksiya olunması texnologiyasının inkişafı (1970-ci illərin ortalarından) daha bir mənəvi dilemma mənbəyi oldu. Belə texnologiyalarda çox vaxt insan embrionları ilə manipulyasiyalar aparılır və bu zaman embrionlar məhv olmağa məhkumdurlar. 4) Tədqiqat və terapevtik məqsədlə gövdə hüceyrələrindən, xüsusən də əsas embrional gövdə hüceyrələrindən istifadəetmə şiddətli mübahisələrin mövzusuna çevrilib. Bir tərəfdən, tədqiqatçıların nöqteyi-nəzərincə, embriondan götürülən belə hüceyrələrin tətbiqi, xüsusən rahat və perspektivlidir, digər tərəfdən, onların alınması üçün həyat qabiliyyətli insan embrionlarını tələf etmək lazım gəlir. 5) Bir çox bioetik problemlər gen mühəndisliyinin inkişafı (yalnız vaxt keçdikcə genlərdə çox zərərli təsirləri meydana çıxara bilən qüsurların olmasını müəyyənləşdirən gen diaqnostikası; orqanizmin genetik şərtlənmiş patologiyasının sağalmasına yönəlmiş genoterapiya; gen mühəndisliyi metodlarının tibbi məqsədlər üçün deyil, insanın "yaxşılaşdırılması" üçün tətbiq imkanları) ilə bağlıdır (məs., liberal yevgenika — bax [[Yevgenika]]). Geni modifikasiya edilmiş orqanizmlərin — virusların, bakteriyaların, bitkilərin və heyvanların yaradılması və ətraf mühitdə yayılması ilə əlaqədar mümkün olan risklər də müzakirə olunur. 1997 ildə ilk klonlaşdırılmış heyvanın — Dolli qoyunlarının meydana gəlməsi kəskin mübahisələrə, sonra siyasi və hüquqi sənədlərin qəbul edilməsinə səbəb oldu; bununla bağlı klonlaşdırma texnologiyasının insana mümkün tətbiqi tənzimləmə obyektinə çevrilir. 6) Son 30–40 ildə Bioetikanın insan, yaxud heyvanın iştirakı ilə aparılan biotibbi tədqiqatların etik və hüquqi tənzimləmə bölməsi ən çox inkişaf edib. Belə tədqiqatların aparılmasına cəlb olunmuş tərəflərin maraqları (plüralist cəmiyyətlərdə isə həm də dəyərlər) heç də həmişə və hər şeydə üst-üstə düşmür. Bu uyğunsuzluq adətən tərəflərin pis istəkləri ilə deyil, tədqiqatçı və yoxlanan arasında obyektiv mövcud olan maraqların toqquşması nəticəsində baş verir: birinci üçün yeni elmi biliklərin alınması, ikinci üçün isə sağlamlığın yaxşılaşdırılması, yaxud qorunması vacibdir. Sınaqdan keçirilənlərin müdafiəsi üçün tədqiqat layihəsinin etik ekspertizası mexanizmi işlənib hazırlanmışdır. Biotibbi tədqiqatın aparılması üçün verilmiş hər bir sifariş belə ekspertizadan mütləq qaydada keçməlidir. Onu statusu tədqiqatın aparılacağı idarənin müdiriyyətindən, tədqiqatçıların özündən və tədqiqat layihəsini maliyyələşdirənlərdən asılı olmayan ekspertizaya zəmanət verən etik komitə aparır. Bu mexanizmi aparıcı biotibbi jurnalların əksəriyyəti etik ekspertizadan keçməmiş tədqiqatlar haqqında məqalələri qəbul etməməsi siyasəti tamamlayır. Sınaqdan keçənlərin sağlamlıq, hüquq və ləyaqətini müdafiə edən digər mexanizm onların məlumatlandırıldıqdan sonra razılıq verməsidir. İstənilən tədqiqat sınaqdan keçəndən yalnız səlahiyyətli, könüllü, dərk edilmiş və açıq-aydın ifadə edilmiş razılıq alındıqdan sonra yerinə yetirilə bilər. Məlumatlandırılmış razılıq norması yalnız tədqiqatlar məqsədilə deyil, həm də terapevtik məqsədlərlə də yerinə yetirilən istənilən tibbi müdaxilə zamanı tətbiq olunur. Bu normadan bütün kənaraçıxmalar (pasiyentin, yaxud sınaqdan keçənin özünün deyil, onun qeyri-səlahiyyətli nümayəndəsinin razılığı; fövqəladə şəraitdə razılıq olmadan müdaxilə və s.) həm də etik və hüquqi cəhətdən nizamlanır. 7) 21 əsrdə cəmiyyətin sağlamlığı Bioetikanın əsas istiqamətlərindən birinə çevrilir. Bu mövzu səhiyyə ehtiyatlarının milli və beynəlxalq səviyyədə ədalətlə paylanması, dərman preparatları və elementar tibbi yardımın ilk növbədə inkişaf edən ölkələrdə əlçatanlığının təmin olunması kimi problemləri əhatə edir. == Bioetikanın nəzəri konsepsiyaları == Amerika filosofu T. Biçampın (d.1939) və ilahiyyatçısı C. Çildresin (d.1940) təklif etdikləri sxem geniş yayılmışdır. Bu sxem dörd prinsip və həmin prinsiplərlə əsaslandırılan bir sıra qaydalardan ibarətdir. Qaydalar öz növbəsində konkret şəraitdə qərar və hərəkətlərin mənəvi əsaslandırılmasına xidmət edir. Bunlara xüsusilə məlumatlandırılmış razılıq konsepsiyasına əsaslanan pasiyentin muxtariyyətinə hörmət prinsipi; tibbi müdaxilə zamanı pasiyentə vurulan zərərin minimuma endirilməsini tələb edən, Hippokratdan başlayan "zərər verməmə" prinsipi; pasiyentin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün həkimi pozitiv addımlar atmaq borcunu vurğulayan "fayda ver" prinsipi; səhiyyə sistemində həm həmişə məhdud ehtiyatların ədalətli paylanmasını, həm də pasiyentlərə ədalətli və bərabər münasibətin vacibliyini göstərən ədalət prinsipi daxildir. Beynəlxalq təşkilatlar və bioetik problemlərin hüquqi tənzimlənməsi. YUNESKO-da Bioetika üzrə beynəlxalq və dövlətlərarası iki komitə fəaliyyət göstərir. Bu mövzu ilə Avropa Şurasında Bioetika üzrə rəhbər Komitə məşğul olur. [[Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı]] çərçivələrində də Bioetika üzrə işçi qrup mövcuddur. Bioetika sahəsində etik və hüquqi tənzimləmə Beynəlxalq normativ sənədlər əsasında yerinə yetirilir. Onlardan ən mühümləri: İnsan Genomu və İnsan Hüquqları haqqında Ümumi Bəyannamə (YUNESKO, 1997); Bioetika və İnsan Hüqüqları haqqında Ümumi Bəyannamə (YUNESKO, 2005); İnsanın Klonlaşdırılması haqqında Bəyannamə (BMT, 2005); biologiya və tibbin nailiyyətlərinin tətbiqi ilə əlaqədar insan ləyaqəti və hüququnun müdafiəsi haqqında hüquqi öhdəçilik verən Konvensiya: İnsan Hüquqları və Biotibb haqqında Konvensiya ([[Avropa Şurası]], 1997) və ona insanın klonlaşdırılmasının, transplantologiyanın, biotibbi tədqiqatların qadağalarına aid əlavə protokollar. Ümumdünya Tibb Assosiasiyalarının "İnsanların tədqiqat subyekti kimi iştirakı ilə aparılan tibbi tədqiqatların etik prinsipləri"adlı Helsinki Bəyannaməsi (1964; 2000-ci ilin redaktəsində) yüksək beynəlxalq nüfuza malikdir. Dünyanın bir çox ölkəsində qanunverici, ya da icra hakimiyyəti orqanlarında kifayət qədər nüfuzlu milli etik komitələr, yaxud komissiyalar fəaliyyət göstərir. Onlar Bioetikanın daha kəskin və aktual problemləri üzrə müxtəlif sosial, dini, etnik, həddi-buluğa çatmış və əhalinin digər qruplarının maraqlarının toqquşduğu səbəblərə dair siyasi qərarlar hazırlayırlar. 1999-cu ildə [[YUNESKO]]-nun tövsiyəsi ilə [[AMEA]]-nın nəzdində Bioetika, Elmi Biliklər və Texnologiyaların Etikası üzrə Milli Komitə yaradılmışdır (sədri akad. C. Ə. Əliyev). Milli Komitənin tərkibinə biologiya, təbabət, ekologiya, fəlsəfə və hüquq sahələrində çalışan aparıcı alimlər, səhiyyə, k.t., ekologiya və təbii ehtiyatlar üzrə mütəxəssislər daxildir. Milli Komitə bioloji, tibbi və peşə bölmələrindən, eləcə də ölkənin ali təhsil ocaqlarında, elmi tədqiqat in-tlarında fəaliyyət göstərən 30 komissiyadan ibarətdir. == Ədəbiyyat == * Rothman D. J. Strangers at the bedside: a history of how law and bioethics transformed medical decision making. N. Y., 1991; * Biogtika: problemı i perspektivı. M., 1992; * Encyclopedia of bioethics. N. Y., 1995. Vol. 1–5; Engelhardt H. T.(Jr.) The foundations of bioethics. 2nd ed. N. Y., 1996; * Biomediüinskaə gtika M., 1997–2002. Vıp. 1–3; * Biogtika: prinüipı, pravila, problemı. M., 1998; * Basic ethical principles in European bioethics and biolaw. Barcelona, 2000. Pt. 1–2; Sqreçça G., Tambone V. Biogtika. M., 2001; * BeauchampT. L., Childress J. F. Principles of biomedical ethics. 5th ed. N. Y., 2001; * Potter V. R. Biogtika. Most v buduhee. K., 2002; * Brek İ. Svəhennıy dar jizni. M.,2004. [[Kateqoriya:Biologiya fəlsəfəsi]] [[Kateqoriya:İnsan hüquqları]] [[Kateqoriya:Tətbiqi etika]] [[Kateqoriya:Bioetika]] 28g2mg038yfl19rtxapnd8y5ptzynzu 8985428 8985427 2026-07-01T19:54:47Z Bozqurd77 316685 [[Special:Contributions/Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[User talk:Bozqurd77|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş [[Special:Diff/8985427|8985427]] nömrəli redaktə geri qaytarıldı. xəta düzəlişi 8985428 wikitext text/x-wiki {{vikiləşdirmək}} [[Fayl:Hippocrate refusant les présents d'Artaxerxès (original).JPG|thumb|[[Hippokrat]] [[II Artakserks]]in hədiyyələrindən imtina etdi]] '''Bioetika''' — biologiya və tibb elminin, səhiyyə praktikasının ən yeni nailiyyətlərinin yaratdığı müxtəlif əxlaqi problemlərin dərki, müzakirəsi və həlli ilə bağlı fənlərarası tədqiqatlar, açıq müzakirələr və siyasi qərarlar sahəsi. "Bioetika" terminini ilk dəfə 1970-ci ildə Amerika biokimyaçısı V. R. Potter (1911–2001) işlətmişdir. O, Bioetikanı yaxın perspektivdə insanın ləyaqətli həyat keyfiyyəti ilə təmin olunması naminə onun bioloji növ kimi sağ qalması vəzifəsinin həlli üçün bioloji elmlərini etika ilə birləşdirən elmi tədqiqatlar sahəsi olaraq müəyyənləşdirmişdir. Təxminən həmin vaxtda amerikalı həkim A. Hellegers (1926–79) Bioetikanın başqa şərhini vermişdir. O, Bioetikanı yüksək texnoloji təbabətin doğurduğu əxlaqi konfliktlərin dərki və həllinin yeni üsulu kimi təqdim etmişdir. Məhz A. Hellegers ona akademik status vermiş, onun bioloji və tibb elmlərində, siyasətdə və KİV-də qəbul edilməsinə kömək etmişdir. A. Hellegersin Bioetika anlamı zaman keçdikcə üstünlük qazandı. 1960-cı illərin sonu — 1970-ci illərin əvvəllərində ABŞ-də Bioetika problemləri ilə məşğul olan ilk mərkəzlər yaradıldı. Bioetika mövcudluğunun ilk onilliyində əsasən ABŞ-də inkişaf etdi, sonra tədricən [[Qərbi Avropa]] və dünyanın digər regionlarında kök saldı. 1992 ildə bioetiklərin hər iki ildən bir ümumdünya konqresini keçirən Beynəlxalq Assosiasiyası təşkil olundu. Bioetikanın çoxlu dövri nəşri var. Onlardan ən nüfuzluları: "Bioethics" (1987, Lankaster; 1992 ildən Bioetiklərin Beynəlxalq Assosiasiyasının orqanı), "The Hastings Center Report" (1971, Garrison; N. Y.), "Journal of Medical Ethics" (1975, L.). Lakin Bioetika bütövlükdə ciddi və ümumi qəbul olunmuş konseptual aparatı olan elmi fənn kimi deyil, bir qayda olaraq, sadə və birmənalı həlli olmayan etik və hüquqi problemlərin daim genişlənən və mürəkkəbləşən sahəsi kimi mövcuddur. Bioetikanın ən mühüm məqamlara görə bir-birindən prinsipcə fərqlənən çoxlu variasiyası mövcuddur. Bioetika öz başlanğıcını ən azı Hippokratdan götürən ənənəvi tibbi etikanın davamı sayıla bilər, lakin mühüm fərqlər vardır. Ənənəvi tibbi etika korporativ xarakter daşıyırdı və bundan çıxış edirdi ki, həkim və pasiyentin qarşılıqlı münasibətlərində həkim mənəvi cavabdehlik daşıyan agentdir. Bioetika üçün isə, əksinə, mənəvi əhəmiyyətli və həyat üçün vacib qərarlar qəbuletmədə həm həkim, həm də pasiyent iştirak edir, deməli, məsuliyyət yükü hər iki tərəf arasında bölüşdürülür. Bir çox hallarda pasiyent (sınanan) ilə həkimin (yaxud tədqiqatçının) qarşılıqlı münasibətlərinə üçüncü tərəf qismində etika komissiyası (komitə) da qoşulur. == Bioetikanın əsas problemləri == 1) Həyatı effektiv saxlayan texnologiyaların meydana gəlməsi (məs., ağ ciyərin süni ventilyasiya aparatı) problem aşkar etdi: pasiyentin həyatını nə qədər uzatmaq lazımdır, xüsusən də əgər onun şüuru həmişəlik itibsə (bax [[Evtanaziya]]). Bu hal həkimlərlə xəstələr, yaxud onların qohumları arasında tez-tez münaqişə doğurur. Pasiyentin nümayəndələri məs., həkimlərin fikrincə faydasız həyatı saxlayan müalicənin davam etdirilməsini, yaxud əksinə pasiyentlər (onların nümayəndələri) canverənin ləyaqətinin alçaldılması kimi hesab etdikləri tibbi manipulyasiyanın dayandırılmasını tələb edə bilərlər. Belə hallar ölüm anının təyin edilməsi meyarlarına yenidən baxılmağı zəruri etdi. Süni saxlanıla bilən tənəffüsün və ya qan dövranının dayanması kimi ənənəvi ölüm meyarları ilə yanaşı indi beyin ölümü meyarının tətbiqinə başlanmışdır. 2) Transplantologiyanın yayılması və nailiyyətləri (bax [[Transplantasiya]]) ölümün təsdiq olunması probleminin digər tərəfini aşkar etdi. Orqanların köçürülməsi onların beyin ölümü təsdiq edilmiş donordan götürülməsini nəzərdə tutur; eyni zamanda ölümdən sonra nə qədər az vaxt keçərsə, transplantasiyanın müvəffəqiyyətlə keçmə ehtimalı da yüksək olur. Cəmiyyətdə qorxu yaranmağa başladı, ona görə ki, pasiyentin həyatının uzadılması donorun ölümünün tezləşdirilməsi hesabına təmin edilə bilərdi (yaxud ölümün tez-tələsik təsdiq edilməsi). Bu qorxuya cavab olaraq, qəbul edilmiş normaya görə, beyinin ölümü orqanların hazırlanması və köçürülməsi ilə məşğul olanlardan asılı olmayaraq, həkimlər briqadası tərəfindən mütləq təsdiq edilməlidir. 3) İnsanın süni reproduksiya olunması texnologiyasının inkişafı (1970-ci illərin ortalarından) daha bir mənəvi dilemma mənbəyi oldu. Belə texnologiyalarda çox vaxt insan embrionları ilə manipulyasiyalar aparılır və bu zaman embrionlar məhv olmağa məhkumdurlar. 4) Tədqiqat və terapevtik məqsədlə gövdə hüceyrələrindən, xüsusən də əsas embrional gövdə hüceyrələrindən istifadəetmə şiddətli mübahisələrin mövzusuna çevrilib. Bir tərəfdən, tədqiqatçıların nöqteyi-nəzərincə, embriondan götürülən belə hüceyrələrin tətbiqi, xüsusən rahat və perspektivlidir, digər tərəfdən, onların alınması üçün həyat qabiliyyətli insan embrionlarını tələf etmək lazım gəlir. 5) Bir çox bioetik problemlər gen mühəndisliyinin inkişafı (yalnız vaxt keçdikcə genlərdə çox zərərli təsirləri meydana çıxara bilən qüsurların olmasını müəyyənləşdirən gen diaqnostikası; orqanizmin genetik şərtlənmiş patologiyasının sağalmasına yönəlmiş genoterapiya; gen mühəndisliyi metodlarının tibbi məqsədlər üçün deyil, insanın "yaxşılaşdırılması" üçün tətbiq imkanları) ilə bağlıdır (məs., liberal yevgenika — bax [[Yevgenika]]). Geni modifikasiya edilmiş orqanizmlərin — virusların, bakteriyaların, bitkilərin və heyvanların yaradılması və ətraf mühitdə yayılması ilə əlaqədar mümkün olan risklər də müzakirə olunur. 1997 ildə ilk klonlaşdırılmış heyvanın — Dolli qoyunlarının meydana gəlməsi kəskin mübahisələrə, sonra siyasi və hüquqi sənədlərin qəbul edilməsinə səbəb oldu; bununla bağlı klonlaşdırma texnologiyasının insana mümkün tətbiqi tənzimləmə obyektinə çevrilir. 6) Son 30–40 ildə Bioetikanın insan, yaxud heyvanın iştirakı ilə aparılan biotibbi tədqiqatların etik və hüquqi tənzimləmə bölməsi ən çox inkişaf edib. Belə tədqiqatların aparılmasına cəlb olunmuş tərəflərin maraqları (plüralist cəmiyyətlərdə isə həm də dəyərlər) heç də həmişə və hər şeydə üst-üstə düşmür. Bu uyğunsuzluq adətən tərəflərin pis istəkləri ilə deyil, tədqiqatçı və yoxlanan arasında obyektiv mövcud olan maraqların toqquşması nəticəsində baş verir: birinci üçün yeni elmi biliklərin alınması, ikinci üçün isə sağlamlığın yaxşılaşdırılması, yaxud qorunması vacibdir. Sınaqdan keçirilənlərin müdafiəsi üçün tədqiqat layihəsinin etik ekspertizası mexanizmi işlənib hazırlanmışdır. Biotibbi tədqiqatın aparılması üçün verilmiş hər bir sifariş belə ekspertizadan mütləq qaydada keçməlidir. Onu statusu tədqiqatın aparılacağı idarənin müdiriyyətindən, tədqiqatçıların özündən və tədqiqat layihəsini maliyyələşdirənlərdən asılı olmayan ekspertizaya zəmanət verən etik komitə aparır. Bu mexanizmi aparıcı biotibbi jurnalların əksəriyyəti etik ekspertizadan keçməmiş tədqiqatlar haqqında məqalələri qəbul etməməsi siyasəti tamamlayır. Sınaqdan keçənlərin sağlamlıq, hüquq və ləyaqətini müdafiə edən digər mexanizm onların məlumatlandırıldıqdan sonra razılıq verməsidir. İstənilən tədqiqat sınaqdan keçəndən yalnız səlahiyyətli, könüllü, dərk edilmiş və açıq-aydın ifadə edilmiş razılıq alındıqdan sonra yerinə yetirilə bilər. Məlumatlandırılmış razılıq norması yalnız tədqiqatlar məqsədilə deyil, həm də terapevtik məqsədlərlə də yerinə yetirilən istənilən tibbi müdaxilə zamanı tətbiq olunur. Bu normadan bütün kənaraçıxmalar (pasiyentin, yaxud sınaqdan keçənin özünün deyil, onun qeyri-səlahiyyətli nümayəndəsinin razılığı; fövqəladə şəraitdə razılıq olmadan müdaxilə və s.) həm də etik və hüquqi cəhətdən nizamlanır. 7) 21 əsrdə cəmiyyətin sağlamlığı Bioetikanın əsas istiqamətlərindən birinə çevrilir. Bu mövzu səhiyyə ehtiyatlarının milli və beynəlxalq səviyyədə ədalətlə paylanması, dərman preparatları və elementar tibbi yardımın ilk növbədə inkişaf edən ölkələrdə əlçatanlığının təmin olunması kimi problemləri əhatə edir. == Bioetikanın nəzəri konsepsiyaları == Amerika filosofu T. Biçampın (d.1939) və ilahiyyatçısı C. Çildresin (d.1940) təklif etdikləri sxem geniş yayılmışdır. Bu sxem dörd prinsip və həmin prinsiplərlə əsaslandırılan bir sıra qaydalardan ibarətdir. Qaydalar öz növbəsində konkret şəraitdə qərar və hərəkətlərin mənəvi əsaslandırılmasına xidmət edir. Bunlara xüsusilə məlumatlandırılmış razılıq konsepsiyasına əsaslanan pasiyentin muxtariyyətinə hörmət prinsipi; tibbi müdaxilə zamanı pasiyentə vurulan zərərin minimuma endirilməsini tələb edən, Hippokratdan başlayan "zərər verməmə" prinsipi; pasiyentin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün həkimi pozitiv addımlar atmaq borcunu vurğulayan "fayda ver" prinsipi; səhiyyə sistemində həm həmişə məhdud ehtiyatların ədalətli paylanmasını, həm də pasiyentlərə ədalətli və bərabər münasibətin vacibliyini göstərən ədalət prinsipi daxildir. Beynəlxalq təşkilatlar və bioetik problemlərin hüquqi tənzimlənməsi. YUNESKO-da Bioetika üzrə beynəlxalq və dövlətlərarası iki komitə fəaliyyət göstərir. Bu mövzu ilə Avropa Şurasında Bioetika üzrə rəhbər Komitə məşğul olur. [[Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı]] çərçivələrində də Bioetika üzrə işçi qrup mövcuddur. Bioetika sahəsində etik və hüquqi tənzimləmə Beynəlxalq normativ sənədlər əsasında yerinə yetirilir. Onlardan ən mühümləri: İnsan Genomu və İnsan Hüquqları haqqında Ümumi Bəyannamə (YUNESKO, 1997); Bioetika və İnsan Hüqüqları haqqında Ümumi Bəyannamə (YUNESKO, 2005); İnsanın Klonlaşdırılması haqqında Bəyannamə (BMT, 2005); biologiya və tibbin nailiyyətlərinin tətbiqi ilə əlaqədar insan ləyaqəti və hüququnun müdafiəsi haqqında hüquqi öhdəçilik verən Konvensiya: İnsan Hüquqları və Biotibb haqqında Konvensiya ([[Avropa Şurası]], 1997) və ona insanın klonlaşdırılmasının, transplantologiyanın, biotibbi tədqiqatların qadağalarına aid əlavə protokollar. Ümumdünya Tibb Assosiasiyalarının "İnsanların tədqiqat subyekti kimi iştirakı ilə aparılan tibbi tədqiqatların etik prinsipləri"adlı Helsinki Bəyannaməsi (1964; 2000-ci ilin redaktəsində) yüksək beynəlxalq nüfuza malikdir. Dünyanın bir çox ölkəsində qanunverici, ya da icra hakimiyyəti orqanlarında kifayət qədər nüfuzlu milli etik komitələr, yaxud komissiyalar fəaliyyət göstərir. Onlar Bioetikanın daha kəskin və aktual problemləri üzrə müxtəlif sosial, dini, etnik, həddi-buluğa çatmış və əhalinin digər qruplarının maraqlarının toqquşduğu səbəblərə dair siyasi qərarlar hazırlayırlar. 1999-cu ildə [[YUNESKO]]-nun tövsiyəsi ilə [[AMEA]]-nın nəzdində Bioetika, Elmi Biliklər və Texnologiyaların Etikası üzrə Milli Komitə yaradılmışdır (sədri akad. C. Ə. Əliyev). Milli Komitənin tərkibinə biologiya, təbabət, ekologiya, fəlsəfə və hüquq sahələrində çalışan aparıcı alimlər, səhiyyə, k.t., ekologiya və təbii ehtiyatlar üzrə mütəxəssislər daxildir. Milli Komitə bioloji, tibbi və peşə bölmələrindən, eləcə də ölkənin ali təhsil ocaqlarında, elmi tədqiqat in-tlarında fəaliyyət göstərən 30 komissiyadan ibarətdir. == Ədəbiyyat == * Rothman D. J. Strangers at the bedside: a history of how law and bioethics transformed medical decision making. N. Y., 1991; * Biogtika: problemı i perspektivı. M., 1992; * Encyclopedia of bioethics. N. Y., 1995. Vol. 1–5; Engelhardt H. T.(Jr.) The foundations of bioethics. 2nd ed. N. Y., 1996; * Biomediüinskaə gtika M., 1997–2002. Vıp. 1–3; * Biogtika: prinüipı, pravila, problemı. M., 1998; * Basic ethical principles in European bioethics and biolaw. Barcelona, 2000. Pt. 1–2; Sqreçça G., Tambone V. Biogtika. M., 2001; * BeauchampT. L., Childress J. F. Principles of biomedical ethics. 5th ed. N. Y., 2001; * Potter V. R. Biogtika. Most v buduhee. K., 2002; * Brek İ. Svəhennıy dar jizni. M.,2004. [[Kateqoriya:Terminologiya]] [[Kateqoriya:Biologiya fəlsəfəsi]] [[Kateqoriya:İnsan hüquqları]] [[Kateqoriya:Tətbiqi etika]] [[Kateqoriya:Bioetika]] jbgq5gqbd4yn71oy1h0ioj5qia1kexn 0 626437 8985364 8607604 2026-07-01T17:26:26Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Everesti fəth etmişlər]] 8985364 wikitext text/x-wiki {{Kosmonavt}} '''Sergey Nikolayeviç Ryazanski''' ({{dil-ru|Серге́й Николаевич Рязанский}}; {{DVTY}}) rus kosmonavt.2003-cü ildə IMBP-6 kosmonavt qrupunun komandiri seçildi, lakin sonradan TsPK Kosmonavt Qrupuna verildi.Ryazanski, Soyuz TMA-10M / Expedition 37 / Expedition 38 missiyasında ilk kosmik uçuşunu 2013-cü ilin sentyabrından 2014-cü ilin martına qədər etdi. 2017-ci ildə kosmosa qayıdan Ryazanski Soyuz MS-05 komandiri idi və 52/53 ekspedisiyasında uçuş mühəndisi vəzifəsini icra etmişdi. == Şəxsi məlumatlar == Ryazanski 13 noyabr 1974-cü ildə Moskvada anadan olub. Sputnik erasının baş sovet rəhbərliyi dizayneri Mixail Ryazanskinin nəvəsidir.Birinci arvadı Lyubava Dmitrievna idi boşandıqdan sonra ikinci həyat yoldaşı Alexandra ilə evləndi.İlk evliliyindən bir oğlu və iki qızı, ikinci evliliyindən bir oğlu var. == Təhsili == Sergey Ryazanski [[Moskva Dövlət Universiteti]]ndə oxuyub və 1996-cı ildə biokimya ixtisası üzrə məzun olub.Universitetdən sonra Biotibbi Problemlər İnstitutunda tədqiqatçı kimi işə başlayıb. == Kosmonavtlıq karyerası == Ryazanski 2003-cü ildə tədqiqat və sınaq kosmonavtı seçildi.2005-ci ildə təhsili başa vurdu. 2009-cu ildə Mars 500 proqramının ikinci mərhələsi çərçivəsində 105 günlük bir missiyada iştirak etdi. === Ekspedisiya 37/38 === [[Fayl:ISS-37 Sergey Ryazansky in the Rassvet module.jpg|thumb|Ryazanski]] 11 mart 2014-cü il tarixində Soyuzun göyərtəsinə qayıtmazdan əvvəl Ekspedisiya 37/38-də Uçuş Mühəndisi vəzifəsində çalışmışdır. === Expedisiya 52/53 === 2017-ci ildə Soyuz MS-05 missiyasında Expedisiya 52/53-də də çalışıb. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Biokimyaçılar]] [[Kateqoriya:Rusiya alimləri]] [[Kateqoriya:Everesti fəth etmişlər]] 20zk9hcbb4pe7syynyo1oht5glq7ux5 14 630828 8985612 5153687 2026-07-02T05:34:01Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/f9af6d24f78d8c95|detallar]]) 8985612 wikitext text/x-wiki {{Vikianbar kateqoriyası|Berkshire}} {{catmore}} [[Kateqoriya:Mərasim qraflıqları]] [[Kateqoriya:Qədim dövrdə yaradılmış İngiltərə qraflıqları]] [[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] sn41jict1ndgcdwxvd6weujnjt7eium 14 631897 8985615 5161700 2026-07-02T05:34:04Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/f9af6d24f78d8c95|detallar]]) 8985615 wikitext text/x-wiki {{Vikianbar kateqoriyası|Devon}} {{catmore}} [[Kateqoriya:Mərasim qraflıqları]] [[Kateqoriya:Qədim dövrdə yaradılmış İngiltərə qraflıqları]] [[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] 6cyxpcsiuczwhkuidslw7lpg32uvn0m 100 635329 8985789 6292439 2026-07-02T11:10:24Z HyBoxwood 349218 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 8985789 wikitext text/x-wiki <br> {| width="100%" border="0" cellpadding="4" cellspacing="4" style="border: 1px solid none; text-align:center; padding:0.3em; background-color: transparent" | style="width:20%;"|<center><imagemap> Fayl:Imperial Seal of Japan.svg|60px default [[Portal:Yaponiya]] desc none </imagemap></center> | style="width:20%;"|<center><imagemap> Fayl:中華人民共和國國徽.svg|70px default [[Portal:Çin]] desc none </imagemap></center> | style="width:20%;"|<center><imagemap> Fayl:Rotating earth (Very small).gif|60px default [[Portal:Coğrafiya]] desc none </imagemap></center> |- |'''[[Portal:Yaponiya|Yaponiya]]''' |'''[[Portal:Çin|Çin]]''' |'''[[Portal:Coğrafiya|Coğrafiya]]''' |} <noinclude>[[Kateqoriya:Portal:Vyetnam]]</noinclude> f69nhw0afkid18ls9lh39away70jqzn 100 636092 8985787 6292287 2026-07-02T11:10:07Z HyBoxwood 349218 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 8985787 wikitext text/x-wiki <br> {| width="100%" border="0" cellpadding="4" cellspacing="4" style="border: 1px solid none; text-align:center; padding:0.3em; background-color: transparent" | style="width:20%;"|<center><imagemap> Fayl:Coat of arms of Pakistan.svg|60px default [[Portal:Pakistan]] desc none </imagemap></center> | style="width:20%;"|<center><imagemap> Fayl:中華人民共和國國徽.svg|70px default [[Portal:Çin]] desc none </imagemap></center> | style="width:20%;"|<center><imagemap> Fayl:IslamSymbol.svg|60px default [[Portal:İslam]] desc none </imagemap></center> |- |'''[[Portal:Pakistan|Pakistan]]''' |'''[[Portal:Çin|Çin]]''' |'''[[Portal:İslam|İslam]]''' |} <noinclude>[[Kateqoriya:Portal:Hindistan]]</noinclude> cbd9aehgkdwgz9767zs3as7yqa6lnru 100 638320 8985786 5208974 2026-07-02T11:09:33Z HyBoxwood 349218 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 8985786 wikitext text/x-wiki <br> {| width="100%" border="0" cellpadding="4" cellspacing="4" style="border: 1px solid none; text-align:center; padding:0.3em; background-color: transparent" | style="width:20%;"|<center><imagemap> Image:中華人民共和國國徽.svg|60px default [[Portal:Çin]] desc none </imagemap></center> | style="width:20%;"|<center><imagemap> Image:Emblem of Vietnam.svg|70px default [[Portal:Vyetnam]] desc none </imagemap></center> | style="width:20%;"|<center><imagemap> Image:Imperial Seal of Japan.svg|60px default [[Portal:Yaponiya]] desc none </imagemap></center> |- |'''[[Portal:Çin|Çin]]''' |'''[[Portal:Vyetnam|Vyetnam]]''' |'''[[Portal:Yaponiya|Yaponiya]]''' |} <noinclude>[[Kateqoriya:Portal:Cənubi Koreya]]</noinclude> b2nuflxdlqb9283jk06sprgck61bnpk 14 639106 8985608 5215717 2026-07-02T05:33:09Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Şimal-Qərbi İngiltərə]] 8985608 wikitext text/x-wiki {{Vikianbar kateqoriyası|Greater Manchester}}{{Catmore|Böyük Mançester}} [[Kateqoriya:Mərasim qraflıqları]] [[Kateqoriya:Şimal-Qərbi İngiltərə]] pe3zauy446kmr5wyashasirm0pb80o2 14 639116 8985609 8860273 2026-07-02T05:33:10Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Şimal-Qərbi İngiltərə]] 8985609 wikitext text/x-wiki {{Vikianbar kateqoriyası|Cumbria}} [[Kateqoriya:Mərasim qraflıqları]] {{Catmore|Kambriya qraflığı}} [[Kateqoriya:1974-cü ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]] [[Kateqoriya:Şimal-Qərbi İngiltərə]] 5nracipnpixbnkepaioe6xd4sel0pb9 0 682614 8985163 8985150 2026-07-01T12:08:45Z Xayala Mammadli 178819 /* Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri */ 8985163 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133-135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur. <ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[File:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H.F.Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı=Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ saһil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əһatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = 8 saylı kurqan | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981- ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə.XIV-XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г.Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Еlм", 1986, səh. 56-61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV-XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV-XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[File:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5-6 sm, uzunluğu 20-25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г.Ф., Кесаманлы Г.П., Нариманов И.Г.Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri - küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı)== {{Sitat qutusu | title = 26 saylı kurqan | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left |bgcolor =LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov - yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov - yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək - çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək - çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240-1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700-1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M.Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948-958-ci illər arasında Naxçıvan, Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Ordubad, Ərdəbil, Sultaniyyə, İrəvan, Qəzvin, Qum şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Sarıçoban kurqanı]] * [[Bəyimsarov kurqanı]] == Mənbələr == '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г.Ф.ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] 0eazlwxjh8hzgybwaqloalxupkz1ca9 8985204 8985163 2026-07-01T12:56:55Z Xayala Mammadli 178819 /* Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri */ 8985204 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133-135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur. <ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[File:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H.F.Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı=Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ saһil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əһatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = 8 saylı kurqan | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981- ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə.XIV-XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г.Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Еlм", 1986, səh. 56-61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV-XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV-XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[File:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5-6 sm, uzunluğu 20-25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г.Ф., Кесаманлы Г.П., Нариманов И.Г.Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri - küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı)== {{Sitat qutusu | title = 26 saylı kurqan | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left |bgcolor =LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov - yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov - yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək - çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək - çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240-1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700-1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> ;Küp Keramikanın başqa nümunələri yalnız yeganə nüsxə ilə təmsil olunub. Onlardan biri qəbirin şimal-şərq divarı önündə qoyulmuş nəhəng ''küpdür''. Hündürlüyü 1 m olan [[küp]] daha çox tiyanı xatırladır. Ağzı geniş, oturacağı qeyri-mütənasib olaraq ensiz və dardır. Oturacaqda, künc hissəsində deşik açılıb. Görünür, tiyan şərabçılıqda istifadə edilib. Onun içərisində qalmış şabalıdı rəngli daşlaşmış kütlənin xüsusi laboratoriya analizi həmin kütlənin üzümlə bağlı olmasını göstərmişdir.{{ref+|Analiz AMEA Torpaqşünaslıq İnstitutunda aparılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}}|qeyd}} Buradan tapılmış tək qulp parç böyük tiyanın içərisinə qoyulmuşdur ki, bu faktın özü də böyük tiyanda şərab saxlanılmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Keramika nümunələrindən biri ümumi saxsı qablar qrupundan qətiyyətlə seçilir. Ağ rəngli gildən hazırlanıb səthinə göy rənglə boya vurulmuş bu qab "assuriya tipli" şirli qablar sırasına daxildir. Sınmış qabın bir hissəsi qalıb. Xatırladaq ki, şirli qablara Azərbaycanın Lənkəran, Xocalı, [[Gəncəçay]] ("Paşa təpə"), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] ([[II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur)|II Kültəpə]]), [[Mingəçevir]]<ref>Ваидов P.M., Джафаров Г.Ф. Ассирийские глазурованные сосуды из древних памятников Азербайджана. Известия АН. Аз. ССР (серия история, философия и права), 1982, №1, səh. 32-37</ref> və son illərin məlumatına görə [[Xoşbulaq|Xaçbulaq]]<ref>Кесаманлы Г.П., Гусейнова М.А., Кесаманлы М.Г. Исследования в с. Хачбулаг Дашкесанского района, Тезисы докл.конф. "Великий Октябрь"..., səh. 20</ref> və [[Goranboy]] abidələrində təsadüf edilib. ;Metal əşyalar Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Silahlar təbərzin balta, nizə və ox ucluqları, habelə bilavasitə döyüşlə bağlı olmasa da onun tərkib hissəsi olan döyüş paltarı hissələri-zireh lövhələrindən ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} ''Təbərzin baltalar'' Azərbaycanın son tunc dövrü abidələrində, xüsusilə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]]nin yayıldığı ərazidə tez-tez təsadüf edilir.<ref>{{Kitab3 |müəllif=Aslanov Q.Q |başlıq=Azərbaycanın tunc təbərzin baltaları |yer=Bakı |nəşriyyat=Elm |il=1982 |səhifə= }}</ref> Təbərzin baltalarının yayılma arealına Azərbaycanın başqa rayonları (məsələn, Dəvəçi dəfinəsi), habelə Zaqafqaziyanın müvafiq regionları da daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M.Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948-958-ci illər arasında Naxçıvan, Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Ordubad, Ərdəbil, Sultaniyyə, İrəvan, Qəzvin, Qum şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Sarıçoban kurqanı]] * [[Bəyimsarov kurqanı]] == Mənbələr == '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г.Ф.ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] e71jhduo89kzmwb1mvek42y6krx973y 8985656 8985204 2026-07-02T06:42:07Z Xayala Mammadli 178819 /* Kurqanlar və qəbir tapıntıları */ 8985656 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133-135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur. <ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[File:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H.F.Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı=Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ saһil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əһatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = 8 saylı kurqan | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981- ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə.XIV-XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г.Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Еlм", 1986, səh. 56-61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV-XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV-XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[File:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5-6 sm, uzunluğu 20-25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г.Ф., Кесаманлы Г.П., Нариманов И.Г.Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri - küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === 15 saylı kurqan === === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı)== {{Sitat qutusu | title = 26 saylı kurqan | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left |bgcolor =LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov - yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov - yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək - çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək - çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240-1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700-1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> ;Küp Keramikanın başqa nümunələri yalnız yeganə nüsxə ilə təmsil olunub. Onlardan biri qəbirin şimal-şərq divarı önündə qoyulmuş nəhəng ''küpdür''. Hündürlüyü 1 m olan [[küp]] daha çox tiyanı xatırladır. Ağzı geniş, oturacağı qeyri-mütənasib olaraq ensiz və dardır. Oturacaqda, künc hissəsində deşik açılıb. Görünür, tiyan şərabçılıqda istifadə edilib. Onun içərisində qalmış şabalıdı rəngli daşlaşmış kütlənin xüsusi laboratoriya analizi həmin kütlənin üzümlə bağlı olmasını göstərmişdir.{{ref+|Analiz AMEA Torpaqşünaslıq İnstitutunda aparılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}}|qeyd}} Buradan tapılmış tək qulp parç böyük tiyanın içərisinə qoyulmuşdur ki, bu faktın özü də böyük tiyanda şərab saxlanılmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Keramika nümunələrindən biri ümumi saxsı qablar qrupundan qətiyyətlə seçilir. Ağ rəngli gildən hazırlanıb səthinə göy rənglə boya vurulmuş bu qab "assuriya tipli" şirli qablar sırasına daxildir. Sınmış qabın bir hissəsi qalıb. Xatırladaq ki, şirli qablara Azərbaycanın Lənkəran, Xocalı, [[Gəncəçay]] ("Paşa təpə"), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] ([[II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur)|II Kültəpə]]), [[Mingəçevir]]<ref>Ваидов P.M., Джафаров Г.Ф. Ассирийские глазурованные сосуды из древних памятников Азербайджана. Известия АН. Аз. ССР (серия история, философия и права), 1982, №1, səh. 32-37</ref> və son illərin məlumatına görə [[Xoşbulaq|Xaçbulaq]]<ref>Кесаманлы Г.П., Гусейнова М.А., Кесаманлы М.Г. Исследования в с. Хачбулаг Дашкесанского района, Тезисы докл.конф. "Великий Октябрь"..., səh. 20</ref> və [[Goranboy]] abidələrində təsadüf edilib. ;Metal əşyalar Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Silahlar təbərzin balta, nizə və ox ucluqları, habelə bilavasitə döyüşlə bağlı olmasa da onun tərkib hissəsi olan döyüş paltarı hissələri-zireh lövhələrindən ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} ''Təbərzin baltalar'' Azərbaycanın son tunc dövrü abidələrində, xüsusilə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]]nin yayıldığı ərazidə tez-tez təsadüf edilir.<ref>{{Kitab3 |müəllif=Aslanov Q.Q |başlıq=Azərbaycanın tunc təbərzin baltaları |yer=Bakı |nəşriyyat=Elm |il=1982 |səhifə= }}</ref> Təbərzin baltalarının yayılma arealına Azərbaycanın başqa rayonları (məsələn, Dəvəçi dəfinəsi), habelə Zaqafqaziyanın müvafiq regionları da daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M.Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948-958-ci illər arasında Naxçıvan, Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Ordubad, Ərdəbil, Sultaniyyə, İrəvan, Qəzvin, Qum şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Sarıçoban kurqanı]] * [[Bəyimsarov kurqanı]] == Mənbələr == '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г.Ф.ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] enhmqhu6i7llviy0hqkktfm7topl4d5 8985659 8985656 2026-07-02T06:50:20Z Xayala Mammadli 178819 /* Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı) */ 8985659 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133-135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur. <ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[File:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H.F.Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı=Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ saһil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əһatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = 8 saylı kurqan | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981- ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə.XIV-XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г.Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Еlм", 1986, səh. 56-61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV-XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV-XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[File:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5-6 sm, uzunluğu 20-25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г.Ф., Кесаманлы Г.П., Нариманов И.Г.Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri - küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === 15 saylı kurqan === === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı)== {{Sitat qutusu | title = 26 saylı kurqan | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left |bgcolor =LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov - yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov - yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək - çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək - çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240-1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700-1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> {{Sitat qutusu | title = Əşyasız kurqanlar | width = 29em | fontsize = 120% | quote = (17, 18, 23, 24, 25 saylı kurqanlar Borsunlu nekropolunun "Şorbulaq dərəsi" (17 saylı), "Narlı dərə" (18, 25 saylı) və "Arpa dərəsi" (23, 24 saylı) qrupunda öyrənilib. Xarici əlamətləri ilə bu kurqanlar Borsunlu nekropolunun başqa həm tip abidələrindən seçilmir. Örtüyü daşdan tökülmüş kurqanların diametri 6 m-dən 10 m-ə qədər, hündürlüyü 0,5-1 m arasındadır. Bütün hallarda kurqan örtüyü altında, əsasən mərkəz hissədə düzbucaqlı quruluşlu şərq-qərb istiqamətli adi qəbirlər aşkar olunub. Ölülər sağ və ya sol yanı üstə, bükülü vəziyyətdə dəfn olunublar. Gəc qatının və rütubətin təsirindən sümüklər çox halda çürüyüb və bu qəbirlərdə əsasən yeniyetmə və ya azyaşlı dəfn olunub. Kurqanların heç birində avadanlığa təsadüf olunmayıb. Bu kurqanları təxminən e.ə. II minilliyin II yarısına aiddir. Görünür, bu qəbirlərdə tayfanın ən yoxsul üzvləri dəfn edilib. Az-çox arxeoloji materiallar tapılmış kurqanlar da (19, 21, 27, 28, 29, 32 saylı) avadanlığın azlığı və dəfn mərasiminin bəsitliyi ilə seçilir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |pp=192-193}} | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightYellow }} ;Küp Keramikanın başqa nümunələri yalnız yeganə nüsxə ilə təmsil olunub. Onlardan biri qəbirin şimal-şərq divarı önündə qoyulmuş nəhəng ''küpdür''. Hündürlüyü 1 m olan [[küp]] daha çox tiyanı xatırladır. Ağzı geniş, oturacağı qeyri-mütənasib olaraq ensiz və dardır. Oturacaqda, künc hissəsində deşik açılıb. Görünür, tiyan şərabçılıqda istifadə edilib. Onun içərisində qalmış şabalıdı rəngli daşlaşmış kütlənin xüsusi laboratoriya analizi həmin kütlənin üzümlə bağlı olmasını göstərmişdir.{{ref+|Analiz AMEA Torpaqşünaslıq İnstitutunda aparılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}}|qeyd}} Buradan tapılmış tək qulp parç böyük tiyanın içərisinə qoyulmuşdur ki, bu faktın özü də böyük tiyanda şərab saxlanılmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Keramika nümunələrindən biri ümumi saxsı qablar qrupundan qətiyyətlə seçilir. Ağ rəngli gildən hazırlanıb səthinə göy rənglə boya vurulmuş bu qab "assuriya tipli" şirli qablar sırasına daxildir. Sınmış qabın bir hissəsi qalıb. Xatırladaq ki, şirli qablara Azərbaycanın Lənkəran, Xocalı, [[Gəncəçay]] ("Paşa təpə"), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] ([[II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur)|II Kültəpə]]), [[Mingəçevir]]<ref>Ваидов P.M., Джафаров Г.Ф. Ассирийские глазурованные сосуды из древних памятников Азербайджана. Известия АН. Аз. ССР (серия история, философия и права), 1982, №1, səh. 32-37</ref> və son illərin məlumatına görə [[Xoşbulaq|Xaçbulaq]]<ref>Кесаманлы Г.П., Гусейнова М.А., Кесаманлы М.Г. Исследования в с. Хачбулаг Дашкесанского района, Тезисы докл.конф. "Великий Октябрь"..., səh. 20</ref> və [[Goranboy]] abidələrində təsadüf edilib. ;Metal əşyalar Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Silahlar təbərzin balta, nizə və ox ucluqları, habelə bilavasitə döyüşlə bağlı olmasa da onun tərkib hissəsi olan döyüş paltarı hissələri-zireh lövhələrindən ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} ''Təbərzin baltalar'' Azərbaycanın son tunc dövrü abidələrində, xüsusilə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]]nin yayıldığı ərazidə tez-tez təsadüf edilir.<ref>{{Kitab3 |müəllif=Aslanov Q.Q |başlıq=Azərbaycanın tunc təbərzin baltaları |yer=Bakı |nəşriyyat=Elm |il=1982 |səhifə= }}</ref> Təbərzin baltalarının yayılma arealına Azərbaycanın başqa rayonları (məsələn, Dəvəçi dəfinəsi), habelə Zaqafqaziyanın müvafiq regionları da daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M.Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948-958-ci illər arasında Naxçıvan, Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Ordubad, Ərdəbil, Sultaniyyə, İrəvan, Qəzvin, Qum şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Sarıçoban kurqanı]] * [[Bəyimsarov kurqanı]] == Mənbələr == '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г.Ф.ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] dj2lglmx4w0h8ey8gtmu5hh27pqivq1 8985661 8985659 2026-07-02T06:51:13Z Xayala Mammadli 178819 /* Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı) */ 8985661 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133-135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur. <ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[File:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H.F.Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı=Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ saһil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əһatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = 8 saylı kurqan | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981- ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə.XIV-XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г.Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Еlм", 1986, səh. 56-61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV-XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV-XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[File:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5-6 sm, uzunluğu 20-25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г.Ф., Кесаманлы Г.П., Нариманов И.Г.Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri - küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === 15 saylı kurqan === === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı)== {{Sitat qutusu | title = '''26 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left |bgcolor =LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov - yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov - yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək - çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək - çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240-1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700-1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> {{Sitat qutusu | title = '''Əşyasız kurqanlar''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = 17, 18, 23, 24, 25 saylı kurqanlar Borsunlu nekropolunun "Şorbulaq dərəsi" (17 saylı), "Narlı dərə" (18, 25 saylı) və "Arpa dərəsi" (23, 24 saylı) qrupunda öyrənilib. Xarici əlamətləri ilə bu kurqanlar Borsunlu nekropolunun başqa həm tip abidələrindən seçilmir. Örtüyü daşdan tökülmüş kurqanların diametri 6 m-dən 10 m-ə qədər, hündürlüyü 0,5-1 m arasındadır. Bütün hallarda kurqan örtüyü altında, əsasən mərkəz hissədə düzbucaqlı quruluşlu şərq-qərb istiqamətli adi qəbirlər aşkar olunub. Ölülər sağ və ya sol yanı üstə, bükülü vəziyyətdə dəfn olunublar. Gəc qatının və rütubətin təsirindən sümüklər çox halda çürüyüb və bu qəbirlərdə əsasən yeniyetmə və ya azyaşlı dəfn olunub. Kurqanların heç birində avadanlığa təsadüf olunmayıb. Bu kurqanları təxminən e.ə. II minilliyin II yarısına aiddir. Görünür, bu qəbirlərdə tayfanın ən yoxsul üzvləri dəfn edilib. Az-çox arxeoloji materiallar tapılmış kurqanlar da (19, 21, 27, 28, 29, 32 saylı) avadanlığın azlığı və dəfn mərasiminin bəsitliyi ilə seçilir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |pp=192-193}} | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightYellow }} ;Küp Keramikanın başqa nümunələri yalnız yeganə nüsxə ilə təmsil olunub. Onlardan biri qəbirin şimal-şərq divarı önündə qoyulmuş nəhəng ''küpdür''. Hündürlüyü 1 m olan [[küp]] daha çox tiyanı xatırladır. Ağzı geniş, oturacağı qeyri-mütənasib olaraq ensiz və dardır. Oturacaqda, künc hissəsində deşik açılıb. Görünür, tiyan şərabçılıqda istifadə edilib. Onun içərisində qalmış şabalıdı rəngli daşlaşmış kütlənin xüsusi laboratoriya analizi həmin kütlənin üzümlə bağlı olmasını göstərmişdir.{{ref+|Analiz AMEA Torpaqşünaslıq İnstitutunda aparılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}}|qeyd}} Buradan tapılmış tək qulp parç böyük tiyanın içərisinə qoyulmuşdur ki, bu faktın özü də böyük tiyanda şərab saxlanılmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Keramika nümunələrindən biri ümumi saxsı qablar qrupundan qətiyyətlə seçilir. Ağ rəngli gildən hazırlanıb səthinə göy rənglə boya vurulmuş bu qab "assuriya tipli" şirli qablar sırasına daxildir. Sınmış qabın bir hissəsi qalıb. Xatırladaq ki, şirli qablara Azərbaycanın Lənkəran, Xocalı, [[Gəncəçay]] ("Paşa təpə"), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] ([[II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur)|II Kültəpə]]), [[Mingəçevir]]<ref>Ваидов P.M., Джафаров Г.Ф. Ассирийские глазурованные сосуды из древних памятников Азербайджана. Известия АН. Аз. ССР (серия история, философия и права), 1982, №1, səh. 32-37</ref> və son illərin məlumatına görə [[Xoşbulaq|Xaçbulaq]]<ref>Кесаманлы Г.П., Гусейнова М.А., Кесаманлы М.Г. Исследования в с. Хачбулаг Дашкесанского района, Тезисы докл.конф. "Великий Октябрь"..., səh. 20</ref> və [[Goranboy]] abidələrində təsadüf edilib. ;Metal əşyalar Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Silahlar təbərzin balta, nizə və ox ucluqları, habelə bilavasitə döyüşlə bağlı olmasa da onun tərkib hissəsi olan döyüş paltarı hissələri-zireh lövhələrindən ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} ''Təbərzin baltalar'' Azərbaycanın son tunc dövrü abidələrində, xüsusilə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]]nin yayıldığı ərazidə tez-tez təsadüf edilir.<ref>{{Kitab3 |müəllif=Aslanov Q.Q |başlıq=Azərbaycanın tunc təbərzin baltaları |yer=Bakı |nəşriyyat=Elm |il=1982 |səhifə= }}</ref> Təbərzin baltalarının yayılma arealına Azərbaycanın başqa rayonları (məsələn, Dəvəçi dəfinəsi), habelə Zaqafqaziyanın müvafiq regionları da daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M.Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948-958-ci illər arasında Naxçıvan, Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Ordubad, Ərdəbil, Sultaniyyə, İrəvan, Qəzvin, Qum şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Sarıçoban kurqanı]] * [[Bəyimsarov kurqanı]] == Mənbələr == '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г.Ф.ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] 8sqs3vzfyxj4wwlhh1df9rk564845cr 8985663 8985661 2026-07-02T06:51:42Z Xayala Mammadli 178819 /* Kurqanlar və qəbir tapıntıları */ 8985663 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133-135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur. <ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[File:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H.F.Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı=Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ saһil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əһatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = '''8 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981- ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə.XIV-XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г.Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Еlм", 1986, səh. 56-61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV-XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV-XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[File:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5-6 sm, uzunluğu 20-25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г.Ф., Кесаманлы Г.П., Нариманов И.Г.Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri - küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === 15 saylı kurqan === === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı)== {{Sitat qutusu | title = '''26 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left |bgcolor =LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov - yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov - yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək - çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək - çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240-1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700-1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> {{Sitat qutusu | title = '''Əşyasız kurqanlar''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = 17, 18, 23, 24, 25 saylı kurqanlar Borsunlu nekropolunun "Şorbulaq dərəsi" (17 saylı), "Narlı dərə" (18, 25 saylı) və "Arpa dərəsi" (23, 24 saylı) qrupunda öyrənilib. Xarici əlamətləri ilə bu kurqanlar Borsunlu nekropolunun başqa həm tip abidələrindən seçilmir. Örtüyü daşdan tökülmüş kurqanların diametri 6 m-dən 10 m-ə qədər, hündürlüyü 0,5-1 m arasındadır. Bütün hallarda kurqan örtüyü altında, əsasən mərkəz hissədə düzbucaqlı quruluşlu şərq-qərb istiqamətli adi qəbirlər aşkar olunub. Ölülər sağ və ya sol yanı üstə, bükülü vəziyyətdə dəfn olunublar. Gəc qatının və rütubətin təsirindən sümüklər çox halda çürüyüb və bu qəbirlərdə əsasən yeniyetmə və ya azyaşlı dəfn olunub. Kurqanların heç birində avadanlığa təsadüf olunmayıb. Bu kurqanları təxminən e.ə. II minilliyin II yarısına aiddir. Görünür, bu qəbirlərdə tayfanın ən yoxsul üzvləri dəfn edilib. Az-çox arxeoloji materiallar tapılmış kurqanlar da (19, 21, 27, 28, 29, 32 saylı) avadanlığın azlığı və dəfn mərasiminin bəsitliyi ilə seçilir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |pp=192-193}} | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightYellow }} ;Küp Keramikanın başqa nümunələri yalnız yeganə nüsxə ilə təmsil olunub. Onlardan biri qəbirin şimal-şərq divarı önündə qoyulmuş nəhəng ''küpdür''. Hündürlüyü 1 m olan [[küp]] daha çox tiyanı xatırladır. Ağzı geniş, oturacağı qeyri-mütənasib olaraq ensiz və dardır. Oturacaqda, künc hissəsində deşik açılıb. Görünür, tiyan şərabçılıqda istifadə edilib. Onun içərisində qalmış şabalıdı rəngli daşlaşmış kütlənin xüsusi laboratoriya analizi həmin kütlənin üzümlə bağlı olmasını göstərmişdir.{{ref+|Analiz AMEA Torpaqşünaslıq İnstitutunda aparılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}}|qeyd}} Buradan tapılmış tək qulp parç böyük tiyanın içərisinə qoyulmuşdur ki, bu faktın özü də böyük tiyanda şərab saxlanılmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Keramika nümunələrindən biri ümumi saxsı qablar qrupundan qətiyyətlə seçilir. Ağ rəngli gildən hazırlanıb səthinə göy rənglə boya vurulmuş bu qab "assuriya tipli" şirli qablar sırasına daxildir. Sınmış qabın bir hissəsi qalıb. Xatırladaq ki, şirli qablara Azərbaycanın Lənkəran, Xocalı, [[Gəncəçay]] ("Paşa təpə"), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] ([[II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur)|II Kültəpə]]), [[Mingəçevir]]<ref>Ваидов P.M., Джафаров Г.Ф. Ассирийские глазурованные сосуды из древних памятников Азербайджана. Известия АН. Аз. ССР (серия история, философия и права), 1982, №1, səh. 32-37</ref> və son illərin məlumatına görə [[Xoşbulaq|Xaçbulaq]]<ref>Кесаманлы Г.П., Гусейнова М.А., Кесаманлы М.Г. Исследования в с. Хачбулаг Дашкесанского района, Тезисы докл.конф. "Великий Октябрь"..., səh. 20</ref> və [[Goranboy]] abidələrində təsadüf edilib. ;Metal əşyalar Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Silahlar təbərzin balta, nizə və ox ucluqları, habelə bilavasitə döyüşlə bağlı olmasa da onun tərkib hissəsi olan döyüş paltarı hissələri-zireh lövhələrindən ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} ''Təbərzin baltalar'' Azərbaycanın son tunc dövrü abidələrində, xüsusilə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]]nin yayıldığı ərazidə tez-tez təsadüf edilir.<ref>{{Kitab3 |müəllif=Aslanov Q.Q |başlıq=Azərbaycanın tunc təbərzin baltaları |yer=Bakı |nəşriyyat=Elm |il=1982 |səhifə= }}</ref> Təbərzin baltalarının yayılma arealına Azərbaycanın başqa rayonları (məsələn, Dəvəçi dəfinəsi), habelə Zaqafqaziyanın müvafiq regionları da daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M.Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948-958-ci illər arasında Naxçıvan, Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Ordubad, Ərdəbil, Sultaniyyə, İrəvan, Qəzvin, Qum şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Sarıçoban kurqanı]] * [[Bəyimsarov kurqanı]] == Mənbələr == '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г.Ф.ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] stjzfacprbranuoiulem2eky1k0z5h7 8985689 8985663 2026-07-02T07:32:21Z Xayala Mammadli 178819 8985689 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |eni = 80 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133-135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur. <ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[File:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H.F.Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı=Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ saһil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əһatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = '''8 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981- ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə.XIV-XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г.Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Еlм", 1986, səh. 56-61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV-XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV-XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[File:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5-6 sm, uzunluğu 20-25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г.Ф., Кесаманлы Г.П., Нариманов И.Г.Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri - küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === 15 saylı kurqan === === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı)== {{Sitat qutusu | title = '''26 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left |bgcolor =LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov - yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov - yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək - çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək - çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240-1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700-1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> {{Sitat qutusu | title = '''Əşyasız kurqanlar''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = 17, 18, 23, 24, 25 saylı kurqanlar Borsunlu nekropolunun "Şorbulaq dərəsi" (17 saylı), "Narlı dərə" (18, 25 saylı) və "Arpa dərəsi" (23, 24 saylı) qrupunda öyrənilib. Xarici əlamətləri ilə bu kurqanlar Borsunlu nekropolunun başqa həm tip abidələrindən seçilmir. Örtüyü daşdan tökülmüş kurqanların diametri 6 m-dən 10 m-ə qədər, hündürlüyü 0,5-1 m arasındadır. Bütün hallarda kurqan örtüyü altında, əsasən mərkəz hissədə düzbucaqlı quruluşlu şərq-qərb istiqamətli adi qəbirlər aşkar olunub. Ölülər sağ və ya sol yanı üstə, bükülü vəziyyətdə dəfn olunublar. Gəc qatının və rütubətin təsirindən sümüklər çox halda çürüyüb və bu qəbirlərdə əsasən yeniyetmə və ya azyaşlı dəfn olunub. Kurqanların heç birində avadanlığa təsadüf olunmayıb. Bu kurqanları təxminən e.ə. II minilliyin II yarısına aiddir. Görünür, bu qəbirlərdə tayfanın ən yoxsul üzvləri dəfn edilib. Az-çox arxeoloji materiallar tapılmış kurqanlar da (19, 21, 27, 28, 29, 32 saylı) avadanlığın azlığı və dəfn mərasiminin bəsitliyi ilə seçilir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |pp=192-193}} | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightYellow }} ;Küp Keramikanın başqa nümunələri yalnız yeganə nüsxə ilə təmsil olunub. Onlardan biri qəbirin şimal-şərq divarı önündə qoyulmuş nəhəng ''küpdür''. Hündürlüyü 1 m olan [[küp]] daha çox tiyanı xatırladır. Ağzı geniş, oturacağı qeyri-mütənasib olaraq ensiz və dardır. Oturacaqda, künc hissəsində deşik açılıb. Görünür, tiyan şərabçılıqda istifadə edilib. Onun içərisində qalmış şabalıdı rəngli daşlaşmış kütlənin xüsusi laboratoriya analizi həmin kütlənin üzümlə bağlı olmasını göstərmişdir.{{ref+|Analiz AMEA Torpaqşünaslıq İnstitutunda aparılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}}|qeyd}} Buradan tapılmış tək qulp parç böyük tiyanın içərisinə qoyulmuşdur ki, bu faktın özü də böyük tiyanda şərab saxlanılmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Keramika nümunələrindən biri ümumi saxsı qablar qrupundan qətiyyətlə seçilir. Ağ rəngli gildən hazırlanıb səthinə göy rənglə boya vurulmuş bu qab "assuriya tipli" şirli qablar sırasına daxildir. Sınmış qabın bir hissəsi qalıb. Xatırladaq ki, şirli qablara Azərbaycanın Lənkəran, Xocalı, [[Gəncəçay]] ("Paşa təpə"), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] ([[II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur)|II Kültəpə]]), [[Mingəçevir]]<ref>Ваидов P.M., Джафаров Г.Ф. Ассирийские глазурованные сосуды из древних памятников Азербайджана. Известия АН. Аз. ССР (серия история, философия и права), 1982, №1, səh. 32-37</ref> və son illərin məlumatına görə [[Xoşbulaq|Xaçbulaq]]<ref>Кесаманлы Г.П., Гусейнова М.А., Кесаманлы М.Г. Исследования в с. Хачбулаг Дашкесанского района, Тезисы докл.конф. "Великий Октябрь"..., səh. 20</ref> və [[Goranboy]] abidələrində təsadüf edilib. ;Metal əşyalar Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Silahlar təbərzin balta, nizə və ox ucluqları, habelə bilavasitə döyüşlə bağlı olmasa da onun tərkib hissəsi olan döyüş paltarı hissələri-zireh lövhələrindən ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} ''Təbərzin baltalar'' Azərbaycanın son tunc dövrü abidələrində, xüsusilə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]]nin yayıldığı ərazidə tez-tez təsadüf edilir.<ref>{{Kitab3 |müəllif=Aslanov Q.Q |başlıq=Azərbaycanın tunc təbərzin baltaları |yer=Bakı |nəşriyyat=Elm |il=1982 |səhifə= }}</ref> Təbərzin baltalarının yayılma arealına Azərbaycanın başqa rayonları (məsələn, Dəvəçi dəfinəsi), habelə Zaqafqaziyanın müvafiq regionları da daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M.Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948-958-ci illər arasında Naxçıvan, Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Ordubad, Ərdəbil, Sultaniyyə, İrəvan, Qəzvin, Qum şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Sarıçoban kurqanı]] * [[Bəyimsarov kurqanı]] == Mənbələr == '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г.Ф.ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] 8n4978v8ni01ni8u20vhe4uu72vv5wv 8985693 8985689 2026-07-02T07:36:40Z Xayala Mammadli 178819 8985693 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |eni = 80 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133-135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur. <ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[File:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H.F.Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı=Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ saһil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əһatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = '''8 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981- ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə.XIV-XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г.Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Еlм", 1986, səh. 56-61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV-XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV-XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[File:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5-6 sm, uzunluğu 20-25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г.Ф., Кесаманлы Г.П., Нариманов И.Г.Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri - küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === 15 saylı kurqan === === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı)== {{Sitat qutusu | title = '''26 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left |bgcolor =LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı{{ref+|Professor, arxeoloq Hidayət Cəfərov tərəfindən "Çar kurqanı" da adlandırılır.<ref>{{cite web |url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |title=Professor Hidayət Cəfərov: “Hər istəyənə arxeoloji ekspedisiya verib qazıntı aparmağa göndərmək olmaz” |author=Nigar |date=21 Apr 2010 |website= |publisher=http://www.anl.az |language=az |access-date= 29 avq 2025|archive-url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |archive-date=29 Aug 2025 }}</ref>|qeyd}}, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov - yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov - yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək - çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək - çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240-1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700-1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> {{Sitat qutusu | title = '''Əşyasız kurqanlar''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = 17, 18, 23, 24, 25 saylı kurqanlar Borsunlu nekropolunun "Şorbulaq dərəsi" (17 saylı), "Narlı dərə" (18, 25 saylı) və "Arpa dərəsi" (23, 24 saylı) qrupunda öyrənilib. Xarici əlamətləri ilə bu kurqanlar Borsunlu nekropolunun başqa həm tip abidələrindən seçilmir. Örtüyü daşdan tökülmüş kurqanların diametri 6 m-dən 10 m-ə qədər, hündürlüyü 0,5-1 m arasındadır. Bütün hallarda kurqan örtüyü altında, əsasən mərkəz hissədə düzbucaqlı quruluşlu şərq-qərb istiqamətli adi qəbirlər aşkar olunub. Ölülər sağ və ya sol yanı üstə, bükülü vəziyyətdə dəfn olunublar. Gəc qatının və rütubətin təsirindən sümüklər çox halda çürüyüb və bu qəbirlərdə əsasən yeniyetmə və ya azyaşlı dəfn olunub. Kurqanların heç birində avadanlığa təsadüf olunmayıb. Bu kurqanları təxminən e.ə. II minilliyin II yarısına aiddir. Görünür, bu qəbirlərdə tayfanın ən yoxsul üzvləri dəfn edilib. Az-çox arxeoloji materiallar tapılmış kurqanlar da (19, 21, 27, 28, 29, 32 saylı) avadanlığın azlığı və dəfn mərasiminin bəsitliyi ilə seçilir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |pp=192-193}} | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightYellow }} ;Küp Keramikanın başqa nümunələri yalnız yeganə nüsxə ilə təmsil olunub. Onlardan biri qəbirin şimal-şərq divarı önündə qoyulmuş nəhəng ''küpdür''. Hündürlüyü 1 m olan [[küp]] daha çox tiyanı xatırladır. Ağzı geniş, oturacağı qeyri-mütənasib olaraq ensiz və dardır. Oturacaqda, künc hissəsində deşik açılıb. Görünür, tiyan şərabçılıqda istifadə edilib. Onun içərisində qalmış şabalıdı rəngli daşlaşmış kütlənin xüsusi laboratoriya analizi həmin kütlənin üzümlə bağlı olmasını göstərmişdir.{{ref+|Analiz AMEA Torpaqşünaslıq İnstitutunda aparılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}}|qeyd}} Buradan tapılmış tək qulp parç böyük tiyanın içərisinə qoyulmuşdur ki, bu faktın özü də böyük tiyanda şərab saxlanılmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Keramika nümunələrindən biri ümumi saxsı qablar qrupundan qətiyyətlə seçilir. Ağ rəngli gildən hazırlanıb səthinə göy rənglə boya vurulmuş bu qab "assuriya tipli" şirli qablar sırasına daxildir. Sınmış qabın bir hissəsi qalıb. Xatırladaq ki, şirli qablara Azərbaycanın Lənkəran, Xocalı, [[Gəncəçay]] ("Paşa təpə"), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] ([[II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur)|II Kültəpə]]), [[Mingəçevir]]<ref>Ваидов P.M., Джафаров Г.Ф. Ассирийские глазурованные сосуды из древних памятников Азербайджана. Известия АН. Аз. ССР (серия история, философия и права), 1982, №1, səh. 32-37</ref> və son illərin məlumatına görə [[Xoşbulaq|Xaçbulaq]]<ref>Кесаманлы Г.П., Гусейнова М.А., Кесаманлы М.Г. Исследования в с. Хачбулаг Дашкесанского района, Тезисы докл.конф. "Великий Октябрь"..., səh. 20</ref> və [[Goranboy]] abidələrində təsadüf edilib. ;Metal əşyalar Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Silahlar təbərzin balta, nizə və ox ucluqları, habelə bilavasitə döyüşlə bağlı olmasa da onun tərkib hissəsi olan döyüş paltarı hissələri-zireh lövhələrindən ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} ''Təbərzin baltalar'' Azərbaycanın son tunc dövrü abidələrində, xüsusilə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]]nin yayıldığı ərazidə tez-tez təsadüf edilir.<ref>{{Kitab3 |müəllif=Aslanov Q.Q |başlıq=Azərbaycanın tunc təbərzin baltaları |yer=Bakı |nəşriyyat=Elm |il=1982 |səhifə= }}</ref> Təbərzin baltalarının yayılma arealına Azərbaycanın başqa rayonları (məsələn, Dəvəçi dəfinəsi), habelə Zaqafqaziyanın müvafiq regionları da daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M.Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948-958-ci illər arasında Naxçıvan, Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Ordubad, Ərdəbil, Sultaniyyə, İrəvan, Qəzvin, Qum şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Sarıçoban kurqanı]] * [[Bəyimsarov kurqanı]] == Mənbələr == '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г.Ф.ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] 4j6p7j2vsyhkzry4s4gu1hdt2fvvd97 8985694 8985693 2026-07-02T07:37:22Z Xayala Mammadli 178819 /* Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı) */ 8985694 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |eni = 80 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133-135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur. <ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[File:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H.F.Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı=Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ saһil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əһatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = '''8 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981- ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə.XIV-XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г.Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Еlм", 1986, səh. 56-61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV-XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV-XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[File:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5-6 sm, uzunluğu 20-25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г.Ф., Кесаманлы Г.П., Нариманов И.Г.Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri - küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === 15 saylı kurqan === === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı)== {{Sitat qutusu | title = '''26 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left |bgcolor =LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı{{ref+|Professor, arxeoloq [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən "Çar kurqanı" da adlandırılır.<ref>{{cite web |url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |title=Professor Hidayət Cəfərov: “Hər istəyənə arxeoloji ekspedisiya verib qazıntı aparmağa göndərmək olmaz” |author=Nigar |date=21 Apr 2010 |website= |publisher=http://www.anl.az |language=az |access-date= 29 avq 2025|archive-url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |archive-date=29 Aug 2025 }}</ref>|qeyd}}, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov - yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov - yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək - çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək - çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240-1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700-1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> {{Sitat qutusu | title = '''Əşyasız kurqanlar''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = 17, 18, 23, 24, 25 saylı kurqanlar Borsunlu nekropolunun "Şorbulaq dərəsi" (17 saylı), "Narlı dərə" (18, 25 saylı) və "Arpa dərəsi" (23, 24 saylı) qrupunda öyrənilib. Xarici əlamətləri ilə bu kurqanlar Borsunlu nekropolunun başqa həm tip abidələrindən seçilmir. Örtüyü daşdan tökülmüş kurqanların diametri 6 m-dən 10 m-ə qədər, hündürlüyü 0,5-1 m arasındadır. Bütün hallarda kurqan örtüyü altında, əsasən mərkəz hissədə düzbucaqlı quruluşlu şərq-qərb istiqamətli adi qəbirlər aşkar olunub. Ölülər sağ və ya sol yanı üstə, bükülü vəziyyətdə dəfn olunublar. Gəc qatının və rütubətin təsirindən sümüklər çox halda çürüyüb və bu qəbirlərdə əsasən yeniyetmə və ya azyaşlı dəfn olunub. Kurqanların heç birində avadanlığa təsadüf olunmayıb. Bu kurqanları təxminən e.ə. II minilliyin II yarısına aiddir. Görünür, bu qəbirlərdə tayfanın ən yoxsul üzvləri dəfn edilib. Az-çox arxeoloji materiallar tapılmış kurqanlar da (19, 21, 27, 28, 29, 32 saylı) avadanlığın azlığı və dəfn mərasiminin bəsitliyi ilə seçilir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |pp=192-193}} | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightYellow }} ;Küp Keramikanın başqa nümunələri yalnız yeganə nüsxə ilə təmsil olunub. Onlardan biri qəbirin şimal-şərq divarı önündə qoyulmuş nəhəng ''küpdür''. Hündürlüyü 1 m olan [[küp]] daha çox tiyanı xatırladır. Ağzı geniş, oturacağı qeyri-mütənasib olaraq ensiz və dardır. Oturacaqda, künc hissəsində deşik açılıb. Görünür, tiyan şərabçılıqda istifadə edilib. Onun içərisində qalmış şabalıdı rəngli daşlaşmış kütlənin xüsusi laboratoriya analizi həmin kütlənin üzümlə bağlı olmasını göstərmişdir.{{ref+|Analiz AMEA Torpaqşünaslıq İnstitutunda aparılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}}|qeyd}} Buradan tapılmış tək qulp parç böyük tiyanın içərisinə qoyulmuşdur ki, bu faktın özü də böyük tiyanda şərab saxlanılmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Keramika nümunələrindən biri ümumi saxsı qablar qrupundan qətiyyətlə seçilir. Ağ rəngli gildən hazırlanıb səthinə göy rənglə boya vurulmuş bu qab "assuriya tipli" şirli qablar sırasına daxildir. Sınmış qabın bir hissəsi qalıb. Xatırladaq ki, şirli qablara Azərbaycanın Lənkəran, Xocalı, [[Gəncəçay]] ("Paşa təpə"), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] ([[II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur)|II Kültəpə]]), [[Mingəçevir]]<ref>Ваидов P.M., Джафаров Г.Ф. Ассирийские глазурованные сосуды из древних памятников Азербайджана. Известия АН. Аз. ССР (серия история, философия и права), 1982, №1, səh. 32-37</ref> və son illərin məlumatına görə [[Xoşbulaq|Xaçbulaq]]<ref>Кесаманлы Г.П., Гусейнова М.А., Кесаманлы М.Г. Исследования в с. Хачбулаг Дашкесанского района, Тезисы докл.конф. "Великий Октябрь"..., səh. 20</ref> və [[Goranboy]] abidələrində təsadüf edilib. ;Metal əşyalar Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Silahlar təbərzin balta, nizə və ox ucluqları, habelə bilavasitə döyüşlə bağlı olmasa da onun tərkib hissəsi olan döyüş paltarı hissələri-zireh lövhələrindən ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} ''Təbərzin baltalar'' Azərbaycanın son tunc dövrü abidələrində, xüsusilə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]]nin yayıldığı ərazidə tez-tez təsadüf edilir.<ref>{{Kitab3 |müəllif=Aslanov Q.Q |başlıq=Azərbaycanın tunc təbərzin baltaları |yer=Bakı |nəşriyyat=Elm |il=1982 |səhifə= }}</ref> Təbərzin baltalarının yayılma arealına Azərbaycanın başqa rayonları (məsələn, Dəvəçi dəfinəsi), habelə Zaqafqaziyanın müvafiq regionları da daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M.Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948-958-ci illər arasında Naxçıvan, Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Ordubad, Ərdəbil, Sultaniyyə, İrəvan, Qəzvin, Qum şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Sarıçoban kurqanı]] * [[Bəyimsarov kurqanı]] == Mənbələr == '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г.Ф.ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] 3zh5h0hg6hd48tw1mgx04bp2wm981c0 8985695 8985694 2026-07-02T07:40:42Z Xayala Mammadli 178819 /* Xarici keçidlər */ 8985695 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |eni = 80 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133-135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur. <ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[File:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H.F.Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı=Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ saһil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əһatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = '''8 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981- ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə.XIV-XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г.Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Еlм", 1986, səh. 56-61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV-XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV-XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[File:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5-6 sm, uzunluğu 20-25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г.Ф., Кесаманлы Г.П., Нариманов И.Г.Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri - küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === 15 saylı kurqan === === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı)== {{Sitat qutusu | title = '''26 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left |bgcolor =LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı{{ref+|Professor, arxeoloq [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən "Çar kurqanı" da adlandırılır.<ref>{{cite web |url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |title=Professor Hidayət Cəfərov: “Hər istəyənə arxeoloji ekspedisiya verib qazıntı aparmağa göndərmək olmaz” |author=Nigar |date=21 Apr 2010 |website= |publisher=http://www.anl.az |language=az |access-date= 29 avq 2025|archive-url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |archive-date=29 Aug 2025 }}</ref>|qeyd}}, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov - yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov - yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək - çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək - çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240-1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700-1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> {{Sitat qutusu | title = '''Əşyasız kurqanlar''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = 17, 18, 23, 24, 25 saylı kurqanlar Borsunlu nekropolunun "Şorbulaq dərəsi" (17 saylı), "Narlı dərə" (18, 25 saylı) və "Arpa dərəsi" (23, 24 saylı) qrupunda öyrənilib. Xarici əlamətləri ilə bu kurqanlar Borsunlu nekropolunun başqa həm tip abidələrindən seçilmir. Örtüyü daşdan tökülmüş kurqanların diametri 6 m-dən 10 m-ə qədər, hündürlüyü 0,5-1 m arasındadır. Bütün hallarda kurqan örtüyü altında, əsasən mərkəz hissədə düzbucaqlı quruluşlu şərq-qərb istiqamətli adi qəbirlər aşkar olunub. Ölülər sağ və ya sol yanı üstə, bükülü vəziyyətdə dəfn olunublar. Gəc qatının və rütubətin təsirindən sümüklər çox halda çürüyüb və bu qəbirlərdə əsasən yeniyetmə və ya azyaşlı dəfn olunub. Kurqanların heç birində avadanlığa təsadüf olunmayıb. Bu kurqanları təxminən e.ə. II minilliyin II yarısına aiddir. Görünür, bu qəbirlərdə tayfanın ən yoxsul üzvləri dəfn edilib. Az-çox arxeoloji materiallar tapılmış kurqanlar da (19, 21, 27, 28, 29, 32 saylı) avadanlığın azlığı və dəfn mərasiminin bəsitliyi ilə seçilir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |pp=192-193}} | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightYellow }} ;Küp Keramikanın başqa nümunələri yalnız yeganə nüsxə ilə təmsil olunub. Onlardan biri qəbirin şimal-şərq divarı önündə qoyulmuş nəhəng ''küpdür''. Hündürlüyü 1 m olan [[küp]] daha çox tiyanı xatırladır. Ağzı geniş, oturacağı qeyri-mütənasib olaraq ensiz və dardır. Oturacaqda, künc hissəsində deşik açılıb. Görünür, tiyan şərabçılıqda istifadə edilib. Onun içərisində qalmış şabalıdı rəngli daşlaşmış kütlənin xüsusi laboratoriya analizi həmin kütlənin üzümlə bağlı olmasını göstərmişdir.{{ref+|Analiz AMEA Torpaqşünaslıq İnstitutunda aparılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}}|qeyd}} Buradan tapılmış tək qulp parç böyük tiyanın içərisinə qoyulmuşdur ki, bu faktın özü də böyük tiyanda şərab saxlanılmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Keramika nümunələrindən biri ümumi saxsı qablar qrupundan qətiyyətlə seçilir. Ağ rəngli gildən hazırlanıb səthinə göy rənglə boya vurulmuş bu qab "assuriya tipli" şirli qablar sırasına daxildir. Sınmış qabın bir hissəsi qalıb. Xatırladaq ki, şirli qablara Azərbaycanın Lənkəran, Xocalı, [[Gəncəçay]] ("Paşa təpə"), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] ([[II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur)|II Kültəpə]]), [[Mingəçevir]]<ref>Ваидов P.M., Джафаров Г.Ф. Ассирийские глазурованные сосуды из древних памятников Азербайджана. Известия АН. Аз. ССР (серия история, философия и права), 1982, №1, səh. 32-37</ref> və son illərin məlumatına görə [[Xoşbulaq|Xaçbulaq]]<ref>Кесаманлы Г.П., Гусейнова М.А., Кесаманлы М.Г. Исследования в с. Хачбулаг Дашкесанского района, Тезисы докл.конф. "Великий Октябрь"..., səh. 20</ref> və [[Goranboy]] abidələrində təsadüf edilib. ;Metal əşyalar Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Silahlar təbərzin balta, nizə və ox ucluqları, habelə bilavasitə döyüşlə bağlı olmasa da onun tərkib hissəsi olan döyüş paltarı hissələri-zireh lövhələrindən ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} ''Təbərzin baltalar'' Azərbaycanın son tunc dövrü abidələrində, xüsusilə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]]nin yayıldığı ərazidə tez-tez təsadüf edilir.<ref>{{Kitab3 |müəllif=Aslanov Q.Q |başlıq=Azərbaycanın tunc təbərzin baltaları |yer=Bakı |nəşriyyat=Elm |il=1982 |səhifə= }}</ref> Təbərzin baltalarının yayılma arealına Azərbaycanın başqa rayonları (məsələn, Dəvəçi dəfinəsi), habelə Zaqafqaziyanın müvafiq regionları da daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M.Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948-958-ci illər arasında Naxçıvan, Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Ordubad, Ərdəbil, Sultaniyyə, İrəvan, Qəzvin, Qum şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Sarıçoban kurqanı]] * [[Bəyimsarov kurqanı]] == Mənbələr == '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г.Ф.ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. == Xarici keçidlər == * {{cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/21156 |title=Professor Hidayət Cəfərovun “Qarabağın qədim hökmdar kurqanları” adlı kitabı çapdan çıxıb |author= |date=06 June 2022 |website= |publisher=https://science.gov.az |language=az |access-date=30 avq 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606215501/https://science.gov.az/az/news/open/21156 |archive-date=6 June 2022 |url-status=unfit }} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Xarici keçidlər}} {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] ionzokmmeoqjkllnjyd19r9licg6hjr 8985696 8985695 2026-07-02T07:41:29Z Xayala Mammadli 178819 8985696 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |eni = 80 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133-135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur. <ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[File:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H.F.Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı=Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ saһil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əһatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = '''8 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981- ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə.XIV-XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г.Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Еlм", 1986, səh. 56-61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV-XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV-XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[File:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5-6 sm, uzunluğu 20-25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г.Ф., Кесаманлы Г.П., Нариманов И.Г.Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri - küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === 15 saylı kurqan === === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı)== {{Sitat qutusu | title = '''26 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left |bgcolor =LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı{{ref+|Professor, arxeoloq [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən "Çar kurqanı" da adlandırılır.<ref>{{cite web |url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |title=Professor Hidayət Cəfərov: “Hər istəyənə arxeoloji ekspedisiya verib qazıntı aparmağa göndərmək olmaz” |author=Nigar |date=21 Apr 2010 |website= |publisher=http://www.anl.az |language=az |access-date= 29 avq 2025|archive-url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |archive-date=29 Aug 2025 }}</ref>|qeyd}}, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov - yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov - yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək - çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək - çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240-1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700-1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> {{Sitat qutusu | title = '''Əşyasız kurqanlar''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = 17, 18, 23, 24, 25 saylı kurqanlar Borsunlu nekropolunun "Şorbulaq dərəsi" (17 saylı), "Narlı dərə" (18, 25 saylı) və "Arpa dərəsi" (23, 24 saylı) qrupunda öyrənilib. Xarici əlamətləri ilə bu kurqanlar Borsunlu nekropolunun başqa həm tip abidələrindən seçilmir. Örtüyü daşdan tökülmüş kurqanların diametri 6 m-dən 10 m-ə qədər, hündürlüyü 0,5-1 m arasındadır. Bütün hallarda kurqan örtüyü altında, əsasən mərkəz hissədə düzbucaqlı quruluşlu şərq-qərb istiqamətli adi qəbirlər aşkar olunub. Ölülər sağ və ya sol yanı üstə, bükülü vəziyyətdə dəfn olunublar. Gəc qatının və rütubətin təsirindən sümüklər çox halda çürüyüb və bu qəbirlərdə əsasən yeniyetmə və ya azyaşlı dəfn olunub. Kurqanların heç birində avadanlığa təsadüf olunmayıb. Bu kurqanları təxminən e.ə. II minilliyin II yarısına aiddir. Görünür, bu qəbirlərdə tayfanın ən yoxsul üzvləri dəfn edilib. Az-çox arxeoloji materiallar tapılmış kurqanlar da (19, 21, 27, 28, 29, 32 saylı) avadanlığın azlığı və dəfn mərasiminin bəsitliyi ilə seçilir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |pp=192-193}} | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightYellow }} ;Küp Keramikanın başqa nümunələri yalnız yeganə nüsxə ilə təmsil olunub. Onlardan biri qəbirin şimal-şərq divarı önündə qoyulmuş nəhəng ''küpdür''. Hündürlüyü 1 m olan [[küp]] daha çox tiyanı xatırladır. Ağzı geniş, oturacağı qeyri-mütənasib olaraq ensiz və dardır. Oturacaqda, künc hissəsində deşik açılıb. Görünür, tiyan şərabçılıqda istifadə edilib. Onun içərisində qalmış şabalıdı rəngli daşlaşmış kütlənin xüsusi laboratoriya analizi həmin kütlənin üzümlə bağlı olmasını göstərmişdir.{{ref+|Analiz AMEA Torpaqşünaslıq İnstitutunda aparılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}}|qeyd}} Buradan tapılmış tək qulp parç böyük tiyanın içərisinə qoyulmuşdur ki, bu faktın özü də böyük tiyanda şərab saxlanılmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Keramika nümunələrindən biri ümumi saxsı qablar qrupundan qətiyyətlə seçilir. Ağ rəngli gildən hazırlanıb səthinə göy rənglə boya vurulmuş bu qab "assuriya tipli" şirli qablar sırasına daxildir. Sınmış qabın bir hissəsi qalıb. Xatırladaq ki, şirli qablara Azərbaycanın Lənkəran, Xocalı, [[Gəncəçay]] ("Paşa təpə"), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] ([[II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur)|II Kültəpə]]), [[Mingəçevir]]<ref>Ваидов P.M., Джафаров Г.Ф. Ассирийские глазурованные сосуды из древних памятников Азербайджана. Известия АН. Аз. ССР (серия история, философия и права), 1982, №1, səh. 32-37</ref> və son illərin məlumatına görə [[Xoşbulaq|Xaçbulaq]]<ref>Кесаманлы Г.П., Гусейнова М.А., Кесаманлы М.Г. Исследования в с. Хачбулаг Дашкесанского района, Тезисы докл.конф. "Великий Октябрь"..., səh. 20</ref> və [[Goranboy]] abidələrində təsadüf edilib. ;Metal əşyalar Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Silahlar təbərzin balta, nizə və ox ucluqları, habelə bilavasitə döyüşlə bağlı olmasa da onun tərkib hissəsi olan döyüş paltarı hissələri-zireh lövhələrindən ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} ''Təbərzin baltalar'' Azərbaycanın son tunc dövrü abidələrində, xüsusilə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]]nin yayıldığı ərazidə tez-tez təsadüf edilir.<ref>{{Kitab3 |müəllif=Aslanov Q.Q |başlıq=Azərbaycanın tunc təbərzin baltaları |yer=Bakı |nəşriyyat=Elm |il=1982 |səhifə= }}</ref> Təbərzin baltalarının yayılma arealına Azərbaycanın başqa rayonları (məsələn, Dəvəçi dəfinəsi), habelə Zaqafqaziyanın müvafiq regionları da daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M.Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948-958-ci illər arasında Naxçıvan, Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Ordubad, Ərdəbil, Sultaniyyə, İrəvan, Qəzvin, Qum şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Hidayət Cəfərov]] == Mənbələr == '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г.Ф.ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. == Xarici keçidlər == * {{cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/21156 |title=Professor Hidayət Cəfərovun “Qarabağın qədim hökmdar kurqanları” adlı kitabı çapdan çıxıb |author= |date=06 June 2022 |website= |publisher=https://science.gov.az |language=az |access-date=30 avq 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606215501/https://science.gov.az/az/news/open/21156 |archive-date=6 June 2022 |url-status=unfit }} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Xarici keçidlər}} {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] a9z7cbilbh4qg4w85psw2862xfieqrs 8985777 8985696 2026-07-02T10:47:39Z Xayala Mammadli 178819 /* Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı) */ 8985777 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |eni = 80 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133-135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur. <ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[File:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H.F.Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981-1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981-1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı=Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ saһil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əһatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = '''8 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981- ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə.XIV-XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г.Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Еlм", 1986, səh. 56-61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV-XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV-XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[File:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5-6 sm, uzunluğu 20-25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г.Ф., Кесаманлы Г.П., Нариманов И.Г.Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri - küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === 15 saylı kurqan === === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı)== {{Sitat qutusu | title = '''26 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left |bgcolor =LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı{{ref+|Professor, arxeoloq [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən "Çar kurqanı" da adlandırılır.<ref>{{cite web |url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |title=Professor Hidayət Cəfərov: “Hər istəyənə arxeoloji ekspedisiya verib qazıntı aparmağa göndərmək olmaz” |author=Nigar |date=21 Apr 2010 |website= |publisher=http://www.anl.az |language=az |access-date= 29 avq 2025|archive-url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |archive-date=29 Aug 2025 }}</ref><ref name="abc1">{{kitab3 |müəllif=Гидаят Джафаров |hissə= |hissənin linki= |başlıq=КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя |orijinal= |link= |vikimənbə= |cavabdeh= |nəşr= |yer=Баку |nəşriyyat=Азербайджанский Государственный Экономический Университет (UNEC) |il=2020 |cild= |səhifə=143 |sütunlar= |səhifələr=23 |seriya= |isbn= |tiraj=|ref= }}</ref>|qeyd}}, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov - yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov - yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək - çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək - çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240-1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700-1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> {{Sitat qutusu | title = '''Əşyasız kurqanlar''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = 17, 18, 23, 24, 25 saylı kurqanlar Borsunlu nekropolunun "Şorbulaq dərəsi" (17 saylı), "Narlı dərə" (18, 25 saylı) və "Arpa dərəsi" (23, 24 saylı) qrupunda öyrənilib. Xarici əlamətləri ilə bu kurqanlar Borsunlu nekropolunun başqa həm tip abidələrindən seçilmir. Örtüyü daşdan tökülmüş kurqanların diametri 6 m-dən 10 m-ə qədər, hündürlüyü 0,5-1 m arasındadır. Bütün hallarda kurqan örtüyü altında, əsasən mərkəz hissədə düzbucaqlı quruluşlu şərq-qərb istiqamətli adi qəbirlər aşkar olunub. Ölülər sağ və ya sol yanı üstə, bükülü vəziyyətdə dəfn olunublar. Gəc qatının və rütubətin təsirindən sümüklər çox halda çürüyüb və bu qəbirlərdə əsasən yeniyetmə və ya azyaşlı dəfn olunub. Kurqanların heç birində avadanlığa təsadüf olunmayıb. Bu kurqanları təxminən e.ə. II minilliyin II yarısına aiddir. Görünür, bu qəbirlərdə tayfanın ən yoxsul üzvləri dəfn edilib. Az-çox arxeoloji materiallar tapılmış kurqanlar da (19, 21, 27, 28, 29, 32 saylı) avadanlığın azlığı və dəfn mərasiminin bəsitliyi ilə seçilir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |pp=192-193}} | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = right |bgcolor =LightYellow }} ;Küp Keramikanın başqa nümunələri yalnız yeganə nüsxə ilə təmsil olunub. Onlardan biri qəbirin şimal-şərq divarı önündə qoyulmuş nəhəng ''küpdür''. Hündürlüyü 1 m olan [[küp]] daha çox tiyanı xatırladır. Ağzı geniş, oturacağı qeyri-mütənasib olaraq ensiz və dardır. Oturacaqda, künc hissəsində deşik açılıb. Görünür, tiyan şərabçılıqda istifadə edilib. Onun içərisində qalmış şabalıdı rəngli daşlaşmış kütlənin xüsusi laboratoriya analizi həmin kütlənin üzümlə bağlı olmasını göstərmişdir.{{ref+|Analiz AMEA Torpaqşünaslıq İnstitutunda aparılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}}|qeyd}} Buradan tapılmış tək qulp parç böyük tiyanın içərisinə qoyulmuşdur ki, bu faktın özü də böyük tiyanda şərab saxlanılmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Keramika nümunələrindən biri ümumi saxsı qablar qrupundan qətiyyətlə seçilir. Ağ rəngli gildən hazırlanıb səthinə göy rənglə boya vurulmuş bu qab "assuriya tipli" şirli qablar sırasına daxildir. Sınmış qabın bir hissəsi qalıb. Xatırladaq ki, şirli qablara Azərbaycanın Lənkəran, Xocalı, [[Gəncəçay]] ("Paşa təpə"), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] ([[II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur)|II Kültəpə]]), [[Mingəçevir]]<ref>Ваидов P.M., Джафаров Г.Ф. Ассирийские глазурованные сосуды из древних памятников Азербайджана. Известия АН. Аз. ССР (серия история, философия и права), 1982, №1, səh. 32-37</ref> və son illərin məlumatına görə [[Xoşbulaq|Xaçbulaq]]<ref>Кесаманлы Г.П., Гусейнова М.А., Кесаманлы М.Г. Исследования в с. Хачбулаг Дашкесанского района, Тезисы докл.конф. "Великий Октябрь"..., səh. 20</ref> və [[Goranboy]] abidələrində təsadüf edilib. ;Metal əşyalar Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Silahlar təbərzin balta, nizə və ox ucluqları, habelə bilavasitə döyüşlə bağlı olmasa da onun tərkib hissəsi olan döyüş paltarı hissələri-zireh lövhələrindən ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} ''Təbərzin baltalar'' Azərbaycanın son tunc dövrü abidələrində, xüsusilə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]]nin yayıldığı ərazidə tez-tez təsadüf edilir.<ref>{{Kitab3 |müəllif=Aslanov Q.Q |başlıq=Azərbaycanın tunc təbərzin baltaları |yer=Bakı |nəşriyyat=Elm |il=1982 |səhifə= }}</ref> Təbərzin baltalarının yayılma arealına Azərbaycanın başqa rayonları (məsələn, Dəvəçi dəfinəsi), habelə Zaqafqaziyanın müvafiq regionları da daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M.Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948-958-ci illər arasında Naxçıvan, Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Ordubad, Ərdəbil, Sultaniyyə, İrəvan, Qəzvin, Qum şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Hidayət Cəfərov]] == Mənbələr == '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г.Ф.ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. == Xarici keçidlər == * {{cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/21156 |title=Professor Hidayət Cəfərovun “Qarabağın qədim hökmdar kurqanları” adlı kitabı çapdan çıxıb |author= |date=06 June 2022 |website= |publisher=https://science.gov.az |language=az |access-date=30 avq 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606215501/https://science.gov.az/az/news/open/21156 |archive-date=6 June 2022 |url-status=unfit }} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Xarici keçidlər}} {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] 6d8s7uzxjb7bstfi6x9pnzmkvecaml5 8985782 8985777 2026-07-02T11:02:58Z C Mirəli2001 213736 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985782 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |eni = 80 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981–1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981–1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133–135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur.<ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[Fayl:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H. F. Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981–1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981–1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı = Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ sahil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əhatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = '''8 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right | bgcolor = LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981-ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г. Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə. XIV–XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г. Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Elм", 1986, səh. 56–61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV–XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV–XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[Fayl:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5–6 sm, uzunluğu 20–25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г. Ф., Кесаманлы Г. П., Нариманов И. Г. Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г. Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri — küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === 15 saylı kurqan === === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı) == {{Sitat qutusu | title = '''26 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left | bgcolor = LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı{{ref+|Professor, arxeoloq [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən "Çar kurqanı" da adlandırılır.<ref>{{cite web |url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |title=Professor Hidayət Cəfərov: “Hər istəyənə arxeoloji ekspedisiya verib qazıntı aparmağa göndərmək olmaz” |author=Nigar |date=21 Apr 2010 |website= |publisher=http://www.anl.az |language=az |access-date= 29 avq 2025|archive-url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |archive-date=29 Aug 2025 }}</ref><ref name="abc1">{{kitab3 |müəllif=Гидаят Джафаров |hissə= |hissənin linki= |başlıq=КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя |orijinal= |link= |vikimənbə= |cavabdeh= |nəşr= |yer=Баку |nəşriyyat=Азербайджанский Государственный Экономический Университет (UNEC) |il=2020 |cild= |səhifə=143 |sütunlar= |səhifələr=23 |seriya= |isbn= |tiraj=|ref= }}</ref>|qeyd}}, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayiət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov — yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov — yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək — çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək — çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240–1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700–1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> {{Sitat qutusu | title = '''Əşyasız kurqanlar''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = 17, 18, 23, 24, 25 saylı kurqanlar Borsunlu nekropolunun "Şorbulaq dərəsi" (17 saylı), "Narlı dərə" (18, 25 saylı) və "Arpa dərəsi" (23, 24 saylı) qrupunda öyrənilib. Xarici əlamətləri ilə bu kurqanlar Borsunlu nekropolunun başqa həm tip abidələrindən seçilmir. Örtüyü daşdan tökülmüş kurqanların diametri 6 m-dən 10 m-ə qədər, hündürlüyü 0,5-1 m arasındadır. Bütün hallarda kurqan örtüyü altında, əsasən mərkəz hissədə düzbucaqlı quruluşlu şərq-qərb istiqamətli adi qəbirlər aşkar olunub. Ölülər sağ və ya sol yanı üstə, bükülü vəziyyətdə dəfn olunublar. Gəc qatının və rütubətin təsirindən sümüklər çox halda çürüyüb və bu qəbirlərdə əsasən yeniyetmə və ya azyaşlı dəfn olunub. Kurqanların heç birində avadanlığa təsadüf olunmayıb. Bu kurqanları təxminən e.ə. II minilliyin II yarısına aiddir. Görünür, bu qəbirlərdə tayfanın ən yoxsul üzvləri dəfn edilib. Az-çox arxeoloji materiallar tapılmış kurqanlar da (19, 21, 27, 28, 29, 32 saylı) avadanlığın azlığı və dəfn mərasiminin bəsitliyi ilə seçilir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |pp=192-193}} | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = right | bgcolor = LightYellow }} ;Küp Keramikanın başqa nümunələri yalnız yeganə nüsxə ilə təmsil olunub. Onlardan biri qəbirin şimal-şərq divarı önündə qoyulmuş nəhəng ''küpdür''. Hündürlüyü 1 m olan [[küp]] daha çox tiyanı xatırladır. Ağzı geniş, oturacağı qeyri-mütənasib olaraq ensiz və dardır. Oturacaqda, künc hissəsində deşik açılıb. Görünür, tiyan şərabçılıqda istifadə edilib. Onun içərisində qalmış şabalıdı rəngli daşlaşmış kütlənin xüsusi laboratoriya analizi həmin kütlənin üzümlə bağlı olmasını göstərmişdir.{{ref+|Analiz AMEA Torpaqşünaslıq İnstitutunda aparılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}}|qeyd}} Buradan tapılmış tək qulp parç böyük tiyanın içərisinə qoyulmuşdur ki, bu faktın özü də böyük tiyanda şərab saxlanılmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Keramika nümunələrindən biri ümumi saxsı qablar qrupundan qətiyyətlə seçilir. Ağ rəngli gildən hazırlanıb səthinə göy rənglə boya vurulmuş bu qab "assuriya tipli" şirli qablar sırasına daxildir. Sınmış qabın bir hissəsi qalıb. Xatırladaq ki, şirli qablara Azərbaycanın Lənkəran, Xocalı, [[Gəncəçay]] ("Paşa təpə"), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] ([[II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur)|II Kültəpə]]), [[Mingəçevir]]<ref>Ваидов P. M., Джафаров Г. Ф. Ассирийские глазурованные сосуды из древних памятников Азербайджана. Известия АН. Аз. ССР (серия история, философия и права), 1982, № 1, səh. 32–37</ref> və son illərin məlumatına görə [[Xoşbulaq|Xaçbulaq]]<ref>Кесаманлы Г. П., Гусейнова М. А., Кесаманлы М. Г. Исследования в с. Хачбулаг Дашкесанского района, Тезисы докл.конф. "Великий Октябрь"…, səh. 20</ref> və [[Goranboy]] abidələrində təsadüf edilib. ;Metal əşyalar Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Silahlar təbərzin balta, nizə və ox ucluqları, habelə bilavasitə döyüşlə bağlı olmasa da onun tərkib hissəsi olan döyüş paltarı hissələri-zireh lövhələrindən ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} ''Təbərzin baltalar'' Azərbaycanın son tunc dövrü abidələrində, xüsusilə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]]nin yayıldığı ərazidə tez-tez təsadüf edilir.<ref>{{Kitab3 |müəllif=Aslanov Q.Q |başlıq=Azərbaycanın tunc təbərzin baltaları |yer=Bakı |nəşriyyat=Elm |il=1982 |səhifə= }}</ref> Təbərzin baltalarının yayılma arealına Azərbaycanın başqa rayonları (məsələn, Dəvəçi dəfinəsi), habelə Zaqafqaziyanın müvafiq regionları da daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M. Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948–958-ci illər arasında Naxçıvan, Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Ordubad, Ərdəbil, Sultaniyyə, İrəvan, Qəzvin, Qum şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Hidayət Cəfərov]] == Mənbələr == '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г. Ф. ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. == Xarici keçidlər == * {{cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/21156 |title=Professor Hidayət Cəfərovun “Qarabağın qədim hökmdar kurqanları” adlı kitabı çapdan çıxıb |author= |date=06 June 2022 |website= |publisher=https://science.gov.az |language=az |access-date=30 avq 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606215501/https://science.gov.az/az/news/open/21156 |archive-date=6 June 2022 |url-status=unfit }} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Xarici keçidlər}} {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] 4w0slo8o8zu5zvhgwnlaiuyk4axwure 8985798 8985782 2026-07-02T11:13:24Z Xayala Mammadli 178819 8985798 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |eni = 80 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981–1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981–1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133–135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur.<ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[Fayl:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H. F. Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981–1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981–1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı = Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ sahil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əhatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = '''8 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right | bgcolor = LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981-ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г. Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə. XIV–XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г. Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Elм", 1986, səh. 56–61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV–XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV–XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[Fayl:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5–6 sm, uzunluğu 20–25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г. Ф., Кесаманлы Г. П., Нариманов И. Г. Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г. Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri — küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === 15 saylı kurqan === === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı) == {{Sitat qutusu | title = '''26 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left | bgcolor = LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı{{ref+|Professor, arxeoloq [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən "Çar kurqanı" da adlandırılır.<ref>{{cite web |url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |title=Professor Hidayət Cəfərov: “Hər istəyənə arxeoloji ekspedisiya verib qazıntı aparmağa göndərmək olmaz” |author=Nigar |date=21 Apr 2010 |website= |publisher=http://www.anl.az |language=az |access-date= 29 avq 2025|archive-url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |archive-date=29 Aug 2025 }}</ref><ref name="abc1">{{kitab3 |müəllif=Гидаят Джафаров |hissə= |hissənin linki= |başlıq=КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя |orijinal= |link= |vikimənbə= |cavabdeh= |nəşr= |yer=Баку |nəşriyyat=Азербайджанский Государственный Экономический Университет (UNEC) |il=2020 |cild= |səhifə=143 |sütunlar= |səhifələr=23 |seriya= |isbn= |tiraj=|ref= }}</ref>|qeyd}}, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayiət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov — yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov — yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək — çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək — çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240–1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700–1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> {{Sitat qutusu | title = '''Əşyasız kurqanlar''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = 17, 18, 23, 24, 25 saylı kurqanlar Borsunlu nekropolunun "Şorbulaq dərəsi" (17 saylı), "Narlı dərə" (18, 25 saylı) və "Arpa dərəsi" (23, 24 saylı) qrupunda öyrənilib. Xarici əlamətləri ilə bu kurqanlar Borsunlu nekropolunun başqa həm tip abidələrindən seçilmir. Örtüyü daşdan tökülmüş kurqanların diametri 6 m-dən 10 m-ə qədər, hündürlüyü 0,5-1 m arasındadır. Bütün hallarda kurqan örtüyü altında, əsasən mərkəz hissədə düzbucaqlı quruluşlu şərq-qərb istiqamətli adi qəbirlər aşkar olunub. Ölülər sağ və ya sol yanı üstə, bükülü vəziyyətdə dəfn olunublar. Gəc qatının və rütubətin təsirindən sümüklər çox halda çürüyüb və bu qəbirlərdə əsasən yeniyetmə və ya azyaşlı dəfn olunub. Kurqanların heç birində avadanlığa təsadüf olunmayıb. Bu kurqanları təxminən e.ə. II minilliyin II yarısına aiddir. Görünür, bu qəbirlərdə tayfanın ən yoxsul üzvləri dəfn edilib. Az-çox arxeoloji materiallar tapılmış kurqanlar da (19, 21, 27, 28, 29, 32 saylı) avadanlığın azlığı və dəfn mərasiminin bəsitliyi ilə seçilir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |pp=192-193}} | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = right | bgcolor = LightYellow }} ;Küp Keramikanın başqa nümunələri yalnız yeganə nüsxə ilə təmsil olunub. Onlardan biri qəbirin şimal-şərq divarı önündə qoyulmuş nəhəng ''küpdür''. Hündürlüyü 1 m olan [[küp]] daha çox tiyanı xatırladır. Ağzı geniş, oturacağı qeyri-mütənasib olaraq ensiz və dardır. Oturacaqda, künc hissəsində deşik açılıb. Görünür, tiyan şərabçılıqda istifadə edilib. Onun içərisində qalmış şabalıdı rəngli daşlaşmış kütlənin xüsusi laboratoriya analizi həmin kütlənin üzümlə bağlı olmasını göstərmişdir.{{ref+|Analiz AMEA Torpaqşünaslıq İnstitutunda aparılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}}|qeyd}} Buradan tapılmış tək qulp parç böyük tiyanın içərisinə qoyulmuşdur ki, bu faktın özü də böyük tiyanda şərab saxlanılmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Keramika nümunələrindən biri ümumi saxsı qablar qrupundan qətiyyətlə seçilir. Ağ rəngli gildən hazırlanıb səthinə göy rənglə boya vurulmuş bu qab "assuriya tipli" şirli qablar sırasına daxildir. Sınmış qabın bir hissəsi qalıb. Xatırladaq ki, şirli qablara Azərbaycanın Lənkəran, Xocalı, [[Gəncəçay]] ("Paşa təpə"), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] ([[II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur)|II Kültəpə]]), [[Mingəçevir]]<ref>Ваидов P. M., Джафаров Г. Ф. Ассирийские глазурованные сосуды из древних памятников Азербайджана. Известия АН. Аз. ССР (серия история, философия и права), 1982, № 1, səh. 32–37</ref> və son illərin məlumatına görə [[Xoşbulaq|Xaçbulaq]]<ref>Кесаманлы Г. П., Гусейнова М. А., Кесаманлы М. Г. Исследования в с. Хачбулаг Дашкесанского района, Тезисы докл.конф. "Великий Октябрь"…, səh. 20</ref> və [[Goranboy]] abidələrində təsadüf edilib. ;Metal əşyalar Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Silahlar təbərzin balta, nizə və ox ucluqları, habelə bilavasitə döyüşlə bağlı olmasa da onun tərkib hissəsi olan döyüş paltarı hissələri-zireh lövhələrindən ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} ''Təbərzin baltalar'' Azərbaycanın son tunc dövrü abidələrində, xüsusilə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]]nin yayıldığı ərazidə tez-tez təsadüf edilir.<ref>{{Kitab3 |müəllif=Aslanov Q.Q |başlıq=Azərbaycanın tunc təbərzin baltaları |yer=Bakı |nəşriyyat=Elm |il=1982 |səhifə= }}</ref> Təbərzin baltalarının yayılma arealına Azərbaycanın başqa rayonları (məsələn, Dəvəçi dəfinəsi), habelə Zaqafqaziyanın müvafiq regionları da daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M. Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948–958-ci illər arasında Naxçıvan, Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Ordubad, Ərdəbil, Sultaniyyə, İrəvan, Qəzvin, Qum şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Hidayət Cəfərov]] == Mənbələr == '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г. Ф. ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. == Xarici keçidlər == * {{cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/21156 |title=Professor Hidayət Cəfərovun “Qarabağın qədim hökmdar kurqanları” adlı kitabı çapdan çıxıb |author= |date=06 June 2022 |website= |publisher=https://science.gov.az |language=az |access-date=30 avq 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606215501/https://science.gov.az/az/news/open/21156 |archive-date=6 June 2022 |url-status=unfit }} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Xarici keçidlər}} {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] sebh2ewz4toe8l4h62pfvtxgsmcahf6 8985821 8985798 2026-07-02T11:26:10Z Xayala Mammadli 178819 /* 15 saylı kurqan */ 8985821 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |eni = 80 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981–1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981–1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133–135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur.<ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[Fayl:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H. F. Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981–1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981–1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı = Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ sahil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əhatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = '''8 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right | bgcolor = LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981-ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г. Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə. XIV–XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г. Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Elм", 1986, səh. 56–61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV–XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV–XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[Fayl:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5–6 sm, uzunluğu 20–25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г. Ф., Кесаманлы Г. П., Нариманов И. Г. Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г. Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri — küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === 15 saylı kurqan === 15 saylı kurqan "Narlı dərə" qrupunda öyrənilmiş abidələrdən xarici görünüşü ilə seçilir. Hündürlüyü 1,3 m, diametri 12 m olan daş örtük altında, mərkəz hissədə nisbətən böyük ölçülü qəbir kamerasında (4x2,2x1,7 m) bükülü vəziyyətdə başı qərbə olan ölü dəfn olunmuşdur. Qəbrə dörd cilalı saxsı qab: cam, bərni, küpə və nehrə qoyulub. Saxsı qablar forma etibarı ilə e.ə. XII-XI əsr keramikası ilə oxşardır. Borsunlu nekropolunda 1986-cı ildə 16 kurqan öyrənilib. 162 Onlardan üçü (16, 22. 31 saylı) ''kenotof'', qalanlarında, əsasən qərb-şərq istiqamətli, düzbucaqlı planlı torpaq qəbirlər aşkar olunub. Qəbirlərdə tək ölü dəfn olunub, yalnız bir kurqanda (27 saylı) düzbucaqlı planlı gəc qəbir (e.ə. X-XI əsrlər) dairəvi quruluşlu XII-XI əsrlər qəbirinə sallanmışdır. Qəbirlərin bir qismində (17, 18, 23, 24, 25 saylı) avadanlıq qoyulmamışdır. Həmin il tədqiq olunmuş kurqanlardan ikisi (20, 26 saylı) ilk tunc dövrünə, biri (30 saylı) orta tunc dövrünə, qalanları isə son tunc və ilk dəmir dövrünə aid kenotaf və əşyasız kurqanlardır. === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı) == {{Sitat qutusu | title = '''26 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left | bgcolor = LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı{{ref+|Professor, arxeoloq [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən "Çar kurqanı" da adlandırılır.<ref>{{cite web |url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |title=Professor Hidayət Cəfərov: “Hər istəyənə arxeoloji ekspedisiya verib qazıntı aparmağa göndərmək olmaz” |author=Nigar |date=21 Apr 2010 |website= |publisher=http://www.anl.az |language=az |access-date= 29 avq 2025|archive-url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |archive-date=29 Aug 2025 }}</ref><ref name="abc1">{{kitab3 |müəllif=Гидаят Джафаров |hissə= |hissənin linki= |başlıq=КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя |orijinal= |link= |vikimənbə= |cavabdeh= |nəşr= |yer=Баку |nəşriyyat=Азербайджанский Государственный Экономический Университет (UNEC) |il=2020 |cild= |səhifə=143 |sütunlar= |səhifələr=23 |seriya= |isbn= |tiraj=|ref= }}</ref>|qeyd}}, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayiət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov — yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov — yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək — çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək — çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240–1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700–1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> {{Sitat qutusu | title = '''Əşyasız kurqanlar''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = 17, 18, 23, 24, 25 saylı kurqanlar Borsunlu nekropolunun "Şorbulaq dərəsi" (17 saylı), "Narlı dərə" (18, 25 saylı) və "Arpa dərəsi" (23, 24 saylı) qrupunda öyrənilib. Xarici əlamətləri ilə bu kurqanlar Borsunlu nekropolunun başqa həm tip abidələrindən seçilmir. Örtüyü daşdan tökülmüş kurqanların diametri 6 m-dən 10 m-ə qədər, hündürlüyü 0,5-1 m arasındadır. Bütün hallarda kurqan örtüyü altında, əsasən mərkəz hissədə düzbucaqlı quruluşlu şərq-qərb istiqamətli adi qəbirlər aşkar olunub. Ölülər sağ və ya sol yanı üstə, bükülü vəziyyətdə dəfn olunublar. Gəc qatının və rütubətin təsirindən sümüklər çox halda çürüyüb və bu qəbirlərdə əsasən yeniyetmə və ya azyaşlı dəfn olunub. Kurqanların heç birində avadanlığa təsadüf olunmayıb. Bu kurqanları təxminən e.ə. II minilliyin II yarısına aiddir. Görünür, bu qəbirlərdə tayfanın ən yoxsul üzvləri dəfn edilib. Az-çox arxeoloji materiallar tapılmış kurqanlar da (19, 21, 27, 28, 29, 32 saylı) avadanlığın azlığı və dəfn mərasiminin bəsitliyi ilə seçilir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |pp=192-193}} | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = right | bgcolor = LightYellow }} ;Küp Keramikanın başqa nümunələri yalnız yeganə nüsxə ilə təmsil olunub. Onlardan biri qəbirin şimal-şərq divarı önündə qoyulmuş nəhəng ''küpdür''. Hündürlüyü 1 m olan [[küp]] daha çox tiyanı xatırladır. Ağzı geniş, oturacağı qeyri-mütənasib olaraq ensiz və dardır. Oturacaqda, künc hissəsində deşik açılıb. Görünür, tiyan şərabçılıqda istifadə edilib. Onun içərisində qalmış şabalıdı rəngli daşlaşmış kütlənin xüsusi laboratoriya analizi həmin kütlənin üzümlə bağlı olmasını göstərmişdir.{{ref+|Analiz AMEA Torpaqşünaslıq İnstitutunda aparılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}}|qeyd}} Buradan tapılmış tək qulp parç böyük tiyanın içərisinə qoyulmuşdur ki, bu faktın özü də böyük tiyanda şərab saxlanılmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Keramika nümunələrindən biri ümumi saxsı qablar qrupundan qətiyyətlə seçilir. Ağ rəngli gildən hazırlanıb səthinə göy rənglə boya vurulmuş bu qab "assuriya tipli" şirli qablar sırasına daxildir. Sınmış qabın bir hissəsi qalıb. Xatırladaq ki, şirli qablara Azərbaycanın Lənkəran, Xocalı, [[Gəncəçay]] ("Paşa təpə"), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] ([[II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur)|II Kültəpə]]), [[Mingəçevir]]<ref>Ваидов P. M., Джафаров Г. Ф. Ассирийские глазурованные сосуды из древних памятников Азербайджана. Известия АН. Аз. ССР (серия история, философия и права), 1982, № 1, səh. 32–37</ref> və son illərin məlumatına görə [[Xoşbulaq|Xaçbulaq]]<ref>Кесаманлы Г. П., Гусейнова М. А., Кесаманлы М. Г. Исследования в с. Хачбулаг Дашкесанского района, Тезисы докл.конф. "Великий Октябрь"…, səh. 20</ref> və [[Goranboy]] abidələrində təsadüf edilib. ;Metal əşyalar Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Silahlar təbərzin balta, nizə və ox ucluqları, habelə bilavasitə döyüşlə bağlı olmasa da onun tərkib hissəsi olan döyüş paltarı hissələri-zireh lövhələrindən ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} ''Təbərzin baltalar'' Azərbaycanın son tunc dövrü abidələrində, xüsusilə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]]nin yayıldığı ərazidə tez-tez təsadüf edilir.<ref>{{Kitab3 |müəllif=Aslanov Q.Q |başlıq=Azərbaycanın tunc təbərzin baltaları |yer=Bakı |nəşriyyat=Elm |il=1982 |səhifə= }}</ref> Təbərzin baltalarının yayılma arealına Azərbaycanın başqa rayonları (məsələn, Dəvəçi dəfinəsi), habelə Zaqafqaziyanın müvafiq regionları da daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M. Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948–958-ci illər arasında Naxçıvan, Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Ordubad, Ərdəbil, Sultaniyyə, İrəvan, Qəzvin, Qum şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Hidayət Cəfərov]] == Mənbələr == '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г. Ф. ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. == Xarici keçidlər == * {{cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/21156 |title=Professor Hidayət Cəfərovun “Qarabağın qədim hökmdar kurqanları” adlı kitabı çapdan çıxıb |author= |date=06 June 2022 |website= |publisher=https://science.gov.az |language=az |access-date=30 avq 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606215501/https://science.gov.az/az/news/open/21156 |archive-date=6 June 2022 |url-status=unfit }} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Xarici keçidlər}} {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] 2yvyszquacuk30td9jm2lpca9xxrk8a 8985824 8985821 2026-07-02T11:27:43Z Xayala Mammadli 178819 /* 15 saylı kurqan */ 8985824 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |eni = 80 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981–1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981–1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133–135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur.<ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[Fayl:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H. F. Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981–1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981–1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı = Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ sahil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əhatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = '''8 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right | bgcolor = LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981-ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г. Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə. XIV–XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г. Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Elм", 1986, səh. 56–61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV–XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV–XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[Fayl:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5–6 sm, uzunluğu 20–25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г. Ф., Кесаманлы Г. П., Нариманов И. Г. Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г. Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri — küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === 15 saylı kurqan === 15 saylı kurqan "Narlı dərə" qrupunda öyrənilmiş abidələrdən xarici görünüşü ilə seçilir. Hündürlüyü 1,3 m, diametri 12 m olan daş örtük altında, mərkəz hissədə nisbətən böyük ölçülü qəbir kamerasında (4x2,2x1,7 m) bükülü vəziyyətdə başı qərbə olan ölü dəfn olunmuşdur. Qəbrə dörd cilalı saxsı qab: cam, bərni, küpə və nehrə qoyulub. Saxsı qablar forma etibarı ilə e.ə. XII-XI əsr keramikası ilə oxşardır. Borsunlu nekropolunda 1986-cı ildə 16 kurqan öyrənilib.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследования памятниkов эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. Тезисы докладов конфер. "Великий Октябрь"... səh. 15-16</ref><ref>Нариманов И.Г., Джафаров Г.Ф., Джафарова А. Дж. О роботе Миль- Kарабахсkой экспедиции. АО 1986 г. 1988, səh. 462-463</ref> Onlardan üçü (16, 22. 31 saylı) ''kenotof'', qalanlarında, əsasən qərb-şərq istiqamətli, düzbucaqlı planlı torpaq qəbirlər aşkar olunub. Qəbirlərdə tək ölü dəfn olunub, yalnız bir kurqanda (27 saylı) düzbucaqlı planlı gəc qəbir (e.ə. X-XI əsrlər) dairəvi quruluşlu XII-XI əsrlər qəbirinə sallanmışdır. Qəbirlərin bir qismində (17, 18, 23, 24, 25 saylı) avadanlıq qoyulmamışdır. Həmin il tədqiq olunmuş kurqanlardan ikisi (20, 26 saylı) ilk tunc dövrünə, biri (30 saylı) orta tunc dövrünə, qalanları isə son tunc və ilk dəmir dövrünə aid kenotaf və əşyasız kurqanlardır. === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı) == {{Sitat qutusu | title = '''26 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left | bgcolor = LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı{{ref+|Professor, arxeoloq [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən "Çar kurqanı" da adlandırılır.<ref>{{cite web |url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |title=Professor Hidayət Cəfərov: “Hər istəyənə arxeoloji ekspedisiya verib qazıntı aparmağa göndərmək olmaz” |author=Nigar |date=21 Apr 2010 |website= |publisher=http://www.anl.az |language=az |access-date= 29 avq 2025|archive-url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |archive-date=29 Aug 2025 }}</ref><ref name="abc1">{{kitab3 |müəllif=Гидаят Джафаров |hissə= |hissənin linki= |başlıq=КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя |orijinal= |link= |vikimənbə= |cavabdeh= |nəşr= |yer=Баку |nəşriyyat=Азербайджанский Государственный Экономический Университет (UNEC) |il=2020 |cild= |səhifə=143 |sütunlar= |səhifələr=23 |seriya= |isbn= |tiraj=|ref= }}</ref>|qeyd}}, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayiət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov — yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov — yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək — çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək — çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240–1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700–1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> {{Sitat qutusu | title = '''Əşyasız kurqanlar''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = 17, 18, 23, 24, 25 saylı kurqanlar Borsunlu nekropolunun "Şorbulaq dərəsi" (17 saylı), "Narlı dərə" (18, 25 saylı) və "Arpa dərəsi" (23, 24 saylı) qrupunda öyrənilib. Xarici əlamətləri ilə bu kurqanlar Borsunlu nekropolunun başqa həm tip abidələrindən seçilmir. Örtüyü daşdan tökülmüş kurqanların diametri 6 m-dən 10 m-ə qədər, hündürlüyü 0,5-1 m arasındadır. Bütün hallarda kurqan örtüyü altında, əsasən mərkəz hissədə düzbucaqlı quruluşlu şərq-qərb istiqamətli adi qəbirlər aşkar olunub. Ölülər sağ və ya sol yanı üstə, bükülü vəziyyətdə dəfn olunublar. Gəc qatının və rütubətin təsirindən sümüklər çox halda çürüyüb və bu qəbirlərdə əsasən yeniyetmə və ya azyaşlı dəfn olunub. Kurqanların heç birində avadanlığa təsadüf olunmayıb. Bu kurqanları təxminən e.ə. II minilliyin II yarısına aiddir. Görünür, bu qəbirlərdə tayfanın ən yoxsul üzvləri dəfn edilib. Az-çox arxeoloji materiallar tapılmış kurqanlar da (19, 21, 27, 28, 29, 32 saylı) avadanlığın azlığı və dəfn mərasiminin bəsitliyi ilə seçilir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |pp=192-193}} | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = right | bgcolor = LightYellow }} ;Küp Keramikanın başqa nümunələri yalnız yeganə nüsxə ilə təmsil olunub. Onlardan biri qəbirin şimal-şərq divarı önündə qoyulmuş nəhəng ''küpdür''. Hündürlüyü 1 m olan [[küp]] daha çox tiyanı xatırladır. Ağzı geniş, oturacağı qeyri-mütənasib olaraq ensiz və dardır. Oturacaqda, künc hissəsində deşik açılıb. Görünür, tiyan şərabçılıqda istifadə edilib. Onun içərisində qalmış şabalıdı rəngli daşlaşmış kütlənin xüsusi laboratoriya analizi həmin kütlənin üzümlə bağlı olmasını göstərmişdir.{{ref+|Analiz AMEA Torpaqşünaslıq İnstitutunda aparılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}}|qeyd}} Buradan tapılmış tək qulp parç böyük tiyanın içərisinə qoyulmuşdur ki, bu faktın özü də böyük tiyanda şərab saxlanılmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Keramika nümunələrindən biri ümumi saxsı qablar qrupundan qətiyyətlə seçilir. Ağ rəngli gildən hazırlanıb səthinə göy rənglə boya vurulmuş bu qab "assuriya tipli" şirli qablar sırasına daxildir. Sınmış qabın bir hissəsi qalıb. Xatırladaq ki, şirli qablara Azərbaycanın Lənkəran, Xocalı, [[Gəncəçay]] ("Paşa təpə"), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] ([[II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur)|II Kültəpə]]), [[Mingəçevir]]<ref>Ваидов P. M., Джафаров Г. Ф. Ассирийские глазурованные сосуды из древних памятников Азербайджана. Известия АН. Аз. ССР (серия история, философия и права), 1982, № 1, səh. 32–37</ref> və son illərin məlumatına görə [[Xoşbulaq|Xaçbulaq]]<ref>Кесаманлы Г. П., Гусейнова М. А., Кесаманлы М. Г. Исследования в с. Хачбулаг Дашкесанского района, Тезисы докл.конф. "Великий Октябрь"…, səh. 20</ref> və [[Goranboy]] abidələrində təsadüf edilib. ;Metal əşyalar Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Silahlar təbərzin balta, nizə və ox ucluqları, habelə bilavasitə döyüşlə bağlı olmasa da onun tərkib hissəsi olan döyüş paltarı hissələri-zireh lövhələrindən ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} ''Təbərzin baltalar'' Azərbaycanın son tunc dövrü abidələrində, xüsusilə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]]nin yayıldığı ərazidə tez-tez təsadüf edilir.<ref>{{Kitab3 |müəllif=Aslanov Q.Q |başlıq=Azərbaycanın tunc təbərzin baltaları |yer=Bakı |nəşriyyat=Elm |il=1982 |səhifə= }}</ref> Təbərzin baltalarının yayılma arealına Azərbaycanın başqa rayonları (məsələn, Dəvəçi dəfinəsi), habelə Zaqafqaziyanın müvafiq regionları da daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M. Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948–958-ci illər arasında Naxçıvan, Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Ordubad, Ərdəbil, Sultaniyyə, İrəvan, Qəzvin, Qum şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Hidayət Cəfərov]] == Mənbələr == '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г. Ф. ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. == Xarici keçidlər == * {{cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/21156 |title=Professor Hidayət Cəfərovun “Qarabağın qədim hökmdar kurqanları” adlı kitabı çapdan çıxıb |author= |date=06 June 2022 |website= |publisher=https://science.gov.az |language=az |access-date=30 avq 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606215501/https://science.gov.az/az/news/open/21156 |archive-date=6 June 2022 |url-status=unfit }} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Xarici keçidlər}} {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] 362pbw57mjxg10ulavjp7zlnkv0xx17 8985829 8985824 2026-07-02T11:28:39Z Xayala Mammadli 178819 /* Mənbələr */ 8985829 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |eni = 80 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981–1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981–1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133–135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur.<ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[Fayl:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H. F. Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981–1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981–1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı = Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ sahil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əhatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = '''8 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right | bgcolor = LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981-ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г. Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə. XIV–XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г. Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Elм", 1986, səh. 56–61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV–XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV–XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[Fayl:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5–6 sm, uzunluğu 20–25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г. Ф., Кесаманлы Г. П., Нариманов И. Г. Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г. Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri — küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === 15 saylı kurqan === 15 saylı kurqan "Narlı dərə" qrupunda öyrənilmiş abidələrdən xarici görünüşü ilə seçilir. Hündürlüyü 1,3 m, diametri 12 m olan daş örtük altında, mərkəz hissədə nisbətən böyük ölçülü qəbir kamerasında (4x2,2x1,7 m) bükülü vəziyyətdə başı qərbə olan ölü dəfn olunmuşdur. Qəbrə dörd cilalı saxsı qab: cam, bərni, küpə və nehrə qoyulub. Saxsı qablar forma etibarı ilə e.ə. XII-XI əsr keramikası ilə oxşardır. Borsunlu nekropolunda 1986-cı ildə 16 kurqan öyrənilib.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследования памятниkов эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. Тезисы докладов конфер. "Великий Октябрь"... səh. 15-16</ref><ref>Нариманов И.Г., Джафаров Г.Ф., Джафарова А. Дж. О роботе Миль- Kарабахсkой экспедиции. АО 1986 г. 1988, səh. 462-463</ref> Onlardan üçü (16, 22. 31 saylı) ''kenotof'', qalanlarında, əsasən qərb-şərq istiqamətli, düzbucaqlı planlı torpaq qəbirlər aşkar olunub. Qəbirlərdə tək ölü dəfn olunub, yalnız bir kurqanda (27 saylı) düzbucaqlı planlı gəc qəbir (e.ə. X-XI əsrlər) dairəvi quruluşlu XII-XI əsrlər qəbirinə sallanmışdır. Qəbirlərin bir qismində (17, 18, 23, 24, 25 saylı) avadanlıq qoyulmamışdır. Həmin il tədqiq olunmuş kurqanlardan ikisi (20, 26 saylı) ilk tunc dövrünə, biri (30 saylı) orta tunc dövrünə, qalanları isə son tunc və ilk dəmir dövrünə aid kenotaf və əşyasız kurqanlardır. === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı) == {{Sitat qutusu | title = '''26 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left | bgcolor = LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı{{ref+|Professor, arxeoloq [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən "Çar kurqanı" da adlandırılır.<ref>{{cite web |url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |title=Professor Hidayət Cəfərov: “Hər istəyənə arxeoloji ekspedisiya verib qazıntı aparmağa göndərmək olmaz” |author=Nigar |date=21 Apr 2010 |website= |publisher=http://www.anl.az |language=az |access-date= 29 avq 2025|archive-url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |archive-date=29 Aug 2025 }}</ref><ref name="abc1">{{kitab3 |müəllif=Гидаят Джафаров |hissə= |hissənin linki= |başlıq=КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя |orijinal= |link= |vikimənbə= |cavabdeh= |nəşr= |yer=Баку |nəşriyyat=Азербайджанский Государственный Экономический Университет (UNEC) |il=2020 |cild= |səhifə=143 |sütunlar= |səhifələr=23 |seriya= |isbn= |tiraj=|ref= }}</ref>|qeyd}}, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayiət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov — yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov — yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək — çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək — çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240–1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700–1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> {{Sitat qutusu | title = '''Əşyasız kurqanlar''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = 17, 18, 23, 24, 25 saylı kurqanlar Borsunlu nekropolunun "Şorbulaq dərəsi" (17 saylı), "Narlı dərə" (18, 25 saylı) və "Arpa dərəsi" (23, 24 saylı) qrupunda öyrənilib. Xarici əlamətləri ilə bu kurqanlar Borsunlu nekropolunun başqa həm tip abidələrindən seçilmir. Örtüyü daşdan tökülmüş kurqanların diametri 6 m-dən 10 m-ə qədər, hündürlüyü 0,5-1 m arasındadır. Bütün hallarda kurqan örtüyü altında, əsasən mərkəz hissədə düzbucaqlı quruluşlu şərq-qərb istiqamətli adi qəbirlər aşkar olunub. Ölülər sağ və ya sol yanı üstə, bükülü vəziyyətdə dəfn olunublar. Gəc qatının və rütubətin təsirindən sümüklər çox halda çürüyüb və bu qəbirlərdə əsasən yeniyetmə və ya azyaşlı dəfn olunub. Kurqanların heç birində avadanlığa təsadüf olunmayıb. Bu kurqanları təxminən e.ə. II minilliyin II yarısına aiddir. Görünür, bu qəbirlərdə tayfanın ən yoxsul üzvləri dəfn edilib. Az-çox arxeoloji materiallar tapılmış kurqanlar da (19, 21, 27, 28, 29, 32 saylı) avadanlığın azlığı və dəfn mərasiminin bəsitliyi ilə seçilir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |pp=192-193}} | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = right | bgcolor = LightYellow }} ;Küp Keramikanın başqa nümunələri yalnız yeganə nüsxə ilə təmsil olunub. Onlardan biri qəbirin şimal-şərq divarı önündə qoyulmuş nəhəng ''küpdür''. Hündürlüyü 1 m olan [[küp]] daha çox tiyanı xatırladır. Ağzı geniş, oturacağı qeyri-mütənasib olaraq ensiz və dardır. Oturacaqda, künc hissəsində deşik açılıb. Görünür, tiyan şərabçılıqda istifadə edilib. Onun içərisində qalmış şabalıdı rəngli daşlaşmış kütlənin xüsusi laboratoriya analizi həmin kütlənin üzümlə bağlı olmasını göstərmişdir.{{ref+|Analiz AMEA Torpaqşünaslıq İnstitutunda aparılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}}|qeyd}} Buradan tapılmış tək qulp parç böyük tiyanın içərisinə qoyulmuşdur ki, bu faktın özü də böyük tiyanda şərab saxlanılmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Keramika nümunələrindən biri ümumi saxsı qablar qrupundan qətiyyətlə seçilir. Ağ rəngli gildən hazırlanıb səthinə göy rənglə boya vurulmuş bu qab "assuriya tipli" şirli qablar sırasına daxildir. Sınmış qabın bir hissəsi qalıb. Xatırladaq ki, şirli qablara Azərbaycanın Lənkəran, Xocalı, [[Gəncəçay]] ("Paşa təpə"), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] ([[II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur)|II Kültəpə]]), [[Mingəçevir]]<ref>Ваидов P. M., Джафаров Г. Ф. Ассирийские глазурованные сосуды из древних памятников Азербайджана. Известия АН. Аз. ССР (серия история, философия и права), 1982, № 1, səh. 32–37</ref> və son illərin məlumatına görə [[Xoşbulaq|Xaçbulaq]]<ref>Кесаманлы Г. П., Гусейнова М. А., Кесаманлы М. Г. Исследования в с. Хачбулаг Дашкесанского района, Тезисы докл.конф. "Великий Октябрь"…, səh. 20</ref> və [[Goranboy]] abidələrində təsadüf edilib. ;Metal əşyalar Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Silahlar təbərzin balta, nizə və ox ucluqları, habelə bilavasitə döyüşlə bağlı olmasa da onun tərkib hissəsi olan döyüş paltarı hissələri-zireh lövhələrindən ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} ''Təbərzin baltalar'' Azərbaycanın son tunc dövrü abidələrində, xüsusilə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]]nin yayıldığı ərazidə tez-tez təsadüf edilir.<ref>{{Kitab3 |müəllif=Aslanov Q.Q |başlıq=Azərbaycanın tunc təbərzin baltaları |yer=Bakı |nəşriyyat=Elm |il=1982 |səhifə= }}</ref> Təbərzin baltalarının yayılma arealına Azərbaycanın başqa rayonları (məsələn, Dəvəçi dəfinəsi), habelə Zaqafqaziyanın müvafiq regionları da daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M. Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948–958-ci illər arasında Naxçıvan, Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Ordubad, Ərdəbil, Sultaniyyə, İrəvan, Qəzvin, Qum şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Hidayət Cəfərov]] == Mənbələr == <div style="height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088"> '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г. Ф. ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. </div> == Xarici keçidlər == * {{cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/21156 |title=Professor Hidayət Cəfərovun “Qarabağın qədim hökmdar kurqanları” adlı kitabı çapdan çıxıb |author= |date=06 June 2022 |website= |publisher=https://science.gov.az |language=az |access-date=30 avq 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606215501/https://science.gov.az/az/news/open/21156 |archive-date=6 June 2022 |url-status=unfit }} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Xarici keçidlər}} {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] pdbe0hk5bauym9comj8eu7t3r5v401d 8985837 8985829 2026-07-02T11:33:43Z Xayala Mammadli 178819 /* Borsunlu dəfinəsi */ 8985837 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Tarixi abidə |adı = Borsunlu nekropolu |orijinal adı = |şəkil = Gil qab 9.JPG |şəkil_izah = Borsunlu kurqanından aşkar edilmiş gil qab, Gəncə Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |status = |şəhər = [[Tərtər rayonu|Tərtər]] |yerləşir = [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]], [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahili |aidiyyatı = son tunc-ilk dəmir dövrü |layihə_müəllifi = [[Hidayət Cəfərov]] |heykəltəraş = |memar = |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = |üslubu = [[kurqan|kurqanlar]] |texnikası = |vəziyyəti = |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = Borsunlu kurqanları |nişanlama1_nömrəsi = [https://www.e-qanun.az/framework/2847 H-313] |nişanlama2_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama2_sərbəst1dəyər = Arxeoloji abidə |nişanlama2_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama2_sərbəst2dəyər = Dünya əhəmiyyətli<ref>{{cite web |url=https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |title=Borsunlu kurqanları |author= |date= |website=agdjabedy.mct.az |publisher= |language= |access-date=11 yan 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072017/https://agdjabedy.mct.az/az/monview/361/107/Borsunlu_kurqanlari_2_eded |archive-date=2023-09-22 |url-status=live }}</ref> |kəşf_tarixi = 1981 |sahəsi = 256 m² (Böyük Borsunlu kurqanı) |hündürlük = 7 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |eni = 80 m (Böyük Borsunlu kurqanı) |material = torpaq və xırda çınqıl qatışığı<br>çınqıl və çay daşları{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} |nişanlama2_sərbəst3ad = |nişanlama2_sərbəst3dəyər = |xəritəsi = {{Yer xəritəsi~|label=Borsunlu nekropolu|lat_deg=40|lat_min=20|lon_deg=46|lon_min=55|mark=Tartar District in Azerbaijan.svg |marksize=270 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}} }} '''Borsunlu nekropolu''' — [[Tərtər rayonu]], [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu]] kəndindən 0,5 km şimal-şərqdə [[İncəçay]]ın sağ sahilində yerləşən arxeoloji abidə.<ref name=":01">MİL–QARABAĞ ARXEOLOJİ EKSPEDİSİYASI 2-Cİ DƏSTƏSİNİN 1982-Cİ İL TƏDQİQATLARININ HESABATI</ref> Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981–1987-ci illərdə çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981–1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.{{ref+|Dəstənin tərkibi: [[Hidayət Cəfərov|H.F.Cəfərov]] (qazıntıların rəhbəri), X.Xəlilov, İ.M.Əliyarov (baş laborantlar). Bundan başqa sektorun baş laborantı İ.Mehdiyev əlavə və ayrılmış vaxtda kömək üçün qazıntıya ezam olunmuşdur (1 ay).|group="qeyd"}}<ref>Предварительные итоги исследований в Борсунлинском магильнике. Тезисы докладов Всесоюзной археологической конференции. Баку, 1985, Т. I, стр. 133–135.</ref> Nekropol [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]] ətrafında, İncəçayı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmişdir, tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=60}} Borsunlu nekropolu təkcə [[Qarabağ]]da deyil, bütövlükdə Azərbaycanın tunc dövrü ilə bağlı aşkar edilmiş sinxron abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Borsunlu nekropolunda tədqiq olunmuş 35 abidədən (32 kurqan, iki sallama qəbiri, bir torpaq qəbiri) 5-i ilk [[tunc dövrü]]nə, 3-ü orta tunc dövrünə, 1-i orta tuncdan son tunca keçid dövrünə, qalanları son tunc və ilk dəmir dövrünün müxtəlif mərhələlərinə aiddir. Axırıncılar sayca çoxdur və Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu [[İncəçay]]ın sağ sahil zonasında yerləşir.<ref>{{məqalə |müəllif=Cəfərov H.F |başlıq=Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyətinin “Qarabağ” qrupu abidələri (e.ə. XIV-XIII əsrlər) |orijinal= |link= |nəşrin müəllifi= |nəşr=Tarix, insan, və cəmiyyət |tip= |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2017 |cild= |buraxılış= |nömrə=1 |səhifə=43-50 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |dil= |ref= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= |ref= }}</ref>{{sfn |Hidayət Cəfərov | Qədim Qarabağ|2020 |pp=188}} Kurqanların örtükləri torpaq, daş və torpaq qarışıqlı töküntüdən ibarətdir.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= 2017|title=QARABAĞIN ARXEOLOJİ ABİDƏLƏRİ ƏN QƏDİM ZAMANLARDAN b.e. IV ƏSRİNƏ QƏDƏR |url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr |journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI|volume=17 |issue=65 |page=4-19 |access-date= |archive-url=https://avesis.unec.edu.az/publication/details/06b2bdd5-4810-4f56-9f25-951512f05f8f/qarabagin-arxeoloji-abidlri-n-qdim-zamanlardan-b-e-iv-srin-qdr|archive-date=30 Jun 2026 |access-date= }}</ref>{{Bax|#Kurqanlar və qəbir tapıntıları|1}} Borsunlu kurqanları haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu, [[Qarabağ]]da hələlik yeganə abidədir ki, orada mədəniyyətin inkişafını e.ə III minilliyin başlanğıcından I minilliyin ortalarına qədər izləmək olur.<ref name=":08">{{cite journal |last1=Cəfərov |first1=Hidayət |last2=Cəfərova |first2=Diana |date= |title=Qarabağın arxeoloji abidələri (ən qədim dövrlərdən e.ə. VIII əsrə qədər) |url=http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |journal=Azərbaycan Arxeologiyası |volume=1 |issue= |pages=49-67 |doi=10.5782/2218-0346.2021.24.1.49 |access-date=29 Aug 2025 |archive-date=29 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129134443/http://dspace.khazar.org/jspui/bitstream/20.500.12323/5473/1/Qaraba%C4%9F%C4%B1n%20arxeoloji%20abid%C9%99l%C9%99ri.pdf |publication-date=2021 |language=az |url-status=unfit }}</ref><ref>{{cite journal|last1=ДЖАФАРОВ|first1=Гидаят|last2=|first2=|date=2008|title=Памятники Карабаха эпохи бронзы и раннего железа|url=https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|journal=«ИРС- Наследие»|volume=1|issue=|pages=10-11|access-date=|archive-date=12 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712125749/https://irs-az.com/new/pdf/090620184209.pdf|location=Москва|url-status=unfit}}</ref> == Ümumi məlumat == [[Fayl:The Boyuk Borsunlu barrow1.jpg|thumb|left|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış at kəlləsi və onun ağız hissəsində olan tunc gəm]] Borsunlu [[Nekropol|nekropolundakı]] kurqanlarının bir qrupu [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən tədqiq edilmişdir. H. F. Cəfərov ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşən kurqanları beş tipə bölmüşdür. Müxtəlif dövrlü qədim abidələri ilə zəngin [[Qarabağ]]ın Tərtər bölgəsində Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının 2-ci dəstəsi 1981–1987-ci illərdə burada çoxsaylı arxeoloji abidələr qeydə alıb ki, Borsunlu nekropolu da Tərtər rayonu ərazisində qeydə alınmış zəngin abidələrdəndir. Burada kiçik fasilə (1984-cü il) ilə 1981–1987-ci illərdə sistemli arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır.<ref>{{cite book |müəllif=Джафаров Г.Ф. |kitabın adı = Исследование в бассейне Инчечай |cild= |fəsil= |sitat= |url= |dil= |yer=Москва |nəşriyyat= |tarix=1981 |səhifə=421 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}</ref> Nekropol Borsunlu kəndi ətrafında, [[İncəçay]]ı hövzəsinin orta axarında, çayın dərin dərədən düzənliyə çıxaraq yelpikvari yayılması zonasında, geniş bir sahədə yerləşmiş tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlardan ibarətdir. Borsunlu kurqanları əksərən torpaq və xırda çınqıl qatışığından, bəzi hallarda isə çınqıl və çay daşlarından qurulmuşdur. Bu tip kurqanlar bir qayda olaraq bir və ya iki cərgə daşlardan hörülmüş [[kromlex]]lə əhatə olunub.<ref>{{cite journal |last1=Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=1985 |title= Borsunluda ilk tunc dövrü kurqanı|url= |journal=Azərb. EA Xəbərləri (tarix, fəlsəfə, hüquq seriyası) |volume=№3 |issue= |page=79-88 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> Borsunlu nekropolunda kurqanlar ayrı-ayrı qruplar halında cəmləşib. Bu xüsusiyyət ibtidai-icma quruluşunun daxili mexanizmi ilə bağlı olan gerçəklikdir. ki, belə qruplarda bir və ya iki böyük ölçülü kurqanı kiçik və orta həcmli kurqanlar əhatələyir. Mərkəzdə yerləşmiş böyük kurqanlar tayfanın varlı üzvləri, onun ətrafındakı kurqanlar isə sıravi üzvlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Göstərilən xüsusiyyət tunc dövrünün bütün mərhələləri üçün eitibarlıdır. Kurqan qruplarına İncəçayın həm sol sahil (Qara su, Ağ qaya, Melikli dərəsi, Gen dərə, Qara yol, Acı dərə, Arxaşan dərəsi, Mil dərəsi, Arpa dərəsi, Çəmənlik), həm də sağ sahil zonasında (Göllər, Səlbi dərəsi, Qazaxlar, Sulu dağ, Narlı dərə, Şorsu və s.) mövcuddur. == Qəbirlərin quruluşu == Xarici görünüş eitibarilə Borsunlu kurqanları bir neçə tipə bölünür: * ''Örtüyü yalnız iri çay daşlarından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanların bəizilərinin mərkəz һissəsi batıqdır.'' * ''Örtüyü iri parçalı çınqıldan ibarət olan kurqanlar.'' * ''Ətrafı kromlexlə əhatələnmiş, mərkəzi һissəsi daş örtüyə malik olan kurqanlar; bu tip kurqanlarda kromlexlə mərkəzdəki daş yığını arasındakı boşluq gəc qatışıq xırda çınqılla doldurulmuşdur.'' * ''Ətəyi kromlexli, mərkəzi һissəsi gəc qatından ibarət olan kurqanlar. Bu tip kurqanlarda örtük çox zəifdir (0,5 m-ə qədər).'' * ''Torpaq örtüklü kurqanlar. Axırıncılar sayca azlıq təşkil edirlər.''{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=61}} == Kurqanlar və qəbir tapıntıları == {{Sitat qutusu | title = '''8 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlunun əsasən kasıb avadanlığı olan kurqanlarının fonunda, sahəsi 256 m² olan qəbir kamerası zəngin avadanlıqlı, o cümlədən tunc və qızıl lövhə ilə işlənmiş fil sümüyü, şirli qab, qiymətli metal qablar, naxışlı gil qablar olan böyük Borsulunun 8 saylı torpaq kurqanı xüsusi təəssürat yaradır.<ref name=":08"/> | source = [[Hidayət Cəfərov]] / Diana Cəfərova "Qarabağın arxeoloji abidələri" elmi məqaləsi | fontsize = | quoted = 1 | align = right | bgcolor = LightGreen }} Borsunlu nekropolunda 30-dan artıq kurqan abidəsi tədqiq edilmişdir. Bunlardan beşi ilk tunc dövrünə aiddir. Həmin kurqanlar 1981, 1983 və 1986-cı illərdə qazılmışdır. Onların bəziləri aşağıdakı kimidir: === 2 saylı kurqan === [[İncəçay]]ın sol sahilində "Gen dərə" adlı sahədəki kurqanlar qrupuna daxildir. Buradakı kurqanlardan biri orta tunc dövrünə (1 saylı), qalanları son tunc dövrünün erkən mərhələsinə aid olub. Bu abidələr 1981-ci ilin tədqiqatları zamanı öyrənilib.<ref>Джафаров Г. Ф. Исследование в бассейне реkи Инчечай. АО 1981, М., 1983, səh. 421</ref> 2 saylı kurqanın daş örtüyünün (hündürlüyü 2 m, diametri 24m) şimal-qərbində kurqan altında düzbucaqlı qəbir (4x2,5x1,5 m) açılıb. İçərisi müxtəlif ölçülü çay daşları ilə dolu olan qəbirin divarı gəc suvağı ilə bərkidilib. Qarət olunmuş qəbirdə ilkin anatomik vəziyyətdə pozulmuşdur. İnsan cəsədi qalıqları (dişi, qabırğa və lülə sümükləri) əsasında onun bükülü vəziyətdə dəfn olunması ehtimal olunur. Cənub divarı yaxınlığında qara rəngli, yuvarlaq gövdəli, səthində relyefli üfüqi xətt olan küpənin qırıqları tapılıb. Qab son tunc dövrünün erkən mərhələsi (e.ə. XIV–XIII əsrlər) üçün xarakterik olub [[Xocalı]]nın [[İshaq Cəfərzadə]] tərəfindən qazılmış 5 saylı kurqan materialarını xatırladır.<ref>Джафаров Г. Ф. Археологичесkие исследования в бассейне р. Тертерчай. АЭИА (1981). Баkы, "Elм", 1986, səh. 56–61</ref> === 3 saylı kurqan === Gəc və xırda çınqıl qatışıq böyük daşlardan örtüyə malik olan 3 saylı kurqanın (hündürlüyü 0,7 m, diametri 8 m) ətəyini əhatələyən kromlexin qərb hissəsində, daşların altında qırmızımtıl rəngli üç saxsı qabın sınıqları aşkar olunub. Əldə hazırlanmış qablar, kobud idi, gilində qum dənələri və ağzının kənarında batıq, çiyin hissəsində qabarıq paralel qoşa relyefli xətt vardır. Kurqan altında, mərkəz hissədə düzbucaqlı qəbir kamerası (3x2x1,2 m) açılıb. Şərq divarında, tili qəbirə doğru, şaquli basdırılmış ağ əhəngdaşı lövhəsi qeydə alınıb. Belə dəfn mərasiminə [[Gəncəçay]]ın son tunc və ilk dəmir dövrü abidələrində, habelə [[Xankəndi]] və [[Osmanbozu kurqanları|Osmanbozunun ilk tunc dövrü kurqanları]]nda təsadüf olunub. Bütün hallarda daş lövhələr qəbrin şərq hissəsində tapılıb. Göstərilən misallar bu adətin Azərbaycanda qədim köklərə malik olmasını, onun uzun müddət yerli tayfaların dəfn mərasimində tətbiq edilməsini göstərir. Tamamilə çürümüş insan cəsədi qalıqlarının tapıldığı qəbirdə avadanlıq olmayıb. === 6 saylı kurqan === {{Şəkillər sırası|The Boyuk Borsunlu barrow2.jpg|The Boyuk Borsunlu barrow3.jpg|e1 = 265 |e2 = 250 |mətn = Dairəvi formalı umbon-falarlar və Damcı formalı və yaxud armudvari mərmər topuz{{ref+|Bu tip topuz Azərbaycan abidələrində ilk dəfə borsunlu kurqanında aşkar edilib.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}} |color = white |üfüqi = left }} 6 saylı kurqanın daş örtüyü (diametri 10 m, hündürlüyü 0,5 m) [[Kromlex|kromlexlə]] əhatə olunub. [[Kurqan|Kurqanın]] şimalında, örtük altında açılmış qəbirin (3x1.5x1 m) divarı gəc suvaqla bərkidilmiş, döşəməsi yastı daşlarla döşənmişdir. Qəbirdə yanı üstə bükülü dəfn olunmuş insan skeletinin qalıqları, onun yanında şarvari gövdəli, boz cilalı küpün sınıqları tapılıb. Kurqan e.ə. XIV–XIII əsrlərə aiddir. İncəçayın sol sahil zonasında, "Gen-dərə" qrupunun müxtəlif kurqanlarında aparılmış arxeoloji qazıntılar bu abidələrin tayfanın orta (2 saylı kurqan), yoxsul və çox yoxsul üzvlərinə mənsubdur. Avadanlıqlar yalnız saxsı qablardan ibarətdir. Gil qabların morfoloji xüsusiyyəti onları e.ə. XIV–XIII əsrlərə, son tunc dövrünün ilk mərhələsinə aid etməyə imkan verir. Borsunlu nekropoluna daxil olan kurqanların böyük qrupu İncəçayın sağ sahil zonasında yerləşir. Nekropolda qazılmış kurqanların böyük əksəriyyəti bu qrupa daxil olub və onların bir hissəsi 1983-cü ildə öyrənilib.<ref>Исследование у сел. Борcунлу. АО 1983 г. М., 1985, səh.485</ref> === 7 saylı kurqan === [[Fayl:The Boyuk Borsunlu barrow.jpg|thumb|right|300px|Böyük Borsunlu kurqanından tapılmış gil qablar (küpələr){{ref+|Gil qabların hamısı kiçik fraqmentlər halında tapılmış, sonra bərpa edilmişdir.<ref name=":01"/>|group="qeyd"}}]] Hündürlüyü 1 m, diametri 12 m olan 7 saylı kurqan İncəçayın sağ sahilində, [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. Örtüyü müxtəlif ölçülü çay daşlarından, xırda çınqıl və şabalıdı rəngli torpaqdan ibarətdir. Qəbrin divarı yumşaq keyfiyyətli [[əhəngdaşı]] lövhələrdən hörülmüş, yəni qəbir "üzlənmişdir". Daş lövhələrin qalınlığı 5–6 sm, uzunluğu 20–25 sm-dir. Hörgüdə birləşdirici məhlul kimi "gəcdən"{{ref+|Yerli əhali indi də bu məhluldan evlərin divarınısuvamaq üçün istifadə edir.|qeyd}} istifadə olunub. Qəbir kamerasının kənarı iki cərgə düzülmüş böyük ölçülü çay daşları ilə haşiyələnib. Belə ki, Borsunlu nekropolunun yerləşdiyi sahə əsasən narın tərkibli çınqıl qatından ibarətdir{{ref+|Yerli əhali bu qatışığı "xır" adlandırır.|qeyd}}. Qəbir divarının bərkidilməsi uçqunun qarşısını almaq məqsədli olub.<ref>Джафаров Г. Ф., Кесаманлы Г. П., Нариманов И. Г. Археологические раскопки в зоне страительства плотины Шамхорской ГЭС. АЭИА (1978). Баку, 1982, стр. 10</ref> 7 saylı borsunlu kurqanında tapılmış arxeoloji materiallar müxəlif tipli saxsı qab nümunələrindən ibarətdir ki, üstdən birinci təbəqədə bir ədəd (''bikonik quruluşlu tək qulp küpə''); ikinci təbəqədə 2 qab (''silindrik boğazlı küpəciklər''); üçüncü təbəqədə 8 qab qoyulmuşdur. Axırıncı təbəqənin saxsı qabları bikonik və ya şarşəkilli gövdəyə malik boz, qaramtıl və qırmızı rəngli tək və ya qoşa qulplu küpələrdən, cam və xeyrədən ibarətdir. Qablar [[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar olunmuş qablara məxsus xüsusiyyətlərini {{ref+|[[Kür-Araz mədəniyyəti]]nin erkən dövrü kurqanlarından aşkar edilmiş qablar qalın oturacaqlı, lentvari qulplu, anqoblama, saya səthli və s. olub. |qeyd}} əks etdirir.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=63}} === 12 saylı kurqan === 1983-cü ildə öyrənilmiş 12 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay|İncəçayın]] sağ sahilində, ''"Göllər"'' adlı sahədə yerləşmiş abidələr qrupuna daxildir.<ref>Джафаров Г. Ф. Исследования у села Борсунлу. АО 1983 г. М., 1985, стр. 485</ref> Ölülər qəbrin şimal, şimal-qərb, qərb, cənub və şərq günclərində, çox bükülü vəziyyətdə qoyulmuş və yandırılmışdır. Buradan tapılmış iri və xırda buynuzlu heyvanlara məxsus sümüklər də yanıb. Qəbir avadanlığına kameranın müxtəlif hissələrində qoyulmuş 11 ədəd saxsı qab nümunələri — küpə, cam, bardaq və [[xeyrə]]lər daxildir. Morfoloji xüsusiyyətləri ilə Xankəndi (103 və 119 saylı), habelə Borsunlu (7 saylı) kurqanı materialları ilə bir qrupa daxildirlər. 12 saylı kurqanla bağlı iki fakt: kurqanın şimal hissəsində [[kromlex]]in altında 30 sm dərinliyi və 50 sm eni olan çaladan tapılmış ''dəvəgözü alətləri'' diqqəti cəlb edir. Sayı 40-dan artıq olan bu alətlər qədim daş dövrünün ([[paleolit]]) müxtəlif mərhələləri üçün xarakterik əlamətlərə malikdir. İkinci fakt isə, buradan tapılmış sallama qəbri ilə bağlı faktdır. Qəbir e.ə. II minilliyin ortalarına (e.ə. XV əsr) aiddir. {{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=65}} === 15 saylı kurqan === 15 saylı kurqan "Narlı dərə" qrupunda öyrənilmiş abidələrdən xarici görünüşü ilə seçilir. Hündürlüyü 1,3 m, diametri 12 m olan daş örtük altında, mərkəz hissədə nisbətən böyük ölçülü qəbir kamerasında (4x2,2x1,7 m) bükülü vəziyyətdə başı qərbə olan ölü dəfn olunmuşdur. Qəbrə dörd cilalı saxsı qab: cam, bərni, küpə və nehrə qoyulub. Saxsı qablar forma etibarı ilə e.ə. XII-XI əsr keramikası ilə oxşardır. Borsunlu nekropolunda 1986-cı ildə 16 kurqan öyrənilib.<ref>Джафаров Г.Ф. Исследования памятниkов эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. Тезисы докладов конфер. "Великий Октябрь"... səh. 15-16</ref><ref>Нариманов И.Г., Джафаров Г.Ф., Джафарова А. Дж. О роботе Миль- Kарабахсkой экспедиции. АО 1986 г. 1988, səh. 462-463</ref> Onlardan üçü (16, 22. 31 saylı) ''kenotof'', qalanlarında, əsasən qərb-şərq istiqamətli, düzbucaqlı planlı torpaq qəbirlər aşkar olunub. Qəbirlərdə tək ölü dəfn olunub, yalnız bir kurqanda (27 saylı) düzbucaqlı planlı gəc qəbir (e.ə. X-XI əsrlər) dairəvi quruluşlu XII-XI əsrlər qəbirinə sallanmışdır. Qəbirlərin bir qismində (17, 18, 23, 24, 25 saylı) avadanlıq qoyulmamışdır. Həmin il tədqiq olunmuş kurqanlardan ikisi (20, 26 saylı) ilk tunc dövrünə, biri (30 saylı) orta tunc dövrünə, qalanları isə son tunc və ilk dəmir dövrünə aid kenotaf və əşyasız kurqanlardır. === Kenotaf kurqanlar === 16, 22 və 31 saylı kurqanlar Kenotaf kurqanlardır. 16 saylı kurqan [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin şimalında ''"Məlikli dərəsi"'' kurqanlar qrupuna aiddir. Daş örtüyü səliqəli düzümlü kromlexlə əhatə olunmuş kurqanın diametri 16 m, hündürlüyü 1 m idi. Kurqan örtüyü altında qəbir kamerası, dəfn izi və avadanlığa təsadüf olunmayıb.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} Digər 22 saylı kenotaf kurqan Borsunlu kəndinin şimal qərbində, ''"Mil-dərəsi"'' kurqanları qrupunda öyrənilib. Bu kurqanlar əsasən torpaq və xırda qumlu-çınqıllı qatışıqdan qurulmuş, müxtəlif ölçülü konusvari örtüyə malik olub.{{sfn |Qədim Qarabağ|2020 |p=192}} == Böyük Borsunlu kurqanı (8 saylı) == {{Sitat qutusu | title = '''26 saylı kurqan''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = Borsunlu nekropolunda ilk [[tunc dövrü]]nə aid öyrənilmiş {{ref+|1986-cı ildə öyrənilmiş sonuncu abidədir.|qeyd}} axırıncı abidədir.<ref>Джафров Г.Ф. Иследования памятников эпохи бронзы и раннего железа Карабаха. АЭИА, Баку, 1988, стр. 15.</ref> [[İncəçay]]ın sağ sahilində, "Narlı dərə" sahəsindəki kurqanlar qrupuna daxildir. Hündürlüyü 0,6 m, diametri 8 m olan kiçik kurqan daş, qaratorpaq və "gəc" qatışığından qurulub. Düzbucaqlı quruluşlu, qərb-şərq istiqamətli qəbir kamerası (2,0x1, 8x1, 6 m) kurqan örtüyünün altında, mərkəz hissədə yerləşib. Qəbrin divarı "gəc" məhlulu ilə bərkidilmiş və əlavə olaraq çay daşları ilə "üzlənib". | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = left | bgcolor = LightBlue }} Böyük Borsunlu kurqanı{{ref+|Professor, arxeoloq [[Hidayət Cəfərov]] tərəfindən "Çar kurqanı" da adlandırılır.<ref>{{cite web |url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |title=Professor Hidayət Cəfərov: “Hər istəyənə arxeoloji ekspedisiya verib qazıntı aparmağa göndərmək olmaz” |author=Nigar |date=21 Apr 2010 |website= |publisher=http://www.anl.az |language=az |access-date= 29 avq 2025|archive-url=http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2010/aprel/115372.htm |archive-date=29 Aug 2025 }}</ref><ref name="abc1">{{kitab3 |müəllif=Гидаят Джафаров |hissə= |hissənin linki= |başlıq=КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя |orijinal= |link= |vikimənbə= |cavabdeh= |nəşr= |yer=Баку |nəşriyyat=Азербайджанский Государственный Экономический Университет (UNEC) |il=2020 |cild= |səhifə=143 |sütunlar= |səhifələr=23 |seriya= |isbn= |tiraj=|ref= }}</ref>|qeyd}}, Borsunlu nekropolunun düzənlik hissəsində yerləşən böyük ölçülü torpaq kurqanlarındandır. Diametri 80 m, hündürlüyü 7 m olan torpaq kurqan örtüyü altında, mərkəz hissədə ümumi sahəsi 256 m² olan nəhəng qəbir kamerası (32x8x4 m) yerləşmişdir. Qəbir Şimal-şərq cənub-qərb istiqamətli qəbrin divarı maili planlıdır. Bununla əsas təbəqənin xırda qumlu-çınqıl qatının qəbirə uçmasının qarşısı alınıb. Kameranın üstü şam ağacı və ya arçan ağaclarından olan böyük ölçülü tirlərlə örtülüb. Bütünlükdə kurqan altı sahə ağac qol budaqları və çırpı ilə səliqəli döşənib. İndiyə qədər çox yaxşı qalan ağac tirlərin ümumi sayı 200-dən artıq olub. Qəbir kamerasının böyüklüyü, hətta qarətə baxmayaraq burada talandan sonra tapılmış çoxsaylı maddi mədəniyət nümunələri (o cümlədən qızıl və fil sümüyündən bəzək əşyalı) qəbirdə böyük nüfuza malik tayfa başçısının, yerli hakimin, yerli sinfi cəmiyyətin hökmdarının dəfn olunmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Tayfa başçısı qəbirin qərb hissəsində xüsusi hazırlanmış taxt üzərində uzadılmış vəziyyətdə dəfn olunub. Qəbirdə tayfa başçısının kənizləri və drujinaçıları da (9 nəfər) dəfn olunub. Kənizlər və drujinaçılar tayfa başçısının ətrafında, əsasən taxtın şimal hissəsində dəfn olunublar. Şübhəsiz həmin şəxslər "könüllü olaraq" öz "ağaları" ilə birlikdə axirət dünyasına köçməyə hazır olmuşlar.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanından tayfa başçısını dəfn etmək üçün hazırlanmış xüsusi tabut-taxtın qalıqları da tapılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=197}} Borsunlu kurqanında tayfa başçısı və onu müşayiət edən insanlarla yanaşı 8 at dəfn edilmişdir ki, atlar qəbirin şimal-şərq hissəsində basdırılmışdır. Atların çoxu cilov — yüyənlə, həmçinin müxtəlif bəzəklərlə birgə dəfn olunub. Atlar, əksərən doğranmış halda, hissələrə parçalanaraq qəbirə qoyulub. Bundan başqa qəbirdən iri buynuzlu mal-qara və davar sümükləri də tapılıb.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ==== Böyük Borsunlu kurqanı maddi mədəniyyət nümunələri ==== Böyük Borsunlu kurqanı qarət edilsə də burada çoxsaylı avadanlığa təsadüf olunub. Hərçənd ki, ölülərin ilkin qoyulma vəziyyəti və qəbir avadanlığının düzülüşü tamamilə pozulub. Yerdə qalmış maddi mədəniyyət nümunələrinin əksər hissəsi hökmdar dəfn olunmuş sahədə tapılıb, bunula yanaşı qəbirin başqa hissələrində də çoxsaylı [[artefakt|artefaktlara]] təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} Borsunlu kurqanının avadanlığı müxtəlif ölçülü və formalı gil qab nümunələrindən (onlardan biri "assuriya tipli" şirli qabdır){{ref+|Arxeoloji materialların mühüm hissəsini təşkil edən saxsı qablar forma və naxışlanmanın özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Buraya müxtəlif ölçülü küpələr, böyük ölçülü boşqablar (buludlar), böyük küp (tiyan), tək qulp parç və üzəri şirlə örtülmüş "assuriya" tipli qab daxildir. [[Saxsı qab|Saxsı qabları]] birləşdirən ümumi xüsusiyyət əksər hallarda onların səthinin mürəkkəb kombinasiya toplusuna əsaslanan naxışlamasıdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}}|qeyd}}, tunc təbərzin balta, tuncdan yastı baltalar, iskənələr, tunc nizə ox ucluqları, tunc və sümükdən at əsləhələri və cilov — yüyənlər, tunc düymə, kündəvari pilək — çənbərlər mıxlar, tunc qazan sınıqları, daş toppuz, qızıl toqqa başlığı, qızıl lövhə, əsası tunc, üzəri qızıl lövhə ilə örtülmüş düymə, mıx və sancaqlar, fil sümüyü və böyük ölçülü dəniz iblizlərinin qabığından böyük ustalıqla hazırlanmış, səthi naxışlı, müxtəlif tipli umbon və pilək — çənbərlər, şüşə, sümük, pasta və əqiqdən hazırlanmış muncuqlardan və s. ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=198}} ;Küpələr Küpələr yastı-şarvari gövdəli, yastı oturacaqlıdır. Əsasən qara, qismən bozumtul-qonur cilalıdır. Dulus çarxında hazırlanmış küpələrin boğazı qısa, ağız kənarı xaricə qatlanmışdır, gilinin tərkibi təmiz, divarı möhkəmdir. Küpələrdə qulp əvəzinə "göbələkvari" çıxıntı yapışdırılmışdır. Ümumiyyətlə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]] keramikası üçün xarakterik olan, bir növ "pasport" rolunu oynayan ''"göbələkvari"'' çıxıntıların Borsunlu kurqanı materiallarında müxtəlif variantlarına təsadüf edilib.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Borsunlu küpələrini fərqləndirən digər xüsusiyyət orijinal naxışlama motivləridir. Naxışlamada aparıcı yeri relyef və şüyrəli xətlərdən çəkilmiş tağvari naxışlar tutur. Onların arası maili, torşəkilli, yolkavari, nöqtəli, dalğavari və üçbucaqşəkilli, bəzən isə basma dairəvi bəzəklərlə (''"sirkul naxışı"'') doldurulmuşdur.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrdən birinin naxışı daha mürəkkəbliyi ilə seçilir. Müxtəlif tipli (relyefli, şüyrəli-dalğalı, nöqtəli-dairəvi və s.) naxışların yaratdığı bəzək açılışda əsil beşguşəli ulduzu xatırladır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=199}} Küpələrin çox hissəsinin divarı boğaz gövdə hissəsində nazik, gövdədən aşağı və oturacaqda isə qalındır.{{ref+|Habelə 7 və 12 saylı Borsunlu kurqanları materialları|qeyd}}<ref>{{cite journal |last1= Cəfərov|first1=Hidayət |last2= |first2= |date=2018 |title=QARABAĞIN KÜR-ARAZ MƏDƏNİYYƏTİ DÖVRÜ QƏBİR ABİDƏLƏRİ ARTEFAKTLARININ TƏRKİBİ VƏ TƏHLİLİ |url= EA.xeber.2018%E2%84%962Qar.K%C3%BCr-ar..pdf|journal=AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI XƏBƏRLƏR İCTİMAİ ELMLƏR SERİYASI |volume=24 |issue=17 |page=73-80 |access-date= |archive-date= |access-date= }}</ref> ;Boşqablar (Buludlar) Borsunlu kurqanı keramikasının başqa qrupunu böyük ölçülü ''boşqablar'' (''buludlar'') təşkil edir. Əldə hazırlanmış Boşqablar–sinilər qara və boz cilalıdırlar. Boşqabların həm xarici, həm də içəri səthi naxışlanmışdır. Naxışlamada aparıcı yeri müxtəlif istiqamətli şüyrəli-dalğalı xətlərin yaratdığı kompozisiya təşkil edir. Ümumi kompozisiyanın mərkəzində isə "xaç" rəmzi durur. Boşqablar simmetrik yapışdırılmış qoşa "yalançı" qulplara malikdir. Bəzi boşqabların ağzının yastı kənarı bir cərgə basma dairələrlə (sirkul naxışlar) bəzədilib. Ümumiyyətlə dairəvi ştampla naxışlar Borsunlu keramikasında üstün yer tutan ünsürlərdəndir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Boşqablar içərisində qırmızı rəngli, səthi qırmızı şüyrə ilə dalğalı, torşəkilli, yolkavari, habelə içərisi nöqtəli basma dairələrlə ("sirkul naxışlarla") bəzənmiş bir qab başqalarından seçilir. Bu boşqabların birbaşa analogiyasına indiki [[Türkiyə]] ərazisindəki məşhur [[Troya atı|Troya]] (İlion) abidəsinin müvafiq təbəqəsində təsadüf edilib.<ref>{{Kitab3 |author=Blegen W, Caskey L., Rawson M., Sperling J. |title=Ceneral introduction the first and second setlements. |location= |publisher= |year=1950 |page=372-374| volume =I }}</ref> Troya boşqabları həm forma, həm də naxışlama, xüsusilə şüyrəli enli xətlərin yaratdığı xaç nişanı ilə Borsunlu boşqablarını xatırladır. Troyanın boşqablar tapılmış təbəqəsi e.ə. 1240–1170-ci illərə aid edilir ki, bu da böyük Borsunlu kurqanı dövrünə uyğun gəlir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=200}} Borsunlu boşqablarının daha bir analogiyasına Yaxın Şərqin Meqiddo abidəsində (XI təbəqə) rast gəlinmişdir, həmin təbəqə daha qədimdir (e.ə. 1700–1650).<ref>{{Kitab3 |author=Loud Gordon |title=Megiddo II (Tell-el Mutessellin) seasons 1935- 1939 |location=Chicago, Illinois |publisher= |year=1948 |page= }}</ref> {{Sitat qutusu | title = '''Əşyasız kurqanlar''' | width = 29em | fontsize = 120% | quote = 17, 18, 23, 24, 25 saylı kurqanlar Borsunlu nekropolunun "Şorbulaq dərəsi" (17 saylı), "Narlı dərə" (18, 25 saylı) və "Arpa dərəsi" (23, 24 saylı) qrupunda öyrənilib. Xarici əlamətləri ilə bu kurqanlar Borsunlu nekropolunun başqa həm tip abidələrindən seçilmir. Örtüyü daşdan tökülmüş kurqanların diametri 6 m-dən 10 m-ə qədər, hündürlüyü 0,5-1 m arasındadır. Bütün hallarda kurqan örtüyü altında, əsasən mərkəz hissədə düzbucaqlı quruluşlu şərq-qərb istiqamətli adi qəbirlər aşkar olunub. Ölülər sağ və ya sol yanı üstə, bükülü vəziyyətdə dəfn olunublar. Gəc qatının və rütubətin təsirindən sümüklər çox halda çürüyüb və bu qəbirlərdə əsasən yeniyetmə və ya azyaşlı dəfn olunub. Kurqanların heç birində avadanlığa təsadüf olunmayıb. Bu kurqanları təxminən e.ə. II minilliyin II yarısına aiddir. Görünür, bu qəbirlərdə tayfanın ən yoxsul üzvləri dəfn edilib. Az-çox arxeoloji materiallar tapılmış kurqanlar da (19, 21, 27, 28, 29, 32 saylı) avadanlığın azlığı və dəfn mərasiminin bəsitliyi ilə seçilir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |pp=192-193}} | source = [[Hidayət Cəfərov]], "Qədim Qarabağ" əsəri | fontsize = | quoted = 1 | align = right | bgcolor = LightYellow }} ;Küp Keramikanın başqa nümunələri yalnız yeganə nüsxə ilə təmsil olunub. Onlardan biri qəbirin şimal-şərq divarı önündə qoyulmuş nəhəng ''küpdür''. Hündürlüyü 1 m olan [[küp]] daha çox tiyanı xatırladır. Ağzı geniş, oturacağı qeyri-mütənasib olaraq ensiz və dardır. Oturacaqda, künc hissəsində deşik açılıb. Görünür, tiyan şərabçılıqda istifadə edilib. Onun içərisində qalmış şabalıdı rəngli daşlaşmış kütlənin xüsusi laboratoriya analizi həmin kütlənin üzümlə bağlı olmasını göstərmişdir.{{ref+|Analiz AMEA Torpaqşünaslıq İnstitutunda aparılmışdır.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}}|qeyd}} Buradan tapılmış tək qulp parç böyük tiyanın içərisinə qoyulmuşdur ki, bu faktın özü də böyük tiyanda şərab saxlanılmasını sübut edir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Keramika nümunələrindən biri ümumi saxsı qablar qrupundan qətiyyətlə seçilir. Ağ rəngli gildən hazırlanıb səthinə göy rənglə boya vurulmuş bu qab "assuriya tipli" şirli qablar sırasına daxildir. Sınmış qabın bir hissəsi qalıb. Xatırladaq ki, şirli qablara Azərbaycanın Lənkəran, Xocalı, [[Gəncəçay]] ("Paşa təpə"), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan]] ([[II Kültəpə yaşayış yeri (Maxta, Şərur)|II Kültəpə]]), [[Mingəçevir]]<ref>Ваидов P. M., Джафаров Г. Ф. Ассирийские глазурованные сосуды из древних памятников Азербайджана. Известия АН. Аз. ССР (серия история, философия и права), 1982, № 1, səh. 32–37</ref> və son illərin məlumatına görə [[Xoşbulaq|Xaçbulaq]]<ref>Кесаманлы Г. П., Гусейнова М. А., Кесаманлы М. Г. Исследования в с. Хачбулаг Дашкесанского района, Тезисы докл.конф. "Великий Октябрь"…, səh. 20</ref> və [[Goranboy]] abidələrində təsadüf edilib. ;Metal əşyalar Böyük Borsunlu kurqanı materiallarının böyük əksəriyyəti metal əşyalardan ibarətdir. Onlar tuncdan hazırlanmışdır. Buraya silahlar, əmək alətləri, at əsləhələri, məişət əşyaları, şəxsi əşyalar, bəzək nümunələri və s. daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=201}} Silahlar təbərzin balta, nizə və ox ucluqları, habelə bilavasitə döyüşlə bağlı olmasa da onun tərkib hissəsi olan döyüş paltarı hissələri-zireh lövhələrindən ibarətdir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} ''Təbərzin baltalar'' Azərbaycanın son tunc dövrü abidələrində, xüsusilə [[Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti]]nin yayıldığı ərazidə tez-tez təsadüf edilir.<ref>{{Kitab3 |müəllif=Aslanov Q.Q |başlıq=Azərbaycanın tunc təbərzin baltaları |yer=Bakı |nəşriyyat=Elm |il=1982 |səhifə= }}</ref> Təbərzin baltalarının yayılma arealına Azərbaycanın başqa rayonları (məsələn, Dəvəçi dəfinəsi), habelə Zaqafqaziyanın müvafiq regionları da daxildir.{{sfn| Qədim Qarabağ|2020 |p=202}} == Borsunlu dəfinəsi == Borsunlu dəfinəsi [[Borsunlu (Tərtər)|Borsunlu kəndi]]nin cənubunda, [[İncəçay]]ın sağ sahilində, təsərrüfat işləri zamanı tapılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə pullar iki saxsı qabın içərisində olmuşdur. Yerində aparılan yoxlamalar buranın heç bir yaşayış yeri ilə bağlı olmadığını göstərib. Cəmi 261 ədəd pul tapılıb. Tarixçi M. Seyfəddinin müəyyənləşdirməsinə görə sikkələr [[Səfəvilər sülaləsi]] dövrünə aiddir. Pullar hicri ilə 948–958-ci illər arasında [[Naxçıvan (şəhər)|Naxçıvan]], [[Təbriz]], [[Şamaxı]], [[Gəncə]], [[Ordubad]], [[Ərdəbil]], [[Sultaniyə]], İrəvan, [[Qəzvin]], [[Qum (şəhər)|Qum]] şəhərlərinin zərbxanalarında Səfəvilər sülaləsinin nümayəndəsi [[I Təhmasib|I Şah Təhmasib]]in adından kəsilmişdir. Pulların üzərində I Şah Təhmasibin titulu – "Əl-Sultan, Əl-Aqil, Əl-Kamil Əbdül Müzəffər Bahadur xan Şah Təhmasib" sözləri həkk edilmişdir.<ref name=":01"/> == Qeydlər == {{İstinad siyahısı|group="qeyd"}} == Həmçinin bax == * [[Hidayət Cəfərov]] == Mənbələr == <div style="height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088"> '''İstinadlar''' {{İstinad siyahısı}} '''Ədəbiyyat''' * Hidayət Cəfərov. Qədim Qarabağ. Bakı; "Elm", 2020, — 528 s. * Г. Ф. ДЖАФАРОВ. АЗЕРБАЙДЖАН И ДРЕВНИЙ ПЕРЕДНИЙ ВОСТОК: культурно–экономические связи в эпоху поздней бронзы и раннего железа. Баку; "АФполигрАФ", 2023, — 232 стр. * Гидаят Джафаров. КУРГАНЫ ДРЕВНИХ ПРАВИТЕЛЕЙ КАРАБАХА: Северный Азербайджан на пороге возникновения раннего государственного строя. Баку; "Элм", 2022, – 144 с. </div> == Xarici keçidlər == * {{cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/21156 |title=Professor Hidayət Cəfərovun “Qarabağın qədim hökmdar kurqanları” adlı kitabı çapdan çıxıb |author= |date=06 June 2022 |website= |publisher=https://science.gov.az |language=az |access-date=30 avq 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606215501/https://science.gov.az/az/news/open/21156 |archive-date=6 June 2022 |url-status=unfit }} * {{cite web |url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |title=Prof. HİDAYƏT CƏFƏROV |author= |date= |website= |publisher=https://avesis.unec.edu.az |language=az |access-date= 29 iyn 2026|archive-url=https://avesis.unec.edu.az/hidayat.jafarov/publications |archive-date=29 Jun 2026}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ADt1egG3g2c Borsunlu tarixinə işıq salacaq qədim məzarlıq] * [https://www.youtube.com/watch?v=PvahHzvI6Qc Borsunlunun sirli kurqanları və türbələr] {{Xarici keçidlər}} {{Portal sətir|Arxeologiya}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə arxeoloji abidələr]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı kurqanlar]] [[Kateqoriya:Tunc dövrü abidələri]] [[Kateqoriya:Dəmir dövrü]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun abidələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan nekropolları]] [[Kateqoriya:Tərtər rayonunun arxeoloji abidələri]] 0s7wqt9057ko7ck7viinj10dzm6xcwr 14 684545 8985178 8915304 2026-07-01T12:34:04Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:İslam davranışı və təcrübəsi]] 8985178 wikitext text/x-wiki {{Catmore|İslamizm}}{{Vikianbar kateqoriyası|Islamism}} [[Kateqoriya:İslam fundamentalizmi]] [[Kateqoriya:İslam və siyasət]] [[Kateqoriya:İslamın tənqidi]] [[Kateqoriya:Siyasi ideologiyalar]] [[Kateqoriya:Kimlik siyasəti]] [[Kateqoriya:İdeologiyaların adını daşıyan kateqoriyalar]] [[Kateqoriya:Sağçılıq]] [[Kateqoriya:İslamla əlaqəli mübahisələr]] [[Kateqoriya:Cihad]] [[Kateqoriya:İslam davranışı və təcrübəsi]] ohjzeo6nzcgj5etl7655b2sfxahz4y9 3 686535 8985347 8402863 2026-07-01T16:37:00Z Seymur Jabrayilov 216808 /* Korrupsiya və Rüşvətxorluqla Mübarizə */ yeni bölmə 8985347 wikitext text/x-wiki {{xg}} — [[İstifadəçi:Baskervill|Baskervill]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Baskervill|müzakirə]]) 22:38, 21 yanvar 2021 (UTC) == Redaktələriniz == Salam hörmətli Seymur Jabrayilov. Lütfən səhifələrə '''[https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Mikania_clematidifolia&diff=6009069&oldid=6009066 bu cür]''' əlavələr etməyin. Hazırda bitki haqqında məlumatları məqalədən çıxarmısınız. Ümumiyyətlə çalışın Vikipediya məqalələrinin tərkibinə ensiklopedik məzmun əlavə edin. — [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 22:52, 19 iyun 2021 (UTC) : Fəaliyyətiniz 24 saat müddətinə məhdudlaşdırılır.— [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 23:59, 19 iyun 2021 (UTC) ::{{u|Turkmen}}, istifadəçi pozucu fəaliyyətini [https://az.wikipedia.org/wiki/X%C3%BCsusi:F%C9%99aliyy%C9%99tl%C9%99r/Seymur_Jabrayilov davam etdirir]. — [[User:Sura Shukurlu|<span style="color:#549">'''Surə'''</span>]]&nbsp;[[User talk:Sura Shukurlu|<span style="color:#549"><sup>🗯</sup></span>]] 12:04, 28 iyun 2021 (UTC) ::: Fəaliyyəti 1 həftəlik məhdudlaşdırıldı.— [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 12:41, 28 iyun 2021 (UTC) == Bildiriş == Salam. Hər gün bura dəxlisiz şeylər yazırsınız. Nəzərinizə çatdırım ki vikipediya sosial şəbəkə deyil. Ensiklopediyadır.— [[İstifadəçi:NMW03|NMW03]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:NMW03|müzakirə]]) 14:18, 10 iyul 2021 (UTC) Bağışlayın, bundan sonra yazmaram. Mən media üçün mövzu yazmaq istəyirdim. Məlumatsızlıqdan irəli gəlir. Uğurlar arzulayıram! [[İstifadəçi:Seymur Jabrayilov|Seymur Jabrayilov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Seymur Jabrayilov|müzakirə]]) 14:23, 10 iyul 2021 (UTC) :Problem deyil. Məqalə yaratmaq istəyirsinizsə yuxarıdakı qutuda faydalı linklər var. Sualınız olduqda mənə yaza bilərsiniz. Hörmətlə [[İstifadəçi:NMW03|NMW03]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:NMW03|müzakirə]]) 14:29, 10 iyul 2021 (UTC) == Bildiriş 2 == Salam. Vikipediya şəxsi məqalələrinizi, fikirlərinizi yayımlamaq üçün deyil. Xahiş olunur belə hallara yol verməyəsiniz. - [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Dr.Wiki54|müzakirə]]) 10:48, 14 iyul 2021 (UTC) Belə çıxır ki,mən başqasının fikirlərini yaymalıyam. Üzürlü hesab edin.Öğrənirəm. Təşəkkür edirəm! [[İstifadəçi:Seymur Jabrayilov|Seymur Jabrayilov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Seymur Jabrayilov|müzakirə]]) 11:17, 14 iyul 2021 (UTC) :Başqasının fikrini deyərkən, yəni ensiklopedik mövzular. Məsələn, [[Aralıq dənizi|bu məqalə]] müvafiq dəniz haqqında oxuculara məlumat verir. Siz də bu kimi ensiklopedik mövzularda işləyə bilərsiniz. İlk məqalənizi hansı mövzuda yaratacağınızı bilmirsinizsə, [[Vikipediya:Məqalə istə|buradakı]] məqalələrdən birini seçin, yanındakı dillərdən hansını bilirsinizsə onu klikləyib həmin dildəki versiyaya keçid edin. Həmin versiyanı tərcümə edərək məlumatları öz yaratdığınız məqalədə yerləşdirin. Tövsiyyəm odur ki, ilk məqalənizi [[İstifadəçi:Seymur Jabrayilov/Qaralama|burada]] yazasınız. Suallarınızı [[İstifadəçi müzakirəsi:Sura Shukurlu|müzakirə səhifəmə]] qeyd edə bilərsiniz. Fəaliyyətinizdə uğurlar! — [[User:Sura Shukurlu|<span style="color:#549">'''Surə'''</span>]]&nbsp;[[User talk:Sura Shukurlu|<span style="color:#549"><sup>🗯</sup></span>]] 11:31, 14 iyul 2021 (UTC) Çox gözəl bir mövzu və fikirlərimdir [[İstifadəçi:Seymur Jabrayilov|Seymur Jabrayilov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Seymur Jabrayilov|müzakirə]]) 11:57, 14 iyul 2021 (UTC) Silin bildirişləri zəhmət olmasa məlumatda axtaranda çıxmasın Təşəkkürlər! [[İstifadəçi:Seymur Jabrayilov|Seymur Jabrayilov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Seymur Jabrayilov|müzakirə]]) 18:23, 18 iyul 2021 (UTC) == Xəbərdarlıq == salam, lütfən diqqət yetirin: [[VP:VND]] [[Vikipediya:Vikipediya nə deyil?#Vikipediya azad tribuna (küçə tribunası) deyil|''Vikipediya azad tribuna (küçə tribunası) deyil]] / [[Vikipediya:Vikipediya nə deyil?#İstifadəçi səhifəniz şəxsi malınız deyil|İstifadəçi səhifəniz şəxsi malınız deyil]]'' bu cür fəaliyyətə davam etməməyinizi önərirəm, əks halda sizin fəaliyyəti məhdudlaşdırmaq məcburiyyətində olacam. sizə bu barədə daha öncə də xəbərdarlıq olunub. [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 09:24, 5 iyul 2023 (UTC) == Xəbərdarlıq 2 == Salam. Nəzərə alın ki, Vikipediya şəxsi fikirlərinizi açıqlamaq və müşahidələrinizi yazmaq yeri deyil. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 16:17, 25 mart 2025 (UTC) == Xəbərdarlıq 3 == Lütfən [[VP:BEŞ]], [[VP:VND]], [[VP:EƏ]] və [[VP:BEGÜO]] səhifələri ilə tanış olun. Sizə yuxarıdakı xəbərdarlıqlara baxmayaraq eyni fəaliyyəti davam etdirirsiniz. Bu sizin bloklanmağınızla nəticələnə bilər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:59, 8 dekabr 2025 (UTC) == Bloklanma ilə bağlı == {{bloklama|1=1 ay|2=Yuxarıda olunan xəbərdarlıqlara məhəl qoymayaraq uzun müddət eyni uyğunsuz fəaliyyətlə məşğul olduğunuza görə redaktə imkanlarınız 1 ay müddətinə məhdudlaşdırıldı. Bu müddət ərzində Vikipediyadan istifadə etmək barədə öyrənə bilərsiniz}} Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 13:58, 9 dekabr 2025 (UTC) == Korrupsiya və Rüşvətxorluqla Mübarizə == ✔Korrupsiya və rüşvətxorluq- İnsanların; tərbiyəsinə,təhsilinə,inkişafına, tərəqqisinə,qorunmasına çox böyük əngəldir və sağlam rəqabətə imkan vermir,sağlam rəqabətin qarşısını alır. ✔Korrupsiya və rüşvətxorluq- tərbiyə,təhsil,inkişaf,tərəqqi və qoruma prosesində sağlam rəqabətin,sağlam rəqabət mühitinin qarşısını alaraq; əql-şüurun və bədən tərbiyəsinin doğru,keyfiyyətli inkişafı,tərəqqisi, formalaşması,güclənməsi üçün çox böyük maneə yaradır,buna ciddi əngəl olur. ✔Korrupsiya və rüşvətxorluq- əql-şüurun və bədən tərbiyəsinin inkişafı,tərəqqisi,qorunması və formalaşması üçün mövcud olan,mövcud olacaq mücadilə,mübarizə,çalışqanlıq ruhunu,imkanlarını,şəraitini tamamilə məhv edir,məhv edərək; Ölkənin və İnsanların tərbiyəsinin,təhsilinin,inkişafının, tərəqqisinin,qorunmasının qarşısını alır. Məhz buna görə də Dünyada və Ölkədə- korrupsiya və rüşvətxorluqla doğru,ciddi,qətiyyətli mücadilə,mübarizə daimi olmalıdır,davam etməlidir. ✔Korrupsiya və rüşvətxorluq- Ölkənin və İnsanların- silahsız məhvinə,məğlub olmasına, cahilləşməsinə və inkişafdan,tərəqqidən geri qalmasına böyük imkan,şərait yaradır. [[İstifadəçi:Seymur Jabrayilov|Seymur Jabrayilov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Seymur Jabrayilov|müzakirə]]) 16:37, 1 iyul 2026 (UTC) mipz01u8bqum45de1ka0rsdqr9xe1wh 8985349 8985347 2026-07-01T16:39:05Z Qədir 136647 [[Special:Contributions/Seymur Jabrayilov|Seymur Jabrayilov]] ([[User talk:Seymur Jabrayilov|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş 1 redaktə geri qaytarılaraq [[User:Qədir|Qədir]] tərəfindən yaradılan sonuncu versiya bərpa olundu 8402863 wikitext text/x-wiki {{xg}} — [[İstifadəçi:Baskervill|Baskervill]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Baskervill|müzakirə]]) 22:38, 21 yanvar 2021 (UTC) == Redaktələriniz == Salam hörmətli Seymur Jabrayilov. Lütfən səhifələrə '''[https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Mikania_clematidifolia&diff=6009069&oldid=6009066 bu cür]''' əlavələr etməyin. Hazırda bitki haqqında məlumatları məqalədən çıxarmısınız. Ümumiyyətlə çalışın Vikipediya məqalələrinin tərkibinə ensiklopedik məzmun əlavə edin. — [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 22:52, 19 iyun 2021 (UTC) : Fəaliyyətiniz 24 saat müddətinə məhdudlaşdırılır.— [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 23:59, 19 iyun 2021 (UTC) ::{{u|Turkmen}}, istifadəçi pozucu fəaliyyətini [https://az.wikipedia.org/wiki/X%C3%BCsusi:F%C9%99aliyy%C9%99tl%C9%99r/Seymur_Jabrayilov davam etdirir]. — [[User:Sura Shukurlu|<span style="color:#549">'''Surə'''</span>]]&nbsp;[[User talk:Sura Shukurlu|<span style="color:#549"><sup>🗯</sup></span>]] 12:04, 28 iyun 2021 (UTC) ::: Fəaliyyəti 1 həftəlik məhdudlaşdırıldı.— [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 12:41, 28 iyun 2021 (UTC) == Bildiriş == Salam. Hər gün bura dəxlisiz şeylər yazırsınız. Nəzərinizə çatdırım ki vikipediya sosial şəbəkə deyil. Ensiklopediyadır.— [[İstifadəçi:NMW03|NMW03]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:NMW03|müzakirə]]) 14:18, 10 iyul 2021 (UTC) Bağışlayın, bundan sonra yazmaram. Mən media üçün mövzu yazmaq istəyirdim. Məlumatsızlıqdan irəli gəlir. Uğurlar arzulayıram! [[İstifadəçi:Seymur Jabrayilov|Seymur Jabrayilov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Seymur Jabrayilov|müzakirə]]) 14:23, 10 iyul 2021 (UTC) :Problem deyil. Məqalə yaratmaq istəyirsinizsə yuxarıdakı qutuda faydalı linklər var. Sualınız olduqda mənə yaza bilərsiniz. Hörmətlə [[İstifadəçi:NMW03|NMW03]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:NMW03|müzakirə]]) 14:29, 10 iyul 2021 (UTC) == Bildiriş 2 == Salam. Vikipediya şəxsi məqalələrinizi, fikirlərinizi yayımlamaq üçün deyil. Xahiş olunur belə hallara yol verməyəsiniz. - [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Dr.Wiki54|müzakirə]]) 10:48, 14 iyul 2021 (UTC) Belə çıxır ki,mən başqasının fikirlərini yaymalıyam. Üzürlü hesab edin.Öğrənirəm. Təşəkkür edirəm! [[İstifadəçi:Seymur Jabrayilov|Seymur Jabrayilov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Seymur Jabrayilov|müzakirə]]) 11:17, 14 iyul 2021 (UTC) :Başqasının fikrini deyərkən, yəni ensiklopedik mövzular. Məsələn, [[Aralıq dənizi|bu məqalə]] müvafiq dəniz haqqında oxuculara məlumat verir. Siz də bu kimi ensiklopedik mövzularda işləyə bilərsiniz. İlk məqalənizi hansı mövzuda yaratacağınızı bilmirsinizsə, [[Vikipediya:Məqalə istə|buradakı]] məqalələrdən birini seçin, yanındakı dillərdən hansını bilirsinizsə onu klikləyib həmin dildəki versiyaya keçid edin. Həmin versiyanı tərcümə edərək məlumatları öz yaratdığınız məqalədə yerləşdirin. Tövsiyyəm odur ki, ilk məqalənizi [[İstifadəçi:Seymur Jabrayilov/Qaralama|burada]] yazasınız. Suallarınızı [[İstifadəçi müzakirəsi:Sura Shukurlu|müzakirə səhifəmə]] qeyd edə bilərsiniz. Fəaliyyətinizdə uğurlar! — [[User:Sura Shukurlu|<span style="color:#549">'''Surə'''</span>]]&nbsp;[[User talk:Sura Shukurlu|<span style="color:#549"><sup>🗯</sup></span>]] 11:31, 14 iyul 2021 (UTC) Çox gözəl bir mövzu və fikirlərimdir [[İstifadəçi:Seymur Jabrayilov|Seymur Jabrayilov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Seymur Jabrayilov|müzakirə]]) 11:57, 14 iyul 2021 (UTC) Silin bildirişləri zəhmət olmasa məlumatda axtaranda çıxmasın Təşəkkürlər! [[İstifadəçi:Seymur Jabrayilov|Seymur Jabrayilov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Seymur Jabrayilov|müzakirə]]) 18:23, 18 iyul 2021 (UTC) == Xəbərdarlıq == salam, lütfən diqqət yetirin: [[VP:VND]] [[Vikipediya:Vikipediya nə deyil?#Vikipediya azad tribuna (küçə tribunası) deyil|''Vikipediya azad tribuna (küçə tribunası) deyil]] / [[Vikipediya:Vikipediya nə deyil?#İstifadəçi səhifəniz şəxsi malınız deyil|İstifadəçi səhifəniz şəxsi malınız deyil]]'' bu cür fəaliyyətə davam etməməyinizi önərirəm, əks halda sizin fəaliyyəti məhdudlaşdırmaq məcburiyyətində olacam. sizə bu barədə daha öncə də xəbərdarlıq olunub. [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 09:24, 5 iyul 2023 (UTC) == Xəbərdarlıq 2 == Salam. Nəzərə alın ki, Vikipediya şəxsi fikirlərinizi açıqlamaq və müşahidələrinizi yazmaq yeri deyil. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 16:17, 25 mart 2025 (UTC) == Xəbərdarlıq 3 == Lütfən [[VP:BEŞ]], [[VP:VND]], [[VP:EƏ]] və [[VP:BEGÜO]] səhifələri ilə tanış olun. Sizə yuxarıdakı xəbərdarlıqlara baxmayaraq eyni fəaliyyəti davam etdirirsiniz. Bu sizin bloklanmağınızla nəticələnə bilər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:59, 8 dekabr 2025 (UTC) == Bloklanma ilə bağlı == {{bloklama|1=1 ay|2=Yuxarıda olunan xəbərdarlıqlara məhəl qoymayaraq uzun müddət eyni uyğunsuz fəaliyyətlə məşğul olduğunuza görə redaktə imkanlarınız 1 ay müddətinə məhdudlaşdırıldı. Bu müddət ərzində Vikipediyadan istifadə etmək barədə öyrənə bilərsiniz}} Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 13:58, 9 dekabr 2025 (UTC) 41ueyrjv2iouyogmn0qu6gjdt1b8yhn 8985350 8985349 2026-07-01T16:43:25Z Qədir 136647 /* İyul 2026 */ yeni bölmə 8985350 wikitext text/x-wiki {{xg}} — [[İstifadəçi:Baskervill|Baskervill]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Baskervill|müzakirə]]) 22:38, 21 yanvar 2021 (UTC) == Redaktələriniz == Salam hörmətli Seymur Jabrayilov. Lütfən səhifələrə '''[https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Mikania_clematidifolia&diff=6009069&oldid=6009066 bu cür]''' əlavələr etməyin. Hazırda bitki haqqında məlumatları məqalədən çıxarmısınız. Ümumiyyətlə çalışın Vikipediya məqalələrinin tərkibinə ensiklopedik məzmun əlavə edin. — [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 22:52, 19 iyun 2021 (UTC) : Fəaliyyətiniz 24 saat müddətinə məhdudlaşdırılır.— [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 23:59, 19 iyun 2021 (UTC) ::{{u|Turkmen}}, istifadəçi pozucu fəaliyyətini [https://az.wikipedia.org/wiki/X%C3%BCsusi:F%C9%99aliyy%C9%99tl%C9%99r/Seymur_Jabrayilov davam etdirir]. — [[User:Sura Shukurlu|<span style="color:#549">'''Surə'''</span>]]&nbsp;[[User talk:Sura Shukurlu|<span style="color:#549"><sup>🗯</sup></span>]] 12:04, 28 iyun 2021 (UTC) ::: Fəaliyyəti 1 həftəlik məhdudlaşdırıldı.— [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 12:41, 28 iyun 2021 (UTC) == Bildiriş == Salam. Hər gün bura dəxlisiz şeylər yazırsınız. Nəzərinizə çatdırım ki vikipediya sosial şəbəkə deyil. Ensiklopediyadır.— [[İstifadəçi:NMW03|NMW03]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:NMW03|müzakirə]]) 14:18, 10 iyul 2021 (UTC) Bağışlayın, bundan sonra yazmaram. Mən media üçün mövzu yazmaq istəyirdim. Məlumatsızlıqdan irəli gəlir. Uğurlar arzulayıram! [[İstifadəçi:Seymur Jabrayilov|Seymur Jabrayilov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Seymur Jabrayilov|müzakirə]]) 14:23, 10 iyul 2021 (UTC) :Problem deyil. Məqalə yaratmaq istəyirsinizsə yuxarıdakı qutuda faydalı linklər var. Sualınız olduqda mənə yaza bilərsiniz. Hörmətlə [[İstifadəçi:NMW03|NMW03]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:NMW03|müzakirə]]) 14:29, 10 iyul 2021 (UTC) == Bildiriş 2 == Salam. Vikipediya şəxsi məqalələrinizi, fikirlərinizi yayımlamaq üçün deyil. Xahiş olunur belə hallara yol verməyəsiniz. - [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Dr.Wiki54|müzakirə]]) 10:48, 14 iyul 2021 (UTC) Belə çıxır ki,mən başqasının fikirlərini yaymalıyam. Üzürlü hesab edin.Öğrənirəm. Təşəkkür edirəm! [[İstifadəçi:Seymur Jabrayilov|Seymur Jabrayilov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Seymur Jabrayilov|müzakirə]]) 11:17, 14 iyul 2021 (UTC) :Başqasının fikrini deyərkən, yəni ensiklopedik mövzular. Məsələn, [[Aralıq dənizi|bu məqalə]] müvafiq dəniz haqqında oxuculara məlumat verir. Siz də bu kimi ensiklopedik mövzularda işləyə bilərsiniz. İlk məqalənizi hansı mövzuda yaratacağınızı bilmirsinizsə, [[Vikipediya:Məqalə istə|buradakı]] məqalələrdən birini seçin, yanındakı dillərdən hansını bilirsinizsə onu klikləyib həmin dildəki versiyaya keçid edin. Həmin versiyanı tərcümə edərək məlumatları öz yaratdığınız məqalədə yerləşdirin. Tövsiyyəm odur ki, ilk məqalənizi [[İstifadəçi:Seymur Jabrayilov/Qaralama|burada]] yazasınız. Suallarınızı [[İstifadəçi müzakirəsi:Sura Shukurlu|müzakirə səhifəmə]] qeyd edə bilərsiniz. Fəaliyyətinizdə uğurlar! — [[User:Sura Shukurlu|<span style="color:#549">'''Surə'''</span>]]&nbsp;[[User talk:Sura Shukurlu|<span style="color:#549"><sup>🗯</sup></span>]] 11:31, 14 iyul 2021 (UTC) Çox gözəl bir mövzu və fikirlərimdir [[İstifadəçi:Seymur Jabrayilov|Seymur Jabrayilov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Seymur Jabrayilov|müzakirə]]) 11:57, 14 iyul 2021 (UTC) Silin bildirişləri zəhmət olmasa məlumatda axtaranda çıxmasın Təşəkkürlər! [[İstifadəçi:Seymur Jabrayilov|Seymur Jabrayilov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Seymur Jabrayilov|müzakirə]]) 18:23, 18 iyul 2021 (UTC) == Xəbərdarlıq == salam, lütfən diqqət yetirin: [[VP:VND]] [[Vikipediya:Vikipediya nə deyil?#Vikipediya azad tribuna (küçə tribunası) deyil|''Vikipediya azad tribuna (küçə tribunası) deyil]] / [[Vikipediya:Vikipediya nə deyil?#İstifadəçi səhifəniz şəxsi malınız deyil|İstifadəçi səhifəniz şəxsi malınız deyil]]'' bu cür fəaliyyətə davam etməməyinizi önərirəm, əks halda sizin fəaliyyəti məhdudlaşdırmaq məcburiyyətində olacam. sizə bu barədə daha öncə də xəbərdarlıq olunub. [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 09:24, 5 iyul 2023 (UTC) == Xəbərdarlıq 2 == Salam. Nəzərə alın ki, Vikipediya şəxsi fikirlərinizi açıqlamaq və müşahidələrinizi yazmaq yeri deyil. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 16:17, 25 mart 2025 (UTC) == Xəbərdarlıq 3 == Lütfən [[VP:BEŞ]], [[VP:VND]], [[VP:EƏ]] və [[VP:BEGÜO]] səhifələri ilə tanış olun. Sizə yuxarıdakı xəbərdarlıqlara baxmayaraq eyni fəaliyyəti davam etdirirsiniz. Bu sizin bloklanmağınızla nəticələnə bilər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:59, 8 dekabr 2025 (UTC) == Bloklanma ilə bağlı == {{bloklama|1=1 ay|2=Yuxarıda olunan xəbərdarlıqlara məhəl qoymayaraq uzun müddət eyni uyğunsuz fəaliyyətlə məşğul olduğunuza görə redaktə imkanlarınız 1 ay müddətinə məhdudlaşdırıldı. Bu müddət ərzində Vikipediyadan istifadə etmək barədə öyrənə bilərsiniz}} Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 13:58, 9 dekabr 2025 (UTC) == İyul 2026 == Bloklanma səbəbiniz olan fəaliyyətlərə davam etsəniz [[VP:BURADADEYİL]] qaydasına əsasən müddətsiz bloklanacaqsınız. Zəhmət olmasa redaktə etməzdən əvvəl [[#c-Baskervill-2021-01-21T22:38:00.000Z|Vikipediya ilə tanış olun]]. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:43, 1 iyul 2026 (UTC) n77vexp36fbnsmlihsnzqzsd1b23899 0 689279 8985312 8011541 2026-07-01T15:46:31Z HyBoxwood 349218 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 8985312 wikitext text/x-wiki {{Qanunverici orqan |adı = Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi |orijinal adı = 中华人民共和国全国人民代表大会 |ölkə = Çin |hazırkı çağırış = [[XIII Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi]] |emblem = 中華人民共和國國徽.svg |emblemin ölçüsü = 200px |emblemin izahı = |növü = İki palatalı parlament |qanunvericilik məclisi = |palatalar = |rəhbərin vəzifəsi 1 = ÜXNM Rəyasət Heyəti |rəhbər 1 = [[Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi Rəyasət Heyəti]] (Müvəqqətidir, ÜXNM sessiyaları başlamadan əvvəl açılır, sessiyalar nəticələndikdən sonra sonlandırılır) |rəhbərin partiyası 1 = |seçildiyi tarix 1 = |rəhbərin vəzifəsi 2 = [[Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi Daimi Komitəsinin Sədri|ÜXNM Daimi Komitəsinin Sədri]] |rəhbər 2 = [[Çjao Ledji]] |rəhbərin partiyası 2 = [[Çin Kommunist Partiyası]] |seçildiyi tarix 2 = 17 mart 2018-dən bəri |rəhbərin vəzifəsi 3 = [[Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi Daimi Komitəsinin məsul katibi|ÜXNM Daimi Komitəsinin məsul katibi]] |rəhbər 3 = [[Lü Tsi]] |rəhbərin partiyası 3 = [[Çin Kommunist Partiyası]] |seçildiyi tarix 3 = 17 mart 2018-dən bəri |rəhbərin vəzifəsi 4 = [[Çin Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin baş katibi|ÇKP MK baş katibi]] |rəhbər 4 = [[Si Tsinpin]] |rəhbərin partiyası 4 = [[Çin Kommunist Partiyası]] |seçildiyi tarix 4 = |üzvlərin sayı = 5 mart 2018:<br/>2980 ÜXNM üzvü <br/>175 ÜXNM Daimi Komitəsinin üzvü |palata 1 = ÜXNM |quruluşun şəkli 1 = 13th PRC National People%27s Congress Diagram.svg |quruluşun şəklinin ölçüsü 1 = 250px |quruluşun şəklinin izahı 1 = |fraksiyalar 1 = 22 yanvar 2021-dən bəri:{{efn|Honkonq və Makao partiyaları milli partiyalar sayılmadığı üçün siyahıda verilməyib}}<br/> '''Hökumət (2,096)''': * {{colorbox|#FF0000}} [[Çin Kommunist Partiyası]] (2,096) '''[[Vahid Cəbhə (Çin)|Vahid Cəbhə]] və müstəqillər (855)''': * {{colorbozx|#33E6CC}} [[Ciu San Cəmiyyəti]] (63) * {{colorbox|#FFB232}} [[Çin Demokratik İrəliləyiş Assosiasiyası]] (58) * {{colorbox|#2A52BE}} [[Çin Demokratik Liqası]] (57) * {{colorbox|#F17C67}} [[Çin Demokratik Milli Konstruktiv Assosiasiyası]] (57) * {{colorbox|#2C8FDB}} [[Çin Fəhlə və Kəndli Demokratik Partiyası]] (54) * {{colorbox|#0800FF}} [[Çin İnqilabi Qomindan komitəsi]] (44) * {{colorbox|#1E90FF}} [[Çin Ədalətə Canatma partiyası]] (38) * {{colorbox|#003153}} [[Tayvan Demokratik Özünüidarə Liqası]] (13) * {{colorbox|#C2C2C2}} Müstəqil (471) '''Boş (29)''': * {{color box|white|border=#000000}} Boş (29) |komitələr 1 = |seçkilər 1 = dekabr 2017 – yanvar 2018 (5 illik) |səsvermə sistemi 1 = Təsdiq səsverməsi |palata 2 = ÜXNM Daimi Komitəsi |quruluşun şəkli 2 = 13th_PRC_NPCSC.svg |quruluşun şəklinin ölçüsü 2 = 250px |quruluşun şəklinin izahı 2 = |fraksiyalar 2 = 22 yanvar 2021-dən bəri:<br/> '''Hökumət (118)''': * {{colorbox|#FF0000}} [[Çin Kommunist Partiyası]] (118) '''[[Vahid Cəbhə (Çin)|Vahid Cəbhə]] və müstəqillər''': * {{colorbox|#2A52BE}} [[Çin Demokratik Liqası]] (9) * {{colorbox|#FFB232}} [[Çin Demokratik İrəliləyiş Assosiasiyası]] (7) * {{colorbox|#2C8FDB}} [[Çin Fəhlə və Kəndli Demokratik Partiyası]] (7) * {{colorbox|#0800FF}} [[Çin İnqilabi Qomindan komitəsi]] (6) * {{colorbox|#33E6CC}} [[Ciu San Cəmiyyəti]] (4) * {{colorbox|#1E90FF}} [[Çin Ədalətə Canatma partiyası]] (3) * {{colorbox|#F17C67}} [[Çin Demokratik Milli Konstruktiv Assosiasiyası]] (3) * {{colorbox|#003153}} [[Tayvan Demokratik Özünüidarə Liqası]] (3) * {{colorbox|#C2C2C2}} Müstəqil (10) '''Boş (5)''': * {{color box|white|border=#000000}} Boş (5) |komitələr 2 = |seçkilər 2 = 18 mart 2018 (5 illik) |səsvermə sistemi 2 = Təsdiq səsverməsi |birləşmiş komitələr = |zalın şəkli = GreatHall auditorium.jpg |zalın şəklinin ölçüsü = 250px |zalın şəklinin izahı = [[Çin Xalq Respublikası|ÇXR]]-nin paytaxtı [[Pekin]]in [[Siçen]] rayonunda yerləşən [[Böyük Xalq Zalı]] |sayt = |qeyd ={{notelist}} |başlıq fonu=#EE1C25|başlıq mətninin rəngi=#FFFF00|başlıq mətnlərinin rəngi=#FFFF00|başlıqların fonu=#EE1C25}} '''Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi'''<ref>{{AME|6|5|Çin}}</ref> (ÜXNM) və ya '''Ümumçin Xalq Nümayəndələri Yığıncağı''' (ÜXNY)<ref name=DOMSS2013>{{kitab3 |müəllif= [[Əli Həsənov]] və [[Adil Vəliyev]]|başlıq=Dünya ölkələrinin müasir siyasi sistemləri |cavabdeh= |link=https://ebooks.az/view/wQ9J62WS.pdf |yer=Bakı |nəşriyyat= |il=2013 |cild= |səhifələr=776 |səhifə=708 |isbn=978-9952-460-15-5 |ref= }}</ref> - [[Çin Xalq Respublikası]]nın [[qanunverici orqan]]ı. Dövlət hakimiyyətinin ali orqanı olan ÜXNM 2980 üzvü ilə dünyanın sayca ən böyük dövlət orqanı hesab olunur.<ref>{{cite web|url=http://www.ipu.org/parline-e/mod-general.asp|title=IPU PARLINE Database: General Information|author=International Parliamentary Union|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806150648/http://www.ipu.org/parline-e/mod-general.asp|archive-date=6 August 2017|access-date=6 August 2017}}</ref> ÜXNM-ə seçkilər beş ildən bir keçiril. Sessiyalar payız aylarında [[Çin Xalq Respublikası|ÇXR]]-nin paytaxtı [[Pekin]]in [[Siçen]] rayonunda yerləşən [[Böyük Xalq Zalı]]nda keçirilir və 10-14 gün davam edir. ÜXNM Daimi komitəsi ÜXNM-dən fərqli olaraq, ilk boyu görüşlər keçirir. Ancaq Daimi komitənin üzvləri həm qərarvermə, həm də tətbiq etmə vəzifəsi tuta bilməzlər. Daimi Komitənin tərkibinə sədr, sədrin müavinləri, məsul katib və Daimi Komitənin üzvləri daxildir. Daimi Komitə ÜXNY-nın qanun layihələrini təsdiq edən və qətnamələr çıxaran altı funksional ixtisaslaşmış komitəsinin: maliyyə və iqtisadiyyat işləri üzrə; milli məsələlər; təhsil, elm, mədəniyyət və səhiyyə; xarici işlər və hüquqi işlər üzrə fəaliyyətini istiqamətləndirir. Komitə parlament prinsipi üzrə fəaliyyət göstərir: Konstitusiyanı və cari qanunları hərəkətə gətirir, dekretlər dərc edir, daha aşağı səviyyəli hökumət təşkilatlarının fəaliyyətinə nəzarət edir, nazirləri və vəzifəli şəxsləri təyin və azad edir. Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi dövlətin qanunvericiliyini həyata keçirir; ölkə həyatının mühüm sahələrinə dair qərarlar qəbul edir, dövlət aparatının yüksək vəzifələrinə namizədləri təsdiq edir və seçir, ÜXNY-nın Daimi Komitəsi üzvlərini seçir; ÇXR sədrini və onun müavinlərini seçir; Dövlət Şurasının sədrini və Şuranın digər üzvlərini təsdiq edir; Mərkəzi Hərbi Şuranın (MHŞ) sədrini seçir və MHŞ-nin digər üzvlərini təsdiq edir; Ali Xalq Məhkəməsinin sədrini seçir; Ali Xalq Prokurorluğunun Baş Prokurorunu seçir. Ümumçin Xalq Nümayəndələri Yığıncağı Kommunist partiyasının 340 nəfər üzvü olan Mərkəzi Komitəsi tərəfindən seçilir. == Tarixi == [[Tzin sülaləsi]] ilk məclisi 1910-cu ildə formalaşdırsa da, praktikada bu orqanın heç bir səlahiyyəti yox idi və ancaq məşvərətçi şura kimi fəaliyyət göstərirdi. [[Sinxay inqilabı]]ndan sonra 1913-cü ildə [[iki palatalı parlament]]ə keçirilən seçkilərdə kütləvi rüşvət halları qeydə alınsa da, 300 sivil qrupun iştirak etdiyi bu seçkilər [[Çin tarixi]]nin ən rəqabətcil seçkisi idi. Seçkilərin nəticəsində milliyətçi partiya olan [[Homindan]] 870 yerdən 438-ə sahib olmuşdu. Çinin mövcud [[Çin Respublikası]] konstitusiyası 25 dekabr 1947-ci ildə qüvvəyə mindi və ilk sessiya 1948-ci il 18 mayda 760 üzvlə keçirildi. Konstitusiyaya görə məclis Prezident və Vitse-Prezidenti 6 illiyə seçməli idi, seçilən prezidentlərin öz siyasi məsuliyyətlərini yerinə yetirmədikləri təqdirdə, məclisin onları vaxtından əvvəl vəzifədən uzaqlaşdırmaq səlahiyyəti var idi. 1949-cu ildəki [[Çin vətəndaş müharibəsi]]ndə məğlub olan Çin Respublikası hökuməti [[Tayvan]]a qaçmaq məcburiyyətində qaldı. Məclis müvəqqəti iclaslar keçirsə də, uğurlu olmadı. Hələ 1945-ci ildən, artıq Homindan və [[Çin Kommunist Partiyası]] arasında [[İkinci Dünya müharibəsi]]ndən sonrakı reformlar barədə Siyasi Məşvərətçi Konfrans vasitəsi ilə yeni danışıqlara başladı. Homindanın qərarı ilə 10-31 yanvar 1946-cı ildə ilk Siyasi Məşvərətçi Konfrans çağırıldı. Burada Homindan, Çin Kommunist Partiyası, [[Çin Gənclər Partiyası]] və [[Çin Demokratik Liqası]], o cümlədən müstəqil nümayəndələr təmsil olundu. 1949-cu ilin sentyabrında keçirilən ikinci Siyasi Məşvərətçi Konfrans müxtəlif dost partiyalardan nümayəndələr dəvət etdi və yeni dövlət quruculuğunun müzakirəsi başladı. Bu konfransda konfransın adı Xalq Siyasi Məşvərətçi Konfransı olaraq dəyişdirildi. İlk konfransa 5 il ərzində defakto konstitusiya rolu oynayan Ümumi Proqram qəbul etmişdi. Bu konfrans yeni dövlət himni, paytaxt şəhər və dövlət adı, o cümlədən Çin Xalq Respublikasının ilk hökumətini qəbul etdi. Praktikada ilk Xalq Siyasi Məşvərətçi Konfransı konstitusional konvesniya kimi xidmət edir. Bu, defakto olaraq ÇXR-in növbəti beş ildəki qanunverici orqanı idi. 1954-cü ildə konstitusiya öz funksiyasını Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisinə ötürdü. == Vəzifə və öhdəlikləri == Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisinin əsas 4 funksiyası var:<ref>{{cite web |title=Functions and Powers of the National People's Congress |url=http://www.npc.gov.cn/englishnpc/Organization/2007-11/15/content_1373013.htm |website=The National People's Congress of the People's Republic of China |publisher=The National People's Congress |access-date=29 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161218022817/http://www.npc.gov.cn/englishnpc/Organization/2007-11/15/content_1373013.htm |archive-date=18 December 2016 |url-status= }}</ref> * Konstitusiyaya düzəlişlər etmək və onların tətbiqinə nəzarət * Əsas qanunvericiliyə düzəlişlər * Mərkəzi dövlət orqanın üzvlər seçmək və təyin etmək * Dövlət məsələlərini təyin etmək == Seçkilər == Aşağıdakı cədvəldə müxtəlif illərdə ÜXNM-ə keçirilən seçkilər verilib. {| class="wikitable sortable" |- ! Məclis !! İl !! Ümumi deputatlar !! Qadın deputatlar !! <small>Qadın %</small> !! Azlıq deputatlar !! <small>Azlıq %</small> !İstinadlar |- | [[I Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi|Birinci]]|| 1954 || 1226 || 147 || <small>12</small> || 178 || <small>14.5</small> |<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.allcountries.org/china_statistics/23_1_number_of_deputies_to_all.html|title=Number of Deputies to All the Previous National People's Congresses in 2005 Statistical Yearbook, source: National Bureau of Statistics of China|access-date=30 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101204052241/http://www.allcountries.org/china_statistics/23_1_number_of_deputies_to_all.html|archive-date=4 December 2010|url-status=live}}</ref> |- | [[II Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi|İkinci]]|| 1959 || 1226 || 150 || <small>12.2</small> || 179 || <small>14.6</small> |<ref name=":0" /> |- | [[III Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi|Üçüncü]]|| 1964 || 3040 || 542 || <small>17.8</small> || 372 || <small>12.2</small> |<ref name=":0" /> |- | [[IV Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi|Dördüncü]]|| 1975 || 2885 || 653 || <small>22.6</small> || 270 || <small>9.4</small> |<ref name=":0" /> |- | [[V Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi|Beşinci]]|| 1978 || 3497 || 742 || <small>21.2</small> || 381 || <small>10.9</small> |<ref name=":0" /> |- | [[VI Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi|Altıncı]]|| 1983 || 2978 || 632 || <small>21.2</small> || 403 || <small>13.5</small> |<ref name=":0" /> |- | [[VII Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi|Yeddinci]]|| 1988 || 2978 || 634 || <small>21.3</small> || 445 || <small>14.9</small> |<ref name=":0" /> |- | [[VIII Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi|Səkkizinci]]|| 1993 || 2978 || 626 || <small>21</small> || 439 || <small>14.8</small> |<ref name=":0" /> |- | [[IX Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi|Doqquzuncu]]|| 1998 || 2979 || 650 || <small>21.8</small> || 428 || <small>14.4</small> |<ref name=":0" /> |- | [[X Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi|Onuncu]]|| 2003 || 2985 || 604 || <small>20.2</small> || 414 || <small>13.9</small> |<ref name=":0" /> |- | [[XI Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi|On birinci]]|| 2008 || 2987 || 637 || <small>21.3</small> || 411 || <small>13.8</small> |<ref>{{cite web|url=http://npc.people.com.cn/GB/15017/6937517.html |language=zh-cn |script-title=zh:十一届全国人大代表将亮相:结构优化 构成广泛|work=Npc.people.com.cn|access-date=26 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406123118/http://npc.people.com.cn/GB/15017/6937517.html|archive-date=6 April 2012|url-status=live}}</ref> |- | [[XII Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi|On ikinci]] || 2013 || 2987 || 699 || <small>23.4</small> || 409 || <small>13.7</small> |<ref>{{cite web|url=http://www.npc.gov.cn/englishnpc/news/Focus/2013-02/27/content_1759084.htm|title=New nat'l legislature sees more diversity|last=Xinhua News Agency|publisher=Npc.gov.cn|access-date=12 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110195252/http://www.npc.gov.cn/englishnpc/news/Focus/2013-02/27/content_1759084.htm|archive-date=10 November 2013|url-status=live}}</ref> |- | [[XIII Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi|On üçüncü]]|| 2018 || 2980 || 742 || <small>24.9</small> || 438 || <small>14.7</small> |<ref>12th Congress information from {{cite web|url=http://www.ipu.org/parline-e/reports/2065_A.htm|title=IPU PARLINE Database: General Information|last=International Parliamentary Union|access-date=9 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130305012755/http://www.ipu.org/parline-e/reports/2065_A.htm|archive-date=5 March 2013|url-status=live}}</ref> |} == İstinadlar == {{istinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [https://npcobserver.com/ NPC observer] * [http://www.china.org.cn/china/NPC_CPPCC_2016/node_7234650.htm Full coverage of the 2016 NPC & CPPCC sessions] - [http://www.china.org.cn/index.htm China.org.cn] * [http://www.china.org.cn/china/NPC_CPPCC_2014/node_7200270.htm Full coverage of the 2014 NPC & CPPCC sessions] - [http://www.china.org.cn/index.htm China.org.cn] * [https://web.archive.org/web/20090224121521/http://www.npc.gov.cn/englishnpc/news/ English version of the Official website of the NPC] * [https://www.nytimes.com/2009/03/09/world/asia/09jails.html NY Times article on the detainment of would-be petitioners to the NPC] * [https://web.archive.org/web/20130729193916/http://www.chinafulblog.com/blog/2012/3/6/chinese-government-101-chinas-national-peoples-congress-and.html Information on National People's Congress and Standing Committee] * [http://www.bjrd.gov.cn/en/ English version of the Standing Committee of Beijing Municipal People's Congress] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200725145807/http://www.bjrd.gov.cn/en/ |date=2020-07-25 }} {{Çin mövzularda}} [[Kateqoriya:Qanunverici orqanlar]] [[Kateqoriya:Çinin dövlət quruluşu]] [[Kateqoriya:1954-cü ildə yarananlar]] pso917ybf1rq5069b8yvee69ihyn1o0 14 689525 8985610 5782616 2026-07-02T05:33:11Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Şimal-Qərbi İngiltərə]] 8985610 wikitext text/x-wiki {{Vikianbar kateqoriyası|Lancashire}} {{catmore}} [[Kateqoriya:Mərasim qraflıqları]] [[Kateqoriya:Qədim dövrdə yaradılmış İngiltərə qraflıqları]] [[Kateqoriya:Şimal-Qərbi İngiltərə]] 7zh0t5wqgumhdjdlbnpn5t9b4vhi02o 8985620 8985610 2026-07-02T05:34:10Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/f9af6d24f78d8c95|detallar]]) 8985620 wikitext text/x-wiki {{Vikianbar kateqoriyası|Lancashire}} {{catmore}} [[Kateqoriya:Mərasim qraflıqları]] [[Kateqoriya:Qədim dövrdə yaradılmış İngiltərə qraflıqları]] [[Kateqoriya:Şimal-Qərbi İngiltərə]] [[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] pm829hfdlp7ava8bmzutpd4q5nb8e8n 0 696742 8985842 8984094 2026-07-02T11:38:47Z Philosopherazer 40686 8985842 wikitext text/x-wiki '''Gülüş'''<ref>{{Cite web |url=https://obastan.com/G%C3%9CL%C3%9C%C5%9E/15589/ |title=Gülüş |access-date=2023-06-04 |archive-date=2023-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604132803/https://obastan.com/G%C3%9CL%C3%9C%C5%9E/15589/ |url-status= }}</ref> — insanlarda ritmik olaraq [[Diafraqma (anatomiya)|diafraqma]] və digər tənəffüs orqanlarının eşidilə biləcək şəkildə fiziki hərəkəti.<ref>{{cite book |title= Laughing: Physiology, Pathology, Psychology, Pathopsychology and Development |first= Frederic Rudolph |last= Stearns |year= 1972 |pages= [https://archive.org/details/parentsguidetoch00some/page/59 59–65] |isbn= 978-0-398-02420-8 |url= https://archive.org/details/parentsguidetoch00some/page/59 |publisher= Springfield, Ill., Thomas }}</ref> Bu hərəkət "ha-ha-ha" və ya "he-he-he" şəklindəki səslərin yaranması ilə nəticələnir. Gülüşün (qəhqəhənin) yaranması səbəbləri kimi qıdıqlanma formasında kənar mühit amilləri, yumorik hadisə və sözlər, düşüncələr göstərilir. Gülmək sevincin fiziki göstəricisi hesab olunur. Amma insanlar bəzi halldan utanmaq, təəccüblənmək kimi fərqli emosiyalarda belə gülürlər. Bəzən isə nəzakət xatirinə saxta gülüşlər baş verə bilər. İnsanlardan başqa bəzi [[primatlar]] da ([[şimpanze]], [[qorilla]], [[oranqutan]]) qəhqəhəyə bənzər səslər çıxarırlar. Ən çox sevinc, xoşbəxtlik, rahatlıq və s. kimi bir sıra müsbət emosional vəziyyətlərdə müşahidə olunsa da bəzi hallarda bunun əksinə xəcalət, təəccüb və ya əks duyğu halları zamanı da ortaya çıxa bilir<ref>{{cite journal | last1 = Olmwake | first1 = Louise | year = 1937| title = A study of sense of humor: Its relation to sex, age and personal characteristics | journal = Journal of Applied Psychology | volume = 45 | issue = 6| pages = 688–704 | doi=10.1037/h0055199}}</ref>. ==Ədəbiyyat== * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Faciə və gülüş kontrastı fəlsəfi kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.456-464] == Həmçinin bax == * [[Təbəssüm]] == İstinadlar == {{reflist}} {{Xarici keçidlər}} {{Qaralama}} [[Kateqoriya:Gülüş]] [[Kateqoriya:Xoşbəxtlik]] {{stub}} [[Kateqoriya:Nitq kommunikasiyası]] [[Kateqoriya:Psixologiya]] ti56q2e9zth42jxtr0vs0w5xa1q8m5t 0 705800 8985785 8906273 2026-07-02T11:09:07Z HyBoxwood 349218 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 8985785 wikitext text/x-wiki {{Vəzifəli şəxs |adı = Li Syannyan |şəkil = Li Xiannian - 1974.jpg |şəklin ölçüsü = 220px |vəzifə = [[ÇXR sədrləri|Çinin 3-cü sədri]] |bayraq = 中華人民共和國國徽.svg |bayraq2 = Flag of China.svg |başlanğıc = 18 iyun 1983 |son = 8 aprel 1988 |prezident = |baş nazir = |əvvəlki = |sonrakı = |vəzifə_2 = [[Xalq Siyasi Məşvərət Şurası|Xalq Siyasi Məşvərət Şurasının sədri]] |bayraq_2 = 中華人民共和國國徽.svg |bayraq2_2 = Flag of China.svg |başlanğıc_2 = 10 aprel 1988 |son_2 = 21 iyun 1992 |prezident_2 = |baş nazir_2 = |əvvəlki_2 = |sonrakı_2 = |vəzifə_3 = [[Çin Kommunist Partiyası|Çin Kommunist Partiyasının sədr müavini]] |bayraq_3 = 中華人民共和國國徽.svg |bayraq2_3 = Flag of China.svg |başlanğıc_3 = iyul 1977 |son_3 = sentyabr 1982 |prezident_3 = |baş nazir_3 = |əvvəlki_3 = |sonrakı_3 = |doğum tarixi = 23.06.1909 |doğum yeri = [[Xunan qəzası|Xunan]], [[Tzin sülaləsi|Tzin İmperiyası]] |vəfat tarixi = 21.06.1992 |vəfat yeri = [[Pekin]], [[Çin Xalq Respublikası|Çin]] |dəfn yeri = Babaoşan İnqilab Xiyabanı |vətəndaşlığı = {{Bayraq|Çin}} [[Çin Xalq Respublikası|Çin]] |həyat yoldaşı = |uşağı = |partiya = [[Çin Kommunist Partiyası]] |mükafatları = }} '''Li Syannyan''' ([[23 iyun]] [[1909]]; [[Xunan qəzası|Xunan]], [[Tzin sülaləsi|Tzin İmperiyası]] — [[21 iyun]] [[1992]]; [[Pekin]], [[Çin Xalq Respublikası|Çin]]) — [[Çin Xalq Respublikası|çin]]li dövlət və siyasi xadim, [[ÇXR sədrləri|Çinin 3-cü sədri]] (1983—1988-ci illərdə). == Həyatı == Li Syannyan [[1909]]-cu il [[23 iyun|iyunun 23-də]] [[Tzin sülaləsi|Tzin İmperiyası]]nın [[Xunan qəzası]]nda anadan olub. 1927-ci ildə 18 yaşlı Li Syannyan [[Çin Kommunist Partiyası]]nın sıralarına qoşulub. Bu illərdə o, Payız məhsulu Mahuan üsyanının başında dayanıb. Bundan sonra Xuanan Qəzası Partiya Şöbəsinin Katibi, Xuanan Qəzası Fəhlə-Kəndli Xalq Komitəsinin sədri təyin edilib. 1931-ci ildən sonra [[Çin Xalq Respublikası|Çin]]in Fəhlə-Kəndli Ordusu 4-cü Dəstəsinin Siyasi Komissarı təyin edilib. 1935-ci ildə dəstəsi ilə birgə Çin Kommunistlərinin yürüşünə qoşulub. Dəstəsi ilə yürüş əsnasında, [[Sıçuan əyaləti]]nin qərb hissəsinə hücum edib, bu torpaqları ələ alıb. 1936-cı ildə Li Syannyanın dəstəsi Xuanxe çayını da arxada qoyarq Qərb Ordusu ilə birləşib. 1937-ci il ərzində Qərb Ordusu [[Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu|Sintszyan]] istiqamətində döyüşüb və müqaviməti yarıb. Elə həmin ildə onlar Yananyaya çatıb. 1938-ci ilin noyabrında [[Çin-yapon müharibəsi (1937—1945)|Çin-Yapon müharibəsi]] zamanı 4-cü Ordunun heyətində [[Hubey|Hubey əyaləti]]nin şərq və qərb hissələrində, həmçinin [[Anhoy|Anhoy əyaləti]]nin qərb hissəsində fəaliyyət göstərən Xubey-Xenan Zərbə Kolonunun Komandiri təyin edilib. 1941-ci ildə 4-cü Ordunun 5-ci Diviziyasının (Xubey-Xenan Kolonundan yenidən qurulub) Komandiri olub. 1942-ci ildə diviziyasının düşmən mühasirəsindən çıxarılmasında fərqlənib. [[Çin Kommunist Partiyası]]nın VII Qurultayında (1945-ci ilin aprel-iyununda) [[Çin Kommunist Partiyası]] Komitəsinin üzvü seçilib. Elə həmin il əvvəl Xubey-Xenan Hərbi Rayonunun Komandiri, daha sonra isə düzənliyin Hərbi Rayonunun Komandiri və Siyasi Komissarı təyin edilib. 1946-cı ildə hissələrinin Qomindanov mühasirəsindən çıxarılmasında yenidən fərqlənib. 1948-ci ildə Hərbi Dairənin II Komandiri təyin edilib. Lyu Boçen və [[Den Syaopin]]in siyasi işlərini aparmağa yardım edib. === Çinin qurulmasından sonra === [[Çin Xalq Respublikası|ÇXR]] qurulduqdan sonra [[Hubey|Hubey əyaləti]] Hərbi Dairəsinin Komandiri, [[Çin Kommunist Partiyası]]nın Xubey Əyalət Komitəsinin Katibi, Xubey Əyalət Xalq Komitəsinin sədri (1950-1954-cü illərdə), Uxan Şəhər Partiya Komitəsinin Katibi, Uxan şəhərinin meri (1953-1954-cü illərdə), Çin Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Cənubi Çin üzrə Katib müavini, Cənubi Çin Hərbi-Siyasi Şurasının sədr müavini vəzifələrini icra edib. 1954-cü ildə [[Çin Xalq Respublikası|Çin]] Dövlət Şurasının sədr müavini təyin edildi və bu vəzifəni 26 il icra etdi. 1954-1967-ci illərdə həm də [[Çin Xalq Respublikası|Çin]]in maliyyə naziri olub. 1956-cı ildən başlayaraq VIII, IX, X, XI və XII çağırış [[Çin Kommunist Partiyası]] Mərkəzi Komitəsinin Siyasi Bürosunun üzvü seçilib. 1958-ci ilin mayında [[Çin Kommunist Partiyası]] Mərkəzi Komitəsinin Katibliyinin Katibi seçildi. 1962-ci ildə həm də Dövlət Planlaşdırma Komitəsinin sədr müavini vəzifəsini icra edib. 1964-cü ilin sentyabrında III çağırış Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisinə deputat seçildi; noyabrda partiya nümayəndə heyətinə başçılıq edib və [[Albaniya Xalq Sosialist Respublikası|Albaniya Xalq Sosialist]] dövlətini ziyarət edib. 1960-1966-cı illərdə xarici dövlətlərin məsul şəxsləri ilə danışıqlar aparıb. [[Çin Xalq Respublikası|Çin]] tərəfinin adından bir sıra sənədlərə imza atıb (əsasən xarici iqtisadi əlaqələrlə bağlı). [[Fayl:President Ronald Reagan Li Xiannian Nancy Reagan and Lin Jiamei on The North Portico Before a State Dinner for President Li Xiannian of Peoples Republic of China - DPLA - 43f19afac3860c69b78bc082a98ec064.jpg|thumb|270x270px|alt=|[[ABŞ Prezidenti]] [[Ronald Reyqan]], [[Çin sədrləri|Çin sədri]] Li Syannyan, [[Nensi Reyqan]] və [[Lin Jiamei]] (1985)]] 18 avqust 1966-cı ildə Li Syannyan, Mao Tszedunun birinci görüş-mitinqinə xunveybinlərlə birgə qatılıb. Oktyabrın sonlarında [[Pekin]]də Li Syannyanın “maliyyə sahəsində burjua xətti tutduğuna” görə tənqid edən datszıbao ortaya çıxdı. Bu tənqid fasilələrlə təxminən 6 ay davam etdi. Li Syannyanın müdafiəsinə Çjou Enlay və Tszyan Tsin qalxdı və onu “səhvə yol verən, amma sonra peşmançılıq hissi yaşayan yaxşı bir yoldaş olaraq” təqdim etdilər. 1969-cu ilin aprelində [[Çin Kommunist Partiyası]] Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçildi; 1974-cü ilin sonunda IV çağırış [[Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi]]nə deputat seçildi, 1975-ci ilin yanvarında isə [[Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi]]nin I sessiyasında yenidən [[Çin Xalq Respublikası|ÇXR]] Dövlət Şurasının sədr müavini olaraq təsdiq edildi. “Mədəni inqilab” illərində baş nazir Çjou Enlaya iqtisadi ittifaqın işində yardım edib. Dun Biu, Kan Şen, Çjou Enlay, Çju De və Mao Tszedunun dəfn mərasimlərinin Komissiyalarının üzvü idi. İqtidar uğrunda mübarizədə “dördlər bandası” üzərində qazanılan qələbədə mühüm rol oynayıb. “Dördlər bandası”nın ləğvindən sonra Li Syannyanın ictimai siyasi fəallığı nəzərəçarpacaq dərəcədə artdı. O vaxtdan bəri o, partiya-iqtidar, iqtidar və digər xarici nümayəndə heyətləri ilə, həmçinin [[Çin Xalq Respublikası|Çin]]ə səfər edən vəzifəli xadimlərlə bütün vacib danışıqları aparıb. 1983-cü ilin iyununda [[Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisi]]nin VI qurultayında [[Çin Xalq Respublikası|Çin]]in sədri seçildi. 1988-ci ilin aprelində [[Xalq Siyasi Məşvərət Şurası]]nın sədri, 1989-cu ildə isə [[Çin Xalq Respublikası|Çin]]in Kasıb Bölgələrinin İqtisadi Fondunun fəxri sədri seçildi. Li Syannyan [[1 iyun]] [[1992]]-ci ildə 82 yaşında [[Pekin]]də vəfat edib. == İstinadlar == {{İstinadlar|2}} [[Kateqoriya:Çinlilər]] [[Kateqoriya:Çin Xalq Respublikasının maliyyə nazirləri]] [[Kateqoriya:Çin prezidentləri]] 5br1fage2q4dn24ba5yloy8xej5moth 0 706870 8985190 8426376 2026-07-01T12:35:42Z EeSmile 178582 Şablon:Tərəfli 8985190 wikitext text/x-wiki {{tərəfli}}{{Şirkət |adı = Azerconnect Group |orijinal adı = |loqotipi = Azerconnect Group Logo.jpg |loqotipin ölçüsü = 200 |loqotipin izahı = |şəkil = |şəklin ölçüsü = |şəkil izahı = |tipi = |sənaye = |məhsulu = İKT, yüksək texnologiyalar, [[Telekommunikasiya]] |təsis edilib = 2013 |ləğv edilib = |bağlanma səbəbi = |varis = |əvvəlki adı = |yerləşməsi = [[Bakı]], [[Azərbaycan]] |birjada listinqi = |ümumi kapital = |ümumi aktivlər = |ümumi gəliri = |xalis mənfəəti = |əməliyyat mənfəəti = |araşdırma xərcləri = |işçi sayı = 3000 |bölmələr = |ana şirkət = |tərəfdaşlar = |təsisçi = |baş icraçı direktor = Emil Məsimov |prezident = |idarə heyəti = |rəhbərin vəzifəsi = |rəhbərlik = |auditoru = |saytı = {{URL|www.azerconnect.az}} |vikianbar = }} '''Azerconnect Group''' — Azərbaycanın İKT və yüksək texnologiyalar sahələrində fəaliyyət göstərən aparıcı şirkətlərindən biri. Şirkət öz tərəfdaşlarına mobil, internet, beynəlxalq kanalların təşkili və FinTech, AdTech, Media/TV kimi rəqəmsal xidmətlər göstərir. Ölkədə rəqəmsal həllər təqdim edən aparıcı şirkət kimi "Azerconnect Group" qlobal innovasiyaları yerli bazara gətirərək regionda dayanıqlı və gələcəyə hazır rəqəmsal infrastruktur qurmağa davam edir. == Haqqında == "Azerconnect Group" İKT və yüksək texnologiyalar sahələrində fəaliyyət göstərir. 2013-cü ildə təsis edilən şirkətin baş direktoru Emil Məsimovdur.<ref>{{Cite web |url=https://www.azerconnect.az/leadership |title=Rəhbərlik (azerconnect.az) |access-date=2025-11-19 |archive-date=2025-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251011070105/https://www.azerconnect.az/leadership |url-status=live }}</ref> “Azerconnect Group” mobil, internet, beynəlxalq kanalların təşkili və FinTech, AdTech, Media/TV kimi rəqəmsal xidmətlər təqdim edir. "Azerconnect Group" müxtəlif ölkələrdə enerji, telekommunikasiya, yüksək texnologiyalar və tikinti sahələrində fəaliyyət göstərən "NEQSOL Holding" beynəlxalq şirkətlər qrupunun tərkibinə daxildir.<ref>{{Cite web |url=https://www.neqsolholding.com/az/business-segments/telecommunications/azerconnectgroup/ |title=Azerconnect Group (neqsolholding.com) |access-date=2025-11-19 |archive-date=2025-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251117073122/https://www.neqsolholding.com/az/business-segments/telecommunications/azerconnectgroup/ |url-status=live }}</ref> 2021-ci ilin may ayında "Azerconnect Group" Azərbaycanda ilk dəfə böyük işçi heyəti üçün məsafədən işləmək imkanı yaradan FLEXcellence proqramının tətbiqinə başlayıb.<ref>{{Cite web |url=https://abc.az/en/news/73313 |title=For the first time in Azerbaijan, the “FLEXcellence” program for large staff’s remote work launched (abc.az) |access-date=2025-11-19 |archive-date=2021-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610070928/http://abc.az/en/news/73313 |url-status=live }}</ref> 2024-cü ildə rəqəmsallaşma, şəbəkə texnologiyaları və kommersiya xidmətləri kimi mühüm sahələr üzrə təkmilləşdirmə işlərini sürətləndirilməsi məqsədilə "Azerconnect Group" və "Vodafone Group" arasında strateji tərəfdaşlıq müqaviləsi imzalanıb.<ref>{{Cite web |url=https://apa.az/ikt/azerconnect-group-ve-vodafone-group-arasinda-terefdasliq-muqavilesi-imzalanib-foto-849002 |title=Azerconnect Group və Vodafone Group arasında tərəfdaşlıq müqaviləsi imzalanıb (apa.az) |access-date=2025-11-19 |archive-date=2024-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614001737/https://apa.az/ikt/azerconnect-group-ve-vodafone-group-arasinda-terefdasliq-muqavilesi-imzalanib-foto-849002 |url-status=live }}</ref> 2024-cü ildə şirkət ətraf mühit, sosial və korporativ idarəetmə (ESG) prinsiplərinə, eləcə də BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin təşviqinə sadiqliyini nümayiş etdirərək Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Qlobal Sazişinə qoşulub.<ref>{{Cite web |url=https://azertag.az/en/xeber/__azerconnect_group_joins_the_un_global_compact-3261592 |title=Azerconnect Group joins the UN Global Compact (azertag.az) |access-date=2025-11-19 |archive-date=2024-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205010017/https://azertag.az/en/xeber/__azerconnect_group_joins_the_un_global_compact-3261592 |url-status=live }}</ref> "Azerconnect Group"a daxil olan "AzerTelecom" şirkəti tərəfindən hazırda Avropa ilə Asiya arasında yeni rəqəmsal dəhlizin yaradılmasını nəzərdə tutan "Rəqəmsal İpək Yolu" layihəsi həyata keçirilir.<ref>{{Cite web |url=https://apa.az/ikt/yusif-cabbarov-transxezer-kabel-xetti-regionda-texnoloji-inkisafa-tohfe-verecek-904221 |title=Yusif Cabbarov: Transxəzər Kabel Xətti regionda texnoloji inkişafa töhfə verəcək (apa.az) |access-date=2025-11-19 |archive-date=2025-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720034726/https://apa.az/ikt/yusif-cabbarov-transxezer-kabel-xetti-regionda-texnoloji-inkisafa-tohfe-verecek-904221 |url-status=live }}</ref> == “Vodafone Group”la strateji tərəfdaşlıq == 2024-cü ildə "Azerconnect Group" və dünyanın aparıcı telekommunikasiya şirkəti "Vodafone Group" arasında strateji tərəfdaşlıq müqaviləsi imzalanıb. Müqavilə şirkətin rəqəmsallaşma, təhlükəsizlik əməliyyatları mərkəzi, şəbəkə texnologiyaları və kommersiya xidmətləri kimi sahələrdə fəaliyyətinin inkişafına yönəlib. Əməkdaşlıq çərçivəsində biznes proseslərinin səmərəliliyinin artırılması və əlavə dəyərin yaradılması nəzərdə tutulur. == “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsi == Avropa ilə Qafqaz, Mərkəzi və Cənubi Asiya ölkələrini birləşdirən "Rəqəmsal İpək Yolu" beynəlxalq telekommunikasiya layihəsi "Azerconnect Group"a daxil olan "[[AzerTelecom]]" şirkəti tərəfindən həyata keçirilir. Layihə rəqəmsal məzmunun və internet xidmətlərinin Avropa internet mərkəzlərindən region ölkələrinə ötürülməsini nəzərdə tutur. Layihənin marşrutu Gürcüstan, Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkmənistan ərazilərindən keçəcək. Bu telekommunikasiya dəhlizi yüksək ötürmə qabiliyyəti, məlumatların ötürülməsində minimal gecikmə və qısa marşrutu ilə seçilir. Layihənin həyata keçirilməsi region ölkələrində artan internet trafiki tələbatının ödənilməsinə, rabitə xidmətlərinin keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına və regional əməkdaşlığın inkişafına töhfə verməsi gözlənilir. Bundan əlavə, layihə Avrasiya məkanında iqtisadi sabitlik və rifahın genişlənməsinə dəstək olacaq. == Mükafatları == * 2023, 2024 və 2025-ci illərdə şirkət Top Employers Institute (Ən Yaxşı İşəgötürənlər İnstitutu) tərəfindən Azərbaycanda Ən Yaxşı İşəgötürən şirkət sertifikatına layiq görülüb. “Azerconnect Group” ardıcıl olaraq üçüncü dəfə “Ən yaxşı işəgötürən” beynəlxalq sertifikatını əldə edən yeganə yerli şirkət olub.<ref>{{Cite web |url=https://report.az/en/ict/azerconnect-group-recognized-as-azerbaijan-s-top-employer-in-the-ict-sector/ |title=Azerconnect Group Recognized as Azerbaijan's Top Employer in the ICT Sector (report.az) |access-date=2025-11-19 |archive-date=2025-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209135959/https://report.az/en/ict/azerconnect-group-recognized-as-azerbaijan-s-top-employer-in-the-ict-sector/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.trend.az/azerbaijan/business/3865631.html |title=Azerconnect has been chosen as the top employer in Azerbaijan (trend.az) |access-date=2025-11-19 |archive-date=2025-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009120324/https://www.trend.az/azerbaijan/business/3865631.html |url-status=live }}</ref> * 2024-cü ildə “Azerconnect Group” BMT-nin İnkişaf Proqramı tərəfindən “Gender İnklüziv İş yeri” mükafatına layiq görülüb.<ref>{{Cite web |url=https://www.azerconnect.az/news/azerconnect-group-bmt-nin-xususi-mukafatna-layiq-gorulub |title=Azerconnect Group BMT-nin xüsusi mükafatına layiq görülüb (azerconnect.az) |access-date=2025-11-19 |archive-date=2025-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521060237/https://www.azerconnect.az/news/azerconnect-group-bmt-nin-xususi-mukafatna-layiq-gorulub |url-status=live }}</ref> * “Azerconnect Group” beynəlxalq audit şirkəti “Deloitte” tərəfindən təsis olunmuş “Best Managed Companies Azerbaijan 2024” müsabiqəsinin qalibi elan edilib.<ref>[https://apa.az/ict/azerconnect-group-best-managed-companies-azerbaijan-2024-mukafatina-layiq-gorulub-846151 Azerconnect Group “Best Managed Companies Azerbaijan 2024” mükafatına layiq görülüb (apa.az)]</ref> * İnsan resurslarının idarə edilməsi sahəsində həyata keçirdiyi müxtəlif layihələrə görə 2024-cü ildə “Azerconnect Group” altı müxtəlif kateqoriya üzrə, 2023-cü ildə isə üç müxtəlif kateqoriya üzrə nüfuzlu “Brandon Hall Group” mükafatına layiq görülüb.<ref>{{Cite web |url=https://brandonhall.com/azerconnect-wins-influential-brandon-hall-group-excellence-awards/ |title=Azerconnect Wins Influential Brandon Hall Group™ HCM Excellence Awards (brandonhall.com) |access-date=2024-02-06 |archive-date=2023-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130211723/https://brandonhall.com/azerconnect-wins-influential-brandon-hall-group-excellence-awards/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.azerconnect.az/news/azerconnect-group-wins-influential-brandon-hall-group-excellence-awards |title=“Azerconnect Group” Brandon Hall Group Mükəmməlik Mükafatlarına layiq görülüb (azerconnect.az) |access-date=2025-11-19 |archive-date=2025-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250906160138/https://www.azerconnect.az/news/azerconnect-group-wins-influential-brandon-hall-group-excellence-awards |url-status=live }}</ref> * Şirkət tərəfindən icra olunan müxtəlif innovativ layihələr 2024 və 2023-cü illərdə müvafiq olaraq üç müxtəlif kateqoriya üzrə beynəlxalq “Stevie” mükafatına layiq görülüb.<ref>{{Cite web |url=https://az.trend.az/business/3814111.html |title="Azerconnect" şirkəti nüfuzlu Stevie mükafatına layiq görülüb (az.trend.az) |access-date=2024-02-06 |archive-date=2024-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240206045108/https://az.trend.az/business/3814111.html |url-status=live }}</ref> == Üzv olduğu təşkilatlar == # BMT-nin Qlobal Sazişi (UN Global Compact) # Azərbaycandakı Amerika Ticarət Palatası (AMCHAM) # Azərbaycan Kibertəhlükəsizlik Təşkilatları Assosiasiyası (AKTA) # "Caspian Energy Club" (CEC)[7] == Fəaliyyət sahələri == "Azerconnect Group" informasiya və kommunikasiya texnologiyaları sektorunda olan şirkətləri aşağıdakı xidmətlərlə təmin edir: * Mobil; * İnternet; * Beynəlxalq kanalların təşkili; * FinTech; * AdTech; * Media / TV. == Tərəfdaşlar == "Azerconnect Group" bir sıra yerli və xarici şirkətlərlə tərəfdaşlıq əlaqələrinə sahibdir. Tərəfdaşlar sırasında "Bakcell", "AzerTelecom", "Pasa Construction", "NOKIA", "Microsoft", "ORACLE", "Xalq Bank", "Huawei", "Xalq Sığorta", "BBTV", "Ultel", "Nar" və digər şirkətlər var. == İctimai fəaliyyət və layihələr (təşəbbüslər) == "TIME" jurnalında “Azerconnect Group”un fəaliyyətindən bəhs edən məqalə yayımlanıb.<ref>{{Cite web |url=https://drive.google.com/file/d/1JdxguaDOVvW2FpklLI1fT5hfG4RWFsdz/view?usp=sharing |title=Azerconnect Group - Connecting Azerbaijan to the World ("TIME" jurnalı) |access-date=2025-11-19 |archive-date=2025-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002142323/https://drive.google.com/file/d/1JdxguaDOVvW2FpklLI1fT5hfG4RWFsdz/view?usp=sharing |url-status=live }}</ref> 2024-cü ildə "Azerconnect Group" regionda ilk dəfə Azərbaycanda keçirilən Kiberdiplomatiya üzrə Beynəlxalq Konfransı dəstəkləyib.<ref>{{Cite web |url=https://az.trend.az/azerbaijan/society/3950045.html |title=“Azerconnect Group” Kiberdiplomatiya üzrə Beynəlxalq Konfransa dəstək oldu (az.trend.az) |access-date=2025-11-19 |archive-date=2025-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250906194633/https://az.trend.az/azerbaijan/society/3950045.html |url-status=live }}</ref> Dünya Bankı tərəfindən hazırlanan "Azərbaycanda qadınların məşğulluğu qarşısında maneələrin aradan qaldırılması" adlı hesabatda "Azerconnect Group"un müxtəliflik, bərabərlik, inklüzivlik və mənsubiyyət (MBİM) prinsiplərinin təşviqi istiqamətində icra etdiyi strategiyaya geniş yer ayrılıb.<ref>[https://qafqazinfo.az/news/detail/azerconnect-groupun-insan-kapitalinin-inkisafi-uzre-strategiyasi-dunya-bankinin-hesabatinda-456424 “Azerconnect Group”un insan kapitalının inkişafı üzrə strategiyası Dünya Bankının hesabatında (qafqazinfo.az)]</ref> "Azerconnect Group" Azərbaycanda rəqəmsal iqtisadiyyata keçidi sürətləndirmək məqsədilə həyata keçirilən "4Sİ Akademiyası - Milli Proqram"ın tərəfdaşı olub.<ref>[https://www.4sim.gov.az/az/news/496/coursera-platformasinda-milli-proqramin-interfeysi-azerbaycan-dilinde-istifadeye-verilib “Coursera” platformasında “Milli Proqram”ın interfeysi Azərbaycan dilində istifadəyə verilib (4sim.gov.az)]</ref> 2025-ci ildə "Azerconnect Group" və Medianın İnkişafı Agentliyinin birgə təşkilatçılığı ilə Azərbaycan milli mətbuatının 150 illik yubileyi münasibətilə gənc jurnalistlər üçün "Gələcəyin mediası: "Əkinçi"nin izi ilə" adlı media forum keçirilib.<ref>[https://media.gov.az/azerconnect-group-ve-medianin-inkisafi-agentliyinin-birge-teskilatciligi-ile-media-forum-kecirilib/ “Azerconnect Group” və Medianın İnkişafı Agentliyinin birgə təşkilatçılığı ilə media forum keçirilib (media.gov.az)]</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Azərbaycan şirkətləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan telekommunikasiya şirkətləri]] [[Kateqoriya:Telekommunikasiya]] enevw89aju7idpp5gjgkfjxqmdhbvhe 14 707421 8985616 5989800 2026-07-02T05:34:05Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/f9af6d24f78d8c95|detallar]]) 8985616 wikitext text/x-wiki {{Vikianbar kateqoriyası|Dorset}} [[Kateqoriya:Mərasim qraflıqları]] [[Kateqoriya:Uest-Kantri]] [[Kateqoriya:İngiltərənin unitar hakimiyyət rayonları]] [[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] sq1af29m52vi9jqxbb68fjh79h3fq9a 14 707430 8985613 5989812 2026-07-02T05:34:02Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/f9af6d24f78d8c95|detallar]]) 8985613 wikitext text/x-wiki {{Vikianbar kateqoriyası|Derbyshire}} [[Kateqoriya:Mərasim qraflıqları]] [[Kateqoriya:Şərqi Midlend]] [[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] rkhgiyz5pvgzkykftzleq1zvwrkpjxx 0 707909 8985795 7412709 2026-07-02T11:11:50Z HyBoxwood 349218 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 8985795 wikitext text/x-wiki {{Dövlət qurumu |adı = Milli Səhiyyə Komissiyası |abreviatura = MSK |orijinal adı = {{Dil-zh|中华人民共和国国家卫生健康委员会}} |möhür = 中華人民共和國國徽.svg |möhürün ölçüsü = 250px |möhürün izahı = Çin Xalq Respublikasının gerbi |yurisdiksiya = {{flaqifikasiya|Çin}} |əvvəlki1 = Milli Səhiyyə və Ailə Planlaşdırma Komissiyası |tabeçilik = Çin Xalq Respublikasının Dövlət Şurası |büdcəsi = <!--illik büdcəsi--> |baş qərargah = [[Pekin]] |nazir1 = Ma Syaovey |nazirin funksiyası1 = Milli Səhiyyə Komissiyasından məsul nazir |saytı = {{url|http://en.nhc.gov.cn/}} }} '''Milli Səhiyyə Komissiyası''' ({{Çincə|國家衛生健康委員會|国家卫生健康委员会|Guójiā Wèishēng Jiànkāng Wěiyuánhuì}}) — [[Çin Xalq Respublikası]]nın Dövlət Şurasının ölkədə [[səhiyyə]] siyasətinin inkişaf etdirilməsindən məsul olan kabinet səviyyəsində icra şöbəsi.<ref>{{cite news |url = http://news.ifeng.com/a/20180327/57088956_0.shtml?_zbs_baidu_bk |script-title = zh:国家卫生健康委员会正式“挂牌” |website = ifeng |date = 2018-03-27 |language = zh |title = Archived copy |access-date = 2019-02-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190222095226/http://news.ifeng.com/a/20180327/57088956_0.shtml?_zbs_baidu_bk |archive-date = 2019-02-22 |url-status = live }}</ref> 19 mart 2018-ci il tarixində təsis edilmişdir. Nazirliyin qərargahı Çinin paytaxtı [[Pekin|Pekin şəhərində]] yerləşir. Komissiyaya Nazirlər Kabineti səviyyəsində Dövlət Şurasının naziri rəhbərlik edir. Ma Syaovey komissiyanın hal-hazırkı naziri və partiya şöbəsinin katibidir.<ref>{{cite news |url = http://www.chinadaily.com.cn/a/201803/19/WS5aaf1a7aa3106e7dcc1426fd.html |title = China's new cabinet members endorsed |newspaper = [[China Daily]] |date = 2018-03-19 |access-date = 2019-02-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190528143817/http://www.chinadaily.com.cn/a/201803/19/WS5aaf1a7aa3106e7dcc1426fd.html/ |archive-date = 2019-05-28 |url-status = live }}</ref> Qurumun sələfi Milli Səhiyyə və Ailə Planlaşdırma Komissiyası idi. == Tarixi == 1954-cü ildə başlayan [[Çin Xalq Respublikası]] hakimiyyətinin əksər dövründə ölkənin səhiyyəsindən Səhiyyə Nazirliyi məsul idi. 2013-cü ildə bu qurum Milli Səhiyyə və Ailə Planlaşdırma Komissiyası ilə əvəz edilmişdir. 2018-ci ilin mart ayında Çin Xalq Respublikası hökuməti Milli Səhiyyə və Ailə Planlaşdırma Komissiyasının ləğv olunduğunu və funksiyalarının yeni bir qurum olan Milli Səhiyyə Komissiyasına verildiyini açıqlamışdır.<ref name=":0" /> Çin [[Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı]]nın üzvüdür. Nazir Ma Syaovey 92-ci Dünya Səhiyyə Assambleyasında 1978-ci ildən bəri Çinin əsas səhiyyə xidmətinin təkmilləşdirilməsinə, sakinlər üçün universal bir sosial təhlükəsizlik şəbəkəsinin inkişaf etdirilməsinə və ilkin tibbi yardımın keyfiyyətinin, səmərəliliyinin və istifadəsinin yaxşılaşdırılmasına diqqət yetirdiyini söyləmişdir.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-05/21/c_138075049.htm|title=China shares experiences in primary health care at 72nd World Health Assembly - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2020-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200109145000/http://www.xinhuanet.com/english/2019-05/21/c_138075049.htm|archive-date=2020-01-09|url-status=live}}</ref> Komissiya materik Çinində [[Koronavirus xəstəliyi 2019|COVID-19 pandemiyasına]] qarşı ümumölkə səyləri koordinasiya edən aparıcı qurumdur.<ref>{{Cite web|url=https://www.9news.com.au/national/coronavirus-sydney-scare-as-china-heads-into-shutdown/71c2e099-d49b-42b9-b4b1-02bc4a0457a6|title='Grave situation' as coronavirus claims another life|website=www.9news.com.au|access-date=2020-01-26|archive-date=2020-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613053325/https://www.9news.com.au/national/coronavirus-sydney-scare-as-china-heads-into-shutdown/71c2e099-d49b-42b9-b4b1-02bc4a0457a6|url-status=live}}</ref> == Nazirlərin siyahısı == {| class="wikitable" |+ Nazirlər ! # !! Ad !! Başlama !! Bitmə !! Qeydlər |- | 1 || Ma Syaovey || 19 mart 2018 || Hal-hazırda || |} == İstinadlar == {{İstinadlar}} {{Xarici istinadlar}} [[Kateqoriya:Çinin dövlət quruluşu]] [[Kateqoriya:2018-ci ildə yarananlar]] rtevu7fnvz7fwp2v9f5ed4q78j418cm 0 718027 8985167 8983935 2026-07-01T12:28:05Z En Merker 184342 /* Maraqlı faktlar */ 8985167 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə |adı = Hacı Teymur məscidi |orijinal adı = Pensər kəndi Hacı Teymur Cümə məscidi |şəkil = Hacı Teymur məscidi.jpg |şəkil_izah = Pensər kəndi Hacı Teymur Cümə məscidinin xarici görünüşü |şəkil2 = |şəkil2_izah = |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |lat_dir = |lat_deg =38 |lat_min =36 |lat_sec = 48 |lon_dir = |lon_deg =48|lon_min =49 |lon_sec =02 |status = dini, tarixi abidə |şəhər = |yerləşir = [[Astara rayonu]], [[Pensər|Pensər kəndi]] Seyid Cəmaləddin Qaraxan, 0717 |aidiyyatı = [[Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi]] |layihə_müəllifi = |heykəltəraş = |memar = Usta Əbdülkərim |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = [[1896]] |kəşf_tarixi = |üslubu = Cənub memarlıq məktəbi |texnikası = |hündürlük = 4,5 |uzunluğu = 23 metr |eni = 10 metr |sahəsi = həyətyanı 600 kv metr, iç sahəsi 23x8 metr |zəngləri = |qüllələri = |aşırımları = |bürcləri = |minarələri = 1 |günbəzləri = 1 |xeyirduası = |material = |vəziyyəti = fəaliyyət göstərir |sayt = [http://www.qafqazislam.com/ www.qafqazislam.com] {{ref-az}} {{en}} {{ref-ru}} |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = |nişanlama1_vaxtı = |nişanlama1_tipi = |nişanlama1_kriteriya = |nişanlama1_nömrəsi = 4123 |nişanlama1_hissəsi = |nişanlama1_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama1_sərbəst1dəyər = Məscid |nişanlama1_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama1_sərbəst2dəyər = Yerli əhəmiyyətli |nişanlama1_sərbəst3ad = |nişanlama1_sərbəst3dəyər = |Xəritəsi = |plan = |plan_izah = |Commons kateqoriyası = }} '''Hacı Teymur məscidi''' və ya '''Pensər kəndi Hacı Teymur Cümə məscidi''' — [[Astara rayonu]], [[Pensər|Pensər kəndi]]ndə 1896-cı ildə ([[Hicri-qəməri]] təqvimi ilə 1314-cü ildə) inşa edilmiş məscid. Məscid xeyriyyəci Hacı Teymurun vəsaiti ilə Cənub memarlıq üslubunda, qırmızı kərpicdən tikilmişdir.<ref name="abc123">{{kitab3 |müəllif= Behbudlu Ə. X. |hissə= Astara rayon məscidləri|hissənin linki= https://ebooks.az/book_jFOt7kga.html|başlıq= Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası |orijinal= |link= |vikimənbə= |cavabdeh= |nəşr= |yer= Bakı|nəşriyyat= Beynəlxalq Əlhuda |il=2001 |cild= |səhifə=310 |sütunlar= |səhifələr=28-30|seriya= |isbn= 964-8121-59-1|tiraj=500|ref= }}</ref> Məscid Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən tarixi abidə kimi qorunan abidələrin siyahısına daxildir.<ref name="abidə">{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi Lənkəran Regional Mədəniyyət İdarəsi Tarixi abidələr Hacı Teymur məscidi |url=http://lankaran.mctgov.az/az/monview/361/3993/Haci-Teymur-mescidi |access-date=2021-09-01 |archive-date=2021-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901082914/http://lankaran.mctgov.az/az/monview/361/3993/Haci-Teymur-mescidi |url-status=dead }}</ref> == Tarixi == Hacı Teymur məscidi Astara rayonunun ən böyük kəndi Pensərdə yerləşir.<ref name=":0">{{cite book |url=https://ebooks.az/view/jFOt7kga.pdf |title=Azərbaycan Respublikası Məscidlərinin Ensiklopediyası |publisher=Beynəlxalq Əlhuda |year=2001 |isbn=964-8121-59-1 |location=[[Bakı]] |page=32 |language=az |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723115255/https://ebooks.az/view/jFOt7kga.pdf |archive-date=2021-07-23}}</ref> Məscid 1896-cı ildə yerli xeyriyyəçi Hacı Teymurun vəsaiti ilə inşa olunub. Hacı Teymur məscidin həyətində iki qəbir yerləşir. Onlardan biri Hacı Teymurun oğlu Hacı Osmanın qəbridir. Hacı Teymurun oölu Hacı Osman ali təhsilini [[Türkiyə]]də alıb. Pensər kəndində həyatı boyu, xeyriyyəçilik və maarifçiliklə məşğul olmuşdur. Təxmini 1912–1913-cü illərdə Hacı Osman Pensər kəndində Astara rayonunun ilk orta məktəbini açıb. Məşhur Azərbaycan müəllimi, tərcüməçisi, yazıçısı, [[İkinci Dünya müharibəsi]] iştirakçısı Hacı Osmanın oğlu [[Şəhub Mürsəlov]]da bu məktəbi bitirib. == Memarlığı == Məscidin tutumu 200 nəfərdir. Dini abidə qırmızı kərpicdən tikilib və düzbucaqlı formadadır. İki giriş qapısı var. Qapılar oymalarla bəzədilib, pəncərələr isə şəbəkədir. Mehrabın sağ tərəfində qadınlar hissəsi yerləşir və bura iki mərtəbədən ibarətdir. Hər mərtəbənin ayrı-ayrılıqda sahəsi 45 kv metrdir. Binanın fasadı və minarə dekorativ kərpic işləri ilə bəzədilib.<ref name="abc123"/> Uzunluğu 23 metr, eni isə 10 metrdir. Fasadında iki qapı və iki iri pəncərə vardır. Fasadın sol tərəfində yuxarıda düzbucaqlı şəklində kiçik pəncərə də yerləşdirilmişdir. Qapıların qarşısında artırmalar tikilmişdir. Artırmaların sütunları qırmızı kərpicdəndir. Sağ fasadda iki iri pəncərə vardır. Sol fasadda isə dörd pəncərə yerləşdirilmişdir. Bu pəncərələr alt-alta olmaqla, ikisi yuxarıda, ikisi isə aşağıdadır. Qapılar və sol fasaddakı pəncərələr tağlı, fasad və sağ fasaddakı pəncərələr isə romb şəkillidir. Həyətyanı sahəsi 600 kv metr, iç sahəsi 23x8 metrdir. Tavan dörd böyük sütun üzərində dayanıb. Əsas ibadət zalının tavanı taxta, döşəməsi isə kərpiclə işlənib. Döşəmədən tavana qədər hündürlüyü 4,5 metrdir. Məscidin binasının yaxınlığında ayrıca girişi olan minarə tikilmişdir. Minarə bişmiş kərpicdən tikilmiş, təkdir. Minarənin hündürlüyü 15 metrdir. Minarənin üzəri dəmir təbəqə ilə örtülmüşdür. Məscidin mehrabı sadədir, hündürlüyü 2,5 metrdir.<ref name="abc123"/> Pensər kənd məscidi hündürlüyü 1,20 metr səki üzərində yerləşib. Giriş qapı tərəfdə divarda kitabə həkk edilib. Bu kitabədə onun inşa tarixi göstərilmişdir.<ref name="abc123"/> Məscid 1901-ci ildə əsaslı təmir edilmişdir. Sovet dövründə digər məscidlər kimi Hacı Teymur məscidi də dindarların üzünə bağlanmış, o əvvəl kənddəki təsərrüfatın anbarı, 1984-cü ildən isə klub kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1994-cü ildə yenidən məscid kimi insanların istifadəsinə verilmişdir. Hazırda Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən tarixi abidə kimi qorunur. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 02 avqust 2001-ci il tarixli 132 saylı qərarına əsasən Hacı Teymur məscidi 4123 invertar sayı ilə XIX əsrə aid yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi kimi qeydə alınaraq dövlət mühafizəsinə götürülmüşdür.<ref name="abidə"/> == Maraqlı faktlar == Məscidin həyətində iki qəbir yerləşir. Onlardan biri Hacı Teymurun oğlu Hacı Osmanın qəbridir. İkinci qəbir Yusif Camal Paşaya aiddir. O, 1918-ci ildə erməni-azərbaycanlı qırğınları zamanı Azərbaycana köməyə gələn [[Qafqaz İslam Ordusu]]nun komandanı [[Nuru Paşa]]nın zabitlərindən biri idi. Yusif Camal Paşa bu zaman [[Lənkəran]] ərazisində vuruşmuşdur.<ref name="osman">{{Cite web |title=PENSƏR – ASTARANIN TOLERANTLIQ NÜMUNƏSİ |url=https://cenub.az/4753-pensr-astarann-tolerantlq-nmuns.html |access-date=2021-09-01 |archive-date=2022-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330031658/https://cenub.az/4753-pensr-astarann-tolerantlq-nmuns.html |url-status=live }}</ref> 1920-ci ilin dekabr ayında Camal Paşa və dostu Hacı Osman Pensər kəndindən 2–3 kilometr aralıqda yerləşən Kolatan kəndi ərazisində rus-erməni ordusu tərəfindən top atəşinə tutulublar. Hacı Osman son vəsiyyətində deyib: "''Bizi, atamın kəndimizdə tikdirdiyi məscidin həyətində dəfn edərsiniz''". Sovet dövründə Hacı Osman və Camal Paşa haqqında çox mənfi fikirlər söylənilmişdir ki, bu da o vaxtki hakimiyyətin tələbi idi.<ref name="osman"/> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [[Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı]] * [https://www.youtube.com/watch?v=591qay2u3dw Astara, Pensər kənd Hacı Teymur Cümə məscidi. Əliosman Qədimbəyli] {{Azərbaycan məscidləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı sünni məscidləri]] [[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə tarixi abidələr]] [[Kateqoriya:1896-cı ildə yarananlar]] [[Kateqoriya:Azərbaycanda qeydiyyata alınmış yerli əhəmiyyətli memarlıq abidələri]] [[Kateqoriya:Astara rayonunun məscidləri]] [[Kateqoriya:1896-cı ildə tamamlanmış məscidlər]] 4ruc25cgjsvftmf015s2yk862ynzhhy 8985169 8985167 2026-07-01T12:29:06Z En Merker 184342 /* Xarici keçidlər */ 8985169 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə |adı = Hacı Teymur məscidi |orijinal adı = Pensər kəndi Hacı Teymur Cümə məscidi |şəkil = Hacı Teymur məscidi.jpg |şəkil_izah = Pensər kəndi Hacı Teymur Cümə məscidinin xarici görünüşü |şəkil2 = |şəkil2_izah = |ölkə = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}} |lat_dir = |lat_deg =38 |lat_min =36 |lat_sec = 48 |lon_dir = |lon_deg =48|lon_min =49 |lon_sec =02 |status = dini, tarixi abidə |şəhər = |yerləşir = [[Astara rayonu]], [[Pensər|Pensər kəndi]] Seyid Cəmaləddin Qaraxan, 0717 |aidiyyatı = [[Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi]] |layihə_müəllifi = |heykəltəraş = |memar = Usta Əbdülkərim |sifarişçi = |tikilmə_tarixi = [[1896]] |kəşf_tarixi = |üslubu = Cənub memarlıq məktəbi |texnikası = |hündürlük = 4,5 |uzunluğu = 23 metr |eni = 10 metr |sahəsi = həyətyanı 600 kv metr, iç sahəsi 23x8 metr |zəngləri = |qüllələri = |aşırımları = |bürcləri = |minarələri = 1 |günbəzləri = 1 |xeyirduası = |material = |vəziyyəti = fəaliyyət göstərir |sayt = [http://www.qafqazislam.com/ www.qafqazislam.com] {{ref-az}} {{en}} {{ref-ru}} |nişanlama1 = ATAMQ |nişanlama1_rəsmiadı = |nişanlama1_vaxtı = |nişanlama1_tipi = |nişanlama1_kriteriya = |nişanlama1_nömrəsi = 4123 |nişanlama1_hissəsi = |nişanlama1_sərbəst1ad = Kateqoriya |nişanlama1_sərbəst1dəyər = Məscid |nişanlama1_sərbəst2ad = Əhəmiyyəti |nişanlama1_sərbəst2dəyər = Yerli əhəmiyyətli |nişanlama1_sərbəst3ad = |nişanlama1_sərbəst3dəyər = |Xəritəsi = |plan = |plan_izah = |Commons kateqoriyası = }} '''Hacı Teymur məscidi''' və ya '''Pensər kəndi Hacı Teymur Cümə məscidi''' — [[Astara rayonu]], [[Pensər|Pensər kəndi]]ndə 1896-cı ildə ([[Hicri-qəməri]] təqvimi ilə 1314-cü ildə) inşa edilmiş məscid. Məscid xeyriyyəci Hacı Teymurun vəsaiti ilə Cənub memarlıq üslubunda, qırmızı kərpicdən tikilmişdir.<ref name="abc123">{{kitab3 |müəllif= Behbudlu Ə. X. |hissə= Astara rayon məscidləri|hissənin linki= https://ebooks.az/book_jFOt7kga.html|başlıq= Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası |orijinal= |link= |vikimənbə= |cavabdeh= |nəşr= |yer= Bakı|nəşriyyat= Beynəlxalq Əlhuda |il=2001 |cild= |səhifə=310 |sütunlar= |səhifələr=28-30|seriya= |isbn= 964-8121-59-1|tiraj=500|ref= }}</ref> Məscid Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən tarixi abidə kimi qorunan abidələrin siyahısına daxildir.<ref name="abidə">{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi Lənkəran Regional Mədəniyyət İdarəsi Tarixi abidələr Hacı Teymur məscidi |url=http://lankaran.mctgov.az/az/monview/361/3993/Haci-Teymur-mescidi |access-date=2021-09-01 |archive-date=2021-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901082914/http://lankaran.mctgov.az/az/monview/361/3993/Haci-Teymur-mescidi |url-status=dead }}</ref> == Tarixi == Hacı Teymur məscidi Astara rayonunun ən böyük kəndi Pensərdə yerləşir.<ref name=":0">{{cite book |url=https://ebooks.az/view/jFOt7kga.pdf |title=Azərbaycan Respublikası Məscidlərinin Ensiklopediyası |publisher=Beynəlxalq Əlhuda |year=2001 |isbn=964-8121-59-1 |location=[[Bakı]] |page=32 |language=az |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723115255/https://ebooks.az/view/jFOt7kga.pdf |archive-date=2021-07-23}}</ref> Məscid 1896-cı ildə yerli xeyriyyəçi Hacı Teymurun vəsaiti ilə inşa olunub. Hacı Teymur məscidin həyətində iki qəbir yerləşir. Onlardan biri Hacı Teymurun oğlu Hacı Osmanın qəbridir. Hacı Teymurun oölu Hacı Osman ali təhsilini [[Türkiyə]]də alıb. Pensər kəndində həyatı boyu, xeyriyyəçilik və maarifçiliklə məşğul olmuşdur. Təxmini 1912–1913-cü illərdə Hacı Osman Pensər kəndində Astara rayonunun ilk orta məktəbini açıb. Məşhur Azərbaycan müəllimi, tərcüməçisi, yazıçısı, [[İkinci Dünya müharibəsi]] iştirakçısı Hacı Osmanın oğlu [[Şəhub Mürsəlov]]da bu məktəbi bitirib. == Memarlığı == Məscidin tutumu 200 nəfərdir. Dini abidə qırmızı kərpicdən tikilib və düzbucaqlı formadadır. İki giriş qapısı var. Qapılar oymalarla bəzədilib, pəncərələr isə şəbəkədir. Mehrabın sağ tərəfində qadınlar hissəsi yerləşir və bura iki mərtəbədən ibarətdir. Hər mərtəbənin ayrı-ayrılıqda sahəsi 45 kv metrdir. Binanın fasadı və minarə dekorativ kərpic işləri ilə bəzədilib.<ref name="abc123"/> Uzunluğu 23 metr, eni isə 10 metrdir. Fasadında iki qapı və iki iri pəncərə vardır. Fasadın sol tərəfində yuxarıda düzbucaqlı şəklində kiçik pəncərə də yerləşdirilmişdir. Qapıların qarşısında artırmalar tikilmişdir. Artırmaların sütunları qırmızı kərpicdəndir. Sağ fasadda iki iri pəncərə vardır. Sol fasadda isə dörd pəncərə yerləşdirilmişdir. Bu pəncərələr alt-alta olmaqla, ikisi yuxarıda, ikisi isə aşağıdadır. Qapılar və sol fasaddakı pəncərələr tağlı, fasad və sağ fasaddakı pəncərələr isə romb şəkillidir. Həyətyanı sahəsi 600 kv metr, iç sahəsi 23x8 metrdir. Tavan dörd böyük sütun üzərində dayanıb. Əsas ibadət zalının tavanı taxta, döşəməsi isə kərpiclə işlənib. Döşəmədən tavana qədər hündürlüyü 4,5 metrdir. Məscidin binasının yaxınlığında ayrıca girişi olan minarə tikilmişdir. Minarə bişmiş kərpicdən tikilmiş, təkdir. Minarənin hündürlüyü 15 metrdir. Minarənin üzəri dəmir təbəqə ilə örtülmüşdür. Məscidin mehrabı sadədir, hündürlüyü 2,5 metrdir.<ref name="abc123"/> Pensər kənd məscidi hündürlüyü 1,20 metr səki üzərində yerləşib. Giriş qapı tərəfdə divarda kitabə həkk edilib. Bu kitabədə onun inşa tarixi göstərilmişdir.<ref name="abc123"/> Məscid 1901-ci ildə əsaslı təmir edilmişdir. Sovet dövründə digər məscidlər kimi Hacı Teymur məscidi də dindarların üzünə bağlanmış, o əvvəl kənddəki təsərrüfatın anbarı, 1984-cü ildən isə klub kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1994-cü ildə yenidən məscid kimi insanların istifadəsinə verilmişdir. Hazırda Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən tarixi abidə kimi qorunur. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 02 avqust 2001-ci il tarixli 132 saylı qərarına əsasən Hacı Teymur məscidi 4123 invertar sayı ilə XIX əsrə aid yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi kimi qeydə alınaraq dövlət mühafizəsinə götürülmüşdür.<ref name="abidə"/> == Maraqlı faktlar == Məscidin həyətində iki qəbir yerləşir. Onlardan biri Hacı Teymurun oğlu Hacı Osmanın qəbridir. İkinci qəbir Yusif Camal Paşaya aiddir. O, 1918-ci ildə erməni-azərbaycanlı qırğınları zamanı Azərbaycana köməyə gələn [[Qafqaz İslam Ordusu]]nun komandanı [[Nuru Paşa]]nın zabitlərindən biri idi. Yusif Camal Paşa bu zaman [[Lənkəran]] ərazisində vuruşmuşdur.<ref name="osman">{{Cite web |title=PENSƏR – ASTARANIN TOLERANTLIQ NÜMUNƏSİ |url=https://cenub.az/4753-pensr-astarann-tolerantlq-nmuns.html |access-date=2021-09-01 |archive-date=2022-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330031658/https://cenub.az/4753-pensr-astarann-tolerantlq-nmuns.html |url-status=live }}</ref> 1920-ci ilin dekabr ayında Camal Paşa və dostu Hacı Osman Pensər kəndindən 2–3 kilometr aralıqda yerləşən Kolatan kəndi ərazisində rus-erməni ordusu tərəfindən top atəşinə tutulublar. Hacı Osman son vəsiyyətində deyib: "''Bizi, atamın kəndimizdə tikdirdiyi məscidin həyətində dəfn edərsiniz''". Sovet dövründə Hacı Osman və Camal Paşa haqqında çox mənfi fikirlər söylənilmişdir ki, bu da o vaxtki hakimiyyətin tələbi idi.<ref name="osman"/> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [[Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı]] * [https://www.youtube.com/watch?v=591qay2u3dw Astara, Pensər kənd Hacı Teymur Cümə məscidi. Əliosman Qədimbəyli] {{Azərbaycan məscidləri}} [[Kateqoriya:Azərbaycandakı sünni məscidləri]] [[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə tarixi abidələr]] [[Kateqoriya:1896-cı ildə yarananlar]] [[Kateqoriya:Azərbaycanda qeydiyyata alınmış yerli əhəmiyyətli memarlıq abidələri]] [[Kateqoriya:Astara rayonunun məscidləri]] [[Kateqoriya:1896-cı ildə tamamlanmış məscidlər]] [[Kateqoriya:Sünni məscidləri]] qmmj8e2d7jbeik0vti4vi1sd0j7wjel 0 720395 8985831 8984077 2026-07-02T11:30:03Z Philosopherazer 40686 8985831 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Nicéphore Niépce Oldest Photograph 1825.jpg|thumb|[[Nicéphore Niépce]]nin [[helioqrafiya]] prosesinin sağ qalan ən qədim məhsulu, 1825. Kağız çapında olan bir mürəkkəbdir və 17-ci əsrə aid bir atı idarə edən bir Flaman oymasını təkrarlayır.]] Bir '''fotoşəkil''' (Cənubi azərbaycanda '''əks''', [[ingilis dili|ing]].'''Photograph'''), işığa həssas bir səthə, ümumiyyətlə fotoşəkil filminə və ya bir CCD və ya CMOS çipi kimi elektron görüntü sensoru üzərinə düşən bir görüntüdür. ==Tarix== {{Əsas|Fotoqrafiya tarixi}} [[Fayl:View_from_the_Window_at_Le_Gras_colorized_2020_new.png|thumb|430x430px|Pəncərədən Le Gras 1826 və ya 1827 -ci illərdə sağ qalan ən erkən kamera fotoşəkili olduğuna inanılır.<ref>{{Cite web|url=https://www.hrc.utexas.edu/kiosk/firstphotograph/|title=The First Photograph|website=www.hrc.utexas.edu|access-date=4 April 2020|archive-date=8 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608072746/https://www.hrc.utexas.edu/kiosk/firstphotograph/|url-status=dead}}</ref> Orijinal (solda) və rənglənmiş yenidən yönləndirilmiş təkmilləşdirmə (sağda).]] Fotoqrafiya (yunan dilində foto — işıq, qrafo — yazıram, çəkirəm deməkdir)<ref>{{Cite web |title=Online Etymology Dictionary |url=http://www.etymonline.com/index.php?search=photography&searchmode=none |access-date=2021-09-19 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702145626/http://www.etymonline.com/index.php?search=photography&searchmode=none |url-status=live }}</ref> sənətinin tarixi qədim dövrlər aiddir.. Xüsusi zəhmət çəkmədən və tez zamanda istənilən rəsmi çəkmək, insanın, mənzərənin və s. əksini əldə etmək həmişə insanları maraqlandırmışdır. Hələ uzun illər öncə insanların diqqətini çəkən məqamlardan biri də kiçik deşikdən qaranlıq otağa süzülən günəş şüasının yaratdığı effekt, bu işıqda əşyaların proporsiya və rəng baxımından əks olunması idi. İşığın qaranlıq otaqda yaratdığı bu effekt hələ e.ə. IV əsrdə yaşamış qədim yunan alimi Aristotelə məlum idi<ref>[http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Light_1.html "Light Through the Ages"] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160303194601/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Light_1.html |date=2016-03-03 }}.</ref><ref name=krebs>{{cite book | title = Groundbreaking Scientific Experiments, Inventions, and Discoveries of the Middle Ages and the Renaissance | author = Robert E. Krebs | publisher = Greenwood Publishing Group | year = 2004 | isbn = 0-313-32433-6 | url = https://books.google.com/?id=MTXdplfiz-cC&pg=PA20&dq=Mo-Ti+pinhole+camera+obscura }}</ref>. Aya Sofiya məbədinin tikintisində iştirak edən Bizans riyaziyyatçısı və arxitektoru Trallı Anfimiya (474–558) məbədin daxilindəki güzgülərin yerləşmə sxemini lahiyələşdirərkən kamera obskuranın iş metodundan istifadə etmişdi.<ref>Alistair Cameron Crombie, ''Science, optics, and music in medieval and early modern thought'', p. 205</ref> ==Fotoşəkillərin növləri== [[Fayl:A Stream of Stars over Paranal.jpg|thumb|Çox Böyük Teleskopun uzun pozlama fotoşəkili.<ref>{{cite news|title=A Stream of Stars over Paranal|url=http://www.eso.org/public/images/potw1421a/|access-date=27 May 2014|newspaper=ESO Picture of the Week|archive-date=20 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120133009/https://www.eso.org/public/images/potw1421a/|url-status=live}}</ref>]] ==Qoruma== == Ədəbiyyat == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Bədii foto fəlsəfi-estetik kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.381-410] ==Həmçinin bax== * [[Fotoqrafiya]] * [[Foto manipulyasiya]] * [[Fotoelektrik sensor]] * [[Fotometriya (astronomiya)]] * [[Fotosintetik aparatın qurluşu]] * [[Fotoyığım avtomatı]] ==İstinadlar== {{İstinadlar}} ==Xarici linklər== {{Fotoqrafiya}} [[Kateqoriya:Fotoşəkillər]] [[Kateqoriya:Fotoqrafiya]] [[Kateqoriya:Art media]] cngjp3b58h822v9f76vecjuaiomtgms 0 729668 8985556 8904010 2026-07-02T01:53:04Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985556 wikitext text/x-wiki {{Ada |Adı = Beyker adası |Yerli adı = {{dil-en|Baker Island}} |Şəkil = |Şəklin izahı = |Arxipelaq = Aleksandr arxipelaqı |Akvatoriya = Sakit okean |Akvatoriya 1 = |Ölkə = Alyaska |Ölkə 1 =ABŞ |Vilayət = |Rayon = |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min =21 |lat_sec = 43 |lon_dir = W |lon_deg =133 |lon_min =34 |lon_sec = 58 |CoordScale = |Sahəsi = 115,1 |Hündür nöqtəsi = |Əhali = 0 |Əhali il = 2000 |Yer xəritəsi = ABŞ Alyaska |Yer xəritəsi 1 = |Yer xəritəsi qeydləri |Commonsda kateqoriya = }}'''Beyker adası''' ({{dil-en|Baker Island}}) — [[Aleksandr arxipelaqı]]na aid olan, [[Alyaska]]nın cənub-şərqində yerləşən ada. [[Uels Şahzadəsi (Alyaska)|Uels Şahzadəsi]] adasının qərb sahillərində yerləşir. Qonşu adalar: şimal-qərbdə Noyes, şimalda Lulu və cənub-şərqdə Suemes adası. Kiçik San Juan Batista və Sent İqnas adaları Beyker adası ilə Uels Şahzadəsi adasının qərb sahili arasında yerləşir. Adanın sahəsi 115,1 km²-dir<ref>[http://islands.unep.ch/Tiarea.htm Islands by land area: United Nations Environment Programme] {{Wayback|url=http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |date=20180220003634 }}{{ref-en}}</ref>. Daimi əhalisi yoxdur. Adanı 1741-ci ildə görən ilk avropalı rus tədqiqatçısı [[Aleksey Çirikov]] olmuşdur<ref>Golder, Frank Alfred and Leonhard Stejneger. Bering’s voyages: an account of the efforts of the Russians to determine the relation of Asia and America. — New York: American Geographical Society, 1922.</ref>. Ada 1879-cu ildə Amerika təbiətşünası Vilyam Doll tərəfindən Markus Beykerin (1849–1903) şərəfinə adlandırılmışdır. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Alyaska adaları]] [[Kateqoriya:Aleksandr arxipelaqı]] [[Kateqoriya:Alyaskanın yaşayış olmayan adaları]] lpd52seq9t3ezg8gndskr047n87umg0 0 732245 8985158 8140814 2026-07-01T12:03:21Z Medineli92 148338 /* Bioqrafiya */ 8985158 wikitext text/x-wiki {{şəxs|orijinal adı={{lang-ar|عثمان بن مظعون}}}} '''Osman ibn Mazun''' ({{lang-ar|عثمان بن مظعون}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabələrindən biridir. İslamı qəbul edən on üçüncü şəxs, ikinci raşidi xəlifə [[Ömər ibn Xəttab]]ın qaynıdır. == Bioqrafiya == Onun tam adı Əbu əl-Səib Osman ibn Məzun ibn Həbib ibn Vəhb ibn Həzafa ibn Cümədir ({{lang-ar|أبو السائب عثمان بن مظعون بن حبيب بن وهب بن حذافة بن جمح}}). O, [[Qureyş]] qəbiləsinin Bənu Cümə qəbiləsindən olmuşdur. O, Həvlə bint Həkimlə evlənmişdir. [[İbn İshaq|İbn İshaqın]] dediyinə görə, o, məkkəli bütpərəstlərin təzyiqindən yayınmaq üçün Efiopiyaya hicrət edən bir qrup müsəlmana başçılıq etmişdir. Məhəmmədin Qureyşlə barışması barədə yalan xəbərdən sonra o, Məkkəyə qayıdır və əmisi Vəlid ibn əl-Muğirənin himayəsində qalır.<ref>''Sayed Ali Asgher Razwy'' [http://www.al-islam.org/restatement/11.htm A Restatement of the History of Islam and Muslims] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130605050901/http://www.al-islam.org/restatement/11.htm |date=2013-06-05 }} al-islam.org</ref> Osman ibn Məzun 624-cü ildə [[Mədinə|Mədinədə]] vəfat etmişdir. O, [[Bəqi qəbiristanlığı|əl-Bəqi]] qəbiristanlığında dəfn edilən ilk mühacir olmuşdur.<ref>{{cite web|url=http://www.duas.org/baqi8shawwal.htm|title=History оf the cemetery of Jannat al-Baqi at Medina|publisher=duas.org|accessdate=2015-02-25|archive-date=2015-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324123500/http://www.duas.org/baqi8shawwal.htm|url-status=live}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Səhabələr]] o1j37lrx0yxefx9fse8k8ay8cgbng7r 8985159 8985158 2026-07-01T12:03:38Z Medineli92 148338 Medineli92 [[Osman ibn Mazun]] səhifəsinin adını [[Osman ibn Məzun]] olaraq dəyişdi 8985158 wikitext text/x-wiki {{şəxs|orijinal adı={{lang-ar|عثمان بن مظعون}}}} '''Osman ibn Mazun''' ({{lang-ar|عثمان بن مظعون}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabələrindən biridir. İslamı qəbul edən on üçüncü şəxs, ikinci raşidi xəlifə [[Ömər ibn Xəttab]]ın qaynıdır. == Bioqrafiya == Onun tam adı Əbu əl-Səib Osman ibn Məzun ibn Həbib ibn Vəhb ibn Həzafa ibn Cümədir ({{lang-ar|أبو السائب عثمان بن مظعون بن حبيب بن وهب بن حذافة بن جمح}}). O, [[Qureyş]] qəbiləsinin Bənu Cümə qəbiləsindən olmuşdur. O, Həvlə bint Həkimlə evlənmişdir. [[İbn İshaq|İbn İshaqın]] dediyinə görə, o, məkkəli bütpərəstlərin təzyiqindən yayınmaq üçün Efiopiyaya hicrət edən bir qrup müsəlmana başçılıq etmişdir. Məhəmmədin Qureyşlə barışması barədə yalan xəbərdən sonra o, Məkkəyə qayıdır və əmisi Vəlid ibn əl-Muğirənin himayəsində qalır.<ref>''Sayed Ali Asgher Razwy'' [http://www.al-islam.org/restatement/11.htm A Restatement of the History of Islam and Muslims] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130605050901/http://www.al-islam.org/restatement/11.htm |date=2013-06-05 }} al-islam.org</ref> Osman ibn Məzun 624-cü ildə [[Mədinə|Mədinədə]] vəfat etmişdir. O, [[Bəqi qəbiristanlığı|əl-Bəqi]] qəbiristanlığında dəfn edilən ilk mühacir olmuşdur.<ref>{{cite web|url=http://www.duas.org/baqi8shawwal.htm|title=History оf the cemetery of Jannat al-Baqi at Medina|publisher=duas.org|accessdate=2015-02-25|archive-date=2015-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324123500/http://www.duas.org/baqi8shawwal.htm|url-status=live}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Səhabələr]] o1j37lrx0yxefx9fse8k8ay8cgbng7r 8985162 8985159 2026-07-01T12:04:55Z Medineli92 148338 /* */ 8985162 wikitext text/x-wiki {{şəxs|orijinal adı={{lang-ar|عثمان بن مظعون}}}} '''Osman ibn Məzun''' ({{lang-ar|عثمان بن مظعون}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabələrindən biridir. İslamı qəbul edən on üçüncü şəxs, ikinci raşidi xəlifə [[Ömər ibn Xəttab]]ın qaynıdır. == Bioqrafiya == Onun tam adı Əbu əl-Səib Osman ibn Məzun ibn Həbib ibn Vəhb ibn Həzafa ibn Cümədir ({{lang-ar|أبو السائب عثمان بن مظعون بن حبيب بن وهب بن حذافة بن جمح}}). O, [[Qureyş]] qəbiləsinin Bənu Cümə qəbiləsindən olmuşdur. O, Həvlə bint Həkimlə evlənmişdir. [[İbn İshaq|İbn İshaqın]] dediyinə görə, o, məkkəli bütpərəstlərin təzyiqindən yayınmaq üçün Efiopiyaya hicrət edən bir qrup müsəlmana başçılıq etmişdir. Məhəmmədin Qureyşlə barışması barədə yalan xəbərdən sonra o, Məkkəyə qayıdır və əmisi Vəlid ibn əl-Muğirənin himayəsində qalır.<ref>''Sayed Ali Asgher Razwy'' [http://www.al-islam.org/restatement/11.htm A Restatement of the History of Islam and Muslims] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130605050901/http://www.al-islam.org/restatement/11.htm |date=2013-06-05 }} al-islam.org</ref> Osman ibn Məzun 624-cü ildə [[Mədinə|Mədinədə]] vəfat etmişdir. O, [[Bəqi qəbiristanlığı|əl-Bəqi]] qəbiristanlığında dəfn edilən ilk mühacir olmuşdur.<ref>{{cite web|url=http://www.duas.org/baqi8shawwal.htm|title=History оf the cemetery of Jannat al-Baqi at Medina|publisher=duas.org|accessdate=2015-02-25|archive-date=2015-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324123500/http://www.duas.org/baqi8shawwal.htm|url-status=live}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Səhabələr]] 8701fup587czzbi8on2odfguquly2gg 0 732839 8985838 8984089 2026-07-02T11:34:51Z Philosopherazer 40686 8985838 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Dombis 1687.jpg|250px|thumb|right|Paskal Dombis tərəfindən 2008-ci il Irrasional Geometrics rəqəmsal incəsənət instalyasiyası]] '''Rəqəmsal sənət''' yaradıcılıq və ya təqdimat prosesinin bir hissəsi kimi rəqəmsal texnologiyadan istifadə edən bədii əsər və ya təcrübədir. 1960-cı illərdən kompüter sənəti və [[multimedia]] sənəti də daxil olmaqla prosesi təsvir etmək üçün müxtəlif adlar istifadə edilmişdir.<ref>{{cite web |title=Twenty years of symbiosis between art and science |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000009559 |access-date=2021-12-19 |archive-date=2021-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211219134827/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000009559 |url-status=live }}</ref> Bəzi ilkin müqavimətdən sonra rəqəmsal texnologiyanın təsiri rəsm, ədəbiyyat, [[heykəltaraşlıq]] və musiqi/səs sənəti kimi fəaliyyətləri dəyişdirdi, eyni zamanda şəbəkə sənəti, rəqəmsal quraşdırma sənəti və [[virtual reallıq]] kimi yeni formalar çevrildi. Daha ümumi şəkildə rəqəmsal rəssam termini incəsənət istehsalında rəqəmsal texnologiyalardan istifadə edən rəssamı təsvir etmək üçün istifadə olunur. Geniş mənada "rəqəmsal sənət" [[kütləvi istehsal]] və ya rəqəmsal media üsullarından istifadə edən müasir incəsənətdir.<ref>Taylor, G. D. (2012). Ruhsuz qəsbkar: Erkən kompüter sənətinin qəbulu və tənqidi. H. Higgins, & D. Kahn (Red.), Mainframe eksperimentalizmi: Eksperimental sənətlərdə erkən rəqəmsal hesablama. Berkeley, CA: Kaliforniya Universiteti Mətbuatı</ref> Rəqəmsal sənət üsulları reklamlarda əsas media tərəfindən və vizual effektlər yaratmaq üçün film istehsalçıları tərəfindən geniş şəkildə istifadə olunur. Masaüstü nəşriyyat daha çox qrafik dizaynla əlaqəli olsa da, nəşriyyat dünyasına böyük təsir göstərmişdir. Həm rəqəmsal, həm də ənənəvi rəssamlar işlərini yaratmaq üçün bir çox elektron məlumat və proqram mənbələrindən istifadə edirlər. Vizual və musiqi sənətləri arasındakı paralelləri nəzərə alaraq, rəqəmsal vizual sənətin dəyərinin ümumi qəbulunun son üç onillikdə elektron şəkildə istehsal olunan musiqinin qəbulunun artması ilə eyni şəkildə inkişaf etməsi mümkündür.<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Charlie%20Gere Charlie Gere], (2002) Digital Culture, Reaktion.</ref> [[Fayl:CAVE Crayoland.jpg|thumb|İllinoys Universitetində, Çikaqoda Mağara Avtomatik Virtual Mühit]] [[Fayl:Linguistics_River.jpg|thumb|Linguistics River, 2012 [[MoMa]] educational [[net art]] project]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{İnformatika}} {{Xarici istinadlar}} [[Kateqoriya:Rəqəmsal incəsənət]] [[Kateqoriya:Rəqəmsal fotoqrafiya]] [[Kateqoriya:Bədii metodlar]] == Ədəbiyyat == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Rəqəmsal incəsənət fəlsəfi-estetik kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.448-455] ga2oylx1vjedk0c2qrdfq6q2p7kpygj 0 734249 8985262 8535719 2026-07-01T14:17:34Z Medineli92 148338 8985262 wikitext text/x-wiki {{Şəxs}} '''Səd ibn Ubadə''' ({{Dil-ar|سعد بن عبادة}}; {{DVTY}}, {{Dil-ar|}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabələrindən biri, VII əsrin islam siyasəti xadimi, Mədinədəki Xəzrəc qəbiləsinin başçılarından biri. == Bioqrafiya == Onun tam adı Sad ibn Ubad ibn Dulaim ibn Haris ibn Numan ibn Əbu Həzeym əl-Ənsari əl-Səidi əl-Xəzrəcdir. Səid şəcərəsinin başçısı idi. Akabedə ikinci beyyət zamanı İslamı qəbul edir. O, Məhəmməd peyğəmbərin Məkkədən Mədinəyə köçməsinin təşəbbüskarlarından olub. Qureyşlilər bundan xəbər tutur və Akabedən qayıdarkən onun izinə düşərək Məkkəyə gətirirlər. Orada ona işgəncə verilir, lakin Cübeyr ibn Mutim və Haris ibn Hərbin sayəsində Mədinəyə qayıtmağı bacarır. Səd varlı bir insan idi və var-dövlətini gənc müsəlman cəmiyyətinin ehtiyaclarına xərcləyirdi. Mədinənin yazmağı bacaran azsaylı sakinlərindən biri olmuşdur. Müsəlmanların Mədinəyə köçürülməsindən sonra Səd müsəlman dövlətinin möhkəmlənməsində fəal iştirak edir. [[Bədr döyüşü|Bədr]], [[Uhud döyüşü|Uhud]], [[Xəndək döyüşü|Xəndək]], [[Xeybər döyüşü|Xeybər]] döyüşlərində, eləcə də [[Məkkənin fəthi]]ndə iştirak etmişdir. Oxatmada dəqiqliyi ilə seçilmiş və ənsarların əsas bayraqdarı olmuşdur. Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra ənsarlar onu xəlifəliyə namizəd göstərir, lakin sonda bu məclisdə ilk xəlifə olaraq [[Əbu Bəkr]] seçilir. Bundan sonra Səd Suriyaya gedir və 635-ci ildə orada dünyasını dəyişir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}}{{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Səhabələr]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] ly9gspy5rpfu2235uubbdr6qh0d3dd2 8985266 8985262 2026-07-01T14:18:52Z Medineli92 148338 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985266 wikitext text/x-wiki {{Şəxs}} '''Səd ibn Ubadə''' ({{Dil-ar|سعد بن عبادة}}; {{DVTY}}, {{Dil-ar|}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabələrindən biri, VII əsrin İslam siyasəti xadimi, Mədinədəki Xəzrəc qəbiləsinin başçılarından biri. == Bioqrafiya == Onun tam adı Sad ibn Ubad ibn Dulaim ibn Haris ibn Numan ibn Əbu Həzeym əl-Ənsari əl-Səidi əl-Xəzrəcdir. Səid şəcərəsinin başçısı idi. Akabedə ikinci beyyət zamanı İslamı qəbul edir. O, Məhəmməd peyğəmbərin Məkkədən Mədinəyə köçməsinin təşəbbüskarlarından olub. Qureyşlilər bundan xəbər tutur və Akabedən qayıdarkən onun izinə düşərək Məkkəyə gətirirlər. Orada ona işgəncə verilir, lakin Cübeyr ibn Mutim və Haris ibn Hərbin sayəsində Mədinəyə qayıtmağı bacarır. Səd varlı bir insan idi və var-dövlətini gənc müsəlman cəmiyyətinin ehtiyaclarına xərcləyirdi. Mədinənin yazmağı bacaran azsaylı sakinlərindən biri olmuşdur. Müsəlmanların Mədinəyə köçürülməsindən sonra Səd müsəlman dövlətinin möhkəmlənməsində fəal iştirak edir. [[Bədr döyüşü|Bədr]], [[Uhud döyüşü|Uhud]], [[Xəndək döyüşü|Xəndək]], [[Xeybər döyüşü|Xeybər]] döyüşlərində, eləcə də [[Məkkənin fəthi]]ndə iştirak etmişdir. Oxatmada dəqiqliyi ilə seçilmiş və ənsarların əsas bayraqdarı olmuşdur. Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra ənsarlar onu xəlifəliyə namizəd göstərir, lakin sonda bu məclisdə ilk xəlifə olaraq [[Əbu Bəkr]] seçilir. Bundan sonra Səd Suriyaya gedir və 635-ci ildə orada dünyasını dəyişir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}}{{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Səhabələr]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] 4jqvnkbtske7rkofyff31isym4lq6s4 8985267 8985266 2026-07-01T14:19:47Z Medineli92 148338 8985267 wikitext text/x-wiki {{Mənbəsiz}}{{Şəxs}} '''Səd ibn Ubadə''' ({{Dil-ar|سعد بن عبادة}}; {{DVTY}}, {{Dil-ar|}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabələrindən biri, VII əsrin İslam siyasəti xadimi, Mədinədəki Xəzrəc qəbiləsinin başçılarından biri. == Bioqrafiya == Onun tam adı Sad ibn Ubad ibn Dulaim ibn Haris ibn Numan ibn Əbu Həzeym əl-Ənsari əl-Səidi əl-Xəzrəcdir. Səid şəcərəsinin başçısı idi. Akabedə ikinci beyyət zamanı İslamı qəbul edir. O, Məhəmməd peyğəmbərin Məkkədən Mədinəyə köçməsinin təşəbbüskarlarından olub. Qureyşlilər bundan xəbər tutur və Akabedən qayıdarkən onun izinə düşərək Məkkəyə gətirirlər. Orada ona işgəncə verilir, lakin Cübeyr ibn Mutim və Haris ibn Hərbin sayəsində Mədinəyə qayıtmağı bacarır. Səd varlı bir insan idi və var-dövlətini gənc müsəlman cəmiyyətinin ehtiyaclarına xərcləyirdi. Mədinənin yazmağı bacaran azsaylı sakinlərindən biri olmuşdur. Müsəlmanların Mədinəyə köçürülməsindən sonra Səd müsəlman dövlətinin möhkəmlənməsində fəal iştirak edir. [[Bədr döyüşü|Bədr]], [[Uhud döyüşü|Uhud]], [[Xəndək döyüşü|Xəndək]], [[Xeybər döyüşü|Xeybər]] döyüşlərində, eləcə də [[Məkkənin fəthi]]ndə iştirak etmişdir. Oxatmada dəqiqliyi ilə seçilmiş və ənsarların əsas bayraqdarı olmuşdur. Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra ənsarlar onu xəlifəliyə namizəd göstərir, lakin sonda bu məclisdə ilk xəlifə olaraq [[Əbu Bəkr]] seçilir. Bundan sonra Səd Suriyaya gedir və 635-ci ildə orada dünyasını dəyişir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}}{{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Səhabələr]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] 31qh17v0mkawi3dll0jr0wzy4n4pu50 0 735301 8985351 8684844 2026-07-01T16:48:44Z Medineli92 148338 /* Bioqrafiyası */ 8985351 wikitext text/x-wiki {{Alim|tanınmış yetirməsi=[[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]]|orijinal adı={{dil-ar|أبي بن كعب}}}} '''Əbül-Munzir (Əbüt-Tufeyl)'''<ref>{{Cite book |last=İbn əl-Cəzəri |title=Qatətün-Nihayə |location=[[Qahirə]] |pages=31 |language=ar}}</ref><ref>{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Təzkirə |year=1936 |volume=I |location=Heydərabad |pages=17 |language=ar}}</ref> '''Ubeyy ibn Kəb ibn Qeys əl-Ənsari''' ({{dil-ar|أبي بن كعب}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabəsi və vəhy katiblərindən biri.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ubey b. Kab |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113164654/https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |archive-date=2022-01-13 |website=TDV İslam Ansiklopedisi |access-date=2022-01-11 }}</ref> Quranı gözəl oxumaq bacarığına görə ona "Seyidül-Qurra", "Seyyidül-Müslimin" və "Seyyidül-Ənsar" ləqəbləri verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Dr. Atik |first=M. Kəmal |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/66847 |title=Kəmal. Ubeyy ibn Kəb və Quran elmlərindəki yeri |language=tr}}</ref> == Bioqrafiyası == Mədinədə doğulmuş və [[Xəzrəc]] qəbiləsindəndir. Müsəlmanların Mədinəyə hicrətindən əvvəl İslamı qəbul etmiş, Əqəbədəki ikinci beyyətinin iştirakçısı olmuşdur.<ref name=":0" /> [[Bədr döyüşü|Bədr]], [[Uhud döyüşü|Uhud]], [[Xəndək döyüşü]] və digər müsəlmanların müşriklərə qarşı döyüşlərində iştirak etmişdir. Uhud döyüşündə Ubeyy ağır yaralanır. Ubeyy ibn Kəb İslamı qəbul etməmişdən əvvəl oxuyub yazmağı bilən nadir insanlardan idi. Hicrətdən sonra mədinəlilər arasından onun birinci katibi olur. O, Məhəmmədə nazil olan İlahi vəhyləri yazmış və Quranı ən yaxşı oxuyan şəxslərdən biri olmuşdur. Məhəmməd onu [[Muaz ibn Cəbəl]], [[Zeyd ibn Sabit]] və Əbu Zeyd kimi Quran alimləri ilə bərabər tutmuşdur. Mədinə məscidinə Quran müəllimi təyin edilir. Ubeyy həm də Quranın təfsirçisi idi və Mədinədə Quranın bütöv bir təfsiri məktəbinin əsasını qoymuşdur. Ubeyy fiqh üzrə altı mütəxəssisdən biri olmuş, Məhəmmədin dövründə fətvalar verirmişdir. Ondan başqa bu icazə [[Ömər ibn əl-Xəttab]], [[Osman ibn Əffan]], [[Əli ibn Əbu Talib]], [[Muaz ibn Cəbəl]] və [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] verilmişdir. Məhəmməd Ubeyyi dövlət vəzifələrinə də təyin etmişdir. O, Bali, Uzra və Bənu Səd qəbilələrindən zəkat yığan şəxs idi. Həyatı boyunca [[malyariya]] xəstəliyindən əziyyət çəkmiş və bu səbəbdən Mədinədə vəfat etmişdir. Bəzi mənbələrdə [[Dəməşq|Dəməşqdə]] öldüyü və orada dəfn olduğu deyilsə də<ref>{{Cite book |last=əl-Himsi |first=Əhməd |title=əl-Uzama ulləzinə difinu fi Diməşq əv mətu fihə |publisher=əl-Həvliyyətül-əsəriyyətül-Ərəbiyyətüs-Suriyyə |year=1985 |location=[[Dəməşq]] |pages=292. |language=ar}}</ref> bu doğru hesab olunmur. == Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri == O, Məhəmməd peyğəmbərin bildirdiyinə görə Quranı ən yaxşı oxuyan şəxs,<ref>{{Cite book |last=Tirmizi |title=Mənaqib |pages=33 |language=ar}}</ref> eyni zamanda Məhəmməd peyğəmbərdə həyatda ikən Quranı əzbərdən ona oxumuş səhabələrdəndir. Məhəmməd peyğəmbər Ubeyydən namazda ayələri qarışdırdığı zaman onu xəbərdar etməsini istəmişdir.<ref>{{Cite book |last=Əbu Davud |title=Namaz |pages=158 |language=ar}}</ref> O, qurranın ilk təbəqəsindəki yeddi şəxsdən biri olub, Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra müsəlmanların təhsil almasında təqdirəlayiq şəxslərdən biridir. Onun xüsusi ilə Quranın tədrisindəki xidmətləri çox önəmli hesab olunur. [[Abdullah ibn Abbas]], [[Əbu Hüreyrə]], Abdullah ibn Səib, Abdullah ibn Əyyaş kimi səhabələr və [[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]] ilə Əbül-Aliyə ər-Riyahi kimi tabiinlər ondan qiraət öyrəniblər. On qiraətin çoxunun isnad sənədində Ubeyy ibn Kəb vardır. Onun qiraət üslubu əsasan Şam bölgəsində məşhurlaşmışdır. Eyni zamanda təfsirdə fərqlənən Ubeyyin bu sahədəki görüş və rəvayətləri [[Mədinə]] təfsir məktəbinin bünövrəsini təşkil edir. [[Əbu Bəkr|Əbu Bəkrin]] xəlifəliyi dövründə həyata keçirilmiş Quranın cəmlənməsi işində [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] köməkçi qrupun və eləcə də Osman dövrüldəki Quranın çoxaldılmasını həyata keçirən heyətin tərkibində o da var idi. O, [[Ömər]] tərəfindən hicri 14-cü ildə təravih namazlarının qıldırılması üçün imam təyin edilmişdir. O, həm də katiblik etmiş, xəlifə Ömərlə [[Qüds]] əhalisi arasında bağlanmış müqavilnin mətnini qələmə almışdır.<ref name=":0" /> O, Peyğəmbərdən 164 hədis rəvayət etmişdir. Ondan bir çox səhabə və Süveyd ibn Qəfələ, Zir ibn Hubeyş, Əbül-Aliyə ər-Riyahi, Əbu Osman ən-Nəhdi, Əbu İdris əl-Hövlani kimi tabiin alimləri hədis nəql etmişlər.<ref name=":0" /> == İrsi və mirası == İbn ən-Nədim Übey ibn Kəbin Quranın fəzilətləri barədə bir kitab yazdığını<ref>{{Cite book |title=əl-Fihrist |year=1997 |location=[[Beyrut]] |pages=56 |language=ar}}</ref> iddia etsə də, [[İbn əl-Cəvzi]] həmin kitabın uydurma olduğunu demişdir.<ref>{{Cite book |title=əl-Məvzuat |year=1997. |volume=I |location=[[Ər-Riyad]] |pages=240 |language=ar}}</ref> Müasir dövrdə onun haqqında aşağıdakı tədqiqatlar aparılmışdır: * Durak Pusmaz, ''Ubeyy ibn Kəbin Təfsirdəki Yeri'' (doktorluq dissertasiyası, 1992, MU Sosial Emlər İnstitutu); * Səfvan Ədnan Davudi, ''Ubeyy ibn Kəb: Sahibü Rəsulillah və seyyidül-qurra fi zəmanih'' (Dəməşq 1994); * Əbdülqadir Qaraquş, ''Ubeyy ibn Kəb, Elmi Şəxsiyyəti, Qiraəti və Təfsirdəki Metodu'' (doktorluq dissertasiyası, 1999, SU Sosial Emlər İnstitutu); * Şəhhat Seyyid Zəğlul, ''Ubeyy ibn Kəb: ər-Racül vəl-müshəf'' (İskəndəriyyə 2003); * M. S. Əbdülisəvi, ''Ubeyy ibn Kəb və məkanətühu bəynə müfəssiris-səhabə'' (Beyrut 2006); * H. U. Xələf Düleymi, ''Qiraətü Ubeyy ibn Kəb: Dirasə nəhviyyə və lüğəviyyə'' (Beyrut 2007); * M. Kəmal Atik, ''Ubeyy ibn Kəb və Quran Elmindeki Yeri'' (EU İlahiyyat Fakültəsi Jurnalı, № 4, 149–177, 1987). == İstinadlar == [[Kateqoriya:Səhabələr]] [[Kateqoriya:Səhabə hədis raviləri]] [[Kateqoriya:Əhli-süffə]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] [[Kateqoriya:Quran qariləri]] 4ghj0ftkkxe2a0l3ec5fnls3mvmtnoo 8985354 8985351 2026-07-01T16:55:19Z Medineli92 148338 /* Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri */ 8985354 wikitext text/x-wiki {{Alim|tanınmış yetirməsi=[[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]]|orijinal adı={{dil-ar|أبي بن كعب}}}} '''Əbül-Munzir (Əbüt-Tufeyl)'''<ref>{{Cite book |last=İbn əl-Cəzəri |title=Qatətün-Nihayə |location=[[Qahirə]] |pages=31 |language=ar}}</ref><ref>{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Təzkirə |year=1936 |volume=I |location=Heydərabad |pages=17 |language=ar}}</ref> '''Ubeyy ibn Kəb ibn Qeys əl-Ənsari''' ({{dil-ar|أبي بن كعب}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabəsi və vəhy katiblərindən biri.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ubey b. Kab |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113164654/https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |archive-date=2022-01-13 |website=TDV İslam Ansiklopedisi |access-date=2022-01-11 }}</ref> Quranı gözəl oxumaq bacarığına görə ona "Seyidül-Qurra", "Seyyidül-Müslimin" və "Seyyidül-Ənsar" ləqəbləri verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Dr. Atik |first=M. Kəmal |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/66847 |title=Kəmal. Ubeyy ibn Kəb və Quran elmlərindəki yeri |language=tr}}</ref> == Bioqrafiyası == Mədinədə doğulmuş və [[Xəzrəc]] qəbiləsindəndir. Müsəlmanların Mədinəyə hicrətindən əvvəl İslamı qəbul etmiş, Əqəbədəki ikinci beyyətinin iştirakçısı olmuşdur.<ref name=":0" /> [[Bədr döyüşü|Bədr]], [[Uhud döyüşü|Uhud]], [[Xəndək döyüşü]] və digər müsəlmanların müşriklərə qarşı döyüşlərində iştirak etmişdir. Uhud döyüşündə Ubeyy ağır yaralanır. Ubeyy ibn Kəb İslamı qəbul etməmişdən əvvəl oxuyub yazmağı bilən nadir insanlardan idi. Hicrətdən sonra mədinəlilər arasından onun birinci katibi olur. O, Məhəmmədə nazil olan İlahi vəhyləri yazmış və Quranı ən yaxşı oxuyan şəxslərdən biri olmuşdur. Məhəmməd onu [[Muaz ibn Cəbəl]], [[Zeyd ibn Sabit]] və Əbu Zeyd kimi Quran alimləri ilə bərabər tutmuşdur. Mədinə məscidinə Quran müəllimi təyin edilir. Ubeyy həm də Quranın təfsirçisi idi və Mədinədə Quranın bütöv bir təfsiri məktəbinin əsasını qoymuşdur. Ubeyy fiqh üzrə altı mütəxəssisdən biri olmuş, Məhəmmədin dövründə fətvalar verirmişdir. Ondan başqa bu icazə [[Ömər ibn əl-Xəttab]], [[Osman ibn Əffan]], [[Əli ibn Əbu Talib]], [[Muaz ibn Cəbəl]] və [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] verilmişdir. Məhəmməd Ubeyyi dövlət vəzifələrinə də təyin etmişdir. O, Bali, Uzra və Bənu Səd qəbilələrindən zəkat yığan şəxs idi. Həyatı boyunca [[malyariya]] xəstəliyindən əziyyət çəkmiş və bu səbəbdən Mədinədə vəfat etmişdir. Bəzi mənbələrdə [[Dəməşq|Dəməşqdə]] öldüyü və orada dəfn olduğu deyilsə də<ref>{{Cite book |last=əl-Himsi |first=Əhməd |title=əl-Uzama ulləzinə difinu fi Diməşq əv mətu fihə |publisher=əl-Həvliyyətül-əsəriyyətül-Ərəbiyyətüs-Suriyyə |year=1985 |location=[[Dəməşq]] |pages=292. |language=ar}}</ref> bu doğru hesab olunmur. == Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri == O, Məhəmməddən rəvayət olunan hədisə görə, Quranı ən yaxşı oxuyan şəxs,<ref>{{Cite book |last=Tirmizi |title=Mənaqib |pages=33 |language=ar}}</ref> eyni zamanda Məhəmməd həyatda ikən Quranı əzbərdən ona oxumuş səhabələrdən biri olmuşdur. Məhəmməd Ubeyydən namazda ayələri qarışdırdığı zaman onu xəbərdar etməsini istəmişdir.<ref>{{Cite book |last=Əbu Davud |title=Namaz |pages=158 |language=ar}}</ref> O, qurranın ilk təbəqəsindəki yeddi şəxsdən biri və Məhəmmədin vəfatından sonra müsəlmanların təhsil almasında rol oynamış şəxslərdən olmuşdur. Onun xüsusi ilə Quranın tədrisindəki xidmətləri çox önəmli hesab olunur. [[Abdullah ibn Abbas]], [[Əbu Hüreyrə]], Abdullah ibn Səib, Abdullah ibn Əyyaş kimi səhabələr və [[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]] ilə Əbül-Aliyə ər-Riyahi kimi [[Tabiin|tabiinlər]] ondan [[qiraət]] öyrənmişlər. [[On qiraət|On qiraətin]] çoxunun isnad sənədində Ubeyy ibn Kəbin adı vardır. Onun qiraət üslubu əsasan Şam bölgəsində məşhurlaşmışdır. Eyni zamanda təfsirdə fərqlənən Ubeyyin bu sahədəki görüş və rəvayətləri [[Mədinə]] təfsir məktəbinin bünövrəsini təşkil etmişdir. [[Əbu Bəkr|Əbu Bəkrin]] xəlifəliyi dövründə həyata keçirilmiş Quranın cəmlənməsi işində [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] köməkçi qrupun və eləcə də Osman dövründəki Quranın çoxaldılmasını həyata keçirən heyətin tərkibində o da olmuşdur. O, [[Ömər]] tərəfindən hicri 14-cü ildə təravih namazlarının qıldırılması üçün imam təyin edilmişdir. O, həm də katiblik etmiş, xəlifə Ömərlə [[Qüds]] əhalisi arasında bağlanmış müqavilnin mətnini qələmə almışdır.<ref name=":0" /> O, Məhəmməddən 164 hədis rəvayət etmişdir. Ondan bir çox səhabə və Süveyd ibn Qəfələ, [[Zirr ibn Hubeyş]], Əbül-Aliyə ər-Riyahi, Əbu Osman ən-Nəhdi, Əbu İdris əl-Hövlani kimi tabiin alimləri hədis nəql etmişlər.<ref name=":0" /> == İrsi və mirası == İbn ən-Nədim Übey ibn Kəbin Quranın fəzilətləri barədə bir kitab yazdığını<ref>{{Cite book |title=əl-Fihrist |year=1997 |location=[[Beyrut]] |pages=56 |language=ar}}</ref> iddia etsə də, [[İbn əl-Cəvzi]] həmin kitabın uydurma olduğunu demişdir.<ref>{{Cite book |title=əl-Məvzuat |year=1997. |volume=I |location=[[Ər-Riyad]] |pages=240 |language=ar}}</ref> Müasir dövrdə onun haqqında aşağıdakı tədqiqatlar aparılmışdır: * Durak Pusmaz, ''Ubeyy ibn Kəbin Təfsirdəki Yeri'' (doktorluq dissertasiyası, 1992, MU Sosial Emlər İnstitutu); * Səfvan Ədnan Davudi, ''Ubeyy ibn Kəb: Sahibü Rəsulillah və seyyidül-qurra fi zəmanih'' (Dəməşq 1994); * Əbdülqadir Qaraquş, ''Ubeyy ibn Kəb, Elmi Şəxsiyyəti, Qiraəti və Təfsirdəki Metodu'' (doktorluq dissertasiyası, 1999, SU Sosial Emlər İnstitutu); * Şəhhat Seyyid Zəğlul, ''Ubeyy ibn Kəb: ər-Racül vəl-müshəf'' (İskəndəriyyə 2003); * M. S. Əbdülisəvi, ''Ubeyy ibn Kəb və məkanətühu bəynə müfəssiris-səhabə'' (Beyrut 2006); * H. U. Xələf Düleymi, ''Qiraətü Ubeyy ibn Kəb: Dirasə nəhviyyə və lüğəviyyə'' (Beyrut 2007); * M. Kəmal Atik, ''Ubeyy ibn Kəb və Quran Elmindeki Yeri'' (EU İlahiyyat Fakültəsi Jurnalı, № 4, 149–177, 1987). == İstinadlar == [[Kateqoriya:Səhabələr]] [[Kateqoriya:Səhabə hədis raviləri]] [[Kateqoriya:Əhli-süffə]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] [[Kateqoriya:Quran qariləri]] t843vfyi7ak0pq5ohvme70rrrjr8dzg 8985355 8985354 2026-07-01T16:59:11Z Medineli92 148338 /* İrsi və mirası */ 8985355 wikitext text/x-wiki {{Alim|tanınmış yetirməsi=[[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]]|orijinal adı={{dil-ar|أبي بن كعب}}}} '''Əbül-Munzir (Əbüt-Tufeyl)'''<ref>{{Cite book |last=İbn əl-Cəzəri |title=Qatətün-Nihayə |location=[[Qahirə]] |pages=31 |language=ar}}</ref><ref>{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Təzkirə |year=1936 |volume=I |location=Heydərabad |pages=17 |language=ar}}</ref> '''Ubeyy ibn Kəb ibn Qeys əl-Ənsari''' ({{dil-ar|أبي بن كعب}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabəsi və vəhy katiblərindən biri.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ubey b. Kab |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113164654/https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |archive-date=2022-01-13 |website=TDV İslam Ansiklopedisi |access-date=2022-01-11 }}</ref> Quranı gözəl oxumaq bacarığına görə ona "Seyidül-Qurra", "Seyyidül-Müslimin" və "Seyyidül-Ənsar" ləqəbləri verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Dr. Atik |first=M. Kəmal |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/66847 |title=Kəmal. Ubeyy ibn Kəb və Quran elmlərindəki yeri |language=tr}}</ref> == Bioqrafiyası == Mədinədə doğulmuş və [[Xəzrəc]] qəbiləsindəndir. Müsəlmanların Mədinəyə hicrətindən əvvəl İslamı qəbul etmiş, Əqəbədəki ikinci beyyətinin iştirakçısı olmuşdur.<ref name=":0" /> [[Bədr döyüşü|Bədr]], [[Uhud döyüşü|Uhud]], [[Xəndək döyüşü]] və digər müsəlmanların müşriklərə qarşı döyüşlərində iştirak etmişdir. Uhud döyüşündə Ubeyy ağır yaralanır. Ubeyy ibn Kəb İslamı qəbul etməmişdən əvvəl oxuyub yazmağı bilən nadir insanlardan idi. Hicrətdən sonra mədinəlilər arasından onun birinci katibi olur. O, Məhəmmədə nazil olan İlahi vəhyləri yazmış və Quranı ən yaxşı oxuyan şəxslərdən biri olmuşdur. Məhəmməd onu [[Muaz ibn Cəbəl]], [[Zeyd ibn Sabit]] və Əbu Zeyd kimi Quran alimləri ilə bərabər tutmuşdur. Mədinə məscidinə Quran müəllimi təyin edilir. Ubeyy həm də Quranın təfsirçisi idi və Mədinədə Quranın bütöv bir təfsiri məktəbinin əsasını qoymuşdur. Ubeyy fiqh üzrə altı mütəxəssisdən biri olmuş, Məhəmmədin dövründə fətvalar verirmişdir. Ondan başqa bu icazə [[Ömər ibn əl-Xəttab]], [[Osman ibn Əffan]], [[Əli ibn Əbu Talib]], [[Muaz ibn Cəbəl]] və [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] verilmişdir. Məhəmməd Ubeyyi dövlət vəzifələrinə də təyin etmişdir. O, Bali, Uzra və Bənu Səd qəbilələrindən zəkat yığan şəxs idi. Həyatı boyunca [[malyariya]] xəstəliyindən əziyyət çəkmiş və bu səbəbdən Mədinədə vəfat etmişdir. Bəzi mənbələrdə [[Dəməşq|Dəməşqdə]] öldüyü və orada dəfn olduğu deyilsə də<ref>{{Cite book |last=əl-Himsi |first=Əhməd |title=əl-Uzama ulləzinə difinu fi Diməşq əv mətu fihə |publisher=əl-Həvliyyətül-əsəriyyətül-Ərəbiyyətüs-Suriyyə |year=1985 |location=[[Dəməşq]] |pages=292. |language=ar}}</ref> bu doğru hesab olunmur. == Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri == O, Məhəmməddən rəvayət olunan hədisə görə, Quranı ən yaxşı oxuyan şəxs,<ref>{{Cite book |last=Tirmizi |title=Mənaqib |pages=33 |language=ar}}</ref> eyni zamanda Məhəmməd həyatda ikən Quranı əzbərdən ona oxumuş səhabələrdən biri olmuşdur. Məhəmməd Ubeyydən namazda ayələri qarışdırdığı zaman onu xəbərdar etməsini istəmişdir.<ref>{{Cite book |last=Əbu Davud |title=Namaz |pages=158 |language=ar}}</ref> O, qurranın ilk təbəqəsindəki yeddi şəxsdən biri və Məhəmmədin vəfatından sonra müsəlmanların təhsil almasında rol oynamış şəxslərdən olmuşdur. Onun xüsusi ilə Quranın tədrisindəki xidmətləri çox önəmli hesab olunur. [[Abdullah ibn Abbas]], [[Əbu Hüreyrə]], Abdullah ibn Səib, Abdullah ibn Əyyaş kimi səhabələr və [[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]] ilə Əbül-Aliyə ər-Riyahi kimi [[Tabiin|tabiinlər]] ondan [[qiraət]] öyrənmişlər. [[On qiraət|On qiraətin]] çoxunun isnad sənədində Ubeyy ibn Kəbin adı vardır. Onun qiraət üslubu əsasan Şam bölgəsində məşhurlaşmışdır. Eyni zamanda təfsirdə fərqlənən Ubeyyin bu sahədəki görüş və rəvayətləri [[Mədinə]] təfsir məktəbinin bünövrəsini təşkil etmişdir. [[Əbu Bəkr|Əbu Bəkrin]] xəlifəliyi dövründə həyata keçirilmiş Quranın cəmlənməsi işində [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] köməkçi qrupun və eləcə də Osman dövründəki Quranın çoxaldılmasını həyata keçirən heyətin tərkibində o da olmuşdur. O, [[Ömər]] tərəfindən hicri 14-cü ildə təravih namazlarının qıldırılması üçün imam təyin edilmişdir. O, həm də katiblik etmiş, xəlifə Ömərlə [[Qüds]] əhalisi arasında bağlanmış müqavilnin mətnini qələmə almışdır.<ref name=":0" /> O, Məhəmməddən 164 hədis rəvayət etmişdir. Ondan bir çox səhabə və Süveyd ibn Qəfələ, [[Zirr ibn Hubeyş]], Əbül-Aliyə ər-Riyahi, Əbu Osman ən-Nəhdi, Əbu İdris əl-Hövlani kimi tabiin alimləri hədis nəql etmişlər.<ref name=":0" /> == İrsi və mirası == [[İbn Nədim|İbn ən-Nədim]] Ubeyy ibn Kəbin Quranın fəzilətləri barədə bir kitab yazdığını<ref>{{Cite book |title=əl-Fihrist |year=1997 |location=[[Beyrut]] |pages=56 |language=ar}}</ref> iddia etsə də, [[İbn əl-Cəvzi]] həmin kitabın uydurma olduğunu demişdir.<ref>{{Cite book |title=əl-Məvzuat |year=1997. |volume=I |location=[[Ər-Riyad]] |pages=240 |language=ar}}</ref> Müasir dövrdə onun haqqında aşağıdakı tədqiqatlar aparılmışdır: * Durak Pusmaz, ''Ubeyy ibn Kəbin Təfsirdəki Yeri'' (doktorluq dissertasiyası, 1992, MU Sosial Emlər İnstitutu); * Səfvan Ədnan Davudi, ''Ubeyy ibn Kəb: Sahibü Rəsulillah və seyyidül-qurra fi zəmanih'' (Dəməşq 1994); * Əbdülqadir Qaraquş, ''Ubeyy ibn Kəb, Elmi Şəxsiyyəti, Qiraəti və Təfsirdəki Metodu'' (doktorluq dissertasiyası, 1999, SU Sosial Emlər İnstitutu); * Şəhhat Seyyid Zəğlul, ''Ubeyy ibn Kəb: ər-Racül vəl-müshəf'' ([[İsgəndəriyyə|İskəndəriyyə]]: 2003); * M. S. Əbdülisəvi, ''Ubeyy ibn Kəb və məkanətühu bəynə müfəssiris-səhabə'' ([[Beyrut]]: 2006); * H. U. Xələf Düleymi, ''Qiraətü Ubeyy ibn Kəb: Dirasə nəhviyyə və lüğəviyyə'' ([[Beyrut]]: 2007); * M. Kəmal Atik, ''Ubeyy ibn Kəb və Quran Elmindeki Yeri'' (EU İlahiyyat Fakültəsi Jurnalı, № 4, 149–177, 1987). == İstinadlar == [[Kateqoriya:Səhabələr]] [[Kateqoriya:Səhabə hədis raviləri]] [[Kateqoriya:Əhli-süffə]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] [[Kateqoriya:Quran qariləri]] o7ii9v3vjkmc8gws8qf5hrij78qybug 8985360 8985355 2026-07-01T17:18:47Z Medineli92 148338 /* Bioqrafiyası */ 8985360 wikitext text/x-wiki {{Alim|tanınmış yetirməsi=[[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]]|orijinal adı={{dil-ar|أبي بن كعب}}}} '''Əbül-Munzir (Əbüt-Tufeyl)'''<ref>{{Cite book |last=İbn əl-Cəzəri |title=Qatətün-Nihayə |location=[[Qahirə]] |pages=31 |language=ar}}</ref><ref>{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Təzkirə |year=1936 |volume=I |location=Heydərabad |pages=17 |language=ar}}</ref> '''Ubeyy ibn Kəb ibn Qeys əl-Ənsari''' ({{dil-ar|أبي بن كعب}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabəsi və vəhy katiblərindən biri.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ubey b. Kab |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113164654/https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |archive-date=2022-01-13 |website=TDV İslam Ansiklopedisi |access-date=2022-01-11 }}</ref> Quranı gözəl oxumaq bacarığına görə ona "Seyidül-Qurra", "Seyyidül-Müslimin" və "Seyyidül-Ənsar" ləqəbləri verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Dr. Atik |first=M. Kəmal |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/66847 |title=Kəmal. Ubeyy ibn Kəb və Quran elmlərindəki yeri |language=tr}}</ref> == Bioqrafiyası == O, [[Mədinə|Mədinədə]] doğulmuşdur. [[Xəzrəc]] qəbiləsinə mənsubdur. Müsəlmanların Mədinəyə hicrətindən əvvəl İslamı qəbul etmiş, Əqəbədəki ikinci beyyətinin iştirakçısı olmuşdur.<ref name=":0" /> [[Bədr döyüşü|Bədr]], [[Uhud döyüşü|Uhud]] (bu döyüşdə ağır yaralanmışdır), [[Xəndək döyüşü]] və digər döyüşlərində iştirak etmişdir. Ubeyy ibn Kəb oxuyub yazmağı bilən nadir şəxslərdən biri olduğu üçün Məhəmmədə nazil olan vəhyləri yazmışdır. O, həmçinin Quranı ən yaxşı oxuyan şəxslərdən biri olmuş və Məhəmməd tərəfindən Mədinə məscidində Quran müəllimi təyin edilmişdir. Ubeyy ibn Kəb eyni zamanda Quranın təfsiri ilə maraqlanmış və Mədinədə təfsir məktəbinin əsasını qoymuşdur. O, fiqh sahəsində də qabaqcıl mütəxəssislərdən biri olmuş və Məhəmmədin sağlığında fətvalar vermişdir. Ondan başqa bu icazə [[Ömər ibn əl-Xəttab]], [[Osman ibn Əffan]], [[Əli ibn Əbu Talib]], [[Muaz ibn Cəbəl]] və [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] verilmişdir. Məhəmməd Ubeyy ibn Kəbi dövlət vəzifələrinə də təyin etmişdir. O, Bali, Uzrə və Bənu Səd qəbilələrinin zəkat amili vəzifəsini icra etmişdir. Həyatı boyunca [[malyariya]] xəstəliyindən əziyyət çəkmiş və bu səbəbdən Mədinədə vəfat etmişdir. Bəzi mənbələrdə [[Dəməşq|Dəməşqdə]] öldüyü və orada dəfn olduğu deyilsə də<ref>{{Cite book |last=əl-Himsi |first=Əhməd |title=əl-Uzama ulləzinə difinu fi Diməşq əv mətu fihə |publisher=əl-Həvliyyətül-əsəriyyətül-Ərəbiyyətüs-Suriyyə |year=1985 |location=[[Dəməşq]] |pages=292. |language=ar}}</ref> bu doğru hesab olunmur. == Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri == O, Məhəmməddən rəvayət olunan hədisə görə, Quranı ən yaxşı oxuyan şəxs,<ref>{{Cite book |last=Tirmizi |title=Mənaqib |pages=33 |language=ar}}</ref> eyni zamanda Məhəmməd həyatda ikən Quranı əzbərdən ona oxumuş səhabələrdən biri olmuşdur. Məhəmməd Ubeyydən namazda ayələri qarışdırdığı zaman onu xəbərdar etməsini istəmişdir.<ref>{{Cite book |last=Əbu Davud |title=Namaz |pages=158 |language=ar}}</ref> O, qurranın ilk təbəqəsindəki yeddi şəxsdən biri və Məhəmmədin vəfatından sonra müsəlmanların təhsil almasında rol oynamış şəxslərdən olmuşdur. Onun xüsusi ilə Quranın tədrisindəki xidmətləri çox önəmli hesab olunur. [[Abdullah ibn Abbas]], [[Əbu Hüreyrə]], Abdullah ibn Səib, Abdullah ibn Əyyaş kimi səhabələr və [[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]] ilə Əbül-Aliyə ər-Riyahi kimi [[Tabiin|tabiinlər]] ondan [[qiraət]] öyrənmişlər. [[On qiraət|On qiraətin]] çoxunun isnad sənədində Ubeyy ibn Kəbin adı vardır. Onun qiraət üslubu əsasan Şam bölgəsində məşhurlaşmışdır. Eyni zamanda təfsirdə fərqlənən Ubeyyin bu sahədəki görüş və rəvayətləri [[Mədinə]] təfsir məktəbinin bünövrəsini təşkil etmişdir. [[Əbu Bəkr|Əbu Bəkrin]] xəlifəliyi dövründə həyata keçirilmiş Quranın cəmlənməsi işində [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] köməkçi qrupun və eləcə də Osman dövründəki Quranın çoxaldılmasını həyata keçirən heyətin tərkibində o da olmuşdur. O, [[Ömər]] tərəfindən hicri 14-cü ildə təravih namazlarının qıldırılması üçün imam təyin edilmişdir. O, həm də katiblik etmiş, xəlifə Ömərlə [[Qüds]] əhalisi arasında bağlanmış müqavilnin mətnini qələmə almışdır.<ref name=":0" /> O, Məhəmməddən 164 hədis rəvayət etmişdir. Ondan bir çox səhabə və Süveyd ibn Qəfələ, [[Zirr ibn Hubeyş]], Əbül-Aliyə ər-Riyahi, Əbu Osman ən-Nəhdi, Əbu İdris əl-Hövlani kimi tabiin alimləri hədis nəql etmişlər.<ref name=":0" /> == İrsi və mirası == [[İbn Nədim|İbn ən-Nədim]] Ubeyy ibn Kəbin Quranın fəzilətləri barədə bir kitab yazdığını<ref>{{Cite book |title=əl-Fihrist |year=1997 |location=[[Beyrut]] |pages=56 |language=ar}}</ref> iddia etsə də, [[İbn əl-Cəvzi]] həmin kitabın uydurma olduğunu demişdir.<ref>{{Cite book |title=əl-Məvzuat |year=1997. |volume=I |location=[[Ər-Riyad]] |pages=240 |language=ar}}</ref> Müasir dövrdə onun haqqında aşağıdakı tədqiqatlar aparılmışdır: * Durak Pusmaz, ''Ubeyy ibn Kəbin Təfsirdəki Yeri'' (doktorluq dissertasiyası, 1992, MU Sosial Emlər İnstitutu); * Səfvan Ədnan Davudi, ''Ubeyy ibn Kəb: Sahibü Rəsulillah və seyyidül-qurra fi zəmanih'' (Dəməşq 1994); * Əbdülqadir Qaraquş, ''Ubeyy ibn Kəb, Elmi Şəxsiyyəti, Qiraəti və Təfsirdəki Metodu'' (doktorluq dissertasiyası, 1999, SU Sosial Emlər İnstitutu); * Şəhhat Seyyid Zəğlul, ''Ubeyy ibn Kəb: ər-Racül vəl-müshəf'' ([[İsgəndəriyyə|İskəndəriyyə]]: 2003); * M. S. Əbdülisəvi, ''Ubeyy ibn Kəb və məkanətühu bəynə müfəssiris-səhabə'' ([[Beyrut]]: 2006); * H. U. Xələf Düleymi, ''Qiraətü Ubeyy ibn Kəb: Dirasə nəhviyyə və lüğəviyyə'' ([[Beyrut]]: 2007); * M. Kəmal Atik, ''Ubeyy ibn Kəb və Quran Elmindeki Yeri'' (EU İlahiyyat Fakültəsi Jurnalı, № 4, 149–177, 1987). == İstinadlar == [[Kateqoriya:Səhabələr]] [[Kateqoriya:Səhabə hədis raviləri]] [[Kateqoriya:Əhli-süffə]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] [[Kateqoriya:Quran qariləri]] hcjnuqbkfukhrsu4jc27m08ji0aloko 8985372 8985360 2026-07-01T17:38:04Z Medineli92 148338 /* Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri */ 8985372 wikitext text/x-wiki {{Alim|tanınmış yetirməsi=[[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]]|orijinal adı={{dil-ar|أبي بن كعب}}}} '''Əbül-Munzir (Əbüt-Tufeyl)'''<ref>{{Cite book |last=İbn əl-Cəzəri |title=Qatətün-Nihayə |location=[[Qahirə]] |pages=31 |language=ar}}</ref><ref>{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Təzkirə |year=1936 |volume=I |location=Heydərabad |pages=17 |language=ar}}</ref> '''Ubeyy ibn Kəb ibn Qeys əl-Ənsari''' ({{dil-ar|أبي بن كعب}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabəsi və vəhy katiblərindən biri.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ubey b. Kab |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113164654/https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |archive-date=2022-01-13 |website=TDV İslam Ansiklopedisi |access-date=2022-01-11 }}</ref> Quranı gözəl oxumaq bacarığına görə ona "Seyidül-Qurra", "Seyyidül-Müslimin" və "Seyyidül-Ənsar" ləqəbləri verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Dr. Atik |first=M. Kəmal |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/66847 |title=Kəmal. Ubeyy ibn Kəb və Quran elmlərindəki yeri |language=tr}}</ref> == Bioqrafiyası == O, [[Mədinə|Mədinədə]] doğulmuşdur. [[Xəzrəc]] qəbiləsinə mənsubdur. Müsəlmanların Mədinəyə hicrətindən əvvəl İslamı qəbul etmiş, Əqəbədəki ikinci beyyətinin iştirakçısı olmuşdur.<ref name=":0" /> [[Bədr döyüşü|Bədr]], [[Uhud döyüşü|Uhud]] (bu döyüşdə ağır yaralanmışdır), [[Xəndək döyüşü]] və digər döyüşlərində iştirak etmişdir. Ubeyy ibn Kəb oxuyub yazmağı bilən nadir şəxslərdən biri olduğu üçün Məhəmmədə nazil olan vəhyləri yazmışdır. O, həmçinin Quranı ən yaxşı oxuyan şəxslərdən biri olmuş və Məhəmməd tərəfindən Mədinə məscidində Quran müəllimi təyin edilmişdir. Ubeyy ibn Kəb eyni zamanda Quranın təfsiri ilə maraqlanmış və Mədinədə təfsir məktəbinin əsasını qoymuşdur. O, fiqh sahəsində də qabaqcıl mütəxəssislərdən biri olmuş və Məhəmmədin sağlığında fətvalar vermişdir. Ondan başqa bu icazə [[Ömər ibn əl-Xəttab]], [[Osman ibn Əffan]], [[Əli ibn Əbu Talib]], [[Muaz ibn Cəbəl]] və [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] verilmişdir. Məhəmməd Ubeyy ibn Kəbi dövlət vəzifələrinə də təyin etmişdir. O, Bali, Uzrə və Bənu Səd qəbilələrinin zəkat amili vəzifəsini icra etmişdir. Həyatı boyunca [[malyariya]] xəstəliyindən əziyyət çəkmiş və bu səbəbdən Mədinədə vəfat etmişdir. Bəzi mənbələrdə [[Dəməşq|Dəməşqdə]] öldüyü və orada dəfn olduğu deyilsə də<ref>{{Cite book |last=əl-Himsi |first=Əhməd |title=əl-Uzama ulləzinə difinu fi Diməşq əv mətu fihə |publisher=əl-Həvliyyətül-əsəriyyətül-Ərəbiyyətüs-Suriyyə |year=1985 |location=[[Dəməşq]] |pages=292. |language=ar}}</ref> bu doğru hesab olunmur. == Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri == Ubeyy ibn Kəb [[Məhəmməd|Məhəmməddən]] rəvayət olunan hədisə görə, Quranı ən yaxşı oxuyan şəxs olmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Tirmizi |title=Mənaqib |pages=33 |language=ar}}</ref> Eyni zamanda Məhəmməd həyatda ikən Quranı əzbərdən ona oxumuş səhabələrdən biri idi. Məhəmməd Ubeyydən namazda ayələri qarışdırdığı zaman onu xəbərdar etməsini istəmişdir.<ref>{{Cite book |last=Əbu Davud |title=Namaz |pages=158 |language=ar}}</ref> Ubeyy ibn Kəb qurranın ilk təbəqəsindəki yeddi şəxsdən biri və Məhəmmədin vəfatından sonra müsəlmanların təhsil almasında rol oynamış şəxslərdən olmuşdur. Xüsusi ilə Quranın tədrisindəki xidmətləri çox önəmli hesab olunur. [[Abdullah ibn Abbas]], [[Əbu Hüreyrə]], Abdullah ibn Səib, Abdullah ibn Əyyaş kimi səhabələr və [[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]] ilə Əbül-Aliyə ər-Riyahi kimi [[Tabiin|tabiinlər]] ondan [[qiraət]] öyrənmişlər. [[On qiraət|On qiraətin]] çoxunun isnad sənədində Ubeyy ibn Kəbin adı vardır. Onun qiraət üslubu əsasan Şam bölgəsində məşhurlaşmışdır. Eyni zamanda təfsirdə fərqlənən Ubeyyin bu sahədəki görüş və rəvayətləri [[Mədinə]] təfsir məktəbinin bünövrəsini təşkil etmişdir. [[Əbu Bəkr|Əbu Bəkrin]] xəlifəliyi dövründə həyata keçirilmiş Quranın cəmlənməsi işində [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] köməkçi qrupun və eləcə də Osman dövründəki Quranın çoxaldılmasını həyata keçirən heyətin tərkibində o da olmuşdur. O, [[Ömər]] tərəfindən hicri 14-cü ildə təravih namazlarının qıldırılması üçün imam təyin edilmişdir. O, həm də katiblik etmiş, xəlifə Ömərlə [[Qüds]] əhalisi arasında bağlanmış müqavilnin mətnini qələmə almışdır.<ref name=":0" /> O, Məhəmməddən 164 hədis rəvayət etmişdir. Ondan bir çox səhabə və Süveyd ibn Qəfələ, [[Zirr ibn Hubeyş]], Əbül-Aliyə ər-Riyahi, Əbu Osman ən-Nəhdi, Əbu İdris əl-Hövlani kimi tabiin alimləri hədis nəql etmişlər.<ref name=":0" /> == İrsi və mirası == [[İbn Nədim|İbn ən-Nədim]] Ubeyy ibn Kəbin Quranın fəzilətləri barədə bir kitab yazdığını<ref>{{Cite book |title=əl-Fihrist |year=1997 |location=[[Beyrut]] |pages=56 |language=ar}}</ref> iddia etsə də, [[İbn əl-Cəvzi]] həmin kitabın uydurma olduğunu demişdir.<ref>{{Cite book |title=əl-Məvzuat |year=1997. |volume=I |location=[[Ər-Riyad]] |pages=240 |language=ar}}</ref> Müasir dövrdə onun haqqında aşağıdakı tədqiqatlar aparılmışdır: * Durak Pusmaz, ''Ubeyy ibn Kəbin Təfsirdəki Yeri'' (doktorluq dissertasiyası, 1992, MU Sosial Emlər İnstitutu); * Səfvan Ədnan Davudi, ''Ubeyy ibn Kəb: Sahibü Rəsulillah və seyyidül-qurra fi zəmanih'' (Dəməşq 1994); * Əbdülqadir Qaraquş, ''Ubeyy ibn Kəb, Elmi Şəxsiyyəti, Qiraəti və Təfsirdəki Metodu'' (doktorluq dissertasiyası, 1999, SU Sosial Emlər İnstitutu); * Şəhhat Seyyid Zəğlul, ''Ubeyy ibn Kəb: ər-Racül vəl-müshəf'' ([[İsgəndəriyyə|İskəndəriyyə]]: 2003); * M. S. Əbdülisəvi, ''Ubeyy ibn Kəb və məkanətühu bəynə müfəssiris-səhabə'' ([[Beyrut]]: 2006); * H. U. Xələf Düleymi, ''Qiraətü Ubeyy ibn Kəb: Dirasə nəhviyyə və lüğəviyyə'' ([[Beyrut]]: 2007); * M. Kəmal Atik, ''Ubeyy ibn Kəb və Quran Elmindeki Yeri'' (EU İlahiyyat Fakültəsi Jurnalı, № 4, 149–177, 1987). == İstinadlar == [[Kateqoriya:Səhabələr]] [[Kateqoriya:Səhabə hədis raviləri]] [[Kateqoriya:Əhli-süffə]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] [[Kateqoriya:Quran qariləri]] 88589vqcc8xgxtjatglm792vqn3i6q6 8985374 8985372 2026-07-01T17:39:43Z Medineli92 148338 /* Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri */ 8985374 wikitext text/x-wiki {{Alim|tanınmış yetirməsi=[[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]]|orijinal adı={{dil-ar|أبي بن كعب}}}} '''Əbül-Munzir (Əbüt-Tufeyl)'''<ref>{{Cite book |last=İbn əl-Cəzəri |title=Qatətün-Nihayə |location=[[Qahirə]] |pages=31 |language=ar}}</ref><ref>{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Təzkirə |year=1936 |volume=I |location=Heydərabad |pages=17 |language=ar}}</ref> '''Ubeyy ibn Kəb ibn Qeys əl-Ənsari''' ({{dil-ar|أبي بن كعب}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabəsi və vəhy katiblərindən biri.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ubey b. Kab |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113164654/https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |archive-date=2022-01-13 |website=TDV İslam Ansiklopedisi |access-date=2022-01-11 }}</ref> Quranı gözəl oxumaq bacarığına görə ona "Seyidül-Qurra", "Seyyidül-Müslimin" və "Seyyidül-Ənsar" ləqəbləri verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Dr. Atik |first=M. Kəmal |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/66847 |title=Kəmal. Ubeyy ibn Kəb və Quran elmlərindəki yeri |language=tr}}</ref> == Bioqrafiyası == O, [[Mədinə|Mədinədə]] doğulmuşdur. [[Xəzrəc]] qəbiləsinə mənsubdur. Müsəlmanların Mədinəyə hicrətindən əvvəl İslamı qəbul etmiş, Əqəbədəki ikinci beyyətinin iştirakçısı olmuşdur.<ref name=":0" /> [[Bədr döyüşü|Bədr]], [[Uhud döyüşü|Uhud]] (bu döyüşdə ağır yaralanmışdır), [[Xəndək döyüşü]] və digər döyüşlərində iştirak etmişdir. Ubeyy ibn Kəb oxuyub yazmağı bilən nadir şəxslərdən biri olduğu üçün Məhəmmədə nazil olan vəhyləri yazmışdır. O, həmçinin Quranı ən yaxşı oxuyan şəxslərdən biri olmuş və Məhəmməd tərəfindən Mədinə məscidində Quran müəllimi təyin edilmişdir. Ubeyy ibn Kəb eyni zamanda Quranın təfsiri ilə maraqlanmış və Mədinədə təfsir məktəbinin əsasını qoymuşdur. O, fiqh sahəsində də qabaqcıl mütəxəssislərdən biri olmuş və Məhəmmədin sağlığında fətvalar vermişdir. Ondan başqa bu icazə [[Ömər ibn əl-Xəttab]], [[Osman ibn Əffan]], [[Əli ibn Əbu Talib]], [[Muaz ibn Cəbəl]] və [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] verilmişdir. Məhəmməd Ubeyy ibn Kəbi dövlət vəzifələrinə də təyin etmişdir. O, Bali, Uzrə və Bənu Səd qəbilələrinin zəkat amili vəzifəsini icra etmişdir. Həyatı boyunca [[malyariya]] xəstəliyindən əziyyət çəkmiş və bu səbəbdən Mədinədə vəfat etmişdir. Bəzi mənbələrdə [[Dəməşq|Dəməşqdə]] öldüyü və orada dəfn olduğu deyilsə də<ref>{{Cite book |last=əl-Himsi |first=Əhməd |title=əl-Uzama ulləzinə difinu fi Diməşq əv mətu fihə |publisher=əl-Həvliyyətül-əsəriyyətül-Ərəbiyyətüs-Suriyyə |year=1985 |location=[[Dəməşq]] |pages=292. |language=ar}}</ref> bu doğru hesab olunmur. == Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri == Ubeyy ibn Kəb [[Məhəmməd|Məhəmməddən]] rəvayət olunan hədisə görə, Quranı ən yaxşı oxuyan şəxs olmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Tirmizi |title=Mənaqib |pages=33 |language=ar}}</ref> Eyni zamanda Məhəmməd həyatda ikən Quranı əzbərdən ona oxumuş səhabələrdən biri idi. Məhəmməd Ubeyydən namazda ayələri qarışdırdığı zaman onu xəbərdar etməsini istəmişdir.<ref>{{Cite book |last=Əbu Davud |title=Namaz |pages=158 |language=ar}}</ref> Ubeyy ibn Kəb qurranın ilk təbəqəsindəki yeddi şəxsdən biri və Məhəmmədin vəfatından sonra müsəlmanların təhsil almasında rol oynamış şəxslərdən olmuşdur. Xüsusi ilə Quranın tədrisindəki xidmətləri çox önəmli hesab olunur. Ubeyy ibn Kəbdən [[Abdullah ibn Abbas]], [[Əbu Hüreyrə]], Abdullah ibn Səib, Abdullah ibn Əyyaş kimi səhabələr, həmçinin [[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]] və Əbül-Aliyə ər-Riyahi kimi [[Tabiin|tabiinlər]] [[qiraət]] öyrənmişlər. [[On qiraət|On qiraətin]] çoxunun isnad sənədində Ubeyy ibn Kəbin adı vardır. Onun qiraət üslubu əsasan Şam bölgəsində məşhurlaşmışdır. Eyni zamanda təfsirdə fərqlənən Ubeyyin bu sahədəki görüş və rəvayətləri [[Mədinə]] təfsir məktəbinin bünövrəsini təşkil etmişdir. [[Əbu Bəkr|Əbu Bəkrin]] xəlifəliyi dövründə həyata keçirilmiş Quranın cəmlənməsi işində [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] köməkçi qrupun və eləcə də Osman dövründəki Quranın çoxaldılmasını həyata keçirən heyətin tərkibində o da olmuşdur. O, [[Ömər]] tərəfindən hicri 14-cü ildə təravih namazlarının qıldırılması üçün imam təyin edilmişdir. O, həm də katiblik etmiş, xəlifə Ömərlə [[Qüds]] əhalisi arasında bağlanmış müqavilnin mətnini qələmə almışdır.<ref name=":0" /> O, Məhəmməddən 164 hədis rəvayət etmişdir. Ondan bir çox səhabə və Süveyd ibn Qəfələ, [[Zirr ibn Hubeyş]], Əbül-Aliyə ər-Riyahi, Əbu Osman ən-Nəhdi, Əbu İdris əl-Hövlani kimi tabiin alimləri hədis nəql etmişlər.<ref name=":0" /> == İrsi və mirası == [[İbn Nədim|İbn ən-Nədim]] Ubeyy ibn Kəbin Quranın fəzilətləri barədə bir kitab yazdığını<ref>{{Cite book |title=əl-Fihrist |year=1997 |location=[[Beyrut]] |pages=56 |language=ar}}</ref> iddia etsə də, [[İbn əl-Cəvzi]] həmin kitabın uydurma olduğunu demişdir.<ref>{{Cite book |title=əl-Məvzuat |year=1997. |volume=I |location=[[Ər-Riyad]] |pages=240 |language=ar}}</ref> Müasir dövrdə onun haqqında aşağıdakı tədqiqatlar aparılmışdır: * Durak Pusmaz, ''Ubeyy ibn Kəbin Təfsirdəki Yeri'' (doktorluq dissertasiyası, 1992, MU Sosial Emlər İnstitutu); * Səfvan Ədnan Davudi, ''Ubeyy ibn Kəb: Sahibü Rəsulillah və seyyidül-qurra fi zəmanih'' (Dəməşq 1994); * Əbdülqadir Qaraquş, ''Ubeyy ibn Kəb, Elmi Şəxsiyyəti, Qiraəti və Təfsirdəki Metodu'' (doktorluq dissertasiyası, 1999, SU Sosial Emlər İnstitutu); * Şəhhat Seyyid Zəğlul, ''Ubeyy ibn Kəb: ər-Racül vəl-müshəf'' ([[İsgəndəriyyə|İskəndəriyyə]]: 2003); * M. S. Əbdülisəvi, ''Ubeyy ibn Kəb və məkanətühu bəynə müfəssiris-səhabə'' ([[Beyrut]]: 2006); * H. U. Xələf Düleymi, ''Qiraətü Ubeyy ibn Kəb: Dirasə nəhviyyə və lüğəviyyə'' ([[Beyrut]]: 2007); * M. Kəmal Atik, ''Ubeyy ibn Kəb və Quran Elmindeki Yeri'' (EU İlahiyyat Fakültəsi Jurnalı, № 4, 149–177, 1987). == İstinadlar == [[Kateqoriya:Səhabələr]] [[Kateqoriya:Səhabə hədis raviləri]] [[Kateqoriya:Əhli-süffə]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] [[Kateqoriya:Quran qariləri]] fgurcay6lxv93mkbm3x74jfpd2740l3 8985377 8985374 2026-07-01T17:41:50Z Medineli92 148338 /* Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri */ 8985377 wikitext text/x-wiki {{Alim|tanınmış yetirməsi=[[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]]|orijinal adı={{dil-ar|أبي بن كعب}}}} '''Əbül-Munzir (Əbüt-Tufeyl)'''<ref>{{Cite book |last=İbn əl-Cəzəri |title=Qatətün-Nihayə |location=[[Qahirə]] |pages=31 |language=ar}}</ref><ref>{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Təzkirə |year=1936 |volume=I |location=Heydərabad |pages=17 |language=ar}}</ref> '''Ubeyy ibn Kəb ibn Qeys əl-Ənsari''' ({{dil-ar|أبي بن كعب}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabəsi və vəhy katiblərindən biri.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ubey b. Kab |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113164654/https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |archive-date=2022-01-13 |website=TDV İslam Ansiklopedisi |access-date=2022-01-11 }}</ref> Quranı gözəl oxumaq bacarığına görə ona "Seyidül-Qurra", "Seyyidül-Müslimin" və "Seyyidül-Ənsar" ləqəbləri verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Dr. Atik |first=M. Kəmal |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/66847 |title=Kəmal. Ubeyy ibn Kəb və Quran elmlərindəki yeri |language=tr}}</ref> == Bioqrafiyası == O, [[Mədinə|Mədinədə]] doğulmuşdur. [[Xəzrəc]] qəbiləsinə mənsubdur. Müsəlmanların Mədinəyə hicrətindən əvvəl İslamı qəbul etmiş, Əqəbədəki ikinci beyyətinin iştirakçısı olmuşdur.<ref name=":0" /> [[Bədr döyüşü|Bədr]], [[Uhud döyüşü|Uhud]] (bu döyüşdə ağır yaralanmışdır), [[Xəndək döyüşü]] və digər döyüşlərində iştirak etmişdir. Ubeyy ibn Kəb oxuyub yazmağı bilən nadir şəxslərdən biri olduğu üçün Məhəmmədə nazil olan vəhyləri yazmışdır. O, həmçinin Quranı ən yaxşı oxuyan şəxslərdən biri olmuş və Məhəmməd tərəfindən Mədinə məscidində Quran müəllimi təyin edilmişdir. Ubeyy ibn Kəb eyni zamanda Quranın təfsiri ilə maraqlanmış və Mədinədə təfsir məktəbinin əsasını qoymuşdur. O, fiqh sahəsində də qabaqcıl mütəxəssislərdən biri olmuş və Məhəmmədin sağlığında fətvalar vermişdir. Ondan başqa bu icazə [[Ömər ibn əl-Xəttab]], [[Osman ibn Əffan]], [[Əli ibn Əbu Talib]], [[Muaz ibn Cəbəl]] və [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] verilmişdir. Məhəmməd Ubeyy ibn Kəbi dövlət vəzifələrinə də təyin etmişdir. O, Bali, Uzrə və Bənu Səd qəbilələrinin zəkat amili vəzifəsini icra etmişdir. Həyatı boyunca [[malyariya]] xəstəliyindən əziyyət çəkmiş və bu səbəbdən Mədinədə vəfat etmişdir. Bəzi mənbələrdə [[Dəməşq|Dəməşqdə]] öldüyü və orada dəfn olduğu deyilsə də<ref>{{Cite book |last=əl-Himsi |first=Əhməd |title=əl-Uzama ulləzinə difinu fi Diməşq əv mətu fihə |publisher=əl-Həvliyyətül-əsəriyyətül-Ərəbiyyətüs-Suriyyə |year=1985 |location=[[Dəməşq]] |pages=292. |language=ar}}</ref> bu doğru hesab olunmur. == Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri == Ubeyy ibn Kəb [[Məhəmməd|Məhəmməddən]] rəvayət olunan hədisə görə, Quranı ən yaxşı oxuyan şəxs olmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Tirmizi |title=Mənaqib |pages=33 |language=ar}}</ref> Eyni zamanda Məhəmməd həyatda ikən Quranı əzbərdən ona oxumuş səhabələrdən biri idi. Məhəmməd Ubeyydən namazda ayələri qarışdırdığı zaman onu xəbərdar etməsini istəmişdir.<ref>{{Cite book |last=Əbu Davud |title=Namaz |pages=158 |language=ar}}</ref> Ubeyy ibn Kəb qurranın ilk təbəqəsindəki yeddi şəxsdən biri və Məhəmmədin vəfatından sonra müsəlmanların təhsil almasında rol oynamış şəxslərdən olmuşdur. Xüsusi ilə Quranın tədrisindəki xidmətləri çox önəmli hesab olunur. Ubeyy ibn Kəbdən [[Abdullah ibn Abbas]], [[Əbu Hüreyrə]], Abdullah ibn Səib, Abdullah ibn Əyyaş kimi səhabələr, həmçinin [[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]] və Əbül-Aliyə ər-Riyahi kimi [[Tabiin|tabiinlər]] [[qiraət]] öyrənmişlər. [[On qiraət|On qiraətin]] çoxunun isnad sənədində Ubeyy ibn Kəbin adı vardır. Onun qiraət üslubu əsasan Şam bölgəsində məşhurlaşmışdır. Təfsirdə də fərqlənən Ubeyyin bu sahədəki görüş və rəvayətləri [[Mədinə]] təfsir məktəbinin bünövrəsini təşkil etmişdir. Ubeyy ibn Kəb [[Əbu Bəkr|Əbu Bəkrin]] xəlifəliyi dövründə həyata keçirilmiş Quranın cəmlənməsi işində [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] köməkçi qrupun və eləcə də [[Osman ibn Əffan|Osman]] dövründəki Quranın çoxaldılmasını həyata keçirən heyətin tərkibində o da olmuşdur. O, [[Ömər]] tərəfindən hicri 14-cü ildə təravih namazlarının qıldırılması üçün imam təyin edilmişdir. O, həm də katiblik etmiş, xəlifə Ömərlə [[Qüds]] əhalisi arasında bağlanmış müqavilnin mətnini qələmə almışdır.<ref name=":0" /> O, Məhəmməddən 164 hədis rəvayət etmişdir. Ondan bir çox səhabə və Süveyd ibn Qəfələ, [[Zirr ibn Hubeyş]], Əbül-Aliyə ər-Riyahi, Əbu Osman ən-Nəhdi, Əbu İdris əl-Hövlani kimi tabiin alimləri hədis nəql etmişlər.<ref name=":0" /> == İrsi və mirası == [[İbn Nədim|İbn ən-Nədim]] Ubeyy ibn Kəbin Quranın fəzilətləri barədə bir kitab yazdığını<ref>{{Cite book |title=əl-Fihrist |year=1997 |location=[[Beyrut]] |pages=56 |language=ar}}</ref> iddia etsə də, [[İbn əl-Cəvzi]] həmin kitabın uydurma olduğunu demişdir.<ref>{{Cite book |title=əl-Məvzuat |year=1997. |volume=I |location=[[Ər-Riyad]] |pages=240 |language=ar}}</ref> Müasir dövrdə onun haqqında aşağıdakı tədqiqatlar aparılmışdır: * Durak Pusmaz, ''Ubeyy ibn Kəbin Təfsirdəki Yeri'' (doktorluq dissertasiyası, 1992, MU Sosial Emlər İnstitutu); * Səfvan Ədnan Davudi, ''Ubeyy ibn Kəb: Sahibü Rəsulillah və seyyidül-qurra fi zəmanih'' (Dəməşq 1994); * Əbdülqadir Qaraquş, ''Ubeyy ibn Kəb, Elmi Şəxsiyyəti, Qiraəti və Təfsirdəki Metodu'' (doktorluq dissertasiyası, 1999, SU Sosial Emlər İnstitutu); * Şəhhat Seyyid Zəğlul, ''Ubeyy ibn Kəb: ər-Racül vəl-müshəf'' ([[İsgəndəriyyə|İskəndəriyyə]]: 2003); * M. S. Əbdülisəvi, ''Ubeyy ibn Kəb və məkanətühu bəynə müfəssiris-səhabə'' ([[Beyrut]]: 2006); * H. U. Xələf Düleymi, ''Qiraətü Ubeyy ibn Kəb: Dirasə nəhviyyə və lüğəviyyə'' ([[Beyrut]]: 2007); * M. Kəmal Atik, ''Ubeyy ibn Kəb və Quran Elmindeki Yeri'' (EU İlahiyyat Fakültəsi Jurnalı, № 4, 149–177, 1987). == İstinadlar == [[Kateqoriya:Səhabələr]] [[Kateqoriya:Səhabə hədis raviləri]] [[Kateqoriya:Əhli-süffə]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] [[Kateqoriya:Quran qariləri]] r002u05c79s3qchl3fcvt6q09qmp64w 8985378 8985377 2026-07-01T17:42:54Z Medineli92 148338 /* Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri */ 8985378 wikitext text/x-wiki {{Alim|tanınmış yetirməsi=[[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]]|orijinal adı={{dil-ar|أبي بن كعب}}}} '''Əbül-Munzir (Əbüt-Tufeyl)'''<ref>{{Cite book |last=İbn əl-Cəzəri |title=Qatətün-Nihayə |location=[[Qahirə]] |pages=31 |language=ar}}</ref><ref>{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Təzkirə |year=1936 |volume=I |location=Heydərabad |pages=17 |language=ar}}</ref> '''Ubeyy ibn Kəb ibn Qeys əl-Ənsari''' ({{dil-ar|أبي بن كعب}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabəsi və vəhy katiblərindən biri.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ubey b. Kab |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113164654/https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |archive-date=2022-01-13 |website=TDV İslam Ansiklopedisi |access-date=2022-01-11 }}</ref> Quranı gözəl oxumaq bacarığına görə ona "Seyidül-Qurra", "Seyyidül-Müslimin" və "Seyyidül-Ənsar" ləqəbləri verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Dr. Atik |first=M. Kəmal |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/66847 |title=Kəmal. Ubeyy ibn Kəb və Quran elmlərindəki yeri |language=tr}}</ref> == Bioqrafiyası == O, [[Mədinə|Mədinədə]] doğulmuşdur. [[Xəzrəc]] qəbiləsinə mənsubdur. Müsəlmanların Mədinəyə hicrətindən əvvəl İslamı qəbul etmiş, Əqəbədəki ikinci beyyətinin iştirakçısı olmuşdur.<ref name=":0" /> [[Bədr döyüşü|Bədr]], [[Uhud döyüşü|Uhud]] (bu döyüşdə ağır yaralanmışdır), [[Xəndək döyüşü]] və digər döyüşlərində iştirak etmişdir. Ubeyy ibn Kəb oxuyub yazmağı bilən nadir şəxslərdən biri olduğu üçün Məhəmmədə nazil olan vəhyləri yazmışdır. O, həmçinin Quranı ən yaxşı oxuyan şəxslərdən biri olmuş və Məhəmməd tərəfindən Mədinə məscidində Quran müəllimi təyin edilmişdir. Ubeyy ibn Kəb eyni zamanda Quranın təfsiri ilə maraqlanmış və Mədinədə təfsir məktəbinin əsasını qoymuşdur. O, fiqh sahəsində də qabaqcıl mütəxəssislərdən biri olmuş və Məhəmmədin sağlığında fətvalar vermişdir. Ondan başqa bu icazə [[Ömər ibn əl-Xəttab]], [[Osman ibn Əffan]], [[Əli ibn Əbu Talib]], [[Muaz ibn Cəbəl]] və [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] verilmişdir. Məhəmməd Ubeyy ibn Kəbi dövlət vəzifələrinə də təyin etmişdir. O, Bali, Uzrə və Bənu Səd qəbilələrinin zəkat amili vəzifəsini icra etmişdir. Həyatı boyunca [[malyariya]] xəstəliyindən əziyyət çəkmiş və bu səbəbdən Mədinədə vəfat etmişdir. Bəzi mənbələrdə [[Dəməşq|Dəməşqdə]] öldüyü və orada dəfn olduğu deyilsə də<ref>{{Cite book |last=əl-Himsi |first=Əhməd |title=əl-Uzama ulləzinə difinu fi Diməşq əv mətu fihə |publisher=əl-Həvliyyətül-əsəriyyətül-Ərəbiyyətüs-Suriyyə |year=1985 |location=[[Dəməşq]] |pages=292. |language=ar}}</ref> bu doğru hesab olunmur. == Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri == Ubeyy ibn Kəb [[Məhəmməd|Məhəmməddən]] rəvayət olunan hədisə görə, Quranı ən yaxşı oxuyan şəxs olmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Tirmizi |title=Mənaqib |pages=33 |language=ar}}</ref> Eyni zamanda Məhəmməd həyatda ikən Quranı əzbərdən ona oxumuş səhabələrdən biri idi. Məhəmməd Ubeyydən namazda ayələri qarışdırdığı zaman onu xəbərdar etməsini istəmişdir.<ref>{{Cite book |last=Əbu Davud |title=Namaz |pages=158 |language=ar}}</ref> Ubeyy ibn Kəb qurranın ilk təbəqəsindəki yeddi şəxsdən biri və Məhəmmədin vəfatından sonra müsəlmanların təhsil almasında rol oynamış şəxslərdən olmuşdur. Xüsusi ilə Quranın tədrisindəki xidmətləri çox önəmli hesab olunur. Ubeyy ibn Kəbdən [[Abdullah ibn Abbas]], [[Əbu Hüreyrə]], Abdullah ibn Səib, Abdullah ibn Əyyaş kimi səhabələr, həmçinin [[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]] və Əbül-Aliyə ər-Riyahi kimi [[Tabiin|tabiinlər]] [[qiraət]] öyrənmişlər. [[On qiraət|On qiraətin]] çoxunun isnad sənədində Ubeyy ibn Kəbin adı vardır. Onun qiraət üslubu əsasan Şam bölgəsində məşhurlaşmışdır. Təfsirdə də fərqlənən Ubeyyin bu sahədəki görüş və rəvayətləri [[Mədinə]] təfsir məktəbinin bünövrəsini təşkil etmişdir. Ubeyy ibn Kəb [[Əbu Bəkr|Əbu Bəkrin]] xəlifəliyi dövründə həyata keçirilmiş Quranın cəmlənməsi işində [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] köməkçi qrupun üzvü olmuş, [[Osman ibn Əffan|Osman]] dövründəki Quranın çoxaldılmasını həyata keçirən heyətin tərkibində yer almışdır. O, [[Ömər]] tərəfindən hicri 14-cü ildə təravih namazlarının qıldırılması üçün imam təyin edilmişdir. O, həm də katiblik etmiş, xəlifə Ömərlə [[Qüds]] əhalisi arasında bağlanmış müqavilnin mətnini qələmə almışdır.<ref name=":0" /> O, Məhəmməddən 164 hədis rəvayət etmişdir. Ondan bir çox səhabə və Süveyd ibn Qəfələ, [[Zirr ibn Hubeyş]], Əbül-Aliyə ər-Riyahi, Əbu Osman ən-Nəhdi, Əbu İdris əl-Hövlani kimi tabiin alimləri hədis nəql etmişlər.<ref name=":0" /> == İrsi və mirası == [[İbn Nədim|İbn ən-Nədim]] Ubeyy ibn Kəbin Quranın fəzilətləri barədə bir kitab yazdığını<ref>{{Cite book |title=əl-Fihrist |year=1997 |location=[[Beyrut]] |pages=56 |language=ar}}</ref> iddia etsə də, [[İbn əl-Cəvzi]] həmin kitabın uydurma olduğunu demişdir.<ref>{{Cite book |title=əl-Məvzuat |year=1997. |volume=I |location=[[Ər-Riyad]] |pages=240 |language=ar}}</ref> Müasir dövrdə onun haqqında aşağıdakı tədqiqatlar aparılmışdır: * Durak Pusmaz, ''Ubeyy ibn Kəbin Təfsirdəki Yeri'' (doktorluq dissertasiyası, 1992, MU Sosial Emlər İnstitutu); * Səfvan Ədnan Davudi, ''Ubeyy ibn Kəb: Sahibü Rəsulillah və seyyidül-qurra fi zəmanih'' (Dəməşq 1994); * Əbdülqadir Qaraquş, ''Ubeyy ibn Kəb, Elmi Şəxsiyyəti, Qiraəti və Təfsirdəki Metodu'' (doktorluq dissertasiyası, 1999, SU Sosial Emlər İnstitutu); * Şəhhat Seyyid Zəğlul, ''Ubeyy ibn Kəb: ər-Racül vəl-müshəf'' ([[İsgəndəriyyə|İskəndəriyyə]]: 2003); * M. S. Əbdülisəvi, ''Ubeyy ibn Kəb və məkanətühu bəynə müfəssiris-səhabə'' ([[Beyrut]]: 2006); * H. U. Xələf Düleymi, ''Qiraətü Ubeyy ibn Kəb: Dirasə nəhviyyə və lüğəviyyə'' ([[Beyrut]]: 2007); * M. Kəmal Atik, ''Ubeyy ibn Kəb və Quran Elmindeki Yeri'' (EU İlahiyyat Fakültəsi Jurnalı, № 4, 149–177, 1987). == İstinadlar == [[Kateqoriya:Səhabələr]] [[Kateqoriya:Səhabə hədis raviləri]] [[Kateqoriya:Əhli-süffə]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] [[Kateqoriya:Quran qariləri]] 7d1grss9ipjvt16vvpyk0i9kiyox8vw 8985379 8985378 2026-07-01T17:45:11Z Medineli92 148338 /* Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri */ 8985379 wikitext text/x-wiki {{Alim|tanınmış yetirməsi=[[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]]|orijinal adı={{dil-ar|أبي بن كعب}}}} '''Əbül-Munzir (Əbüt-Tufeyl)'''<ref>{{Cite book |last=İbn əl-Cəzəri |title=Qatətün-Nihayə |location=[[Qahirə]] |pages=31 |language=ar}}</ref><ref>{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Təzkirə |year=1936 |volume=I |location=Heydərabad |pages=17 |language=ar}}</ref> '''Ubeyy ibn Kəb ibn Qeys əl-Ənsari''' ({{dil-ar|أبي بن كعب}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabəsi və vəhy katiblərindən biri.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ubey b. Kab |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113164654/https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |archive-date=2022-01-13 |website=TDV İslam Ansiklopedisi |access-date=2022-01-11 }}</ref> Quranı gözəl oxumaq bacarığına görə ona "Seyidül-Qurra", "Seyyidül-Müslimin" və "Seyyidül-Ənsar" ləqəbləri verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Dr. Atik |first=M. Kəmal |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/66847 |title=Kəmal. Ubeyy ibn Kəb və Quran elmlərindəki yeri |language=tr}}</ref> == Bioqrafiyası == O, [[Mədinə|Mədinədə]] doğulmuşdur. [[Xəzrəc]] qəbiləsinə mənsubdur. Müsəlmanların Mədinəyə hicrətindən əvvəl İslamı qəbul etmiş, Əqəbədəki ikinci beyyətinin iştirakçısı olmuşdur.<ref name=":0" /> [[Bədr döyüşü|Bədr]], [[Uhud döyüşü|Uhud]] (bu döyüşdə ağır yaralanmışdır), [[Xəndək döyüşü]] və digər döyüşlərində iştirak etmişdir. Ubeyy ibn Kəb oxuyub yazmağı bilən nadir şəxslərdən biri olduğu üçün Məhəmmədə nazil olan vəhyləri yazmışdır. O, həmçinin Quranı ən yaxşı oxuyan şəxslərdən biri olmuş və Məhəmməd tərəfindən Mədinə məscidində Quran müəllimi təyin edilmişdir. Ubeyy ibn Kəb eyni zamanda Quranın təfsiri ilə maraqlanmış və Mədinədə təfsir məktəbinin əsasını qoymuşdur. O, fiqh sahəsində də qabaqcıl mütəxəssislərdən biri olmuş və Məhəmmədin sağlığında fətvalar vermişdir. Ondan başqa bu icazə [[Ömər ibn əl-Xəttab]], [[Osman ibn Əffan]], [[Əli ibn Əbu Talib]], [[Muaz ibn Cəbəl]] və [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] verilmişdir. Məhəmməd Ubeyy ibn Kəbi dövlət vəzifələrinə də təyin etmişdir. O, Bali, Uzrə və Bənu Səd qəbilələrinin zəkat amili vəzifəsini icra etmişdir. Həyatı boyunca [[malyariya]] xəstəliyindən əziyyət çəkmiş və bu səbəbdən Mədinədə vəfat etmişdir. Bəzi mənbələrdə [[Dəməşq|Dəməşqdə]] öldüyü və orada dəfn olduğu deyilsə də<ref>{{Cite book |last=əl-Himsi |first=Əhməd |title=əl-Uzama ulləzinə difinu fi Diməşq əv mətu fihə |publisher=əl-Həvliyyətül-əsəriyyətül-Ərəbiyyətüs-Suriyyə |year=1985 |location=[[Dəməşq]] |pages=292. |language=ar}}</ref> bu doğru hesab olunmur. == Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri == Ubeyy ibn Kəb [[Məhəmməd|Məhəmməddən]] rəvayət olunan hədisə görə, Quranı ən yaxşı oxuyan şəxs olmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Tirmizi |title=Mənaqib |pages=33 |language=ar}}</ref> Eyni zamanda Məhəmməd həyatda ikən Quranı əzbərdən ona oxumuş səhabələrdən biri idi. Məhəmməd Ubeyydən namazda ayələri qarışdırdığı zaman onu xəbərdar etməsini istəmişdir.<ref>{{Cite book |last=Əbu Davud |title=Namaz |pages=158 |language=ar}}</ref> O, qurranın ilk təbəqəsindəki yeddi şəxsdən biri və Məhəmmədin vəfatından sonra müsəlmanların təhsil almasında rol oynamış şəxslərdən olmuşdur. Xüsusi ilə Quranın tədrisindəki xidmətləri çox önəmli hesab olunur. Ubeyy ibn Kəbdən [[Abdullah ibn Abbas]], [[Əbu Hüreyrə]], Abdullah ibn Səib, Abdullah ibn Əyyaş kimi səhabələr, həmçinin [[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]] və Əbül-Aliyə ər-Riyahi kimi [[Tabiin|tabiinlər]] [[qiraət]] öyrənmişlər. [[On qiraət|On qiraətin]] çoxunun isnad sənədində Ubeyy ibn Kəbin adı vardır. Onun qiraət üslubu əsasan Şam bölgəsində məşhurlaşmışdır. Təfsirdə də fərqlənən Ubeyy ibn Kəbin bu sahədəki görüş və rəvayətləri [[Mədinə]] təfsir məktəbinin bünövrəsini təşkil etmişdir. Ubeyy ibn Kəb [[Əbu Bəkr|Əbu Bəkrin]] xəlifəliyi dövründə həyata keçirilmiş Quranın cəmlənməsi işində [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] köməkçi qrupun üzvü olmuş, [[Osman ibn Əffan|Osman]] dövründəki Quranın çoxaldılmasını həyata keçirən heyətin tərkibində yer almışdır. O, [[Ömər]] tərəfindən hicri 14-cü ildə təravih namazlarının qıldırılması üçün imam təyin edilmişdir. O, həm də katiblik etmiş, xəlifə Ömərlə [[Qüds]] əhalisi arasında bağlanmış müqavilnin mətnini qələmə almışdır.<ref name=":0" /> O, Məhəmməddən 164 hədis rəvayət etmişdir. Ondan bir çox səhabə, eləcə də Süveyd ibn Qəfələ, [[Zirr ibn Hubeyş]], Əbül-Aliyə ər-Riyahi, Əbu Osman ən-Nəhdi, Əbu İdris əl-Hövlani kimi tabiin alimləri hədis nəql etmişlər.<ref name=":0" /> == İrsi və mirası == [[İbn Nədim|İbn ən-Nədim]] Ubeyy ibn Kəbin Quranın fəzilətləri barədə bir kitab yazdığını<ref>{{Cite book |title=əl-Fihrist |year=1997 |location=[[Beyrut]] |pages=56 |language=ar}}</ref> iddia etsə də, [[İbn əl-Cəvzi]] həmin kitabın uydurma olduğunu demişdir.<ref>{{Cite book |title=əl-Məvzuat |year=1997. |volume=I |location=[[Ər-Riyad]] |pages=240 |language=ar}}</ref> Müasir dövrdə onun haqqında aşağıdakı tədqiqatlar aparılmışdır: * Durak Pusmaz, ''Ubeyy ibn Kəbin Təfsirdəki Yeri'' (doktorluq dissertasiyası, 1992, MU Sosial Emlər İnstitutu); * Səfvan Ədnan Davudi, ''Ubeyy ibn Kəb: Sahibü Rəsulillah və seyyidül-qurra fi zəmanih'' (Dəməşq 1994); * Əbdülqadir Qaraquş, ''Ubeyy ibn Kəb, Elmi Şəxsiyyəti, Qiraəti və Təfsirdəki Metodu'' (doktorluq dissertasiyası, 1999, SU Sosial Emlər İnstitutu); * Şəhhat Seyyid Zəğlul, ''Ubeyy ibn Kəb: ər-Racül vəl-müshəf'' ([[İsgəndəriyyə|İskəndəriyyə]]: 2003); * M. S. Əbdülisəvi, ''Ubeyy ibn Kəb və məkanətühu bəynə müfəssiris-səhabə'' ([[Beyrut]]: 2006); * H. U. Xələf Düleymi, ''Qiraətü Ubeyy ibn Kəb: Dirasə nəhviyyə və lüğəviyyə'' ([[Beyrut]]: 2007); * M. Kəmal Atik, ''Ubeyy ibn Kəb və Quran Elmindeki Yeri'' (EU İlahiyyat Fakültəsi Jurnalı, № 4, 149–177, 1987). == İstinadlar == [[Kateqoriya:Səhabələr]] [[Kateqoriya:Səhabə hədis raviləri]] [[Kateqoriya:Əhli-süffə]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] [[Kateqoriya:Quran qariləri]] oorl912dl5vws01t91lg97p1pi20lze 8985380 8985379 2026-07-01T17:48:00Z Medineli92 148338 /* İstinadlar */ 8985380 wikitext text/x-wiki {{Alim|tanınmış yetirməsi=[[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]]|orijinal adı={{dil-ar|أبي بن كعب}}}} '''Əbül-Munzir (Əbüt-Tufeyl)'''<ref>{{Cite book |last=[[İbn əl-Cəzəri]] |title=Qayətün-Nihayə |location=[[Qahirə]] |pages=31 |language=ar}}</ref><ref>{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |title=Təzkirə |year=1936 |volume=I |location=[[Heydərabad (Hindistan)]] |pages=17 |language=ar}}</ref> '''Ubeyy ibn Kəb ibn Qeys əl-Ənsari''' ({{dil-ar|أبي بن كعب}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabəsi və vəhy katiblərindən biri.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ubey b. Kab |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113164654/https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |archive-date=2022-01-13 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]] |access-date=2022-01-11 }}</ref> Quranı gözəl oxumaq bacarığına görə ona "Seyidül-Qurra", "Seyyidül-Müslimin" və "Seyyidül-Ənsar" ləqəbləri verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Dr. Atik |first=M. Kəmal |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/66847 |title=Kəmal. Ubeyy ibn Kəb və Quran elmlərindəki yeri |language=tr}}</ref> == Bioqrafiyası == O, [[Mədinə|Mədinədə]] doğulmuşdur. [[Xəzrəc]] qəbiləsinə mənsubdur. Müsəlmanların Mədinəyə hicrətindən əvvəl İslamı qəbul etmiş, Əqəbədəki ikinci beyyətinin iştirakçısı olmuşdur.<ref name=":0" /> [[Bədr döyüşü|Bədr]], [[Uhud döyüşü|Uhud]] (bu döyüşdə ağır yaralanmışdır), [[Xəndək döyüşü]] və digər döyüşlərində iştirak etmişdir. Ubeyy ibn Kəb oxuyub yazmağı bilən nadir şəxslərdən biri olduğu üçün Məhəmmədə nazil olan vəhyləri yazmışdır. O, həmçinin Quranı ən yaxşı oxuyan şəxslərdən biri olmuş və Məhəmməd tərəfindən Mədinə məscidində Quran müəllimi təyin edilmişdir. Ubeyy ibn Kəb eyni zamanda Quranın təfsiri ilə maraqlanmış və Mədinədə təfsir məktəbinin əsasını qoymuşdur. O, fiqh sahəsində də qabaqcıl mütəxəssislərdən biri olmuş və Məhəmmədin sağlığında fətvalar vermişdir. Ondan başqa bu icazə [[Ömər ibn əl-Xəttab]], [[Osman ibn Əffan]], [[Əli ibn Əbu Talib]], [[Muaz ibn Cəbəl]] və [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] verilmişdir. Məhəmməd Ubeyy ibn Kəbi dövlət vəzifələrinə də təyin etmişdir. O, Bali, Uzrə və Bənu Səd qəbilələrinin zəkat amili vəzifəsini icra etmişdir. Həyatı boyunca [[malyariya]] xəstəliyindən əziyyət çəkmiş və bu səbəbdən Mədinədə vəfat etmişdir. Bəzi mənbələrdə [[Dəməşq|Dəməşqdə]] öldüyü və orada dəfn olduğu deyilsə də<ref>{{Cite book |last=Əl-Himsi |first=Əhməd |title=əl-Uzama ulləzinə difinu fi Diməşq əv mətu fihə |publisher=əl-Həvliyyətül-əsəriyyətül-Ərəbiyyətüs-Suriyyə |year=1985 |location=[[Dəməşq]] |pages=292. |language=ar}}</ref> bu doğru hesab olunmur. == Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri == Ubeyy ibn Kəb [[Məhəmməd|Məhəmməddən]] rəvayət olunan hədisə görə, Quranı ən yaxşı oxuyan şəxs olmuşdur.<ref>{{Cite book |last=[[Tirmizi]] |title=Mənaqib |pages=33 |language=ar}}</ref> Eyni zamanda Məhəmməd həyatda ikən Quranı əzbərdən ona oxumuş səhabələrdən biri idi. Məhəmməd Ubeyydən namazda ayələri qarışdırdığı zaman onu xəbərdar etməsini istəmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[Əbu Davud]] |title=Namaz |pages=158 |language=ar}}</ref> O, qurranın ilk təbəqəsindəki yeddi şəxsdən biri və Məhəmmədin vəfatından sonra müsəlmanların təhsil almasında rol oynamış şəxslərdən olmuşdur. Xüsusi ilə Quranın tədrisindəki xidmətləri çox önəmli hesab olunur. Ubeyy ibn Kəbdən [[Abdullah ibn Abbas]], [[Əbu Hüreyrə]], Abdullah ibn Səib, Abdullah ibn Əyyaş kimi səhabələr, həmçinin [[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]] və Əbül-Aliyə ər-Riyahi kimi [[Tabiin|tabiinlər]] [[qiraət]] öyrənmişlər. [[On qiraət|On qiraətin]] çoxunun isnad sənədində Ubeyy ibn Kəbin adı vardır. Onun qiraət üslubu əsasan Şam bölgəsində məşhurlaşmışdır. Təfsirdə də fərqlənən Ubeyy ibn Kəbin bu sahədəki görüş və rəvayətləri [[Mədinə]] təfsir məktəbinin bünövrəsini təşkil etmişdir. Ubeyy ibn Kəb [[Əbu Bəkr|Əbu Bəkrin]] xəlifəliyi dövründə həyata keçirilmiş Quranın cəmlənməsi işində [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] köməkçi qrupun üzvü olmuş, [[Osman ibn Əffan|Osman]] dövründəki Quranın çoxaldılmasını həyata keçirən heyətin tərkibində yer almışdır. O, [[Ömər]] tərəfindən hicri 14-cü ildə təravih namazlarının qıldırılması üçün imam təyin edilmişdir. O, həm də katiblik etmiş, xəlifə Ömərlə [[Qüds]] əhalisi arasında bağlanmış müqavilnin mətnini qələmə almışdır.<ref name=":0" /> O, Məhəmməddən 164 hədis rəvayət etmişdir. Ondan bir çox səhabə, eləcə də Süveyd ibn Qəfələ, [[Zirr ibn Hubeyş]], Əbül-Aliyə ər-Riyahi, Əbu Osman ən-Nəhdi, Əbu İdris əl-Hövlani kimi tabiin alimləri hədis nəql etmişlər.<ref name=":0" /> == İrsi və mirası == [[İbn Nədim|İbn ən-Nədim]] Ubeyy ibn Kəbin Quranın fəzilətləri barədə bir kitab yazdığını<ref>{{Cite book |title=Əl-Fihrist |year=1997 |location=[[Beyrut]] |pages=56 |language=ar|last=İbn ən-Nədim}}</ref> iddia etsə də, [[İbn əl-Cəvzi]] həmin kitabın uydurma olduğunu demişdir.<ref>{{Cite book |title=Əl-Məvzuat |year=1997. |volume=I |location=[[Ər-Riyad]] |pages=240 |language=ar}}</ref> Müasir dövrdə onun haqqında aşağıdakı tədqiqatlar aparılmışdır: * Durak Pusmaz, ''Ubeyy ibn Kəbin Təfsirdəki Yeri'' (doktorluq dissertasiyası, 1992, MU Sosial Emlər İnstitutu); * Səfvan Ədnan Davudi, ''Ubeyy ibn Kəb: Sahibü Rəsulillah və seyyidül-qurra fi zəmanih'' (Dəməşq 1994); * Əbdülqadir Qaraquş, ''Ubeyy ibn Kəb, Elmi Şəxsiyyəti, Qiraəti və Təfsirdəki Metodu'' (doktorluq dissertasiyası, 1999, SU Sosial Emlər İnstitutu); * Şəhhat Seyyid Zəğlul, ''Ubeyy ibn Kəb: ər-Racül vəl-müshəf'' ([[İsgəndəriyyə|İskəndəriyyə]]: 2003); * M. S. Əbdülisəvi, ''Ubeyy ibn Kəb və məkanətühu bəynə müfəssiris-səhabə'' ([[Beyrut]]: 2006); * H. U. Xələf Düleymi, ''Qiraətü Ubeyy ibn Kəb: Dirasə nəhviyyə və lüğəviyyə'' ([[Beyrut]]: 2007); * M. Kəmal Atik, ''Ubeyy ibn Kəb və Quran Elmindeki Yeri'' (EU İlahiyyat Fakültəsi Jurnalı, № 4, 149–177, 1987). == İstinadlar == [[Kateqoriya:Səhabələr]] [[Kateqoriya:Səhabə hədis raviləri]] [[Kateqoriya:Əhli-süffə]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] [[Kateqoriya:Quran qariləri]] d8cbqj28drq9ofqqisy9taa33w38n9s 8985381 8985380 2026-07-01T17:49:29Z Medineli92 148338 /* İstinadlar */ 8985381 wikitext text/x-wiki {{Alim|tanınmış yetirməsi=[[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]]|orijinal adı={{dil-ar|أبي بن كعب}}}} '''Əbül-Munzir (Əbüt-Tufeyl)'''<ref>{{Cite book |last=[[İbn əl-Cəzəri]] |title=Qayətün-Nihayə |location=[[Qahirə]] |pages=31 |language=ar}}</ref><ref>{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |title=Təzkirə |year=1936 |volume=I |location=[[Heydərabad (Hindistan)]] |pages=17 |language=ar}}</ref> '''Ubeyy ibn Kəb ibn Qeys əl-Ənsari''' ({{dil-ar|أبي بن كعب}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabəsi və vəhy katiblərindən biri.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ubey b. Kab |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113164654/https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |archive-date=2022-01-13 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]] |access-date=2022-01-11 |date=2012|last=Erul|first=B.}}</ref> Quranı gözəl oxumaq bacarığına görə ona "Seyidül-Qurra", "Seyyidül-Müslimin" və "Seyyidül-Ənsar" ləqəbləri verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Dr. Atik |first=M. Kəmal |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/66847 |title=Kəmal. Ubeyy ibn Kəb və Quran elmlərindəki yeri |language=tr}}</ref> == Bioqrafiyası == O, [[Mədinə|Mədinədə]] doğulmuşdur. [[Xəzrəc]] qəbiləsinə mənsubdur. Müsəlmanların Mədinəyə hicrətindən əvvəl İslamı qəbul etmiş, Əqəbədəki ikinci beyyətinin iştirakçısı olmuşdur.<ref name=":0" /> [[Bədr döyüşü|Bədr]], [[Uhud döyüşü|Uhud]] (bu döyüşdə ağır yaralanmışdır), [[Xəndək döyüşü]] və digər döyüşlərində iştirak etmişdir. Ubeyy ibn Kəb oxuyub yazmağı bilən nadir şəxslərdən biri olduğu üçün Məhəmmədə nazil olan vəhyləri yazmışdır. O, həmçinin Quranı ən yaxşı oxuyan şəxslərdən biri olmuş və Məhəmməd tərəfindən Mədinə məscidində Quran müəllimi təyin edilmişdir. Ubeyy ibn Kəb eyni zamanda Quranın təfsiri ilə maraqlanmış və Mədinədə təfsir məktəbinin əsasını qoymuşdur. O, fiqh sahəsində də qabaqcıl mütəxəssislərdən biri olmuş və Məhəmmədin sağlığında fətvalar vermişdir. Ondan başqa bu icazə [[Ömər ibn əl-Xəttab]], [[Osman ibn Əffan]], [[Əli ibn Əbu Talib]], [[Muaz ibn Cəbəl]] və [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] verilmişdir. Məhəmməd Ubeyy ibn Kəbi dövlət vəzifələrinə də təyin etmişdir. O, Bali, Uzrə və Bənu Səd qəbilələrinin zəkat amili vəzifəsini icra etmişdir. Həyatı boyunca [[malyariya]] xəstəliyindən əziyyət çəkmiş və bu səbəbdən Mədinədə vəfat etmişdir. Bəzi mənbələrdə [[Dəməşq|Dəməşqdə]] öldüyü və orada dəfn olduğu deyilsə də<ref>{{Cite book |last=Əl-Himsi |first=Əhməd |title=Əl-Uzama ulləzinə difinu fi Diməşq əv mətu fihə |publisher=Əl-Həvliyyətül-əsəriyyətül-Ərəbiyyətüs-Suriyyə |year=1985 |location=[[Dəməşq]] |pages=292 |language=ar}}</ref> bu doğru hesab olunmur. == Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri == Ubeyy ibn Kəb [[Məhəmməd|Məhəmməddən]] rəvayət olunan hədisə görə, Quranı ən yaxşı oxuyan şəxs olmuşdur.<ref>{{Cite book |last=[[Tirmizi]] |title=Mənaqib |pages=33 |language=ar}}</ref> Eyni zamanda Məhəmməd həyatda ikən Quranı əzbərdən ona oxumuş səhabələrdən biri idi. Məhəmməd Ubeyydən namazda ayələri qarışdırdığı zaman onu xəbərdar etməsini istəmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[Əbu Davud]] |title=Namaz |pages=158 |language=ar}}</ref> O, qurranın ilk təbəqəsindəki yeddi şəxsdən biri və Məhəmmədin vəfatından sonra müsəlmanların təhsil almasında rol oynamış şəxslərdən olmuşdur. Xüsusi ilə Quranın tədrisindəki xidmətləri çox önəmli hesab olunur. Ubeyy ibn Kəbdən [[Abdullah ibn Abbas]], [[Əbu Hüreyrə]], Abdullah ibn Səib, Abdullah ibn Əyyaş kimi səhabələr, həmçinin [[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]] və Əbül-Aliyə ər-Riyahi kimi [[Tabiin|tabiinlər]] [[qiraət]] öyrənmişlər. [[On qiraət|On qiraətin]] çoxunun isnad sənədində Ubeyy ibn Kəbin adı vardır. Onun qiraət üslubu əsasan Şam bölgəsində məşhurlaşmışdır. Təfsirdə də fərqlənən Ubeyy ibn Kəbin bu sahədəki görüş və rəvayətləri [[Mədinə]] təfsir məktəbinin bünövrəsini təşkil etmişdir. Ubeyy ibn Kəb [[Əbu Bəkr|Əbu Bəkrin]] xəlifəliyi dövründə həyata keçirilmiş Quranın cəmlənməsi işində [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] köməkçi qrupun üzvü olmuş, [[Osman ibn Əffan|Osman]] dövründəki Quranın çoxaldılmasını həyata keçirən heyətin tərkibində yer almışdır. O, [[Ömər]] tərəfindən hicri 14-cü ildə təravih namazlarının qıldırılması üçün imam təyin edilmişdir. O, həm də katiblik etmiş, xəlifə Ömərlə [[Qüds]] əhalisi arasında bağlanmış müqavilnin mətnini qələmə almışdır.<ref name=":0" /> O, Məhəmməddən 164 hədis rəvayət etmişdir. Ondan bir çox səhabə, eləcə də Süveyd ibn Qəfələ, [[Zirr ibn Hubeyş]], Əbül-Aliyə ər-Riyahi, Əbu Osman ən-Nəhdi, Əbu İdris əl-Hövlani kimi tabiin alimləri hədis nəql etmişlər.<ref name=":0" /> == İrsi və mirası == [[İbn Nədim|İbn ən-Nədim]] Ubeyy ibn Kəbin Quranın fəzilətləri barədə bir kitab yazdığını<ref>{{Cite book |title=Əl-Fihrist |year=1997 |location=[[Beyrut]] |pages=56 |language=ar|last=İbn ən-Nədim}}</ref> iddia etsə də, [[İbn əl-Cəvzi]] həmin kitabın uydurma olduğunu demişdir.<ref>{{Cite book |title=Əl-Məvzuat |year=1997. |volume=I |location=[[Ər-Riyad]] |pages=240 |language=ar}}</ref> Müasir dövrdə onun haqqında aşağıdakı tədqiqatlar aparılmışdır: * Durak Pusmaz, ''Ubeyy ibn Kəbin Təfsirdəki Yeri'' (doktorluq dissertasiyası, 1992, MU Sosial Emlər İnstitutu); * Səfvan Ədnan Davudi, ''Ubeyy ibn Kəb: Sahibü Rəsulillah və seyyidül-qurra fi zəmanih'' (Dəməşq 1994); * Əbdülqadir Qaraquş, ''Ubeyy ibn Kəb, Elmi Şəxsiyyəti, Qiraəti və Təfsirdəki Metodu'' (doktorluq dissertasiyası, 1999, SU Sosial Emlər İnstitutu); * Şəhhat Seyyid Zəğlul, ''Ubeyy ibn Kəb: ər-Racül vəl-müshəf'' ([[İsgəndəriyyə|İskəndəriyyə]]: 2003); * M. S. Əbdülisəvi, ''Ubeyy ibn Kəb və məkanətühu bəynə müfəssiris-səhabə'' ([[Beyrut]]: 2006); * H. U. Xələf Düleymi, ''Qiraətü Ubeyy ibn Kəb: Dirasə nəhviyyə və lüğəviyyə'' ([[Beyrut]]: 2007); * M. Kəmal Atik, ''Ubeyy ibn Kəb və Quran Elmindeki Yeri'' (EU İlahiyyat Fakültəsi Jurnalı, № 4, 149–177, 1987). == İstinadlar == [[Kateqoriya:Səhabələr]] [[Kateqoriya:Səhabə hədis raviləri]] [[Kateqoriya:Əhli-süffə]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] [[Kateqoriya:Quran qariləri]] 3n4d0z0ma1bl90yzbcu07ttf61q92px 8985382 8985381 2026-07-01T17:50:14Z Medineli92 148338 /* İstinadlar */ 8985382 wikitext text/x-wiki {{Alim|tanınmış yetirməsi=[[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]]|orijinal adı={{dil-ar|أبي بن كعب}}}} '''Əbül-Munzir (Əbüt-Tufeyl)'''<ref>{{Cite book |last=[[İbn əl-Cəzəri]] |title=Qayətün-Nihayə |location=[[Qahirə]] |pages=31 |language=ar}}</ref><ref>{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |title=Təzkirətül-hüffaz |year=1936 |volume=I |location=[[Heydərabad (Hindistan)]] |pages=17 |language=ar}}</ref> '''Ubeyy ibn Kəb ibn Qeys əl-Ənsari''' ({{dil-ar|أبي بن كعب}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabəsi və vəhy katiblərindən biri.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ubey b. Kab |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113164654/https://islamansiklopedisi.org.tr/ubey-b-kab |archive-date=2022-01-13 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]] |access-date=2022-01-11 |date=2012|last=Erul|first=B.}}</ref> Quranı gözəl oxumaq bacarığına görə ona "Seyidül-Qurra", "Seyyidül-Müslimin" və "Seyyidül-Ənsar" ləqəbləri verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Dr. Atik |first=M. Kəmal |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/66847 |title=Kəmal. Ubeyy ibn Kəb və Quran elmlərindəki yeri |language=tr}}</ref> == Bioqrafiyası == O, [[Mədinə|Mədinədə]] doğulmuşdur. [[Xəzrəc]] qəbiləsinə mənsubdur. Müsəlmanların Mədinəyə hicrətindən əvvəl İslamı qəbul etmiş, Əqəbədəki ikinci beyyətinin iştirakçısı olmuşdur.<ref name=":0" /> [[Bədr döyüşü|Bədr]], [[Uhud döyüşü|Uhud]] (bu döyüşdə ağır yaralanmışdır), [[Xəndək döyüşü]] və digər döyüşlərində iştirak etmişdir. Ubeyy ibn Kəb oxuyub yazmağı bilən nadir şəxslərdən biri olduğu üçün Məhəmmədə nazil olan vəhyləri yazmışdır. O, həmçinin Quranı ən yaxşı oxuyan şəxslərdən biri olmuş və Məhəmməd tərəfindən Mədinə məscidində Quran müəllimi təyin edilmişdir. Ubeyy ibn Kəb eyni zamanda Quranın təfsiri ilə maraqlanmış və Mədinədə təfsir məktəbinin əsasını qoymuşdur. O, fiqh sahəsində də qabaqcıl mütəxəssislərdən biri olmuş və Məhəmmədin sağlığında fətvalar vermişdir. Ondan başqa bu icazə [[Ömər ibn əl-Xəttab]], [[Osman ibn Əffan]], [[Əli ibn Əbu Talib]], [[Muaz ibn Cəbəl]] və [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] verilmişdir. Məhəmməd Ubeyy ibn Kəbi dövlət vəzifələrinə də təyin etmişdir. O, Bali, Uzrə və Bənu Səd qəbilələrinin zəkat amili vəzifəsini icra etmişdir. Həyatı boyunca [[malyariya]] xəstəliyindən əziyyət çəkmiş və bu səbəbdən Mədinədə vəfat etmişdir. Bəzi mənbələrdə [[Dəməşq|Dəməşqdə]] öldüyü və orada dəfn olduğu deyilsə də<ref>{{Cite book |last=Əl-Himsi |first=Əhməd |title=Əl-Uzama ulləzinə difinu fi Diməşq əv mətu fihə |publisher=Əl-Həvliyyətül-əsəriyyətül-Ərəbiyyətüs-Suriyyə |year=1985 |location=[[Dəməşq]] |pages=292 |language=ar}}</ref> bu doğru hesab olunmur. == Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri == Ubeyy ibn Kəb [[Məhəmməd|Məhəmməddən]] rəvayət olunan hədisə görə, Quranı ən yaxşı oxuyan şəxs olmuşdur.<ref>{{Cite book |last=[[Tirmizi]] |title=Mənaqib |pages=33 |language=ar}}</ref> Eyni zamanda Məhəmməd həyatda ikən Quranı əzbərdən ona oxumuş səhabələrdən biri idi. Məhəmməd Ubeyydən namazda ayələri qarışdırdığı zaman onu xəbərdar etməsini istəmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[Əbu Davud]] |title=Namaz |pages=158 |language=ar}}</ref> O, qurranın ilk təbəqəsindəki yeddi şəxsdən biri və Məhəmmədin vəfatından sonra müsəlmanların təhsil almasında rol oynamış şəxslərdən olmuşdur. Xüsusi ilə Quranın tədrisindəki xidmətləri çox önəmli hesab olunur. Ubeyy ibn Kəbdən [[Abdullah ibn Abbas]], [[Əbu Hüreyrə]], Abdullah ibn Səib, Abdullah ibn Əyyaş kimi səhabələr, həmçinin [[Əbu Əbdürrəhman Suləmi]] və Əbül-Aliyə ər-Riyahi kimi [[Tabiin|tabiinlər]] [[qiraət]] öyrənmişlər. [[On qiraət|On qiraətin]] çoxunun isnad sənədində Ubeyy ibn Kəbin adı vardır. Onun qiraət üslubu əsasan Şam bölgəsində məşhurlaşmışdır. Təfsirdə də fərqlənən Ubeyy ibn Kəbin bu sahədəki görüş və rəvayətləri [[Mədinə]] təfsir məktəbinin bünövrəsini təşkil etmişdir. Ubeyy ibn Kəb [[Əbu Bəkr|Əbu Bəkrin]] xəlifəliyi dövründə həyata keçirilmiş Quranın cəmlənməsi işində [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitə]] köməkçi qrupun üzvü olmuş, [[Osman ibn Əffan|Osman]] dövründəki Quranın çoxaldılmasını həyata keçirən heyətin tərkibində yer almışdır. O, [[Ömər]] tərəfindən hicri 14-cü ildə təravih namazlarının qıldırılması üçün imam təyin edilmişdir. O, həm də katiblik etmiş, xəlifə Ömərlə [[Qüds]] əhalisi arasında bağlanmış müqavilnin mətnini qələmə almışdır.<ref name=":0" /> O, Məhəmməddən 164 hədis rəvayət etmişdir. Ondan bir çox səhabə, eləcə də Süveyd ibn Qəfələ, [[Zirr ibn Hubeyş]], Əbül-Aliyə ər-Riyahi, Əbu Osman ən-Nəhdi, Əbu İdris əl-Hövlani kimi tabiin alimləri hədis nəql etmişlər.<ref name=":0" /> == İrsi və mirası == [[İbn Nədim|İbn ən-Nədim]] Ubeyy ibn Kəbin Quranın fəzilətləri barədə bir kitab yazdığını<ref>{{Cite book |title=Əl-Fihrist |year=1997 |location=[[Beyrut]] |pages=56 |language=ar|last=İbn ən-Nədim}}</ref> iddia etsə də, [[İbn əl-Cəvzi]] həmin kitabın uydurma olduğunu demişdir.<ref>{{Cite book |title=Əl-Məvzuat |year=1997. |volume=I |location=[[Ər-Riyad]] |pages=240 |language=ar|last=İbn əl-Cəvzi}}</ref> Müasir dövrdə onun haqqında aşağıdakı tədqiqatlar aparılmışdır: * Durak Pusmaz, ''Ubeyy ibn Kəbin Təfsirdəki Yeri'' (doktorluq dissertasiyası, 1992, MU Sosial Emlər İnstitutu); * Səfvan Ədnan Davudi, ''Ubeyy ibn Kəb: Sahibü Rəsulillah və seyyidül-qurra fi zəmanih'' (Dəməşq 1994); * Əbdülqadir Qaraquş, ''Ubeyy ibn Kəb, Elmi Şəxsiyyəti, Qiraəti və Təfsirdəki Metodu'' (doktorluq dissertasiyası, 1999, SU Sosial Emlər İnstitutu); * Şəhhat Seyyid Zəğlul, ''Ubeyy ibn Kəb: ər-Racül vəl-müshəf'' ([[İsgəndəriyyə|İskəndəriyyə]]: 2003); * M. S. Əbdülisəvi, ''Ubeyy ibn Kəb və məkanətühu bəynə müfəssiris-səhabə'' ([[Beyrut]]: 2006); * H. U. Xələf Düleymi, ''Qiraətü Ubeyy ibn Kəb: Dirasə nəhviyyə və lüğəviyyə'' ([[Beyrut]]: 2007); * M. Kəmal Atik, ''Ubeyy ibn Kəb və Quran Elmindeki Yeri'' (EU İlahiyyat Fakültəsi Jurnalı, № 4, 149–177, 1987). == İstinadlar == [[Kateqoriya:Səhabələr]] [[Kateqoriya:Səhabə hədis raviləri]] [[Kateqoriya:Əhli-süffə]] [[Kateqoriya:Ənsarilər]] [[Kateqoriya:Quran qariləri]] geo28fpo3q16nny0xbm602zh871b47x 14 736437 8985622 6291835 2026-07-02T05:34:11Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/f9af6d24f78d8c95|detallar]]) 8985622 wikitext text/x-wiki {{catmore}} [[Kateqoriya:Qədim dövrdə yaradılmış İngiltərə qraflıqları]] [[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] rbjroexhc2he8uy5c7xx6luax44ko19 4 743245 8985212 8984746 2026-07-01T13:04:18Z Zohrab Javad 25703 Yeni müraciət əlavə edilir: Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi → Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü 8985212 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{/Giriş}}</noinclude> {{Archive basics |archive = Vikipediya:Addəyişdiricilərə müraciət/Arxiv/%(year)d/%(monthname)s |counter = 1 }} <!--Bu sətirə və yuxarısına toxunmayın. Müraciətlərinizi bu sətirdən aşağıya qeyd edin.--> == 13-05-2025 – [[:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)]] → [[:Təzəkənd (Şərur)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|[[{{TALKPAGENAME:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Təzəkənd (Şərur)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hal hazırda rayonda bu adda bir kənd var. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:21, 13 may 2025 (UTC) :[[Təzəkənd (Maxta, Şərur)]] kəndi [https://e-qanun.az/framework/2125 ləğv olunub]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:22, 13 may 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:'''<br><!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. -->{{pb}}'''Şərhlər:'''<br><!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. -->{{pb}}{{şərh}} [[https://az.wikipedia.org/wiki/T%C9%99z%C9%99k%C9%99nd_(%C5%9E%C9%99rur)]] - @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]]@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] Zəhmət olmazsa bu məqaləni silib ad dəyişikli ilə bağlı yardım edəsiniz. Mən cəhd edən zaman xəta ekranı aldım. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 23:33, 31 mart 2026 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], {{done}}. Gələn dəfə {{tlf|sil}} şablonundan da istifadə edə bilərsiz. Keçidləri düzəltməyi də unutmayın. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:42, 1 aprel 2026 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Təşəkkürlər, lakin mən edən zaman bu adda məqalə var bildirişi aldım. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 20:49, 1 aprel 2026 (UTC) *:::@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], yalnız bir redaktə və o da istiqamətləndirmə verildiyi redaktə olarsa dəyişə bilirsiniz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:54, 1 aprel 2026 (UTC) == 16-06-2025 – [[:Həmzə ibn Həbib Kufi]] → [[:Həmzə ibn Həbib]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həmzə ibn Həbib Kufi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həmzə ibn Həbib Kufi|[[{{TALKPAGENAME:Həmzə ibn Həbib Kufi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həmzə ibn Həbib Kufi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həmzə ibn Həbib Kufi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həmzə ibn Həbib Kufi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həmzə ibn Həbib Kufi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həmzə ibn Həbib]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ad çox uzundur. Burada [https://isamveri.org/pdfdrg/D02632/2010_13/2010_13_MURSELOVM.pdf] sadəcə Həmzə kimi verilib. Lakin şəxs Həmzə ibn Həbib [https://islamansiklopedisi.org.tr/hamza-b-habib] kimi tanınır. Bu görə də nisbə gərəksiz, qeyri-ənənəvidir. [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 17:23, 16 iyun 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-06-2025 – [[:Qoqoran]] → [[:Ağlağan silsiləsi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qoqoran]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qoqoran|[[{{TALKPAGENAME:Qoqoran}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qoqoran|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qoqoran|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qoqoran|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qoqoran|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağlağan silsiləsi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Birincisi məqalədə səhvliklə dağ silsiləsi, sadəcə dağ olaraq göstərilib. İkincisi bizim ədəbiyyatda bu dağ silsiləsinin adı [[Ağlağan|baş dağın adından]] götürülüb. Hətta Ermənicə Vikipediyada da ikinci ad olaraq Ağlağan (Աղլաղան) adı qeyd olunub. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:57, 21 iyun 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 02-07-2025 – [[:Hacı Əli Davafuruş]] → [[:Hacı Əli Davaçı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əli Davafuruş]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əli Davafuruş|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əli Davafuruş}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əli Davafuruş|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əli Davafuruş|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əli Davafuruş|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əli Davafuruş|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əli Davaçı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : yanlış adlandırma [[İstifadəçi:Qızılbaş|Qızılbaş]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qızılbaş|müzakirə]]) 12:23, 2 iyul 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :{{u|Qızılbaş}}, zəhmət olmasa səbəb/əsaslandırma təqdim edə bilərsiz? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 13:20, 2 iyul 2025 (UTC) ::{{u|Qızılbaş}} bu ad barədə Azərbaycan dilində mənbə var, yoxsa öz mülahizələrinizdir? --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 14:05, 2 iyul 2025 (UTC) :علی دواچی --- farsca vikipediyada adlandırma belədir. Bu da transliterasiya olaraq Əli Davaçı kimi qeyd edilir, Davafuruş yox. Davafuruş Davaçı ifadəsinin, yəni Dava (dərman) Satan (farscada furuş) farscaya şəkilçi olaraq tərcüməsindən törədilib sonradan. Əgər farsca vikipediyada Davaçı deyə qeyd edilirsə, Azərbaycancada niyə fars sonluqlu və sonradan törədilmiş forması qalsın ki ? Hörmətlə. {{imzasız|Qızılbaş|13:26, 2 iyul 2025}} == 23-07-2025 – [[:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği]] → [[:Mirzə Həsən Qarabaği]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|[[{{TALKPAGENAME:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mirzə Həsən Qarabaği]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Adının standartlaşdırılması. 1973-cü ildə nəşr edilmiş "Seçilmiş əsərləri"ndə və ASE-dəki məqaləsindəki adı əsas götürülməlidir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:00, 23 iyul 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Kiçan monastırı]] → [[:Ballıqayada məbəd (Ağdərə)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kiçan monastırı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kiçan monastırı|[[{{TALKPAGENAME:Kiçan monastırı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kiçan monastırı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kiçan monastırı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kiçan monastırı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kiçan monastırı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ballıqayada məbəd (Ağdərə)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Abidənin qeydiyyat nömrəsini təzələdim. Orada məbədin adı qeyd olunmayıb. Ona görə də ümumi ad olaraq "Ballıqayada məbəd" adlandırmağa təklif edirəm, həmçinin Ballıqaya adında bir neçə kənd olduğunu nəzərə alaraq mötərizədə "Ağdərə" əlavə edilməsini təklif edirəm [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:00, 6 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Dvin]] → [[:Dəbil]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Dvin]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Dvin|[[{{TALKPAGENAME:Dvin}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Dvin|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Dvin|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Dvin|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Dvin|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Dəbil]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca şəhərin adı. Məqalədə istinad var [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:39, 6 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Didi Türkoba]] → [[:Böyük Türk Yürüşü]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Didi Türkoba]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Didi Türkoba|[[{{TALKPAGENAME:Didi Türkoba}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Didi Türkoba|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Didi Türkoba|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Didi Türkoba|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Didi Türkoba|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Böyük Türk Yürüşü]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca adı düzgün deyil. Güney Azərbaycanca Vikipediyasında adı "Böyük Türk Yürüşü" ({{Dil-az2|بؤیوک تورک یوروشو}}) kimi verilib. Digər Vikipediyalardakı adlar ilə müqayisədə bu ad daha doğrudur (misal: türkcə: Böyük Türk İstilası; özbəkcə: Böyük Türk Basqını). [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:36, 6 avqust 2025 (UTC) ::Böyük Türk Yürüşü bilmirəm nə dərəcədə mövzunu konkfetləşdirəcək. Azərbaycandilli akademik nəşrlərdə necə adlandırılır? Didi Türkoba - mənə elə gəlir ki, bu hadisə deyil, ərazidir, bu səbəbdən də fərqli məqalələr də ola bilər, adını yenə də azərbaycandilli akademik nəşrlərdən baxılsa pis olmaz. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 08:37, 7 avqust 2025 (UTC) :::Əgər akademik nəşrlərdə yürüşün adı dəqiqləşdirilməyibsə, digər dildəki əksər ad əsas götürülməlidir. Bir şey açıq-aşkardır ki, "Didi Türkoba" yanlış adalandırmadır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:21, 6 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 07-08-2025 – [[:Qırmızı monastır]] → [[:Qırmızı məbəd (Qozlu, Ağdərə)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qırmızı monastır]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qırmızı monastır|[[{{TALKPAGENAME:Qırmızı monastır}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qırmızı monastır|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qırmızı monastır|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qırmızı monastır|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qırmızı monastır|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qırmızı məbəd (Qozlu, Ağdərə)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Siyahıda adı Qırmızı məbəddir. Mötərizədə Qozlu çünki Ağdərə rayonunun Çıldıranda da Qırmızı məəbəd var, Ağdərə çünki Qozlu adında kənd Laçın rayonunda da var. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:21, 7 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-08-2025 – [[:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)]] → [[:Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|[[{{TALKPAGENAME:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İstifadəçi mənbə qeyd edib bu məqalədə digər dillərdə evvelki addadır araşdırdım adı neçenci ildə dəyişib tapa bilmədim baxış keçirilsin zəhmət olmasa uyğundursa dəyişdirilsin - [[İstifadəçi:ReiKaze|<span style="font-family:Segoe print; color:#111442; text-shadow:#234675 0.0em 0.0em 0.0em;">'''ReiKaze🌸'''<sup></sup></span>]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ReiKaze|müzakirə]]) 15:00, 20 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:ReiKaze|ReiKaze]], rəsmi adı necə gedir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 14:06, 10 noyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] muzeyin adı Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi olaraq gedir hətta qapısı üzərində də bu ad yazılıb. - [[İstifadəçi:ReiKaze|<span style="font-family:Segoe print; color:#111442; text-shadow:#234675 0.0em 0.0em 0.0em;">'''ReiKaze🌸'''<sup></sup></span>]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ReiKaze|müzakirə]]) 16:19, 10 noyabr 2025 (UTC) :::Qapının üzərində yazı bilmirəm nə dərəcədə mötəbər mənbədir... İnstitutun saytında tapmadım. [https://icherisheher.gov.az/az/monument/13 Burada] AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi yazılıb. Bəlkə onda Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı) qalsın? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:29, 10 noyabr 2025 (UTC) == 21-08-2025 – [[:Adil Bağırov (alim)]] → [[:Adil Bağırov (iş adamı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Adil Bağırov (alim)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Adil Bağırov (alim)|[[{{TALKPAGENAME:Adil Bağırov (alim)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Adil Bağırov (alim)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Adil Bağırov (alim)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Adil Bağırov (alim)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Adil Bağırov (alim)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Adil Bağırov (iş adamı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu şəxs alim deyil. Sadəcə PhD-si var, heç bir institut, universitetedə çalışmır, elmi əsərləri yoxdur. Verdiyi müsahibələrində ([https://hafiztimes.com/adil-baguirov-qarabag-susa-amerika-is-adami-shusha-karabakh/ 1]), etibarlı mənbələrdə ([https://www.amerikaninsesi.org/a/amerikanin-azerbaycanli-siyasetchileri/1786012.html 2], [https://www.amerikaninsesi.org/a/adil-bagirov-vezifeye-sechilib/1785040.html 3]) iş adamı olduğu aydın olur. : Başqa tərəfdən ciddi alim, Avstraliyanın Federasiya Universitetinin professoru Adil Bağırov ([https://federation.edu.au/institutes-and-schools/iiss/staff-profiles/staff-profiles/archive/adil-bagirov federation.edu.au]) barədə məqalə yaratmaq üçün bu adın düzldilməsinə ehtiyac var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:59, 21 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 22:32, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Məncə uyğundu, etiraz yoxdusa dəyişək — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:28, 3 sentyabr 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Bikar|Bikar]] Etiraz olacağını düşünmürəm. Bura çox az inzibatçı baxır. Lütfən dəyişdirin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:06, 7 sentyabr 2025 (UTC) : indi gördüm, dəyişilməli deyilmiş. istiqamətləndirmə səhifəsi silinəndən sonra düzəldəcəyəm, üzrlü sayın :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 22:36, 23 iyun 2026 (UTC) ::İlk adı birbaşa düz ada (dəqiqləşdirməsiz olana) istiqamətləndirək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:24, 23 iyun 2026 (UTC) == 22-08-2025 – [[:Adil Quliyev (rəssam)]] → [[:Adil Elçin]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Adil Quliyev (rəssam)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Adil Quliyev (rəssam)|[[{{TALKPAGENAME:Adil Quliyev (rəssam)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Adil Quliyev (rəssam)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Adil Quliyev (rəssam)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Adil Quliyev (rəssam)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Adil Quliyev (rəssam)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Adil Elçin]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Rəssam-karikaturçu daha çox Adil Elçin adı ilə məşhurdur. "Kirpi" jurnalındakı karikaturlarını da bu adla imza edib. Əlavə mənbələr tapmağa çalışacam. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:17, 22 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 24-08-2025 – [[:Favn]] → [[:Faun]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Favn]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Favn|[[{{TALKPAGENAME:Favn}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Favn|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Favn|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Favn|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Favn|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Faun]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycan dilində latın və yunan mənşəli terminlər orijinala uyğun yazılır. Buna görə də "favn" yerinə "faun" uyğun gəlir. Bu forma həm beynəlxalq mənbələrdə (ingilis, fransız, italyan), həm də akademik ensiklopedik mənbələrdə işlədilir. [[İstifadəçi:Maryidaa|<span style="font-family:Segoe print; color: #FFA500; 0.1em 0.1em 0.1em;">''☆Mary☆''<sup></sup></span>]] &nbsp; ([[İstifadəçi müzakirəsi:Maryidaa|''' Müraciət ''']]) 07:08, 24 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Əsasən rus dilindən keçən adlandırmalar istifadə etdiyimizə görə və bu [https://kulis.az/xeber/tarix/xeber-17248 məqalədə] Favn adı istifadə olunub, başqa heç yerdə Faun adı istifadə olunmmadığına görə dəyişikliyi doğru hesab etmirəm — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:27, 3 sentyabr 2025 (UTC) == 31-08-2025 – [[:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı]] → [[:Həmzət bəy Qəbulov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|[[{{TALKPAGENAME:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həmzət bəy Qəbulov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Jurnalist Həmzət bəy Qəbulov "Şirvanlı" yox, "Şirvanski" təxəllüsü ilə rusdilli mətbuatda yazı yazıb. Ad-soyadının olduğu kimi qalması, [[Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanski]] səhifəsinin isə istiqamətləndirmə olaraq dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:14, 31 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 31-08-2025 – [[:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski]] → [[:Mustafa Lütfi İsmayılov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|[[{{TALKPAGENAME:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mustafa Lütfi İsmayılov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Həmzət bəy Qəbulov]] səhifəsi ilə eyni səbəb. [[Mustafa Lütfi İsmayılov-Şirvanski]] səhifəsi istiqamətləndirmə olaraq ad-soyadı yazılsın. Məqalədə digər adları onsuzda verilib. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:16, 31 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-09-2025 – [[:Fit qalası]] → [[:Fitdağ (şəhər)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Fit qalası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Fit qalası|[[{{TALKPAGENAME:Fit qalası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Fit qalası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Fit qalası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Fit qalası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Fit qalası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Fitdağ (şəhər)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [http://web2.anl.az:81/read/page.php?zoom=0&bibid=476738&pno=73 Bu], [https://www.researchgate.net/publication/383061961_Fitdag_shrinin_tarixin_dair bu], [https://azertag.az/xeber/sulut_buzxanasi_herem_qalasinin_erzaqla_temin_olunmasi_meqsedile_tikilib-1395708 bu] mənbələrə görə. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 17:51, 1 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], salam. Məqalədə şəhərdən bəhs olunmur. Qala və onun tarixi və memarlığından danışılır. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 09:48, 2 sentyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Turkmen|Turkmen]], Siz hansı məqaləni deyirsiniz? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:51, 2 sentyabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], başlıqdakı məqaləni nəzərdə tuturam: [[Fit qalası]]. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 10:00, 2 sentyabr 2025 (UTC) ::::Həə, Vikipediyadakı məqaləni deyirsiniz. Elə bildim ki, mənbələri deyirsiniz. Fikrimcə, şəhər və qala üçün ayrı məqalələrə ehtiyyac yoxdur, çünki faktiki olaraq [https://www.researchgate.net/publication/383061961_Fitdag_shrinin_tarixin_dair qala-şəhər] olmuşdu. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 14:31, 2 sentyabr 2025 (UTC) == 02-09-2025 – [[:İlya Yorqa]] → [[:İliya Yorqa]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İlya Yorqa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İlya Yorqa|[[{{TALKPAGENAME:İlya Yorqa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İlya Yorqa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İlya Yorqa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İlya Yorqa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İlya Yorqa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İliya Yorqa]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hörmətli inzibatçılar, bu səhifənin adını [[İliya Yorqa]] adına dəyişməyinizi rica edirəm. Çünki ad və soyadın doğru yazılışı belədir. [[İstifadəçi:MrKamil010|MrKamil010]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MrKamil010|müzakirə]]) 23:05, 2 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * İnternetdə hər iki versiya var, əsas götürə biləcəyimiz mənbə göstərin — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:24, 3 sentyabr 2025 (UTC) == 03-09-2025 – [[:Azərbaycan Nəşriyyatı]] → [[:Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşr]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azərbaycan Nəşriyyatı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azərbaycan Nəşriyyatı|[[{{TALKPAGENAME:Azərbaycan Nəşriyyatı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azərbaycan Nəşriyyatı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azərbaycan Nəşriyyatı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azərbaycan Nəşriyyatı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azərbaycan Nəşriyyatı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşr]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Səhifədə söhbət məhz Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşrdən gedir. Azərbaycan Nəşriyyatı isə tamamilə başqa qurumdur, SSRİ dönəmində adı "Kommunist" Nəşriyyatı olub. [[İstifadəçi:ShixRon|ShixRon]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ShixRon|müzakirə]]) 17:03, 3 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Daha doğrusu [[Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı]] adıdır. Tire ilə qısaltmasının əlavəsinə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 21:16, 3 sentyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Redaktələri geri qaytarmaq əvəzinə addəyişməni icra edə bilərsiniz. Açıq şəkildə aydındır ki, Azərnəşrin adı "Azərbaycan Nəşriyyatı" ola bilməz, bu ad başqa bir nəşriyyat-şirkətinin adıdır. Özü də özəldir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:06, 2 iyun 2026 (UTC) == 07-09-2025 – [[:Muna Mahmudnizad]] → [[:Mona Mahmudnejad]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Muna Mahmudnizad]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Muna Mahmudnizad|[[{{TALKPAGENAME:Muna Mahmudnizad}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Muna Mahmudnizad|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Muna Mahmudnizad|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Muna Mahmudnizad|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Muna Mahmudnizad|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mona Mahmudnejad]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Soyadın yanlış yazılması. Farsca soyadı Mahmudnejad olaraq transliterasiya olunur. Oxşar nümunə üçün bax: [[Mahmud Əhmədinejad]]. Mahmudnizad ingiliscədən birə-bir səhv olaraq köçürülüb. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:20, 7 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 26-09-2025 – [[:Hacı Baba Haşımov]] → [[:Hacı Hacıbaba Haşımov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Baba Haşımov]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Baba Haşımov|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Baba Haşımov}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Baba Haşımov|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Baba Haşımov|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Baba Haşımov|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Baba Haşımov|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Hacıbaba Haşımov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin özündə şəxsin adı Hacıbaba olaraq yazılıb. Dövri və müasir ədəbiyyatdakı adı ilə dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:15, 26 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 12-10-2025 – [[:Muradbəyli (Sabirabad)]] → [[:Muradbəyli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Muradbəyli (Sabirabad)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Muradbəyli (Sabirabad)|[[{{TALKPAGENAME:Muradbəyli (Sabirabad)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Muradbəyli (Sabirabad)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Muradbəyli (Sabirabad)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Muradbəyli (Sabirabad)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Muradbəyli (Sabirabad)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Muradbəyli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hazırda Azərbaycan Respublikasında bu adda bir kənd var. Digər Muradbəyli - Ağdam rayonunun Muradbəylisi hələ 1990-cı ildə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:44, 12 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 12-10-2025 – [[:Pərioğlular (Ağcabədi)]] → [[:Pərioğlular]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Pərioğlular (Ağcabədi)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Pərioğlular (Ağcabədi)|[[{{TALKPAGENAME:Pərioğlular (Ağcabədi)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Pərioğlular (Ağcabədi)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Pərioğlular (Ağcabədi)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Pərioğlular (Ağcabədi)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Pərioğlular (Ağcabədi)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Pərioğlular]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hazırda Azərbaycan Respublikasında bu adda bir kənd var. Digər Pərioğlular - Ağdam rayonunun Pərioğluları hələ 1990-cı ildə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:45, 12 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-10-2025 – [[:Tarsis palçıq vulkanı]] → [[:Tarsis]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tarsis palçıq vulkanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tarsis palçıq vulkanı|[[{{TALKPAGENAME:Tarsis palçıq vulkanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tarsis palçıq vulkanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tarsis palçıq vulkanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tarsis palçıq vulkanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tarsis palçıq vulkanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tarsis]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin adı ensiklopedik deyil. Ad və məzmun da düzgün deyil. Adı vulkan barədə olsa da, məzmun vulkanik yayla (plato) barədədir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:55, 17 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-10-2025 – [[:Səri-Pul vilayəti]] → [[:Səripül]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Səri-Pul vilayəti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Səri-Pul_vilayəti|[[{{TALKPAGENAME:Səri-Pul_vilayəti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Səri-Pul_vilayəti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Səri-Pul_vilayəti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Səri-Pul_vilayəti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Səri-Pul_vilayəti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sarıpul]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Salam, məncə, [[Səri-Pul vilayəti]] və [[Sər-i Pul]] səhifələrindəki Sər-i Pul Saripul Səri-Pul və digər variantları Səripül olaraq dəyişdirilməlidir. Bir neçə arqument gətirmək istərəm: * original yazıda سر پل yazılıb, bəzi hallarda ayrı, bəzi hallarda isə bitişik سرپل yazılır, buraza ancaq S R P L hərfləri var سر sözü bizim dillərdən həməşə SƏR kimi oxunur, məsələn, سربست sərbəst, سرپمك sərpmək, سرحد sərhəd, سركرده serkerde ve s. əslində burdakı sər sözü "baş, başlanğıc" mənasındadır<ref>https://www.azleks.az/online-dictionary/sər</ref> səri (sər-i, sər-e) isə nəyinsə başlanğıcı deməkdir. پل sözü isə farsca körpü deməkdir və bu sözü Azərbaycan dilində "pül" şəkilində mövcuddur<ref>https://www.azleks.az/online-dictionary/pül</ref> birlikdə سر پل sözü ''körpü başında" (başlanğıcında) mənasını verir. ərəb hərlərində yazıldığına görə kim nətər istəyir elə də yazır, və məncə, bu boyda variantların içində Azərbaycan dilində ən uyğun olduğunu yazmaq lazımdır- Səripül, bu ad həm lazımsız probeli və ya defisi aradan qaldırır və asan olur həm də ahəng qanununa uyğun olur. Əlavə: yerli əfqanistan ləhcələrində bu şəhərin adı fərqli deyilir: saripul, saripül, sarepol, səripol və s. [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 16:30, 21 oktyabr 2025 (UTC) :üzr istəyirəm, bəzi köhnə xəritələrdə bu şəhər üçün Sarı Pul (bildiyimiz sarı və pul sözlərindən) sözü yazılıb, məsələn, 1894 osmanlı https://uniquemaps.com/products/old-arabic-map-of-india-by-hafiz-ali-esref-1894-mumbai-delhi-kolkata-himalayas-ganges-railroads xəritəsində , bu mövzunu daha çox araşdırmalıyam [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 17:33, 21 oktyabr 2025 (UTC) ::Yenə Salam, məncə etimologiyasına baxmayaraq ən doğru variantı Sarıpul-dur, çünki elə yerli camaat da (puştunlar) da elə deyir. İndi niyəsə vilayət adı məqaləsində Səri-Pul yazılıb şəhər adı məqaləsində isə Sər-i Pul, bu fərqli yazılışlar adamı çaşdıra bilər. Azərbaycan tarixi kitablarında da '''Sarıpul''' yazılıb<ref>МИЛЛИ АЗЯРБАЙЪАН ТАРИХИ МУЗЕЙИ – 2017 – http://azhistorymuseum.gov.az/uploads/books/files/2022/04/azhistorymuseum.gov.az_622_Tarix_toplu_2017.pdf</ref><ref>Azərbaycan Tarixi https://www.academia.edu/127725898/AZƏRBAYCAN_TARİXİ</ref><ref>Əfqanıstanda türkmənşəli toponimlər https://azlib.org/media/books/Efqanistanda_turk_mensheli_toponimler.pdf</ref> [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 13:10, 24 oktyabr 2025 (UTC) {{mis}} <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-10-2025 – [[:Həsən xan Qubalı]] → [[:Həsən ağa Qubalı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həsən xan Qubalı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həsən xan Qubalı|[[{{TALKPAGENAME:Həsən xan Qubalı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həsən xan Qubalı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həsən xan Qubalı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həsən xan Qubalı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həsən xan Qubalı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həsən ağa Qubalı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Qubalı Fətəli xanın oğlu Həsən ağa heç vaxt xan olmayıb, Salyanda da, Dərbəndə də hakim olduğu vaxt "ağa" ünvanı ilə Bakıxanov, Əlqədəri və b. müəlliflərdə qeyd edilib. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:15, 29 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Addəyişiminə getməyə razıyam. Amma, '''''Həsən xan (Quba xanı)''''' və ya '''''Həsən xan (Dərbənd xanı) '''''kimi. Bir vaxtlar, atası Fətəli xanın Qubalı kimi yox - (Quba xanı) kimi dəyişilməsi qərara alınmışdı, çünki, təxəllüs, ləqəb kimi görünür, doğrudur. O ki qaldı "xan" tituluna, 1796-cı ildə qraf Zubovun təşəbbüsü ilə Həsən Qubada “Quba xanı” kimi tanıdıldı. Lakin böyük qardaşının qisasından qorxan Həsən Qubadan Dərbəndə getməyə məcbur oldu.<ref>{{Cite book |last=Гаджиева |first=Сакинат |url=https://instituteofhistory.ru/media/library/publication/files/%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%A1.%D0%A8._%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%8B_XIX-_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE_XX_%D0%B2._%D0%9C._1999..pdf |title=Дагестанские азербайджанцы. XIX — начало XX в.: Историко-этнографическое исследование |publisher="Восточная литература" РАН |year=1999 |isbn=5-02-017792-Х |location=[[Moskva]] |pages=171 |language=ru}}</ref> Üstəlik, rus hökuməti 28 avqust 1801-ci il tarixli fərmanla Həsən xanı Dərbənd hakimi kimi tanıyıb.<ref>{{Cite book |last=Mustafazadə |first=Tofiq |url=https://www.anl.az/el/m/mt_qx.pdf |title=Quba xanlığı |publisher=Elm |year=2005 |isbn=5-8066-1747-5 |editor-link=Tofiq Mustafazadə |location=[[Bakı]] |pages=205 |language=az}}</ref>[[İstifadəçi:Shahdag|Shahdag]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Shahdag|müzakirə]]) 13:04, 29 oktyabr 2025 (UTC) {{müzakirənin istinad siyahısı}} == 02-11-2025 – [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] → [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (Azərbaycan)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|[[{{TALKPAGENAME:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (Azərbaycan)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Tək keçmiş DQMV-də deyil, bütöv Azərbaycan Respublikasına bu adda yalnız 1 rayon olmuşdu. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:05, 2 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:'''<br><!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. -->{{pb}}'''Şərhlər:'''<br><!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. -->{{pb}}Fikrimcə hal-hazırda [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] kateqoriya silinməli və içindəki kateqoriyalar ayrılmalıdır, çünki [[Martuni rayonu (Azərbaycan)]] adlı məqalə var. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 10:07, 6 noyabr 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], silinmək yoxsa addəyişmə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:21, 6 noyabr 2025 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Kateqoriya içərisində ayrıca məqalə olaraq rayon haqqında məlumat olduğuna görə kateqoriyanın özünün silinməsi, lakin içərisində olan altkateqoriya ilə məqalənin qalması tərəfdarıyam. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 15:26, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::[[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] silinsin, [[:Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Martuni Rayon Komitəsinin birinci katibləri]] qalsın? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:35, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::: @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Sizcə elə düzgün olmaz ? çünki zatən kateqoriya adında məqalə var və kateqoriya içində bir altkateqoriya özü lazımlıdır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 19:04, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::::Açığı, cavablamaqda çətinlik çəkirəm. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:18, 6 noyabr 2025 (UTC) :{{u|Toghrul R}}-nin fikri maraqlıdır. [[Martuni rayonu (Azərbaycan)|Məqalənin]] adındakı dəqiqləşdirmə kateqoriya ilə eyni idi, {{u|Patriot Kor}} [[Xüsusi:Fərq/7556211|dəyişib]]. Bunu da [[Vikipediya:Addəyişmə_müraciətləri/Arxiv/Mart/2024#Martuni_rayonu_(DQMV)_→_Martuni_rayonu_(Azərbaycan)|siz təklif etmisiniz]], {{u|Zohrab Javad}}. Hər bir halda, məqalə kateqoriya ilə eyni olmalıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 02:16, 30 mart 2026 (UTC) == 03-11-2025 – [[:Erməni quldur dəstələri]] → [[:Erməni fədailər]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Erməni quldur dəstələri]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Erməni quldur dəstələri|[[{{TALKPAGENAME:Erməni quldur dəstələri}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Erməni quldur dəstələri|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Erməni quldur dəstələri|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Erməni quldur dəstələri|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Erməni quldur dəstələri|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Erməni fədailər]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Qeyri-ensiklopedik adlandırma. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:24, 3 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Erməni könüllü dəstələri və ya belə adlar daha uyğundur fikrimcə. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 10:03, 6 noyabr 2025 (UTC) *:Razıyam. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:08, 6 noyabr 2025 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Zəfər Parkı]] → <s>[[:Zəfər parkı]]</s>''<s>[[:Zəfər parkı (Bakı)]] / [[:Zəfər Parkı (Bakı)]]</s>[[:"Zəfər" parkı (Bakı)]]'' == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Zəfər Parkı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Zəfər Parkı|[[{{TALKPAGENAME:Zəfər Parkı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Zəfər Parkı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Zəfər Parkı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Zəfər Parkı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Zəfər Parkı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : <s>[[:Zəfər parkı]]</s><s>''[[:Zəfər parkı (Bakı)]] / [[:Zəfər Parkı (Bakı)]]''</s>''[[:"Zəfər" parkı (Bakı)]]'' * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Park" nəyə görə böyük hərflədir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:43, 10 noyabr 2025 (UTC) ::[https://president.az/az/articles/view/67241 Burada] balaca hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:44, 10 noyabr 2025 (UTC) ::Xankəndidə də parkın [https://president.az/az/articles/view/70960 açılışı oldu (şəkillərə baxa bilərsiniz)]. Fikrimcə, əhəmiyyətinə görə Bakıdakından aşağı deyil. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:10, 24 dekabr 2025 (UTC) : [https://unvanportali.az/?entrance=fa163a67-ceef-4a10-b26d-7fa6cbc37ccb Ünvan portalında] "Zəfər" parkı kimi qeyd olunub, yəni Zəfər sözü dırnaqarası və böyükhərflə, parkı sözü isə balaca hərflə. --[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 22:17, 23 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Bir mənbə, hələ-hələ ünvanportalı kimi belə bir mənbə addəyişmə üçün birbaşa əsas ola bilməz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 22:28, 23 fevral 2026 (UTC) ::Niyə? Onda “park” sözünün böyük hərflə yazılması nəyə əsaslanır? --[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:37, 24 fevral 2026 (UTC) :::Mən dırnaqda verilməsini qeyd etməyinizə fikir bildirmişəm. Həm tək bir mənbəyə əsaslanıb belə vermək uyğun deyil, həm də belə adlandırmalar bizdə yayılmış deyil. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:23, 24 fevral 2026 (UTC) ::::Ümumən fikrinizcə məqalə necə adlanmalıdır? Məsələn dırnaqarasına fikriniz aydındır, bəs ikinci sözün böyük yoxsa balaca hərflə yazılması, mötərizədə şəhərin adı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:41, 24 fevral 2026 (UTC) :::::İndi dəqiq bir şey deyə bilməyəcəm. Amma "muzey" kimi sözlər kiçiklə verilir deyə bilirəm. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:43, 24 fevral 2026 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Zəfər Muzeyi]] → [[:Zəfər muzeyi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Zəfər Muzeyi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Zəfər Muzeyi|[[{{TALKPAGENAME:Zəfər Muzeyi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Zəfər Muzeyi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Zəfər Muzeyi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Zəfər Muzeyi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Zəfər Muzeyi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Zəfər muzeyi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Muzey" niyə böyük hərflədir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:43, 10 noyabr 2025 (UTC) ::[https://president.az/az/articles/view/70545 Burada] balaca hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:45, 10 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Bizdə bəzi hallarda bu cür isimlər gah böyüklə yazılır, gah da kiçiklə. Deyəsən bəzi isimlər məxsusilə böyüklə qeyd olunmalıdır, bəziləri isə kiçiklə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 12:37, 11 noyabr 2025 (UTC) ::Muzeyin rəsmi saytını görməmişəm. Amma president.az saytında kiçik hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:49, 11 noyabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], burada [https://zefermuzeyi.az/ böyüklə] yazıblar. Deyəsən muzeyin rəsmi saytıdır, hələ açılmayıb. Bizim dilin qaydalarına görə təşkilat adlarının bütün hərfləri böyüklə yazılmalıdır əslində. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:39, 24 noyabr 2025 (UTC) ::::Saytda əslində bütün hərflər böyük yazılıb. Gözləmək də olar, görək saytda necə yazılacaq. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:41, 24 noyabr 2025 (UTC) :::::Kompüterdə brauzerdə açanda yuxarıda açılan paneldə "Zəfər Muzeyi" yazılır. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:50, 24 noyabr 2025 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Arsak]] → [[:Arsax]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Arsak]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Arsak|[[{{TALKPAGENAME:Arsak}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Arsak|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Arsak|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Arsak|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Arsak|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Arsax]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycan Milli Ensiklopediyasına [http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/1764/cild/14 əsasən]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:47, 10 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], müraciətdən imtina edirəm. Bağlaya bilərsiniz? [https://clb.az/elektron/Qarabag/clb.az/Qarabag_onun_qedim_tayfalari_ve_toponimleri.pdf Bu mənbədə] “Arsak” elə bil daha çox gedir (məsələn səhifə 20-də). [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:30, 12 yanvar 2026 (UTC) ::Həmin mənbə əsas götürülə bilməz. Ensiklopediya və ciddi elmi nəşrlərə baxanda "Arsax" və "Artsax" adlarını görürük. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 22:20, 24 fevral 2026 (UTC) :::“Artsax” hansı mənbədə görmüsünüz? Söhbət azərbaycandilli mənbədən gedir. Yuxarıda qeyd olunan mənbəni, fikrimcə, ciddi mənbə saymaq olar. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 02:53, 25 fevral 2026 (UTC) ::::ASE-də (I cild, s. 405), Ziya Bünyadovun "Azərbaycan VII–IX əsrlərdə" (1989), Nailə Vəlixanlı "Ərəb xilafəti və Azərbaycan" (1993) kimi əsərlərdə "Arsax" olaraq gedib, Arsax və Artsax arasında bir fərq yoxdur, çünki bizim dildə həmin kar səs "ts" və ya "s" kimi verilir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:16, 25 fevral 2026 (UTC) :::::"ts" səsinin orijinalda olması üçün dəlilim yoxdur. Ermənicə bəlkə də belə səslənir, amma bu toponim ermənimənşəli deyil. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:10, 25 fevral 2026 (UTC) ::::::Heç kim bu toponimin mənşəyi barədə mübahisə etmir. Bilmək istəyirsinizsə "ts" və cingiltili qarşılığı "dz" səsi həm Qafqaz alban dilində, həm ermənicədə, həm də gürcücədə var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:26, 25 fevral 2026 (UTC) :::::::Bunu bilmirdim. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:01, 11 mart 2026 (UTC) :::::Fəridə Məmmədova "Qafqaz Albaniyasının siyasi tarixi və tarixi coğrafiyası" (1993) monoqrafiyasında da "Arsax" verib. Yəni təklifinizi geri çəkməməlisiniz. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:19, 25 fevral 2026 (UTC) == 15-11-2025 – [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski]] → [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|[[{{TALKPAGENAME:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Soyadının son araşdırmalarda ilkin mənbələrə istinadən milliləşdirilməsi. Misal üçün bax: [[Firidun bəy Köçərli]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:24, 15 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-11-2025 – [[:Qaradağ]] → [[:Qaradağ rayonu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qaradağ]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qaradağ|[[{{TALKPAGENAME:Qaradağ}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qaradağ|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qaradağ|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qaradağ|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qaradağ|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qaradağ rayonu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ən məşhuru deyil axı. Bakının tərkibində rayonlardan biridir. Bir gün adı da dəyişə bilər, ləğv də oluna bilər. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:53, 17 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :[[Qaradağ (dəqiqləşdirmə)|Dəqiqləşdirmə səhifəsinin]] adı ola bilər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 21:15, 17 noyabr 2025 (UTC) ::Fikrimcə, “Qaradağ”ı ya “Qaradağ (dəqiqləşdirmə)”yə, ya “Qaradağ vilayəti”nə istiqamətləndirmək olar. Və ya onlardan birini “Qaradağ” adlandırmaq olar. Fikrimcə, Qaradağ Azərbaycan dilində ilk növbədə tarixi ərazidir (Qaradağ vilayəti), necə ki Qarabağ Azərbaycan dilində ilk növbədə tarixi ərazidir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:03, 26 noyabr 2025 (UTC) :::Dəqiqləşdirmə səhifəsi olsa, elə sadə adda olacaq. "Qaradağ (dəqiqləşdirmə)" ona istiqamətləndirmə funksiyası görəcək. Məncə dəqiqləşdirmə olsa yaxşıdır, ortada əsas mövzu yoxdur. "Qaradağ rayonu" məqaləsinin əsas adı olmayıb istiqamətləndirmə olsaydı razılaşmaq olardı. @[[İstifadəçi:Samral|Samral]]. @[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], sizin də fikriniz maraqlıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 00:48, 27 noyabr 2025 (UTC) == 03-12-2025 – [[:Hacı Əhməd Paşa]] → [[:Hacı Əhməd Paşa (Osmanlı sədrəzəmi)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əhməd Paşa|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əhməd Paşa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əhməd Paşa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əhməd Paşa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əhməd Paşa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əhməd Paşa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa (Osmanlı sədrəzəmi)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hacı Əhməd Paşa]] səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:19, 3 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Şərh və qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : Bu adda həm 2 Osmanlı sədrəzəmi olub deyə, həm də tanınmalarına uyğun olaraq birini [[Nişançı Hacı Əhməd paşa]], digərini də [[Kalaylıkoz Hacı Əhməd paşa]] adlandırdım.—<font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:46, 6 dekabr 2025 (UTC) == 03-12-2025 – [[:Hacı Əhməd paşa]] → [[:Hacı Əhməd Paşa (Mesxetiya paşası)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əhməd paşa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əhməd paşa|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əhməd paşa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əhməd paşa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əhməd paşa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əhməd paşa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əhməd paşa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa (Mesxetiya paşası)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hacı Əhməd Paşa]] səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün. Kiçik "paşa" sözünün büyük hərflə yazılması. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:21, 3 dekabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], "Hacı Əhməd paşa" səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydalarına zidd bir şəkildə məqalə adında "paşa" sözünü böyük hərflə yazmaq şərt deyil. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 04:18, 4 dekabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]] bir bu siyahıya baxın: [[Osmanlı sədrəzəmlərinin siyahısı]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:08, 4 dekabr 2025 (UTC) ::::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], siz mənim nəyi nəzərdə tutduğumu başa düşmədiz. Mən siz deyənə (mötərizə məsələsi) qarşı deyiləm və elə həmin gün də etmişəm. Mən deyirəm ki, "paşa" sözünün böyük hərflə yazılmasına ehtiyac yoxdur. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:34, 6 dekabr 2025 (UTC) :::::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]], demək olar əksər məqalələrdə böyüklə yazılıb. Bunun üçün KM-da müzakirə açmağı təklif edərdim, konsensus qəbul edilsə kütləvi dəyişikliklər aparmaq lazımdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:16, 7 dekabr 2025 (UTC) ::::::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]], yüz nəfərin 1 səhvi etməsi o səhvi düz etmir. Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları var. Hər şey üçün də müzakirə açılmır. Hər mövzuya görə icmanı narahat və ya məşğul etmək düzgün deyil. Əksər məqalələrdə ona görə böyük yazılıb ki, çünki əsasən TrVikiyə uyğun yazıblar, ya da başqa vikilərə də baxıblar görüblər böyüklədir elə yazıblar. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 14:48, 7 dekabr 2025 (UTC) :::::::Düzdü. Hələ böyüklə yazan mənbələri demirəm. Ola bilməz ki bu titul başqa bəzi adlar kimi (məsələn, [[Möminə Xatun]]) bəzi şəxslərin adlarının bir hissəsinə çevrilmiş olsun? Bu arada, dəqiqləşdirmə səhifələri də istisnasız kiçiklə verilməlidir, bunu hara tətbiq edəcəyiksə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:36, 7 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Şərh və qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : Dil qaydalarımıza uyğun olaraq "paşa" sözünü kiçiklə yazmaqla müvafiq mötərizəni əlavə edib ad dəyişikliyini etdim: [[Hacı Əhməd paşa (Mesxetiya paşası)]].—<font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:41, 6 dekabr 2025 (UTC) == 22-12-2025 – [[:Soltanlı (Cəbrayıl)]] → [[:Soltanlı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Soltanlı (Cəbrayıl)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Soltanlı (Cəbrayıl)|[[{{TALKPAGENAME:Soltanlı (Cəbrayıl)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Soltanlı (Cəbrayıl)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Soltanlı (Cəbrayıl)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Soltanlı (Cəbrayıl)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Soltanlı (Cəbrayıl)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Soltanlı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu adda başqa kənd yoxdur. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 12:53, 22 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : {{re|Zohrab Javad}} Əslində, soyad da ola bilər –<span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;"> [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 04:19, 23 dekabr 2025 (UTC) ::[[Soltan Soltanlı]] var. Məqalə tək soyadla adlanmır ki, ad-soyadla olur. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:31, 23 dekabr 2025 (UTC) :::Soyad olaraq ensiklopedik mövzu olduğunu deyir, məqalə sayı fərq etmədən. Bu adla digərlərindən daha çox müəyyən mövzu qabağa çıxmırsa dəqiqləşdirmə saxlamaq lazımdır. Başqa yerdə eyniadlı kənd yoxdursa mötərizədə "(kənd)" yazıla bilər. Sadə adı da dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək olar və ya "(dəqiqləşdirmə)" əlavə edilərək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 08:50, 23 dekabr 2025 (UTC) ::::Fikrimcə, “Soltanlı” soyad kimi (ayrı şəxsin soyadı kimi yox, məhs soyad kimi, çünki şəxsin mıqaləsi adətən ad-soyadla yazılır) kifayət qədər ensiklopedikdirsə, fikrimcə buna görə mənbələr olmalıdır. Ondan sonra müəyyənləşdirmək olar ki nə dərəcədə ensiklopedikidir: dəqiqləşdirmə səhifəsində yazılması kifayətdir yoxsa soyad üçün ayrı məqalə olmalıdır, yoxsa soyada aid ayrı dəqiqləşdirmə səhifəsi olmalıdır, və bu halda əsas məna hansı səhifədə olmalıdır: yaşayış məntəqəsində, soyad məqaləsində, ümumi dəqiqləşdirmə səhifəsində, yoxsa soyad dəqiqləşdirmə səhifəsində. Bu məsələdə isə belə başa düşürəm ki, soyad üçün ayrı məqalə üçün ensiklopediklik hələ ki sübut olunmayıbdır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:28, 25 dekabr 2025 (UTC) :::::Soyad, ad, təxəllüs kimi konkret səhifələr dəqiqləşdirmə və çoxmənalı termin səhifələri kimi bir şeydi. Əlbəttə, məqalələri veririksə saya da baxmaq lazımdı. Məncə "Soltanlı" dəqiqləşdirmə səhifəsi olmalıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:22, 25 dekabr 2025 (UTC) ::::::Məncə Soltalı soyad kimi əhəmiyyət dərəcəsində Cəbrayılın Soltanlı kəndi ilə bərabərdirsə, onda gərək ya bu soydan (yəni bu nəsildən) heç olmasa bir neçə məşhur adam çıxmalıdır və ya geniş yayılmış soyad olmalıdır (məsələn [[Əliyev]], [[Məmmədov]] kimi - misal çəkilən soyadlar üçün səhifə artıq dəqiqləşdirmə səhifəsi olmaya da bilər, məqalə formasında da ola bilər). Üstəlik, bir məsələni də qeyd edim ki, dəqiqləşdirmə səhifənin adı [[Sultanlı|Sultanlıdır]] - Soltanlı üçün ayrı dəqiqləşdrmə səhifəsi yaratmaq olar və ya belə saxlasaq Soltanlı adını kənd üçün əsas mənbə kimi istifadə etməyə əngəl qalmır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:39, 25 dekabr 2025 (UTC) == 23-12-2025 – [[:Vəhşi diviziya]] → [[:Qafqaz yerli atlı diviziyası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Vəhşi diviziya]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Vəhşi diviziya|[[{{TALKPAGENAME:Vəhşi diviziya}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Vəhşi diviziya|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Vəhşi diviziya|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Vəhşi diviziya|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Vəhşi diviziya|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qafqaz yerli atlı diviziyası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Diviziyanın rəsmi adı əsas alınmalıdır. Həm də "Vəhşi diviziya" diviziyaya alçaldıcı məna ilə verilib. Keçid qalaraq adı dəyişdirilsin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:48, 23 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə başa düşürəm ki rusca “Кавказская туземная конная дивизия”dır, əslində bəlkə “туземная” sözü də o qədər də hörmət mənasında deyildi, amma azərbaycanca “Qafqaz yerli atlı diviziyası” normal səslənir. Bu ada azərbaycandilli mənbə qoya bilərsiniz? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:48, 25 dekabr 2025 (UTC) :: Qafqaz Yerli Süvari Diviziyası-da uyğundu ::* https://e-derslik.edu.az/books/807/units/unit-1/page56.xhtml :: — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 13:50, 25 dekabr 2025 (UTC) :::Ola bilər, tək problem bu "vəhşi" sözüdür. Azərbaycan Tarixi çoxcilidliyinə də baxmmaq lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:16, 25 dekabr 2025 (UTC) ::::Bəzən doğrudan da klassik rus ədəbiyyatına baxanda, adam dəhşətə gəlir. Hərçənd ki Azərbaycan da Rusiya imperiyası tərəfindən işğal olunmuşdu, amma Rusiyanın indiki ərazisindəki olan o dövrün bəzi zadəganlardan fərqli olaraq, məncə Azərbaycanda heç bir xan, bəy özünü camaatla (istər rəiyyət olsun, istər rəncbər) belə rəftar eləməyə həm özünə sığışdırmazdı, həm də cəsarəti çatmazdı (istisnalar mümkündür əlbətdə ki). Necə deyərlər, Rusiyanın kəndlərində "[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B8 lapti]" (azərbaycanca heç bilmirəm, bu mənanı ifadə edən söz var?) geyinilən zaman, kim kimə vəhşi deyirdi... [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:54, 25 dekabr 2025 (UTC) :::::"Vəhşi" diviziya adlanması təhqir olsa da, bunun Vikipediyaya dəxlisi yoxdur. "Black Scare" məqaləsinin də adını dəyişsinlər bu məntiqlə --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 07:02, 12 yanvar 2026 (UTC) ::::::Burada "dəxli var ya yox" müzakirəsi getmir. Alayın öz rəsmi adının istifadəsinin daha məqsədyönlü və doğru olduğu müzakirə olunur. Əgər sizin məntiqiniz ilə yanaşsaq, onda AXC-ni "Müsavat Azərbaycanı" kimi dəyişdirməliyik. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:40, 12 yanvar 2026 (UTC) == 29-12-2025 – [[:Metsamor çayı]] → [[:Qarasu (çay)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Metsamor çayı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Metsamor çayı|[[{{TALKPAGENAME:Metsamor çayı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Metsamor çayı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Metsamor çayı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Metsamor çayı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Metsamor çayı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarasu (çay)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bizim ensiklopediya və lüğətlərdə çayın adı bu cür göstərilir. [[Qarasu çayı]] başqa səhifəyə yönləndirildiyi üçün bu cür ad təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:17, 29 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə edəndə mahiyyət dəyişmir axı. İki məqalə də eyni adla olacaqsa, o zaman müvafiq dəqiqləşdirmələr əlavə edilməlidir, çünki belə qarışacaq. Təklif olunan ad da istiqamətləndirilir dəqiqləşdirmə səhifəsinə. Əsasən həmçinin çay adları da çox vaxt "X çayı" şəklində adlandırılır. Yox, əgər çay "çay/çayı" əlavəsi olmadan daha çox populyardırsa və o formada istifadə üstünlük təşkil edirsə istisnalar ola bilər. Burada da ən populyar mövzu olmadığından [[Xüsusi:DaimiKeçid/8423234|əsas ad dəqiqləşdirmə səhifəsidir]]. (Mövzu ilə bağlı şərh deyil.) Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 19:28, 29 dekabr 2025 (UTC) == 12-01-2026 – [[:Hacımurad Əmirov]] → [[:Mizancı Murad]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacımurad Əmirov]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacımurad Əmirov|[[{{TALKPAGENAME:Hacımurad Əmirov}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacımurad Əmirov|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacımurad Əmirov|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacımurad Əmirov|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacımurad Əmirov|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mizancı Murad]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Rusca Vikipediyadakı adı yox, ümumişlək və tanınmış adı əsas alınmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 04:32, 12 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə görürəm, sizin təklif etdiyiniz ad da türk dilindən gəlir. "Ümumişlək və tanınmış ad"la bağlı yerli mənbələr göstərə bilərsiniz? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:22, 7 fevral 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Buyurun: [https://dergipark.anas.az/index.php/es/article/download/1006/989/1086 AMEA Xəbərləri Filologiya seriyası] , "[https://filologiyameseleleri.com/pdf/2018/8.pdf Filologiya məsələləri]" jurnalı, buradakı [[Abdullah Cövdət]], [[Tunalı Hilmi]] məqalələri. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:53, 13 fevral 2026 (UTC) == 19-01-2026 – [[:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə]] → [[:Əsakiri-mənsureyi-Məhəmmədiyyə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|[[{{TALKPAGENAME:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Əsakiri-mənsureyi-Məhəmmədiyyə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyyətin, "əsakir" (bax: https://en.wiktionary.org/wiki/%C9%99sakir) sözünün, "mənsur" sözünün izafiyıt ilə "əyi" yox, "eyi" şəklində və xüsusi isim olmadığı üçün kiçik hərflə düzəlişi. Mənbə: [http://e-kitab.ameanb.nmr.az/QezetSekilleri/14sentyabr.pdf 1] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:51, 19 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Salam hörmətli həmkar @[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] qardaş. Məqalənin üzərində yenidən işlədim. Əgər mümkündürsə orada nəzər salarsınız zəhmət olmasa. Əgər məqalənin adının dəyişdirilməsini zəruri hesab edirsinizsə heç bir problem yoxdur. Buyurub dəyişdirə bilərsiniz. Hörmətlə [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 09:16, 3 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Həsən İmanov|Həsən İmanov]] Təşəkkürlər. Mənim addəyişdirmə hüququm olmadığndan sadəcə gözləyirəm ilin əvvəlindən. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:21, 3 iyun 2026 (UTC) :{{u|Yousiphh}}, sizdən [[special:diff/8929777|xahiş olundu]] axı, ki şərhi şərh bölməsinə yazmaq barədə. Digər şərhləri də köçürüb elə cavablaya bilərsiniz. {{u|Həsən İmanov}}, lütfən siz də nəzərə alarsınız. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:04, 3 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Hər dəfə bunu yazacağınıza, addəyişməni icra edin. 1 il gözlətilməsi normaldır? [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:13, 3 iyun 2026 (UTC) :::Müzakirəyə baxmamışam, mən sizə irad bildirdim. Səhifə dolub-daşır, təəssüf ki, maraqlanmağa vaxtım yoxdur. Əvvəl-axır baxılır, könüllü olduğu üçün aktivliyə baxanda gözləmədə qalması normaldır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:19, 3 iyun 2026 (UTC) == 29-01-2026 – [[:Mazandaran ostanı]] → [[:Mazəndaran ostanı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mazandaran ostanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mazandaran ostanı|[[{{TALKPAGENAME:Mazandaran ostanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mazandaran ostanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mazandaran ostanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mazandaran ostanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mazandaran ostanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mazəndaran ostanı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Fars dilindən (və Mazəndaran dilindən) transliterasiya etdikdə, belə alınır. Digər dillərdə, əsas türkcə və ruscada ikinci "a", əslində "e" olub. Mənbələr barədə əmin deyiləm, nə düşünürsünüz? Ensiklopediyalarda necədir? --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 10:43, 29 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :[https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/301/mode/1up ASE-də] əsas ad Mazandaran yazılır. Alternativ variatlar Mazanderan, Mazenderan kimi yazılır. Amma ASE-də köhnə mənbədir. Bəlkə rus dilindəki variantları istifadə ediblər? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:35, 29 yanvar 2026 (UTC) == 07-02-2026 – [[:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)]] → [[:İsrafil bəy Yadigarov (mayor)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|[[{{TALKPAGENAME:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İsrafil bəy Yadigarov (mayor)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mənbələrdə, arxivdəki şəxsi işində və Varşavadakı qəbirindəki yazıda mayor rütbəsində olduğu üçün. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:52, 7 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 14-02-2026 – [[:Ant etkenmen]] → [[:Krım tatarlarının himni]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ant etkenmen]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ant etkenmen|[[{{TALKPAGENAME:Ant etkenmen}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ant etkenmen|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ant etkenmen|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ant etkenmen|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ant etkenmen|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Krım tatarlarının himni]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Himnin adı yox, digər Vikipediyalarda və məqalələrdə olduğu kimi "... himni" şəklində yazılmasını təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:50, 14 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı]] → [[:Koblandı-batır]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|[[{{TALKPAGENAME:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Koblandı-batır]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Dastan azərbaycancaya bu adla tərcümə olunmuşdur: Koblandı-batır. Qazax xalq qəhrəmanlıq dastanı. Tərcümə edən: Nizami Məmmədov-Tağısoy. Bakı, "Elm və təhsil", 2017, 316 s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:13, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:41, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:Ahıskalı aşıq Səfili]] → [[:Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ahıskalı aşıq Səfili]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ahıskalı aşıq Səfili|[[{{TALKPAGENAME:Ahıskalı aşıq Səfili}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ahıskalı aşıq Səfili|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ahıskalı aşıq Səfili|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ahıskalı aşıq Səfili|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ahıskalı aşıq Səfili|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Axısqa sözünün düzgün yazılışı və aşığın azərbaycanca adı bu cürdür. Bax: Hacılı A. Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili. Bakı, Mütercim, 2014. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:31, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)]] → [[:Aşıq Ahu Qaraoğlu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|[[{{TALKPAGENAME:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aşıq Ahu Qaraoğlu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mötərizəyə ehtiyac yoxdur. Bax: [https://tr.wikisource.org/wiki/Ki%C5%9Fi:%C3%82%C5%9F%C4%B1k_%C3%82h%C3%BB_Karao%C4%9Flu Kişi:Âşık Âhû Karaoğlu] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:35, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı]] → [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısqa türklərinin siyahısı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|[[{{TALKPAGENAME:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısqa türklərinin siyahısı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Axısqa türkləri]] yazılmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:37, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :"Şəhid" yox, "həlak" və ya "ölən" ifadələrindən istifadə edilməlidir. "Şəhid" ensiklopedik ifadə deyil, {{u|Yousiphh}}. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:02, 23 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Bu siyahı ümumiyyətlə çox problemlidir. Həm Birinci, həm də İkinci Qarabağ müharibələri, əlavə də 2000-ci illərdə də ölənlər var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:35, 24 iyun 2026 (UTC) == 17-02-2026 – [[:Axısxa]] → [[:Axısxa (kənd)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Axısxa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Axısxa|[[{{TALKPAGENAME:Axısxa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Axısxa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Axısxa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Axısxa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Axısxa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Axısxa (kənd)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Axısxa (kənd)]] və ya [[Axısxa (Sabirabad)]] olaraq dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[Axısxa]]/[[Axısqa]] isə [[Axalsıx]] şəhəri məqaləsinə istiqamətləndirilsin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:39, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Tarix-i Şeyx Üveys]] → [[:Tarixi-Şeyx Üveys]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tarix-i Şeyx Üveys]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tarix-i Şeyx Üveys|[[{{TALKPAGENAME:Tarix-i Şeyx Üveys}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tarix-i Şeyx Üveys|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tarix-i Şeyx Üveys|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tarix-i Şeyx Üveys|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tarix-i Şeyx Üveys|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tarixi-Şeyx Üveys]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyətin düzəldilməsi. Mənbə: [http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17515/cild/20 AME]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:37, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (III Mehmedin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (III Mehmedin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin adı Humaşah Sultan (digər sultan qızlarının adı Hümaşah yazılıb) olsa da, mətn Bəyxan Sultan haqqındadır. Serbcə Vikipediyada da adı bu cürdür. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:14, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Hümaşah Sultan]] → [[:Hümaşah Sultan (Şahzadə Mehmedin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hümaşah Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hümaşah Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hümaşah Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hümaşah Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hümaşah Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hümaşah Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hümaşah Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hümaşah Sultan (Şahzadə Mehmedin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hümaşah Sultan]] adını dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:16, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Hüma Şah Sultan]] → [[:Hümaşah Sultan (Sultan İbrahimin xanımı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hüma Şah Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hüma Şah Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hüma Şah Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hüma Şah Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hüma Şah Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hüma Şah Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hüma Şah Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hümaşah Sultan (Sultan İbrahimin xanımı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:19, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan]] → [[:Bəyxan Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:27, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (III Mustafanın qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (III Mustafanın qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:30, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (I Səlimin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (I Səlimin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:33, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:36, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Hafsa Sultan]] → [[:Həfsə Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hafsa Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hafsa Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hafsa Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hafsa Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hafsa Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hafsa Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hafsa Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həfsə Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bizim dilimizdə Həfsədir bu ad. Digər şəxs üçün bax: [[Aişə Həfsə Sultan]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:56, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayşə Həfsə Sultan]] → [[:Aişə Həfsə Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayşə Həfsə Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayşə Həfsə Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Ayşə Həfsə Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayşə Həfsə Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayşə Həfsə Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayşə Həfsə Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayşə Həfsə Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aişə Həfsə Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Aişə" adının azərbaycanca yazılması. Digər bütün bu adda sultanlarda bu cür yazılıb: [[Aişə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)]], [[Aişə Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]], [[Aişə Sultan (II Bəyazidin qızı)]], [[Aişə Sultan (II Mustafanın qızı)]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:01, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayişə Ərzan]] → [[:Ayşə Ərzan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayişə Ərzan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayişə Ərzan|[[{{TALKPAGENAME:Ayişə Ərzan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayişə Ərzan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayişə Ərzan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayişə Ərzan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayişə Ərzan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ayşə Ərzan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türk dilindəku "Ayşe" adı əksərən "Ayşə" olaraq istifadə edilir. [[Ayşə (ad)]] səhifəsini baxa bilərsiniz. Digər tərəfdən "Ayişə" adı ilə təkcə bu məqalə var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:15, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayşə bint Hüseyn]] → [[:Aişə bint Hüseyn]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayşə bint Hüseyn]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayşə bint Hüseyn|[[{{TALKPAGENAME:Ayşə bint Hüseyn}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayşə bint Hüseyn|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayşə bint Hüseyn|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayşə bint Hüseyn|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayşə bint Hüseyn|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aişə bint Hüseyn]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ərəbcə olan "Aişə" adı təkcə bu şəxsin adında türkcədəki kimi "Ayşə" yazılıb. Digər ərəbəsilli şəxslər: [[Aişə]], [[Aişə Qəzzafi]] və s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:20, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 19-02-2026 – [[:Ulûm]] → [[:Ülüm (qəzet)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ulûm]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ulûm|[[{{TALKPAGENAME:Ulûm}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ulûm|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ulûm|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ulûm|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ulûm|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ülüm (qəzet)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Eyni "Təsviri-əfkar" kimi, qəzet adı "Ulûm" yox, "[[Ülüm (qəzet)|Ülüm]]" olmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:05, 19 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 19-02-2026 – [[:Millət-i Erməniyan]] → [[:Milləti-erməniyan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Millət-i Erməniyan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Millət-i Erməniyan|[[{{TALKPAGENAME:Millət-i Erməniyan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Millət-i Erməniyan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Millət-i Erməniyan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Millət-i Erməniyan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Millət-i Erməniyan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Milləti-erməniyan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyətin düzəldilməsi. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:07, 19 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Servet (qəzet)]] → [[:Sərvət (qəzet)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Servet (qəzet)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Servet (qəzet)|[[{{TALKPAGENAME:Servet (qəzet)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Servet (qəzet)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Servet (qəzet)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Servet (qəzet)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Servet (qəzet)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sərvət (qəzet)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Təsviri-əfkar" və "Ülüm" qəzetlərinin adlarının standartlaşdırılması ilə eyni səbəb. [[Sərvəti-fünun]] jurnalının adı bu qəzetdən gəlir. Əgər jurnalda adı "Sərvət" olaraq yazılırsa, deməli qəzetdə də belə yazılmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti]] → [[:Bəktaşi Ordeni Suveren Dövləti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|[[{{TALKPAGENAME:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəktaşi Ordeni Suveren Dövləti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Bəktaşi" sözünün düzgün yazılışı. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Naxçıvan (region)]] → [[:Naxçıvan (tarixi ərazi)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Naxçıvan (region)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Naxçıvan (region)|[[{{TALKPAGENAME:Naxçıvan (region)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Naxçıvan (region)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Naxçıvan (region)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Naxçıvan (region)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Naxçıvan (region)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Naxçıvan (tarixi ərazi)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Azərbaycan (tarixi ərazi)]], [[Şirvan (tarixi ərazi)]] kimi adlandırılmasını təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:37, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)]] → [[:Költoğan (Keles)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|[[{{TALKPAGENAME:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Költoğan (Keles)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Kənd 2021-ci ildə Költoğan adlandırılıb, həm də mötərizədə vilayət (Cənubi Qazaxıstan vilayəti də artıq Türküstan vilayətidir) adı yox, rayon adı yazılması daha uyğundur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:50, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-02-2026 – [[:Hikmət Cevdet-zadə]] → [[:Hikmət Cövdətzadə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hikmət Cevdet-zadə]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hikmət Cevdet-zadə|[[{{TALKPAGENAME:Hikmət Cevdet-zadə}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hikmət Cevdet-zadə|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hikmət Cevdet-zadə|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hikmət Cevdet-zadə|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hikmət Cevdet-zadə|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hikmət Cövdətzadə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Elmi ədəbiyyatımızda ad-soyadı bu cür yazılır. Əlavə olaraq Vilayət Quliyevin məqalələrinə ([https://525.az/news/321437-xaricden-gelenler-xaricde-yazilanlar--birinci-turkoloji-qurultay-istirakcilarinin-izi-ile], [https://525.az/news/63806-turkoloji-qurultayin-eks-sedasi-yaxud-vetene-son-gelis]), Cəlal Qasımov "Birinci Türkoloji Qurultay: şahidlər və şəhidlər" monoqrafiyasına baxmaq olar. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:01, 21 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 23-02-2026 – [[:Alban əlifbası]] → [[:Qafqaz alban əlifbası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Alban əlifbası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Alban əlifbası|[[{{TALKPAGENAME:Alban əlifbası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Alban əlifbası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Alban əlifbası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Alban əlifbası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Alban əlifbası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qafqaz alban əlifbası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Alban əlifbası]] Balkan yarımadasındakı [[alban dili]]nin əlifbası mənasındadır. Digər dillərdəki və [[Qafqaz alban dili]] məqaləsindəki kimi "Qafqaz" sözü əlavə edilməlidir. Digər variantlar: [[Ağvan əlifbası]], [[Aluank əlifbası]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:40, 23 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 25-02-2026 – [[:Ağşidlər dövləti]] → [[:İxşidilər dövləti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ağşidlər dövləti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ağşidlər dövləti|[[{{TALKPAGENAME:Ağşidlər dövləti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ağşidlər dövləti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ağşidlər dövləti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ağşidlər dövləti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ağşidlər dövləti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İxşidilər dövləti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Dövlətin adı "İxşidi"dir, "Ağşid" yox. "[[İxşid]]" sözündən gəlir. Bax: Rafiq bəy İsmayıl. İxşidilər dövləti, 935–969-cu illər (Bakı, 2007). [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:36, 25 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-03-2026 – [[:Xalxal (Lala)]] → [[:Xalxal (qədim şəhər)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Xalxal (Lala)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Xalxal (Lala)|[[{{TALKPAGENAME:Xalxal (Lala)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Xalxal (Lala)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Xalxal (Lala)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Xalxal (Lala)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Xalxal (Lala)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Xalxal (qədim şəhər)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. Xalxal və ya digər adı Lala bu cür yazılması daha uyğundur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:21, 1 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 10-03-2026 – [[:Ali Canib Yöntem]] → [[:Əli Canib Yöntəm]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ali Canib Yöntem]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ali Canib Yöntem|[[{{TALKPAGENAME:Ali Canib Yöntem}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ali Canib Yöntem|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ali Canib Yöntem|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ali Canib Yöntem|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ali Canib Yöntem|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Əli Canib Yöntəm]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. Mənbə üçün bax: [https://bsuj.bsu.edu.az/uploads/pdf/ab2640fcdc47b9f56064398191c830b6.pdf], [https://dergipark.anas.az/index.php/es/article/download/877/859/956], [http://anl.az/el/Kitab/2019/11/cd/Ar2019-902.pdf], [http://old.xalqqazeti.com/az/news/social/42800] və s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:32, 10 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 10-03-2026 – [[:Bab-ı Ali basqını]] → [[:Babı-ali basqını]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bab-ı Ali basqını]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bab-ı Ali basqını|[[{{TALKPAGENAME:Bab-ı Ali basqını}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bab-ı Ali basqını|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bab-ı Ali basqını|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bab-ı Ali basqını|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bab-ı Ali basqını|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Babı-ali basqını]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bax: [[Babı-ali]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:38, 10 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-03-2026 – [[:Sürət]] → [[:Sürət vektoru]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sürət]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sürət|[[{{TALKPAGENAME:Sürət}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sürət|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sürət|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sürət|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sürət|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sürət vektoru]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu sahə üzrə ekspert deyiləm deyə çox da əmin deyiləm açığı. Süni intellektin dediyinə görə Velocity sürət vektoru, speed isə yeyinlik olmalıdır. Bura baxa bilərsiz: https://ibb.co/0RXZtdzk [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 16:41, 18 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 22-03-2026 – [[:Azad Volqa-Ural]] → [[:Azad İdil-Ural]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azad Volqa-Ural]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azad Volqa-Ural|[[{{TALKPAGENAME:Azad Volqa-Ural}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azad Volqa-Ural|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azad Volqa-Ural|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azad Volqa-Ural|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azad Volqa-Ural|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azad İdil-Ural]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Orijinal və beynəlxalq adında "İdil" yazılıb. Rusca belə "İdil" yazılıb. Düzəltmə. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:08, 22 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] tərəfindən [[Xüsusi:Fərq/8917455|yerinə yetirilib]]}} [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:37, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 25-03-2026 – [[:Türkistan legionu]] → [[:Türküstan legionu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Türkistan legionu]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Türkistan legionu|[[{{TALKPAGENAME:Türkistan legionu}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Türkistan legionu|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Türkistan legionu|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Türkistan legionu|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Türkistan legionu|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Türküstan legionu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Elmi ədəbiyyatımızda legionun adı "Türküstan"dır. Əgər əsli kimi yazılmalıdır kimi bir fikri müdafiə etmək istəyən olsa, diqqətinizə çatdırım ki, ingiliscə və ruscada "Turkestan" kimi istifadə edilib. Bir də Türkistan/Türküstan məsələsi daha əvvəl müzakirə edilmişdi. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:05, 25 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 27-03-2026 – [[:Alaş-Orda hökuməti]] → [[:Alaş Orda hökuməti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Alaş-Orda hökuməti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Alaş-Orda hökuməti|[[{{TALKPAGENAME:Alaş-Orda hökuməti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Alaş-Orda hökuməti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Alaş-Orda hökuməti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Alaş-Orda hökuməti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Alaş-Orda hökuməti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Alaş Orda hökuməti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Defisə ehtiyac yoxdur. Bax: [[Alaş Orda]], [[Qızıl Orda]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:23, 27 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-03-2026 – [[:Smart-kartlar]] → [[:Ağıllı kart]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Smart-kartlar]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Smart-kartlar|[[{{TALKPAGENAME:Smart-kartlar}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Smart-kartlar|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Smart-kartlar|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Smart-kartlar|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Smart-kartlar|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağıllı kart]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mən bilən bütün məqalələr tək halda olmalıdır. Tərcümə də səhvdir (prinsipcə düz götürmək olar). Rus dilindən transliterasiya etməkdənsə Ağıllı kart yazmaq daha məqsədəuyğundur [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:06, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * {{şərh}} Hansı məqalələr bütün məqalə halında olmalıdır ? Həmçinin qeyd etdiyiniz adlarda olan mənalar tamam fərqli anlayışlardır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 18:37, 31 mart 2026 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], hansı adın istifadəsindən asılı olmayaraq qeyd edim ki, [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|istifadəçi]] düz deyir, təkdə olmalıdır; [[VP:TƏKDƏ]] qaydamız var. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:47, 31 mart 2026 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Ad olaraq qeyd edib, indi aydın oldu mənə o barədə haqlısınız. Yenədə məna cəhətdən tam fərqli anlayışlardır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 19:06, 31 mart 2026 (UTC) *:::Salam, arasındakı fərqləri izah edə bilərsiz mənə? Və ya "Ağıllı kart"in ingilis və ya başqa dildə olan məqaləsini göstərə bilərsiz? Çünki türk dilində olan məqalədə də "Ağıllı kart" yazılıb. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 10:06, 1 aprel 2026 (UTC) *:::: @[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] Türk dilində ola bilər lakin Azərbaycan dilində texnologiya terminlərində fərqli anlayışlardır. Bunun izahini internet resurslarında özünüzdə araşdırma edərək tapa bilərsiniz. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 13:03, 1 aprel 2026 (UTC) *:::::Bağışlayın, amma mən sizdən konkret cavab gözləyirdim. Deyirsiz ki, "Ağıllı kart" ilə "Smart kart" tamam fərqli anlayışlardır. Əgər İngilis dilindəki "Smart card" ifadəsi Azərbaycan dilindəki qarşılığı "Smart kart"dırsa bəs onda "Ağıllı kart" nədir? Yəni ingiliscə "Ağıllı kart"ın qarşılığı nədir? İngiliscə Vikipediyada məqaləsi var? *:::::İnternetdə ağıllı kart yazanda da, smart kart yazanda da eyni şey çıxır. Fərq sadəcə hansı qurumun necə adlandırmasındadır. Ağıllı kart ilə smart kart arasındakı fərq, ağıllı telefon ilə smartfon arasındakı fərq ilə eynidir (siz əksini sübut edənə qədər). [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:39, 1 aprel 2026 (UTC) *:::::: @[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] Sxeamtik olaraq haqlısınız lakin əgər hədəfiniz professional və elmi bir yanaşmadırsa, mütləq "Smart kart" başlığından istifadə edilməlidir. Çünki vikipedia daxilində ən populyar ad və ən çox tanınan adlar istifadə edilir. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 15:05, 1 aprel 2026 (UTC) == 29-03-2026 – [[:İnteqral sxem]] → [[:İnteqral dövrə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İnteqral sxem]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İnteqral sxem|[[{{TALKPAGENAME:İnteqral sxem}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İnteqral sxem|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İnteqral sxem|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İnteqral sxem|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İnteqral sxem|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İnteqral dövrə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Circuit həm [https://www.youtube.com/watch?v=LZAbnOJiGfQ elektronikada], həm də gündəlik həyatda dövrə kimi çevrilir. Məqalə rus dilindən transliterasiya edilib deyə sxem yazılıb. PS: inteqral hissəsindən tam əmin deyiləm açığı. İnteqrasiya olunmuş da yazmaq olar. Və ya bütöv/bütövləşmiş. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:26, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-03-2026 – [[:Sxem lövhəsi]] → [[:Çap olunmuş dövrə lövhəsi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sxem lövhəsi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sxem lövhəsi|[[{{TALKPAGENAME:Sxem lövhəsi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sxem lövhəsi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sxem lövhəsi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sxem lövhəsi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sxem lövhəsi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Çap olunmuş dövrə lövhəsi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Əvvəla "printed" sözü, ümumiyyətlə tərcümə olunmayıb. İkincisi "circuit" sözü həm [https://www.youtube.com/watch?v=LZAbnOJiGfQ elektronikada], həm də gündəlik həyatda "dövrə" kimi tərcümə olunur. Görünür məqalənin adı rus dilindən transliterasiya olunub. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:33, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-05-2026 – [[:Firudin bəy Köçərlinin evi]] → [[:Firidun bəy Köçərlinin evi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Firudin bəy Köçərlinin evi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Firudin bəy Köçərlinin evi|[[{{TALKPAGENAME:Firudin bəy Köçərlinin evi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Firudin bəy Köçərlinin evi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Firudin bəy Köçərlinin evi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Firudin bəy Köçərlinin evi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Firudin bəy Köçərlinin evi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Firidun bəy Köçərlinin evi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Firidun bəy Köçərli olmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:24, 29 may 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:35, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Niyə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:41, 29 may 2026 (UTC) ::Yəqin şəxsin məqaləsi elə adlanıdırılıb, ona görə. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], şərhinizi şərhlər bölməsinə köçürdüm, lütfən şərhlər üçün bu bölmədən istifadə edin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 17:27, 29 may 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Çünki adı Firidundur ({{lang-az2|فریدون}}), Firudin deyil. Bax: [[:Fayl:Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi materialları (I cild II hissə).jpg|Fayl]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000019797 1]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000006886 2]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000005131 3]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000152329 4]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000007617 5]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000337585 6]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000520252 7]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:25, 30 may 2026 (UTC) == 01-06-2026 – [[:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş]] → [[:Ağa Şövkət Əli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|[[{{TALKPAGENAME:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağa Şövkət Əli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu cür ad düzgün deyil. [[:en:Agha Shaukat Ali|Ağa Şövkət Əli]] ilə əvəzlənməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:27, 1 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:34, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 23-06-2026 – [[:İmran Mirzəyev (jurnalist)]] → [[:İmran Mirzəyev]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İmran Mirzəyev (jurnalist)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İmran Mirzəyev (jurnalist)|[[{{TALKPAGENAME:İmran Mirzəyev (jurnalist)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İmran Mirzəyev (jurnalist)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İmran Mirzəyev (jurnalist)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İmran Mirzəyev (jurnalist)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İmran Mirzəyev (jurnalist)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İmran Mirzəyev]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mötərizədəki dəqiqləşdirməyə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 23 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:27, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 27-06-2026 – [[:Robert Sapolsky]] → [[:Robert Sapolski]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Robert Sapolsky]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Robert Sapolsky|[[{{TALKPAGENAME:Robert Sapolsky}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Robert Sapolsky|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Robert Sapolsky|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Robert Sapolsky|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Robert Sapolsky|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Robert Sapolski]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca düzgün yazılış. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 18:23, 27 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 30-06-2026 – [[:Tütün]] → [[:Tütün (bitki)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tütün]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tütün|[[{{TALKPAGENAME:Tütün}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tütün|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tütün|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tütün|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tütün|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tütün (bitki)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azvikidə məqaləsi olmasa belə, ümumi tütün (çəkilən, çəkmək üçün istifadə olunan) yəni "tobacco" ilə qarışdırılmaması üçün bitki sözünü əlavə etmək lazımdır. Bu məqalə xüsusi bitki cinsinə aiddir. Digər vikilərə də göz ata bilərsiniz. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 19:50, 30 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :{{şərh|Qeyd:}} Ad dəyişəcəyi təqdirdə səhifəyə olan keçidlər də yoxlanılaraq yeni ada düzəldilməlidir. Mən hazırda telefonda olmasam vaxt edib edərdim, amma indi uyğun deyiləm. Bu addəyişmə məsələsini ümumiyyətlə müzakirə səhifəsində müzakirə etmək daha doğru olar fikrimcə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:17, 30 iyun 2026 (UTC) == 01-07-2026 – [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi]] → [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|[[{{TALKPAGENAME:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Müzakirə:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi#Məqalənin adı|burada müzakirə]]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:04, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : 9w9aaj0478ftm7iy0pvj1bob3q7u1dl 8985264 8985212 2026-07-01T14:17:53Z Bozqurd77 316685 /* 30-06-2026 – Tütün → Tütün (bitki) */ Cavab 8985264 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{/Giriş}}</noinclude> {{Archive basics |archive = Vikipediya:Addəyişdiricilərə müraciət/Arxiv/%(year)d/%(monthname)s |counter = 1 }} <!--Bu sətirə və yuxarısına toxunmayın. Müraciətlərinizi bu sətirdən aşağıya qeyd edin.--> == 13-05-2025 – [[:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)]] → [[:Təzəkənd (Şərur)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|[[{{TALKPAGENAME:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Təzəkənd (Şərur)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hal hazırda rayonda bu adda bir kənd var. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:21, 13 may 2025 (UTC) :[[Təzəkənd (Maxta, Şərur)]] kəndi [https://e-qanun.az/framework/2125 ləğv olunub]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:22, 13 may 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:'''<br><!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. -->{{pb}}'''Şərhlər:'''<br><!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. -->{{pb}}{{şərh}} [[https://az.wikipedia.org/wiki/T%C9%99z%C9%99k%C9%99nd_(%C5%9E%C9%99rur)]] - @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]]@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] Zəhmət olmazsa bu məqaləni silib ad dəyişikli ilə bağlı yardım edəsiniz. Mən cəhd edən zaman xəta ekranı aldım. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 23:33, 31 mart 2026 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], {{done}}. Gələn dəfə {{tlf|sil}} şablonundan da istifadə edə bilərsiz. Keçidləri düzəltməyi də unutmayın. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:42, 1 aprel 2026 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Təşəkkürlər, lakin mən edən zaman bu adda məqalə var bildirişi aldım. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 20:49, 1 aprel 2026 (UTC) *:::@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], yalnız bir redaktə və o da istiqamətləndirmə verildiyi redaktə olarsa dəyişə bilirsiniz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:54, 1 aprel 2026 (UTC) == 16-06-2025 – [[:Həmzə ibn Həbib Kufi]] → [[:Həmzə ibn Həbib]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həmzə ibn Həbib Kufi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həmzə ibn Həbib Kufi|[[{{TALKPAGENAME:Həmzə ibn Həbib Kufi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həmzə ibn Həbib Kufi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həmzə ibn Həbib Kufi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həmzə ibn Həbib Kufi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həmzə ibn Həbib Kufi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həmzə ibn Həbib]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ad çox uzundur. Burada [https://isamveri.org/pdfdrg/D02632/2010_13/2010_13_MURSELOVM.pdf] sadəcə Həmzə kimi verilib. Lakin şəxs Həmzə ibn Həbib [https://islamansiklopedisi.org.tr/hamza-b-habib] kimi tanınır. Bu görə də nisbə gərəksiz, qeyri-ənənəvidir. [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 17:23, 16 iyun 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-06-2025 – [[:Qoqoran]] → [[:Ağlağan silsiləsi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qoqoran]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qoqoran|[[{{TALKPAGENAME:Qoqoran}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qoqoran|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qoqoran|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qoqoran|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qoqoran|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağlağan silsiləsi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Birincisi məqalədə səhvliklə dağ silsiləsi, sadəcə dağ olaraq göstərilib. İkincisi bizim ədəbiyyatda bu dağ silsiləsinin adı [[Ağlağan|baş dağın adından]] götürülüb. Hətta Ermənicə Vikipediyada da ikinci ad olaraq Ağlağan (Աղլաղան) adı qeyd olunub. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:57, 21 iyun 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 02-07-2025 – [[:Hacı Əli Davafuruş]] → [[:Hacı Əli Davaçı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əli Davafuruş]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əli Davafuruş|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əli Davafuruş}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əli Davafuruş|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əli Davafuruş|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əli Davafuruş|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əli Davafuruş|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əli Davaçı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : yanlış adlandırma [[İstifadəçi:Qızılbaş|Qızılbaş]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qızılbaş|müzakirə]]) 12:23, 2 iyul 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :{{u|Qızılbaş}}, zəhmət olmasa səbəb/əsaslandırma təqdim edə bilərsiz? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 13:20, 2 iyul 2025 (UTC) ::{{u|Qızılbaş}} bu ad barədə Azərbaycan dilində mənbə var, yoxsa öz mülahizələrinizdir? --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 14:05, 2 iyul 2025 (UTC) :علی دواچی --- farsca vikipediyada adlandırma belədir. Bu da transliterasiya olaraq Əli Davaçı kimi qeyd edilir, Davafuruş yox. Davafuruş Davaçı ifadəsinin, yəni Dava (dərman) Satan (farscada furuş) farscaya şəkilçi olaraq tərcüməsindən törədilib sonradan. Əgər farsca vikipediyada Davaçı deyə qeyd edilirsə, Azərbaycancada niyə fars sonluqlu və sonradan törədilmiş forması qalsın ki ? Hörmətlə. {{imzasız|Qızılbaş|13:26, 2 iyul 2025}} == 23-07-2025 – [[:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği]] → [[:Mirzə Həsən Qarabaği]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|[[{{TALKPAGENAME:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mirzə Həsən Qarabaği]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Adının standartlaşdırılması. 1973-cü ildə nəşr edilmiş "Seçilmiş əsərləri"ndə və ASE-dəki məqaləsindəki adı əsas götürülməlidir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:00, 23 iyul 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Kiçan monastırı]] → [[:Ballıqayada məbəd (Ağdərə)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kiçan monastırı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kiçan monastırı|[[{{TALKPAGENAME:Kiçan monastırı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kiçan monastırı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kiçan monastırı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kiçan monastırı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kiçan monastırı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ballıqayada məbəd (Ağdərə)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Abidənin qeydiyyat nömrəsini təzələdim. Orada məbədin adı qeyd olunmayıb. Ona görə də ümumi ad olaraq "Ballıqayada məbəd" adlandırmağa təklif edirəm, həmçinin Ballıqaya adında bir neçə kənd olduğunu nəzərə alaraq mötərizədə "Ağdərə" əlavə edilməsini təklif edirəm [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:00, 6 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Dvin]] → [[:Dəbil]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Dvin]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Dvin|[[{{TALKPAGENAME:Dvin}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Dvin|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Dvin|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Dvin|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Dvin|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Dəbil]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca şəhərin adı. Məqalədə istinad var [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:39, 6 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Didi Türkoba]] → [[:Böyük Türk Yürüşü]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Didi Türkoba]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Didi Türkoba|[[{{TALKPAGENAME:Didi Türkoba}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Didi Türkoba|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Didi Türkoba|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Didi Türkoba|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Didi Türkoba|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Böyük Türk Yürüşü]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca adı düzgün deyil. Güney Azərbaycanca Vikipediyasında adı "Böyük Türk Yürüşü" ({{Dil-az2|بؤیوک تورک یوروشو}}) kimi verilib. Digər Vikipediyalardakı adlar ilə müqayisədə bu ad daha doğrudur (misal: türkcə: Böyük Türk İstilası; özbəkcə: Böyük Türk Basqını). [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:36, 6 avqust 2025 (UTC) ::Böyük Türk Yürüşü bilmirəm nə dərəcədə mövzunu konkfetləşdirəcək. Azərbaycandilli akademik nəşrlərdə necə adlandırılır? Didi Türkoba - mənə elə gəlir ki, bu hadisə deyil, ərazidir, bu səbəbdən də fərqli məqalələr də ola bilər, adını yenə də azərbaycandilli akademik nəşrlərdən baxılsa pis olmaz. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 08:37, 7 avqust 2025 (UTC) :::Əgər akademik nəşrlərdə yürüşün adı dəqiqləşdirilməyibsə, digər dildəki əksər ad əsas götürülməlidir. Bir şey açıq-aşkardır ki, "Didi Türkoba" yanlış adalandırmadır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:21, 6 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 07-08-2025 – [[:Qırmızı monastır]] → [[:Qırmızı məbəd (Qozlu, Ağdərə)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qırmızı monastır]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qırmızı monastır|[[{{TALKPAGENAME:Qırmızı monastır}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qırmızı monastır|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qırmızı monastır|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qırmızı monastır|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qırmızı monastır|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qırmızı məbəd (Qozlu, Ağdərə)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Siyahıda adı Qırmızı məbəddir. Mötərizədə Qozlu çünki Ağdərə rayonunun Çıldıranda da Qırmızı məəbəd var, Ağdərə çünki Qozlu adında kənd Laçın rayonunda da var. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:21, 7 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-08-2025 – [[:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)]] → [[:Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|[[{{TALKPAGENAME:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İstifadəçi mənbə qeyd edib bu məqalədə digər dillərdə evvelki addadır araşdırdım adı neçenci ildə dəyişib tapa bilmədim baxış keçirilsin zəhmət olmasa uyğundursa dəyişdirilsin - [[İstifadəçi:ReiKaze|<span style="font-family:Segoe print; color:#111442; text-shadow:#234675 0.0em 0.0em 0.0em;">'''ReiKaze🌸'''<sup></sup></span>]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ReiKaze|müzakirə]]) 15:00, 20 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:ReiKaze|ReiKaze]], rəsmi adı necə gedir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 14:06, 10 noyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] muzeyin adı Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi olaraq gedir hətta qapısı üzərində də bu ad yazılıb. - [[İstifadəçi:ReiKaze|<span style="font-family:Segoe print; color:#111442; text-shadow:#234675 0.0em 0.0em 0.0em;">'''ReiKaze🌸'''<sup></sup></span>]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ReiKaze|müzakirə]]) 16:19, 10 noyabr 2025 (UTC) :::Qapının üzərində yazı bilmirəm nə dərəcədə mötəbər mənbədir... İnstitutun saytında tapmadım. [https://icherisheher.gov.az/az/monument/13 Burada] AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi yazılıb. Bəlkə onda Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı) qalsın? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:29, 10 noyabr 2025 (UTC) == 21-08-2025 – [[:Adil Bağırov (alim)]] → [[:Adil Bağırov (iş adamı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Adil Bağırov (alim)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Adil Bağırov (alim)|[[{{TALKPAGENAME:Adil Bağırov (alim)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Adil Bağırov (alim)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Adil Bağırov (alim)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Adil Bağırov (alim)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Adil Bağırov (alim)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Adil Bağırov (iş adamı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu şəxs alim deyil. Sadəcə PhD-si var, heç bir institut, universitetedə çalışmır, elmi əsərləri yoxdur. Verdiyi müsahibələrində ([https://hafiztimes.com/adil-baguirov-qarabag-susa-amerika-is-adami-shusha-karabakh/ 1]), etibarlı mənbələrdə ([https://www.amerikaninsesi.org/a/amerikanin-azerbaycanli-siyasetchileri/1786012.html 2], [https://www.amerikaninsesi.org/a/adil-bagirov-vezifeye-sechilib/1785040.html 3]) iş adamı olduğu aydın olur. : Başqa tərəfdən ciddi alim, Avstraliyanın Federasiya Universitetinin professoru Adil Bağırov ([https://federation.edu.au/institutes-and-schools/iiss/staff-profiles/staff-profiles/archive/adil-bagirov federation.edu.au]) barədə məqalə yaratmaq üçün bu adın düzldilməsinə ehtiyac var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:59, 21 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 22:32, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Məncə uyğundu, etiraz yoxdusa dəyişək — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:28, 3 sentyabr 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Bikar|Bikar]] Etiraz olacağını düşünmürəm. Bura çox az inzibatçı baxır. Lütfən dəyişdirin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:06, 7 sentyabr 2025 (UTC) : indi gördüm, dəyişilməli deyilmiş. istiqamətləndirmə səhifəsi silinəndən sonra düzəldəcəyəm, üzrlü sayın :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 22:36, 23 iyun 2026 (UTC) ::İlk adı birbaşa düz ada (dəqiqləşdirməsiz olana) istiqamətləndirək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:24, 23 iyun 2026 (UTC) == 22-08-2025 – [[:Adil Quliyev (rəssam)]] → [[:Adil Elçin]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Adil Quliyev (rəssam)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Adil Quliyev (rəssam)|[[{{TALKPAGENAME:Adil Quliyev (rəssam)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Adil Quliyev (rəssam)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Adil Quliyev (rəssam)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Adil Quliyev (rəssam)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Adil Quliyev (rəssam)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Adil Elçin]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Rəssam-karikaturçu daha çox Adil Elçin adı ilə məşhurdur. "Kirpi" jurnalındakı karikaturlarını da bu adla imza edib. Əlavə mənbələr tapmağa çalışacam. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:17, 22 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 24-08-2025 – [[:Favn]] → [[:Faun]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Favn]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Favn|[[{{TALKPAGENAME:Favn}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Favn|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Favn|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Favn|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Favn|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Faun]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycan dilində latın və yunan mənşəli terminlər orijinala uyğun yazılır. Buna görə də "favn" yerinə "faun" uyğun gəlir. Bu forma həm beynəlxalq mənbələrdə (ingilis, fransız, italyan), həm də akademik ensiklopedik mənbələrdə işlədilir. [[İstifadəçi:Maryidaa|<span style="font-family:Segoe print; color: #FFA500; 0.1em 0.1em 0.1em;">''☆Mary☆''<sup></sup></span>]] &nbsp; ([[İstifadəçi müzakirəsi:Maryidaa|''' Müraciət ''']]) 07:08, 24 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Əsasən rus dilindən keçən adlandırmalar istifadə etdiyimizə görə və bu [https://kulis.az/xeber/tarix/xeber-17248 məqalədə] Favn adı istifadə olunub, başqa heç yerdə Faun adı istifadə olunmmadığına görə dəyişikliyi doğru hesab etmirəm — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:27, 3 sentyabr 2025 (UTC) == 31-08-2025 – [[:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı]] → [[:Həmzət bəy Qəbulov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|[[{{TALKPAGENAME:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həmzət bəy Qəbulov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Jurnalist Həmzət bəy Qəbulov "Şirvanlı" yox, "Şirvanski" təxəllüsü ilə rusdilli mətbuatda yazı yazıb. Ad-soyadının olduğu kimi qalması, [[Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanski]] səhifəsinin isə istiqamətləndirmə olaraq dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:14, 31 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 31-08-2025 – [[:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski]] → [[:Mustafa Lütfi İsmayılov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|[[{{TALKPAGENAME:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mustafa Lütfi İsmayılov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Həmzət bəy Qəbulov]] səhifəsi ilə eyni səbəb. [[Mustafa Lütfi İsmayılov-Şirvanski]] səhifəsi istiqamətləndirmə olaraq ad-soyadı yazılsın. Məqalədə digər adları onsuzda verilib. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:16, 31 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-09-2025 – [[:Fit qalası]] → [[:Fitdağ (şəhər)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Fit qalası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Fit qalası|[[{{TALKPAGENAME:Fit qalası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Fit qalası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Fit qalası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Fit qalası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Fit qalası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Fitdağ (şəhər)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [http://web2.anl.az:81/read/page.php?zoom=0&bibid=476738&pno=73 Bu], [https://www.researchgate.net/publication/383061961_Fitdag_shrinin_tarixin_dair bu], [https://azertag.az/xeber/sulut_buzxanasi_herem_qalasinin_erzaqla_temin_olunmasi_meqsedile_tikilib-1395708 bu] mənbələrə görə. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 17:51, 1 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], salam. Məqalədə şəhərdən bəhs olunmur. Qala və onun tarixi və memarlığından danışılır. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 09:48, 2 sentyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Turkmen|Turkmen]], Siz hansı məqaləni deyirsiniz? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:51, 2 sentyabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], başlıqdakı məqaləni nəzərdə tuturam: [[Fit qalası]]. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 10:00, 2 sentyabr 2025 (UTC) ::::Həə, Vikipediyadakı məqaləni deyirsiniz. Elə bildim ki, mənbələri deyirsiniz. Fikrimcə, şəhər və qala üçün ayrı məqalələrə ehtiyyac yoxdur, çünki faktiki olaraq [https://www.researchgate.net/publication/383061961_Fitdag_shrinin_tarixin_dair qala-şəhər] olmuşdu. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 14:31, 2 sentyabr 2025 (UTC) == 02-09-2025 – [[:İlya Yorqa]] → [[:İliya Yorqa]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İlya Yorqa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İlya Yorqa|[[{{TALKPAGENAME:İlya Yorqa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İlya Yorqa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İlya Yorqa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İlya Yorqa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İlya Yorqa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İliya Yorqa]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hörmətli inzibatçılar, bu səhifənin adını [[İliya Yorqa]] adına dəyişməyinizi rica edirəm. Çünki ad və soyadın doğru yazılışı belədir. [[İstifadəçi:MrKamil010|MrKamil010]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MrKamil010|müzakirə]]) 23:05, 2 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * İnternetdə hər iki versiya var, əsas götürə biləcəyimiz mənbə göstərin — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:24, 3 sentyabr 2025 (UTC) == 03-09-2025 – [[:Azərbaycan Nəşriyyatı]] → [[:Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşr]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azərbaycan Nəşriyyatı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azərbaycan Nəşriyyatı|[[{{TALKPAGENAME:Azərbaycan Nəşriyyatı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azərbaycan Nəşriyyatı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azərbaycan Nəşriyyatı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azərbaycan Nəşriyyatı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azərbaycan Nəşriyyatı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşr]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Səhifədə söhbət məhz Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşrdən gedir. Azərbaycan Nəşriyyatı isə tamamilə başqa qurumdur, SSRİ dönəmində adı "Kommunist" Nəşriyyatı olub. [[İstifadəçi:ShixRon|ShixRon]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ShixRon|müzakirə]]) 17:03, 3 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Daha doğrusu [[Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı]] adıdır. Tire ilə qısaltmasının əlavəsinə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 21:16, 3 sentyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Redaktələri geri qaytarmaq əvəzinə addəyişməni icra edə bilərsiniz. Açıq şəkildə aydındır ki, Azərnəşrin adı "Azərbaycan Nəşriyyatı" ola bilməz, bu ad başqa bir nəşriyyat-şirkətinin adıdır. Özü də özəldir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:06, 2 iyun 2026 (UTC) == 07-09-2025 – [[:Muna Mahmudnizad]] → [[:Mona Mahmudnejad]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Muna Mahmudnizad]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Muna Mahmudnizad|[[{{TALKPAGENAME:Muna Mahmudnizad}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Muna Mahmudnizad|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Muna Mahmudnizad|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Muna Mahmudnizad|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Muna Mahmudnizad|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mona Mahmudnejad]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Soyadın yanlış yazılması. Farsca soyadı Mahmudnejad olaraq transliterasiya olunur. Oxşar nümunə üçün bax: [[Mahmud Əhmədinejad]]. Mahmudnizad ingiliscədən birə-bir səhv olaraq köçürülüb. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:20, 7 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 26-09-2025 – [[:Hacı Baba Haşımov]] → [[:Hacı Hacıbaba Haşımov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Baba Haşımov]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Baba Haşımov|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Baba Haşımov}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Baba Haşımov|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Baba Haşımov|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Baba Haşımov|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Baba Haşımov|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Hacıbaba Haşımov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin özündə şəxsin adı Hacıbaba olaraq yazılıb. Dövri və müasir ədəbiyyatdakı adı ilə dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:15, 26 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 12-10-2025 – [[:Muradbəyli (Sabirabad)]] → [[:Muradbəyli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Muradbəyli (Sabirabad)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Muradbəyli (Sabirabad)|[[{{TALKPAGENAME:Muradbəyli (Sabirabad)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Muradbəyli (Sabirabad)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Muradbəyli (Sabirabad)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Muradbəyli (Sabirabad)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Muradbəyli (Sabirabad)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Muradbəyli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hazırda Azərbaycan Respublikasında bu adda bir kənd var. Digər Muradbəyli - Ağdam rayonunun Muradbəylisi hələ 1990-cı ildə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:44, 12 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 12-10-2025 – [[:Pərioğlular (Ağcabədi)]] → [[:Pərioğlular]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Pərioğlular (Ağcabədi)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Pərioğlular (Ağcabədi)|[[{{TALKPAGENAME:Pərioğlular (Ağcabədi)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Pərioğlular (Ağcabədi)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Pərioğlular (Ağcabədi)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Pərioğlular (Ağcabədi)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Pərioğlular (Ağcabədi)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Pərioğlular]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hazırda Azərbaycan Respublikasında bu adda bir kənd var. Digər Pərioğlular - Ağdam rayonunun Pərioğluları hələ 1990-cı ildə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:45, 12 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-10-2025 – [[:Tarsis palçıq vulkanı]] → [[:Tarsis]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tarsis palçıq vulkanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tarsis palçıq vulkanı|[[{{TALKPAGENAME:Tarsis palçıq vulkanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tarsis palçıq vulkanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tarsis palçıq vulkanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tarsis palçıq vulkanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tarsis palçıq vulkanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tarsis]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin adı ensiklopedik deyil. Ad və məzmun da düzgün deyil. Adı vulkan barədə olsa da, məzmun vulkanik yayla (plato) barədədir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:55, 17 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-10-2025 – [[:Səri-Pul vilayəti]] → [[:Səripül]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Səri-Pul vilayəti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Səri-Pul_vilayəti|[[{{TALKPAGENAME:Səri-Pul_vilayəti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Səri-Pul_vilayəti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Səri-Pul_vilayəti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Səri-Pul_vilayəti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Səri-Pul_vilayəti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sarıpul]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Salam, məncə, [[Səri-Pul vilayəti]] və [[Sər-i Pul]] səhifələrindəki Sər-i Pul Saripul Səri-Pul və digər variantları Səripül olaraq dəyişdirilməlidir. Bir neçə arqument gətirmək istərəm: * original yazıda سر پل yazılıb, bəzi hallarda ayrı, bəzi hallarda isə bitişik سرپل yazılır, buraza ancaq S R P L hərfləri var سر sözü bizim dillərdən həməşə SƏR kimi oxunur, məsələn, سربست sərbəst, سرپمك sərpmək, سرحد sərhəd, سركرده serkerde ve s. əslində burdakı sər sözü "baş, başlanğıc" mənasındadır<ref>https://www.azleks.az/online-dictionary/sər</ref> səri (sər-i, sər-e) isə nəyinsə başlanğıcı deməkdir. پل sözü isə farsca körpü deməkdir və bu sözü Azərbaycan dilində "pül" şəkilində mövcuddur<ref>https://www.azleks.az/online-dictionary/pül</ref> birlikdə سر پل sözü ''körpü başında" (başlanğıcında) mənasını verir. ərəb hərlərində yazıldığına görə kim nətər istəyir elə də yazır, və məncə, bu boyda variantların içində Azərbaycan dilində ən uyğun olduğunu yazmaq lazımdır- Səripül, bu ad həm lazımsız probeli və ya defisi aradan qaldırır və asan olur həm də ahəng qanununa uyğun olur. Əlavə: yerli əfqanistan ləhcələrində bu şəhərin adı fərqli deyilir: saripul, saripül, sarepol, səripol və s. [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 16:30, 21 oktyabr 2025 (UTC) :üzr istəyirəm, bəzi köhnə xəritələrdə bu şəhər üçün Sarı Pul (bildiyimiz sarı və pul sözlərindən) sözü yazılıb, məsələn, 1894 osmanlı https://uniquemaps.com/products/old-arabic-map-of-india-by-hafiz-ali-esref-1894-mumbai-delhi-kolkata-himalayas-ganges-railroads xəritəsində , bu mövzunu daha çox araşdırmalıyam [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 17:33, 21 oktyabr 2025 (UTC) ::Yenə Salam, məncə etimologiyasına baxmayaraq ən doğru variantı Sarıpul-dur, çünki elə yerli camaat da (puştunlar) da elə deyir. İndi niyəsə vilayət adı məqaləsində Səri-Pul yazılıb şəhər adı məqaləsində isə Sər-i Pul, bu fərqli yazılışlar adamı çaşdıra bilər. Azərbaycan tarixi kitablarında da '''Sarıpul''' yazılıb<ref>МИЛЛИ АЗЯРБАЙЪАН ТАРИХИ МУЗЕЙИ – 2017 – http://azhistorymuseum.gov.az/uploads/books/files/2022/04/azhistorymuseum.gov.az_622_Tarix_toplu_2017.pdf</ref><ref>Azərbaycan Tarixi https://www.academia.edu/127725898/AZƏRBAYCAN_TARİXİ</ref><ref>Əfqanıstanda türkmənşəli toponimlər https://azlib.org/media/books/Efqanistanda_turk_mensheli_toponimler.pdf</ref> [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 13:10, 24 oktyabr 2025 (UTC) {{mis}} <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-10-2025 – [[:Həsən xan Qubalı]] → [[:Həsən ağa Qubalı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həsən xan Qubalı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həsən xan Qubalı|[[{{TALKPAGENAME:Həsən xan Qubalı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həsən xan Qubalı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həsən xan Qubalı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həsən xan Qubalı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həsən xan Qubalı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həsən ağa Qubalı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Qubalı Fətəli xanın oğlu Həsən ağa heç vaxt xan olmayıb, Salyanda da, Dərbəndə də hakim olduğu vaxt "ağa" ünvanı ilə Bakıxanov, Əlqədəri və b. müəlliflərdə qeyd edilib. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:15, 29 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Addəyişiminə getməyə razıyam. Amma, '''''Həsən xan (Quba xanı)''''' və ya '''''Həsən xan (Dərbənd xanı) '''''kimi. Bir vaxtlar, atası Fətəli xanın Qubalı kimi yox - (Quba xanı) kimi dəyişilməsi qərara alınmışdı, çünki, təxəllüs, ləqəb kimi görünür, doğrudur. O ki qaldı "xan" tituluna, 1796-cı ildə qraf Zubovun təşəbbüsü ilə Həsən Qubada “Quba xanı” kimi tanıdıldı. Lakin böyük qardaşının qisasından qorxan Həsən Qubadan Dərbəndə getməyə məcbur oldu.<ref>{{Cite book |last=Гаджиева |first=Сакинат |url=https://instituteofhistory.ru/media/library/publication/files/%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%A1.%D0%A8._%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%8B_XIX-_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE_XX_%D0%B2._%D0%9C._1999..pdf |title=Дагестанские азербайджанцы. XIX — начало XX в.: Историко-этнографическое исследование |publisher="Восточная литература" РАН |year=1999 |isbn=5-02-017792-Х |location=[[Moskva]] |pages=171 |language=ru}}</ref> Üstəlik, rus hökuməti 28 avqust 1801-ci il tarixli fərmanla Həsən xanı Dərbənd hakimi kimi tanıyıb.<ref>{{Cite book |last=Mustafazadə |first=Tofiq |url=https://www.anl.az/el/m/mt_qx.pdf |title=Quba xanlığı |publisher=Elm |year=2005 |isbn=5-8066-1747-5 |editor-link=Tofiq Mustafazadə |location=[[Bakı]] |pages=205 |language=az}}</ref>[[İstifadəçi:Shahdag|Shahdag]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Shahdag|müzakirə]]) 13:04, 29 oktyabr 2025 (UTC) {{müzakirənin istinad siyahısı}} == 02-11-2025 – [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] → [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (Azərbaycan)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|[[{{TALKPAGENAME:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (Azərbaycan)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Tək keçmiş DQMV-də deyil, bütöv Azərbaycan Respublikasına bu adda yalnız 1 rayon olmuşdu. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:05, 2 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:'''<br><!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. -->{{pb}}'''Şərhlər:'''<br><!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. -->{{pb}}Fikrimcə hal-hazırda [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] kateqoriya silinməli və içindəki kateqoriyalar ayrılmalıdır, çünki [[Martuni rayonu (Azərbaycan)]] adlı məqalə var. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 10:07, 6 noyabr 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], silinmək yoxsa addəyişmə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:21, 6 noyabr 2025 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Kateqoriya içərisində ayrıca məqalə olaraq rayon haqqında məlumat olduğuna görə kateqoriyanın özünün silinməsi, lakin içərisində olan altkateqoriya ilə məqalənin qalması tərəfdarıyam. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 15:26, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::[[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] silinsin, [[:Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Martuni Rayon Komitəsinin birinci katibləri]] qalsın? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:35, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::: @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Sizcə elə düzgün olmaz ? çünki zatən kateqoriya adında məqalə var və kateqoriya içində bir altkateqoriya özü lazımlıdır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 19:04, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::::Açığı, cavablamaqda çətinlik çəkirəm. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:18, 6 noyabr 2025 (UTC) :{{u|Toghrul R}}-nin fikri maraqlıdır. [[Martuni rayonu (Azərbaycan)|Məqalənin]] adındakı dəqiqləşdirmə kateqoriya ilə eyni idi, {{u|Patriot Kor}} [[Xüsusi:Fərq/7556211|dəyişib]]. Bunu da [[Vikipediya:Addəyişmə_müraciətləri/Arxiv/Mart/2024#Martuni_rayonu_(DQMV)_→_Martuni_rayonu_(Azərbaycan)|siz təklif etmisiniz]], {{u|Zohrab Javad}}. Hər bir halda, məqalə kateqoriya ilə eyni olmalıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 02:16, 30 mart 2026 (UTC) == 03-11-2025 – [[:Erməni quldur dəstələri]] → [[:Erməni fədailər]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Erməni quldur dəstələri]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Erməni quldur dəstələri|[[{{TALKPAGENAME:Erməni quldur dəstələri}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Erməni quldur dəstələri|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Erməni quldur dəstələri|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Erməni quldur dəstələri|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Erməni quldur dəstələri|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Erməni fədailər]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Qeyri-ensiklopedik adlandırma. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:24, 3 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Erməni könüllü dəstələri və ya belə adlar daha uyğundur fikrimcə. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 10:03, 6 noyabr 2025 (UTC) *:Razıyam. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:08, 6 noyabr 2025 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Zəfər Parkı]] → <s>[[:Zəfər parkı]]</s>''<s>[[:Zəfər parkı (Bakı)]] / [[:Zəfər Parkı (Bakı)]]</s>[[:"Zəfər" parkı (Bakı)]]'' == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Zəfər Parkı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Zəfər Parkı|[[{{TALKPAGENAME:Zəfər Parkı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Zəfər Parkı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Zəfər Parkı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Zəfər Parkı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Zəfər Parkı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : <s>[[:Zəfər parkı]]</s><s>''[[:Zəfər parkı (Bakı)]] / [[:Zəfər Parkı (Bakı)]]''</s>''[[:"Zəfər" parkı (Bakı)]]'' * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Park" nəyə görə böyük hərflədir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:43, 10 noyabr 2025 (UTC) ::[https://president.az/az/articles/view/67241 Burada] balaca hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:44, 10 noyabr 2025 (UTC) ::Xankəndidə də parkın [https://president.az/az/articles/view/70960 açılışı oldu (şəkillərə baxa bilərsiniz)]. Fikrimcə, əhəmiyyətinə görə Bakıdakından aşağı deyil. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:10, 24 dekabr 2025 (UTC) : [https://unvanportali.az/?entrance=fa163a67-ceef-4a10-b26d-7fa6cbc37ccb Ünvan portalında] "Zəfər" parkı kimi qeyd olunub, yəni Zəfər sözü dırnaqarası və böyükhərflə, parkı sözü isə balaca hərflə. --[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 22:17, 23 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Bir mənbə, hələ-hələ ünvanportalı kimi belə bir mənbə addəyişmə üçün birbaşa əsas ola bilməz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 22:28, 23 fevral 2026 (UTC) ::Niyə? Onda “park” sözünün böyük hərflə yazılması nəyə əsaslanır? --[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:37, 24 fevral 2026 (UTC) :::Mən dırnaqda verilməsini qeyd etməyinizə fikir bildirmişəm. Həm tək bir mənbəyə əsaslanıb belə vermək uyğun deyil, həm də belə adlandırmalar bizdə yayılmış deyil. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:23, 24 fevral 2026 (UTC) ::::Ümumən fikrinizcə məqalə necə adlanmalıdır? Məsələn dırnaqarasına fikriniz aydındır, bəs ikinci sözün böyük yoxsa balaca hərflə yazılması, mötərizədə şəhərin adı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:41, 24 fevral 2026 (UTC) :::::İndi dəqiq bir şey deyə bilməyəcəm. Amma "muzey" kimi sözlər kiçiklə verilir deyə bilirəm. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:43, 24 fevral 2026 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Zəfər Muzeyi]] → [[:Zəfər muzeyi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Zəfər Muzeyi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Zəfər Muzeyi|[[{{TALKPAGENAME:Zəfər Muzeyi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Zəfər Muzeyi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Zəfər Muzeyi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Zəfər Muzeyi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Zəfər Muzeyi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Zəfər muzeyi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Muzey" niyə böyük hərflədir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:43, 10 noyabr 2025 (UTC) ::[https://president.az/az/articles/view/70545 Burada] balaca hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:45, 10 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Bizdə bəzi hallarda bu cür isimlər gah böyüklə yazılır, gah da kiçiklə. Deyəsən bəzi isimlər məxsusilə böyüklə qeyd olunmalıdır, bəziləri isə kiçiklə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 12:37, 11 noyabr 2025 (UTC) ::Muzeyin rəsmi saytını görməmişəm. Amma president.az saytında kiçik hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:49, 11 noyabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], burada [https://zefermuzeyi.az/ böyüklə] yazıblar. Deyəsən muzeyin rəsmi saytıdır, hələ açılmayıb. Bizim dilin qaydalarına görə təşkilat adlarının bütün hərfləri böyüklə yazılmalıdır əslində. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:39, 24 noyabr 2025 (UTC) ::::Saytda əslində bütün hərflər böyük yazılıb. Gözləmək də olar, görək saytda necə yazılacaq. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:41, 24 noyabr 2025 (UTC) :::::Kompüterdə brauzerdə açanda yuxarıda açılan paneldə "Zəfər Muzeyi" yazılır. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:50, 24 noyabr 2025 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Arsak]] → [[:Arsax]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Arsak]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Arsak|[[{{TALKPAGENAME:Arsak}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Arsak|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Arsak|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Arsak|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Arsak|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Arsax]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycan Milli Ensiklopediyasına [http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/1764/cild/14 əsasən]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:47, 10 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], müraciətdən imtina edirəm. Bağlaya bilərsiniz? [https://clb.az/elektron/Qarabag/clb.az/Qarabag_onun_qedim_tayfalari_ve_toponimleri.pdf Bu mənbədə] “Arsak” elə bil daha çox gedir (məsələn səhifə 20-də). [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:30, 12 yanvar 2026 (UTC) ::Həmin mənbə əsas götürülə bilməz. Ensiklopediya və ciddi elmi nəşrlərə baxanda "Arsax" və "Artsax" adlarını görürük. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 22:20, 24 fevral 2026 (UTC) :::“Artsax” hansı mənbədə görmüsünüz? Söhbət azərbaycandilli mənbədən gedir. Yuxarıda qeyd olunan mənbəni, fikrimcə, ciddi mənbə saymaq olar. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 02:53, 25 fevral 2026 (UTC) ::::ASE-də (I cild, s. 405), Ziya Bünyadovun "Azərbaycan VII–IX əsrlərdə" (1989), Nailə Vəlixanlı "Ərəb xilafəti və Azərbaycan" (1993) kimi əsərlərdə "Arsax" olaraq gedib, Arsax və Artsax arasında bir fərq yoxdur, çünki bizim dildə həmin kar səs "ts" və ya "s" kimi verilir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:16, 25 fevral 2026 (UTC) :::::"ts" səsinin orijinalda olması üçün dəlilim yoxdur. Ermənicə bəlkə də belə səslənir, amma bu toponim ermənimənşəli deyil. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:10, 25 fevral 2026 (UTC) ::::::Heç kim bu toponimin mənşəyi barədə mübahisə etmir. Bilmək istəyirsinizsə "ts" və cingiltili qarşılığı "dz" səsi həm Qafqaz alban dilində, həm ermənicədə, həm də gürcücədə var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:26, 25 fevral 2026 (UTC) :::::::Bunu bilmirdim. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:01, 11 mart 2026 (UTC) :::::Fəridə Məmmədova "Qafqaz Albaniyasının siyasi tarixi və tarixi coğrafiyası" (1993) monoqrafiyasında da "Arsax" verib. Yəni təklifinizi geri çəkməməlisiniz. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:19, 25 fevral 2026 (UTC) == 15-11-2025 – [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski]] → [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|[[{{TALKPAGENAME:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Soyadının son araşdırmalarda ilkin mənbələrə istinadən milliləşdirilməsi. Misal üçün bax: [[Firidun bəy Köçərli]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:24, 15 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-11-2025 – [[:Qaradağ]] → [[:Qaradağ rayonu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qaradağ]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qaradağ|[[{{TALKPAGENAME:Qaradağ}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qaradağ|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qaradağ|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qaradağ|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qaradağ|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qaradağ rayonu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ən məşhuru deyil axı. Bakının tərkibində rayonlardan biridir. Bir gün adı da dəyişə bilər, ləğv də oluna bilər. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:53, 17 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :[[Qaradağ (dəqiqləşdirmə)|Dəqiqləşdirmə səhifəsinin]] adı ola bilər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 21:15, 17 noyabr 2025 (UTC) ::Fikrimcə, “Qaradağ”ı ya “Qaradağ (dəqiqləşdirmə)”yə, ya “Qaradağ vilayəti”nə istiqamətləndirmək olar. Və ya onlardan birini “Qaradağ” adlandırmaq olar. Fikrimcə, Qaradağ Azərbaycan dilində ilk növbədə tarixi ərazidir (Qaradağ vilayəti), necə ki Qarabağ Azərbaycan dilində ilk növbədə tarixi ərazidir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:03, 26 noyabr 2025 (UTC) :::Dəqiqləşdirmə səhifəsi olsa, elə sadə adda olacaq. "Qaradağ (dəqiqləşdirmə)" ona istiqamətləndirmə funksiyası görəcək. Məncə dəqiqləşdirmə olsa yaxşıdır, ortada əsas mövzu yoxdur. "Qaradağ rayonu" məqaləsinin əsas adı olmayıb istiqamətləndirmə olsaydı razılaşmaq olardı. @[[İstifadəçi:Samral|Samral]]. @[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], sizin də fikriniz maraqlıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 00:48, 27 noyabr 2025 (UTC) == 03-12-2025 – [[:Hacı Əhməd Paşa]] → [[:Hacı Əhməd Paşa (Osmanlı sədrəzəmi)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əhməd Paşa|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əhməd Paşa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əhməd Paşa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əhməd Paşa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əhməd Paşa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əhməd Paşa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa (Osmanlı sədrəzəmi)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hacı Əhməd Paşa]] səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:19, 3 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Şərh və qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : Bu adda həm 2 Osmanlı sədrəzəmi olub deyə, həm də tanınmalarına uyğun olaraq birini [[Nişançı Hacı Əhməd paşa]], digərini də [[Kalaylıkoz Hacı Əhməd paşa]] adlandırdım.—<font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:46, 6 dekabr 2025 (UTC) == 03-12-2025 – [[:Hacı Əhməd paşa]] → [[:Hacı Əhməd Paşa (Mesxetiya paşası)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əhməd paşa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əhməd paşa|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əhməd paşa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əhməd paşa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əhməd paşa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əhməd paşa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əhməd paşa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa (Mesxetiya paşası)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hacı Əhməd Paşa]] səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün. Kiçik "paşa" sözünün büyük hərflə yazılması. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:21, 3 dekabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], "Hacı Əhməd paşa" səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydalarına zidd bir şəkildə məqalə adında "paşa" sözünü böyük hərflə yazmaq şərt deyil. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 04:18, 4 dekabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]] bir bu siyahıya baxın: [[Osmanlı sədrəzəmlərinin siyahısı]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:08, 4 dekabr 2025 (UTC) ::::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], siz mənim nəyi nəzərdə tutduğumu başa düşmədiz. Mən siz deyənə (mötərizə məsələsi) qarşı deyiləm və elə həmin gün də etmişəm. Mən deyirəm ki, "paşa" sözünün böyük hərflə yazılmasına ehtiyac yoxdur. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:34, 6 dekabr 2025 (UTC) :::::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]], demək olar əksər məqalələrdə böyüklə yazılıb. Bunun üçün KM-da müzakirə açmağı təklif edərdim, konsensus qəbul edilsə kütləvi dəyişikliklər aparmaq lazımdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:16, 7 dekabr 2025 (UTC) ::::::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]], yüz nəfərin 1 səhvi etməsi o səhvi düz etmir. Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları var. Hər şey üçün də müzakirə açılmır. Hər mövzuya görə icmanı narahat və ya məşğul etmək düzgün deyil. Əksər məqalələrdə ona görə böyük yazılıb ki, çünki əsasən TrVikiyə uyğun yazıblar, ya da başqa vikilərə də baxıblar görüblər böyüklədir elə yazıblar. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 14:48, 7 dekabr 2025 (UTC) :::::::Düzdü. Hələ böyüklə yazan mənbələri demirəm. Ola bilməz ki bu titul başqa bəzi adlar kimi (məsələn, [[Möminə Xatun]]) bəzi şəxslərin adlarının bir hissəsinə çevrilmiş olsun? Bu arada, dəqiqləşdirmə səhifələri də istisnasız kiçiklə verilməlidir, bunu hara tətbiq edəcəyiksə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:36, 7 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Şərh və qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : Dil qaydalarımıza uyğun olaraq "paşa" sözünü kiçiklə yazmaqla müvafiq mötərizəni əlavə edib ad dəyişikliyini etdim: [[Hacı Əhməd paşa (Mesxetiya paşası)]].—<font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:41, 6 dekabr 2025 (UTC) == 22-12-2025 – [[:Soltanlı (Cəbrayıl)]] → [[:Soltanlı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Soltanlı (Cəbrayıl)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Soltanlı (Cəbrayıl)|[[{{TALKPAGENAME:Soltanlı (Cəbrayıl)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Soltanlı (Cəbrayıl)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Soltanlı (Cəbrayıl)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Soltanlı (Cəbrayıl)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Soltanlı (Cəbrayıl)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Soltanlı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu adda başqa kənd yoxdur. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 12:53, 22 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : {{re|Zohrab Javad}} Əslində, soyad da ola bilər –<span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;"> [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 04:19, 23 dekabr 2025 (UTC) ::[[Soltan Soltanlı]] var. Məqalə tək soyadla adlanmır ki, ad-soyadla olur. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:31, 23 dekabr 2025 (UTC) :::Soyad olaraq ensiklopedik mövzu olduğunu deyir, məqalə sayı fərq etmədən. Bu adla digərlərindən daha çox müəyyən mövzu qabağa çıxmırsa dəqiqləşdirmə saxlamaq lazımdır. Başqa yerdə eyniadlı kənd yoxdursa mötərizədə "(kənd)" yazıla bilər. Sadə adı da dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək olar və ya "(dəqiqləşdirmə)" əlavə edilərək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 08:50, 23 dekabr 2025 (UTC) ::::Fikrimcə, “Soltanlı” soyad kimi (ayrı şəxsin soyadı kimi yox, məhs soyad kimi, çünki şəxsin mıqaləsi adətən ad-soyadla yazılır) kifayət qədər ensiklopedikdirsə, fikrimcə buna görə mənbələr olmalıdır. Ondan sonra müəyyənləşdirmək olar ki nə dərəcədə ensiklopedikidir: dəqiqləşdirmə səhifəsində yazılması kifayətdir yoxsa soyad üçün ayrı məqalə olmalıdır, yoxsa soyada aid ayrı dəqiqləşdirmə səhifəsi olmalıdır, və bu halda əsas məna hansı səhifədə olmalıdır: yaşayış məntəqəsində, soyad məqaləsində, ümumi dəqiqləşdirmə səhifəsində, yoxsa soyad dəqiqləşdirmə səhifəsində. Bu məsələdə isə belə başa düşürəm ki, soyad üçün ayrı məqalə üçün ensiklopediklik hələ ki sübut olunmayıbdır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:28, 25 dekabr 2025 (UTC) :::::Soyad, ad, təxəllüs kimi konkret səhifələr dəqiqləşdirmə və çoxmənalı termin səhifələri kimi bir şeydi. Əlbəttə, məqalələri veririksə saya da baxmaq lazımdı. Məncə "Soltanlı" dəqiqləşdirmə səhifəsi olmalıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:22, 25 dekabr 2025 (UTC) ::::::Məncə Soltalı soyad kimi əhəmiyyət dərəcəsində Cəbrayılın Soltanlı kəndi ilə bərabərdirsə, onda gərək ya bu soydan (yəni bu nəsildən) heç olmasa bir neçə məşhur adam çıxmalıdır və ya geniş yayılmış soyad olmalıdır (məsələn [[Əliyev]], [[Məmmədov]] kimi - misal çəkilən soyadlar üçün səhifə artıq dəqiqləşdirmə səhifəsi olmaya da bilər, məqalə formasında da ola bilər). Üstəlik, bir məsələni də qeyd edim ki, dəqiqləşdirmə səhifənin adı [[Sultanlı|Sultanlıdır]] - Soltanlı üçün ayrı dəqiqləşdrmə səhifəsi yaratmaq olar və ya belə saxlasaq Soltanlı adını kənd üçün əsas mənbə kimi istifadə etməyə əngəl qalmır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:39, 25 dekabr 2025 (UTC) == 23-12-2025 – [[:Vəhşi diviziya]] → [[:Qafqaz yerli atlı diviziyası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Vəhşi diviziya]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Vəhşi diviziya|[[{{TALKPAGENAME:Vəhşi diviziya}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Vəhşi diviziya|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Vəhşi diviziya|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Vəhşi diviziya|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Vəhşi diviziya|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qafqaz yerli atlı diviziyası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Diviziyanın rəsmi adı əsas alınmalıdır. Həm də "Vəhşi diviziya" diviziyaya alçaldıcı məna ilə verilib. Keçid qalaraq adı dəyişdirilsin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:48, 23 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə başa düşürəm ki rusca “Кавказская туземная конная дивизия”dır, əslində bəlkə “туземная” sözü də o qədər də hörmət mənasında deyildi, amma azərbaycanca “Qafqaz yerli atlı diviziyası” normal səslənir. Bu ada azərbaycandilli mənbə qoya bilərsiniz? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:48, 25 dekabr 2025 (UTC) :: Qafqaz Yerli Süvari Diviziyası-da uyğundu ::* https://e-derslik.edu.az/books/807/units/unit-1/page56.xhtml :: — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 13:50, 25 dekabr 2025 (UTC) :::Ola bilər, tək problem bu "vəhşi" sözüdür. Azərbaycan Tarixi çoxcilidliyinə də baxmmaq lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:16, 25 dekabr 2025 (UTC) ::::Bəzən doğrudan da klassik rus ədəbiyyatına baxanda, adam dəhşətə gəlir. Hərçənd ki Azərbaycan da Rusiya imperiyası tərəfindən işğal olunmuşdu, amma Rusiyanın indiki ərazisindəki olan o dövrün bəzi zadəganlardan fərqli olaraq, məncə Azərbaycanda heç bir xan, bəy özünü camaatla (istər rəiyyət olsun, istər rəncbər) belə rəftar eləməyə həm özünə sığışdırmazdı, həm də cəsarəti çatmazdı (istisnalar mümkündür əlbətdə ki). Necə deyərlər, Rusiyanın kəndlərində "[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B8 lapti]" (azərbaycanca heç bilmirəm, bu mənanı ifadə edən söz var?) geyinilən zaman, kim kimə vəhşi deyirdi... [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:54, 25 dekabr 2025 (UTC) :::::"Vəhşi" diviziya adlanması təhqir olsa da, bunun Vikipediyaya dəxlisi yoxdur. "Black Scare" məqaləsinin də adını dəyişsinlər bu məntiqlə --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 07:02, 12 yanvar 2026 (UTC) ::::::Burada "dəxli var ya yox" müzakirəsi getmir. Alayın öz rəsmi adının istifadəsinin daha məqsədyönlü və doğru olduğu müzakirə olunur. Əgər sizin məntiqiniz ilə yanaşsaq, onda AXC-ni "Müsavat Azərbaycanı" kimi dəyişdirməliyik. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:40, 12 yanvar 2026 (UTC) == 29-12-2025 – [[:Metsamor çayı]] → [[:Qarasu (çay)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Metsamor çayı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Metsamor çayı|[[{{TALKPAGENAME:Metsamor çayı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Metsamor çayı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Metsamor çayı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Metsamor çayı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Metsamor çayı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarasu (çay)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bizim ensiklopediya və lüğətlərdə çayın adı bu cür göstərilir. [[Qarasu çayı]] başqa səhifəyə yönləndirildiyi üçün bu cür ad təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:17, 29 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə edəndə mahiyyət dəyişmir axı. İki məqalə də eyni adla olacaqsa, o zaman müvafiq dəqiqləşdirmələr əlavə edilməlidir, çünki belə qarışacaq. Təklif olunan ad da istiqamətləndirilir dəqiqləşdirmə səhifəsinə. Əsasən həmçinin çay adları da çox vaxt "X çayı" şəklində adlandırılır. Yox, əgər çay "çay/çayı" əlavəsi olmadan daha çox populyardırsa və o formada istifadə üstünlük təşkil edirsə istisnalar ola bilər. Burada da ən populyar mövzu olmadığından [[Xüsusi:DaimiKeçid/8423234|əsas ad dəqiqləşdirmə səhifəsidir]]. (Mövzu ilə bağlı şərh deyil.) Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 19:28, 29 dekabr 2025 (UTC) == 12-01-2026 – [[:Hacımurad Əmirov]] → [[:Mizancı Murad]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacımurad Əmirov]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacımurad Əmirov|[[{{TALKPAGENAME:Hacımurad Əmirov}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacımurad Əmirov|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacımurad Əmirov|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacımurad Əmirov|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacımurad Əmirov|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mizancı Murad]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Rusca Vikipediyadakı adı yox, ümumişlək və tanınmış adı əsas alınmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 04:32, 12 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə görürəm, sizin təklif etdiyiniz ad da türk dilindən gəlir. "Ümumişlək və tanınmış ad"la bağlı yerli mənbələr göstərə bilərsiniz? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:22, 7 fevral 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Buyurun: [https://dergipark.anas.az/index.php/es/article/download/1006/989/1086 AMEA Xəbərləri Filologiya seriyası] , "[https://filologiyameseleleri.com/pdf/2018/8.pdf Filologiya məsələləri]" jurnalı, buradakı [[Abdullah Cövdət]], [[Tunalı Hilmi]] məqalələri. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:53, 13 fevral 2026 (UTC) == 19-01-2026 – [[:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə]] → [[:Əsakiri-mənsureyi-Məhəmmədiyyə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|[[{{TALKPAGENAME:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Əsakiri-mənsureyi-Məhəmmədiyyə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyyətin, "əsakir" (bax: https://en.wiktionary.org/wiki/%C9%99sakir) sözünün, "mənsur" sözünün izafiyıt ilə "əyi" yox, "eyi" şəklində və xüsusi isim olmadığı üçün kiçik hərflə düzəlişi. Mənbə: [http://e-kitab.ameanb.nmr.az/QezetSekilleri/14sentyabr.pdf 1] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:51, 19 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Salam hörmətli həmkar @[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] qardaş. Məqalənin üzərində yenidən işlədim. Əgər mümkündürsə orada nəzər salarsınız zəhmət olmasa. Əgər məqalənin adının dəyişdirilməsini zəruri hesab edirsinizsə heç bir problem yoxdur. Buyurub dəyişdirə bilərsiniz. Hörmətlə [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 09:16, 3 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Həsən İmanov|Həsən İmanov]] Təşəkkürlər. Mənim addəyişdirmə hüququm olmadığndan sadəcə gözləyirəm ilin əvvəlindən. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:21, 3 iyun 2026 (UTC) :{{u|Yousiphh}}, sizdən [[special:diff/8929777|xahiş olundu]] axı, ki şərhi şərh bölməsinə yazmaq barədə. Digər şərhləri də köçürüb elə cavablaya bilərsiniz. {{u|Həsən İmanov}}, lütfən siz də nəzərə alarsınız. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:04, 3 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Hər dəfə bunu yazacağınıza, addəyişməni icra edin. 1 il gözlətilməsi normaldır? [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:13, 3 iyun 2026 (UTC) :::Müzakirəyə baxmamışam, mən sizə irad bildirdim. Səhifə dolub-daşır, təəssüf ki, maraqlanmağa vaxtım yoxdur. Əvvəl-axır baxılır, könüllü olduğu üçün aktivliyə baxanda gözləmədə qalması normaldır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:19, 3 iyun 2026 (UTC) == 29-01-2026 – [[:Mazandaran ostanı]] → [[:Mazəndaran ostanı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mazandaran ostanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mazandaran ostanı|[[{{TALKPAGENAME:Mazandaran ostanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mazandaran ostanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mazandaran ostanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mazandaran ostanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mazandaran ostanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mazəndaran ostanı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Fars dilindən (və Mazəndaran dilindən) transliterasiya etdikdə, belə alınır. Digər dillərdə, əsas türkcə və ruscada ikinci "a", əslində "e" olub. Mənbələr barədə əmin deyiləm, nə düşünürsünüz? Ensiklopediyalarda necədir? --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 10:43, 29 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :[https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/301/mode/1up ASE-də] əsas ad Mazandaran yazılır. Alternativ variatlar Mazanderan, Mazenderan kimi yazılır. Amma ASE-də köhnə mənbədir. Bəlkə rus dilindəki variantları istifadə ediblər? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:35, 29 yanvar 2026 (UTC) == 07-02-2026 – [[:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)]] → [[:İsrafil bəy Yadigarov (mayor)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|[[{{TALKPAGENAME:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İsrafil bəy Yadigarov (mayor)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mənbələrdə, arxivdəki şəxsi işində və Varşavadakı qəbirindəki yazıda mayor rütbəsində olduğu üçün. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:52, 7 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 14-02-2026 – [[:Ant etkenmen]] → [[:Krım tatarlarının himni]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ant etkenmen]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ant etkenmen|[[{{TALKPAGENAME:Ant etkenmen}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ant etkenmen|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ant etkenmen|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ant etkenmen|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ant etkenmen|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Krım tatarlarının himni]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Himnin adı yox, digər Vikipediyalarda və məqalələrdə olduğu kimi "... himni" şəklində yazılmasını təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:50, 14 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı]] → [[:Koblandı-batır]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|[[{{TALKPAGENAME:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Koblandı-batır]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Dastan azərbaycancaya bu adla tərcümə olunmuşdur: Koblandı-batır. Qazax xalq qəhrəmanlıq dastanı. Tərcümə edən: Nizami Məmmədov-Tağısoy. Bakı, "Elm və təhsil", 2017, 316 s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:13, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:41, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:Ahıskalı aşıq Səfili]] → [[:Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ahıskalı aşıq Səfili]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ahıskalı aşıq Səfili|[[{{TALKPAGENAME:Ahıskalı aşıq Səfili}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ahıskalı aşıq Səfili|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ahıskalı aşıq Səfili|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ahıskalı aşıq Səfili|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ahıskalı aşıq Səfili|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Axısqa sözünün düzgün yazılışı və aşığın azərbaycanca adı bu cürdür. Bax: Hacılı A. Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili. Bakı, Mütercim, 2014. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:31, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)]] → [[:Aşıq Ahu Qaraoğlu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|[[{{TALKPAGENAME:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aşıq Ahu Qaraoğlu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mötərizəyə ehtiyac yoxdur. Bax: [https://tr.wikisource.org/wiki/Ki%C5%9Fi:%C3%82%C5%9F%C4%B1k_%C3%82h%C3%BB_Karao%C4%9Flu Kişi:Âşık Âhû Karaoğlu] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:35, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı]] → [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısqa türklərinin siyahısı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|[[{{TALKPAGENAME:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısqa türklərinin siyahısı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Axısqa türkləri]] yazılmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:37, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :"Şəhid" yox, "həlak" və ya "ölən" ifadələrindən istifadə edilməlidir. "Şəhid" ensiklopedik ifadə deyil, {{u|Yousiphh}}. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:02, 23 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Bu siyahı ümumiyyətlə çox problemlidir. Həm Birinci, həm də İkinci Qarabağ müharibələri, əlavə də 2000-ci illərdə də ölənlər var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:35, 24 iyun 2026 (UTC) == 17-02-2026 – [[:Axısxa]] → [[:Axısxa (kənd)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Axısxa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Axısxa|[[{{TALKPAGENAME:Axısxa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Axısxa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Axısxa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Axısxa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Axısxa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Axısxa (kənd)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Axısxa (kənd)]] və ya [[Axısxa (Sabirabad)]] olaraq dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[Axısxa]]/[[Axısqa]] isə [[Axalsıx]] şəhəri məqaləsinə istiqamətləndirilsin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:39, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Tarix-i Şeyx Üveys]] → [[:Tarixi-Şeyx Üveys]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tarix-i Şeyx Üveys]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tarix-i Şeyx Üveys|[[{{TALKPAGENAME:Tarix-i Şeyx Üveys}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tarix-i Şeyx Üveys|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tarix-i Şeyx Üveys|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tarix-i Şeyx Üveys|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tarix-i Şeyx Üveys|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tarixi-Şeyx Üveys]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyətin düzəldilməsi. Mənbə: [http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17515/cild/20 AME]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:37, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (III Mehmedin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (III Mehmedin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin adı Humaşah Sultan (digər sultan qızlarının adı Hümaşah yazılıb) olsa da, mətn Bəyxan Sultan haqqındadır. Serbcə Vikipediyada da adı bu cürdür. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:14, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Hümaşah Sultan]] → [[:Hümaşah Sultan (Şahzadə Mehmedin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hümaşah Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hümaşah Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hümaşah Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hümaşah Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hümaşah Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hümaşah Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hümaşah Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hümaşah Sultan (Şahzadə Mehmedin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hümaşah Sultan]] adını dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:16, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Hüma Şah Sultan]] → [[:Hümaşah Sultan (Sultan İbrahimin xanımı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hüma Şah Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hüma Şah Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hüma Şah Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hüma Şah Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hüma Şah Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hüma Şah Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hüma Şah Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hümaşah Sultan (Sultan İbrahimin xanımı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:19, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan]] → [[:Bəyxan Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:27, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (III Mustafanın qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (III Mustafanın qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:30, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (I Səlimin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (I Səlimin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:33, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:36, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Hafsa Sultan]] → [[:Həfsə Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hafsa Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hafsa Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hafsa Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hafsa Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hafsa Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hafsa Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hafsa Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həfsə Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bizim dilimizdə Həfsədir bu ad. Digər şəxs üçün bax: [[Aişə Həfsə Sultan]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:56, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayşə Həfsə Sultan]] → [[:Aişə Həfsə Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayşə Həfsə Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayşə Həfsə Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Ayşə Həfsə Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayşə Həfsə Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayşə Həfsə Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayşə Həfsə Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayşə Həfsə Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aişə Həfsə Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Aişə" adının azərbaycanca yazılması. Digər bütün bu adda sultanlarda bu cür yazılıb: [[Aişə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)]], [[Aişə Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]], [[Aişə Sultan (II Bəyazidin qızı)]], [[Aişə Sultan (II Mustafanın qızı)]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:01, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayişə Ərzan]] → [[:Ayşə Ərzan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayişə Ərzan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayişə Ərzan|[[{{TALKPAGENAME:Ayişə Ərzan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayişə Ərzan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayişə Ərzan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayişə Ərzan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayişə Ərzan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ayşə Ərzan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türk dilindəku "Ayşe" adı əksərən "Ayşə" olaraq istifadə edilir. [[Ayşə (ad)]] səhifəsini baxa bilərsiniz. Digər tərəfdən "Ayişə" adı ilə təkcə bu məqalə var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:15, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayşə bint Hüseyn]] → [[:Aişə bint Hüseyn]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayşə bint Hüseyn]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayşə bint Hüseyn|[[{{TALKPAGENAME:Ayşə bint Hüseyn}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayşə bint Hüseyn|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayşə bint Hüseyn|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayşə bint Hüseyn|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayşə bint Hüseyn|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aişə bint Hüseyn]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ərəbcə olan "Aişə" adı təkcə bu şəxsin adında türkcədəki kimi "Ayşə" yazılıb. Digər ərəbəsilli şəxslər: [[Aişə]], [[Aişə Qəzzafi]] və s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:20, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 19-02-2026 – [[:Ulûm]] → [[:Ülüm (qəzet)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ulûm]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ulûm|[[{{TALKPAGENAME:Ulûm}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ulûm|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ulûm|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ulûm|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ulûm|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ülüm (qəzet)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Eyni "Təsviri-əfkar" kimi, qəzet adı "Ulûm" yox, "[[Ülüm (qəzet)|Ülüm]]" olmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:05, 19 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 19-02-2026 – [[:Millət-i Erməniyan]] → [[:Milləti-erməniyan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Millət-i Erməniyan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Millət-i Erməniyan|[[{{TALKPAGENAME:Millət-i Erməniyan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Millət-i Erməniyan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Millət-i Erməniyan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Millət-i Erməniyan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Millət-i Erməniyan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Milləti-erməniyan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyətin düzəldilməsi. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:07, 19 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Servet (qəzet)]] → [[:Sərvət (qəzet)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Servet (qəzet)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Servet (qəzet)|[[{{TALKPAGENAME:Servet (qəzet)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Servet (qəzet)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Servet (qəzet)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Servet (qəzet)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Servet (qəzet)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sərvət (qəzet)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Təsviri-əfkar" və "Ülüm" qəzetlərinin adlarının standartlaşdırılması ilə eyni səbəb. [[Sərvəti-fünun]] jurnalının adı bu qəzetdən gəlir. Əgər jurnalda adı "Sərvət" olaraq yazılırsa, deməli qəzetdə də belə yazılmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti]] → [[:Bəktaşi Ordeni Suveren Dövləti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|[[{{TALKPAGENAME:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəktaşi Ordeni Suveren Dövləti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Bəktaşi" sözünün düzgün yazılışı. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Naxçıvan (region)]] → [[:Naxçıvan (tarixi ərazi)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Naxçıvan (region)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Naxçıvan (region)|[[{{TALKPAGENAME:Naxçıvan (region)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Naxçıvan (region)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Naxçıvan (region)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Naxçıvan (region)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Naxçıvan (region)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Naxçıvan (tarixi ərazi)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Azərbaycan (tarixi ərazi)]], [[Şirvan (tarixi ərazi)]] kimi adlandırılmasını təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:37, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)]] → [[:Költoğan (Keles)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|[[{{TALKPAGENAME:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Költoğan (Keles)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Kənd 2021-ci ildə Költoğan adlandırılıb, həm də mötərizədə vilayət (Cənubi Qazaxıstan vilayəti də artıq Türküstan vilayətidir) adı yox, rayon adı yazılması daha uyğundur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:50, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-02-2026 – [[:Hikmət Cevdet-zadə]] → [[:Hikmət Cövdətzadə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hikmət Cevdet-zadə]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hikmət Cevdet-zadə|[[{{TALKPAGENAME:Hikmət Cevdet-zadə}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hikmət Cevdet-zadə|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hikmət Cevdet-zadə|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hikmət Cevdet-zadə|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hikmət Cevdet-zadə|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hikmət Cövdətzadə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Elmi ədəbiyyatımızda ad-soyadı bu cür yazılır. Əlavə olaraq Vilayət Quliyevin məqalələrinə ([https://525.az/news/321437-xaricden-gelenler-xaricde-yazilanlar--birinci-turkoloji-qurultay-istirakcilarinin-izi-ile], [https://525.az/news/63806-turkoloji-qurultayin-eks-sedasi-yaxud-vetene-son-gelis]), Cəlal Qasımov "Birinci Türkoloji Qurultay: şahidlər və şəhidlər" monoqrafiyasına baxmaq olar. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:01, 21 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 23-02-2026 – [[:Alban əlifbası]] → [[:Qafqaz alban əlifbası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Alban əlifbası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Alban əlifbası|[[{{TALKPAGENAME:Alban əlifbası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Alban əlifbası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Alban əlifbası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Alban əlifbası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Alban əlifbası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qafqaz alban əlifbası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Alban əlifbası]] Balkan yarımadasındakı [[alban dili]]nin əlifbası mənasındadır. Digər dillərdəki və [[Qafqaz alban dili]] məqaləsindəki kimi "Qafqaz" sözü əlavə edilməlidir. Digər variantlar: [[Ağvan əlifbası]], [[Aluank əlifbası]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:40, 23 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 25-02-2026 – [[:Ağşidlər dövləti]] → [[:İxşidilər dövləti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ağşidlər dövləti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ağşidlər dövləti|[[{{TALKPAGENAME:Ağşidlər dövləti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ağşidlər dövləti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ağşidlər dövləti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ağşidlər dövləti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ağşidlər dövləti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İxşidilər dövləti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Dövlətin adı "İxşidi"dir, "Ağşid" yox. "[[İxşid]]" sözündən gəlir. Bax: Rafiq bəy İsmayıl. İxşidilər dövləti, 935–969-cu illər (Bakı, 2007). [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:36, 25 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-03-2026 – [[:Xalxal (Lala)]] → [[:Xalxal (qədim şəhər)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Xalxal (Lala)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Xalxal (Lala)|[[{{TALKPAGENAME:Xalxal (Lala)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Xalxal (Lala)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Xalxal (Lala)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Xalxal (Lala)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Xalxal (Lala)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Xalxal (qədim şəhər)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. Xalxal və ya digər adı Lala bu cür yazılması daha uyğundur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:21, 1 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 10-03-2026 – [[:Ali Canib Yöntem]] → [[:Əli Canib Yöntəm]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ali Canib Yöntem]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ali Canib Yöntem|[[{{TALKPAGENAME:Ali Canib Yöntem}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ali Canib Yöntem|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ali Canib Yöntem|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ali Canib Yöntem|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ali Canib Yöntem|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Əli Canib Yöntəm]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. Mənbə üçün bax: [https://bsuj.bsu.edu.az/uploads/pdf/ab2640fcdc47b9f56064398191c830b6.pdf], [https://dergipark.anas.az/index.php/es/article/download/877/859/956], [http://anl.az/el/Kitab/2019/11/cd/Ar2019-902.pdf], [http://old.xalqqazeti.com/az/news/social/42800] və s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:32, 10 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 10-03-2026 – [[:Bab-ı Ali basqını]] → [[:Babı-ali basqını]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bab-ı Ali basqını]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bab-ı Ali basqını|[[{{TALKPAGENAME:Bab-ı Ali basqını}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bab-ı Ali basqını|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bab-ı Ali basqını|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bab-ı Ali basqını|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bab-ı Ali basqını|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Babı-ali basqını]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bax: [[Babı-ali]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:38, 10 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-03-2026 – [[:Sürət]] → [[:Sürət vektoru]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sürət]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sürət|[[{{TALKPAGENAME:Sürət}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sürət|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sürət|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sürət|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sürət|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sürət vektoru]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu sahə üzrə ekspert deyiləm deyə çox da əmin deyiləm açığı. Süni intellektin dediyinə görə Velocity sürət vektoru, speed isə yeyinlik olmalıdır. Bura baxa bilərsiz: https://ibb.co/0RXZtdzk [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 16:41, 18 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 22-03-2026 – [[:Azad Volqa-Ural]] → [[:Azad İdil-Ural]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azad Volqa-Ural]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azad Volqa-Ural|[[{{TALKPAGENAME:Azad Volqa-Ural}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azad Volqa-Ural|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azad Volqa-Ural|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azad Volqa-Ural|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azad Volqa-Ural|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azad İdil-Ural]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Orijinal və beynəlxalq adında "İdil" yazılıb. Rusca belə "İdil" yazılıb. Düzəltmə. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:08, 22 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] tərəfindən [[Xüsusi:Fərq/8917455|yerinə yetirilib]]}} [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:37, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 25-03-2026 – [[:Türkistan legionu]] → [[:Türküstan legionu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Türkistan legionu]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Türkistan legionu|[[{{TALKPAGENAME:Türkistan legionu}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Türkistan legionu|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Türkistan legionu|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Türkistan legionu|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Türkistan legionu|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Türküstan legionu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Elmi ədəbiyyatımızda legionun adı "Türküstan"dır. Əgər əsli kimi yazılmalıdır kimi bir fikri müdafiə etmək istəyən olsa, diqqətinizə çatdırım ki, ingiliscə və ruscada "Turkestan" kimi istifadə edilib. Bir də Türkistan/Türküstan məsələsi daha əvvəl müzakirə edilmişdi. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:05, 25 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 27-03-2026 – [[:Alaş-Orda hökuməti]] → [[:Alaş Orda hökuməti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Alaş-Orda hökuməti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Alaş-Orda hökuməti|[[{{TALKPAGENAME:Alaş-Orda hökuməti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Alaş-Orda hökuməti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Alaş-Orda hökuməti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Alaş-Orda hökuməti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Alaş-Orda hökuməti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Alaş Orda hökuməti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Defisə ehtiyac yoxdur. Bax: [[Alaş Orda]], [[Qızıl Orda]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:23, 27 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-03-2026 – [[:Smart-kartlar]] → [[:Ağıllı kart]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Smart-kartlar]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Smart-kartlar|[[{{TALKPAGENAME:Smart-kartlar}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Smart-kartlar|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Smart-kartlar|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Smart-kartlar|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Smart-kartlar|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağıllı kart]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mən bilən bütün məqalələr tək halda olmalıdır. Tərcümə də səhvdir (prinsipcə düz götürmək olar). Rus dilindən transliterasiya etməkdənsə Ağıllı kart yazmaq daha məqsədəuyğundur [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:06, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * {{şərh}} Hansı məqalələr bütün məqalə halında olmalıdır ? Həmçinin qeyd etdiyiniz adlarda olan mənalar tamam fərqli anlayışlardır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 18:37, 31 mart 2026 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], hansı adın istifadəsindən asılı olmayaraq qeyd edim ki, [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|istifadəçi]] düz deyir, təkdə olmalıdır; [[VP:TƏKDƏ]] qaydamız var. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:47, 31 mart 2026 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Ad olaraq qeyd edib, indi aydın oldu mənə o barədə haqlısınız. Yenədə məna cəhətdən tam fərqli anlayışlardır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 19:06, 31 mart 2026 (UTC) *:::Salam, arasındakı fərqləri izah edə bilərsiz mənə? Və ya "Ağıllı kart"in ingilis və ya başqa dildə olan məqaləsini göstərə bilərsiz? Çünki türk dilində olan məqalədə də "Ağıllı kart" yazılıb. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 10:06, 1 aprel 2026 (UTC) *:::: @[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] Türk dilində ola bilər lakin Azərbaycan dilində texnologiya terminlərində fərqli anlayışlardır. Bunun izahini internet resurslarında özünüzdə araşdırma edərək tapa bilərsiniz. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 13:03, 1 aprel 2026 (UTC) *:::::Bağışlayın, amma mən sizdən konkret cavab gözləyirdim. Deyirsiz ki, "Ağıllı kart" ilə "Smart kart" tamam fərqli anlayışlardır. Əgər İngilis dilindəki "Smart card" ifadəsi Azərbaycan dilindəki qarşılığı "Smart kart"dırsa bəs onda "Ağıllı kart" nədir? Yəni ingiliscə "Ağıllı kart"ın qarşılığı nədir? İngiliscə Vikipediyada məqaləsi var? *:::::İnternetdə ağıllı kart yazanda da, smart kart yazanda da eyni şey çıxır. Fərq sadəcə hansı qurumun necə adlandırmasındadır. Ağıllı kart ilə smart kart arasındakı fərq, ağıllı telefon ilə smartfon arasındakı fərq ilə eynidir (siz əksini sübut edənə qədər). [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:39, 1 aprel 2026 (UTC) *:::::: @[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] Sxeamtik olaraq haqlısınız lakin əgər hədəfiniz professional və elmi bir yanaşmadırsa, mütləq "Smart kart" başlığından istifadə edilməlidir. Çünki vikipedia daxilində ən populyar ad və ən çox tanınan adlar istifadə edilir. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 15:05, 1 aprel 2026 (UTC) == 29-03-2026 – [[:İnteqral sxem]] → [[:İnteqral dövrə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İnteqral sxem]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İnteqral sxem|[[{{TALKPAGENAME:İnteqral sxem}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İnteqral sxem|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İnteqral sxem|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İnteqral sxem|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İnteqral sxem|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İnteqral dövrə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Circuit həm [https://www.youtube.com/watch?v=LZAbnOJiGfQ elektronikada], həm də gündəlik həyatda dövrə kimi çevrilir. Məqalə rus dilindən transliterasiya edilib deyə sxem yazılıb. PS: inteqral hissəsindən tam əmin deyiləm açığı. İnteqrasiya olunmuş da yazmaq olar. Və ya bütöv/bütövləşmiş. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:26, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-03-2026 – [[:Sxem lövhəsi]] → [[:Çap olunmuş dövrə lövhəsi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sxem lövhəsi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sxem lövhəsi|[[{{TALKPAGENAME:Sxem lövhəsi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sxem lövhəsi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sxem lövhəsi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sxem lövhəsi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sxem lövhəsi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Çap olunmuş dövrə lövhəsi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Əvvəla "printed" sözü, ümumiyyətlə tərcümə olunmayıb. İkincisi "circuit" sözü həm [https://www.youtube.com/watch?v=LZAbnOJiGfQ elektronikada], həm də gündəlik həyatda "dövrə" kimi tərcümə olunur. Görünür məqalənin adı rus dilindən transliterasiya olunub. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:33, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-05-2026 – [[:Firudin bəy Köçərlinin evi]] → [[:Firidun bəy Köçərlinin evi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Firudin bəy Köçərlinin evi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Firudin bəy Köçərlinin evi|[[{{TALKPAGENAME:Firudin bəy Köçərlinin evi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Firudin bəy Köçərlinin evi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Firudin bəy Köçərlinin evi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Firudin bəy Köçərlinin evi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Firudin bəy Köçərlinin evi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Firidun bəy Köçərlinin evi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Firidun bəy Köçərli olmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:24, 29 may 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:35, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Niyə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:41, 29 may 2026 (UTC) ::Yəqin şəxsin məqaləsi elə adlanıdırılıb, ona görə. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], şərhinizi şərhlər bölməsinə köçürdüm, lütfən şərhlər üçün bu bölmədən istifadə edin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 17:27, 29 may 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Çünki adı Firidundur ({{lang-az2|فریدون}}), Firudin deyil. Bax: [[:Fayl:Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi materialları (I cild II hissə).jpg|Fayl]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000019797 1]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000006886 2]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000005131 3]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000152329 4]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000007617 5]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000337585 6]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000520252 7]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:25, 30 may 2026 (UTC) == 01-06-2026 – [[:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş]] → [[:Ağa Şövkət Əli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|[[{{TALKPAGENAME:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağa Şövkət Əli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu cür ad düzgün deyil. [[:en:Agha Shaukat Ali|Ağa Şövkət Əli]] ilə əvəzlənməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:27, 1 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:34, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 23-06-2026 – [[:İmran Mirzəyev (jurnalist)]] → [[:İmran Mirzəyev]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İmran Mirzəyev (jurnalist)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İmran Mirzəyev (jurnalist)|[[{{TALKPAGENAME:İmran Mirzəyev (jurnalist)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İmran Mirzəyev (jurnalist)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İmran Mirzəyev (jurnalist)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İmran Mirzəyev (jurnalist)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İmran Mirzəyev (jurnalist)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İmran Mirzəyev]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mötərizədəki dəqiqləşdirməyə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 23 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:27, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 27-06-2026 – [[:Robert Sapolsky]] → [[:Robert Sapolski]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Robert Sapolsky]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Robert Sapolsky|[[{{TALKPAGENAME:Robert Sapolsky}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Robert Sapolsky|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Robert Sapolsky|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Robert Sapolsky|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Robert Sapolsky|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Robert Sapolski]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca düzgün yazılış. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 18:23, 27 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 30-06-2026 – [[:Tütün]] → [[:Tütün (bitki)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tütün]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tütün|[[{{TALKPAGENAME:Tütün}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tütün|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tütün|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tütün|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tütün|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tütün (bitki)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azvikidə məqaləsi olmasa belə, ümumi tütün (çəkilən, çəkmək üçün istifadə olunan) yəni "tobacco" ilə qarışdırılmaması üçün bitki sözünü əlavə etmək lazımdır. Bu məqalə xüsusi bitki cinsinə aiddir. Digər vikilərə də göz ata bilərsiniz. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 19:50, 30 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :{{şərh|Qeyd:}} Ad dəyişəcəyi təqdirdə səhifəyə olan keçidlər də yoxlanılaraq yeni ada düzəldilməlidir. Mən hazırda telefonda olmasam vaxt edib edərdim, amma indi uyğun deyiləm. Bu addəyişmə məsələsini ümumiyyətlə müzakirə səhifəsində müzakirə etmək daha doğru olar fikrimcə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:17, 30 iyun 2026 (UTC) ::[[Müzakirə:Tütün#h-Məqalənin adı-20240127144400|Bu]] da məntiqlidir. Digər bir çox vikilərdə də belə adlanıb. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 14:17, 1 iyul 2026 (UTC) == 01-07-2026 – [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi]] → [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|[[{{TALKPAGENAME:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Müzakirə:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi#Məqalənin adı|burada müzakirə]]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:04, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : ljolc7utmb17ods9wbpf0s2eqe3u9eg 8985342 8985264 2026-07-01T16:32:15Z Qədir 136647 /* 30-06-2026 – Tütün → Tütün (bitki) */ qəbul edilmədi 8985342 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{/Giriş}}</noinclude> {{Archive basics |archive = Vikipediya:Addəyişdiricilərə müraciət/Arxiv/%(year)d/%(monthname)s |counter = 1 }} <!--Bu sətirə və yuxarısına toxunmayın. Müraciətlərinizi bu sətirdən aşağıya qeyd edin.--> == 13-05-2025 – [[:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)]] → [[:Təzəkənd (Şərur)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|[[{{TALKPAGENAME:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Təzəkənd (Şərur)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hal hazırda rayonda bu adda bir kənd var. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:21, 13 may 2025 (UTC) :[[Təzəkənd (Maxta, Şərur)]] kəndi [https://e-qanun.az/framework/2125 ləğv olunub]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:22, 13 may 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:'''<br><!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. -->{{pb}}'''Şərhlər:'''<br><!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. -->{{pb}}{{şərh}} [[https://az.wikipedia.org/wiki/T%C9%99z%C9%99k%C9%99nd_(%C5%9E%C9%99rur)]] - @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]]@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] Zəhmət olmazsa bu məqaləni silib ad dəyişikli ilə bağlı yardım edəsiniz. Mən cəhd edən zaman xəta ekranı aldım. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 23:33, 31 mart 2026 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], {{done}}. Gələn dəfə {{tlf|sil}} şablonundan da istifadə edə bilərsiz. Keçidləri düzəltməyi də unutmayın. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:42, 1 aprel 2026 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Təşəkkürlər, lakin mən edən zaman bu adda məqalə var bildirişi aldım. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 20:49, 1 aprel 2026 (UTC) *:::@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], yalnız bir redaktə və o da istiqamətləndirmə verildiyi redaktə olarsa dəyişə bilirsiniz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:54, 1 aprel 2026 (UTC) == 16-06-2025 – [[:Həmzə ibn Həbib Kufi]] → [[:Həmzə ibn Həbib]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həmzə ibn Həbib Kufi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həmzə ibn Həbib Kufi|[[{{TALKPAGENAME:Həmzə ibn Həbib Kufi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həmzə ibn Həbib Kufi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həmzə ibn Həbib Kufi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həmzə ibn Həbib Kufi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həmzə ibn Həbib Kufi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həmzə ibn Həbib]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ad çox uzundur. Burada [https://isamveri.org/pdfdrg/D02632/2010_13/2010_13_MURSELOVM.pdf] sadəcə Həmzə kimi verilib. Lakin şəxs Həmzə ibn Həbib [https://islamansiklopedisi.org.tr/hamza-b-habib] kimi tanınır. Bu görə də nisbə gərəksiz, qeyri-ənənəvidir. [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 17:23, 16 iyun 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-06-2025 – [[:Qoqoran]] → [[:Ağlağan silsiləsi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qoqoran]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qoqoran|[[{{TALKPAGENAME:Qoqoran}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qoqoran|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qoqoran|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qoqoran|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qoqoran|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağlağan silsiləsi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Birincisi məqalədə səhvliklə dağ silsiləsi, sadəcə dağ olaraq göstərilib. İkincisi bizim ədəbiyyatda bu dağ silsiləsinin adı [[Ağlağan|baş dağın adından]] götürülüb. Hətta Ermənicə Vikipediyada da ikinci ad olaraq Ağlağan (Աղլաղան) adı qeyd olunub. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:57, 21 iyun 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 02-07-2025 – [[:Hacı Əli Davafuruş]] → [[:Hacı Əli Davaçı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əli Davafuruş]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əli Davafuruş|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əli Davafuruş}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əli Davafuruş|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əli Davafuruş|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əli Davafuruş|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əli Davafuruş|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əli Davaçı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : yanlış adlandırma [[İstifadəçi:Qızılbaş|Qızılbaş]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qızılbaş|müzakirə]]) 12:23, 2 iyul 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :{{u|Qızılbaş}}, zəhmət olmasa səbəb/əsaslandırma təqdim edə bilərsiz? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 13:20, 2 iyul 2025 (UTC) ::{{u|Qızılbaş}} bu ad barədə Azərbaycan dilində mənbə var, yoxsa öz mülahizələrinizdir? --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 14:05, 2 iyul 2025 (UTC) :علی دواچی --- farsca vikipediyada adlandırma belədir. Bu da transliterasiya olaraq Əli Davaçı kimi qeyd edilir, Davafuruş yox. Davafuruş Davaçı ifadəsinin, yəni Dava (dərman) Satan (farscada furuş) farscaya şəkilçi olaraq tərcüməsindən törədilib sonradan. Əgər farsca vikipediyada Davaçı deyə qeyd edilirsə, Azərbaycancada niyə fars sonluqlu və sonradan törədilmiş forması qalsın ki ? Hörmətlə. {{imzasız|Qızılbaş|13:26, 2 iyul 2025}} == 23-07-2025 – [[:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği]] → [[:Mirzə Həsən Qarabaği]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|[[{{TALKPAGENAME:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mirzə Həsən Qarabaği]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Adının standartlaşdırılması. 1973-cü ildə nəşr edilmiş "Seçilmiş əsərləri"ndə və ASE-dəki məqaləsindəki adı əsas götürülməlidir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:00, 23 iyul 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Kiçan monastırı]] → [[:Ballıqayada məbəd (Ağdərə)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kiçan monastırı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kiçan monastırı|[[{{TALKPAGENAME:Kiçan monastırı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kiçan monastırı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kiçan monastırı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kiçan monastırı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kiçan monastırı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ballıqayada məbəd (Ağdərə)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Abidənin qeydiyyat nömrəsini təzələdim. Orada məbədin adı qeyd olunmayıb. Ona görə də ümumi ad olaraq "Ballıqayada məbəd" adlandırmağa təklif edirəm, həmçinin Ballıqaya adında bir neçə kənd olduğunu nəzərə alaraq mötərizədə "Ağdərə" əlavə edilməsini təklif edirəm [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:00, 6 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Dvin]] → [[:Dəbil]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Dvin]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Dvin|[[{{TALKPAGENAME:Dvin}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Dvin|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Dvin|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Dvin|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Dvin|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Dəbil]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca şəhərin adı. Məqalədə istinad var [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:39, 6 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Didi Türkoba]] → [[:Böyük Türk Yürüşü]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Didi Türkoba]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Didi Türkoba|[[{{TALKPAGENAME:Didi Türkoba}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Didi Türkoba|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Didi Türkoba|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Didi Türkoba|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Didi Türkoba|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Böyük Türk Yürüşü]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca adı düzgün deyil. Güney Azərbaycanca Vikipediyasında adı "Böyük Türk Yürüşü" ({{Dil-az2|بؤیوک تورک یوروشو}}) kimi verilib. Digər Vikipediyalardakı adlar ilə müqayisədə bu ad daha doğrudur (misal: türkcə: Böyük Türk İstilası; özbəkcə: Böyük Türk Basqını). [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:36, 6 avqust 2025 (UTC) ::Böyük Türk Yürüşü bilmirəm nə dərəcədə mövzunu konkfetləşdirəcək. Azərbaycandilli akademik nəşrlərdə necə adlandırılır? Didi Türkoba - mənə elə gəlir ki, bu hadisə deyil, ərazidir, bu səbəbdən də fərqli məqalələr də ola bilər, adını yenə də azərbaycandilli akademik nəşrlərdən baxılsa pis olmaz. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 08:37, 7 avqust 2025 (UTC) :::Əgər akademik nəşrlərdə yürüşün adı dəqiqləşdirilməyibsə, digər dildəki əksər ad əsas götürülməlidir. Bir şey açıq-aşkardır ki, "Didi Türkoba" yanlış adalandırmadır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:21, 6 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 07-08-2025 – [[:Qırmızı monastır]] → [[:Qırmızı məbəd (Qozlu, Ağdərə)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qırmızı monastır]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qırmızı monastır|[[{{TALKPAGENAME:Qırmızı monastır}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qırmızı monastır|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qırmızı monastır|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qırmızı monastır|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qırmızı monastır|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qırmızı məbəd (Qozlu, Ağdərə)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Siyahıda adı Qırmızı məbəddir. Mötərizədə Qozlu çünki Ağdərə rayonunun Çıldıranda da Qırmızı məəbəd var, Ağdərə çünki Qozlu adında kənd Laçın rayonunda da var. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:21, 7 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-08-2025 – [[:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)]] → [[:Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|[[{{TALKPAGENAME:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İstifadəçi mənbə qeyd edib bu məqalədə digər dillərdə evvelki addadır araşdırdım adı neçenci ildə dəyişib tapa bilmədim baxış keçirilsin zəhmət olmasa uyğundursa dəyişdirilsin - [[İstifadəçi:ReiKaze|<span style="font-family:Segoe print; color:#111442; text-shadow:#234675 0.0em 0.0em 0.0em;">'''ReiKaze🌸'''<sup></sup></span>]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ReiKaze|müzakirə]]) 15:00, 20 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:ReiKaze|ReiKaze]], rəsmi adı necə gedir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 14:06, 10 noyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] muzeyin adı Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi olaraq gedir hətta qapısı üzərində də bu ad yazılıb. - [[İstifadəçi:ReiKaze|<span style="font-family:Segoe print; color:#111442; text-shadow:#234675 0.0em 0.0em 0.0em;">'''ReiKaze🌸'''<sup></sup></span>]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ReiKaze|müzakirə]]) 16:19, 10 noyabr 2025 (UTC) :::Qapının üzərində yazı bilmirəm nə dərəcədə mötəbər mənbədir... İnstitutun saytında tapmadım. [https://icherisheher.gov.az/az/monument/13 Burada] AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi yazılıb. Bəlkə onda Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı) qalsın? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:29, 10 noyabr 2025 (UTC) == 21-08-2025 – [[:Adil Bağırov (alim)]] → [[:Adil Bağırov (iş adamı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Adil Bağırov (alim)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Adil Bağırov (alim)|[[{{TALKPAGENAME:Adil Bağırov (alim)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Adil Bağırov (alim)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Adil Bağırov (alim)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Adil Bağırov (alim)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Adil Bağırov (alim)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Adil Bağırov (iş adamı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu şəxs alim deyil. Sadəcə PhD-si var, heç bir institut, universitetedə çalışmır, elmi əsərləri yoxdur. Verdiyi müsahibələrində ([https://hafiztimes.com/adil-baguirov-qarabag-susa-amerika-is-adami-shusha-karabakh/ 1]), etibarlı mənbələrdə ([https://www.amerikaninsesi.org/a/amerikanin-azerbaycanli-siyasetchileri/1786012.html 2], [https://www.amerikaninsesi.org/a/adil-bagirov-vezifeye-sechilib/1785040.html 3]) iş adamı olduğu aydın olur. : Başqa tərəfdən ciddi alim, Avstraliyanın Federasiya Universitetinin professoru Adil Bağırov ([https://federation.edu.au/institutes-and-schools/iiss/staff-profiles/staff-profiles/archive/adil-bagirov federation.edu.au]) barədə məqalə yaratmaq üçün bu adın düzldilməsinə ehtiyac var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:59, 21 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 22:32, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Məncə uyğundu, etiraz yoxdusa dəyişək — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:28, 3 sentyabr 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Bikar|Bikar]] Etiraz olacağını düşünmürəm. Bura çox az inzibatçı baxır. Lütfən dəyişdirin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:06, 7 sentyabr 2025 (UTC) : indi gördüm, dəyişilməli deyilmiş. istiqamətləndirmə səhifəsi silinəndən sonra düzəldəcəyəm, üzrlü sayın :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 22:36, 23 iyun 2026 (UTC) ::İlk adı birbaşa düz ada (dəqiqləşdirməsiz olana) istiqamətləndirək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:24, 23 iyun 2026 (UTC) == 22-08-2025 – [[:Adil Quliyev (rəssam)]] → [[:Adil Elçin]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Adil Quliyev (rəssam)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Adil Quliyev (rəssam)|[[{{TALKPAGENAME:Adil Quliyev (rəssam)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Adil Quliyev (rəssam)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Adil Quliyev (rəssam)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Adil Quliyev (rəssam)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Adil Quliyev (rəssam)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Adil Elçin]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Rəssam-karikaturçu daha çox Adil Elçin adı ilə məşhurdur. "Kirpi" jurnalındakı karikaturlarını da bu adla imza edib. Əlavə mənbələr tapmağa çalışacam. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:17, 22 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 24-08-2025 – [[:Favn]] → [[:Faun]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Favn]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Favn|[[{{TALKPAGENAME:Favn}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Favn|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Favn|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Favn|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Favn|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Faun]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycan dilində latın və yunan mənşəli terminlər orijinala uyğun yazılır. Buna görə də "favn" yerinə "faun" uyğun gəlir. Bu forma həm beynəlxalq mənbələrdə (ingilis, fransız, italyan), həm də akademik ensiklopedik mənbələrdə işlədilir. [[İstifadəçi:Maryidaa|<span style="font-family:Segoe print; color: #FFA500; 0.1em 0.1em 0.1em;">''☆Mary☆''<sup></sup></span>]] &nbsp; ([[İstifadəçi müzakirəsi:Maryidaa|''' Müraciət ''']]) 07:08, 24 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Əsasən rus dilindən keçən adlandırmalar istifadə etdiyimizə görə və bu [https://kulis.az/xeber/tarix/xeber-17248 məqalədə] Favn adı istifadə olunub, başqa heç yerdə Faun adı istifadə olunmmadığına görə dəyişikliyi doğru hesab etmirəm — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:27, 3 sentyabr 2025 (UTC) == 31-08-2025 – [[:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı]] → [[:Həmzət bəy Qəbulov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|[[{{TALKPAGENAME:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həmzət bəy Qəbulov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Jurnalist Həmzət bəy Qəbulov "Şirvanlı" yox, "Şirvanski" təxəllüsü ilə rusdilli mətbuatda yazı yazıb. Ad-soyadının olduğu kimi qalması, [[Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanski]] səhifəsinin isə istiqamətləndirmə olaraq dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:14, 31 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 31-08-2025 – [[:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski]] → [[:Mustafa Lütfi İsmayılov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|[[{{TALKPAGENAME:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mustafa Lütfi İsmayılov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Həmzət bəy Qəbulov]] səhifəsi ilə eyni səbəb. [[Mustafa Lütfi İsmayılov-Şirvanski]] səhifəsi istiqamətləndirmə olaraq ad-soyadı yazılsın. Məqalədə digər adları onsuzda verilib. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:16, 31 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-09-2025 – [[:Fit qalası]] → [[:Fitdağ (şəhər)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Fit qalası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Fit qalası|[[{{TALKPAGENAME:Fit qalası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Fit qalası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Fit qalası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Fit qalası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Fit qalası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Fitdağ (şəhər)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [http://web2.anl.az:81/read/page.php?zoom=0&bibid=476738&pno=73 Bu], [https://www.researchgate.net/publication/383061961_Fitdag_shrinin_tarixin_dair bu], [https://azertag.az/xeber/sulut_buzxanasi_herem_qalasinin_erzaqla_temin_olunmasi_meqsedile_tikilib-1395708 bu] mənbələrə görə. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 17:51, 1 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], salam. Məqalədə şəhərdən bəhs olunmur. Qala və onun tarixi və memarlığından danışılır. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 09:48, 2 sentyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Turkmen|Turkmen]], Siz hansı məqaləni deyirsiniz? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:51, 2 sentyabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], başlıqdakı məqaləni nəzərdə tuturam: [[Fit qalası]]. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 10:00, 2 sentyabr 2025 (UTC) ::::Həə, Vikipediyadakı məqaləni deyirsiniz. Elə bildim ki, mənbələri deyirsiniz. Fikrimcə, şəhər və qala üçün ayrı məqalələrə ehtiyyac yoxdur, çünki faktiki olaraq [https://www.researchgate.net/publication/383061961_Fitdag_shrinin_tarixin_dair qala-şəhər] olmuşdu. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 14:31, 2 sentyabr 2025 (UTC) == 02-09-2025 – [[:İlya Yorqa]] → [[:İliya Yorqa]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İlya Yorqa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İlya Yorqa|[[{{TALKPAGENAME:İlya Yorqa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İlya Yorqa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İlya Yorqa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İlya Yorqa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İlya Yorqa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İliya Yorqa]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hörmətli inzibatçılar, bu səhifənin adını [[İliya Yorqa]] adına dəyişməyinizi rica edirəm. Çünki ad və soyadın doğru yazılışı belədir. [[İstifadəçi:MrKamil010|MrKamil010]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MrKamil010|müzakirə]]) 23:05, 2 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * İnternetdə hər iki versiya var, əsas götürə biləcəyimiz mənbə göstərin — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:24, 3 sentyabr 2025 (UTC) == 03-09-2025 – [[:Azərbaycan Nəşriyyatı]] → [[:Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşr]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azərbaycan Nəşriyyatı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azərbaycan Nəşriyyatı|[[{{TALKPAGENAME:Azərbaycan Nəşriyyatı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azərbaycan Nəşriyyatı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azərbaycan Nəşriyyatı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azərbaycan Nəşriyyatı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azərbaycan Nəşriyyatı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşr]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Səhifədə söhbət məhz Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşrdən gedir. Azərbaycan Nəşriyyatı isə tamamilə başqa qurumdur, SSRİ dönəmində adı "Kommunist" Nəşriyyatı olub. [[İstifadəçi:ShixRon|ShixRon]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ShixRon|müzakirə]]) 17:03, 3 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Daha doğrusu [[Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı]] adıdır. Tire ilə qısaltmasının əlavəsinə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 21:16, 3 sentyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Redaktələri geri qaytarmaq əvəzinə addəyişməni icra edə bilərsiniz. Açıq şəkildə aydındır ki, Azərnəşrin adı "Azərbaycan Nəşriyyatı" ola bilməz, bu ad başqa bir nəşriyyat-şirkətinin adıdır. Özü də özəldir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:06, 2 iyun 2026 (UTC) == 07-09-2025 – [[:Muna Mahmudnizad]] → [[:Mona Mahmudnejad]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Muna Mahmudnizad]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Muna Mahmudnizad|[[{{TALKPAGENAME:Muna Mahmudnizad}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Muna Mahmudnizad|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Muna Mahmudnizad|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Muna Mahmudnizad|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Muna Mahmudnizad|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mona Mahmudnejad]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Soyadın yanlış yazılması. Farsca soyadı Mahmudnejad olaraq transliterasiya olunur. Oxşar nümunə üçün bax: [[Mahmud Əhmədinejad]]. Mahmudnizad ingiliscədən birə-bir səhv olaraq köçürülüb. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:20, 7 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 26-09-2025 – [[:Hacı Baba Haşımov]] → [[:Hacı Hacıbaba Haşımov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Baba Haşımov]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Baba Haşımov|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Baba Haşımov}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Baba Haşımov|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Baba Haşımov|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Baba Haşımov|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Baba Haşımov|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Hacıbaba Haşımov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin özündə şəxsin adı Hacıbaba olaraq yazılıb. Dövri və müasir ədəbiyyatdakı adı ilə dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:15, 26 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 12-10-2025 – [[:Muradbəyli (Sabirabad)]] → [[:Muradbəyli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Muradbəyli (Sabirabad)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Muradbəyli (Sabirabad)|[[{{TALKPAGENAME:Muradbəyli (Sabirabad)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Muradbəyli (Sabirabad)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Muradbəyli (Sabirabad)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Muradbəyli (Sabirabad)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Muradbəyli (Sabirabad)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Muradbəyli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hazırda Azərbaycan Respublikasında bu adda bir kənd var. Digər Muradbəyli - Ağdam rayonunun Muradbəylisi hələ 1990-cı ildə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:44, 12 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 12-10-2025 – [[:Pərioğlular (Ağcabədi)]] → [[:Pərioğlular]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Pərioğlular (Ağcabədi)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Pərioğlular (Ağcabədi)|[[{{TALKPAGENAME:Pərioğlular (Ağcabədi)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Pərioğlular (Ağcabədi)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Pərioğlular (Ağcabədi)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Pərioğlular (Ağcabədi)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Pərioğlular (Ağcabədi)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Pərioğlular]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hazırda Azərbaycan Respublikasında bu adda bir kənd var. Digər Pərioğlular - Ağdam rayonunun Pərioğluları hələ 1990-cı ildə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:45, 12 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-10-2025 – [[:Tarsis palçıq vulkanı]] → [[:Tarsis]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tarsis palçıq vulkanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tarsis palçıq vulkanı|[[{{TALKPAGENAME:Tarsis palçıq vulkanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tarsis palçıq vulkanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tarsis palçıq vulkanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tarsis palçıq vulkanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tarsis palçıq vulkanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tarsis]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin adı ensiklopedik deyil. Ad və məzmun da düzgün deyil. Adı vulkan barədə olsa da, məzmun vulkanik yayla (plato) barədədir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:55, 17 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-10-2025 – [[:Səri-Pul vilayəti]] → [[:Səripül]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Səri-Pul vilayəti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Səri-Pul_vilayəti|[[{{TALKPAGENAME:Səri-Pul_vilayəti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Səri-Pul_vilayəti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Səri-Pul_vilayəti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Səri-Pul_vilayəti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Səri-Pul_vilayəti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sarıpul]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Salam, məncə, [[Səri-Pul vilayəti]] və [[Sər-i Pul]] səhifələrindəki Sər-i Pul Saripul Səri-Pul və digər variantları Səripül olaraq dəyişdirilməlidir. Bir neçə arqument gətirmək istərəm: * original yazıda سر پل yazılıb, bəzi hallarda ayrı, bəzi hallarda isə bitişik سرپل yazılır, buraza ancaq S R P L hərfləri var سر sözü bizim dillərdən həməşə SƏR kimi oxunur, məsələn, سربست sərbəst, سرپمك sərpmək, سرحد sərhəd, سركرده serkerde ve s. əslində burdakı sər sözü "baş, başlanğıc" mənasındadır<ref>https://www.azleks.az/online-dictionary/sər</ref> səri (sər-i, sər-e) isə nəyinsə başlanğıcı deməkdir. پل sözü isə farsca körpü deməkdir və bu sözü Azərbaycan dilində "pül" şəkilində mövcuddur<ref>https://www.azleks.az/online-dictionary/pül</ref> birlikdə سر پل sözü ''körpü başında" (başlanğıcında) mənasını verir. ərəb hərlərində yazıldığına görə kim nətər istəyir elə də yazır, və məncə, bu boyda variantların içində Azərbaycan dilində ən uyğun olduğunu yazmaq lazımdır- Səripül, bu ad həm lazımsız probeli və ya defisi aradan qaldırır və asan olur həm də ahəng qanununa uyğun olur. Əlavə: yerli əfqanistan ləhcələrində bu şəhərin adı fərqli deyilir: saripul, saripül, sarepol, səripol və s. [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 16:30, 21 oktyabr 2025 (UTC) :üzr istəyirəm, bəzi köhnə xəritələrdə bu şəhər üçün Sarı Pul (bildiyimiz sarı və pul sözlərindən) sözü yazılıb, məsələn, 1894 osmanlı https://uniquemaps.com/products/old-arabic-map-of-india-by-hafiz-ali-esref-1894-mumbai-delhi-kolkata-himalayas-ganges-railroads xəritəsində , bu mövzunu daha çox araşdırmalıyam [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 17:33, 21 oktyabr 2025 (UTC) ::Yenə Salam, məncə etimologiyasına baxmayaraq ən doğru variantı Sarıpul-dur, çünki elə yerli camaat da (puştunlar) da elə deyir. İndi niyəsə vilayət adı məqaləsində Səri-Pul yazılıb şəhər adı məqaləsində isə Sər-i Pul, bu fərqli yazılışlar adamı çaşdıra bilər. Azərbaycan tarixi kitablarında da '''Sarıpul''' yazılıb<ref>МИЛЛИ АЗЯРБАЙЪАН ТАРИХИ МУЗЕЙИ – 2017 – http://azhistorymuseum.gov.az/uploads/books/files/2022/04/azhistorymuseum.gov.az_622_Tarix_toplu_2017.pdf</ref><ref>Azərbaycan Tarixi https://www.academia.edu/127725898/AZƏRBAYCAN_TARİXİ</ref><ref>Əfqanıstanda türkmənşəli toponimlər https://azlib.org/media/books/Efqanistanda_turk_mensheli_toponimler.pdf</ref> [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 13:10, 24 oktyabr 2025 (UTC) {{mis}} <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-10-2025 – [[:Həsən xan Qubalı]] → [[:Həsən ağa Qubalı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həsən xan Qubalı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həsən xan Qubalı|[[{{TALKPAGENAME:Həsən xan Qubalı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həsən xan Qubalı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həsən xan Qubalı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həsən xan Qubalı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həsən xan Qubalı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həsən ağa Qubalı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Qubalı Fətəli xanın oğlu Həsən ağa heç vaxt xan olmayıb, Salyanda da, Dərbəndə də hakim olduğu vaxt "ağa" ünvanı ilə Bakıxanov, Əlqədəri və b. müəlliflərdə qeyd edilib. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:15, 29 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Addəyişiminə getməyə razıyam. Amma, '''''Həsən xan (Quba xanı)''''' və ya '''''Həsən xan (Dərbənd xanı) '''''kimi. Bir vaxtlar, atası Fətəli xanın Qubalı kimi yox - (Quba xanı) kimi dəyişilməsi qərara alınmışdı, çünki, təxəllüs, ləqəb kimi görünür, doğrudur. O ki qaldı "xan" tituluna, 1796-cı ildə qraf Zubovun təşəbbüsü ilə Həsən Qubada “Quba xanı” kimi tanıdıldı. Lakin böyük qardaşının qisasından qorxan Həsən Qubadan Dərbəndə getməyə məcbur oldu.<ref>{{Cite book |last=Гаджиева |first=Сакинат |url=https://instituteofhistory.ru/media/library/publication/files/%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%A1.%D0%A8._%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%8B_XIX-_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE_XX_%D0%B2._%D0%9C._1999..pdf |title=Дагестанские азербайджанцы. XIX — начало XX в.: Историко-этнографическое исследование |publisher="Восточная литература" РАН |year=1999 |isbn=5-02-017792-Х |location=[[Moskva]] |pages=171 |language=ru}}</ref> Üstəlik, rus hökuməti 28 avqust 1801-ci il tarixli fərmanla Həsən xanı Dərbənd hakimi kimi tanıyıb.<ref>{{Cite book |last=Mustafazadə |first=Tofiq |url=https://www.anl.az/el/m/mt_qx.pdf |title=Quba xanlığı |publisher=Elm |year=2005 |isbn=5-8066-1747-5 |editor-link=Tofiq Mustafazadə |location=[[Bakı]] |pages=205 |language=az}}</ref>[[İstifadəçi:Shahdag|Shahdag]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Shahdag|müzakirə]]) 13:04, 29 oktyabr 2025 (UTC) {{müzakirənin istinad siyahısı}} == 02-11-2025 – [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] → [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (Azərbaycan)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|[[{{TALKPAGENAME:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (Azərbaycan)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Tək keçmiş DQMV-də deyil, bütöv Azərbaycan Respublikasına bu adda yalnız 1 rayon olmuşdu. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:05, 2 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:'''<br><!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. -->{{pb}}'''Şərhlər:'''<br><!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. -->{{pb}}Fikrimcə hal-hazırda [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] kateqoriya silinməli və içindəki kateqoriyalar ayrılmalıdır, çünki [[Martuni rayonu (Azərbaycan)]] adlı məqalə var. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 10:07, 6 noyabr 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], silinmək yoxsa addəyişmə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:21, 6 noyabr 2025 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Kateqoriya içərisində ayrıca məqalə olaraq rayon haqqında məlumat olduğuna görə kateqoriyanın özünün silinməsi, lakin içərisində olan altkateqoriya ilə məqalənin qalması tərəfdarıyam. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 15:26, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::[[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] silinsin, [[:Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Martuni Rayon Komitəsinin birinci katibləri]] qalsın? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:35, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::: @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Sizcə elə düzgün olmaz ? çünki zatən kateqoriya adında məqalə var və kateqoriya içində bir altkateqoriya özü lazımlıdır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 19:04, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::::Açığı, cavablamaqda çətinlik çəkirəm. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:18, 6 noyabr 2025 (UTC) :{{u|Toghrul R}}-nin fikri maraqlıdır. [[Martuni rayonu (Azərbaycan)|Məqalənin]] adındakı dəqiqləşdirmə kateqoriya ilə eyni idi, {{u|Patriot Kor}} [[Xüsusi:Fərq/7556211|dəyişib]]. Bunu da [[Vikipediya:Addəyişmə_müraciətləri/Arxiv/Mart/2024#Martuni_rayonu_(DQMV)_→_Martuni_rayonu_(Azərbaycan)|siz təklif etmisiniz]], {{u|Zohrab Javad}}. Hər bir halda, məqalə kateqoriya ilə eyni olmalıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 02:16, 30 mart 2026 (UTC) == 03-11-2025 – [[:Erməni quldur dəstələri]] → [[:Erməni fədailər]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Erməni quldur dəstələri]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Erməni quldur dəstələri|[[{{TALKPAGENAME:Erməni quldur dəstələri}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Erməni quldur dəstələri|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Erməni quldur dəstələri|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Erməni quldur dəstələri|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Erməni quldur dəstələri|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Erməni fədailər]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Qeyri-ensiklopedik adlandırma. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:24, 3 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Erməni könüllü dəstələri və ya belə adlar daha uyğundur fikrimcə. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 10:03, 6 noyabr 2025 (UTC) *:Razıyam. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:08, 6 noyabr 2025 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Zəfər Parkı]] → <s>[[:Zəfər parkı]]</s>''<s>[[:Zəfər parkı (Bakı)]] / [[:Zəfər Parkı (Bakı)]]</s>[[:"Zəfər" parkı (Bakı)]]'' == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Zəfər Parkı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Zəfər Parkı|[[{{TALKPAGENAME:Zəfər Parkı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Zəfər Parkı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Zəfər Parkı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Zəfər Parkı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Zəfər Parkı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : <s>[[:Zəfər parkı]]</s><s>''[[:Zəfər parkı (Bakı)]] / [[:Zəfər Parkı (Bakı)]]''</s>''[[:"Zəfər" parkı (Bakı)]]'' * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Park" nəyə görə böyük hərflədir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:43, 10 noyabr 2025 (UTC) ::[https://president.az/az/articles/view/67241 Burada] balaca hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:44, 10 noyabr 2025 (UTC) ::Xankəndidə də parkın [https://president.az/az/articles/view/70960 açılışı oldu (şəkillərə baxa bilərsiniz)]. Fikrimcə, əhəmiyyətinə görə Bakıdakından aşağı deyil. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:10, 24 dekabr 2025 (UTC) : [https://unvanportali.az/?entrance=fa163a67-ceef-4a10-b26d-7fa6cbc37ccb Ünvan portalında] "Zəfər" parkı kimi qeyd olunub, yəni Zəfər sözü dırnaqarası və böyükhərflə, parkı sözü isə balaca hərflə. --[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 22:17, 23 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Bir mənbə, hələ-hələ ünvanportalı kimi belə bir mənbə addəyişmə üçün birbaşa əsas ola bilməz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 22:28, 23 fevral 2026 (UTC) ::Niyə? Onda “park” sözünün böyük hərflə yazılması nəyə əsaslanır? --[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:37, 24 fevral 2026 (UTC) :::Mən dırnaqda verilməsini qeyd etməyinizə fikir bildirmişəm. Həm tək bir mənbəyə əsaslanıb belə vermək uyğun deyil, həm də belə adlandırmalar bizdə yayılmış deyil. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:23, 24 fevral 2026 (UTC) ::::Ümumən fikrinizcə məqalə necə adlanmalıdır? Məsələn dırnaqarasına fikriniz aydındır, bəs ikinci sözün böyük yoxsa balaca hərflə yazılması, mötərizədə şəhərin adı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:41, 24 fevral 2026 (UTC) :::::İndi dəqiq bir şey deyə bilməyəcəm. Amma "muzey" kimi sözlər kiçiklə verilir deyə bilirəm. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:43, 24 fevral 2026 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Zəfər Muzeyi]] → [[:Zəfər muzeyi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Zəfər Muzeyi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Zəfər Muzeyi|[[{{TALKPAGENAME:Zəfər Muzeyi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Zəfər Muzeyi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Zəfər Muzeyi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Zəfər Muzeyi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Zəfər Muzeyi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Zəfər muzeyi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Muzey" niyə böyük hərflədir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:43, 10 noyabr 2025 (UTC) ::[https://president.az/az/articles/view/70545 Burada] balaca hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:45, 10 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Bizdə bəzi hallarda bu cür isimlər gah böyüklə yazılır, gah da kiçiklə. Deyəsən bəzi isimlər məxsusilə böyüklə qeyd olunmalıdır, bəziləri isə kiçiklə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 12:37, 11 noyabr 2025 (UTC) ::Muzeyin rəsmi saytını görməmişəm. Amma president.az saytında kiçik hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:49, 11 noyabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], burada [https://zefermuzeyi.az/ böyüklə] yazıblar. Deyəsən muzeyin rəsmi saytıdır, hələ açılmayıb. Bizim dilin qaydalarına görə təşkilat adlarının bütün hərfləri böyüklə yazılmalıdır əslində. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:39, 24 noyabr 2025 (UTC) ::::Saytda əslində bütün hərflər böyük yazılıb. Gözləmək də olar, görək saytda necə yazılacaq. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:41, 24 noyabr 2025 (UTC) :::::Kompüterdə brauzerdə açanda yuxarıda açılan paneldə "Zəfər Muzeyi" yazılır. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:50, 24 noyabr 2025 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Arsak]] → [[:Arsax]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Arsak]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Arsak|[[{{TALKPAGENAME:Arsak}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Arsak|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Arsak|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Arsak|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Arsak|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Arsax]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycan Milli Ensiklopediyasına [http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/1764/cild/14 əsasən]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:47, 10 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], müraciətdən imtina edirəm. Bağlaya bilərsiniz? [https://clb.az/elektron/Qarabag/clb.az/Qarabag_onun_qedim_tayfalari_ve_toponimleri.pdf Bu mənbədə] “Arsak” elə bil daha çox gedir (məsələn səhifə 20-də). [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:30, 12 yanvar 2026 (UTC) ::Həmin mənbə əsas götürülə bilməz. Ensiklopediya və ciddi elmi nəşrlərə baxanda "Arsax" və "Artsax" adlarını görürük. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 22:20, 24 fevral 2026 (UTC) :::“Artsax” hansı mənbədə görmüsünüz? Söhbət azərbaycandilli mənbədən gedir. Yuxarıda qeyd olunan mənbəni, fikrimcə, ciddi mənbə saymaq olar. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 02:53, 25 fevral 2026 (UTC) ::::ASE-də (I cild, s. 405), Ziya Bünyadovun "Azərbaycan VII–IX əsrlərdə" (1989), Nailə Vəlixanlı "Ərəb xilafəti və Azərbaycan" (1993) kimi əsərlərdə "Arsax" olaraq gedib, Arsax və Artsax arasında bir fərq yoxdur, çünki bizim dildə həmin kar səs "ts" və ya "s" kimi verilir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:16, 25 fevral 2026 (UTC) :::::"ts" səsinin orijinalda olması üçün dəlilim yoxdur. Ermənicə bəlkə də belə səslənir, amma bu toponim ermənimənşəli deyil. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:10, 25 fevral 2026 (UTC) ::::::Heç kim bu toponimin mənşəyi barədə mübahisə etmir. Bilmək istəyirsinizsə "ts" və cingiltili qarşılığı "dz" səsi həm Qafqaz alban dilində, həm ermənicədə, həm də gürcücədə var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:26, 25 fevral 2026 (UTC) :::::::Bunu bilmirdim. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:01, 11 mart 2026 (UTC) :::::Fəridə Məmmədova "Qafqaz Albaniyasının siyasi tarixi və tarixi coğrafiyası" (1993) monoqrafiyasında da "Arsax" verib. Yəni təklifinizi geri çəkməməlisiniz. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:19, 25 fevral 2026 (UTC) == 15-11-2025 – [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski]] → [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|[[{{TALKPAGENAME:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Soyadının son araşdırmalarda ilkin mənbələrə istinadən milliləşdirilməsi. Misal üçün bax: [[Firidun bəy Köçərli]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:24, 15 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-11-2025 – [[:Qaradağ]] → [[:Qaradağ rayonu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qaradağ]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qaradağ|[[{{TALKPAGENAME:Qaradağ}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qaradağ|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qaradağ|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qaradağ|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qaradağ|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qaradağ rayonu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ən məşhuru deyil axı. Bakının tərkibində rayonlardan biridir. Bir gün adı da dəyişə bilər, ləğv də oluna bilər. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:53, 17 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :[[Qaradağ (dəqiqləşdirmə)|Dəqiqləşdirmə səhifəsinin]] adı ola bilər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 21:15, 17 noyabr 2025 (UTC) ::Fikrimcə, “Qaradağ”ı ya “Qaradağ (dəqiqləşdirmə)”yə, ya “Qaradağ vilayəti”nə istiqamətləndirmək olar. Və ya onlardan birini “Qaradağ” adlandırmaq olar. Fikrimcə, Qaradağ Azərbaycan dilində ilk növbədə tarixi ərazidir (Qaradağ vilayəti), necə ki Qarabağ Azərbaycan dilində ilk növbədə tarixi ərazidir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:03, 26 noyabr 2025 (UTC) :::Dəqiqləşdirmə səhifəsi olsa, elə sadə adda olacaq. "Qaradağ (dəqiqləşdirmə)" ona istiqamətləndirmə funksiyası görəcək. Məncə dəqiqləşdirmə olsa yaxşıdır, ortada əsas mövzu yoxdur. "Qaradağ rayonu" məqaləsinin əsas adı olmayıb istiqamətləndirmə olsaydı razılaşmaq olardı. @[[İstifadəçi:Samral|Samral]]. @[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], sizin də fikriniz maraqlıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 00:48, 27 noyabr 2025 (UTC) == 03-12-2025 – [[:Hacı Əhməd Paşa]] → [[:Hacı Əhməd Paşa (Osmanlı sədrəzəmi)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əhməd Paşa|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əhməd Paşa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əhməd Paşa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əhməd Paşa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əhməd Paşa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əhməd Paşa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa (Osmanlı sədrəzəmi)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hacı Əhməd Paşa]] səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:19, 3 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Şərh və qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : Bu adda həm 2 Osmanlı sədrəzəmi olub deyə, həm də tanınmalarına uyğun olaraq birini [[Nişançı Hacı Əhməd paşa]], digərini də [[Kalaylıkoz Hacı Əhməd paşa]] adlandırdım.—<font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:46, 6 dekabr 2025 (UTC) == 03-12-2025 – [[:Hacı Əhməd paşa]] → [[:Hacı Əhməd Paşa (Mesxetiya paşası)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əhməd paşa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əhməd paşa|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əhməd paşa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əhməd paşa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əhməd paşa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əhməd paşa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əhməd paşa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa (Mesxetiya paşası)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hacı Əhməd Paşa]] səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün. Kiçik "paşa" sözünün büyük hərflə yazılması. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:21, 3 dekabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], "Hacı Əhməd paşa" səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydalarına zidd bir şəkildə məqalə adında "paşa" sözünü böyük hərflə yazmaq şərt deyil. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 04:18, 4 dekabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]] bir bu siyahıya baxın: [[Osmanlı sədrəzəmlərinin siyahısı]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:08, 4 dekabr 2025 (UTC) ::::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], siz mənim nəyi nəzərdə tutduğumu başa düşmədiz. Mən siz deyənə (mötərizə məsələsi) qarşı deyiləm və elə həmin gün də etmişəm. Mən deyirəm ki, "paşa" sözünün böyük hərflə yazılmasına ehtiyac yoxdur. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:34, 6 dekabr 2025 (UTC) :::::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]], demək olar əksər məqalələrdə böyüklə yazılıb. Bunun üçün KM-da müzakirə açmağı təklif edərdim, konsensus qəbul edilsə kütləvi dəyişikliklər aparmaq lazımdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:16, 7 dekabr 2025 (UTC) ::::::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]], yüz nəfərin 1 səhvi etməsi o səhvi düz etmir. Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları var. Hər şey üçün də müzakirə açılmır. Hər mövzuya görə icmanı narahat və ya məşğul etmək düzgün deyil. Əksər məqalələrdə ona görə böyük yazılıb ki, çünki əsasən TrVikiyə uyğun yazıblar, ya da başqa vikilərə də baxıblar görüblər böyüklədir elə yazıblar. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 14:48, 7 dekabr 2025 (UTC) :::::::Düzdü. Hələ böyüklə yazan mənbələri demirəm. Ola bilməz ki bu titul başqa bəzi adlar kimi (məsələn, [[Möminə Xatun]]) bəzi şəxslərin adlarının bir hissəsinə çevrilmiş olsun? Bu arada, dəqiqləşdirmə səhifələri də istisnasız kiçiklə verilməlidir, bunu hara tətbiq edəcəyiksə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:36, 7 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Şərh və qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : Dil qaydalarımıza uyğun olaraq "paşa" sözünü kiçiklə yazmaqla müvafiq mötərizəni əlavə edib ad dəyişikliyini etdim: [[Hacı Əhməd paşa (Mesxetiya paşası)]].—<font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:41, 6 dekabr 2025 (UTC) == 22-12-2025 – [[:Soltanlı (Cəbrayıl)]] → [[:Soltanlı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Soltanlı (Cəbrayıl)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Soltanlı (Cəbrayıl)|[[{{TALKPAGENAME:Soltanlı (Cəbrayıl)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Soltanlı (Cəbrayıl)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Soltanlı (Cəbrayıl)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Soltanlı (Cəbrayıl)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Soltanlı (Cəbrayıl)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Soltanlı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu adda başqa kənd yoxdur. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 12:53, 22 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : {{re|Zohrab Javad}} Əslində, soyad da ola bilər –<span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;"> [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 04:19, 23 dekabr 2025 (UTC) ::[[Soltan Soltanlı]] var. Məqalə tək soyadla adlanmır ki, ad-soyadla olur. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:31, 23 dekabr 2025 (UTC) :::Soyad olaraq ensiklopedik mövzu olduğunu deyir, məqalə sayı fərq etmədən. Bu adla digərlərindən daha çox müəyyən mövzu qabağa çıxmırsa dəqiqləşdirmə saxlamaq lazımdır. Başqa yerdə eyniadlı kənd yoxdursa mötərizədə "(kənd)" yazıla bilər. Sadə adı da dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək olar və ya "(dəqiqləşdirmə)" əlavə edilərək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 08:50, 23 dekabr 2025 (UTC) ::::Fikrimcə, “Soltanlı” soyad kimi (ayrı şəxsin soyadı kimi yox, məhs soyad kimi, çünki şəxsin mıqaləsi adətən ad-soyadla yazılır) kifayət qədər ensiklopedikdirsə, fikrimcə buna görə mənbələr olmalıdır. Ondan sonra müəyyənləşdirmək olar ki nə dərəcədə ensiklopedikidir: dəqiqləşdirmə səhifəsində yazılması kifayətdir yoxsa soyad üçün ayrı məqalə olmalıdır, yoxsa soyada aid ayrı dəqiqləşdirmə səhifəsi olmalıdır, və bu halda əsas məna hansı səhifədə olmalıdır: yaşayış məntəqəsində, soyad məqaləsində, ümumi dəqiqləşdirmə səhifəsində, yoxsa soyad dəqiqləşdirmə səhifəsində. Bu məsələdə isə belə başa düşürəm ki, soyad üçün ayrı məqalə üçün ensiklopediklik hələ ki sübut olunmayıbdır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:28, 25 dekabr 2025 (UTC) :::::Soyad, ad, təxəllüs kimi konkret səhifələr dəqiqləşdirmə və çoxmənalı termin səhifələri kimi bir şeydi. Əlbəttə, məqalələri veririksə saya da baxmaq lazımdı. Məncə "Soltanlı" dəqiqləşdirmə səhifəsi olmalıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:22, 25 dekabr 2025 (UTC) ::::::Məncə Soltalı soyad kimi əhəmiyyət dərəcəsində Cəbrayılın Soltanlı kəndi ilə bərabərdirsə, onda gərək ya bu soydan (yəni bu nəsildən) heç olmasa bir neçə məşhur adam çıxmalıdır və ya geniş yayılmış soyad olmalıdır (məsələn [[Əliyev]], [[Məmmədov]] kimi - misal çəkilən soyadlar üçün səhifə artıq dəqiqləşdirmə səhifəsi olmaya da bilər, məqalə formasında da ola bilər). Üstəlik, bir məsələni də qeyd edim ki, dəqiqləşdirmə səhifənin adı [[Sultanlı|Sultanlıdır]] - Soltanlı üçün ayrı dəqiqləşdrmə səhifəsi yaratmaq olar və ya belə saxlasaq Soltanlı adını kənd üçün əsas mənbə kimi istifadə etməyə əngəl qalmır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:39, 25 dekabr 2025 (UTC) == 23-12-2025 – [[:Vəhşi diviziya]] → [[:Qafqaz yerli atlı diviziyası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Vəhşi diviziya]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Vəhşi diviziya|[[{{TALKPAGENAME:Vəhşi diviziya}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Vəhşi diviziya|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Vəhşi diviziya|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Vəhşi diviziya|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Vəhşi diviziya|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qafqaz yerli atlı diviziyası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Diviziyanın rəsmi adı əsas alınmalıdır. Həm də "Vəhşi diviziya" diviziyaya alçaldıcı məna ilə verilib. Keçid qalaraq adı dəyişdirilsin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:48, 23 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə başa düşürəm ki rusca “Кавказская туземная конная дивизия”dır, əslində bəlkə “туземная” sözü də o qədər də hörmət mənasında deyildi, amma azərbaycanca “Qafqaz yerli atlı diviziyası” normal səslənir. Bu ada azərbaycandilli mənbə qoya bilərsiniz? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:48, 25 dekabr 2025 (UTC) :: Qafqaz Yerli Süvari Diviziyası-da uyğundu ::* https://e-derslik.edu.az/books/807/units/unit-1/page56.xhtml :: — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 13:50, 25 dekabr 2025 (UTC) :::Ola bilər, tək problem bu "vəhşi" sözüdür. Azərbaycan Tarixi çoxcilidliyinə də baxmmaq lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:16, 25 dekabr 2025 (UTC) ::::Bəzən doğrudan da klassik rus ədəbiyyatına baxanda, adam dəhşətə gəlir. Hərçənd ki Azərbaycan da Rusiya imperiyası tərəfindən işğal olunmuşdu, amma Rusiyanın indiki ərazisindəki olan o dövrün bəzi zadəganlardan fərqli olaraq, məncə Azərbaycanda heç bir xan, bəy özünü camaatla (istər rəiyyət olsun, istər rəncbər) belə rəftar eləməyə həm özünə sığışdırmazdı, həm də cəsarəti çatmazdı (istisnalar mümkündür əlbətdə ki). Necə deyərlər, Rusiyanın kəndlərində "[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B8 lapti]" (azərbaycanca heç bilmirəm, bu mənanı ifadə edən söz var?) geyinilən zaman, kim kimə vəhşi deyirdi... [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:54, 25 dekabr 2025 (UTC) :::::"Vəhşi" diviziya adlanması təhqir olsa da, bunun Vikipediyaya dəxlisi yoxdur. "Black Scare" məqaləsinin də adını dəyişsinlər bu məntiqlə --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 07:02, 12 yanvar 2026 (UTC) ::::::Burada "dəxli var ya yox" müzakirəsi getmir. Alayın öz rəsmi adının istifadəsinin daha məqsədyönlü və doğru olduğu müzakirə olunur. Əgər sizin məntiqiniz ilə yanaşsaq, onda AXC-ni "Müsavat Azərbaycanı" kimi dəyişdirməliyik. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:40, 12 yanvar 2026 (UTC) == 29-12-2025 – [[:Metsamor çayı]] → [[:Qarasu (çay)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Metsamor çayı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Metsamor çayı|[[{{TALKPAGENAME:Metsamor çayı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Metsamor çayı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Metsamor çayı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Metsamor çayı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Metsamor çayı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarasu (çay)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bizim ensiklopediya və lüğətlərdə çayın adı bu cür göstərilir. [[Qarasu çayı]] başqa səhifəyə yönləndirildiyi üçün bu cür ad təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:17, 29 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə edəndə mahiyyət dəyişmir axı. İki məqalə də eyni adla olacaqsa, o zaman müvafiq dəqiqləşdirmələr əlavə edilməlidir, çünki belə qarışacaq. Təklif olunan ad da istiqamətləndirilir dəqiqləşdirmə səhifəsinə. Əsasən həmçinin çay adları da çox vaxt "X çayı" şəklində adlandırılır. Yox, əgər çay "çay/çayı" əlavəsi olmadan daha çox populyardırsa və o formada istifadə üstünlük təşkil edirsə istisnalar ola bilər. Burada da ən populyar mövzu olmadığından [[Xüsusi:DaimiKeçid/8423234|əsas ad dəqiqləşdirmə səhifəsidir]]. (Mövzu ilə bağlı şərh deyil.) Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 19:28, 29 dekabr 2025 (UTC) == 12-01-2026 – [[:Hacımurad Əmirov]] → [[:Mizancı Murad]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacımurad Əmirov]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacımurad Əmirov|[[{{TALKPAGENAME:Hacımurad Əmirov}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacımurad Əmirov|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacımurad Əmirov|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacımurad Əmirov|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacımurad Əmirov|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mizancı Murad]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Rusca Vikipediyadakı adı yox, ümumişlək və tanınmış adı əsas alınmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 04:32, 12 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə görürəm, sizin təklif etdiyiniz ad da türk dilindən gəlir. "Ümumişlək və tanınmış ad"la bağlı yerli mənbələr göstərə bilərsiniz? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:22, 7 fevral 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Buyurun: [https://dergipark.anas.az/index.php/es/article/download/1006/989/1086 AMEA Xəbərləri Filologiya seriyası] , "[https://filologiyameseleleri.com/pdf/2018/8.pdf Filologiya məsələləri]" jurnalı, buradakı [[Abdullah Cövdət]], [[Tunalı Hilmi]] məqalələri. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:53, 13 fevral 2026 (UTC) == 19-01-2026 – [[:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə]] → [[:Əsakiri-mənsureyi-Məhəmmədiyyə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|[[{{TALKPAGENAME:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Əsakiri-mənsureyi-Məhəmmədiyyə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyyətin, "əsakir" (bax: https://en.wiktionary.org/wiki/%C9%99sakir) sözünün, "mənsur" sözünün izafiyıt ilə "əyi" yox, "eyi" şəklində və xüsusi isim olmadığı üçün kiçik hərflə düzəlişi. Mənbə: [http://e-kitab.ameanb.nmr.az/QezetSekilleri/14sentyabr.pdf 1] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:51, 19 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Salam hörmətli həmkar @[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] qardaş. Məqalənin üzərində yenidən işlədim. Əgər mümkündürsə orada nəzər salarsınız zəhmət olmasa. Əgər məqalənin adının dəyişdirilməsini zəruri hesab edirsinizsə heç bir problem yoxdur. Buyurub dəyişdirə bilərsiniz. Hörmətlə [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 09:16, 3 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Həsən İmanov|Həsən İmanov]] Təşəkkürlər. Mənim addəyişdirmə hüququm olmadığndan sadəcə gözləyirəm ilin əvvəlindən. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:21, 3 iyun 2026 (UTC) :{{u|Yousiphh}}, sizdən [[special:diff/8929777|xahiş olundu]] axı, ki şərhi şərh bölməsinə yazmaq barədə. Digər şərhləri də köçürüb elə cavablaya bilərsiniz. {{u|Həsən İmanov}}, lütfən siz də nəzərə alarsınız. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:04, 3 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Hər dəfə bunu yazacağınıza, addəyişməni icra edin. 1 il gözlətilməsi normaldır? [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:13, 3 iyun 2026 (UTC) :::Müzakirəyə baxmamışam, mən sizə irad bildirdim. Səhifə dolub-daşır, təəssüf ki, maraqlanmağa vaxtım yoxdur. Əvvəl-axır baxılır, könüllü olduğu üçün aktivliyə baxanda gözləmədə qalması normaldır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:19, 3 iyun 2026 (UTC) == 29-01-2026 – [[:Mazandaran ostanı]] → [[:Mazəndaran ostanı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mazandaran ostanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mazandaran ostanı|[[{{TALKPAGENAME:Mazandaran ostanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mazandaran ostanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mazandaran ostanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mazandaran ostanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mazandaran ostanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mazəndaran ostanı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Fars dilindən (və Mazəndaran dilindən) transliterasiya etdikdə, belə alınır. Digər dillərdə, əsas türkcə və ruscada ikinci "a", əslində "e" olub. Mənbələr barədə əmin deyiləm, nə düşünürsünüz? Ensiklopediyalarda necədir? --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 10:43, 29 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :[https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/301/mode/1up ASE-də] əsas ad Mazandaran yazılır. Alternativ variatlar Mazanderan, Mazenderan kimi yazılır. Amma ASE-də köhnə mənbədir. Bəlkə rus dilindəki variantları istifadə ediblər? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:35, 29 yanvar 2026 (UTC) == 07-02-2026 – [[:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)]] → [[:İsrafil bəy Yadigarov (mayor)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|[[{{TALKPAGENAME:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İsrafil bəy Yadigarov (mayor)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mənbələrdə, arxivdəki şəxsi işində və Varşavadakı qəbirindəki yazıda mayor rütbəsində olduğu üçün. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:52, 7 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 14-02-2026 – [[:Ant etkenmen]] → [[:Krım tatarlarının himni]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ant etkenmen]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ant etkenmen|[[{{TALKPAGENAME:Ant etkenmen}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ant etkenmen|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ant etkenmen|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ant etkenmen|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ant etkenmen|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Krım tatarlarının himni]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Himnin adı yox, digər Vikipediyalarda və məqalələrdə olduğu kimi "... himni" şəklində yazılmasını təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:50, 14 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı]] → [[:Koblandı-batır]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|[[{{TALKPAGENAME:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Koblandı-batır]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Dastan azərbaycancaya bu adla tərcümə olunmuşdur: Koblandı-batır. Qazax xalq qəhrəmanlıq dastanı. Tərcümə edən: Nizami Məmmədov-Tağısoy. Bakı, "Elm və təhsil", 2017, 316 s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:13, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:41, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:Ahıskalı aşıq Səfili]] → [[:Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ahıskalı aşıq Səfili]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ahıskalı aşıq Səfili|[[{{TALKPAGENAME:Ahıskalı aşıq Səfili}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ahıskalı aşıq Səfili|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ahıskalı aşıq Səfili|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ahıskalı aşıq Səfili|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ahıskalı aşıq Səfili|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Axısqa sözünün düzgün yazılışı və aşığın azərbaycanca adı bu cürdür. Bax: Hacılı A. Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili. Bakı, Mütercim, 2014. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:31, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)]] → [[:Aşıq Ahu Qaraoğlu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|[[{{TALKPAGENAME:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aşıq Ahu Qaraoğlu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mötərizəyə ehtiyac yoxdur. Bax: [https://tr.wikisource.org/wiki/Ki%C5%9Fi:%C3%82%C5%9F%C4%B1k_%C3%82h%C3%BB_Karao%C4%9Flu Kişi:Âşık Âhû Karaoğlu] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:35, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı]] → [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısqa türklərinin siyahısı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|[[{{TALKPAGENAME:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısqa türklərinin siyahısı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Axısqa türkləri]] yazılmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:37, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :"Şəhid" yox, "həlak" və ya "ölən" ifadələrindən istifadə edilməlidir. "Şəhid" ensiklopedik ifadə deyil, {{u|Yousiphh}}. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:02, 23 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Bu siyahı ümumiyyətlə çox problemlidir. Həm Birinci, həm də İkinci Qarabağ müharibələri, əlavə də 2000-ci illərdə də ölənlər var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:35, 24 iyun 2026 (UTC) == 17-02-2026 – [[:Axısxa]] → [[:Axısxa (kənd)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Axısxa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Axısxa|[[{{TALKPAGENAME:Axısxa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Axısxa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Axısxa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Axısxa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Axısxa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Axısxa (kənd)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Axısxa (kənd)]] və ya [[Axısxa (Sabirabad)]] olaraq dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[Axısxa]]/[[Axısqa]] isə [[Axalsıx]] şəhəri məqaləsinə istiqamətləndirilsin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:39, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Tarix-i Şeyx Üveys]] → [[:Tarixi-Şeyx Üveys]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tarix-i Şeyx Üveys]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tarix-i Şeyx Üveys|[[{{TALKPAGENAME:Tarix-i Şeyx Üveys}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tarix-i Şeyx Üveys|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tarix-i Şeyx Üveys|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tarix-i Şeyx Üveys|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tarix-i Şeyx Üveys|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tarixi-Şeyx Üveys]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyətin düzəldilməsi. Mənbə: [http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17515/cild/20 AME]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:37, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (III Mehmedin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (III Mehmedin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin adı Humaşah Sultan (digər sultan qızlarının adı Hümaşah yazılıb) olsa da, mətn Bəyxan Sultan haqqındadır. Serbcə Vikipediyada da adı bu cürdür. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:14, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Hümaşah Sultan]] → [[:Hümaşah Sultan (Şahzadə Mehmedin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hümaşah Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hümaşah Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hümaşah Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hümaşah Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hümaşah Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hümaşah Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hümaşah Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hümaşah Sultan (Şahzadə Mehmedin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hümaşah Sultan]] adını dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:16, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Hüma Şah Sultan]] → [[:Hümaşah Sultan (Sultan İbrahimin xanımı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hüma Şah Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hüma Şah Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hüma Şah Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hüma Şah Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hüma Şah Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hüma Şah Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hüma Şah Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hümaşah Sultan (Sultan İbrahimin xanımı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:19, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan]] → [[:Bəyxan Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:27, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (III Mustafanın qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (III Mustafanın qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:30, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (I Səlimin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (I Səlimin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:33, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:36, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Hafsa Sultan]] → [[:Həfsə Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hafsa Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hafsa Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hafsa Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hafsa Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hafsa Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hafsa Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hafsa Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həfsə Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bizim dilimizdə Həfsədir bu ad. Digər şəxs üçün bax: [[Aişə Həfsə Sultan]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:56, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayşə Həfsə Sultan]] → [[:Aişə Həfsə Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayşə Həfsə Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayşə Həfsə Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Ayşə Həfsə Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayşə Həfsə Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayşə Həfsə Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayşə Həfsə Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayşə Həfsə Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aişə Həfsə Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Aişə" adının azərbaycanca yazılması. Digər bütün bu adda sultanlarda bu cür yazılıb: [[Aişə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)]], [[Aişə Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]], [[Aişə Sultan (II Bəyazidin qızı)]], [[Aişə Sultan (II Mustafanın qızı)]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:01, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayişə Ərzan]] → [[:Ayşə Ərzan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayişə Ərzan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayişə Ərzan|[[{{TALKPAGENAME:Ayişə Ərzan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayişə Ərzan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayişə Ərzan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayişə Ərzan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayişə Ərzan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ayşə Ərzan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türk dilindəku "Ayşe" adı əksərən "Ayşə" olaraq istifadə edilir. [[Ayşə (ad)]] səhifəsini baxa bilərsiniz. Digər tərəfdən "Ayişə" adı ilə təkcə bu məqalə var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:15, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayşə bint Hüseyn]] → [[:Aişə bint Hüseyn]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayşə bint Hüseyn]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayşə bint Hüseyn|[[{{TALKPAGENAME:Ayşə bint Hüseyn}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayşə bint Hüseyn|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayşə bint Hüseyn|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayşə bint Hüseyn|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayşə bint Hüseyn|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aişə bint Hüseyn]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ərəbcə olan "Aişə" adı təkcə bu şəxsin adında türkcədəki kimi "Ayşə" yazılıb. Digər ərəbəsilli şəxslər: [[Aişə]], [[Aişə Qəzzafi]] və s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:20, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 19-02-2026 – [[:Ulûm]] → [[:Ülüm (qəzet)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ulûm]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ulûm|[[{{TALKPAGENAME:Ulûm}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ulûm|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ulûm|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ulûm|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ulûm|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ülüm (qəzet)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Eyni "Təsviri-əfkar" kimi, qəzet adı "Ulûm" yox, "[[Ülüm (qəzet)|Ülüm]]" olmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:05, 19 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 19-02-2026 – [[:Millət-i Erməniyan]] → [[:Milləti-erməniyan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Millət-i Erməniyan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Millət-i Erməniyan|[[{{TALKPAGENAME:Millət-i Erməniyan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Millət-i Erməniyan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Millət-i Erməniyan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Millət-i Erməniyan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Millət-i Erməniyan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Milləti-erməniyan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyətin düzəldilməsi. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:07, 19 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Servet (qəzet)]] → [[:Sərvət (qəzet)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Servet (qəzet)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Servet (qəzet)|[[{{TALKPAGENAME:Servet (qəzet)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Servet (qəzet)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Servet (qəzet)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Servet (qəzet)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Servet (qəzet)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sərvət (qəzet)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Təsviri-əfkar" və "Ülüm" qəzetlərinin adlarının standartlaşdırılması ilə eyni səbəb. [[Sərvəti-fünun]] jurnalının adı bu qəzetdən gəlir. Əgər jurnalda adı "Sərvət" olaraq yazılırsa, deməli qəzetdə də belə yazılmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti]] → [[:Bəktaşi Ordeni Suveren Dövləti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|[[{{TALKPAGENAME:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəktaşi Ordeni Suveren Dövləti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Bəktaşi" sözünün düzgün yazılışı. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Naxçıvan (region)]] → [[:Naxçıvan (tarixi ərazi)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Naxçıvan (region)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Naxçıvan (region)|[[{{TALKPAGENAME:Naxçıvan (region)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Naxçıvan (region)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Naxçıvan (region)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Naxçıvan (region)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Naxçıvan (region)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Naxçıvan (tarixi ərazi)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Azərbaycan (tarixi ərazi)]], [[Şirvan (tarixi ərazi)]] kimi adlandırılmasını təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:37, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)]] → [[:Költoğan (Keles)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|[[{{TALKPAGENAME:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Költoğan (Keles)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Kənd 2021-ci ildə Költoğan adlandırılıb, həm də mötərizədə vilayət (Cənubi Qazaxıstan vilayəti də artıq Türküstan vilayətidir) adı yox, rayon adı yazılması daha uyğundur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:50, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-02-2026 – [[:Hikmət Cevdet-zadə]] → [[:Hikmət Cövdətzadə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hikmət Cevdet-zadə]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hikmət Cevdet-zadə|[[{{TALKPAGENAME:Hikmət Cevdet-zadə}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hikmət Cevdet-zadə|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hikmət Cevdet-zadə|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hikmət Cevdet-zadə|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hikmət Cevdet-zadə|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hikmət Cövdətzadə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Elmi ədəbiyyatımızda ad-soyadı bu cür yazılır. Əlavə olaraq Vilayət Quliyevin məqalələrinə ([https://525.az/news/321437-xaricden-gelenler-xaricde-yazilanlar--birinci-turkoloji-qurultay-istirakcilarinin-izi-ile], [https://525.az/news/63806-turkoloji-qurultayin-eks-sedasi-yaxud-vetene-son-gelis]), Cəlal Qasımov "Birinci Türkoloji Qurultay: şahidlər və şəhidlər" monoqrafiyasına baxmaq olar. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:01, 21 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 23-02-2026 – [[:Alban əlifbası]] → [[:Qafqaz alban əlifbası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Alban əlifbası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Alban əlifbası|[[{{TALKPAGENAME:Alban əlifbası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Alban əlifbası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Alban əlifbası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Alban əlifbası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Alban əlifbası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qafqaz alban əlifbası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Alban əlifbası]] Balkan yarımadasındakı [[alban dili]]nin əlifbası mənasındadır. Digər dillərdəki və [[Qafqaz alban dili]] məqaləsindəki kimi "Qafqaz" sözü əlavə edilməlidir. Digər variantlar: [[Ağvan əlifbası]], [[Aluank əlifbası]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:40, 23 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 25-02-2026 – [[:Ağşidlər dövləti]] → [[:İxşidilər dövləti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ağşidlər dövləti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ağşidlər dövləti|[[{{TALKPAGENAME:Ağşidlər dövləti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ağşidlər dövləti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ağşidlər dövləti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ağşidlər dövləti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ağşidlər dövləti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İxşidilər dövləti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Dövlətin adı "İxşidi"dir, "Ağşid" yox. "[[İxşid]]" sözündən gəlir. Bax: Rafiq bəy İsmayıl. İxşidilər dövləti, 935–969-cu illər (Bakı, 2007). [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:36, 25 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-03-2026 – [[:Xalxal (Lala)]] → [[:Xalxal (qədim şəhər)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Xalxal (Lala)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Xalxal (Lala)|[[{{TALKPAGENAME:Xalxal (Lala)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Xalxal (Lala)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Xalxal (Lala)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Xalxal (Lala)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Xalxal (Lala)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Xalxal (qədim şəhər)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. Xalxal və ya digər adı Lala bu cür yazılması daha uyğundur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:21, 1 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 10-03-2026 – [[:Ali Canib Yöntem]] → [[:Əli Canib Yöntəm]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ali Canib Yöntem]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ali Canib Yöntem|[[{{TALKPAGENAME:Ali Canib Yöntem}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ali Canib Yöntem|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ali Canib Yöntem|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ali Canib Yöntem|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ali Canib Yöntem|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Əli Canib Yöntəm]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. Mənbə üçün bax: [https://bsuj.bsu.edu.az/uploads/pdf/ab2640fcdc47b9f56064398191c830b6.pdf], [https://dergipark.anas.az/index.php/es/article/download/877/859/956], [http://anl.az/el/Kitab/2019/11/cd/Ar2019-902.pdf], [http://old.xalqqazeti.com/az/news/social/42800] və s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:32, 10 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 10-03-2026 – [[:Bab-ı Ali basqını]] → [[:Babı-ali basqını]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bab-ı Ali basqını]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bab-ı Ali basqını|[[{{TALKPAGENAME:Bab-ı Ali basqını}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bab-ı Ali basqını|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bab-ı Ali basqını|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bab-ı Ali basqını|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bab-ı Ali basqını|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Babı-ali basqını]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bax: [[Babı-ali]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:38, 10 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-03-2026 – [[:Sürət]] → [[:Sürət vektoru]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sürət]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sürət|[[{{TALKPAGENAME:Sürət}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sürət|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sürət|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sürət|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sürət|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sürət vektoru]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu sahə üzrə ekspert deyiləm deyə çox da əmin deyiləm açığı. Süni intellektin dediyinə görə Velocity sürət vektoru, speed isə yeyinlik olmalıdır. Bura baxa bilərsiz: https://ibb.co/0RXZtdzk [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 16:41, 18 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 22-03-2026 – [[:Azad Volqa-Ural]] → [[:Azad İdil-Ural]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azad Volqa-Ural]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azad Volqa-Ural|[[{{TALKPAGENAME:Azad Volqa-Ural}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azad Volqa-Ural|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azad Volqa-Ural|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azad Volqa-Ural|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azad Volqa-Ural|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azad İdil-Ural]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Orijinal və beynəlxalq adında "İdil" yazılıb. Rusca belə "İdil" yazılıb. Düzəltmə. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:08, 22 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] tərəfindən [[Xüsusi:Fərq/8917455|yerinə yetirilib]]}} [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:37, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 25-03-2026 – [[:Türkistan legionu]] → [[:Türküstan legionu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Türkistan legionu]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Türkistan legionu|[[{{TALKPAGENAME:Türkistan legionu}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Türkistan legionu|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Türkistan legionu|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Türkistan legionu|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Türkistan legionu|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Türküstan legionu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Elmi ədəbiyyatımızda legionun adı "Türküstan"dır. Əgər əsli kimi yazılmalıdır kimi bir fikri müdafiə etmək istəyən olsa, diqqətinizə çatdırım ki, ingiliscə və ruscada "Turkestan" kimi istifadə edilib. Bir də Türkistan/Türküstan məsələsi daha əvvəl müzakirə edilmişdi. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:05, 25 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 27-03-2026 – [[:Alaş-Orda hökuməti]] → [[:Alaş Orda hökuməti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Alaş-Orda hökuməti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Alaş-Orda hökuməti|[[{{TALKPAGENAME:Alaş-Orda hökuməti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Alaş-Orda hökuməti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Alaş-Orda hökuməti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Alaş-Orda hökuməti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Alaş-Orda hökuməti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Alaş Orda hökuməti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Defisə ehtiyac yoxdur. Bax: [[Alaş Orda]], [[Qızıl Orda]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:23, 27 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-03-2026 – [[:Smart-kartlar]] → [[:Ağıllı kart]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Smart-kartlar]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Smart-kartlar|[[{{TALKPAGENAME:Smart-kartlar}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Smart-kartlar|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Smart-kartlar|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Smart-kartlar|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Smart-kartlar|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağıllı kart]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mən bilən bütün məqalələr tək halda olmalıdır. Tərcümə də səhvdir (prinsipcə düz götürmək olar). Rus dilindən transliterasiya etməkdənsə Ağıllı kart yazmaq daha məqsədəuyğundur [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:06, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * {{şərh}} Hansı məqalələr bütün məqalə halında olmalıdır ? Həmçinin qeyd etdiyiniz adlarda olan mənalar tamam fərqli anlayışlardır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 18:37, 31 mart 2026 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], hansı adın istifadəsindən asılı olmayaraq qeyd edim ki, [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|istifadəçi]] düz deyir, təkdə olmalıdır; [[VP:TƏKDƏ]] qaydamız var. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:47, 31 mart 2026 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Ad olaraq qeyd edib, indi aydın oldu mənə o barədə haqlısınız. Yenədə məna cəhətdən tam fərqli anlayışlardır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 19:06, 31 mart 2026 (UTC) *:::Salam, arasındakı fərqləri izah edə bilərsiz mənə? Və ya "Ağıllı kart"in ingilis və ya başqa dildə olan məqaləsini göstərə bilərsiz? Çünki türk dilində olan məqalədə də "Ağıllı kart" yazılıb. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 10:06, 1 aprel 2026 (UTC) *:::: @[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] Türk dilində ola bilər lakin Azərbaycan dilində texnologiya terminlərində fərqli anlayışlardır. Bunun izahini internet resurslarında özünüzdə araşdırma edərək tapa bilərsiniz. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 13:03, 1 aprel 2026 (UTC) *:::::Bağışlayın, amma mən sizdən konkret cavab gözləyirdim. Deyirsiz ki, "Ağıllı kart" ilə "Smart kart" tamam fərqli anlayışlardır. Əgər İngilis dilindəki "Smart card" ifadəsi Azərbaycan dilindəki qarşılığı "Smart kart"dırsa bəs onda "Ağıllı kart" nədir? Yəni ingiliscə "Ağıllı kart"ın qarşılığı nədir? İngiliscə Vikipediyada məqaləsi var? *:::::İnternetdə ağıllı kart yazanda da, smart kart yazanda da eyni şey çıxır. Fərq sadəcə hansı qurumun necə adlandırmasındadır. Ağıllı kart ilə smart kart arasındakı fərq, ağıllı telefon ilə smartfon arasındakı fərq ilə eynidir (siz əksini sübut edənə qədər). [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:39, 1 aprel 2026 (UTC) *:::::: @[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] Sxeamtik olaraq haqlısınız lakin əgər hədəfiniz professional və elmi bir yanaşmadırsa, mütləq "Smart kart" başlığından istifadə edilməlidir. Çünki vikipedia daxilində ən populyar ad və ən çox tanınan adlar istifadə edilir. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 15:05, 1 aprel 2026 (UTC) == 29-03-2026 – [[:İnteqral sxem]] → [[:İnteqral dövrə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İnteqral sxem]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İnteqral sxem|[[{{TALKPAGENAME:İnteqral sxem}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İnteqral sxem|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İnteqral sxem|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İnteqral sxem|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İnteqral sxem|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İnteqral dövrə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Circuit həm [https://www.youtube.com/watch?v=LZAbnOJiGfQ elektronikada], həm də gündəlik həyatda dövrə kimi çevrilir. Məqalə rus dilindən transliterasiya edilib deyə sxem yazılıb. PS: inteqral hissəsindən tam əmin deyiləm açığı. İnteqrasiya olunmuş da yazmaq olar. Və ya bütöv/bütövləşmiş. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:26, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-03-2026 – [[:Sxem lövhəsi]] → [[:Çap olunmuş dövrə lövhəsi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sxem lövhəsi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sxem lövhəsi|[[{{TALKPAGENAME:Sxem lövhəsi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sxem lövhəsi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sxem lövhəsi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sxem lövhəsi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sxem lövhəsi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Çap olunmuş dövrə lövhəsi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Əvvəla "printed" sözü, ümumiyyətlə tərcümə olunmayıb. İkincisi "circuit" sözü həm [https://www.youtube.com/watch?v=LZAbnOJiGfQ elektronikada], həm də gündəlik həyatda "dövrə" kimi tərcümə olunur. Görünür məqalənin adı rus dilindən transliterasiya olunub. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:33, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-05-2026 – [[:Firudin bəy Köçərlinin evi]] → [[:Firidun bəy Köçərlinin evi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Firudin bəy Köçərlinin evi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Firudin bəy Köçərlinin evi|[[{{TALKPAGENAME:Firudin bəy Köçərlinin evi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Firudin bəy Köçərlinin evi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Firudin bəy Köçərlinin evi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Firudin bəy Köçərlinin evi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Firudin bəy Köçərlinin evi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Firidun bəy Köçərlinin evi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Firidun bəy Köçərli olmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:24, 29 may 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:35, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Niyə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:41, 29 may 2026 (UTC) ::Yəqin şəxsin məqaləsi elə adlanıdırılıb, ona görə. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], şərhinizi şərhlər bölməsinə köçürdüm, lütfən şərhlər üçün bu bölmədən istifadə edin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 17:27, 29 may 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Çünki adı Firidundur ({{lang-az2|فریدون}}), Firudin deyil. Bax: [[:Fayl:Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi materialları (I cild II hissə).jpg|Fayl]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000019797 1]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000006886 2]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000005131 3]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000152329 4]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000007617 5]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000337585 6]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000520252 7]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:25, 30 may 2026 (UTC) == 01-06-2026 – [[:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş]] → [[:Ağa Şövkət Əli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|[[{{TALKPAGENAME:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağa Şövkət Əli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu cür ad düzgün deyil. [[:en:Agha Shaukat Ali|Ağa Şövkət Əli]] ilə əvəzlənməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:27, 1 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:34, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 23-06-2026 – [[:İmran Mirzəyev (jurnalist)]] → [[:İmran Mirzəyev]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İmran Mirzəyev (jurnalist)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İmran Mirzəyev (jurnalist)|[[{{TALKPAGENAME:İmran Mirzəyev (jurnalist)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İmran Mirzəyev (jurnalist)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İmran Mirzəyev (jurnalist)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İmran Mirzəyev (jurnalist)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İmran Mirzəyev (jurnalist)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İmran Mirzəyev]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mötərizədəki dəqiqləşdirməyə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 23 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:27, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 27-06-2026 – [[:Robert Sapolsky]] → [[:Robert Sapolski]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Robert Sapolsky]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Robert Sapolsky|[[{{TALKPAGENAME:Robert Sapolsky}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Robert Sapolsky|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Robert Sapolsky|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Robert Sapolsky|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Robert Sapolsky|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Robert Sapolski]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca düzgün yazılış. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 18:23, 27 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 30-06-2026 – [[:Tütün]] → [[:Tütün (bitki)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tütün]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tütün|[[{{TALKPAGENAME:Tütün}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tütün|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tütün|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tütün|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tütün|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tütün (bitki)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azvikidə məqaləsi olmasa belə, ümumi tütün (çəkilən, çəkmək üçün istifadə olunan) yəni "tobacco" ilə qarışdırılmaması üçün bitki sözünü əlavə etmək lazımdır. Bu məqalə xüsusi bitki cinsinə aiddir. Digər vikilərə də göz ata bilərsiniz. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 19:50, 30 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{not done}}: Qərar müzakirə səhifəsində aparılan müzakirə ilə veriləcək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:32, 1 iyul 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :{{şərh|Qeyd:}} Ad dəyişəcəyi təqdirdə səhifəyə olan keçidlər də yoxlanılaraq yeni ada düzəldilməlidir. Mən hazırda telefonda olmasam vaxt edib edərdim, amma indi uyğun deyiləm. Bu addəyişmə məsələsini ümumiyyətlə müzakirə səhifəsində müzakirə etmək daha doğru olar fikrimcə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:17, 30 iyun 2026 (UTC) ::[[Müzakirə:Tütün#h-Məqalənin adı-20240127144400|Bu]] da məntiqlidir. Digər bir çox vikilərdə də belə adlanıb. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 14:17, 1 iyul 2026 (UTC) == 01-07-2026 – [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi]] → [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|[[{{TALKPAGENAME:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Müzakirə:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi#Məqalənin adı|burada müzakirə]]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:04, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : 8ydfzqb078ibzgjmso2iztanmnchv52 8985450 8985342 2026-07-01T20:25:09Z Bozqurd77 316685 Yeni müraciət əlavə edilir: Sealand milli futbol komandası → Silend milli futbol komandası 8985450 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{/Giriş}}</noinclude> {{Archive basics |archive = Vikipediya:Addəyişdiricilərə müraciət/Arxiv/%(year)d/%(monthname)s |counter = 1 }} <!--Bu sətirə və yuxarısına toxunmayın. Müraciətlərinizi bu sətirdən aşağıya qeyd edin.--> == 13-05-2025 – [[:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)]] → [[:Təzəkənd (Şərur)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|[[{{TALKPAGENAME:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Təzəkənd (Şərur)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hal hazırda rayonda bu adda bir kənd var. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:21, 13 may 2025 (UTC) :[[Təzəkənd (Maxta, Şərur)]] kəndi [https://e-qanun.az/framework/2125 ləğv olunub]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:22, 13 may 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:'''<br><!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. -->{{pb}}'''Şərhlər:'''<br><!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. -->{{pb}}{{şərh}} [[https://az.wikipedia.org/wiki/T%C9%99z%C9%99k%C9%99nd_(%C5%9E%C9%99rur)]] - @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]]@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] Zəhmət olmazsa bu məqaləni silib ad dəyişikli ilə bağlı yardım edəsiniz. Mən cəhd edən zaman xəta ekranı aldım. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 23:33, 31 mart 2026 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], {{done}}. Gələn dəfə {{tlf|sil}} şablonundan da istifadə edə bilərsiz. Keçidləri düzəltməyi də unutmayın. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:42, 1 aprel 2026 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Təşəkkürlər, lakin mən edən zaman bu adda məqalə var bildirişi aldım. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 20:49, 1 aprel 2026 (UTC) *:::@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], yalnız bir redaktə və o da istiqamətləndirmə verildiyi redaktə olarsa dəyişə bilirsiniz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:54, 1 aprel 2026 (UTC) == 16-06-2025 – [[:Həmzə ibn Həbib Kufi]] → [[:Həmzə ibn Həbib]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həmzə ibn Həbib Kufi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həmzə ibn Həbib Kufi|[[{{TALKPAGENAME:Həmzə ibn Həbib Kufi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həmzə ibn Həbib Kufi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həmzə ibn Həbib Kufi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həmzə ibn Həbib Kufi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həmzə ibn Həbib Kufi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həmzə ibn Həbib]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ad çox uzundur. Burada [https://isamveri.org/pdfdrg/D02632/2010_13/2010_13_MURSELOVM.pdf] sadəcə Həmzə kimi verilib. Lakin şəxs Həmzə ibn Həbib [https://islamansiklopedisi.org.tr/hamza-b-habib] kimi tanınır. Bu görə də nisbə gərəksiz, qeyri-ənənəvidir. [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 17:23, 16 iyun 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-06-2025 – [[:Qoqoran]] → [[:Ağlağan silsiləsi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qoqoran]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qoqoran|[[{{TALKPAGENAME:Qoqoran}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qoqoran|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qoqoran|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qoqoran|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qoqoran|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağlağan silsiləsi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Birincisi məqalədə səhvliklə dağ silsiləsi, sadəcə dağ olaraq göstərilib. İkincisi bizim ədəbiyyatda bu dağ silsiləsinin adı [[Ağlağan|baş dağın adından]] götürülüb. Hətta Ermənicə Vikipediyada da ikinci ad olaraq Ağlağan (Աղլաղան) adı qeyd olunub. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:57, 21 iyun 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 02-07-2025 – [[:Hacı Əli Davafuruş]] → [[:Hacı Əli Davaçı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əli Davafuruş]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əli Davafuruş|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əli Davafuruş}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əli Davafuruş|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əli Davafuruş|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əli Davafuruş|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əli Davafuruş|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əli Davaçı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : yanlış adlandırma [[İstifadəçi:Qızılbaş|Qızılbaş]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qızılbaş|müzakirə]]) 12:23, 2 iyul 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :{{u|Qızılbaş}}, zəhmət olmasa səbəb/əsaslandırma təqdim edə bilərsiz? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 13:20, 2 iyul 2025 (UTC) ::{{u|Qızılbaş}} bu ad barədə Azərbaycan dilində mənbə var, yoxsa öz mülahizələrinizdir? --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 14:05, 2 iyul 2025 (UTC) :علی دواچی --- farsca vikipediyada adlandırma belədir. Bu da transliterasiya olaraq Əli Davaçı kimi qeyd edilir, Davafuruş yox. Davafuruş Davaçı ifadəsinin, yəni Dava (dərman) Satan (farscada furuş) farscaya şəkilçi olaraq tərcüməsindən törədilib sonradan. Əgər farsca vikipediyada Davaçı deyə qeyd edilirsə, Azərbaycancada niyə fars sonluqlu və sonradan törədilmiş forması qalsın ki ? Hörmətlə. {{imzasız|Qızılbaş|13:26, 2 iyul 2025}} == 23-07-2025 – [[:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği]] → [[:Mirzə Həsən Qarabaği]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|[[{{TALKPAGENAME:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mirzə Həsən Qarabaği]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Adının standartlaşdırılması. 1973-cü ildə nəşr edilmiş "Seçilmiş əsərləri"ndə və ASE-dəki məqaləsindəki adı əsas götürülməlidir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:00, 23 iyul 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Kiçan monastırı]] → [[:Ballıqayada məbəd (Ağdərə)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kiçan monastırı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kiçan monastırı|[[{{TALKPAGENAME:Kiçan monastırı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kiçan monastırı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kiçan monastırı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kiçan monastırı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kiçan monastırı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ballıqayada məbəd (Ağdərə)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Abidənin qeydiyyat nömrəsini təzələdim. Orada məbədin adı qeyd olunmayıb. Ona görə də ümumi ad olaraq "Ballıqayada məbəd" adlandırmağa təklif edirəm, həmçinin Ballıqaya adında bir neçə kənd olduğunu nəzərə alaraq mötərizədə "Ağdərə" əlavə edilməsini təklif edirəm [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:00, 6 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Dvin]] → [[:Dəbil]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Dvin]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Dvin|[[{{TALKPAGENAME:Dvin}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Dvin|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Dvin|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Dvin|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Dvin|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Dəbil]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca şəhərin adı. Məqalədə istinad var [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:39, 6 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Didi Türkoba]] → [[:Böyük Türk Yürüşü]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Didi Türkoba]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Didi Türkoba|[[{{TALKPAGENAME:Didi Türkoba}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Didi Türkoba|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Didi Türkoba|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Didi Türkoba|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Didi Türkoba|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Böyük Türk Yürüşü]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca adı düzgün deyil. Güney Azərbaycanca Vikipediyasında adı "Böyük Türk Yürüşü" ({{Dil-az2|بؤیوک تورک یوروشو}}) kimi verilib. Digər Vikipediyalardakı adlar ilə müqayisədə bu ad daha doğrudur (misal: türkcə: Böyük Türk İstilası; özbəkcə: Böyük Türk Basqını). [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:36, 6 avqust 2025 (UTC) ::Böyük Türk Yürüşü bilmirəm nə dərəcədə mövzunu konkfetləşdirəcək. Azərbaycandilli akademik nəşrlərdə necə adlandırılır? Didi Türkoba - mənə elə gəlir ki, bu hadisə deyil, ərazidir, bu səbəbdən də fərqli məqalələr də ola bilər, adını yenə də azərbaycandilli akademik nəşrlərdən baxılsa pis olmaz. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 08:37, 7 avqust 2025 (UTC) :::Əgər akademik nəşrlərdə yürüşün adı dəqiqləşdirilməyibsə, digər dildəki əksər ad əsas götürülməlidir. Bir şey açıq-aşkardır ki, "Didi Türkoba" yanlış adalandırmadır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:21, 6 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 07-08-2025 – [[:Qırmızı monastır]] → [[:Qırmızı məbəd (Qozlu, Ağdərə)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qırmızı monastır]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qırmızı monastır|[[{{TALKPAGENAME:Qırmızı monastır}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qırmızı monastır|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qırmızı monastır|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qırmızı monastır|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qırmızı monastır|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qırmızı məbəd (Qozlu, Ağdərə)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Siyahıda adı Qırmızı məbəddir. Mötərizədə Qozlu çünki Ağdərə rayonunun Çıldıranda da Qırmızı məəbəd var, Ağdərə çünki Qozlu adında kənd Laçın rayonunda da var. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:21, 7 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-08-2025 – [[:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)]] → [[:Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|[[{{TALKPAGENAME:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İstifadəçi mənbə qeyd edib bu məqalədə digər dillərdə evvelki addadır araşdırdım adı neçenci ildə dəyişib tapa bilmədim baxış keçirilsin zəhmət olmasa uyğundursa dəyişdirilsin - [[İstifadəçi:ReiKaze|<span style="font-family:Segoe print; color:#111442; text-shadow:#234675 0.0em 0.0em 0.0em;">'''ReiKaze🌸'''<sup></sup></span>]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ReiKaze|müzakirə]]) 15:00, 20 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:ReiKaze|ReiKaze]], rəsmi adı necə gedir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 14:06, 10 noyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] muzeyin adı Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi olaraq gedir hətta qapısı üzərində də bu ad yazılıb. - [[İstifadəçi:ReiKaze|<span style="font-family:Segoe print; color:#111442; text-shadow:#234675 0.0em 0.0em 0.0em;">'''ReiKaze🌸'''<sup></sup></span>]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ReiKaze|müzakirə]]) 16:19, 10 noyabr 2025 (UTC) :::Qapının üzərində yazı bilmirəm nə dərəcədə mötəbər mənbədir... İnstitutun saytında tapmadım. [https://icherisheher.gov.az/az/monument/13 Burada] AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi yazılıb. Bəlkə onda Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı) qalsın? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:29, 10 noyabr 2025 (UTC) == 21-08-2025 – [[:Adil Bağırov (alim)]] → [[:Adil Bağırov (iş adamı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Adil Bağırov (alim)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Adil Bağırov (alim)|[[{{TALKPAGENAME:Adil Bağırov (alim)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Adil Bağırov (alim)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Adil Bağırov (alim)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Adil Bağırov (alim)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Adil Bağırov (alim)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Adil Bağırov (iş adamı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu şəxs alim deyil. Sadəcə PhD-si var, heç bir institut, universitetedə çalışmır, elmi əsərləri yoxdur. Verdiyi müsahibələrində ([https://hafiztimes.com/adil-baguirov-qarabag-susa-amerika-is-adami-shusha-karabakh/ 1]), etibarlı mənbələrdə ([https://www.amerikaninsesi.org/a/amerikanin-azerbaycanli-siyasetchileri/1786012.html 2], [https://www.amerikaninsesi.org/a/adil-bagirov-vezifeye-sechilib/1785040.html 3]) iş adamı olduğu aydın olur. : Başqa tərəfdən ciddi alim, Avstraliyanın Federasiya Universitetinin professoru Adil Bağırov ([https://federation.edu.au/institutes-and-schools/iiss/staff-profiles/staff-profiles/archive/adil-bagirov federation.edu.au]) barədə məqalə yaratmaq üçün bu adın düzldilməsinə ehtiyac var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:59, 21 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 22:32, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Məncə uyğundu, etiraz yoxdusa dəyişək — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:28, 3 sentyabr 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Bikar|Bikar]] Etiraz olacağını düşünmürəm. Bura çox az inzibatçı baxır. Lütfən dəyişdirin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:06, 7 sentyabr 2025 (UTC) : indi gördüm, dəyişilməli deyilmiş. istiqamətləndirmə səhifəsi silinəndən sonra düzəldəcəyəm, üzrlü sayın :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 22:36, 23 iyun 2026 (UTC) ::İlk adı birbaşa düz ada (dəqiqləşdirməsiz olana) istiqamətləndirək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:24, 23 iyun 2026 (UTC) == 22-08-2025 – [[:Adil Quliyev (rəssam)]] → [[:Adil Elçin]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Adil Quliyev (rəssam)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Adil Quliyev (rəssam)|[[{{TALKPAGENAME:Adil Quliyev (rəssam)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Adil Quliyev (rəssam)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Adil Quliyev (rəssam)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Adil Quliyev (rəssam)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Adil Quliyev (rəssam)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Adil Elçin]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Rəssam-karikaturçu daha çox Adil Elçin adı ilə məşhurdur. "Kirpi" jurnalındakı karikaturlarını da bu adla imza edib. Əlavə mənbələr tapmağa çalışacam. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:17, 22 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 24-08-2025 – [[:Favn]] → [[:Faun]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Favn]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Favn|[[{{TALKPAGENAME:Favn}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Favn|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Favn|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Favn|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Favn|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Faun]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycan dilində latın və yunan mənşəli terminlər orijinala uyğun yazılır. Buna görə də "favn" yerinə "faun" uyğun gəlir. Bu forma həm beynəlxalq mənbələrdə (ingilis, fransız, italyan), həm də akademik ensiklopedik mənbələrdə işlədilir. [[İstifadəçi:Maryidaa|<span style="font-family:Segoe print; color: #FFA500; 0.1em 0.1em 0.1em;">''☆Mary☆''<sup></sup></span>]] &nbsp; ([[İstifadəçi müzakirəsi:Maryidaa|''' Müraciət ''']]) 07:08, 24 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Əsasən rus dilindən keçən adlandırmalar istifadə etdiyimizə görə və bu [https://kulis.az/xeber/tarix/xeber-17248 məqalədə] Favn adı istifadə olunub, başqa heç yerdə Faun adı istifadə olunmmadığına görə dəyişikliyi doğru hesab etmirəm — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:27, 3 sentyabr 2025 (UTC) == 31-08-2025 – [[:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı]] → [[:Həmzət bəy Qəbulov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|[[{{TALKPAGENAME:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həmzət bəy Qəbulov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Jurnalist Həmzət bəy Qəbulov "Şirvanlı" yox, "Şirvanski" təxəllüsü ilə rusdilli mətbuatda yazı yazıb. Ad-soyadının olduğu kimi qalması, [[Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanski]] səhifəsinin isə istiqamətləndirmə olaraq dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:14, 31 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 31-08-2025 – [[:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski]] → [[:Mustafa Lütfi İsmayılov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|[[{{TALKPAGENAME:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mustafa Lütfi İsmayılov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Həmzət bəy Qəbulov]] səhifəsi ilə eyni səbəb. [[Mustafa Lütfi İsmayılov-Şirvanski]] səhifəsi istiqamətləndirmə olaraq ad-soyadı yazılsın. Məqalədə digər adları onsuzda verilib. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:16, 31 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-09-2025 – [[:Fit qalası]] → [[:Fitdağ (şəhər)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Fit qalası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Fit qalası|[[{{TALKPAGENAME:Fit qalası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Fit qalası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Fit qalası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Fit qalası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Fit qalası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Fitdağ (şəhər)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [http://web2.anl.az:81/read/page.php?zoom=0&bibid=476738&pno=73 Bu], [https://www.researchgate.net/publication/383061961_Fitdag_shrinin_tarixin_dair bu], [https://azertag.az/xeber/sulut_buzxanasi_herem_qalasinin_erzaqla_temin_olunmasi_meqsedile_tikilib-1395708 bu] mənbələrə görə. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 17:51, 1 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], salam. Məqalədə şəhərdən bəhs olunmur. Qala və onun tarixi və memarlığından danışılır. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 09:48, 2 sentyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Turkmen|Turkmen]], Siz hansı məqaləni deyirsiniz? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:51, 2 sentyabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], başlıqdakı məqaləni nəzərdə tuturam: [[Fit qalası]]. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 10:00, 2 sentyabr 2025 (UTC) ::::Həə, Vikipediyadakı məqaləni deyirsiniz. Elə bildim ki, mənbələri deyirsiniz. Fikrimcə, şəhər və qala üçün ayrı məqalələrə ehtiyyac yoxdur, çünki faktiki olaraq [https://www.researchgate.net/publication/383061961_Fitdag_shrinin_tarixin_dair qala-şəhər] olmuşdu. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 14:31, 2 sentyabr 2025 (UTC) == 02-09-2025 – [[:İlya Yorqa]] → [[:İliya Yorqa]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İlya Yorqa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İlya Yorqa|[[{{TALKPAGENAME:İlya Yorqa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İlya Yorqa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İlya Yorqa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İlya Yorqa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İlya Yorqa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İliya Yorqa]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hörmətli inzibatçılar, bu səhifənin adını [[İliya Yorqa]] adına dəyişməyinizi rica edirəm. Çünki ad və soyadın doğru yazılışı belədir. [[İstifadəçi:MrKamil010|MrKamil010]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MrKamil010|müzakirə]]) 23:05, 2 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * İnternetdə hər iki versiya var, əsas götürə biləcəyimiz mənbə göstərin — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:24, 3 sentyabr 2025 (UTC) == 03-09-2025 – [[:Azərbaycan Nəşriyyatı]] → [[:Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşr]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azərbaycan Nəşriyyatı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azərbaycan Nəşriyyatı|[[{{TALKPAGENAME:Azərbaycan Nəşriyyatı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azərbaycan Nəşriyyatı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azərbaycan Nəşriyyatı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azərbaycan Nəşriyyatı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azərbaycan Nəşriyyatı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşr]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Səhifədə söhbət məhz Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşrdən gedir. Azərbaycan Nəşriyyatı isə tamamilə başqa qurumdur, SSRİ dönəmində adı "Kommunist" Nəşriyyatı olub. [[İstifadəçi:ShixRon|ShixRon]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ShixRon|müzakirə]]) 17:03, 3 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Daha doğrusu [[Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı]] adıdır. Tire ilə qısaltmasının əlavəsinə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 21:16, 3 sentyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Redaktələri geri qaytarmaq əvəzinə addəyişməni icra edə bilərsiniz. Açıq şəkildə aydındır ki, Azərnəşrin adı "Azərbaycan Nəşriyyatı" ola bilməz, bu ad başqa bir nəşriyyat-şirkətinin adıdır. Özü də özəldir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:06, 2 iyun 2026 (UTC) == 07-09-2025 – [[:Muna Mahmudnizad]] → [[:Mona Mahmudnejad]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Muna Mahmudnizad]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Muna Mahmudnizad|[[{{TALKPAGENAME:Muna Mahmudnizad}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Muna Mahmudnizad|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Muna Mahmudnizad|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Muna Mahmudnizad|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Muna Mahmudnizad|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mona Mahmudnejad]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Soyadın yanlış yazılması. Farsca soyadı Mahmudnejad olaraq transliterasiya olunur. Oxşar nümunə üçün bax: [[Mahmud Əhmədinejad]]. Mahmudnizad ingiliscədən birə-bir səhv olaraq köçürülüb. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:20, 7 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 26-09-2025 – [[:Hacı Baba Haşımov]] → [[:Hacı Hacıbaba Haşımov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Baba Haşımov]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Baba Haşımov|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Baba Haşımov}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Baba Haşımov|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Baba Haşımov|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Baba Haşımov|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Baba Haşımov|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Hacıbaba Haşımov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin özündə şəxsin adı Hacıbaba olaraq yazılıb. Dövri və müasir ədəbiyyatdakı adı ilə dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:15, 26 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 12-10-2025 – [[:Muradbəyli (Sabirabad)]] → [[:Muradbəyli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Muradbəyli (Sabirabad)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Muradbəyli (Sabirabad)|[[{{TALKPAGENAME:Muradbəyli (Sabirabad)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Muradbəyli (Sabirabad)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Muradbəyli (Sabirabad)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Muradbəyli (Sabirabad)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Muradbəyli (Sabirabad)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Muradbəyli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hazırda Azərbaycan Respublikasında bu adda bir kənd var. Digər Muradbəyli - Ağdam rayonunun Muradbəylisi hələ 1990-cı ildə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:44, 12 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 12-10-2025 – [[:Pərioğlular (Ağcabədi)]] → [[:Pərioğlular]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Pərioğlular (Ağcabədi)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Pərioğlular (Ağcabədi)|[[{{TALKPAGENAME:Pərioğlular (Ağcabədi)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Pərioğlular (Ağcabədi)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Pərioğlular (Ağcabədi)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Pərioğlular (Ağcabədi)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Pərioğlular (Ağcabədi)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Pərioğlular]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hazırda Azərbaycan Respublikasında bu adda bir kənd var. Digər Pərioğlular - Ağdam rayonunun Pərioğluları hələ 1990-cı ildə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:45, 12 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-10-2025 – [[:Tarsis palçıq vulkanı]] → [[:Tarsis]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tarsis palçıq vulkanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tarsis palçıq vulkanı|[[{{TALKPAGENAME:Tarsis palçıq vulkanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tarsis palçıq vulkanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tarsis palçıq vulkanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tarsis palçıq vulkanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tarsis palçıq vulkanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tarsis]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin adı ensiklopedik deyil. Ad və məzmun da düzgün deyil. Adı vulkan barədə olsa da, məzmun vulkanik yayla (plato) barədədir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:55, 17 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-10-2025 – [[:Səri-Pul vilayəti]] → [[:Səripül]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Səri-Pul vilayəti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Səri-Pul_vilayəti|[[{{TALKPAGENAME:Səri-Pul_vilayəti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Səri-Pul_vilayəti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Səri-Pul_vilayəti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Səri-Pul_vilayəti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Səri-Pul_vilayəti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sarıpul]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Salam, məncə, [[Səri-Pul vilayəti]] və [[Sər-i Pul]] səhifələrindəki Sər-i Pul Saripul Səri-Pul və digər variantları Səripül olaraq dəyişdirilməlidir. Bir neçə arqument gətirmək istərəm: * original yazıda سر پل yazılıb, bəzi hallarda ayrı, bəzi hallarda isə bitişik سرپل yazılır, buraza ancaq S R P L hərfləri var سر sözü bizim dillərdən həməşə SƏR kimi oxunur, məsələn, سربست sərbəst, سرپمك sərpmək, سرحد sərhəd, سركرده serkerde ve s. əslində burdakı sər sözü "baş, başlanğıc" mənasındadır<ref>https://www.azleks.az/online-dictionary/sər</ref> səri (sər-i, sər-e) isə nəyinsə başlanğıcı deməkdir. پل sözü isə farsca körpü deməkdir və bu sözü Azərbaycan dilində "pül" şəkilində mövcuddur<ref>https://www.azleks.az/online-dictionary/pül</ref> birlikdə سر پل sözü ''körpü başında" (başlanğıcında) mənasını verir. ərəb hərlərində yazıldığına görə kim nətər istəyir elə də yazır, və məncə, bu boyda variantların içində Azərbaycan dilində ən uyğun olduğunu yazmaq lazımdır- Səripül, bu ad həm lazımsız probeli və ya defisi aradan qaldırır və asan olur həm də ahəng qanununa uyğun olur. Əlavə: yerli əfqanistan ləhcələrində bu şəhərin adı fərqli deyilir: saripul, saripül, sarepol, səripol və s. [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 16:30, 21 oktyabr 2025 (UTC) :üzr istəyirəm, bəzi köhnə xəritələrdə bu şəhər üçün Sarı Pul (bildiyimiz sarı və pul sözlərindən) sözü yazılıb, məsələn, 1894 osmanlı https://uniquemaps.com/products/old-arabic-map-of-india-by-hafiz-ali-esref-1894-mumbai-delhi-kolkata-himalayas-ganges-railroads xəritəsində , bu mövzunu daha çox araşdırmalıyam [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 17:33, 21 oktyabr 2025 (UTC) ::Yenə Salam, məncə etimologiyasına baxmayaraq ən doğru variantı Sarıpul-dur, çünki elə yerli camaat da (puştunlar) da elə deyir. İndi niyəsə vilayət adı məqaləsində Səri-Pul yazılıb şəhər adı məqaləsində isə Sər-i Pul, bu fərqli yazılışlar adamı çaşdıra bilər. Azərbaycan tarixi kitablarında da '''Sarıpul''' yazılıb<ref>МИЛЛИ АЗЯРБАЙЪАН ТАРИХИ МУЗЕЙИ – 2017 – http://azhistorymuseum.gov.az/uploads/books/files/2022/04/azhistorymuseum.gov.az_622_Tarix_toplu_2017.pdf</ref><ref>Azərbaycan Tarixi https://www.academia.edu/127725898/AZƏRBAYCAN_TARİXİ</ref><ref>Əfqanıstanda türkmənşəli toponimlər https://azlib.org/media/books/Efqanistanda_turk_mensheli_toponimler.pdf</ref> [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 13:10, 24 oktyabr 2025 (UTC) {{mis}} <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-10-2025 – [[:Həsən xan Qubalı]] → [[:Həsən ağa Qubalı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həsən xan Qubalı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həsən xan Qubalı|[[{{TALKPAGENAME:Həsən xan Qubalı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həsən xan Qubalı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həsən xan Qubalı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həsən xan Qubalı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həsən xan Qubalı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həsən ağa Qubalı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Qubalı Fətəli xanın oğlu Həsən ağa heç vaxt xan olmayıb, Salyanda da, Dərbəndə də hakim olduğu vaxt "ağa" ünvanı ilə Bakıxanov, Əlqədəri və b. müəlliflərdə qeyd edilib. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:15, 29 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Addəyişiminə getməyə razıyam. Amma, '''''Həsən xan (Quba xanı)''''' və ya '''''Həsən xan (Dərbənd xanı) '''''kimi. Bir vaxtlar, atası Fətəli xanın Qubalı kimi yox - (Quba xanı) kimi dəyişilməsi qərara alınmışdı, çünki, təxəllüs, ləqəb kimi görünür, doğrudur. O ki qaldı "xan" tituluna, 1796-cı ildə qraf Zubovun təşəbbüsü ilə Həsən Qubada “Quba xanı” kimi tanıdıldı. Lakin böyük qardaşının qisasından qorxan Həsən Qubadan Dərbəndə getməyə məcbur oldu.<ref>{{Cite book |last=Гаджиева |first=Сакинат |url=https://instituteofhistory.ru/media/library/publication/files/%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%A1.%D0%A8._%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%8B_XIX-_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE_XX_%D0%B2._%D0%9C._1999..pdf |title=Дагестанские азербайджанцы. XIX — начало XX в.: Историко-этнографическое исследование |publisher="Восточная литература" РАН |year=1999 |isbn=5-02-017792-Х |location=[[Moskva]] |pages=171 |language=ru}}</ref> Üstəlik, rus hökuməti 28 avqust 1801-ci il tarixli fərmanla Həsən xanı Dərbənd hakimi kimi tanıyıb.<ref>{{Cite book |last=Mustafazadə |first=Tofiq |url=https://www.anl.az/el/m/mt_qx.pdf |title=Quba xanlığı |publisher=Elm |year=2005 |isbn=5-8066-1747-5 |editor-link=Tofiq Mustafazadə |location=[[Bakı]] |pages=205 |language=az}}</ref>[[İstifadəçi:Shahdag|Shahdag]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Shahdag|müzakirə]]) 13:04, 29 oktyabr 2025 (UTC) {{müzakirənin istinad siyahısı}} == 02-11-2025 – [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] → [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (Azərbaycan)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|[[{{TALKPAGENAME:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (Azərbaycan)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Tək keçmiş DQMV-də deyil, bütöv Azərbaycan Respublikasına bu adda yalnız 1 rayon olmuşdu. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:05, 2 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:'''<br><!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. -->{{pb}}'''Şərhlər:'''<br><!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. -->{{pb}}Fikrimcə hal-hazırda [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] kateqoriya silinməli və içindəki kateqoriyalar ayrılmalıdır, çünki [[Martuni rayonu (Azərbaycan)]] adlı məqalə var. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 10:07, 6 noyabr 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], silinmək yoxsa addəyişmə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:21, 6 noyabr 2025 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Kateqoriya içərisində ayrıca məqalə olaraq rayon haqqında məlumat olduğuna görə kateqoriyanın özünün silinməsi, lakin içərisində olan altkateqoriya ilə məqalənin qalması tərəfdarıyam. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 15:26, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::[[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] silinsin, [[:Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Martuni Rayon Komitəsinin birinci katibləri]] qalsın? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:35, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::: @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Sizcə elə düzgün olmaz ? çünki zatən kateqoriya adında məqalə var və kateqoriya içində bir altkateqoriya özü lazımlıdır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 19:04, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::::Açığı, cavablamaqda çətinlik çəkirəm. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:18, 6 noyabr 2025 (UTC) :{{u|Toghrul R}}-nin fikri maraqlıdır. [[Martuni rayonu (Azərbaycan)|Məqalənin]] adındakı dəqiqləşdirmə kateqoriya ilə eyni idi, {{u|Patriot Kor}} [[Xüsusi:Fərq/7556211|dəyişib]]. Bunu da [[Vikipediya:Addəyişmə_müraciətləri/Arxiv/Mart/2024#Martuni_rayonu_(DQMV)_→_Martuni_rayonu_(Azərbaycan)|siz təklif etmisiniz]], {{u|Zohrab Javad}}. Hər bir halda, məqalə kateqoriya ilə eyni olmalıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 02:16, 30 mart 2026 (UTC) == 03-11-2025 – [[:Erməni quldur dəstələri]] → [[:Erməni fədailər]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Erməni quldur dəstələri]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Erməni quldur dəstələri|[[{{TALKPAGENAME:Erməni quldur dəstələri}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Erməni quldur dəstələri|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Erməni quldur dəstələri|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Erməni quldur dəstələri|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Erməni quldur dəstələri|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Erməni fədailər]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Qeyri-ensiklopedik adlandırma. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:24, 3 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Erməni könüllü dəstələri və ya belə adlar daha uyğundur fikrimcə. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 10:03, 6 noyabr 2025 (UTC) *:Razıyam. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:08, 6 noyabr 2025 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Zəfər Parkı]] → <s>[[:Zəfər parkı]]</s>''<s>[[:Zəfər parkı (Bakı)]] / [[:Zəfər Parkı (Bakı)]]</s>[[:"Zəfər" parkı (Bakı)]]'' == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Zəfər Parkı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Zəfər Parkı|[[{{TALKPAGENAME:Zəfər Parkı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Zəfər Parkı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Zəfər Parkı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Zəfər Parkı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Zəfər Parkı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : <s>[[:Zəfər parkı]]</s><s>''[[:Zəfər parkı (Bakı)]] / [[:Zəfər Parkı (Bakı)]]''</s>''[[:"Zəfər" parkı (Bakı)]]'' * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Park" nəyə görə böyük hərflədir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:43, 10 noyabr 2025 (UTC) ::[https://president.az/az/articles/view/67241 Burada] balaca hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:44, 10 noyabr 2025 (UTC) ::Xankəndidə də parkın [https://president.az/az/articles/view/70960 açılışı oldu (şəkillərə baxa bilərsiniz)]. Fikrimcə, əhəmiyyətinə görə Bakıdakından aşağı deyil. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:10, 24 dekabr 2025 (UTC) : [https://unvanportali.az/?entrance=fa163a67-ceef-4a10-b26d-7fa6cbc37ccb Ünvan portalında] "Zəfər" parkı kimi qeyd olunub, yəni Zəfər sözü dırnaqarası və böyükhərflə, parkı sözü isə balaca hərflə. --[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 22:17, 23 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Bir mənbə, hələ-hələ ünvanportalı kimi belə bir mənbə addəyişmə üçün birbaşa əsas ola bilməz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 22:28, 23 fevral 2026 (UTC) ::Niyə? Onda “park” sözünün böyük hərflə yazılması nəyə əsaslanır? --[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:37, 24 fevral 2026 (UTC) :::Mən dırnaqda verilməsini qeyd etməyinizə fikir bildirmişəm. Həm tək bir mənbəyə əsaslanıb belə vermək uyğun deyil, həm də belə adlandırmalar bizdə yayılmış deyil. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:23, 24 fevral 2026 (UTC) ::::Ümumən fikrinizcə məqalə necə adlanmalıdır? Məsələn dırnaqarasına fikriniz aydındır, bəs ikinci sözün böyük yoxsa balaca hərflə yazılması, mötərizədə şəhərin adı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:41, 24 fevral 2026 (UTC) :::::İndi dəqiq bir şey deyə bilməyəcəm. Amma "muzey" kimi sözlər kiçiklə verilir deyə bilirəm. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:43, 24 fevral 2026 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Zəfər Muzeyi]] → [[:Zəfər muzeyi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Zəfər Muzeyi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Zəfər Muzeyi|[[{{TALKPAGENAME:Zəfər Muzeyi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Zəfər Muzeyi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Zəfər Muzeyi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Zəfər Muzeyi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Zəfər Muzeyi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Zəfər muzeyi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Muzey" niyə böyük hərflədir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:43, 10 noyabr 2025 (UTC) ::[https://president.az/az/articles/view/70545 Burada] balaca hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:45, 10 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Bizdə bəzi hallarda bu cür isimlər gah böyüklə yazılır, gah da kiçiklə. Deyəsən bəzi isimlər məxsusilə böyüklə qeyd olunmalıdır, bəziləri isə kiçiklə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 12:37, 11 noyabr 2025 (UTC) ::Muzeyin rəsmi saytını görməmişəm. Amma president.az saytında kiçik hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:49, 11 noyabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], burada [https://zefermuzeyi.az/ böyüklə] yazıblar. Deyəsən muzeyin rəsmi saytıdır, hələ açılmayıb. Bizim dilin qaydalarına görə təşkilat adlarının bütün hərfləri böyüklə yazılmalıdır əslində. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:39, 24 noyabr 2025 (UTC) ::::Saytda əslində bütün hərflər böyük yazılıb. Gözləmək də olar, görək saytda necə yazılacaq. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:41, 24 noyabr 2025 (UTC) :::::Kompüterdə brauzerdə açanda yuxarıda açılan paneldə "Zəfər Muzeyi" yazılır. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:50, 24 noyabr 2025 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Arsak]] → [[:Arsax]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Arsak]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Arsak|[[{{TALKPAGENAME:Arsak}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Arsak|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Arsak|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Arsak|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Arsak|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Arsax]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycan Milli Ensiklopediyasına [http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/1764/cild/14 əsasən]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:47, 10 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], müraciətdən imtina edirəm. Bağlaya bilərsiniz? [https://clb.az/elektron/Qarabag/clb.az/Qarabag_onun_qedim_tayfalari_ve_toponimleri.pdf Bu mənbədə] “Arsak” elə bil daha çox gedir (məsələn səhifə 20-də). [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:30, 12 yanvar 2026 (UTC) ::Həmin mənbə əsas götürülə bilməz. Ensiklopediya və ciddi elmi nəşrlərə baxanda "Arsax" və "Artsax" adlarını görürük. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 22:20, 24 fevral 2026 (UTC) :::“Artsax” hansı mənbədə görmüsünüz? Söhbət azərbaycandilli mənbədən gedir. Yuxarıda qeyd olunan mənbəni, fikrimcə, ciddi mənbə saymaq olar. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 02:53, 25 fevral 2026 (UTC) ::::ASE-də (I cild, s. 405), Ziya Bünyadovun "Azərbaycan VII–IX əsrlərdə" (1989), Nailə Vəlixanlı "Ərəb xilafəti və Azərbaycan" (1993) kimi əsərlərdə "Arsax" olaraq gedib, Arsax və Artsax arasında bir fərq yoxdur, çünki bizim dildə həmin kar səs "ts" və ya "s" kimi verilir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:16, 25 fevral 2026 (UTC) :::::"ts" səsinin orijinalda olması üçün dəlilim yoxdur. Ermənicə bəlkə də belə səslənir, amma bu toponim ermənimənşəli deyil. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:10, 25 fevral 2026 (UTC) ::::::Heç kim bu toponimin mənşəyi barədə mübahisə etmir. Bilmək istəyirsinizsə "ts" və cingiltili qarşılığı "dz" səsi həm Qafqaz alban dilində, həm ermənicədə, həm də gürcücədə var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:26, 25 fevral 2026 (UTC) :::::::Bunu bilmirdim. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:01, 11 mart 2026 (UTC) :::::Fəridə Məmmədova "Qafqaz Albaniyasının siyasi tarixi və tarixi coğrafiyası" (1993) monoqrafiyasında da "Arsax" verib. Yəni təklifinizi geri çəkməməlisiniz. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:19, 25 fevral 2026 (UTC) == 15-11-2025 – [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski]] → [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|[[{{TALKPAGENAME:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Soyadının son araşdırmalarda ilkin mənbələrə istinadən milliləşdirilməsi. Misal üçün bax: [[Firidun bəy Köçərli]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:24, 15 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-11-2025 – [[:Qaradağ]] → [[:Qaradağ rayonu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qaradağ]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qaradağ|[[{{TALKPAGENAME:Qaradağ}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qaradağ|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qaradağ|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qaradağ|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qaradağ|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qaradağ rayonu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ən məşhuru deyil axı. Bakının tərkibində rayonlardan biridir. Bir gün adı da dəyişə bilər, ləğv də oluna bilər. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:53, 17 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :[[Qaradağ (dəqiqləşdirmə)|Dəqiqləşdirmə səhifəsinin]] adı ola bilər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 21:15, 17 noyabr 2025 (UTC) ::Fikrimcə, “Qaradağ”ı ya “Qaradağ (dəqiqləşdirmə)”yə, ya “Qaradağ vilayəti”nə istiqamətləndirmək olar. Və ya onlardan birini “Qaradağ” adlandırmaq olar. Fikrimcə, Qaradağ Azərbaycan dilində ilk növbədə tarixi ərazidir (Qaradağ vilayəti), necə ki Qarabağ Azərbaycan dilində ilk növbədə tarixi ərazidir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:03, 26 noyabr 2025 (UTC) :::Dəqiqləşdirmə səhifəsi olsa, elə sadə adda olacaq. "Qaradağ (dəqiqləşdirmə)" ona istiqamətləndirmə funksiyası görəcək. Məncə dəqiqləşdirmə olsa yaxşıdır, ortada əsas mövzu yoxdur. "Qaradağ rayonu" məqaləsinin əsas adı olmayıb istiqamətləndirmə olsaydı razılaşmaq olardı. @[[İstifadəçi:Samral|Samral]]. @[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], sizin də fikriniz maraqlıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 00:48, 27 noyabr 2025 (UTC) == 03-12-2025 – [[:Hacı Əhməd Paşa]] → [[:Hacı Əhməd Paşa (Osmanlı sədrəzəmi)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əhməd Paşa|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əhməd Paşa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əhməd Paşa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əhməd Paşa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əhməd Paşa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əhməd Paşa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa (Osmanlı sədrəzəmi)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hacı Əhməd Paşa]] səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:19, 3 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Şərh və qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : Bu adda həm 2 Osmanlı sədrəzəmi olub deyə, həm də tanınmalarına uyğun olaraq birini [[Nişançı Hacı Əhməd paşa]], digərini də [[Kalaylıkoz Hacı Əhməd paşa]] adlandırdım.—<font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:46, 6 dekabr 2025 (UTC) == 03-12-2025 – [[:Hacı Əhməd paşa]] → [[:Hacı Əhməd Paşa (Mesxetiya paşası)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əhməd paşa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əhməd paşa|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əhməd paşa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əhməd paşa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əhməd paşa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əhməd paşa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əhməd paşa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa (Mesxetiya paşası)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hacı Əhməd Paşa]] səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün. Kiçik "paşa" sözünün büyük hərflə yazılması. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:21, 3 dekabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], "Hacı Əhməd paşa" səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydalarına zidd bir şəkildə məqalə adında "paşa" sözünü böyük hərflə yazmaq şərt deyil. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 04:18, 4 dekabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]] bir bu siyahıya baxın: [[Osmanlı sədrəzəmlərinin siyahısı]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:08, 4 dekabr 2025 (UTC) ::::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], siz mənim nəyi nəzərdə tutduğumu başa düşmədiz. Mən siz deyənə (mötərizə məsələsi) qarşı deyiləm və elə həmin gün də etmişəm. Mən deyirəm ki, "paşa" sözünün böyük hərflə yazılmasına ehtiyac yoxdur. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:34, 6 dekabr 2025 (UTC) :::::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]], demək olar əksər məqalələrdə böyüklə yazılıb. Bunun üçün KM-da müzakirə açmağı təklif edərdim, konsensus qəbul edilsə kütləvi dəyişikliklər aparmaq lazımdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:16, 7 dekabr 2025 (UTC) ::::::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]], yüz nəfərin 1 səhvi etməsi o səhvi düz etmir. Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları var. Hər şey üçün də müzakirə açılmır. Hər mövzuya görə icmanı narahat və ya məşğul etmək düzgün deyil. Əksər məqalələrdə ona görə böyük yazılıb ki, çünki əsasən TrVikiyə uyğun yazıblar, ya da başqa vikilərə də baxıblar görüblər böyüklədir elə yazıblar. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 14:48, 7 dekabr 2025 (UTC) :::::::Düzdü. Hələ böyüklə yazan mənbələri demirəm. Ola bilməz ki bu titul başqa bəzi adlar kimi (məsələn, [[Möminə Xatun]]) bəzi şəxslərin adlarının bir hissəsinə çevrilmiş olsun? Bu arada, dəqiqləşdirmə səhifələri də istisnasız kiçiklə verilməlidir, bunu hara tətbiq edəcəyiksə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:36, 7 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Şərh və qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : Dil qaydalarımıza uyğun olaraq "paşa" sözünü kiçiklə yazmaqla müvafiq mötərizəni əlavə edib ad dəyişikliyini etdim: [[Hacı Əhməd paşa (Mesxetiya paşası)]].—<font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:41, 6 dekabr 2025 (UTC) == 22-12-2025 – [[:Soltanlı (Cəbrayıl)]] → [[:Soltanlı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Soltanlı (Cəbrayıl)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Soltanlı (Cəbrayıl)|[[{{TALKPAGENAME:Soltanlı (Cəbrayıl)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Soltanlı (Cəbrayıl)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Soltanlı (Cəbrayıl)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Soltanlı (Cəbrayıl)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Soltanlı (Cəbrayıl)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Soltanlı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu adda başqa kənd yoxdur. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 12:53, 22 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : {{re|Zohrab Javad}} Əslində, soyad da ola bilər –<span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;"> [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 04:19, 23 dekabr 2025 (UTC) ::[[Soltan Soltanlı]] var. Məqalə tək soyadla adlanmır ki, ad-soyadla olur. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:31, 23 dekabr 2025 (UTC) :::Soyad olaraq ensiklopedik mövzu olduğunu deyir, məqalə sayı fərq etmədən. Bu adla digərlərindən daha çox müəyyən mövzu qabağa çıxmırsa dəqiqləşdirmə saxlamaq lazımdır. Başqa yerdə eyniadlı kənd yoxdursa mötərizədə "(kənd)" yazıla bilər. Sadə adı da dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək olar və ya "(dəqiqləşdirmə)" əlavə edilərək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 08:50, 23 dekabr 2025 (UTC) ::::Fikrimcə, “Soltanlı” soyad kimi (ayrı şəxsin soyadı kimi yox, məhs soyad kimi, çünki şəxsin mıqaləsi adətən ad-soyadla yazılır) kifayət qədər ensiklopedikdirsə, fikrimcə buna görə mənbələr olmalıdır. Ondan sonra müəyyənləşdirmək olar ki nə dərəcədə ensiklopedikidir: dəqiqləşdirmə səhifəsində yazılması kifayətdir yoxsa soyad üçün ayrı məqalə olmalıdır, yoxsa soyada aid ayrı dəqiqləşdirmə səhifəsi olmalıdır, və bu halda əsas məna hansı səhifədə olmalıdır: yaşayış məntəqəsində, soyad məqaləsində, ümumi dəqiqləşdirmə səhifəsində, yoxsa soyad dəqiqləşdirmə səhifəsində. Bu məsələdə isə belə başa düşürəm ki, soyad üçün ayrı məqalə üçün ensiklopediklik hələ ki sübut olunmayıbdır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:28, 25 dekabr 2025 (UTC) :::::Soyad, ad, təxəllüs kimi konkret səhifələr dəqiqləşdirmə və çoxmənalı termin səhifələri kimi bir şeydi. Əlbəttə, məqalələri veririksə saya da baxmaq lazımdı. Məncə "Soltanlı" dəqiqləşdirmə səhifəsi olmalıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:22, 25 dekabr 2025 (UTC) ::::::Məncə Soltalı soyad kimi əhəmiyyət dərəcəsində Cəbrayılın Soltanlı kəndi ilə bərabərdirsə, onda gərək ya bu soydan (yəni bu nəsildən) heç olmasa bir neçə məşhur adam çıxmalıdır və ya geniş yayılmış soyad olmalıdır (məsələn [[Əliyev]], [[Məmmədov]] kimi - misal çəkilən soyadlar üçün səhifə artıq dəqiqləşdirmə səhifəsi olmaya da bilər, məqalə formasında da ola bilər). Üstəlik, bir məsələni də qeyd edim ki, dəqiqləşdirmə səhifənin adı [[Sultanlı|Sultanlıdır]] - Soltanlı üçün ayrı dəqiqləşdrmə səhifəsi yaratmaq olar və ya belə saxlasaq Soltanlı adını kənd üçün əsas mənbə kimi istifadə etməyə əngəl qalmır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:39, 25 dekabr 2025 (UTC) == 23-12-2025 – [[:Vəhşi diviziya]] → [[:Qafqaz yerli atlı diviziyası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Vəhşi diviziya]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Vəhşi diviziya|[[{{TALKPAGENAME:Vəhşi diviziya}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Vəhşi diviziya|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Vəhşi diviziya|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Vəhşi diviziya|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Vəhşi diviziya|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qafqaz yerli atlı diviziyası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Diviziyanın rəsmi adı əsas alınmalıdır. Həm də "Vəhşi diviziya" diviziyaya alçaldıcı məna ilə verilib. Keçid qalaraq adı dəyişdirilsin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:48, 23 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə başa düşürəm ki rusca “Кавказская туземная конная дивизия”dır, əslində bəlkə “туземная” sözü də o qədər də hörmət mənasında deyildi, amma azərbaycanca “Qafqaz yerli atlı diviziyası” normal səslənir. Bu ada azərbaycandilli mənbə qoya bilərsiniz? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:48, 25 dekabr 2025 (UTC) :: Qafqaz Yerli Süvari Diviziyası-da uyğundu ::* https://e-derslik.edu.az/books/807/units/unit-1/page56.xhtml :: — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 13:50, 25 dekabr 2025 (UTC) :::Ola bilər, tək problem bu "vəhşi" sözüdür. Azərbaycan Tarixi çoxcilidliyinə də baxmmaq lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:16, 25 dekabr 2025 (UTC) ::::Bəzən doğrudan da klassik rus ədəbiyyatına baxanda, adam dəhşətə gəlir. Hərçənd ki Azərbaycan da Rusiya imperiyası tərəfindən işğal olunmuşdu, amma Rusiyanın indiki ərazisindəki olan o dövrün bəzi zadəganlardan fərqli olaraq, məncə Azərbaycanda heç bir xan, bəy özünü camaatla (istər rəiyyət olsun, istər rəncbər) belə rəftar eləməyə həm özünə sığışdırmazdı, həm də cəsarəti çatmazdı (istisnalar mümkündür əlbətdə ki). Necə deyərlər, Rusiyanın kəndlərində "[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B8 lapti]" (azərbaycanca heç bilmirəm, bu mənanı ifadə edən söz var?) geyinilən zaman, kim kimə vəhşi deyirdi... [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:54, 25 dekabr 2025 (UTC) :::::"Vəhşi" diviziya adlanması təhqir olsa da, bunun Vikipediyaya dəxlisi yoxdur. "Black Scare" məqaləsinin də adını dəyişsinlər bu məntiqlə --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 07:02, 12 yanvar 2026 (UTC) ::::::Burada "dəxli var ya yox" müzakirəsi getmir. Alayın öz rəsmi adının istifadəsinin daha məqsədyönlü və doğru olduğu müzakirə olunur. Əgər sizin məntiqiniz ilə yanaşsaq, onda AXC-ni "Müsavat Azərbaycanı" kimi dəyişdirməliyik. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:40, 12 yanvar 2026 (UTC) == 29-12-2025 – [[:Metsamor çayı]] → [[:Qarasu (çay)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Metsamor çayı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Metsamor çayı|[[{{TALKPAGENAME:Metsamor çayı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Metsamor çayı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Metsamor çayı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Metsamor çayı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Metsamor çayı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarasu (çay)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bizim ensiklopediya və lüğətlərdə çayın adı bu cür göstərilir. [[Qarasu çayı]] başqa səhifəyə yönləndirildiyi üçün bu cür ad təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:17, 29 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə edəndə mahiyyət dəyişmir axı. İki məqalə də eyni adla olacaqsa, o zaman müvafiq dəqiqləşdirmələr əlavə edilməlidir, çünki belə qarışacaq. Təklif olunan ad da istiqamətləndirilir dəqiqləşdirmə səhifəsinə. Əsasən həmçinin çay adları da çox vaxt "X çayı" şəklində adlandırılır. Yox, əgər çay "çay/çayı" əlavəsi olmadan daha çox populyardırsa və o formada istifadə üstünlük təşkil edirsə istisnalar ola bilər. Burada da ən populyar mövzu olmadığından [[Xüsusi:DaimiKeçid/8423234|əsas ad dəqiqləşdirmə səhifəsidir]]. (Mövzu ilə bağlı şərh deyil.) Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 19:28, 29 dekabr 2025 (UTC) == 12-01-2026 – [[:Hacımurad Əmirov]] → [[:Mizancı Murad]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacımurad Əmirov]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacımurad Əmirov|[[{{TALKPAGENAME:Hacımurad Əmirov}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacımurad Əmirov|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacımurad Əmirov|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacımurad Əmirov|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacımurad Əmirov|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mizancı Murad]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Rusca Vikipediyadakı adı yox, ümumişlək və tanınmış adı əsas alınmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 04:32, 12 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə görürəm, sizin təklif etdiyiniz ad da türk dilindən gəlir. "Ümumişlək və tanınmış ad"la bağlı yerli mənbələr göstərə bilərsiniz? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:22, 7 fevral 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Buyurun: [https://dergipark.anas.az/index.php/es/article/download/1006/989/1086 AMEA Xəbərləri Filologiya seriyası] , "[https://filologiyameseleleri.com/pdf/2018/8.pdf Filologiya məsələləri]" jurnalı, buradakı [[Abdullah Cövdət]], [[Tunalı Hilmi]] məqalələri. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:53, 13 fevral 2026 (UTC) == 19-01-2026 – [[:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə]] → [[:Əsakiri-mənsureyi-Məhəmmədiyyə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|[[{{TALKPAGENAME:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Əsakiri-mənsureyi-Məhəmmədiyyə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyyətin, "əsakir" (bax: https://en.wiktionary.org/wiki/%C9%99sakir) sözünün, "mənsur" sözünün izafiyıt ilə "əyi" yox, "eyi" şəklində və xüsusi isim olmadığı üçün kiçik hərflə düzəlişi. Mənbə: [http://e-kitab.ameanb.nmr.az/QezetSekilleri/14sentyabr.pdf 1] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:51, 19 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Salam hörmətli həmkar @[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] qardaş. Məqalənin üzərində yenidən işlədim. Əgər mümkündürsə orada nəzər salarsınız zəhmət olmasa. Əgər məqalənin adının dəyişdirilməsini zəruri hesab edirsinizsə heç bir problem yoxdur. Buyurub dəyişdirə bilərsiniz. Hörmətlə [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 09:16, 3 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Həsən İmanov|Həsən İmanov]] Təşəkkürlər. Mənim addəyişdirmə hüququm olmadığndan sadəcə gözləyirəm ilin əvvəlindən. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:21, 3 iyun 2026 (UTC) :{{u|Yousiphh}}, sizdən [[special:diff/8929777|xahiş olundu]] axı, ki şərhi şərh bölməsinə yazmaq barədə. Digər şərhləri də köçürüb elə cavablaya bilərsiniz. {{u|Həsən İmanov}}, lütfən siz də nəzərə alarsınız. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:04, 3 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Hər dəfə bunu yazacağınıza, addəyişməni icra edin. 1 il gözlətilməsi normaldır? [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:13, 3 iyun 2026 (UTC) :::Müzakirəyə baxmamışam, mən sizə irad bildirdim. Səhifə dolub-daşır, təəssüf ki, maraqlanmağa vaxtım yoxdur. Əvvəl-axır baxılır, könüllü olduğu üçün aktivliyə baxanda gözləmədə qalması normaldır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:19, 3 iyun 2026 (UTC) == 29-01-2026 – [[:Mazandaran ostanı]] → [[:Mazəndaran ostanı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mazandaran ostanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mazandaran ostanı|[[{{TALKPAGENAME:Mazandaran ostanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mazandaran ostanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mazandaran ostanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mazandaran ostanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mazandaran ostanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mazəndaran ostanı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Fars dilindən (və Mazəndaran dilindən) transliterasiya etdikdə, belə alınır. Digər dillərdə, əsas türkcə və ruscada ikinci "a", əslində "e" olub. Mənbələr barədə əmin deyiləm, nə düşünürsünüz? Ensiklopediyalarda necədir? --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 10:43, 29 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :[https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/301/mode/1up ASE-də] əsas ad Mazandaran yazılır. Alternativ variatlar Mazanderan, Mazenderan kimi yazılır. Amma ASE-də köhnə mənbədir. Bəlkə rus dilindəki variantları istifadə ediblər? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:35, 29 yanvar 2026 (UTC) == 07-02-2026 – [[:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)]] → [[:İsrafil bəy Yadigarov (mayor)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|[[{{TALKPAGENAME:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İsrafil bəy Yadigarov (mayor)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mənbələrdə, arxivdəki şəxsi işində və Varşavadakı qəbirindəki yazıda mayor rütbəsində olduğu üçün. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:52, 7 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 14-02-2026 – [[:Ant etkenmen]] → [[:Krım tatarlarının himni]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ant etkenmen]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ant etkenmen|[[{{TALKPAGENAME:Ant etkenmen}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ant etkenmen|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ant etkenmen|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ant etkenmen|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ant etkenmen|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Krım tatarlarının himni]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Himnin adı yox, digər Vikipediyalarda və məqalələrdə olduğu kimi "... himni" şəklində yazılmasını təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:50, 14 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı]] → [[:Koblandı-batır]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|[[{{TALKPAGENAME:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Koblandı-batır]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Dastan azərbaycancaya bu adla tərcümə olunmuşdur: Koblandı-batır. Qazax xalq qəhrəmanlıq dastanı. Tərcümə edən: Nizami Məmmədov-Tağısoy. Bakı, "Elm və təhsil", 2017, 316 s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:13, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:41, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:Ahıskalı aşıq Səfili]] → [[:Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ahıskalı aşıq Səfili]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ahıskalı aşıq Səfili|[[{{TALKPAGENAME:Ahıskalı aşıq Səfili}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ahıskalı aşıq Səfili|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ahıskalı aşıq Səfili|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ahıskalı aşıq Səfili|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ahıskalı aşıq Səfili|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Axısqa sözünün düzgün yazılışı və aşığın azərbaycanca adı bu cürdür. Bax: Hacılı A. Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili. Bakı, Mütercim, 2014. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:31, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)]] → [[:Aşıq Ahu Qaraoğlu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|[[{{TALKPAGENAME:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aşıq Ahu Qaraoğlu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mötərizəyə ehtiyac yoxdur. Bax: [https://tr.wikisource.org/wiki/Ki%C5%9Fi:%C3%82%C5%9F%C4%B1k_%C3%82h%C3%BB_Karao%C4%9Flu Kişi:Âşık Âhû Karaoğlu] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:35, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı]] → [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısqa türklərinin siyahısı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|[[{{TALKPAGENAME:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısqa türklərinin siyahısı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Axısqa türkləri]] yazılmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:37, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :"Şəhid" yox, "həlak" və ya "ölən" ifadələrindən istifadə edilməlidir. "Şəhid" ensiklopedik ifadə deyil, {{u|Yousiphh}}. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:02, 23 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Bu siyahı ümumiyyətlə çox problemlidir. Həm Birinci, həm də İkinci Qarabağ müharibələri, əlavə də 2000-ci illərdə də ölənlər var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:35, 24 iyun 2026 (UTC) == 17-02-2026 – [[:Axısxa]] → [[:Axısxa (kənd)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Axısxa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Axısxa|[[{{TALKPAGENAME:Axısxa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Axısxa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Axısxa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Axısxa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Axısxa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Axısxa (kənd)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Axısxa (kənd)]] və ya [[Axısxa (Sabirabad)]] olaraq dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[Axısxa]]/[[Axısqa]] isə [[Axalsıx]] şəhəri məqaləsinə istiqamətləndirilsin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:39, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Tarix-i Şeyx Üveys]] → [[:Tarixi-Şeyx Üveys]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tarix-i Şeyx Üveys]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tarix-i Şeyx Üveys|[[{{TALKPAGENAME:Tarix-i Şeyx Üveys}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tarix-i Şeyx Üveys|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tarix-i Şeyx Üveys|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tarix-i Şeyx Üveys|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tarix-i Şeyx Üveys|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tarixi-Şeyx Üveys]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyətin düzəldilməsi. Mənbə: [http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17515/cild/20 AME]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:37, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (III Mehmedin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (III Mehmedin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin adı Humaşah Sultan (digər sultan qızlarının adı Hümaşah yazılıb) olsa da, mətn Bəyxan Sultan haqqındadır. Serbcə Vikipediyada da adı bu cürdür. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:14, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Hümaşah Sultan]] → [[:Hümaşah Sultan (Şahzadə Mehmedin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hümaşah Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hümaşah Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hümaşah Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hümaşah Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hümaşah Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hümaşah Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hümaşah Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hümaşah Sultan (Şahzadə Mehmedin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hümaşah Sultan]] adını dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:16, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Hüma Şah Sultan]] → [[:Hümaşah Sultan (Sultan İbrahimin xanımı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hüma Şah Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hüma Şah Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hüma Şah Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hüma Şah Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hüma Şah Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hüma Şah Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hüma Şah Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hümaşah Sultan (Sultan İbrahimin xanımı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:19, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan]] → [[:Bəyxan Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:27, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (III Mustafanın qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (III Mustafanın qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:30, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (I Səlimin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (I Səlimin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:33, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:36, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Hafsa Sultan]] → [[:Həfsə Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hafsa Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hafsa Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hafsa Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hafsa Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hafsa Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hafsa Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hafsa Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həfsə Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bizim dilimizdə Həfsədir bu ad. Digər şəxs üçün bax: [[Aişə Həfsə Sultan]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:56, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayşə Həfsə Sultan]] → [[:Aişə Həfsə Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayşə Həfsə Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayşə Həfsə Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Ayşə Həfsə Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayşə Həfsə Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayşə Həfsə Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayşə Həfsə Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayşə Həfsə Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aişə Həfsə Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Aişə" adının azərbaycanca yazılması. Digər bütün bu adda sultanlarda bu cür yazılıb: [[Aişə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)]], [[Aişə Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]], [[Aişə Sultan (II Bəyazidin qızı)]], [[Aişə Sultan (II Mustafanın qızı)]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:01, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayişə Ərzan]] → [[:Ayşə Ərzan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayişə Ərzan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayişə Ərzan|[[{{TALKPAGENAME:Ayişə Ərzan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayişə Ərzan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayişə Ərzan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayişə Ərzan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayişə Ərzan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ayşə Ərzan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türk dilindəku "Ayşe" adı əksərən "Ayşə" olaraq istifadə edilir. [[Ayşə (ad)]] səhifəsini baxa bilərsiniz. Digər tərəfdən "Ayişə" adı ilə təkcə bu məqalə var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:15, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayşə bint Hüseyn]] → [[:Aişə bint Hüseyn]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayşə bint Hüseyn]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayşə bint Hüseyn|[[{{TALKPAGENAME:Ayşə bint Hüseyn}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayşə bint Hüseyn|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayşə bint Hüseyn|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayşə bint Hüseyn|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayşə bint Hüseyn|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aişə bint Hüseyn]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ərəbcə olan "Aişə" adı təkcə bu şəxsin adında türkcədəki kimi "Ayşə" yazılıb. Digər ərəbəsilli şəxslər: [[Aişə]], [[Aişə Qəzzafi]] və s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:20, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 19-02-2026 – [[:Ulûm]] → [[:Ülüm (qəzet)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ulûm]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ulûm|[[{{TALKPAGENAME:Ulûm}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ulûm|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ulûm|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ulûm|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ulûm|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ülüm (qəzet)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Eyni "Təsviri-əfkar" kimi, qəzet adı "Ulûm" yox, "[[Ülüm (qəzet)|Ülüm]]" olmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:05, 19 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 19-02-2026 – [[:Millət-i Erməniyan]] → [[:Milləti-erməniyan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Millət-i Erməniyan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Millət-i Erməniyan|[[{{TALKPAGENAME:Millət-i Erməniyan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Millət-i Erməniyan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Millət-i Erməniyan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Millət-i Erməniyan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Millət-i Erməniyan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Milləti-erməniyan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyətin düzəldilməsi. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:07, 19 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Servet (qəzet)]] → [[:Sərvət (qəzet)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Servet (qəzet)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Servet (qəzet)|[[{{TALKPAGENAME:Servet (qəzet)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Servet (qəzet)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Servet (qəzet)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Servet (qəzet)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Servet (qəzet)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sərvət (qəzet)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Təsviri-əfkar" və "Ülüm" qəzetlərinin adlarının standartlaşdırılması ilə eyni səbəb. [[Sərvəti-fünun]] jurnalının adı bu qəzetdən gəlir. Əgər jurnalda adı "Sərvət" olaraq yazılırsa, deməli qəzetdə də belə yazılmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti]] → [[:Bəktaşi Ordeni Suveren Dövləti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|[[{{TALKPAGENAME:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəktaşi Ordeni Suveren Dövləti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Bəktaşi" sözünün düzgün yazılışı. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Naxçıvan (region)]] → [[:Naxçıvan (tarixi ərazi)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Naxçıvan (region)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Naxçıvan (region)|[[{{TALKPAGENAME:Naxçıvan (region)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Naxçıvan (region)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Naxçıvan (region)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Naxçıvan (region)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Naxçıvan (region)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Naxçıvan (tarixi ərazi)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Azərbaycan (tarixi ərazi)]], [[Şirvan (tarixi ərazi)]] kimi adlandırılmasını təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:37, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)]] → [[:Költoğan (Keles)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|[[{{TALKPAGENAME:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Költoğan (Keles)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Kənd 2021-ci ildə Költoğan adlandırılıb, həm də mötərizədə vilayət (Cənubi Qazaxıstan vilayəti də artıq Türküstan vilayətidir) adı yox, rayon adı yazılması daha uyğundur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:50, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-02-2026 – [[:Hikmət Cevdet-zadə]] → [[:Hikmət Cövdətzadə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hikmət Cevdet-zadə]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hikmət Cevdet-zadə|[[{{TALKPAGENAME:Hikmət Cevdet-zadə}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hikmət Cevdet-zadə|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hikmət Cevdet-zadə|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hikmət Cevdet-zadə|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hikmət Cevdet-zadə|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hikmət Cövdətzadə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Elmi ədəbiyyatımızda ad-soyadı bu cür yazılır. Əlavə olaraq Vilayət Quliyevin məqalələrinə ([https://525.az/news/321437-xaricden-gelenler-xaricde-yazilanlar--birinci-turkoloji-qurultay-istirakcilarinin-izi-ile], [https://525.az/news/63806-turkoloji-qurultayin-eks-sedasi-yaxud-vetene-son-gelis]), Cəlal Qasımov "Birinci Türkoloji Qurultay: şahidlər və şəhidlər" monoqrafiyasına baxmaq olar. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:01, 21 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 23-02-2026 – [[:Alban əlifbası]] → [[:Qafqaz alban əlifbası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Alban əlifbası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Alban əlifbası|[[{{TALKPAGENAME:Alban əlifbası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Alban əlifbası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Alban əlifbası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Alban əlifbası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Alban əlifbası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qafqaz alban əlifbası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Alban əlifbası]] Balkan yarımadasındakı [[alban dili]]nin əlifbası mənasındadır. Digər dillərdəki və [[Qafqaz alban dili]] məqaləsindəki kimi "Qafqaz" sözü əlavə edilməlidir. Digər variantlar: [[Ağvan əlifbası]], [[Aluank əlifbası]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:40, 23 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 25-02-2026 – [[:Ağşidlər dövləti]] → [[:İxşidilər dövləti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ağşidlər dövləti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ağşidlər dövləti|[[{{TALKPAGENAME:Ağşidlər dövləti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ağşidlər dövləti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ağşidlər dövləti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ağşidlər dövləti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ağşidlər dövləti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İxşidilər dövləti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Dövlətin adı "İxşidi"dir, "Ağşid" yox. "[[İxşid]]" sözündən gəlir. Bax: Rafiq bəy İsmayıl. İxşidilər dövləti, 935–969-cu illər (Bakı, 2007). [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:36, 25 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-03-2026 – [[:Xalxal (Lala)]] → [[:Xalxal (qədim şəhər)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Xalxal (Lala)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Xalxal (Lala)|[[{{TALKPAGENAME:Xalxal (Lala)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Xalxal (Lala)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Xalxal (Lala)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Xalxal (Lala)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Xalxal (Lala)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Xalxal (qədim şəhər)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. Xalxal və ya digər adı Lala bu cür yazılması daha uyğundur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:21, 1 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 10-03-2026 – [[:Ali Canib Yöntem]] → [[:Əli Canib Yöntəm]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ali Canib Yöntem]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ali Canib Yöntem|[[{{TALKPAGENAME:Ali Canib Yöntem}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ali Canib Yöntem|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ali Canib Yöntem|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ali Canib Yöntem|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ali Canib Yöntem|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Əli Canib Yöntəm]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. Mənbə üçün bax: [https://bsuj.bsu.edu.az/uploads/pdf/ab2640fcdc47b9f56064398191c830b6.pdf], [https://dergipark.anas.az/index.php/es/article/download/877/859/956], [http://anl.az/el/Kitab/2019/11/cd/Ar2019-902.pdf], [http://old.xalqqazeti.com/az/news/social/42800] və s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:32, 10 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 10-03-2026 – [[:Bab-ı Ali basqını]] → [[:Babı-ali basqını]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bab-ı Ali basqını]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bab-ı Ali basqını|[[{{TALKPAGENAME:Bab-ı Ali basqını}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bab-ı Ali basqını|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bab-ı Ali basqını|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bab-ı Ali basqını|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bab-ı Ali basqını|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Babı-ali basqını]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bax: [[Babı-ali]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:38, 10 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-03-2026 – [[:Sürət]] → [[:Sürət vektoru]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sürət]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sürət|[[{{TALKPAGENAME:Sürət}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sürət|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sürət|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sürət|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sürət|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sürət vektoru]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu sahə üzrə ekspert deyiləm deyə çox da əmin deyiləm açığı. Süni intellektin dediyinə görə Velocity sürət vektoru, speed isə yeyinlik olmalıdır. Bura baxa bilərsiz: https://ibb.co/0RXZtdzk [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 16:41, 18 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 22-03-2026 – [[:Azad Volqa-Ural]] → [[:Azad İdil-Ural]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azad Volqa-Ural]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azad Volqa-Ural|[[{{TALKPAGENAME:Azad Volqa-Ural}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azad Volqa-Ural|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azad Volqa-Ural|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azad Volqa-Ural|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azad Volqa-Ural|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azad İdil-Ural]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Orijinal və beynəlxalq adında "İdil" yazılıb. Rusca belə "İdil" yazılıb. Düzəltmə. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:08, 22 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] tərəfindən [[Xüsusi:Fərq/8917455|yerinə yetirilib]]}} [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:37, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 25-03-2026 – [[:Türkistan legionu]] → [[:Türküstan legionu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Türkistan legionu]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Türkistan legionu|[[{{TALKPAGENAME:Türkistan legionu}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Türkistan legionu|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Türkistan legionu|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Türkistan legionu|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Türkistan legionu|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Türküstan legionu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Elmi ədəbiyyatımızda legionun adı "Türküstan"dır. Əgər əsli kimi yazılmalıdır kimi bir fikri müdafiə etmək istəyən olsa, diqqətinizə çatdırım ki, ingiliscə və ruscada "Turkestan" kimi istifadə edilib. Bir də Türkistan/Türküstan məsələsi daha əvvəl müzakirə edilmişdi. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:05, 25 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 27-03-2026 – [[:Alaş-Orda hökuməti]] → [[:Alaş Orda hökuməti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Alaş-Orda hökuməti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Alaş-Orda hökuməti|[[{{TALKPAGENAME:Alaş-Orda hökuməti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Alaş-Orda hökuməti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Alaş-Orda hökuməti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Alaş-Orda hökuməti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Alaş-Orda hökuməti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Alaş Orda hökuməti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Defisə ehtiyac yoxdur. Bax: [[Alaş Orda]], [[Qızıl Orda]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:23, 27 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-03-2026 – [[:Smart-kartlar]] → [[:Ağıllı kart]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Smart-kartlar]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Smart-kartlar|[[{{TALKPAGENAME:Smart-kartlar}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Smart-kartlar|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Smart-kartlar|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Smart-kartlar|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Smart-kartlar|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağıllı kart]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mən bilən bütün məqalələr tək halda olmalıdır. Tərcümə də səhvdir (prinsipcə düz götürmək olar). Rus dilindən transliterasiya etməkdənsə Ağıllı kart yazmaq daha məqsədəuyğundur [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:06, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * {{şərh}} Hansı məqalələr bütün məqalə halında olmalıdır ? Həmçinin qeyd etdiyiniz adlarda olan mənalar tamam fərqli anlayışlardır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 18:37, 31 mart 2026 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], hansı adın istifadəsindən asılı olmayaraq qeyd edim ki, [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|istifadəçi]] düz deyir, təkdə olmalıdır; [[VP:TƏKDƏ]] qaydamız var. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:47, 31 mart 2026 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Ad olaraq qeyd edib, indi aydın oldu mənə o barədə haqlısınız. Yenədə məna cəhətdən tam fərqli anlayışlardır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 19:06, 31 mart 2026 (UTC) *:::Salam, arasındakı fərqləri izah edə bilərsiz mənə? Və ya "Ağıllı kart"in ingilis və ya başqa dildə olan məqaləsini göstərə bilərsiz? Çünki türk dilində olan məqalədə də "Ağıllı kart" yazılıb. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 10:06, 1 aprel 2026 (UTC) *:::: @[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] Türk dilində ola bilər lakin Azərbaycan dilində texnologiya terminlərində fərqli anlayışlardır. Bunun izahini internet resurslarında özünüzdə araşdırma edərək tapa bilərsiniz. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 13:03, 1 aprel 2026 (UTC) *:::::Bağışlayın, amma mən sizdən konkret cavab gözləyirdim. Deyirsiz ki, "Ağıllı kart" ilə "Smart kart" tamam fərqli anlayışlardır. Əgər İngilis dilindəki "Smart card" ifadəsi Azərbaycan dilindəki qarşılığı "Smart kart"dırsa bəs onda "Ağıllı kart" nədir? Yəni ingiliscə "Ağıllı kart"ın qarşılığı nədir? İngiliscə Vikipediyada məqaləsi var? *:::::İnternetdə ağıllı kart yazanda da, smart kart yazanda da eyni şey çıxır. Fərq sadəcə hansı qurumun necə adlandırmasındadır. Ağıllı kart ilə smart kart arasındakı fərq, ağıllı telefon ilə smartfon arasındakı fərq ilə eynidir (siz əksini sübut edənə qədər). [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:39, 1 aprel 2026 (UTC) *:::::: @[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] Sxeamtik olaraq haqlısınız lakin əgər hədəfiniz professional və elmi bir yanaşmadırsa, mütləq "Smart kart" başlığından istifadə edilməlidir. Çünki vikipedia daxilində ən populyar ad və ən çox tanınan adlar istifadə edilir. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 15:05, 1 aprel 2026 (UTC) == 29-03-2026 – [[:İnteqral sxem]] → [[:İnteqral dövrə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İnteqral sxem]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İnteqral sxem|[[{{TALKPAGENAME:İnteqral sxem}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İnteqral sxem|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İnteqral sxem|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İnteqral sxem|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İnteqral sxem|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İnteqral dövrə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Circuit həm [https://www.youtube.com/watch?v=LZAbnOJiGfQ elektronikada], həm də gündəlik həyatda dövrə kimi çevrilir. Məqalə rus dilindən transliterasiya edilib deyə sxem yazılıb. PS: inteqral hissəsindən tam əmin deyiləm açığı. İnteqrasiya olunmuş da yazmaq olar. Və ya bütöv/bütövləşmiş. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:26, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-03-2026 – [[:Sxem lövhəsi]] → [[:Çap olunmuş dövrə lövhəsi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sxem lövhəsi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sxem lövhəsi|[[{{TALKPAGENAME:Sxem lövhəsi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sxem lövhəsi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sxem lövhəsi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sxem lövhəsi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sxem lövhəsi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Çap olunmuş dövrə lövhəsi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Əvvəla "printed" sözü, ümumiyyətlə tərcümə olunmayıb. İkincisi "circuit" sözü həm [https://www.youtube.com/watch?v=LZAbnOJiGfQ elektronikada], həm də gündəlik həyatda "dövrə" kimi tərcümə olunur. Görünür məqalənin adı rus dilindən transliterasiya olunub. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:33, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-05-2026 – [[:Firudin bəy Köçərlinin evi]] → [[:Firidun bəy Köçərlinin evi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Firudin bəy Köçərlinin evi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Firudin bəy Köçərlinin evi|[[{{TALKPAGENAME:Firudin bəy Köçərlinin evi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Firudin bəy Köçərlinin evi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Firudin bəy Köçərlinin evi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Firudin bəy Köçərlinin evi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Firudin bəy Köçərlinin evi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Firidun bəy Köçərlinin evi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Firidun bəy Köçərli olmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:24, 29 may 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:35, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Niyə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:41, 29 may 2026 (UTC) ::Yəqin şəxsin məqaləsi elə adlanıdırılıb, ona görə. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], şərhinizi şərhlər bölməsinə köçürdüm, lütfən şərhlər üçün bu bölmədən istifadə edin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 17:27, 29 may 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Çünki adı Firidundur ({{lang-az2|فریدون}}), Firudin deyil. Bax: [[:Fayl:Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi materialları (I cild II hissə).jpg|Fayl]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000019797 1]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000006886 2]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000005131 3]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000152329 4]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000007617 5]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000337585 6]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000520252 7]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:25, 30 may 2026 (UTC) == 01-06-2026 – [[:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş]] → [[:Ağa Şövkət Əli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|[[{{TALKPAGENAME:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağa Şövkət Əli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu cür ad düzgün deyil. [[:en:Agha Shaukat Ali|Ağa Şövkət Əli]] ilə əvəzlənməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:27, 1 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:34, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 23-06-2026 – [[:İmran Mirzəyev (jurnalist)]] → [[:İmran Mirzəyev]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İmran Mirzəyev (jurnalist)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İmran Mirzəyev (jurnalist)|[[{{TALKPAGENAME:İmran Mirzəyev (jurnalist)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İmran Mirzəyev (jurnalist)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İmran Mirzəyev (jurnalist)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İmran Mirzəyev (jurnalist)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İmran Mirzəyev (jurnalist)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İmran Mirzəyev]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mötərizədəki dəqiqləşdirməyə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 23 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:27, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 27-06-2026 – [[:Robert Sapolsky]] → [[:Robert Sapolski]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Robert Sapolsky]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Robert Sapolsky|[[{{TALKPAGENAME:Robert Sapolsky}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Robert Sapolsky|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Robert Sapolsky|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Robert Sapolsky|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Robert Sapolsky|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Robert Sapolski]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca düzgün yazılış. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 18:23, 27 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 30-06-2026 – [[:Tütün]] → [[:Tütün (bitki)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tütün]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tütün|[[{{TALKPAGENAME:Tütün}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tütün|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tütün|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tütün|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tütün|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tütün (bitki)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azvikidə məqaləsi olmasa belə, ümumi tütün (çəkilən, çəkmək üçün istifadə olunan) yəni "tobacco" ilə qarışdırılmaması üçün bitki sözünü əlavə etmək lazımdır. Bu məqalə xüsusi bitki cinsinə aiddir. Digər vikilərə də göz ata bilərsiniz. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 19:50, 30 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{not done}}: Qərar müzakirə səhifəsində aparılan müzakirə ilə veriləcək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:32, 1 iyul 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :{{şərh|Qeyd:}} Ad dəyişəcəyi təqdirdə səhifəyə olan keçidlər də yoxlanılaraq yeni ada düzəldilməlidir. Mən hazırda telefonda olmasam vaxt edib edərdim, amma indi uyğun deyiləm. Bu addəyişmə məsələsini ümumiyyətlə müzakirə səhifəsində müzakirə etmək daha doğru olar fikrimcə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:17, 30 iyun 2026 (UTC) ::[[Müzakirə:Tütün#h-Məqalənin adı-20240127144400|Bu]] da məntiqlidir. Digər bir çox vikilərdə də belə adlanıb. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 14:17, 1 iyul 2026 (UTC) == 01-07-2026 – [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi]] → [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|[[{{TALKPAGENAME:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Müzakirə:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi#Məqalənin adı|burada müzakirə]]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:04, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-07-2026 – [[:Sealand milli futbol komandası]] → [[:Silend milli futbol komandası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sealand milli futbol komandası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sealand milli futbol komandası|[[{{TALKPAGENAME:Sealand milli futbol komandası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sealand milli futbol komandası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sealand milli futbol komandası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sealand milli futbol komandası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sealand milli futbol komandası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Silend milli futbol komandası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Adın azərbaycanca düzgün yazılışı. [[Silend]]in komandasıdır, adı belə yazılır. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 20:25, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : omj1wstjceldh3kgkgpr1asfz0eyr3i 8985460 8985450 2026-07-01T20:38:04Z Bozqurd77 316685 Yeni müraciət əlavə edilir: Yeni Federasiyalar Şurası → NF-Board 8985460 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{/Giriş}}</noinclude> {{Archive basics |archive = Vikipediya:Addəyişdiricilərə müraciət/Arxiv/%(year)d/%(monthname)s |counter = 1 }} <!--Bu sətirə və yuxarısına toxunmayın. Müraciətlərinizi bu sətirdən aşağıya qeyd edin.--> == 13-05-2025 – [[:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)]] → [[:Təzəkənd (Şərur)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|[[{{TALKPAGENAME:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Təzəkənd (Şərur)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hal hazırda rayonda bu adda bir kənd var. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:21, 13 may 2025 (UTC) :[[Təzəkənd (Maxta, Şərur)]] kəndi [https://e-qanun.az/framework/2125 ləğv olunub]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:22, 13 may 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:'''<br><!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. -->{{pb}}'''Şərhlər:'''<br><!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. -->{{pb}}{{şərh}} [[https://az.wikipedia.org/wiki/T%C9%99z%C9%99k%C9%99nd_(%C5%9E%C9%99rur)]] - @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]]@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] Zəhmət olmazsa bu məqaləni silib ad dəyişikli ilə bağlı yardım edəsiniz. Mən cəhd edən zaman xəta ekranı aldım. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 23:33, 31 mart 2026 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], {{done}}. Gələn dəfə {{tlf|sil}} şablonundan da istifadə edə bilərsiz. Keçidləri düzəltməyi də unutmayın. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:42, 1 aprel 2026 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Təşəkkürlər, lakin mən edən zaman bu adda məqalə var bildirişi aldım. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 20:49, 1 aprel 2026 (UTC) *:::@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], yalnız bir redaktə və o da istiqamətləndirmə verildiyi redaktə olarsa dəyişə bilirsiniz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:54, 1 aprel 2026 (UTC) == 16-06-2025 – [[:Həmzə ibn Həbib Kufi]] → [[:Həmzə ibn Həbib]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həmzə ibn Həbib Kufi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həmzə ibn Həbib Kufi|[[{{TALKPAGENAME:Həmzə ibn Həbib Kufi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həmzə ibn Həbib Kufi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həmzə ibn Həbib Kufi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həmzə ibn Həbib Kufi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həmzə ibn Həbib Kufi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həmzə ibn Həbib]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ad çox uzundur. Burada [https://isamveri.org/pdfdrg/D02632/2010_13/2010_13_MURSELOVM.pdf] sadəcə Həmzə kimi verilib. Lakin şəxs Həmzə ibn Həbib [https://islamansiklopedisi.org.tr/hamza-b-habib] kimi tanınır. Bu görə də nisbə gərəksiz, qeyri-ənənəvidir. [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 17:23, 16 iyun 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-06-2025 – [[:Qoqoran]] → [[:Ağlağan silsiləsi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qoqoran]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qoqoran|[[{{TALKPAGENAME:Qoqoran}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qoqoran|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qoqoran|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qoqoran|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qoqoran|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağlağan silsiləsi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Birincisi məqalədə səhvliklə dağ silsiləsi, sadəcə dağ olaraq göstərilib. İkincisi bizim ədəbiyyatda bu dağ silsiləsinin adı [[Ağlağan|baş dağın adından]] götürülüb. Hətta Ermənicə Vikipediyada da ikinci ad olaraq Ağlağan (Աղլաղան) adı qeyd olunub. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:57, 21 iyun 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 02-07-2025 – [[:Hacı Əli Davafuruş]] → [[:Hacı Əli Davaçı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əli Davafuruş]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əli Davafuruş|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əli Davafuruş}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əli Davafuruş|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əli Davafuruş|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əli Davafuruş|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əli Davafuruş|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əli Davaçı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : yanlış adlandırma [[İstifadəçi:Qızılbaş|Qızılbaş]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qızılbaş|müzakirə]]) 12:23, 2 iyul 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :{{u|Qızılbaş}}, zəhmət olmasa səbəb/əsaslandırma təqdim edə bilərsiz? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 13:20, 2 iyul 2025 (UTC) ::{{u|Qızılbaş}} bu ad barədə Azərbaycan dilində mənbə var, yoxsa öz mülahizələrinizdir? --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 14:05, 2 iyul 2025 (UTC) :علی دواچی --- farsca vikipediyada adlandırma belədir. Bu da transliterasiya olaraq Əli Davaçı kimi qeyd edilir, Davafuruş yox. Davafuruş Davaçı ifadəsinin, yəni Dava (dərman) Satan (farscada furuş) farscaya şəkilçi olaraq tərcüməsindən törədilib sonradan. Əgər farsca vikipediyada Davaçı deyə qeyd edilirsə, Azərbaycancada niyə fars sonluqlu və sonradan törədilmiş forması qalsın ki ? Hörmətlə. {{imzasız|Qızılbaş|13:26, 2 iyul 2025}} == 23-07-2025 – [[:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği]] → [[:Mirzə Həsən Qarabaği]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|[[{{TALKPAGENAME:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mirzə Həsən Qarabaği]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Adının standartlaşdırılması. 1973-cü ildə nəşr edilmiş "Seçilmiş əsərləri"ndə və ASE-dəki məqaləsindəki adı əsas götürülməlidir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:00, 23 iyul 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Kiçan monastırı]] → [[:Ballıqayada məbəd (Ağdərə)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kiçan monastırı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kiçan monastırı|[[{{TALKPAGENAME:Kiçan monastırı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kiçan monastırı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kiçan monastırı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kiçan monastırı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kiçan monastırı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ballıqayada məbəd (Ağdərə)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Abidənin qeydiyyat nömrəsini təzələdim. Orada məbədin adı qeyd olunmayıb. Ona görə də ümumi ad olaraq "Ballıqayada məbəd" adlandırmağa təklif edirəm, həmçinin Ballıqaya adında bir neçə kənd olduğunu nəzərə alaraq mötərizədə "Ağdərə" əlavə edilməsini təklif edirəm [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:00, 6 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Dvin]] → [[:Dəbil]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Dvin]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Dvin|[[{{TALKPAGENAME:Dvin}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Dvin|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Dvin|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Dvin|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Dvin|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Dəbil]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca şəhərin adı. Məqalədə istinad var [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:39, 6 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Didi Türkoba]] → [[:Böyük Türk Yürüşü]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Didi Türkoba]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Didi Türkoba|[[{{TALKPAGENAME:Didi Türkoba}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Didi Türkoba|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Didi Türkoba|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Didi Türkoba|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Didi Türkoba|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Böyük Türk Yürüşü]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca adı düzgün deyil. Güney Azərbaycanca Vikipediyasında adı "Böyük Türk Yürüşü" ({{Dil-az2|بؤیوک تورک یوروشو}}) kimi verilib. Digər Vikipediyalardakı adlar ilə müqayisədə bu ad daha doğrudur (misal: türkcə: Böyük Türk İstilası; özbəkcə: Böyük Türk Basqını). [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:36, 6 avqust 2025 (UTC) ::Böyük Türk Yürüşü bilmirəm nə dərəcədə mövzunu konkfetləşdirəcək. Azərbaycandilli akademik nəşrlərdə necə adlandırılır? Didi Türkoba - mənə elə gəlir ki, bu hadisə deyil, ərazidir, bu səbəbdən də fərqli məqalələr də ola bilər, adını yenə də azərbaycandilli akademik nəşrlərdən baxılsa pis olmaz. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 08:37, 7 avqust 2025 (UTC) :::Əgər akademik nəşrlərdə yürüşün adı dəqiqləşdirilməyibsə, digər dildəki əksər ad əsas götürülməlidir. Bir şey açıq-aşkardır ki, "Didi Türkoba" yanlış adalandırmadır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:21, 6 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 07-08-2025 – [[:Qırmızı monastır]] → [[:Qırmızı məbəd (Qozlu, Ağdərə)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qırmızı monastır]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qırmızı monastır|[[{{TALKPAGENAME:Qırmızı monastır}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qırmızı monastır|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qırmızı monastır|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qırmızı monastır|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qırmızı monastır|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qırmızı məbəd (Qozlu, Ağdərə)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Siyahıda adı Qırmızı məbəddir. Mötərizədə Qozlu çünki Ağdərə rayonunun Çıldıranda da Qırmızı məəbəd var, Ağdərə çünki Qozlu adında kənd Laçın rayonunda da var. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:21, 7 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-08-2025 – [[:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)]] → [[:Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|[[{{TALKPAGENAME:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İstifadəçi mənbə qeyd edib bu məqalədə digər dillərdə evvelki addadır araşdırdım adı neçenci ildə dəyişib tapa bilmədim baxış keçirilsin zəhmət olmasa uyğundursa dəyişdirilsin - [[İstifadəçi:ReiKaze|<span style="font-family:Segoe print; color:#111442; text-shadow:#234675 0.0em 0.0em 0.0em;">'''ReiKaze🌸'''<sup></sup></span>]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ReiKaze|müzakirə]]) 15:00, 20 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:ReiKaze|ReiKaze]], rəsmi adı necə gedir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 14:06, 10 noyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] muzeyin adı Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi olaraq gedir hətta qapısı üzərində də bu ad yazılıb. - [[İstifadəçi:ReiKaze|<span style="font-family:Segoe print; color:#111442; text-shadow:#234675 0.0em 0.0em 0.0em;">'''ReiKaze🌸'''<sup></sup></span>]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ReiKaze|müzakirə]]) 16:19, 10 noyabr 2025 (UTC) :::Qapının üzərində yazı bilmirəm nə dərəcədə mötəbər mənbədir... İnstitutun saytında tapmadım. [https://icherisheher.gov.az/az/monument/13 Burada] AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi yazılıb. Bəlkə onda Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı) qalsın? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:29, 10 noyabr 2025 (UTC) == 21-08-2025 – [[:Adil Bağırov (alim)]] → [[:Adil Bağırov (iş adamı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Adil Bağırov (alim)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Adil Bağırov (alim)|[[{{TALKPAGENAME:Adil Bağırov (alim)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Adil Bağırov (alim)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Adil Bağırov (alim)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Adil Bağırov (alim)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Adil Bağırov (alim)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Adil Bağırov (iş adamı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu şəxs alim deyil. Sadəcə PhD-si var, heç bir institut, universitetedə çalışmır, elmi əsərləri yoxdur. Verdiyi müsahibələrində ([https://hafiztimes.com/adil-baguirov-qarabag-susa-amerika-is-adami-shusha-karabakh/ 1]), etibarlı mənbələrdə ([https://www.amerikaninsesi.org/a/amerikanin-azerbaycanli-siyasetchileri/1786012.html 2], [https://www.amerikaninsesi.org/a/adil-bagirov-vezifeye-sechilib/1785040.html 3]) iş adamı olduğu aydın olur. : Başqa tərəfdən ciddi alim, Avstraliyanın Federasiya Universitetinin professoru Adil Bağırov ([https://federation.edu.au/institutes-and-schools/iiss/staff-profiles/staff-profiles/archive/adil-bagirov federation.edu.au]) barədə məqalə yaratmaq üçün bu adın düzldilməsinə ehtiyac var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:59, 21 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 22:32, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Məncə uyğundu, etiraz yoxdusa dəyişək — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:28, 3 sentyabr 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Bikar|Bikar]] Etiraz olacağını düşünmürəm. Bura çox az inzibatçı baxır. Lütfən dəyişdirin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:06, 7 sentyabr 2025 (UTC) : indi gördüm, dəyişilməli deyilmiş. istiqamətləndirmə səhifəsi silinəndən sonra düzəldəcəyəm, üzrlü sayın :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 22:36, 23 iyun 2026 (UTC) ::İlk adı birbaşa düz ada (dəqiqləşdirməsiz olana) istiqamətləndirək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:24, 23 iyun 2026 (UTC) == 22-08-2025 – [[:Adil Quliyev (rəssam)]] → [[:Adil Elçin]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Adil Quliyev (rəssam)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Adil Quliyev (rəssam)|[[{{TALKPAGENAME:Adil Quliyev (rəssam)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Adil Quliyev (rəssam)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Adil Quliyev (rəssam)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Adil Quliyev (rəssam)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Adil Quliyev (rəssam)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Adil Elçin]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Rəssam-karikaturçu daha çox Adil Elçin adı ilə məşhurdur. "Kirpi" jurnalındakı karikaturlarını da bu adla imza edib. Əlavə mənbələr tapmağa çalışacam. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:17, 22 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 24-08-2025 – [[:Favn]] → [[:Faun]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Favn]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Favn|[[{{TALKPAGENAME:Favn}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Favn|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Favn|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Favn|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Favn|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Faun]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycan dilində latın və yunan mənşəli terminlər orijinala uyğun yazılır. Buna görə də "favn" yerinə "faun" uyğun gəlir. Bu forma həm beynəlxalq mənbələrdə (ingilis, fransız, italyan), həm də akademik ensiklopedik mənbələrdə işlədilir. [[İstifadəçi:Maryidaa|<span style="font-family:Segoe print; color: #FFA500; 0.1em 0.1em 0.1em;">''☆Mary☆''<sup></sup></span>]] &nbsp; ([[İstifadəçi müzakirəsi:Maryidaa|''' Müraciət ''']]) 07:08, 24 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Əsasən rus dilindən keçən adlandırmalar istifadə etdiyimizə görə və bu [https://kulis.az/xeber/tarix/xeber-17248 məqalədə] Favn adı istifadə olunub, başqa heç yerdə Faun adı istifadə olunmmadığına görə dəyişikliyi doğru hesab etmirəm — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:27, 3 sentyabr 2025 (UTC) == 31-08-2025 – [[:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı]] → [[:Həmzət bəy Qəbulov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|[[{{TALKPAGENAME:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həmzət bəy Qəbulov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Jurnalist Həmzət bəy Qəbulov "Şirvanlı" yox, "Şirvanski" təxəllüsü ilə rusdilli mətbuatda yazı yazıb. Ad-soyadının olduğu kimi qalması, [[Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanski]] səhifəsinin isə istiqamətləndirmə olaraq dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:14, 31 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 31-08-2025 – [[:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski]] → [[:Mustafa Lütfi İsmayılov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|[[{{TALKPAGENAME:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mustafa Lütfi İsmayılov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Həmzət bəy Qəbulov]] səhifəsi ilə eyni səbəb. [[Mustafa Lütfi İsmayılov-Şirvanski]] səhifəsi istiqamətləndirmə olaraq ad-soyadı yazılsın. Məqalədə digər adları onsuzda verilib. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:16, 31 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-09-2025 – [[:Fit qalası]] → [[:Fitdağ (şəhər)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Fit qalası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Fit qalası|[[{{TALKPAGENAME:Fit qalası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Fit qalası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Fit qalası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Fit qalası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Fit qalası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Fitdağ (şəhər)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [http://web2.anl.az:81/read/page.php?zoom=0&bibid=476738&pno=73 Bu], [https://www.researchgate.net/publication/383061961_Fitdag_shrinin_tarixin_dair bu], [https://azertag.az/xeber/sulut_buzxanasi_herem_qalasinin_erzaqla_temin_olunmasi_meqsedile_tikilib-1395708 bu] mənbələrə görə. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 17:51, 1 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], salam. Məqalədə şəhərdən bəhs olunmur. Qala və onun tarixi və memarlığından danışılır. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 09:48, 2 sentyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Turkmen|Turkmen]], Siz hansı məqaləni deyirsiniz? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:51, 2 sentyabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], başlıqdakı məqaləni nəzərdə tuturam: [[Fit qalası]]. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 10:00, 2 sentyabr 2025 (UTC) ::::Həə, Vikipediyadakı məqaləni deyirsiniz. Elə bildim ki, mənbələri deyirsiniz. Fikrimcə, şəhər və qala üçün ayrı məqalələrə ehtiyyac yoxdur, çünki faktiki olaraq [https://www.researchgate.net/publication/383061961_Fitdag_shrinin_tarixin_dair qala-şəhər] olmuşdu. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 14:31, 2 sentyabr 2025 (UTC) == 02-09-2025 – [[:İlya Yorqa]] → [[:İliya Yorqa]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İlya Yorqa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İlya Yorqa|[[{{TALKPAGENAME:İlya Yorqa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İlya Yorqa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İlya Yorqa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İlya Yorqa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İlya Yorqa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İliya Yorqa]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hörmətli inzibatçılar, bu səhifənin adını [[İliya Yorqa]] adına dəyişməyinizi rica edirəm. Çünki ad və soyadın doğru yazılışı belədir. [[İstifadəçi:MrKamil010|MrKamil010]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MrKamil010|müzakirə]]) 23:05, 2 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * İnternetdə hər iki versiya var, əsas götürə biləcəyimiz mənbə göstərin — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:24, 3 sentyabr 2025 (UTC) == 03-09-2025 – [[:Azərbaycan Nəşriyyatı]] → [[:Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşr]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azərbaycan Nəşriyyatı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azərbaycan Nəşriyyatı|[[{{TALKPAGENAME:Azərbaycan Nəşriyyatı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azərbaycan Nəşriyyatı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azərbaycan Nəşriyyatı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azərbaycan Nəşriyyatı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azərbaycan Nəşriyyatı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşr]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Səhifədə söhbət məhz Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşrdən gedir. Azərbaycan Nəşriyyatı isə tamamilə başqa qurumdur, SSRİ dönəmində adı "Kommunist" Nəşriyyatı olub. [[İstifadəçi:ShixRon|ShixRon]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ShixRon|müzakirə]]) 17:03, 3 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Daha doğrusu [[Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı]] adıdır. Tire ilə qısaltmasının əlavəsinə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 21:16, 3 sentyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Redaktələri geri qaytarmaq əvəzinə addəyişməni icra edə bilərsiniz. Açıq şəkildə aydındır ki, Azərnəşrin adı "Azərbaycan Nəşriyyatı" ola bilməz, bu ad başqa bir nəşriyyat-şirkətinin adıdır. Özü də özəldir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:06, 2 iyun 2026 (UTC) == 07-09-2025 – [[:Muna Mahmudnizad]] → [[:Mona Mahmudnejad]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Muna Mahmudnizad]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Muna Mahmudnizad|[[{{TALKPAGENAME:Muna Mahmudnizad}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Muna Mahmudnizad|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Muna Mahmudnizad|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Muna Mahmudnizad|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Muna Mahmudnizad|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mona Mahmudnejad]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Soyadın yanlış yazılması. Farsca soyadı Mahmudnejad olaraq transliterasiya olunur. Oxşar nümunə üçün bax: [[Mahmud Əhmədinejad]]. Mahmudnizad ingiliscədən birə-bir səhv olaraq köçürülüb. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:20, 7 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 26-09-2025 – [[:Hacı Baba Haşımov]] → [[:Hacı Hacıbaba Haşımov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Baba Haşımov]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Baba Haşımov|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Baba Haşımov}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Baba Haşımov|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Baba Haşımov|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Baba Haşımov|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Baba Haşımov|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Hacıbaba Haşımov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin özündə şəxsin adı Hacıbaba olaraq yazılıb. Dövri və müasir ədəbiyyatdakı adı ilə dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:15, 26 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 12-10-2025 – [[:Muradbəyli (Sabirabad)]] → [[:Muradbəyli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Muradbəyli (Sabirabad)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Muradbəyli (Sabirabad)|[[{{TALKPAGENAME:Muradbəyli (Sabirabad)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Muradbəyli (Sabirabad)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Muradbəyli (Sabirabad)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Muradbəyli (Sabirabad)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Muradbəyli (Sabirabad)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Muradbəyli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hazırda Azərbaycan Respublikasında bu adda bir kənd var. Digər Muradbəyli - Ağdam rayonunun Muradbəylisi hələ 1990-cı ildə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:44, 12 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 12-10-2025 – [[:Pərioğlular (Ağcabədi)]] → [[:Pərioğlular]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Pərioğlular (Ağcabədi)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Pərioğlular (Ağcabədi)|[[{{TALKPAGENAME:Pərioğlular (Ağcabədi)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Pərioğlular (Ağcabədi)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Pərioğlular (Ağcabədi)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Pərioğlular (Ağcabədi)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Pərioğlular (Ağcabədi)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Pərioğlular]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hazırda Azərbaycan Respublikasında bu adda bir kənd var. Digər Pərioğlular - Ağdam rayonunun Pərioğluları hələ 1990-cı ildə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:45, 12 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-10-2025 – [[:Tarsis palçıq vulkanı]] → [[:Tarsis]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tarsis palçıq vulkanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tarsis palçıq vulkanı|[[{{TALKPAGENAME:Tarsis palçıq vulkanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tarsis palçıq vulkanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tarsis palçıq vulkanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tarsis palçıq vulkanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tarsis palçıq vulkanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tarsis]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin adı ensiklopedik deyil. Ad və məzmun da düzgün deyil. Adı vulkan barədə olsa da, məzmun vulkanik yayla (plato) barədədir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:55, 17 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-10-2025 – [[:Səri-Pul vilayəti]] → [[:Səripül]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Səri-Pul vilayəti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Səri-Pul_vilayəti|[[{{TALKPAGENAME:Səri-Pul_vilayəti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Səri-Pul_vilayəti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Səri-Pul_vilayəti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Səri-Pul_vilayəti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Səri-Pul_vilayəti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sarıpul]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Salam, məncə, [[Səri-Pul vilayəti]] və [[Sər-i Pul]] səhifələrindəki Sər-i Pul Saripul Səri-Pul və digər variantları Səripül olaraq dəyişdirilməlidir. Bir neçə arqument gətirmək istərəm: * original yazıda سر پل yazılıb, bəzi hallarda ayrı, bəzi hallarda isə bitişik سرپل yazılır, buraza ancaq S R P L hərfləri var سر sözü bizim dillərdən həməşə SƏR kimi oxunur, məsələn, سربست sərbəst, سرپمك sərpmək, سرحد sərhəd, سركرده serkerde ve s. əslində burdakı sər sözü "baş, başlanğıc" mənasındadır<ref>https://www.azleks.az/online-dictionary/sər</ref> səri (sər-i, sər-e) isə nəyinsə başlanğıcı deməkdir. پل sözü isə farsca körpü deməkdir və bu sözü Azərbaycan dilində "pül" şəkilində mövcuddur<ref>https://www.azleks.az/online-dictionary/pül</ref> birlikdə سر پل sözü ''körpü başında" (başlanğıcında) mənasını verir. ərəb hərlərində yazıldığına görə kim nətər istəyir elə də yazır, və məncə, bu boyda variantların içində Azərbaycan dilində ən uyğun olduğunu yazmaq lazımdır- Səripül, bu ad həm lazımsız probeli və ya defisi aradan qaldırır və asan olur həm də ahəng qanununa uyğun olur. Əlavə: yerli əfqanistan ləhcələrində bu şəhərin adı fərqli deyilir: saripul, saripül, sarepol, səripol və s. [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 16:30, 21 oktyabr 2025 (UTC) :üzr istəyirəm, bəzi köhnə xəritələrdə bu şəhər üçün Sarı Pul (bildiyimiz sarı və pul sözlərindən) sözü yazılıb, məsələn, 1894 osmanlı https://uniquemaps.com/products/old-arabic-map-of-india-by-hafiz-ali-esref-1894-mumbai-delhi-kolkata-himalayas-ganges-railroads xəritəsində , bu mövzunu daha çox araşdırmalıyam [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 17:33, 21 oktyabr 2025 (UTC) ::Yenə Salam, məncə etimologiyasına baxmayaraq ən doğru variantı Sarıpul-dur, çünki elə yerli camaat da (puştunlar) da elə deyir. İndi niyəsə vilayət adı məqaləsində Səri-Pul yazılıb şəhər adı məqaləsində isə Sər-i Pul, bu fərqli yazılışlar adamı çaşdıra bilər. Azərbaycan tarixi kitablarında da '''Sarıpul''' yazılıb<ref>МИЛЛИ АЗЯРБАЙЪАН ТАРИХИ МУЗЕЙИ – 2017 – http://azhistorymuseum.gov.az/uploads/books/files/2022/04/azhistorymuseum.gov.az_622_Tarix_toplu_2017.pdf</ref><ref>Azərbaycan Tarixi https://www.academia.edu/127725898/AZƏRBAYCAN_TARİXİ</ref><ref>Əfqanıstanda türkmənşəli toponimlər https://azlib.org/media/books/Efqanistanda_turk_mensheli_toponimler.pdf</ref> [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 13:10, 24 oktyabr 2025 (UTC) {{mis}} <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-10-2025 – [[:Həsən xan Qubalı]] → [[:Həsən ağa Qubalı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həsən xan Qubalı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həsən xan Qubalı|[[{{TALKPAGENAME:Həsən xan Qubalı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həsən xan Qubalı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həsən xan Qubalı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həsən xan Qubalı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həsən xan Qubalı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həsən ağa Qubalı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Qubalı Fətəli xanın oğlu Həsən ağa heç vaxt xan olmayıb, Salyanda da, Dərbəndə də hakim olduğu vaxt "ağa" ünvanı ilə Bakıxanov, Əlqədəri və b. müəlliflərdə qeyd edilib. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:15, 29 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Addəyişiminə getməyə razıyam. Amma, '''''Həsən xan (Quba xanı)''''' və ya '''''Həsən xan (Dərbənd xanı) '''''kimi. Bir vaxtlar, atası Fətəli xanın Qubalı kimi yox - (Quba xanı) kimi dəyişilməsi qərara alınmışdı, çünki, təxəllüs, ləqəb kimi görünür, doğrudur. O ki qaldı "xan" tituluna, 1796-cı ildə qraf Zubovun təşəbbüsü ilə Həsən Qubada “Quba xanı” kimi tanıdıldı. Lakin böyük qardaşının qisasından qorxan Həsən Qubadan Dərbəndə getməyə məcbur oldu.<ref>{{Cite book |last=Гаджиева |first=Сакинат |url=https://instituteofhistory.ru/media/library/publication/files/%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%A1.%D0%A8._%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%8B_XIX-_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE_XX_%D0%B2._%D0%9C._1999..pdf |title=Дагестанские азербайджанцы. XIX — начало XX в.: Историко-этнографическое исследование |publisher="Восточная литература" РАН |year=1999 |isbn=5-02-017792-Х |location=[[Moskva]] |pages=171 |language=ru}}</ref> Üstəlik, rus hökuməti 28 avqust 1801-ci il tarixli fərmanla Həsən xanı Dərbənd hakimi kimi tanıyıb.<ref>{{Cite book |last=Mustafazadə |first=Tofiq |url=https://www.anl.az/el/m/mt_qx.pdf |title=Quba xanlığı |publisher=Elm |year=2005 |isbn=5-8066-1747-5 |editor-link=Tofiq Mustafazadə |location=[[Bakı]] |pages=205 |language=az}}</ref>[[İstifadəçi:Shahdag|Shahdag]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Shahdag|müzakirə]]) 13:04, 29 oktyabr 2025 (UTC) {{müzakirənin istinad siyahısı}} == 02-11-2025 – [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] → [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (Azərbaycan)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|[[{{TALKPAGENAME:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (Azərbaycan)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Tək keçmiş DQMV-də deyil, bütöv Azərbaycan Respublikasına bu adda yalnız 1 rayon olmuşdu. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:05, 2 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:'''<br><!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. -->{{pb}}'''Şərhlər:'''<br><!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. -->{{pb}}Fikrimcə hal-hazırda [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] kateqoriya silinməli və içindəki kateqoriyalar ayrılmalıdır, çünki [[Martuni rayonu (Azərbaycan)]] adlı məqalə var. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 10:07, 6 noyabr 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], silinmək yoxsa addəyişmə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:21, 6 noyabr 2025 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Kateqoriya içərisində ayrıca məqalə olaraq rayon haqqında məlumat olduğuna görə kateqoriyanın özünün silinməsi, lakin içərisində olan altkateqoriya ilə məqalənin qalması tərəfdarıyam. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 15:26, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::[[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] silinsin, [[:Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Martuni Rayon Komitəsinin birinci katibləri]] qalsın? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:35, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::: @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Sizcə elə düzgün olmaz ? çünki zatən kateqoriya adında məqalə var və kateqoriya içində bir altkateqoriya özü lazımlıdır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 19:04, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::::Açığı, cavablamaqda çətinlik çəkirəm. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:18, 6 noyabr 2025 (UTC) :{{u|Toghrul R}}-nin fikri maraqlıdır. [[Martuni rayonu (Azərbaycan)|Məqalənin]] adındakı dəqiqləşdirmə kateqoriya ilə eyni idi, {{u|Patriot Kor}} [[Xüsusi:Fərq/7556211|dəyişib]]. Bunu da [[Vikipediya:Addəyişmə_müraciətləri/Arxiv/Mart/2024#Martuni_rayonu_(DQMV)_→_Martuni_rayonu_(Azərbaycan)|siz təklif etmisiniz]], {{u|Zohrab Javad}}. Hər bir halda, məqalə kateqoriya ilə eyni olmalıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 02:16, 30 mart 2026 (UTC) == 03-11-2025 – [[:Erməni quldur dəstələri]] → [[:Erməni fədailər]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Erməni quldur dəstələri]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Erməni quldur dəstələri|[[{{TALKPAGENAME:Erməni quldur dəstələri}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Erməni quldur dəstələri|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Erməni quldur dəstələri|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Erməni quldur dəstələri|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Erməni quldur dəstələri|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Erməni fədailər]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Qeyri-ensiklopedik adlandırma. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:24, 3 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Erməni könüllü dəstələri və ya belə adlar daha uyğundur fikrimcə. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 10:03, 6 noyabr 2025 (UTC) *:Razıyam. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:08, 6 noyabr 2025 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Zəfər Parkı]] → <s>[[:Zəfər parkı]]</s>''<s>[[:Zəfər parkı (Bakı)]] / [[:Zəfər Parkı (Bakı)]]</s>[[:"Zəfər" parkı (Bakı)]]'' == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Zəfər Parkı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Zəfər Parkı|[[{{TALKPAGENAME:Zəfər Parkı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Zəfər Parkı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Zəfər Parkı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Zəfər Parkı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Zəfər Parkı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : <s>[[:Zəfər parkı]]</s><s>''[[:Zəfər parkı (Bakı)]] / [[:Zəfər Parkı (Bakı)]]''</s>''[[:"Zəfər" parkı (Bakı)]]'' * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Park" nəyə görə böyük hərflədir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:43, 10 noyabr 2025 (UTC) ::[https://president.az/az/articles/view/67241 Burada] balaca hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:44, 10 noyabr 2025 (UTC) ::Xankəndidə də parkın [https://president.az/az/articles/view/70960 açılışı oldu (şəkillərə baxa bilərsiniz)]. Fikrimcə, əhəmiyyətinə görə Bakıdakından aşağı deyil. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:10, 24 dekabr 2025 (UTC) : [https://unvanportali.az/?entrance=fa163a67-ceef-4a10-b26d-7fa6cbc37ccb Ünvan portalında] "Zəfər" parkı kimi qeyd olunub, yəni Zəfər sözü dırnaqarası və böyükhərflə, parkı sözü isə balaca hərflə. --[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 22:17, 23 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Bir mənbə, hələ-hələ ünvanportalı kimi belə bir mənbə addəyişmə üçün birbaşa əsas ola bilməz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 22:28, 23 fevral 2026 (UTC) ::Niyə? Onda “park” sözünün böyük hərflə yazılması nəyə əsaslanır? --[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:37, 24 fevral 2026 (UTC) :::Mən dırnaqda verilməsini qeyd etməyinizə fikir bildirmişəm. Həm tək bir mənbəyə əsaslanıb belə vermək uyğun deyil, həm də belə adlandırmalar bizdə yayılmış deyil. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:23, 24 fevral 2026 (UTC) ::::Ümumən fikrinizcə məqalə necə adlanmalıdır? Məsələn dırnaqarasına fikriniz aydındır, bəs ikinci sözün böyük yoxsa balaca hərflə yazılması, mötərizədə şəhərin adı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:41, 24 fevral 2026 (UTC) :::::İndi dəqiq bir şey deyə bilməyəcəm. Amma "muzey" kimi sözlər kiçiklə verilir deyə bilirəm. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:43, 24 fevral 2026 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Zəfər Muzeyi]] → [[:Zəfər muzeyi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Zəfər Muzeyi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Zəfər Muzeyi|[[{{TALKPAGENAME:Zəfər Muzeyi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Zəfər Muzeyi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Zəfər Muzeyi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Zəfər Muzeyi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Zəfər Muzeyi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Zəfər muzeyi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Muzey" niyə böyük hərflədir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:43, 10 noyabr 2025 (UTC) ::[https://president.az/az/articles/view/70545 Burada] balaca hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:45, 10 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Bizdə bəzi hallarda bu cür isimlər gah böyüklə yazılır, gah da kiçiklə. Deyəsən bəzi isimlər məxsusilə böyüklə qeyd olunmalıdır, bəziləri isə kiçiklə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 12:37, 11 noyabr 2025 (UTC) ::Muzeyin rəsmi saytını görməmişəm. Amma president.az saytında kiçik hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:49, 11 noyabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], burada [https://zefermuzeyi.az/ böyüklə] yazıblar. Deyəsən muzeyin rəsmi saytıdır, hələ açılmayıb. Bizim dilin qaydalarına görə təşkilat adlarının bütün hərfləri böyüklə yazılmalıdır əslində. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:39, 24 noyabr 2025 (UTC) ::::Saytda əslində bütün hərflər böyük yazılıb. Gözləmək də olar, görək saytda necə yazılacaq. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:41, 24 noyabr 2025 (UTC) :::::Kompüterdə brauzerdə açanda yuxarıda açılan paneldə "Zəfər Muzeyi" yazılır. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:50, 24 noyabr 2025 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Arsak]] → [[:Arsax]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Arsak]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Arsak|[[{{TALKPAGENAME:Arsak}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Arsak|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Arsak|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Arsak|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Arsak|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Arsax]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycan Milli Ensiklopediyasına [http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/1764/cild/14 əsasən]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:47, 10 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], müraciətdən imtina edirəm. Bağlaya bilərsiniz? [https://clb.az/elektron/Qarabag/clb.az/Qarabag_onun_qedim_tayfalari_ve_toponimleri.pdf Bu mənbədə] “Arsak” elə bil daha çox gedir (məsələn səhifə 20-də). [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:30, 12 yanvar 2026 (UTC) ::Həmin mənbə əsas götürülə bilməz. Ensiklopediya və ciddi elmi nəşrlərə baxanda "Arsax" və "Artsax" adlarını görürük. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 22:20, 24 fevral 2026 (UTC) :::“Artsax” hansı mənbədə görmüsünüz? Söhbət azərbaycandilli mənbədən gedir. Yuxarıda qeyd olunan mənbəni, fikrimcə, ciddi mənbə saymaq olar. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 02:53, 25 fevral 2026 (UTC) ::::ASE-də (I cild, s. 405), Ziya Bünyadovun "Azərbaycan VII–IX əsrlərdə" (1989), Nailə Vəlixanlı "Ərəb xilafəti və Azərbaycan" (1993) kimi əsərlərdə "Arsax" olaraq gedib, Arsax və Artsax arasında bir fərq yoxdur, çünki bizim dildə həmin kar səs "ts" və ya "s" kimi verilir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:16, 25 fevral 2026 (UTC) :::::"ts" səsinin orijinalda olması üçün dəlilim yoxdur. Ermənicə bəlkə də belə səslənir, amma bu toponim ermənimənşəli deyil. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:10, 25 fevral 2026 (UTC) ::::::Heç kim bu toponimin mənşəyi barədə mübahisə etmir. Bilmək istəyirsinizsə "ts" və cingiltili qarşılığı "dz" səsi həm Qafqaz alban dilində, həm ermənicədə, həm də gürcücədə var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:26, 25 fevral 2026 (UTC) :::::::Bunu bilmirdim. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:01, 11 mart 2026 (UTC) :::::Fəridə Məmmədova "Qafqaz Albaniyasının siyasi tarixi və tarixi coğrafiyası" (1993) monoqrafiyasında da "Arsax" verib. Yəni təklifinizi geri çəkməməlisiniz. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:19, 25 fevral 2026 (UTC) == 15-11-2025 – [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski]] → [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|[[{{TALKPAGENAME:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Soyadının son araşdırmalarda ilkin mənbələrə istinadən milliləşdirilməsi. Misal üçün bax: [[Firidun bəy Köçərli]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:24, 15 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-11-2025 – [[:Qaradağ]] → [[:Qaradağ rayonu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qaradağ]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qaradağ|[[{{TALKPAGENAME:Qaradağ}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qaradağ|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qaradağ|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qaradağ|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qaradağ|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qaradağ rayonu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ən məşhuru deyil axı. Bakının tərkibində rayonlardan biridir. Bir gün adı da dəyişə bilər, ləğv də oluna bilər. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:53, 17 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :[[Qaradağ (dəqiqləşdirmə)|Dəqiqləşdirmə səhifəsinin]] adı ola bilər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 21:15, 17 noyabr 2025 (UTC) ::Fikrimcə, “Qaradağ”ı ya “Qaradağ (dəqiqləşdirmə)”yə, ya “Qaradağ vilayəti”nə istiqamətləndirmək olar. Və ya onlardan birini “Qaradağ” adlandırmaq olar. Fikrimcə, Qaradağ Azərbaycan dilində ilk növbədə tarixi ərazidir (Qaradağ vilayəti), necə ki Qarabağ Azərbaycan dilində ilk növbədə tarixi ərazidir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:03, 26 noyabr 2025 (UTC) :::Dəqiqləşdirmə səhifəsi olsa, elə sadə adda olacaq. "Qaradağ (dəqiqləşdirmə)" ona istiqamətləndirmə funksiyası görəcək. Məncə dəqiqləşdirmə olsa yaxşıdır, ortada əsas mövzu yoxdur. "Qaradağ rayonu" məqaləsinin əsas adı olmayıb istiqamətləndirmə olsaydı razılaşmaq olardı. @[[İstifadəçi:Samral|Samral]]. @[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], sizin də fikriniz maraqlıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 00:48, 27 noyabr 2025 (UTC) == 03-12-2025 – [[:Hacı Əhməd Paşa]] → [[:Hacı Əhməd Paşa (Osmanlı sədrəzəmi)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əhməd Paşa|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əhməd Paşa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əhməd Paşa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əhməd Paşa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əhməd Paşa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əhməd Paşa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa (Osmanlı sədrəzəmi)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hacı Əhməd Paşa]] səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:19, 3 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Şərh və qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : Bu adda həm 2 Osmanlı sədrəzəmi olub deyə, həm də tanınmalarına uyğun olaraq birini [[Nişançı Hacı Əhməd paşa]], digərini də [[Kalaylıkoz Hacı Əhməd paşa]] adlandırdım.—<font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:46, 6 dekabr 2025 (UTC) == 03-12-2025 – [[:Hacı Əhməd paşa]] → [[:Hacı Əhməd Paşa (Mesxetiya paşası)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əhməd paşa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əhməd paşa|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əhməd paşa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əhməd paşa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əhməd paşa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əhməd paşa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əhməd paşa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa (Mesxetiya paşası)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hacı Əhməd Paşa]] səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün. Kiçik "paşa" sözünün büyük hərflə yazılması. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:21, 3 dekabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], "Hacı Əhməd paşa" səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydalarına zidd bir şəkildə məqalə adında "paşa" sözünü böyük hərflə yazmaq şərt deyil. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 04:18, 4 dekabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]] bir bu siyahıya baxın: [[Osmanlı sədrəzəmlərinin siyahısı]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:08, 4 dekabr 2025 (UTC) ::::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], siz mənim nəyi nəzərdə tutduğumu başa düşmədiz. Mən siz deyənə (mötərizə məsələsi) qarşı deyiləm və elə həmin gün də etmişəm. Mən deyirəm ki, "paşa" sözünün böyük hərflə yazılmasına ehtiyac yoxdur. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:34, 6 dekabr 2025 (UTC) :::::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]], demək olar əksər məqalələrdə böyüklə yazılıb. Bunun üçün KM-da müzakirə açmağı təklif edərdim, konsensus qəbul edilsə kütləvi dəyişikliklər aparmaq lazımdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:16, 7 dekabr 2025 (UTC) ::::::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]], yüz nəfərin 1 səhvi etməsi o səhvi düz etmir. Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları var. Hər şey üçün də müzakirə açılmır. Hər mövzuya görə icmanı narahat və ya məşğul etmək düzgün deyil. Əksər məqalələrdə ona görə böyük yazılıb ki, çünki əsasən TrVikiyə uyğun yazıblar, ya da başqa vikilərə də baxıblar görüblər böyüklədir elə yazıblar. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 14:48, 7 dekabr 2025 (UTC) :::::::Düzdü. Hələ böyüklə yazan mənbələri demirəm. Ola bilməz ki bu titul başqa bəzi adlar kimi (məsələn, [[Möminə Xatun]]) bəzi şəxslərin adlarının bir hissəsinə çevrilmiş olsun? Bu arada, dəqiqləşdirmə səhifələri də istisnasız kiçiklə verilməlidir, bunu hara tətbiq edəcəyiksə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:36, 7 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Şərh və qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : Dil qaydalarımıza uyğun olaraq "paşa" sözünü kiçiklə yazmaqla müvafiq mötərizəni əlavə edib ad dəyişikliyini etdim: [[Hacı Əhməd paşa (Mesxetiya paşası)]].—<font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:41, 6 dekabr 2025 (UTC) == 22-12-2025 – [[:Soltanlı (Cəbrayıl)]] → [[:Soltanlı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Soltanlı (Cəbrayıl)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Soltanlı (Cəbrayıl)|[[{{TALKPAGENAME:Soltanlı (Cəbrayıl)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Soltanlı (Cəbrayıl)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Soltanlı (Cəbrayıl)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Soltanlı (Cəbrayıl)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Soltanlı (Cəbrayıl)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Soltanlı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu adda başqa kənd yoxdur. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 12:53, 22 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : {{re|Zohrab Javad}} Əslində, soyad da ola bilər –<span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;"> [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 04:19, 23 dekabr 2025 (UTC) ::[[Soltan Soltanlı]] var. Məqalə tək soyadla adlanmır ki, ad-soyadla olur. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:31, 23 dekabr 2025 (UTC) :::Soyad olaraq ensiklopedik mövzu olduğunu deyir, məqalə sayı fərq etmədən. Bu adla digərlərindən daha çox müəyyən mövzu qabağa çıxmırsa dəqiqləşdirmə saxlamaq lazımdır. Başqa yerdə eyniadlı kənd yoxdursa mötərizədə "(kənd)" yazıla bilər. Sadə adı da dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək olar və ya "(dəqiqləşdirmə)" əlavə edilərək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 08:50, 23 dekabr 2025 (UTC) ::::Fikrimcə, “Soltanlı” soyad kimi (ayrı şəxsin soyadı kimi yox, məhs soyad kimi, çünki şəxsin mıqaləsi adətən ad-soyadla yazılır) kifayət qədər ensiklopedikdirsə, fikrimcə buna görə mənbələr olmalıdır. Ondan sonra müəyyənləşdirmək olar ki nə dərəcədə ensiklopedikidir: dəqiqləşdirmə səhifəsində yazılması kifayətdir yoxsa soyad üçün ayrı məqalə olmalıdır, yoxsa soyada aid ayrı dəqiqləşdirmə səhifəsi olmalıdır, və bu halda əsas məna hansı səhifədə olmalıdır: yaşayış məntəqəsində, soyad məqaləsində, ümumi dəqiqləşdirmə səhifəsində, yoxsa soyad dəqiqləşdirmə səhifəsində. Bu məsələdə isə belə başa düşürəm ki, soyad üçün ayrı məqalə üçün ensiklopediklik hələ ki sübut olunmayıbdır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:28, 25 dekabr 2025 (UTC) :::::Soyad, ad, təxəllüs kimi konkret səhifələr dəqiqləşdirmə və çoxmənalı termin səhifələri kimi bir şeydi. Əlbəttə, məqalələri veririksə saya da baxmaq lazımdı. Məncə "Soltanlı" dəqiqləşdirmə səhifəsi olmalıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:22, 25 dekabr 2025 (UTC) ::::::Məncə Soltalı soyad kimi əhəmiyyət dərəcəsində Cəbrayılın Soltanlı kəndi ilə bərabərdirsə, onda gərək ya bu soydan (yəni bu nəsildən) heç olmasa bir neçə məşhur adam çıxmalıdır və ya geniş yayılmış soyad olmalıdır (məsələn [[Əliyev]], [[Məmmədov]] kimi - misal çəkilən soyadlar üçün səhifə artıq dəqiqləşdirmə səhifəsi olmaya da bilər, məqalə formasında da ola bilər). Üstəlik, bir məsələni də qeyd edim ki, dəqiqləşdirmə səhifənin adı [[Sultanlı|Sultanlıdır]] - Soltanlı üçün ayrı dəqiqləşdrmə səhifəsi yaratmaq olar və ya belə saxlasaq Soltanlı adını kənd üçün əsas mənbə kimi istifadə etməyə əngəl qalmır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:39, 25 dekabr 2025 (UTC) == 23-12-2025 – [[:Vəhşi diviziya]] → [[:Qafqaz yerli atlı diviziyası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Vəhşi diviziya]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Vəhşi diviziya|[[{{TALKPAGENAME:Vəhşi diviziya}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Vəhşi diviziya|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Vəhşi diviziya|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Vəhşi diviziya|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Vəhşi diviziya|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qafqaz yerli atlı diviziyası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Diviziyanın rəsmi adı əsas alınmalıdır. Həm də "Vəhşi diviziya" diviziyaya alçaldıcı məna ilə verilib. Keçid qalaraq adı dəyişdirilsin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:48, 23 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə başa düşürəm ki rusca “Кавказская туземная конная дивизия”dır, əslində bəlkə “туземная” sözü də o qədər də hörmət mənasında deyildi, amma azərbaycanca “Qafqaz yerli atlı diviziyası” normal səslənir. Bu ada azərbaycandilli mənbə qoya bilərsiniz? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:48, 25 dekabr 2025 (UTC) :: Qafqaz Yerli Süvari Diviziyası-da uyğundu ::* https://e-derslik.edu.az/books/807/units/unit-1/page56.xhtml :: — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 13:50, 25 dekabr 2025 (UTC) :::Ola bilər, tək problem bu "vəhşi" sözüdür. Azərbaycan Tarixi çoxcilidliyinə də baxmmaq lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:16, 25 dekabr 2025 (UTC) ::::Bəzən doğrudan da klassik rus ədəbiyyatına baxanda, adam dəhşətə gəlir. Hərçənd ki Azərbaycan da Rusiya imperiyası tərəfindən işğal olunmuşdu, amma Rusiyanın indiki ərazisindəki olan o dövrün bəzi zadəganlardan fərqli olaraq, məncə Azərbaycanda heç bir xan, bəy özünü camaatla (istər rəiyyət olsun, istər rəncbər) belə rəftar eləməyə həm özünə sığışdırmazdı, həm də cəsarəti çatmazdı (istisnalar mümkündür əlbətdə ki). Necə deyərlər, Rusiyanın kəndlərində "[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B8 lapti]" (azərbaycanca heç bilmirəm, bu mənanı ifadə edən söz var?) geyinilən zaman, kim kimə vəhşi deyirdi... [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:54, 25 dekabr 2025 (UTC) :::::"Vəhşi" diviziya adlanması təhqir olsa da, bunun Vikipediyaya dəxlisi yoxdur. "Black Scare" məqaləsinin də adını dəyişsinlər bu məntiqlə --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 07:02, 12 yanvar 2026 (UTC) ::::::Burada "dəxli var ya yox" müzakirəsi getmir. Alayın öz rəsmi adının istifadəsinin daha məqsədyönlü və doğru olduğu müzakirə olunur. Əgər sizin məntiqiniz ilə yanaşsaq, onda AXC-ni "Müsavat Azərbaycanı" kimi dəyişdirməliyik. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:40, 12 yanvar 2026 (UTC) == 29-12-2025 – [[:Metsamor çayı]] → [[:Qarasu (çay)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Metsamor çayı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Metsamor çayı|[[{{TALKPAGENAME:Metsamor çayı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Metsamor çayı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Metsamor çayı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Metsamor çayı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Metsamor çayı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarasu (çay)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bizim ensiklopediya və lüğətlərdə çayın adı bu cür göstərilir. [[Qarasu çayı]] başqa səhifəyə yönləndirildiyi üçün bu cür ad təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:17, 29 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə edəndə mahiyyət dəyişmir axı. İki məqalə də eyni adla olacaqsa, o zaman müvafiq dəqiqləşdirmələr əlavə edilməlidir, çünki belə qarışacaq. Təklif olunan ad da istiqamətləndirilir dəqiqləşdirmə səhifəsinə. Əsasən həmçinin çay adları da çox vaxt "X çayı" şəklində adlandırılır. Yox, əgər çay "çay/çayı" əlavəsi olmadan daha çox populyardırsa və o formada istifadə üstünlük təşkil edirsə istisnalar ola bilər. Burada da ən populyar mövzu olmadığından [[Xüsusi:DaimiKeçid/8423234|əsas ad dəqiqləşdirmə səhifəsidir]]. (Mövzu ilə bağlı şərh deyil.) Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 19:28, 29 dekabr 2025 (UTC) == 12-01-2026 – [[:Hacımurad Əmirov]] → [[:Mizancı Murad]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacımurad Əmirov]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacımurad Əmirov|[[{{TALKPAGENAME:Hacımurad Əmirov}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacımurad Əmirov|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacımurad Əmirov|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacımurad Əmirov|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacımurad Əmirov|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mizancı Murad]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Rusca Vikipediyadakı adı yox, ümumişlək və tanınmış adı əsas alınmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 04:32, 12 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə görürəm, sizin təklif etdiyiniz ad da türk dilindən gəlir. "Ümumişlək və tanınmış ad"la bağlı yerli mənbələr göstərə bilərsiniz? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:22, 7 fevral 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Buyurun: [https://dergipark.anas.az/index.php/es/article/download/1006/989/1086 AMEA Xəbərləri Filologiya seriyası] , "[https://filologiyameseleleri.com/pdf/2018/8.pdf Filologiya məsələləri]" jurnalı, buradakı [[Abdullah Cövdət]], [[Tunalı Hilmi]] məqalələri. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:53, 13 fevral 2026 (UTC) == 19-01-2026 – [[:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə]] → [[:Əsakiri-mənsureyi-Məhəmmədiyyə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|[[{{TALKPAGENAME:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Əsakiri-mənsureyi-Məhəmmədiyyə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyyətin, "əsakir" (bax: https://en.wiktionary.org/wiki/%C9%99sakir) sözünün, "mənsur" sözünün izafiyıt ilə "əyi" yox, "eyi" şəklində və xüsusi isim olmadığı üçün kiçik hərflə düzəlişi. Mənbə: [http://e-kitab.ameanb.nmr.az/QezetSekilleri/14sentyabr.pdf 1] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:51, 19 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Salam hörmətli həmkar @[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] qardaş. Məqalənin üzərində yenidən işlədim. Əgər mümkündürsə orada nəzər salarsınız zəhmət olmasa. Əgər məqalənin adının dəyişdirilməsini zəruri hesab edirsinizsə heç bir problem yoxdur. Buyurub dəyişdirə bilərsiniz. Hörmətlə [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 09:16, 3 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Həsən İmanov|Həsən İmanov]] Təşəkkürlər. Mənim addəyişdirmə hüququm olmadığndan sadəcə gözləyirəm ilin əvvəlindən. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:21, 3 iyun 2026 (UTC) :{{u|Yousiphh}}, sizdən [[special:diff/8929777|xahiş olundu]] axı, ki şərhi şərh bölməsinə yazmaq barədə. Digər şərhləri də köçürüb elə cavablaya bilərsiniz. {{u|Həsən İmanov}}, lütfən siz də nəzərə alarsınız. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:04, 3 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Hər dəfə bunu yazacağınıza, addəyişməni icra edin. 1 il gözlətilməsi normaldır? [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:13, 3 iyun 2026 (UTC) :::Müzakirəyə baxmamışam, mən sizə irad bildirdim. Səhifə dolub-daşır, təəssüf ki, maraqlanmağa vaxtım yoxdur. Əvvəl-axır baxılır, könüllü olduğu üçün aktivliyə baxanda gözləmədə qalması normaldır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:19, 3 iyun 2026 (UTC) == 29-01-2026 – [[:Mazandaran ostanı]] → [[:Mazəndaran ostanı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mazandaran ostanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mazandaran ostanı|[[{{TALKPAGENAME:Mazandaran ostanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mazandaran ostanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mazandaran ostanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mazandaran ostanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mazandaran ostanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mazəndaran ostanı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Fars dilindən (və Mazəndaran dilindən) transliterasiya etdikdə, belə alınır. Digər dillərdə, əsas türkcə və ruscada ikinci "a", əslində "e" olub. Mənbələr barədə əmin deyiləm, nə düşünürsünüz? Ensiklopediyalarda necədir? --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 10:43, 29 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :[https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/301/mode/1up ASE-də] əsas ad Mazandaran yazılır. Alternativ variatlar Mazanderan, Mazenderan kimi yazılır. Amma ASE-də köhnə mənbədir. Bəlkə rus dilindəki variantları istifadə ediblər? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:35, 29 yanvar 2026 (UTC) == 07-02-2026 – [[:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)]] → [[:İsrafil bəy Yadigarov (mayor)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|[[{{TALKPAGENAME:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İsrafil bəy Yadigarov (mayor)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mənbələrdə, arxivdəki şəxsi işində və Varşavadakı qəbirindəki yazıda mayor rütbəsində olduğu üçün. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:52, 7 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 14-02-2026 – [[:Ant etkenmen]] → [[:Krım tatarlarının himni]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ant etkenmen]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ant etkenmen|[[{{TALKPAGENAME:Ant etkenmen}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ant etkenmen|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ant etkenmen|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ant etkenmen|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ant etkenmen|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Krım tatarlarının himni]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Himnin adı yox, digər Vikipediyalarda və məqalələrdə olduğu kimi "... himni" şəklində yazılmasını təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:50, 14 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı]] → [[:Koblandı-batır]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|[[{{TALKPAGENAME:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Koblandı-batır]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Dastan azərbaycancaya bu adla tərcümə olunmuşdur: Koblandı-batır. Qazax xalq qəhrəmanlıq dastanı. Tərcümə edən: Nizami Məmmədov-Tağısoy. Bakı, "Elm və təhsil", 2017, 316 s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:13, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:41, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:Ahıskalı aşıq Səfili]] → [[:Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ahıskalı aşıq Səfili]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ahıskalı aşıq Səfili|[[{{TALKPAGENAME:Ahıskalı aşıq Səfili}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ahıskalı aşıq Səfili|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ahıskalı aşıq Səfili|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ahıskalı aşıq Səfili|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ahıskalı aşıq Səfili|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Axısqa sözünün düzgün yazılışı və aşığın azərbaycanca adı bu cürdür. Bax: Hacılı A. Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili. Bakı, Mütercim, 2014. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:31, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)]] → [[:Aşıq Ahu Qaraoğlu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|[[{{TALKPAGENAME:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aşıq Ahu Qaraoğlu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mötərizəyə ehtiyac yoxdur. Bax: [https://tr.wikisource.org/wiki/Ki%C5%9Fi:%C3%82%C5%9F%C4%B1k_%C3%82h%C3%BB_Karao%C4%9Flu Kişi:Âşık Âhû Karaoğlu] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:35, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı]] → [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısqa türklərinin siyahısı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|[[{{TALKPAGENAME:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısqa türklərinin siyahısı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Axısqa türkləri]] yazılmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:37, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :"Şəhid" yox, "həlak" və ya "ölən" ifadələrindən istifadə edilməlidir. "Şəhid" ensiklopedik ifadə deyil, {{u|Yousiphh}}. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:02, 23 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Bu siyahı ümumiyyətlə çox problemlidir. Həm Birinci, həm də İkinci Qarabağ müharibələri, əlavə də 2000-ci illərdə də ölənlər var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:35, 24 iyun 2026 (UTC) == 17-02-2026 – [[:Axısxa]] → [[:Axısxa (kənd)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Axısxa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Axısxa|[[{{TALKPAGENAME:Axısxa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Axısxa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Axısxa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Axısxa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Axısxa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Axısxa (kənd)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Axısxa (kənd)]] və ya [[Axısxa (Sabirabad)]] olaraq dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[Axısxa]]/[[Axısqa]] isə [[Axalsıx]] şəhəri məqaləsinə istiqamətləndirilsin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:39, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Tarix-i Şeyx Üveys]] → [[:Tarixi-Şeyx Üveys]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tarix-i Şeyx Üveys]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tarix-i Şeyx Üveys|[[{{TALKPAGENAME:Tarix-i Şeyx Üveys}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tarix-i Şeyx Üveys|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tarix-i Şeyx Üveys|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tarix-i Şeyx Üveys|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tarix-i Şeyx Üveys|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tarixi-Şeyx Üveys]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyətin düzəldilməsi. Mənbə: [http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17515/cild/20 AME]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:37, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (III Mehmedin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (III Mehmedin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin adı Humaşah Sultan (digər sultan qızlarının adı Hümaşah yazılıb) olsa da, mətn Bəyxan Sultan haqqındadır. Serbcə Vikipediyada da adı bu cürdür. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:14, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Hümaşah Sultan]] → [[:Hümaşah Sultan (Şahzadə Mehmedin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hümaşah Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hümaşah Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hümaşah Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hümaşah Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hümaşah Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hümaşah Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hümaşah Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hümaşah Sultan (Şahzadə Mehmedin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hümaşah Sultan]] adını dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:16, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Hüma Şah Sultan]] → [[:Hümaşah Sultan (Sultan İbrahimin xanımı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hüma Şah Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hüma Şah Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hüma Şah Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hüma Şah Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hüma Şah Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hüma Şah Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hüma Şah Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hümaşah Sultan (Sultan İbrahimin xanımı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:19, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan]] → [[:Bəyxan Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:27, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (III Mustafanın qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (III Mustafanın qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:30, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (I Səlimin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (I Səlimin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:33, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:36, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Hafsa Sultan]] → [[:Həfsə Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hafsa Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hafsa Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hafsa Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hafsa Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hafsa Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hafsa Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hafsa Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həfsə Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bizim dilimizdə Həfsədir bu ad. Digər şəxs üçün bax: [[Aişə Həfsə Sultan]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:56, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayşə Həfsə Sultan]] → [[:Aişə Həfsə Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayşə Həfsə Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayşə Həfsə Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Ayşə Həfsə Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayşə Həfsə Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayşə Həfsə Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayşə Həfsə Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayşə Həfsə Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aişə Həfsə Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Aişə" adının azərbaycanca yazılması. Digər bütün bu adda sultanlarda bu cür yazılıb: [[Aişə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)]], [[Aişə Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]], [[Aişə Sultan (II Bəyazidin qızı)]], [[Aişə Sultan (II Mustafanın qızı)]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:01, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayişə Ərzan]] → [[:Ayşə Ərzan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayişə Ərzan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayişə Ərzan|[[{{TALKPAGENAME:Ayişə Ərzan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayişə Ərzan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayişə Ərzan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayişə Ərzan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayişə Ərzan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ayşə Ərzan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türk dilindəku "Ayşe" adı əksərən "Ayşə" olaraq istifadə edilir. [[Ayşə (ad)]] səhifəsini baxa bilərsiniz. Digər tərəfdən "Ayişə" adı ilə təkcə bu məqalə var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:15, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayşə bint Hüseyn]] → [[:Aişə bint Hüseyn]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayşə bint Hüseyn]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayşə bint Hüseyn|[[{{TALKPAGENAME:Ayşə bint Hüseyn}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayşə bint Hüseyn|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayşə bint Hüseyn|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayşə bint Hüseyn|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayşə bint Hüseyn|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aişə bint Hüseyn]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ərəbcə olan "Aişə" adı təkcə bu şəxsin adında türkcədəki kimi "Ayşə" yazılıb. Digər ərəbəsilli şəxslər: [[Aişə]], [[Aişə Qəzzafi]] və s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:20, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 19-02-2026 – [[:Ulûm]] → [[:Ülüm (qəzet)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ulûm]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ulûm|[[{{TALKPAGENAME:Ulûm}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ulûm|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ulûm|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ulûm|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ulûm|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ülüm (qəzet)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Eyni "Təsviri-əfkar" kimi, qəzet adı "Ulûm" yox, "[[Ülüm (qəzet)|Ülüm]]" olmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:05, 19 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 19-02-2026 – [[:Millət-i Erməniyan]] → [[:Milləti-erməniyan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Millət-i Erməniyan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Millət-i Erməniyan|[[{{TALKPAGENAME:Millət-i Erməniyan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Millət-i Erməniyan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Millət-i Erməniyan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Millət-i Erməniyan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Millət-i Erməniyan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Milləti-erməniyan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyətin düzəldilməsi. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:07, 19 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Servet (qəzet)]] → [[:Sərvət (qəzet)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Servet (qəzet)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Servet (qəzet)|[[{{TALKPAGENAME:Servet (qəzet)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Servet (qəzet)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Servet (qəzet)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Servet (qəzet)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Servet (qəzet)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sərvət (qəzet)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Təsviri-əfkar" və "Ülüm" qəzetlərinin adlarının standartlaşdırılması ilə eyni səbəb. [[Sərvəti-fünun]] jurnalının adı bu qəzetdən gəlir. Əgər jurnalda adı "Sərvət" olaraq yazılırsa, deməli qəzetdə də belə yazılmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti]] → [[:Bəktaşi Ordeni Suveren Dövləti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|[[{{TALKPAGENAME:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəktaşi Ordeni Suveren Dövləti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Bəktaşi" sözünün düzgün yazılışı. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Naxçıvan (region)]] → [[:Naxçıvan (tarixi ərazi)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Naxçıvan (region)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Naxçıvan (region)|[[{{TALKPAGENAME:Naxçıvan (region)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Naxçıvan (region)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Naxçıvan (region)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Naxçıvan (region)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Naxçıvan (region)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Naxçıvan (tarixi ərazi)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Azərbaycan (tarixi ərazi)]], [[Şirvan (tarixi ərazi)]] kimi adlandırılmasını təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:37, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)]] → [[:Költoğan (Keles)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|[[{{TALKPAGENAME:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Költoğan (Keles)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Kənd 2021-ci ildə Költoğan adlandırılıb, həm də mötərizədə vilayət (Cənubi Qazaxıstan vilayəti də artıq Türküstan vilayətidir) adı yox, rayon adı yazılması daha uyğundur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:50, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-02-2026 – [[:Hikmət Cevdet-zadə]] → [[:Hikmət Cövdətzadə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hikmət Cevdet-zadə]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hikmət Cevdet-zadə|[[{{TALKPAGENAME:Hikmət Cevdet-zadə}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hikmət Cevdet-zadə|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hikmət Cevdet-zadə|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hikmət Cevdet-zadə|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hikmət Cevdet-zadə|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hikmət Cövdətzadə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Elmi ədəbiyyatımızda ad-soyadı bu cür yazılır. Əlavə olaraq Vilayət Quliyevin məqalələrinə ([https://525.az/news/321437-xaricden-gelenler-xaricde-yazilanlar--birinci-turkoloji-qurultay-istirakcilarinin-izi-ile], [https://525.az/news/63806-turkoloji-qurultayin-eks-sedasi-yaxud-vetene-son-gelis]), Cəlal Qasımov "Birinci Türkoloji Qurultay: şahidlər və şəhidlər" monoqrafiyasına baxmaq olar. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:01, 21 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 23-02-2026 – [[:Alban əlifbası]] → [[:Qafqaz alban əlifbası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Alban əlifbası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Alban əlifbası|[[{{TALKPAGENAME:Alban əlifbası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Alban əlifbası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Alban əlifbası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Alban əlifbası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Alban əlifbası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qafqaz alban əlifbası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Alban əlifbası]] Balkan yarımadasındakı [[alban dili]]nin əlifbası mənasındadır. Digər dillərdəki və [[Qafqaz alban dili]] məqaləsindəki kimi "Qafqaz" sözü əlavə edilməlidir. Digər variantlar: [[Ağvan əlifbası]], [[Aluank əlifbası]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:40, 23 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 25-02-2026 – [[:Ağşidlər dövləti]] → [[:İxşidilər dövləti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ağşidlər dövləti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ağşidlər dövləti|[[{{TALKPAGENAME:Ağşidlər dövləti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ağşidlər dövləti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ağşidlər dövləti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ağşidlər dövləti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ağşidlər dövləti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İxşidilər dövləti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Dövlətin adı "İxşidi"dir, "Ağşid" yox. "[[İxşid]]" sözündən gəlir. Bax: Rafiq bəy İsmayıl. İxşidilər dövləti, 935–969-cu illər (Bakı, 2007). [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:36, 25 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-03-2026 – [[:Xalxal (Lala)]] → [[:Xalxal (qədim şəhər)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Xalxal (Lala)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Xalxal (Lala)|[[{{TALKPAGENAME:Xalxal (Lala)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Xalxal (Lala)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Xalxal (Lala)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Xalxal (Lala)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Xalxal (Lala)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Xalxal (qədim şəhər)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. Xalxal və ya digər adı Lala bu cür yazılması daha uyğundur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:21, 1 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 10-03-2026 – [[:Ali Canib Yöntem]] → [[:Əli Canib Yöntəm]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ali Canib Yöntem]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ali Canib Yöntem|[[{{TALKPAGENAME:Ali Canib Yöntem}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ali Canib Yöntem|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ali Canib Yöntem|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ali Canib Yöntem|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ali Canib Yöntem|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Əli Canib Yöntəm]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. Mənbə üçün bax: [https://bsuj.bsu.edu.az/uploads/pdf/ab2640fcdc47b9f56064398191c830b6.pdf], [https://dergipark.anas.az/index.php/es/article/download/877/859/956], [http://anl.az/el/Kitab/2019/11/cd/Ar2019-902.pdf], [http://old.xalqqazeti.com/az/news/social/42800] və s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:32, 10 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 10-03-2026 – [[:Bab-ı Ali basqını]] → [[:Babı-ali basqını]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bab-ı Ali basqını]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bab-ı Ali basqını|[[{{TALKPAGENAME:Bab-ı Ali basqını}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bab-ı Ali basqını|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bab-ı Ali basqını|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bab-ı Ali basqını|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bab-ı Ali basqını|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Babı-ali basqını]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bax: [[Babı-ali]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:38, 10 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-03-2026 – [[:Sürət]] → [[:Sürət vektoru]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sürət]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sürət|[[{{TALKPAGENAME:Sürət}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sürət|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sürət|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sürət|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sürət|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sürət vektoru]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu sahə üzrə ekspert deyiləm deyə çox da əmin deyiləm açığı. Süni intellektin dediyinə görə Velocity sürət vektoru, speed isə yeyinlik olmalıdır. Bura baxa bilərsiz: https://ibb.co/0RXZtdzk [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 16:41, 18 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 22-03-2026 – [[:Azad Volqa-Ural]] → [[:Azad İdil-Ural]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azad Volqa-Ural]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azad Volqa-Ural|[[{{TALKPAGENAME:Azad Volqa-Ural}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azad Volqa-Ural|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azad Volqa-Ural|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azad Volqa-Ural|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azad Volqa-Ural|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azad İdil-Ural]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Orijinal və beynəlxalq adında "İdil" yazılıb. Rusca belə "İdil" yazılıb. Düzəltmə. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:08, 22 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] tərəfindən [[Xüsusi:Fərq/8917455|yerinə yetirilib]]}} [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:37, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 25-03-2026 – [[:Türkistan legionu]] → [[:Türküstan legionu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Türkistan legionu]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Türkistan legionu|[[{{TALKPAGENAME:Türkistan legionu}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Türkistan legionu|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Türkistan legionu|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Türkistan legionu|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Türkistan legionu|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Türküstan legionu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Elmi ədəbiyyatımızda legionun adı "Türküstan"dır. Əgər əsli kimi yazılmalıdır kimi bir fikri müdafiə etmək istəyən olsa, diqqətinizə çatdırım ki, ingiliscə və ruscada "Turkestan" kimi istifadə edilib. Bir də Türkistan/Türküstan məsələsi daha əvvəl müzakirə edilmişdi. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:05, 25 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 27-03-2026 – [[:Alaş-Orda hökuməti]] → [[:Alaş Orda hökuməti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Alaş-Orda hökuməti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Alaş-Orda hökuməti|[[{{TALKPAGENAME:Alaş-Orda hökuməti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Alaş-Orda hökuməti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Alaş-Orda hökuməti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Alaş-Orda hökuməti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Alaş-Orda hökuməti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Alaş Orda hökuməti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Defisə ehtiyac yoxdur. Bax: [[Alaş Orda]], [[Qızıl Orda]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:23, 27 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-03-2026 – [[:Smart-kartlar]] → [[:Ağıllı kart]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Smart-kartlar]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Smart-kartlar|[[{{TALKPAGENAME:Smart-kartlar}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Smart-kartlar|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Smart-kartlar|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Smart-kartlar|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Smart-kartlar|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağıllı kart]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mən bilən bütün məqalələr tək halda olmalıdır. Tərcümə də səhvdir (prinsipcə düz götürmək olar). Rus dilindən transliterasiya etməkdənsə Ağıllı kart yazmaq daha məqsədəuyğundur [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:06, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * {{şərh}} Hansı məqalələr bütün məqalə halında olmalıdır ? Həmçinin qeyd etdiyiniz adlarda olan mənalar tamam fərqli anlayışlardır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 18:37, 31 mart 2026 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], hansı adın istifadəsindən asılı olmayaraq qeyd edim ki, [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|istifadəçi]] düz deyir, təkdə olmalıdır; [[VP:TƏKDƏ]] qaydamız var. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:47, 31 mart 2026 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Ad olaraq qeyd edib, indi aydın oldu mənə o barədə haqlısınız. Yenədə məna cəhətdən tam fərqli anlayışlardır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 19:06, 31 mart 2026 (UTC) *:::Salam, arasındakı fərqləri izah edə bilərsiz mənə? Və ya "Ağıllı kart"in ingilis və ya başqa dildə olan məqaləsini göstərə bilərsiz? Çünki türk dilində olan məqalədə də "Ağıllı kart" yazılıb. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 10:06, 1 aprel 2026 (UTC) *:::: @[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] Türk dilində ola bilər lakin Azərbaycan dilində texnologiya terminlərində fərqli anlayışlardır. Bunun izahini internet resurslarında özünüzdə araşdırma edərək tapa bilərsiniz. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 13:03, 1 aprel 2026 (UTC) *:::::Bağışlayın, amma mən sizdən konkret cavab gözləyirdim. Deyirsiz ki, "Ağıllı kart" ilə "Smart kart" tamam fərqli anlayışlardır. Əgər İngilis dilindəki "Smart card" ifadəsi Azərbaycan dilindəki qarşılığı "Smart kart"dırsa bəs onda "Ağıllı kart" nədir? Yəni ingiliscə "Ağıllı kart"ın qarşılığı nədir? İngiliscə Vikipediyada məqaləsi var? *:::::İnternetdə ağıllı kart yazanda da, smart kart yazanda da eyni şey çıxır. Fərq sadəcə hansı qurumun necə adlandırmasındadır. Ağıllı kart ilə smart kart arasındakı fərq, ağıllı telefon ilə smartfon arasındakı fərq ilə eynidir (siz əksini sübut edənə qədər). [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:39, 1 aprel 2026 (UTC) *:::::: @[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] Sxeamtik olaraq haqlısınız lakin əgər hədəfiniz professional və elmi bir yanaşmadırsa, mütləq "Smart kart" başlığından istifadə edilməlidir. Çünki vikipedia daxilində ən populyar ad və ən çox tanınan adlar istifadə edilir. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 15:05, 1 aprel 2026 (UTC) == 29-03-2026 – [[:İnteqral sxem]] → [[:İnteqral dövrə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İnteqral sxem]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İnteqral sxem|[[{{TALKPAGENAME:İnteqral sxem}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İnteqral sxem|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İnteqral sxem|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İnteqral sxem|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İnteqral sxem|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İnteqral dövrə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Circuit həm [https://www.youtube.com/watch?v=LZAbnOJiGfQ elektronikada], həm də gündəlik həyatda dövrə kimi çevrilir. Məqalə rus dilindən transliterasiya edilib deyə sxem yazılıb. PS: inteqral hissəsindən tam əmin deyiləm açığı. İnteqrasiya olunmuş da yazmaq olar. Və ya bütöv/bütövləşmiş. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:26, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-03-2026 – [[:Sxem lövhəsi]] → [[:Çap olunmuş dövrə lövhəsi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sxem lövhəsi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sxem lövhəsi|[[{{TALKPAGENAME:Sxem lövhəsi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sxem lövhəsi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sxem lövhəsi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sxem lövhəsi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sxem lövhəsi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Çap olunmuş dövrə lövhəsi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Əvvəla "printed" sözü, ümumiyyətlə tərcümə olunmayıb. İkincisi "circuit" sözü həm [https://www.youtube.com/watch?v=LZAbnOJiGfQ elektronikada], həm də gündəlik həyatda "dövrə" kimi tərcümə olunur. Görünür məqalənin adı rus dilindən transliterasiya olunub. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:33, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-05-2026 – [[:Firudin bəy Köçərlinin evi]] → [[:Firidun bəy Köçərlinin evi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Firudin bəy Köçərlinin evi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Firudin bəy Köçərlinin evi|[[{{TALKPAGENAME:Firudin bəy Köçərlinin evi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Firudin bəy Köçərlinin evi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Firudin bəy Köçərlinin evi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Firudin bəy Köçərlinin evi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Firudin bəy Köçərlinin evi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Firidun bəy Köçərlinin evi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Firidun bəy Köçərli olmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:24, 29 may 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:35, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Niyə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:41, 29 may 2026 (UTC) ::Yəqin şəxsin məqaləsi elə adlanıdırılıb, ona görə. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], şərhinizi şərhlər bölməsinə köçürdüm, lütfən şərhlər üçün bu bölmədən istifadə edin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 17:27, 29 may 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Çünki adı Firidundur ({{lang-az2|فریدون}}), Firudin deyil. Bax: [[:Fayl:Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi materialları (I cild II hissə).jpg|Fayl]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000019797 1]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000006886 2]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000005131 3]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000152329 4]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000007617 5]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000337585 6]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000520252 7]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:25, 30 may 2026 (UTC) == 01-06-2026 – [[:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş]] → [[:Ağa Şövkət Əli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|[[{{TALKPAGENAME:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağa Şövkət Əli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu cür ad düzgün deyil. [[:en:Agha Shaukat Ali|Ağa Şövkət Əli]] ilə əvəzlənməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:27, 1 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:34, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 23-06-2026 – [[:İmran Mirzəyev (jurnalist)]] → [[:İmran Mirzəyev]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İmran Mirzəyev (jurnalist)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İmran Mirzəyev (jurnalist)|[[{{TALKPAGENAME:İmran Mirzəyev (jurnalist)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İmran Mirzəyev (jurnalist)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İmran Mirzəyev (jurnalist)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İmran Mirzəyev (jurnalist)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İmran Mirzəyev (jurnalist)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İmran Mirzəyev]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mötərizədəki dəqiqləşdirməyə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 23 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:27, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 27-06-2026 – [[:Robert Sapolsky]] → [[:Robert Sapolski]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Robert Sapolsky]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Robert Sapolsky|[[{{TALKPAGENAME:Robert Sapolsky}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Robert Sapolsky|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Robert Sapolsky|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Robert Sapolsky|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Robert Sapolsky|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Robert Sapolski]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca düzgün yazılış. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 18:23, 27 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 30-06-2026 – [[:Tütün]] → [[:Tütün (bitki)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tütün]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tütün|[[{{TALKPAGENAME:Tütün}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tütün|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tütün|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tütün|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tütün|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tütün (bitki)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azvikidə məqaləsi olmasa belə, ümumi tütün (çəkilən, çəkmək üçün istifadə olunan) yəni "tobacco" ilə qarışdırılmaması üçün bitki sözünü əlavə etmək lazımdır. Bu məqalə xüsusi bitki cinsinə aiddir. Digər vikilərə də göz ata bilərsiniz. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 19:50, 30 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{not done}}: Qərar müzakirə səhifəsində aparılan müzakirə ilə veriləcək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:32, 1 iyul 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :{{şərh|Qeyd:}} Ad dəyişəcəyi təqdirdə səhifəyə olan keçidlər də yoxlanılaraq yeni ada düzəldilməlidir. Mən hazırda telefonda olmasam vaxt edib edərdim, amma indi uyğun deyiləm. Bu addəyişmə məsələsini ümumiyyətlə müzakirə səhifəsində müzakirə etmək daha doğru olar fikrimcə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:17, 30 iyun 2026 (UTC) ::[[Müzakirə:Tütün#h-Məqalənin adı-20240127144400|Bu]] da məntiqlidir. Digər bir çox vikilərdə də belə adlanıb. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 14:17, 1 iyul 2026 (UTC) == 01-07-2026 – [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi]] → [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|[[{{TALKPAGENAME:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Müzakirə:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi#Məqalənin adı|burada müzakirə]]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:04, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-07-2026 – [[:Sealand milli futbol komandası]] → [[:Silend milli futbol komandası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sealand milli futbol komandası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sealand milli futbol komandası|[[{{TALKPAGENAME:Sealand milli futbol komandası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sealand milli futbol komandası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sealand milli futbol komandası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sealand milli futbol komandası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sealand milli futbol komandası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Silend milli futbol komandası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Adın azərbaycanca düzgün yazılışı. [[Silend]]in komandasıdır, adı belə yazılır. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 20:25, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-07-2026 – [[:Yeni Federasiyalar Şurası]] → [[:NF-Board]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Yeni Federasiyalar Şurası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Yeni Federasiyalar Şurası|[[{{TALKPAGENAME:Yeni Federasiyalar Şurası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Yeni Federasiyalar Şurası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Yeni Federasiyalar Şurası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Yeni Federasiyalar Şurası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Yeni Federasiyalar Şurası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:NF-Board]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu cür ad düzgün deyil, qurum adı və xüsusi addır. Tərcümə olunmamalıdır. Digər vikilərə də baxa bilərsiniz. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 20:38, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : ewulgris6zxqq18g26szxt1wk2i3zzv 8985465 8985460 2026-07-01T20:40:29Z Bikar 250702 /* 01-07-2026 – Sealand milli futbol komandası → Silend milli futbol komandası */ 8985465 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{/Giriş}}</noinclude> {{Archive basics |archive = Vikipediya:Addəyişdiricilərə müraciət/Arxiv/%(year)d/%(monthname)s |counter = 1 }} <!--Bu sətirə və yuxarısına toxunmayın. Müraciətlərinizi bu sətirdən aşağıya qeyd edin.--> == 13-05-2025 – [[:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)]] → [[:Təzəkənd (Şərur)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|[[{{TALKPAGENAME:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Təzəkənd (Şərur)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hal hazırda rayonda bu adda bir kənd var. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:21, 13 may 2025 (UTC) :[[Təzəkənd (Maxta, Şərur)]] kəndi [https://e-qanun.az/framework/2125 ləğv olunub]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:22, 13 may 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:'''<br><!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. -->{{pb}}'''Şərhlər:'''<br><!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. -->{{pb}}{{şərh}} [[https://az.wikipedia.org/wiki/T%C9%99z%C9%99k%C9%99nd_(%C5%9E%C9%99rur)]] - @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]]@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] Zəhmət olmazsa bu məqaləni silib ad dəyişikli ilə bağlı yardım edəsiniz. Mən cəhd edən zaman xəta ekranı aldım. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 23:33, 31 mart 2026 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], {{done}}. Gələn dəfə {{tlf|sil}} şablonundan da istifadə edə bilərsiz. Keçidləri düzəltməyi də unutmayın. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:42, 1 aprel 2026 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Təşəkkürlər, lakin mən edən zaman bu adda məqalə var bildirişi aldım. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 20:49, 1 aprel 2026 (UTC) *:::@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], yalnız bir redaktə və o da istiqamətləndirmə verildiyi redaktə olarsa dəyişə bilirsiniz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:54, 1 aprel 2026 (UTC) == 16-06-2025 – [[:Həmzə ibn Həbib Kufi]] → [[:Həmzə ibn Həbib]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həmzə ibn Həbib Kufi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həmzə ibn Həbib Kufi|[[{{TALKPAGENAME:Həmzə ibn Həbib Kufi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həmzə ibn Həbib Kufi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həmzə ibn Həbib Kufi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həmzə ibn Həbib Kufi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həmzə ibn Həbib Kufi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həmzə ibn Həbib]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ad çox uzundur. Burada [https://isamveri.org/pdfdrg/D02632/2010_13/2010_13_MURSELOVM.pdf] sadəcə Həmzə kimi verilib. Lakin şəxs Həmzə ibn Həbib [https://islamansiklopedisi.org.tr/hamza-b-habib] kimi tanınır. Bu görə də nisbə gərəksiz, qeyri-ənənəvidir. [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 17:23, 16 iyun 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-06-2025 – [[:Qoqoran]] → [[:Ağlağan silsiləsi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qoqoran]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qoqoran|[[{{TALKPAGENAME:Qoqoran}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qoqoran|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qoqoran|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qoqoran|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qoqoran|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağlağan silsiləsi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Birincisi məqalədə səhvliklə dağ silsiləsi, sadəcə dağ olaraq göstərilib. İkincisi bizim ədəbiyyatda bu dağ silsiləsinin adı [[Ağlağan|baş dağın adından]] götürülüb. Hətta Ermənicə Vikipediyada da ikinci ad olaraq Ağlağan (Աղլաղան) adı qeyd olunub. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:57, 21 iyun 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 02-07-2025 – [[:Hacı Əli Davafuruş]] → [[:Hacı Əli Davaçı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əli Davafuruş]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əli Davafuruş|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əli Davafuruş}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əli Davafuruş|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əli Davafuruş|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əli Davafuruş|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əli Davafuruş|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əli Davaçı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : yanlış adlandırma [[İstifadəçi:Qızılbaş|Qızılbaş]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qızılbaş|müzakirə]]) 12:23, 2 iyul 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :{{u|Qızılbaş}}, zəhmət olmasa səbəb/əsaslandırma təqdim edə bilərsiz? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 13:20, 2 iyul 2025 (UTC) ::{{u|Qızılbaş}} bu ad barədə Azərbaycan dilində mənbə var, yoxsa öz mülahizələrinizdir? --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 14:05, 2 iyul 2025 (UTC) :علی دواچی --- farsca vikipediyada adlandırma belədir. Bu da transliterasiya olaraq Əli Davaçı kimi qeyd edilir, Davafuruş yox. Davafuruş Davaçı ifadəsinin, yəni Dava (dərman) Satan (farscada furuş) farscaya şəkilçi olaraq tərcüməsindən törədilib sonradan. Əgər farsca vikipediyada Davaçı deyə qeyd edilirsə, Azərbaycancada niyə fars sonluqlu və sonradan törədilmiş forması qalsın ki ? Hörmətlə. {{imzasız|Qızılbaş|13:26, 2 iyul 2025}} == 23-07-2025 – [[:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği]] → [[:Mirzə Həsən Qarabaği]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|[[{{TALKPAGENAME:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mirzə Həsən Qarabaği]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Adının standartlaşdırılması. 1973-cü ildə nəşr edilmiş "Seçilmiş əsərləri"ndə və ASE-dəki məqaləsindəki adı əsas götürülməlidir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:00, 23 iyul 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Kiçan monastırı]] → [[:Ballıqayada məbəd (Ağdərə)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kiçan monastırı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kiçan monastırı|[[{{TALKPAGENAME:Kiçan monastırı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kiçan monastırı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kiçan monastırı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kiçan monastırı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kiçan monastırı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ballıqayada məbəd (Ağdərə)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Abidənin qeydiyyat nömrəsini təzələdim. Orada məbədin adı qeyd olunmayıb. Ona görə də ümumi ad olaraq "Ballıqayada məbəd" adlandırmağa təklif edirəm, həmçinin Ballıqaya adında bir neçə kənd olduğunu nəzərə alaraq mötərizədə "Ağdərə" əlavə edilməsini təklif edirəm [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:00, 6 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Dvin]] → [[:Dəbil]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Dvin]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Dvin|[[{{TALKPAGENAME:Dvin}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Dvin|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Dvin|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Dvin|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Dvin|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Dəbil]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca şəhərin adı. Məqalədə istinad var [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:39, 6 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Didi Türkoba]] → [[:Böyük Türk Yürüşü]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Didi Türkoba]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Didi Türkoba|[[{{TALKPAGENAME:Didi Türkoba}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Didi Türkoba|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Didi Türkoba|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Didi Türkoba|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Didi Türkoba|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Böyük Türk Yürüşü]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca adı düzgün deyil. Güney Azərbaycanca Vikipediyasında adı "Böyük Türk Yürüşü" ({{Dil-az2|بؤیوک تورک یوروشو}}) kimi verilib. Digər Vikipediyalardakı adlar ilə müqayisədə bu ad daha doğrudur (misal: türkcə: Böyük Türk İstilası; özbəkcə: Böyük Türk Basqını). [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:36, 6 avqust 2025 (UTC) ::Böyük Türk Yürüşü bilmirəm nə dərəcədə mövzunu konkfetləşdirəcək. Azərbaycandilli akademik nəşrlərdə necə adlandırılır? Didi Türkoba - mənə elə gəlir ki, bu hadisə deyil, ərazidir, bu səbəbdən də fərqli məqalələr də ola bilər, adını yenə də azərbaycandilli akademik nəşrlərdən baxılsa pis olmaz. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 08:37, 7 avqust 2025 (UTC) :::Əgər akademik nəşrlərdə yürüşün adı dəqiqləşdirilməyibsə, digər dildəki əksər ad əsas götürülməlidir. Bir şey açıq-aşkardır ki, "Didi Türkoba" yanlış adalandırmadır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:21, 6 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 07-08-2025 – [[:Qırmızı monastır]] → [[:Qırmızı məbəd (Qozlu, Ağdərə)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qırmızı monastır]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qırmızı monastır|[[{{TALKPAGENAME:Qırmızı monastır}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qırmızı monastır|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qırmızı monastır|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qırmızı monastır|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qırmızı monastır|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qırmızı məbəd (Qozlu, Ağdərə)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Siyahıda adı Qırmızı məbəddir. Mötərizədə Qozlu çünki Ağdərə rayonunun Çıldıranda da Qırmızı məəbəd var, Ağdərə çünki Qozlu adında kənd Laçın rayonunda da var. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:21, 7 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-08-2025 – [[:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)]] → [[:Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|[[{{TALKPAGENAME:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İstifadəçi mənbə qeyd edib bu məqalədə digər dillərdə evvelki addadır araşdırdım adı neçenci ildə dəyişib tapa bilmədim baxış keçirilsin zəhmət olmasa uyğundursa dəyişdirilsin - [[İstifadəçi:ReiKaze|<span style="font-family:Segoe print; color:#111442; text-shadow:#234675 0.0em 0.0em 0.0em;">'''ReiKaze🌸'''<sup></sup></span>]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ReiKaze|müzakirə]]) 15:00, 20 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:ReiKaze|ReiKaze]], rəsmi adı necə gedir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 14:06, 10 noyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] muzeyin adı Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi olaraq gedir hətta qapısı üzərində də bu ad yazılıb. - [[İstifadəçi:ReiKaze|<span style="font-family:Segoe print; color:#111442; text-shadow:#234675 0.0em 0.0em 0.0em;">'''ReiKaze🌸'''<sup></sup></span>]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ReiKaze|müzakirə]]) 16:19, 10 noyabr 2025 (UTC) :::Qapının üzərində yazı bilmirəm nə dərəcədə mötəbər mənbədir... İnstitutun saytında tapmadım. [https://icherisheher.gov.az/az/monument/13 Burada] AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi yazılıb. Bəlkə onda Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı) qalsın? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:29, 10 noyabr 2025 (UTC) == 21-08-2025 – [[:Adil Bağırov (alim)]] → [[:Adil Bağırov (iş adamı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Adil Bağırov (alim)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Adil Bağırov (alim)|[[{{TALKPAGENAME:Adil Bağırov (alim)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Adil Bağırov (alim)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Adil Bağırov (alim)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Adil Bağırov (alim)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Adil Bağırov (alim)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Adil Bağırov (iş adamı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu şəxs alim deyil. Sadəcə PhD-si var, heç bir institut, universitetedə çalışmır, elmi əsərləri yoxdur. Verdiyi müsahibələrində ([https://hafiztimes.com/adil-baguirov-qarabag-susa-amerika-is-adami-shusha-karabakh/ 1]), etibarlı mənbələrdə ([https://www.amerikaninsesi.org/a/amerikanin-azerbaycanli-siyasetchileri/1786012.html 2], [https://www.amerikaninsesi.org/a/adil-bagirov-vezifeye-sechilib/1785040.html 3]) iş adamı olduğu aydın olur. : Başqa tərəfdən ciddi alim, Avstraliyanın Federasiya Universitetinin professoru Adil Bağırov ([https://federation.edu.au/institutes-and-schools/iiss/staff-profiles/staff-profiles/archive/adil-bagirov federation.edu.au]) barədə məqalə yaratmaq üçün bu adın düzldilməsinə ehtiyac var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:59, 21 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 22:32, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Məncə uyğundu, etiraz yoxdusa dəyişək — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:28, 3 sentyabr 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Bikar|Bikar]] Etiraz olacağını düşünmürəm. Bura çox az inzibatçı baxır. Lütfən dəyişdirin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:06, 7 sentyabr 2025 (UTC) : indi gördüm, dəyişilməli deyilmiş. istiqamətləndirmə səhifəsi silinəndən sonra düzəldəcəyəm, üzrlü sayın :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 22:36, 23 iyun 2026 (UTC) ::İlk adı birbaşa düz ada (dəqiqləşdirməsiz olana) istiqamətləndirək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:24, 23 iyun 2026 (UTC) == 22-08-2025 – [[:Adil Quliyev (rəssam)]] → [[:Adil Elçin]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Adil Quliyev (rəssam)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Adil Quliyev (rəssam)|[[{{TALKPAGENAME:Adil Quliyev (rəssam)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Adil Quliyev (rəssam)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Adil Quliyev (rəssam)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Adil Quliyev (rəssam)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Adil Quliyev (rəssam)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Adil Elçin]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Rəssam-karikaturçu daha çox Adil Elçin adı ilə məşhurdur. "Kirpi" jurnalındakı karikaturlarını da bu adla imza edib. Əlavə mənbələr tapmağa çalışacam. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:17, 22 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 24-08-2025 – [[:Favn]] → [[:Faun]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Favn]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Favn|[[{{TALKPAGENAME:Favn}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Favn|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Favn|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Favn|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Favn|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Faun]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycan dilində latın və yunan mənşəli terminlər orijinala uyğun yazılır. Buna görə də "favn" yerinə "faun" uyğun gəlir. Bu forma həm beynəlxalq mənbələrdə (ingilis, fransız, italyan), həm də akademik ensiklopedik mənbələrdə işlədilir. [[İstifadəçi:Maryidaa|<span style="font-family:Segoe print; color: #FFA500; 0.1em 0.1em 0.1em;">''☆Mary☆''<sup></sup></span>]] &nbsp; ([[İstifadəçi müzakirəsi:Maryidaa|''' Müraciət ''']]) 07:08, 24 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Əsasən rus dilindən keçən adlandırmalar istifadə etdiyimizə görə və bu [https://kulis.az/xeber/tarix/xeber-17248 məqalədə] Favn adı istifadə olunub, başqa heç yerdə Faun adı istifadə olunmmadığına görə dəyişikliyi doğru hesab etmirəm — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:27, 3 sentyabr 2025 (UTC) == 31-08-2025 – [[:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı]] → [[:Həmzət bəy Qəbulov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|[[{{TALKPAGENAME:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həmzət bəy Qəbulov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Jurnalist Həmzət bəy Qəbulov "Şirvanlı" yox, "Şirvanski" təxəllüsü ilə rusdilli mətbuatda yazı yazıb. Ad-soyadının olduğu kimi qalması, [[Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanski]] səhifəsinin isə istiqamətləndirmə olaraq dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:14, 31 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 31-08-2025 – [[:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski]] → [[:Mustafa Lütfi İsmayılov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|[[{{TALKPAGENAME:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mustafa Lütfi İsmayılov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Həmzət bəy Qəbulov]] səhifəsi ilə eyni səbəb. [[Mustafa Lütfi İsmayılov-Şirvanski]] səhifəsi istiqamətləndirmə olaraq ad-soyadı yazılsın. Məqalədə digər adları onsuzda verilib. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:16, 31 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-09-2025 – [[:Fit qalası]] → [[:Fitdağ (şəhər)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Fit qalası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Fit qalası|[[{{TALKPAGENAME:Fit qalası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Fit qalası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Fit qalası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Fit qalası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Fit qalası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Fitdağ (şəhər)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [http://web2.anl.az:81/read/page.php?zoom=0&bibid=476738&pno=73 Bu], [https://www.researchgate.net/publication/383061961_Fitdag_shrinin_tarixin_dair bu], [https://azertag.az/xeber/sulut_buzxanasi_herem_qalasinin_erzaqla_temin_olunmasi_meqsedile_tikilib-1395708 bu] mənbələrə görə. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 17:51, 1 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], salam. Məqalədə şəhərdən bəhs olunmur. Qala və onun tarixi və memarlığından danışılır. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 09:48, 2 sentyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Turkmen|Turkmen]], Siz hansı məqaləni deyirsiniz? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:51, 2 sentyabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], başlıqdakı məqaləni nəzərdə tuturam: [[Fit qalası]]. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 10:00, 2 sentyabr 2025 (UTC) ::::Həə, Vikipediyadakı məqaləni deyirsiniz. Elə bildim ki, mənbələri deyirsiniz. Fikrimcə, şəhər və qala üçün ayrı məqalələrə ehtiyyac yoxdur, çünki faktiki olaraq [https://www.researchgate.net/publication/383061961_Fitdag_shrinin_tarixin_dair qala-şəhər] olmuşdu. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 14:31, 2 sentyabr 2025 (UTC) == 02-09-2025 – [[:İlya Yorqa]] → [[:İliya Yorqa]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İlya Yorqa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İlya Yorqa|[[{{TALKPAGENAME:İlya Yorqa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İlya Yorqa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İlya Yorqa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İlya Yorqa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İlya Yorqa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İliya Yorqa]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hörmətli inzibatçılar, bu səhifənin adını [[İliya Yorqa]] adına dəyişməyinizi rica edirəm. Çünki ad və soyadın doğru yazılışı belədir. [[İstifadəçi:MrKamil010|MrKamil010]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MrKamil010|müzakirə]]) 23:05, 2 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * İnternetdə hər iki versiya var, əsas götürə biləcəyimiz mənbə göstərin — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:24, 3 sentyabr 2025 (UTC) == 03-09-2025 – [[:Azərbaycan Nəşriyyatı]] → [[:Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşr]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azərbaycan Nəşriyyatı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azərbaycan Nəşriyyatı|[[{{TALKPAGENAME:Azərbaycan Nəşriyyatı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azərbaycan Nəşriyyatı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azərbaycan Nəşriyyatı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azərbaycan Nəşriyyatı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azərbaycan Nəşriyyatı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşr]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Səhifədə söhbət məhz Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşrdən gedir. Azərbaycan Nəşriyyatı isə tamamilə başqa qurumdur, SSRİ dönəmində adı "Kommunist" Nəşriyyatı olub. [[İstifadəçi:ShixRon|ShixRon]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ShixRon|müzakirə]]) 17:03, 3 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Daha doğrusu [[Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı]] adıdır. Tire ilə qısaltmasının əlavəsinə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 21:16, 3 sentyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Redaktələri geri qaytarmaq əvəzinə addəyişməni icra edə bilərsiniz. Açıq şəkildə aydındır ki, Azərnəşrin adı "Azərbaycan Nəşriyyatı" ola bilməz, bu ad başqa bir nəşriyyat-şirkətinin adıdır. Özü də özəldir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:06, 2 iyun 2026 (UTC) == 07-09-2025 – [[:Muna Mahmudnizad]] → [[:Mona Mahmudnejad]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Muna Mahmudnizad]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Muna Mahmudnizad|[[{{TALKPAGENAME:Muna Mahmudnizad}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Muna Mahmudnizad|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Muna Mahmudnizad|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Muna Mahmudnizad|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Muna Mahmudnizad|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mona Mahmudnejad]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Soyadın yanlış yazılması. Farsca soyadı Mahmudnejad olaraq transliterasiya olunur. Oxşar nümunə üçün bax: [[Mahmud Əhmədinejad]]. Mahmudnizad ingiliscədən birə-bir səhv olaraq köçürülüb. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:20, 7 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 26-09-2025 – [[:Hacı Baba Haşımov]] → [[:Hacı Hacıbaba Haşımov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Baba Haşımov]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Baba Haşımov|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Baba Haşımov}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Baba Haşımov|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Baba Haşımov|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Baba Haşımov|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Baba Haşımov|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Hacıbaba Haşımov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin özündə şəxsin adı Hacıbaba olaraq yazılıb. Dövri və müasir ədəbiyyatdakı adı ilə dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:15, 26 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 12-10-2025 – [[:Muradbəyli (Sabirabad)]] → [[:Muradbəyli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Muradbəyli (Sabirabad)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Muradbəyli (Sabirabad)|[[{{TALKPAGENAME:Muradbəyli (Sabirabad)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Muradbəyli (Sabirabad)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Muradbəyli (Sabirabad)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Muradbəyli (Sabirabad)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Muradbəyli (Sabirabad)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Muradbəyli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hazırda Azərbaycan Respublikasında bu adda bir kənd var. Digər Muradbəyli - Ağdam rayonunun Muradbəylisi hələ 1990-cı ildə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:44, 12 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 12-10-2025 – [[:Pərioğlular (Ağcabədi)]] → [[:Pərioğlular]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Pərioğlular (Ağcabədi)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Pərioğlular (Ağcabədi)|[[{{TALKPAGENAME:Pərioğlular (Ağcabədi)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Pərioğlular (Ağcabədi)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Pərioğlular (Ağcabədi)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Pərioğlular (Ağcabədi)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Pərioğlular (Ağcabədi)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Pərioğlular]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hazırda Azərbaycan Respublikasında bu adda bir kənd var. Digər Pərioğlular - Ağdam rayonunun Pərioğluları hələ 1990-cı ildə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:45, 12 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-10-2025 – [[:Tarsis palçıq vulkanı]] → [[:Tarsis]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tarsis palçıq vulkanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tarsis palçıq vulkanı|[[{{TALKPAGENAME:Tarsis palçıq vulkanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tarsis palçıq vulkanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tarsis palçıq vulkanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tarsis palçıq vulkanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tarsis palçıq vulkanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tarsis]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin adı ensiklopedik deyil. Ad və məzmun da düzgün deyil. Adı vulkan barədə olsa da, məzmun vulkanik yayla (plato) barədədir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:55, 17 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-10-2025 – [[:Səri-Pul vilayəti]] → [[:Səripül]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Səri-Pul vilayəti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Səri-Pul_vilayəti|[[{{TALKPAGENAME:Səri-Pul_vilayəti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Səri-Pul_vilayəti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Səri-Pul_vilayəti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Səri-Pul_vilayəti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Səri-Pul_vilayəti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sarıpul]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Salam, məncə, [[Səri-Pul vilayəti]] və [[Sər-i Pul]] səhifələrindəki Sər-i Pul Saripul Səri-Pul və digər variantları Səripül olaraq dəyişdirilməlidir. Bir neçə arqument gətirmək istərəm: * original yazıda سر پل yazılıb, bəzi hallarda ayrı, bəzi hallarda isə bitişik سرپل yazılır, buraza ancaq S R P L hərfləri var سر sözü bizim dillərdən həməşə SƏR kimi oxunur, məsələn, سربست sərbəst, سرپمك sərpmək, سرحد sərhəd, سركرده serkerde ve s. əslində burdakı sər sözü "baş, başlanğıc" mənasındadır<ref>https://www.azleks.az/online-dictionary/sər</ref> səri (sər-i, sər-e) isə nəyinsə başlanğıcı deməkdir. پل sözü isə farsca körpü deməkdir və bu sözü Azərbaycan dilində "pül" şəkilində mövcuddur<ref>https://www.azleks.az/online-dictionary/pül</ref> birlikdə سر پل sözü ''körpü başında" (başlanğıcında) mənasını verir. ərəb hərlərində yazıldığına görə kim nətər istəyir elə də yazır, və məncə, bu boyda variantların içində Azərbaycan dilində ən uyğun olduğunu yazmaq lazımdır- Səripül, bu ad həm lazımsız probeli və ya defisi aradan qaldırır və asan olur həm də ahəng qanununa uyğun olur. Əlavə: yerli əfqanistan ləhcələrində bu şəhərin adı fərqli deyilir: saripul, saripül, sarepol, səripol və s. [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 16:30, 21 oktyabr 2025 (UTC) :üzr istəyirəm, bəzi köhnə xəritələrdə bu şəhər üçün Sarı Pul (bildiyimiz sarı və pul sözlərindən) sözü yazılıb, məsələn, 1894 osmanlı https://uniquemaps.com/products/old-arabic-map-of-india-by-hafiz-ali-esref-1894-mumbai-delhi-kolkata-himalayas-ganges-railroads xəritəsində , bu mövzunu daha çox araşdırmalıyam [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 17:33, 21 oktyabr 2025 (UTC) ::Yenə Salam, məncə etimologiyasına baxmayaraq ən doğru variantı Sarıpul-dur, çünki elə yerli camaat da (puştunlar) da elə deyir. İndi niyəsə vilayət adı məqaləsində Səri-Pul yazılıb şəhər adı məqaləsində isə Sər-i Pul, bu fərqli yazılışlar adamı çaşdıra bilər. Azərbaycan tarixi kitablarında da '''Sarıpul''' yazılıb<ref>МИЛЛИ АЗЯРБАЙЪАН ТАРИХИ МУЗЕЙИ – 2017 – http://azhistorymuseum.gov.az/uploads/books/files/2022/04/azhistorymuseum.gov.az_622_Tarix_toplu_2017.pdf</ref><ref>Azərbaycan Tarixi https://www.academia.edu/127725898/AZƏRBAYCAN_TARİXİ</ref><ref>Əfqanıstanda türkmənşəli toponimlər https://azlib.org/media/books/Efqanistanda_turk_mensheli_toponimler.pdf</ref> [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 13:10, 24 oktyabr 2025 (UTC) {{mis}} <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-10-2025 – [[:Həsən xan Qubalı]] → [[:Həsən ağa Qubalı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həsən xan Qubalı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həsən xan Qubalı|[[{{TALKPAGENAME:Həsən xan Qubalı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həsən xan Qubalı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həsən xan Qubalı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həsən xan Qubalı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həsən xan Qubalı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həsən ağa Qubalı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Qubalı Fətəli xanın oğlu Həsən ağa heç vaxt xan olmayıb, Salyanda da, Dərbəndə də hakim olduğu vaxt "ağa" ünvanı ilə Bakıxanov, Əlqədəri və b. müəlliflərdə qeyd edilib. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:15, 29 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Addəyişiminə getməyə razıyam. Amma, '''''Həsən xan (Quba xanı)''''' və ya '''''Həsən xan (Dərbənd xanı) '''''kimi. Bir vaxtlar, atası Fətəli xanın Qubalı kimi yox - (Quba xanı) kimi dəyişilməsi qərara alınmışdı, çünki, təxəllüs, ləqəb kimi görünür, doğrudur. O ki qaldı "xan" tituluna, 1796-cı ildə qraf Zubovun təşəbbüsü ilə Həsən Qubada “Quba xanı” kimi tanıdıldı. Lakin böyük qardaşının qisasından qorxan Həsən Qubadan Dərbəndə getməyə məcbur oldu.<ref>{{Cite book |last=Гаджиева |first=Сакинат |url=https://instituteofhistory.ru/media/library/publication/files/%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%A1.%D0%A8._%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%8B_XIX-_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE_XX_%D0%B2._%D0%9C._1999..pdf |title=Дагестанские азербайджанцы. XIX — начало XX в.: Историко-этнографическое исследование |publisher="Восточная литература" РАН |year=1999 |isbn=5-02-017792-Х |location=[[Moskva]] |pages=171 |language=ru}}</ref> Üstəlik, rus hökuməti 28 avqust 1801-ci il tarixli fərmanla Həsən xanı Dərbənd hakimi kimi tanıyıb.<ref>{{Cite book |last=Mustafazadə |first=Tofiq |url=https://www.anl.az/el/m/mt_qx.pdf |title=Quba xanlığı |publisher=Elm |year=2005 |isbn=5-8066-1747-5 |editor-link=Tofiq Mustafazadə |location=[[Bakı]] |pages=205 |language=az}}</ref>[[İstifadəçi:Shahdag|Shahdag]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Shahdag|müzakirə]]) 13:04, 29 oktyabr 2025 (UTC) {{müzakirənin istinad siyahısı}} == 02-11-2025 – [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] → [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (Azərbaycan)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|[[{{TALKPAGENAME:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (Azərbaycan)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Tək keçmiş DQMV-də deyil, bütöv Azərbaycan Respublikasına bu adda yalnız 1 rayon olmuşdu. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:05, 2 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:'''<br><!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. -->{{pb}}'''Şərhlər:'''<br><!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. -->{{pb}}Fikrimcə hal-hazırda [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] kateqoriya silinməli və içindəki kateqoriyalar ayrılmalıdır, çünki [[Martuni rayonu (Azərbaycan)]] adlı məqalə var. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 10:07, 6 noyabr 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], silinmək yoxsa addəyişmə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:21, 6 noyabr 2025 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Kateqoriya içərisində ayrıca məqalə olaraq rayon haqqında məlumat olduğuna görə kateqoriyanın özünün silinməsi, lakin içərisində olan altkateqoriya ilə məqalənin qalması tərəfdarıyam. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 15:26, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::[[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] silinsin, [[:Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Martuni Rayon Komitəsinin birinci katibləri]] qalsın? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:35, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::: @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Sizcə elə düzgün olmaz ? çünki zatən kateqoriya adında məqalə var və kateqoriya içində bir altkateqoriya özü lazımlıdır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 19:04, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::::Açığı, cavablamaqda çətinlik çəkirəm. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:18, 6 noyabr 2025 (UTC) :{{u|Toghrul R}}-nin fikri maraqlıdır. [[Martuni rayonu (Azərbaycan)|Məqalənin]] adındakı dəqiqləşdirmə kateqoriya ilə eyni idi, {{u|Patriot Kor}} [[Xüsusi:Fərq/7556211|dəyişib]]. Bunu da [[Vikipediya:Addəyişmə_müraciətləri/Arxiv/Mart/2024#Martuni_rayonu_(DQMV)_→_Martuni_rayonu_(Azərbaycan)|siz təklif etmisiniz]], {{u|Zohrab Javad}}. Hər bir halda, məqalə kateqoriya ilə eyni olmalıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 02:16, 30 mart 2026 (UTC) == 03-11-2025 – [[:Erməni quldur dəstələri]] → [[:Erməni fədailər]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Erməni quldur dəstələri]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Erməni quldur dəstələri|[[{{TALKPAGENAME:Erməni quldur dəstələri}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Erməni quldur dəstələri|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Erməni quldur dəstələri|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Erməni quldur dəstələri|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Erməni quldur dəstələri|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Erməni fədailər]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Qeyri-ensiklopedik adlandırma. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:24, 3 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Erməni könüllü dəstələri və ya belə adlar daha uyğundur fikrimcə. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 10:03, 6 noyabr 2025 (UTC) *:Razıyam. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:08, 6 noyabr 2025 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Zəfər Parkı]] → <s>[[:Zəfər parkı]]</s>''<s>[[:Zəfər parkı (Bakı)]] / [[:Zəfər Parkı (Bakı)]]</s>[[:"Zəfər" parkı (Bakı)]]'' == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Zəfər Parkı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Zəfər Parkı|[[{{TALKPAGENAME:Zəfər Parkı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Zəfər Parkı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Zəfər Parkı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Zəfər Parkı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Zəfər Parkı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : <s>[[:Zəfər parkı]]</s><s>''[[:Zəfər parkı (Bakı)]] / [[:Zəfər Parkı (Bakı)]]''</s>''[[:"Zəfər" parkı (Bakı)]]'' * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Park" nəyə görə böyük hərflədir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:43, 10 noyabr 2025 (UTC) ::[https://president.az/az/articles/view/67241 Burada] balaca hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:44, 10 noyabr 2025 (UTC) ::Xankəndidə də parkın [https://president.az/az/articles/view/70960 açılışı oldu (şəkillərə baxa bilərsiniz)]. Fikrimcə, əhəmiyyətinə görə Bakıdakından aşağı deyil. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:10, 24 dekabr 2025 (UTC) : [https://unvanportali.az/?entrance=fa163a67-ceef-4a10-b26d-7fa6cbc37ccb Ünvan portalında] "Zəfər" parkı kimi qeyd olunub, yəni Zəfər sözü dırnaqarası və böyükhərflə, parkı sözü isə balaca hərflə. --[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 22:17, 23 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Bir mənbə, hələ-hələ ünvanportalı kimi belə bir mənbə addəyişmə üçün birbaşa əsas ola bilməz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 22:28, 23 fevral 2026 (UTC) ::Niyə? Onda “park” sözünün böyük hərflə yazılması nəyə əsaslanır? --[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:37, 24 fevral 2026 (UTC) :::Mən dırnaqda verilməsini qeyd etməyinizə fikir bildirmişəm. Həm tək bir mənbəyə əsaslanıb belə vermək uyğun deyil, həm də belə adlandırmalar bizdə yayılmış deyil. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:23, 24 fevral 2026 (UTC) ::::Ümumən fikrinizcə məqalə necə adlanmalıdır? Məsələn dırnaqarasına fikriniz aydındır, bəs ikinci sözün böyük yoxsa balaca hərflə yazılması, mötərizədə şəhərin adı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:41, 24 fevral 2026 (UTC) :::::İndi dəqiq bir şey deyə bilməyəcəm. Amma "muzey" kimi sözlər kiçiklə verilir deyə bilirəm. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:43, 24 fevral 2026 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Zəfər Muzeyi]] → [[:Zəfər muzeyi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Zəfər Muzeyi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Zəfər Muzeyi|[[{{TALKPAGENAME:Zəfər Muzeyi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Zəfər Muzeyi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Zəfər Muzeyi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Zəfər Muzeyi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Zəfər Muzeyi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Zəfər muzeyi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Muzey" niyə böyük hərflədir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:43, 10 noyabr 2025 (UTC) ::[https://president.az/az/articles/view/70545 Burada] balaca hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:45, 10 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Bizdə bəzi hallarda bu cür isimlər gah böyüklə yazılır, gah da kiçiklə. Deyəsən bəzi isimlər məxsusilə böyüklə qeyd olunmalıdır, bəziləri isə kiçiklə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 12:37, 11 noyabr 2025 (UTC) ::Muzeyin rəsmi saytını görməmişəm. Amma president.az saytında kiçik hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:49, 11 noyabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], burada [https://zefermuzeyi.az/ böyüklə] yazıblar. Deyəsən muzeyin rəsmi saytıdır, hələ açılmayıb. Bizim dilin qaydalarına görə təşkilat adlarının bütün hərfləri böyüklə yazılmalıdır əslində. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:39, 24 noyabr 2025 (UTC) ::::Saytda əslində bütün hərflər böyük yazılıb. Gözləmək də olar, görək saytda necə yazılacaq. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:41, 24 noyabr 2025 (UTC) :::::Kompüterdə brauzerdə açanda yuxarıda açılan paneldə "Zəfər Muzeyi" yazılır. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:50, 24 noyabr 2025 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Arsak]] → [[:Arsax]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Arsak]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Arsak|[[{{TALKPAGENAME:Arsak}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Arsak|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Arsak|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Arsak|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Arsak|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Arsax]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycan Milli Ensiklopediyasına [http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/1764/cild/14 əsasən]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:47, 10 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], müraciətdən imtina edirəm. Bağlaya bilərsiniz? [https://clb.az/elektron/Qarabag/clb.az/Qarabag_onun_qedim_tayfalari_ve_toponimleri.pdf Bu mənbədə] “Arsak” elə bil daha çox gedir (məsələn səhifə 20-də). [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:30, 12 yanvar 2026 (UTC) ::Həmin mənbə əsas götürülə bilməz. Ensiklopediya və ciddi elmi nəşrlərə baxanda "Arsax" və "Artsax" adlarını görürük. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 22:20, 24 fevral 2026 (UTC) :::“Artsax” hansı mənbədə görmüsünüz? Söhbət azərbaycandilli mənbədən gedir. Yuxarıda qeyd olunan mənbəni, fikrimcə, ciddi mənbə saymaq olar. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 02:53, 25 fevral 2026 (UTC) ::::ASE-də (I cild, s. 405), Ziya Bünyadovun "Azərbaycan VII–IX əsrlərdə" (1989), Nailə Vəlixanlı "Ərəb xilafəti və Azərbaycan" (1993) kimi əsərlərdə "Arsax" olaraq gedib, Arsax və Artsax arasında bir fərq yoxdur, çünki bizim dildə həmin kar səs "ts" və ya "s" kimi verilir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:16, 25 fevral 2026 (UTC) :::::"ts" səsinin orijinalda olması üçün dəlilim yoxdur. Ermənicə bəlkə də belə səslənir, amma bu toponim ermənimənşəli deyil. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:10, 25 fevral 2026 (UTC) ::::::Heç kim bu toponimin mənşəyi barədə mübahisə etmir. Bilmək istəyirsinizsə "ts" və cingiltili qarşılığı "dz" səsi həm Qafqaz alban dilində, həm ermənicədə, həm də gürcücədə var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:26, 25 fevral 2026 (UTC) :::::::Bunu bilmirdim. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:01, 11 mart 2026 (UTC) :::::Fəridə Məmmədova "Qafqaz Albaniyasının siyasi tarixi və tarixi coğrafiyası" (1993) monoqrafiyasında da "Arsax" verib. Yəni təklifinizi geri çəkməməlisiniz. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:19, 25 fevral 2026 (UTC) == 15-11-2025 – [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski]] → [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|[[{{TALKPAGENAME:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Soyadının son araşdırmalarda ilkin mənbələrə istinadən milliləşdirilməsi. Misal üçün bax: [[Firidun bəy Köçərli]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:24, 15 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-11-2025 – [[:Qaradağ]] → [[:Qaradağ rayonu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qaradağ]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qaradağ|[[{{TALKPAGENAME:Qaradağ}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qaradağ|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qaradağ|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qaradağ|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qaradağ|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qaradağ rayonu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ən məşhuru deyil axı. Bakının tərkibində rayonlardan biridir. Bir gün adı da dəyişə bilər, ləğv də oluna bilər. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:53, 17 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :[[Qaradağ (dəqiqləşdirmə)|Dəqiqləşdirmə səhifəsinin]] adı ola bilər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 21:15, 17 noyabr 2025 (UTC) ::Fikrimcə, “Qaradağ”ı ya “Qaradağ (dəqiqləşdirmə)”yə, ya “Qaradağ vilayəti”nə istiqamətləndirmək olar. Və ya onlardan birini “Qaradağ” adlandırmaq olar. Fikrimcə, Qaradağ Azərbaycan dilində ilk növbədə tarixi ərazidir (Qaradağ vilayəti), necə ki Qarabağ Azərbaycan dilində ilk növbədə tarixi ərazidir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:03, 26 noyabr 2025 (UTC) :::Dəqiqləşdirmə səhifəsi olsa, elə sadə adda olacaq. "Qaradağ (dəqiqləşdirmə)" ona istiqamətləndirmə funksiyası görəcək. Məncə dəqiqləşdirmə olsa yaxşıdır, ortada əsas mövzu yoxdur. "Qaradağ rayonu" məqaləsinin əsas adı olmayıb istiqamətləndirmə olsaydı razılaşmaq olardı. @[[İstifadəçi:Samral|Samral]]. @[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], sizin də fikriniz maraqlıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 00:48, 27 noyabr 2025 (UTC) == 03-12-2025 – [[:Hacı Əhməd Paşa]] → [[:Hacı Əhməd Paşa (Osmanlı sədrəzəmi)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əhməd Paşa|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əhməd Paşa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əhməd Paşa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əhməd Paşa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əhməd Paşa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əhməd Paşa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa (Osmanlı sədrəzəmi)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hacı Əhməd Paşa]] səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:19, 3 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Şərh və qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : Bu adda həm 2 Osmanlı sədrəzəmi olub deyə, həm də tanınmalarına uyğun olaraq birini [[Nişançı Hacı Əhməd paşa]], digərini də [[Kalaylıkoz Hacı Əhməd paşa]] adlandırdım.—<font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:46, 6 dekabr 2025 (UTC) == 03-12-2025 – [[:Hacı Əhməd paşa]] → [[:Hacı Əhməd Paşa (Mesxetiya paşası)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əhməd paşa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əhməd paşa|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əhməd paşa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əhməd paşa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əhməd paşa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əhməd paşa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əhməd paşa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa (Mesxetiya paşası)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hacı Əhməd Paşa]] səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün. Kiçik "paşa" sözünün büyük hərflə yazılması. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:21, 3 dekabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], "Hacı Əhməd paşa" səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydalarına zidd bir şəkildə məqalə adında "paşa" sözünü böyük hərflə yazmaq şərt deyil. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 04:18, 4 dekabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]] bir bu siyahıya baxın: [[Osmanlı sədrəzəmlərinin siyahısı]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:08, 4 dekabr 2025 (UTC) ::::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], siz mənim nəyi nəzərdə tutduğumu başa düşmədiz. Mən siz deyənə (mötərizə məsələsi) qarşı deyiləm və elə həmin gün də etmişəm. Mən deyirəm ki, "paşa" sözünün böyük hərflə yazılmasına ehtiyac yoxdur. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:34, 6 dekabr 2025 (UTC) :::::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]], demək olar əksər məqalələrdə böyüklə yazılıb. Bunun üçün KM-da müzakirə açmağı təklif edərdim, konsensus qəbul edilsə kütləvi dəyişikliklər aparmaq lazımdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:16, 7 dekabr 2025 (UTC) ::::::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]], yüz nəfərin 1 səhvi etməsi o səhvi düz etmir. Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları var. Hər şey üçün də müzakirə açılmır. Hər mövzuya görə icmanı narahat və ya məşğul etmək düzgün deyil. Əksər məqalələrdə ona görə böyük yazılıb ki, çünki əsasən TrVikiyə uyğun yazıblar, ya da başqa vikilərə də baxıblar görüblər böyüklədir elə yazıblar. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 14:48, 7 dekabr 2025 (UTC) :::::::Düzdü. Hələ böyüklə yazan mənbələri demirəm. Ola bilməz ki bu titul başqa bəzi adlar kimi (məsələn, [[Möminə Xatun]]) bəzi şəxslərin adlarının bir hissəsinə çevrilmiş olsun? Bu arada, dəqiqləşdirmə səhifələri də istisnasız kiçiklə verilməlidir, bunu hara tətbiq edəcəyiksə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:36, 7 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Şərh və qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : Dil qaydalarımıza uyğun olaraq "paşa" sözünü kiçiklə yazmaqla müvafiq mötərizəni əlavə edib ad dəyişikliyini etdim: [[Hacı Əhməd paşa (Mesxetiya paşası)]].—<font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:41, 6 dekabr 2025 (UTC) == 22-12-2025 – [[:Soltanlı (Cəbrayıl)]] → [[:Soltanlı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Soltanlı (Cəbrayıl)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Soltanlı (Cəbrayıl)|[[{{TALKPAGENAME:Soltanlı (Cəbrayıl)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Soltanlı (Cəbrayıl)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Soltanlı (Cəbrayıl)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Soltanlı (Cəbrayıl)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Soltanlı (Cəbrayıl)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Soltanlı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu adda başqa kənd yoxdur. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 12:53, 22 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : {{re|Zohrab Javad}} Əslində, soyad da ola bilər –<span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;"> [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 04:19, 23 dekabr 2025 (UTC) ::[[Soltan Soltanlı]] var. Məqalə tək soyadla adlanmır ki, ad-soyadla olur. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:31, 23 dekabr 2025 (UTC) :::Soyad olaraq ensiklopedik mövzu olduğunu deyir, məqalə sayı fərq etmədən. Bu adla digərlərindən daha çox müəyyən mövzu qabağa çıxmırsa dəqiqləşdirmə saxlamaq lazımdır. Başqa yerdə eyniadlı kənd yoxdursa mötərizədə "(kənd)" yazıla bilər. Sadə adı da dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək olar və ya "(dəqiqləşdirmə)" əlavə edilərək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 08:50, 23 dekabr 2025 (UTC) ::::Fikrimcə, “Soltanlı” soyad kimi (ayrı şəxsin soyadı kimi yox, məhs soyad kimi, çünki şəxsin mıqaləsi adətən ad-soyadla yazılır) kifayət qədər ensiklopedikdirsə, fikrimcə buna görə mənbələr olmalıdır. Ondan sonra müəyyənləşdirmək olar ki nə dərəcədə ensiklopedikidir: dəqiqləşdirmə səhifəsində yazılması kifayətdir yoxsa soyad üçün ayrı məqalə olmalıdır, yoxsa soyada aid ayrı dəqiqləşdirmə səhifəsi olmalıdır, və bu halda əsas məna hansı səhifədə olmalıdır: yaşayış məntəqəsində, soyad məqaləsində, ümumi dəqiqləşdirmə səhifəsində, yoxsa soyad dəqiqləşdirmə səhifəsində. Bu məsələdə isə belə başa düşürəm ki, soyad üçün ayrı məqalə üçün ensiklopediklik hələ ki sübut olunmayıbdır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:28, 25 dekabr 2025 (UTC) :::::Soyad, ad, təxəllüs kimi konkret səhifələr dəqiqləşdirmə və çoxmənalı termin səhifələri kimi bir şeydi. Əlbəttə, məqalələri veririksə saya da baxmaq lazımdı. Məncə "Soltanlı" dəqiqləşdirmə səhifəsi olmalıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:22, 25 dekabr 2025 (UTC) ::::::Məncə Soltalı soyad kimi əhəmiyyət dərəcəsində Cəbrayılın Soltanlı kəndi ilə bərabərdirsə, onda gərək ya bu soydan (yəni bu nəsildən) heç olmasa bir neçə məşhur adam çıxmalıdır və ya geniş yayılmış soyad olmalıdır (məsələn [[Əliyev]], [[Məmmədov]] kimi - misal çəkilən soyadlar üçün səhifə artıq dəqiqləşdirmə səhifəsi olmaya da bilər, məqalə formasında da ola bilər). Üstəlik, bir məsələni də qeyd edim ki, dəqiqləşdirmə səhifənin adı [[Sultanlı|Sultanlıdır]] - Soltanlı üçün ayrı dəqiqləşdrmə səhifəsi yaratmaq olar və ya belə saxlasaq Soltanlı adını kənd üçün əsas mənbə kimi istifadə etməyə əngəl qalmır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:39, 25 dekabr 2025 (UTC) == 23-12-2025 – [[:Vəhşi diviziya]] → [[:Qafqaz yerli atlı diviziyası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Vəhşi diviziya]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Vəhşi diviziya|[[{{TALKPAGENAME:Vəhşi diviziya}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Vəhşi diviziya|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Vəhşi diviziya|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Vəhşi diviziya|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Vəhşi diviziya|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qafqaz yerli atlı diviziyası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Diviziyanın rəsmi adı əsas alınmalıdır. Həm də "Vəhşi diviziya" diviziyaya alçaldıcı məna ilə verilib. Keçid qalaraq adı dəyişdirilsin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:48, 23 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə başa düşürəm ki rusca “Кавказская туземная конная дивизия”dır, əslində bəlkə “туземная” sözü də o qədər də hörmət mənasında deyildi, amma azərbaycanca “Qafqaz yerli atlı diviziyası” normal səslənir. Bu ada azərbaycandilli mənbə qoya bilərsiniz? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:48, 25 dekabr 2025 (UTC) :: Qafqaz Yerli Süvari Diviziyası-da uyğundu ::* https://e-derslik.edu.az/books/807/units/unit-1/page56.xhtml :: — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 13:50, 25 dekabr 2025 (UTC) :::Ola bilər, tək problem bu "vəhşi" sözüdür. Azərbaycan Tarixi çoxcilidliyinə də baxmmaq lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:16, 25 dekabr 2025 (UTC) ::::Bəzən doğrudan da klassik rus ədəbiyyatına baxanda, adam dəhşətə gəlir. Hərçənd ki Azərbaycan da Rusiya imperiyası tərəfindən işğal olunmuşdu, amma Rusiyanın indiki ərazisindəki olan o dövrün bəzi zadəganlardan fərqli olaraq, məncə Azərbaycanda heç bir xan, bəy özünü camaatla (istər rəiyyət olsun, istər rəncbər) belə rəftar eləməyə həm özünə sığışdırmazdı, həm də cəsarəti çatmazdı (istisnalar mümkündür əlbətdə ki). Necə deyərlər, Rusiyanın kəndlərində "[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B8 lapti]" (azərbaycanca heç bilmirəm, bu mənanı ifadə edən söz var?) geyinilən zaman, kim kimə vəhşi deyirdi... [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:54, 25 dekabr 2025 (UTC) :::::"Vəhşi" diviziya adlanması təhqir olsa da, bunun Vikipediyaya dəxlisi yoxdur. "Black Scare" məqaləsinin də adını dəyişsinlər bu məntiqlə --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 07:02, 12 yanvar 2026 (UTC) ::::::Burada "dəxli var ya yox" müzakirəsi getmir. Alayın öz rəsmi adının istifadəsinin daha məqsədyönlü və doğru olduğu müzakirə olunur. Əgər sizin məntiqiniz ilə yanaşsaq, onda AXC-ni "Müsavat Azərbaycanı" kimi dəyişdirməliyik. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:40, 12 yanvar 2026 (UTC) == 29-12-2025 – [[:Metsamor çayı]] → [[:Qarasu (çay)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Metsamor çayı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Metsamor çayı|[[{{TALKPAGENAME:Metsamor çayı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Metsamor çayı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Metsamor çayı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Metsamor çayı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Metsamor çayı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarasu (çay)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bizim ensiklopediya və lüğətlərdə çayın adı bu cür göstərilir. [[Qarasu çayı]] başqa səhifəyə yönləndirildiyi üçün bu cür ad təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:17, 29 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə edəndə mahiyyət dəyişmir axı. İki məqalə də eyni adla olacaqsa, o zaman müvafiq dəqiqləşdirmələr əlavə edilməlidir, çünki belə qarışacaq. Təklif olunan ad da istiqamətləndirilir dəqiqləşdirmə səhifəsinə. Əsasən həmçinin çay adları da çox vaxt "X çayı" şəklində adlandırılır. Yox, əgər çay "çay/çayı" əlavəsi olmadan daha çox populyardırsa və o formada istifadə üstünlük təşkil edirsə istisnalar ola bilər. Burada da ən populyar mövzu olmadığından [[Xüsusi:DaimiKeçid/8423234|əsas ad dəqiqləşdirmə səhifəsidir]]. (Mövzu ilə bağlı şərh deyil.) Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 19:28, 29 dekabr 2025 (UTC) == 12-01-2026 – [[:Hacımurad Əmirov]] → [[:Mizancı Murad]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacımurad Əmirov]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacımurad Əmirov|[[{{TALKPAGENAME:Hacımurad Əmirov}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacımurad Əmirov|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacımurad Əmirov|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacımurad Əmirov|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacımurad Əmirov|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mizancı Murad]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Rusca Vikipediyadakı adı yox, ümumişlək və tanınmış adı əsas alınmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 04:32, 12 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə görürəm, sizin təklif etdiyiniz ad da türk dilindən gəlir. "Ümumişlək və tanınmış ad"la bağlı yerli mənbələr göstərə bilərsiniz? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:22, 7 fevral 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Buyurun: [https://dergipark.anas.az/index.php/es/article/download/1006/989/1086 AMEA Xəbərləri Filologiya seriyası] , "[https://filologiyameseleleri.com/pdf/2018/8.pdf Filologiya məsələləri]" jurnalı, buradakı [[Abdullah Cövdət]], [[Tunalı Hilmi]] məqalələri. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:53, 13 fevral 2026 (UTC) == 19-01-2026 – [[:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə]] → [[:Əsakiri-mənsureyi-Məhəmmədiyyə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|[[{{TALKPAGENAME:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Əsakiri-mənsureyi-Məhəmmədiyyə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyyətin, "əsakir" (bax: https://en.wiktionary.org/wiki/%C9%99sakir) sözünün, "mənsur" sözünün izafiyıt ilə "əyi" yox, "eyi" şəklində və xüsusi isim olmadığı üçün kiçik hərflə düzəlişi. Mənbə: [http://e-kitab.ameanb.nmr.az/QezetSekilleri/14sentyabr.pdf 1] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:51, 19 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Salam hörmətli həmkar @[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] qardaş. Məqalənin üzərində yenidən işlədim. Əgər mümkündürsə orada nəzər salarsınız zəhmət olmasa. Əgər məqalənin adının dəyişdirilməsini zəruri hesab edirsinizsə heç bir problem yoxdur. Buyurub dəyişdirə bilərsiniz. Hörmətlə [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 09:16, 3 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Həsən İmanov|Həsən İmanov]] Təşəkkürlər. Mənim addəyişdirmə hüququm olmadığndan sadəcə gözləyirəm ilin əvvəlindən. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:21, 3 iyun 2026 (UTC) :{{u|Yousiphh}}, sizdən [[special:diff/8929777|xahiş olundu]] axı, ki şərhi şərh bölməsinə yazmaq barədə. Digər şərhləri də köçürüb elə cavablaya bilərsiniz. {{u|Həsən İmanov}}, lütfən siz də nəzərə alarsınız. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:04, 3 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Hər dəfə bunu yazacağınıza, addəyişməni icra edin. 1 il gözlətilməsi normaldır? [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:13, 3 iyun 2026 (UTC) :::Müzakirəyə baxmamışam, mən sizə irad bildirdim. Səhifə dolub-daşır, təəssüf ki, maraqlanmağa vaxtım yoxdur. Əvvəl-axır baxılır, könüllü olduğu üçün aktivliyə baxanda gözləmədə qalması normaldır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:19, 3 iyun 2026 (UTC) == 29-01-2026 – [[:Mazandaran ostanı]] → [[:Mazəndaran ostanı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mazandaran ostanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mazandaran ostanı|[[{{TALKPAGENAME:Mazandaran ostanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mazandaran ostanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mazandaran ostanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mazandaran ostanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mazandaran ostanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mazəndaran ostanı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Fars dilindən (və Mazəndaran dilindən) transliterasiya etdikdə, belə alınır. Digər dillərdə, əsas türkcə və ruscada ikinci "a", əslində "e" olub. Mənbələr barədə əmin deyiləm, nə düşünürsünüz? Ensiklopediyalarda necədir? --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 10:43, 29 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :[https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/301/mode/1up ASE-də] əsas ad Mazandaran yazılır. Alternativ variatlar Mazanderan, Mazenderan kimi yazılır. Amma ASE-də köhnə mənbədir. Bəlkə rus dilindəki variantları istifadə ediblər? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:35, 29 yanvar 2026 (UTC) == 07-02-2026 – [[:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)]] → [[:İsrafil bəy Yadigarov (mayor)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|[[{{TALKPAGENAME:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İsrafil bəy Yadigarov (mayor)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mənbələrdə, arxivdəki şəxsi işində və Varşavadakı qəbirindəki yazıda mayor rütbəsində olduğu üçün. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:52, 7 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 14-02-2026 – [[:Ant etkenmen]] → [[:Krım tatarlarının himni]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ant etkenmen]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ant etkenmen|[[{{TALKPAGENAME:Ant etkenmen}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ant etkenmen|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ant etkenmen|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ant etkenmen|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ant etkenmen|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Krım tatarlarının himni]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Himnin adı yox, digər Vikipediyalarda və məqalələrdə olduğu kimi "... himni" şəklində yazılmasını təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:50, 14 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı]] → [[:Koblandı-batır]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|[[{{TALKPAGENAME:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Koblandı-batır]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Dastan azərbaycancaya bu adla tərcümə olunmuşdur: Koblandı-batır. Qazax xalq qəhrəmanlıq dastanı. Tərcümə edən: Nizami Məmmədov-Tağısoy. Bakı, "Elm və təhsil", 2017, 316 s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:13, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:41, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:Ahıskalı aşıq Səfili]] → [[:Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ahıskalı aşıq Səfili]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ahıskalı aşıq Səfili|[[{{TALKPAGENAME:Ahıskalı aşıq Səfili}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ahıskalı aşıq Səfili|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ahıskalı aşıq Səfili|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ahıskalı aşıq Səfili|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ahıskalı aşıq Səfili|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Axısqa sözünün düzgün yazılışı və aşığın azərbaycanca adı bu cürdür. Bax: Hacılı A. Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili. Bakı, Mütercim, 2014. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:31, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)]] → [[:Aşıq Ahu Qaraoğlu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|[[{{TALKPAGENAME:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aşıq Ahu Qaraoğlu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mötərizəyə ehtiyac yoxdur. Bax: [https://tr.wikisource.org/wiki/Ki%C5%9Fi:%C3%82%C5%9F%C4%B1k_%C3%82h%C3%BB_Karao%C4%9Flu Kişi:Âşık Âhû Karaoğlu] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:35, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı]] → [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısqa türklərinin siyahısı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|[[{{TALKPAGENAME:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısqa türklərinin siyahısı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Axısqa türkləri]] yazılmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:37, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :"Şəhid" yox, "həlak" və ya "ölən" ifadələrindən istifadə edilməlidir. "Şəhid" ensiklopedik ifadə deyil, {{u|Yousiphh}}. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:02, 23 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Bu siyahı ümumiyyətlə çox problemlidir. Həm Birinci, həm də İkinci Qarabağ müharibələri, əlavə də 2000-ci illərdə də ölənlər var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:35, 24 iyun 2026 (UTC) == 17-02-2026 – [[:Axısxa]] → [[:Axısxa (kənd)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Axısxa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Axısxa|[[{{TALKPAGENAME:Axısxa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Axısxa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Axısxa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Axısxa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Axısxa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Axısxa (kənd)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Axısxa (kənd)]] və ya [[Axısxa (Sabirabad)]] olaraq dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[Axısxa]]/[[Axısqa]] isə [[Axalsıx]] şəhəri məqaləsinə istiqamətləndirilsin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:39, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Tarix-i Şeyx Üveys]] → [[:Tarixi-Şeyx Üveys]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tarix-i Şeyx Üveys]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tarix-i Şeyx Üveys|[[{{TALKPAGENAME:Tarix-i Şeyx Üveys}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tarix-i Şeyx Üveys|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tarix-i Şeyx Üveys|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tarix-i Şeyx Üveys|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tarix-i Şeyx Üveys|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tarixi-Şeyx Üveys]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyətin düzəldilməsi. Mənbə: [http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17515/cild/20 AME]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:37, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (III Mehmedin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (III Mehmedin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin adı Humaşah Sultan (digər sultan qızlarının adı Hümaşah yazılıb) olsa da, mətn Bəyxan Sultan haqqındadır. Serbcə Vikipediyada da adı bu cürdür. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:14, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Hümaşah Sultan]] → [[:Hümaşah Sultan (Şahzadə Mehmedin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hümaşah Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hümaşah Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hümaşah Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hümaşah Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hümaşah Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hümaşah Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hümaşah Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hümaşah Sultan (Şahzadə Mehmedin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hümaşah Sultan]] adını dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:16, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Hüma Şah Sultan]] → [[:Hümaşah Sultan (Sultan İbrahimin xanımı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hüma Şah Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hüma Şah Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hüma Şah Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hüma Şah Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hüma Şah Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hüma Şah Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hüma Şah Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hümaşah Sultan (Sultan İbrahimin xanımı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:19, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan]] → [[:Bəyxan Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:27, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (III Mustafanın qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (III Mustafanın qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:30, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (I Səlimin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (I Səlimin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:33, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:36, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Hafsa Sultan]] → [[:Həfsə Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hafsa Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hafsa Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hafsa Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hafsa Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hafsa Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hafsa Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hafsa Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həfsə Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bizim dilimizdə Həfsədir bu ad. Digər şəxs üçün bax: [[Aişə Həfsə Sultan]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:56, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayşə Həfsə Sultan]] → [[:Aişə Həfsə Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayşə Həfsə Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayşə Həfsə Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Ayşə Həfsə Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayşə Həfsə Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayşə Həfsə Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayşə Həfsə Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayşə Həfsə Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aişə Həfsə Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Aişə" adının azərbaycanca yazılması. Digər bütün bu adda sultanlarda bu cür yazılıb: [[Aişə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)]], [[Aişə Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]], [[Aişə Sultan (II Bəyazidin qızı)]], [[Aişə Sultan (II Mustafanın qızı)]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:01, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayişə Ərzan]] → [[:Ayşə Ərzan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayişə Ərzan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayişə Ərzan|[[{{TALKPAGENAME:Ayişə Ərzan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayişə Ərzan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayişə Ərzan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayişə Ərzan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayişə Ərzan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ayşə Ərzan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türk dilindəku "Ayşe" adı əksərən "Ayşə" olaraq istifadə edilir. [[Ayşə (ad)]] səhifəsini baxa bilərsiniz. Digər tərəfdən "Ayişə" adı ilə təkcə bu məqalə var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:15, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayşə bint Hüseyn]] → [[:Aişə bint Hüseyn]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayşə bint Hüseyn]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayşə bint Hüseyn|[[{{TALKPAGENAME:Ayşə bint Hüseyn}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayşə bint Hüseyn|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayşə bint Hüseyn|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayşə bint Hüseyn|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayşə bint Hüseyn|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aişə bint Hüseyn]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ərəbcə olan "Aişə" adı təkcə bu şəxsin adında türkcədəki kimi "Ayşə" yazılıb. Digər ərəbəsilli şəxslər: [[Aişə]], [[Aişə Qəzzafi]] və s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:20, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 19-02-2026 – [[:Ulûm]] → [[:Ülüm (qəzet)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ulûm]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ulûm|[[{{TALKPAGENAME:Ulûm}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ulûm|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ulûm|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ulûm|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ulûm|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ülüm (qəzet)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Eyni "Təsviri-əfkar" kimi, qəzet adı "Ulûm" yox, "[[Ülüm (qəzet)|Ülüm]]" olmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:05, 19 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 19-02-2026 – [[:Millət-i Erməniyan]] → [[:Milləti-erməniyan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Millət-i Erməniyan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Millət-i Erməniyan|[[{{TALKPAGENAME:Millət-i Erməniyan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Millət-i Erməniyan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Millət-i Erməniyan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Millət-i Erməniyan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Millət-i Erməniyan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Milləti-erməniyan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyətin düzəldilməsi. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:07, 19 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Servet (qəzet)]] → [[:Sərvət (qəzet)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Servet (qəzet)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Servet (qəzet)|[[{{TALKPAGENAME:Servet (qəzet)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Servet (qəzet)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Servet (qəzet)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Servet (qəzet)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Servet (qəzet)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sərvət (qəzet)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Təsviri-əfkar" və "Ülüm" qəzetlərinin adlarının standartlaşdırılması ilə eyni səbəb. [[Sərvəti-fünun]] jurnalının adı bu qəzetdən gəlir. Əgər jurnalda adı "Sərvət" olaraq yazılırsa, deməli qəzetdə də belə yazılmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti]] → [[:Bəktaşi Ordeni Suveren Dövləti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|[[{{TALKPAGENAME:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəktaşi Ordeni Suveren Dövləti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Bəktaşi" sözünün düzgün yazılışı. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Naxçıvan (region)]] → [[:Naxçıvan (tarixi ərazi)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Naxçıvan (region)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Naxçıvan (region)|[[{{TALKPAGENAME:Naxçıvan (region)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Naxçıvan (region)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Naxçıvan (region)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Naxçıvan (region)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Naxçıvan (region)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Naxçıvan (tarixi ərazi)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Azərbaycan (tarixi ərazi)]], [[Şirvan (tarixi ərazi)]] kimi adlandırılmasını təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:37, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)]] → [[:Költoğan (Keles)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|[[{{TALKPAGENAME:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Költoğan (Keles)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Kənd 2021-ci ildə Költoğan adlandırılıb, həm də mötərizədə vilayət (Cənubi Qazaxıstan vilayəti də artıq Türküstan vilayətidir) adı yox, rayon adı yazılması daha uyğundur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:50, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-02-2026 – [[:Hikmət Cevdet-zadə]] → [[:Hikmət Cövdətzadə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hikmət Cevdet-zadə]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hikmət Cevdet-zadə|[[{{TALKPAGENAME:Hikmət Cevdet-zadə}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hikmət Cevdet-zadə|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hikmət Cevdet-zadə|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hikmət Cevdet-zadə|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hikmət Cevdet-zadə|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hikmət Cövdətzadə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Elmi ədəbiyyatımızda ad-soyadı bu cür yazılır. Əlavə olaraq Vilayət Quliyevin məqalələrinə ([https://525.az/news/321437-xaricden-gelenler-xaricde-yazilanlar--birinci-turkoloji-qurultay-istirakcilarinin-izi-ile], [https://525.az/news/63806-turkoloji-qurultayin-eks-sedasi-yaxud-vetene-son-gelis]), Cəlal Qasımov "Birinci Türkoloji Qurultay: şahidlər və şəhidlər" monoqrafiyasına baxmaq olar. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:01, 21 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 23-02-2026 – [[:Alban əlifbası]] → [[:Qafqaz alban əlifbası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Alban əlifbası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Alban əlifbası|[[{{TALKPAGENAME:Alban əlifbası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Alban əlifbası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Alban əlifbası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Alban əlifbası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Alban əlifbası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qafqaz alban əlifbası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Alban əlifbası]] Balkan yarımadasındakı [[alban dili]]nin əlifbası mənasındadır. Digər dillərdəki və [[Qafqaz alban dili]] məqaləsindəki kimi "Qafqaz" sözü əlavə edilməlidir. Digər variantlar: [[Ağvan əlifbası]], [[Aluank əlifbası]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:40, 23 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 25-02-2026 – [[:Ağşidlər dövləti]] → [[:İxşidilər dövləti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ağşidlər dövləti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ağşidlər dövləti|[[{{TALKPAGENAME:Ağşidlər dövləti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ağşidlər dövləti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ağşidlər dövləti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ağşidlər dövləti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ağşidlər dövləti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İxşidilər dövləti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Dövlətin adı "İxşidi"dir, "Ağşid" yox. "[[İxşid]]" sözündən gəlir. Bax: Rafiq bəy İsmayıl. İxşidilər dövləti, 935–969-cu illər (Bakı, 2007). [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:36, 25 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-03-2026 – [[:Xalxal (Lala)]] → [[:Xalxal (qədim şəhər)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Xalxal (Lala)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Xalxal (Lala)|[[{{TALKPAGENAME:Xalxal (Lala)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Xalxal (Lala)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Xalxal (Lala)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Xalxal (Lala)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Xalxal (Lala)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Xalxal (qədim şəhər)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. Xalxal və ya digər adı Lala bu cür yazılması daha uyğundur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:21, 1 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 10-03-2026 – [[:Ali Canib Yöntem]] → [[:Əli Canib Yöntəm]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ali Canib Yöntem]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ali Canib Yöntem|[[{{TALKPAGENAME:Ali Canib Yöntem}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ali Canib Yöntem|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ali Canib Yöntem|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ali Canib Yöntem|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ali Canib Yöntem|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Əli Canib Yöntəm]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. Mənbə üçün bax: [https://bsuj.bsu.edu.az/uploads/pdf/ab2640fcdc47b9f56064398191c830b6.pdf], [https://dergipark.anas.az/index.php/es/article/download/877/859/956], [http://anl.az/el/Kitab/2019/11/cd/Ar2019-902.pdf], [http://old.xalqqazeti.com/az/news/social/42800] və s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:32, 10 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 10-03-2026 – [[:Bab-ı Ali basqını]] → [[:Babı-ali basqını]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bab-ı Ali basqını]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bab-ı Ali basqını|[[{{TALKPAGENAME:Bab-ı Ali basqını}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bab-ı Ali basqını|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bab-ı Ali basqını|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bab-ı Ali basqını|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bab-ı Ali basqını|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Babı-ali basqını]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bax: [[Babı-ali]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:38, 10 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-03-2026 – [[:Sürət]] → [[:Sürət vektoru]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sürət]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sürət|[[{{TALKPAGENAME:Sürət}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sürət|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sürət|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sürət|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sürət|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sürət vektoru]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu sahə üzrə ekspert deyiləm deyə çox da əmin deyiləm açığı. Süni intellektin dediyinə görə Velocity sürət vektoru, speed isə yeyinlik olmalıdır. Bura baxa bilərsiz: https://ibb.co/0RXZtdzk [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 16:41, 18 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 22-03-2026 – [[:Azad Volqa-Ural]] → [[:Azad İdil-Ural]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azad Volqa-Ural]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azad Volqa-Ural|[[{{TALKPAGENAME:Azad Volqa-Ural}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azad Volqa-Ural|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azad Volqa-Ural|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azad Volqa-Ural|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azad Volqa-Ural|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azad İdil-Ural]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Orijinal və beynəlxalq adında "İdil" yazılıb. Rusca belə "İdil" yazılıb. Düzəltmə. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:08, 22 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] tərəfindən [[Xüsusi:Fərq/8917455|yerinə yetirilib]]}} [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:37, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 25-03-2026 – [[:Türkistan legionu]] → [[:Türküstan legionu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Türkistan legionu]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Türkistan legionu|[[{{TALKPAGENAME:Türkistan legionu}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Türkistan legionu|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Türkistan legionu|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Türkistan legionu|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Türkistan legionu|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Türküstan legionu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Elmi ədəbiyyatımızda legionun adı "Türküstan"dır. Əgər əsli kimi yazılmalıdır kimi bir fikri müdafiə etmək istəyən olsa, diqqətinizə çatdırım ki, ingiliscə və ruscada "Turkestan" kimi istifadə edilib. Bir də Türkistan/Türküstan məsələsi daha əvvəl müzakirə edilmişdi. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:05, 25 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 27-03-2026 – [[:Alaş-Orda hökuməti]] → [[:Alaş Orda hökuməti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Alaş-Orda hökuməti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Alaş-Orda hökuməti|[[{{TALKPAGENAME:Alaş-Orda hökuməti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Alaş-Orda hökuməti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Alaş-Orda hökuməti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Alaş-Orda hökuməti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Alaş-Orda hökuməti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Alaş Orda hökuməti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Defisə ehtiyac yoxdur. Bax: [[Alaş Orda]], [[Qızıl Orda]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:23, 27 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-03-2026 – [[:Smart-kartlar]] → [[:Ağıllı kart]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Smart-kartlar]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Smart-kartlar|[[{{TALKPAGENAME:Smart-kartlar}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Smart-kartlar|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Smart-kartlar|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Smart-kartlar|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Smart-kartlar|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağıllı kart]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mən bilən bütün məqalələr tək halda olmalıdır. Tərcümə də səhvdir (prinsipcə düz götürmək olar). Rus dilindən transliterasiya etməkdənsə Ağıllı kart yazmaq daha məqsədəuyğundur [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:06, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * {{şərh}} Hansı məqalələr bütün məqalə halında olmalıdır ? Həmçinin qeyd etdiyiniz adlarda olan mənalar tamam fərqli anlayışlardır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 18:37, 31 mart 2026 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], hansı adın istifadəsindən asılı olmayaraq qeyd edim ki, [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|istifadəçi]] düz deyir, təkdə olmalıdır; [[VP:TƏKDƏ]] qaydamız var. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:47, 31 mart 2026 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Ad olaraq qeyd edib, indi aydın oldu mənə o barədə haqlısınız. Yenədə məna cəhətdən tam fərqli anlayışlardır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 19:06, 31 mart 2026 (UTC) *:::Salam, arasındakı fərqləri izah edə bilərsiz mənə? Və ya "Ağıllı kart"in ingilis və ya başqa dildə olan məqaləsini göstərə bilərsiz? Çünki türk dilində olan məqalədə də "Ağıllı kart" yazılıb. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 10:06, 1 aprel 2026 (UTC) *:::: @[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] Türk dilində ola bilər lakin Azərbaycan dilində texnologiya terminlərində fərqli anlayışlardır. Bunun izahini internet resurslarında özünüzdə araşdırma edərək tapa bilərsiniz. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 13:03, 1 aprel 2026 (UTC) *:::::Bağışlayın, amma mən sizdən konkret cavab gözləyirdim. Deyirsiz ki, "Ağıllı kart" ilə "Smart kart" tamam fərqli anlayışlardır. Əgər İngilis dilindəki "Smart card" ifadəsi Azərbaycan dilindəki qarşılığı "Smart kart"dırsa bəs onda "Ağıllı kart" nədir? Yəni ingiliscə "Ağıllı kart"ın qarşılığı nədir? İngiliscə Vikipediyada məqaləsi var? *:::::İnternetdə ağıllı kart yazanda da, smart kart yazanda da eyni şey çıxır. Fərq sadəcə hansı qurumun necə adlandırmasındadır. Ağıllı kart ilə smart kart arasındakı fərq, ağıllı telefon ilə smartfon arasındakı fərq ilə eynidir (siz əksini sübut edənə qədər). [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:39, 1 aprel 2026 (UTC) *:::::: @[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] Sxeamtik olaraq haqlısınız lakin əgər hədəfiniz professional və elmi bir yanaşmadırsa, mütləq "Smart kart" başlığından istifadə edilməlidir. Çünki vikipedia daxilində ən populyar ad və ən çox tanınan adlar istifadə edilir. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 15:05, 1 aprel 2026 (UTC) == 29-03-2026 – [[:İnteqral sxem]] → [[:İnteqral dövrə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İnteqral sxem]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İnteqral sxem|[[{{TALKPAGENAME:İnteqral sxem}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İnteqral sxem|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İnteqral sxem|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İnteqral sxem|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İnteqral sxem|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İnteqral dövrə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Circuit həm [https://www.youtube.com/watch?v=LZAbnOJiGfQ elektronikada], həm də gündəlik həyatda dövrə kimi çevrilir. Məqalə rus dilindən transliterasiya edilib deyə sxem yazılıb. PS: inteqral hissəsindən tam əmin deyiləm açığı. İnteqrasiya olunmuş da yazmaq olar. Və ya bütöv/bütövləşmiş. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:26, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-03-2026 – [[:Sxem lövhəsi]] → [[:Çap olunmuş dövrə lövhəsi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sxem lövhəsi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sxem lövhəsi|[[{{TALKPAGENAME:Sxem lövhəsi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sxem lövhəsi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sxem lövhəsi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sxem lövhəsi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sxem lövhəsi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Çap olunmuş dövrə lövhəsi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Əvvəla "printed" sözü, ümumiyyətlə tərcümə olunmayıb. İkincisi "circuit" sözü həm [https://www.youtube.com/watch?v=LZAbnOJiGfQ elektronikada], həm də gündəlik həyatda "dövrə" kimi tərcümə olunur. Görünür məqalənin adı rus dilindən transliterasiya olunub. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:33, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-05-2026 – [[:Firudin bəy Köçərlinin evi]] → [[:Firidun bəy Köçərlinin evi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Firudin bəy Köçərlinin evi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Firudin bəy Köçərlinin evi|[[{{TALKPAGENAME:Firudin bəy Köçərlinin evi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Firudin bəy Köçərlinin evi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Firudin bəy Köçərlinin evi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Firudin bəy Köçərlinin evi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Firudin bəy Köçərlinin evi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Firidun bəy Köçərlinin evi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Firidun bəy Köçərli olmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:24, 29 may 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:35, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Niyə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:41, 29 may 2026 (UTC) ::Yəqin şəxsin məqaləsi elə adlanıdırılıb, ona görə. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], şərhinizi şərhlər bölməsinə köçürdüm, lütfən şərhlər üçün bu bölmədən istifadə edin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 17:27, 29 may 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Çünki adı Firidundur ({{lang-az2|فریدون}}), Firudin deyil. Bax: [[:Fayl:Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi materialları (I cild II hissə).jpg|Fayl]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000019797 1]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000006886 2]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000005131 3]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000152329 4]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000007617 5]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000337585 6]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000520252 7]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:25, 30 may 2026 (UTC) == 01-06-2026 – [[:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş]] → [[:Ağa Şövkət Əli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|[[{{TALKPAGENAME:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağa Şövkət Əli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu cür ad düzgün deyil. [[:en:Agha Shaukat Ali|Ağa Şövkət Əli]] ilə əvəzlənməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:27, 1 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:34, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 23-06-2026 – [[:İmran Mirzəyev (jurnalist)]] → [[:İmran Mirzəyev]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İmran Mirzəyev (jurnalist)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İmran Mirzəyev (jurnalist)|[[{{TALKPAGENAME:İmran Mirzəyev (jurnalist)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İmran Mirzəyev (jurnalist)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İmran Mirzəyev (jurnalist)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İmran Mirzəyev (jurnalist)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İmran Mirzəyev (jurnalist)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İmran Mirzəyev]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mötərizədəki dəqiqləşdirməyə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 23 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:27, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 27-06-2026 – [[:Robert Sapolsky]] → [[:Robert Sapolski]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Robert Sapolsky]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Robert Sapolsky|[[{{TALKPAGENAME:Robert Sapolsky}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Robert Sapolsky|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Robert Sapolsky|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Robert Sapolsky|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Robert Sapolsky|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Robert Sapolski]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca düzgün yazılış. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 18:23, 27 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 30-06-2026 – [[:Tütün]] → [[:Tütün (bitki)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tütün]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tütün|[[{{TALKPAGENAME:Tütün}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tütün|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tütün|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tütün|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tütün|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tütün (bitki)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azvikidə məqaləsi olmasa belə, ümumi tütün (çəkilən, çəkmək üçün istifadə olunan) yəni "tobacco" ilə qarışdırılmaması üçün bitki sözünü əlavə etmək lazımdır. Bu məqalə xüsusi bitki cinsinə aiddir. Digər vikilərə də göz ata bilərsiniz. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 19:50, 30 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{not done}}: Qərar müzakirə səhifəsində aparılan müzakirə ilə veriləcək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:32, 1 iyul 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :{{şərh|Qeyd:}} Ad dəyişəcəyi təqdirdə səhifəyə olan keçidlər də yoxlanılaraq yeni ada düzəldilməlidir. Mən hazırda telefonda olmasam vaxt edib edərdim, amma indi uyğun deyiləm. Bu addəyişmə məsələsini ümumiyyətlə müzakirə səhifəsində müzakirə etmək daha doğru olar fikrimcə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:17, 30 iyun 2026 (UTC) ::[[Müzakirə:Tütün#h-Məqalənin adı-20240127144400|Bu]] da məntiqlidir. Digər bir çox vikilərdə də belə adlanıb. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 14:17, 1 iyul 2026 (UTC) == 01-07-2026 – [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi]] → [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|[[{{TALKPAGENAME:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Müzakirə:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi#Məqalənin adı|burada müzakirə]]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:04, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-07-2026 – [[:Sealand milli futbol komandası]] → [[:Silend milli futbol komandası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sealand milli futbol komandası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sealand milli futbol komandası|[[{{TALKPAGENAME:Sealand milli futbol komandası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sealand milli futbol komandası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sealand milli futbol komandası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sealand milli futbol komandası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sealand milli futbol komandası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Silend milli futbol komandası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Adın azərbaycanca düzgün yazılışı. [[Silend]]in komandasıdır, adı belə yazılır. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 20:25, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' {{y}} — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 20:40, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-07-2026 – [[:Yeni Federasiyalar Şurası]] → [[:NF-Board]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Yeni Federasiyalar Şurası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Yeni Federasiyalar Şurası|[[{{TALKPAGENAME:Yeni Federasiyalar Şurası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Yeni Federasiyalar Şurası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Yeni Federasiyalar Şurası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Yeni Federasiyalar Şurası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Yeni Federasiyalar Şurası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:NF-Board]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu cür ad düzgün deyil, qurum adı və xüsusi addır. Tərcümə olunmamalıdır. Digər vikilərə də baxa bilərsiniz. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 20:38, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : eorl3lsn9wf9qr0ss2aq3630jpuytvu 8985492 8985465 2026-07-01T21:38:58Z Bozqurd77 316685 Yeni müraciət əlavə edilir: Bahçelievler Hürriyet FK → Sancaqtəpə FK 8985492 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{/Giriş}}</noinclude> {{Archive basics |archive = Vikipediya:Addəyişdiricilərə müraciət/Arxiv/%(year)d/%(monthname)s |counter = 1 }} <!--Bu sətirə və yuxarısına toxunmayın. Müraciətlərinizi bu sətirdən aşağıya qeyd edin.--> == 13-05-2025 – [[:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)]] → [[:Təzəkənd (Şərur)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|[[{{TALKPAGENAME:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Təzəkənd (Şərur)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hal hazırda rayonda bu adda bir kənd var. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:21, 13 may 2025 (UTC) :[[Təzəkənd (Maxta, Şərur)]] kəndi [https://e-qanun.az/framework/2125 ləğv olunub]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:22, 13 may 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:'''<br><!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. -->{{pb}}'''Şərhlər:'''<br><!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. -->{{pb}}{{şərh}} [[https://az.wikipedia.org/wiki/T%C9%99z%C9%99k%C9%99nd_(%C5%9E%C9%99rur)]] - @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]]@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] Zəhmət olmazsa bu məqaləni silib ad dəyişikli ilə bağlı yardım edəsiniz. Mən cəhd edən zaman xəta ekranı aldım. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 23:33, 31 mart 2026 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], {{done}}. Gələn dəfə {{tlf|sil}} şablonundan da istifadə edə bilərsiz. Keçidləri düzəltməyi də unutmayın. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:42, 1 aprel 2026 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Təşəkkürlər, lakin mən edən zaman bu adda məqalə var bildirişi aldım. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 20:49, 1 aprel 2026 (UTC) *:::@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], yalnız bir redaktə və o da istiqamətləndirmə verildiyi redaktə olarsa dəyişə bilirsiniz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:54, 1 aprel 2026 (UTC) == 16-06-2025 – [[:Həmzə ibn Həbib Kufi]] → [[:Həmzə ibn Həbib]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həmzə ibn Həbib Kufi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həmzə ibn Həbib Kufi|[[{{TALKPAGENAME:Həmzə ibn Həbib Kufi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həmzə ibn Həbib Kufi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həmzə ibn Həbib Kufi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həmzə ibn Həbib Kufi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həmzə ibn Həbib Kufi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həmzə ibn Həbib]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ad çox uzundur. Burada [https://isamveri.org/pdfdrg/D02632/2010_13/2010_13_MURSELOVM.pdf] sadəcə Həmzə kimi verilib. Lakin şəxs Həmzə ibn Həbib [https://islamansiklopedisi.org.tr/hamza-b-habib] kimi tanınır. Bu görə də nisbə gərəksiz, qeyri-ənənəvidir. [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 17:23, 16 iyun 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-06-2025 – [[:Qoqoran]] → [[:Ağlağan silsiləsi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qoqoran]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qoqoran|[[{{TALKPAGENAME:Qoqoran}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qoqoran|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qoqoran|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qoqoran|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qoqoran|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağlağan silsiləsi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Birincisi məqalədə səhvliklə dağ silsiləsi, sadəcə dağ olaraq göstərilib. İkincisi bizim ədəbiyyatda bu dağ silsiləsinin adı [[Ağlağan|baş dağın adından]] götürülüb. Hətta Ermənicə Vikipediyada da ikinci ad olaraq Ağlağan (Աղլաղան) adı qeyd olunub. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:57, 21 iyun 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 02-07-2025 – [[:Hacı Əli Davafuruş]] → [[:Hacı Əli Davaçı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əli Davafuruş]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əli Davafuruş|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əli Davafuruş}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əli Davafuruş|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əli Davafuruş|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əli Davafuruş|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əli Davafuruş|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əli Davaçı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : yanlış adlandırma [[İstifadəçi:Qızılbaş|Qızılbaş]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qızılbaş|müzakirə]]) 12:23, 2 iyul 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :{{u|Qızılbaş}}, zəhmət olmasa səbəb/əsaslandırma təqdim edə bilərsiz? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 13:20, 2 iyul 2025 (UTC) ::{{u|Qızılbaş}} bu ad barədə Azərbaycan dilində mənbə var, yoxsa öz mülahizələrinizdir? --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 14:05, 2 iyul 2025 (UTC) :علی دواچی --- farsca vikipediyada adlandırma belədir. Bu da transliterasiya olaraq Əli Davaçı kimi qeyd edilir, Davafuruş yox. Davafuruş Davaçı ifadəsinin, yəni Dava (dərman) Satan (farscada furuş) farscaya şəkilçi olaraq tərcüməsindən törədilib sonradan. Əgər farsca vikipediyada Davaçı deyə qeyd edilirsə, Azərbaycancada niyə fars sonluqlu və sonradan törədilmiş forması qalsın ki ? Hörmətlə. {{imzasız|Qızılbaş|13:26, 2 iyul 2025}} == 23-07-2025 – [[:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği]] → [[:Mirzə Həsən Qarabaği]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|[[{{TALKPAGENAME:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mirzə Həsən Qarabaği]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Adının standartlaşdırılması. 1973-cü ildə nəşr edilmiş "Seçilmiş əsərləri"ndə və ASE-dəki məqaləsindəki adı əsas götürülməlidir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:00, 23 iyul 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Kiçan monastırı]] → [[:Ballıqayada məbəd (Ağdərə)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kiçan monastırı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kiçan monastırı|[[{{TALKPAGENAME:Kiçan monastırı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kiçan monastırı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kiçan monastırı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kiçan monastırı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kiçan monastırı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ballıqayada məbəd (Ağdərə)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Abidənin qeydiyyat nömrəsini təzələdim. Orada məbədin adı qeyd olunmayıb. Ona görə də ümumi ad olaraq "Ballıqayada məbəd" adlandırmağa təklif edirəm, həmçinin Ballıqaya adında bir neçə kənd olduğunu nəzərə alaraq mötərizədə "Ağdərə" əlavə edilməsini təklif edirəm [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:00, 6 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Dvin]] → [[:Dəbil]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Dvin]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Dvin|[[{{TALKPAGENAME:Dvin}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Dvin|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Dvin|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Dvin|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Dvin|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Dəbil]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca şəhərin adı. Məqalədə istinad var [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:39, 6 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Didi Türkoba]] → [[:Böyük Türk Yürüşü]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Didi Türkoba]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Didi Türkoba|[[{{TALKPAGENAME:Didi Türkoba}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Didi Türkoba|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Didi Türkoba|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Didi Türkoba|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Didi Türkoba|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Böyük Türk Yürüşü]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca adı düzgün deyil. Güney Azərbaycanca Vikipediyasında adı "Böyük Türk Yürüşü" ({{Dil-az2|بؤیوک تورک یوروشو}}) kimi verilib. Digər Vikipediyalardakı adlar ilə müqayisədə bu ad daha doğrudur (misal: türkcə: Böyük Türk İstilası; özbəkcə: Böyük Türk Basqını). [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:36, 6 avqust 2025 (UTC) ::Böyük Türk Yürüşü bilmirəm nə dərəcədə mövzunu konkfetləşdirəcək. Azərbaycandilli akademik nəşrlərdə necə adlandırılır? Didi Türkoba - mənə elə gəlir ki, bu hadisə deyil, ərazidir, bu səbəbdən də fərqli məqalələr də ola bilər, adını yenə də azərbaycandilli akademik nəşrlərdən baxılsa pis olmaz. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 08:37, 7 avqust 2025 (UTC) :::Əgər akademik nəşrlərdə yürüşün adı dəqiqləşdirilməyibsə, digər dildəki əksər ad əsas götürülməlidir. Bir şey açıq-aşkardır ki, "Didi Türkoba" yanlış adalandırmadır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:21, 6 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 07-08-2025 – [[:Qırmızı monastır]] → [[:Qırmızı məbəd (Qozlu, Ağdərə)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qırmızı monastır]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qırmızı monastır|[[{{TALKPAGENAME:Qırmızı monastır}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qırmızı monastır|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qırmızı monastır|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qırmızı monastır|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qırmızı monastır|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qırmızı məbəd (Qozlu, Ağdərə)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Siyahıda adı Qırmızı məbəddir. Mötərizədə Qozlu çünki Ağdərə rayonunun Çıldıranda da Qırmızı məəbəd var, Ağdərə çünki Qozlu adında kənd Laçın rayonunda da var. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:21, 7 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-08-2025 – [[:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)]] → [[:Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|[[{{TALKPAGENAME:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İstifadəçi mənbə qeyd edib bu məqalədə digər dillərdə evvelki addadır araşdırdım adı neçenci ildə dəyişib tapa bilmədim baxış keçirilsin zəhmət olmasa uyğundursa dəyişdirilsin - [[İstifadəçi:ReiKaze|<span style="font-family:Segoe print; color:#111442; text-shadow:#234675 0.0em 0.0em 0.0em;">'''ReiKaze🌸'''<sup></sup></span>]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ReiKaze|müzakirə]]) 15:00, 20 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:ReiKaze|ReiKaze]], rəsmi adı necə gedir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 14:06, 10 noyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] muzeyin adı Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi olaraq gedir hətta qapısı üzərində də bu ad yazılıb. - [[İstifadəçi:ReiKaze|<span style="font-family:Segoe print; color:#111442; text-shadow:#234675 0.0em 0.0em 0.0em;">'''ReiKaze🌸'''<sup></sup></span>]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ReiKaze|müzakirə]]) 16:19, 10 noyabr 2025 (UTC) :::Qapının üzərində yazı bilmirəm nə dərəcədə mötəbər mənbədir... İnstitutun saytında tapmadım. [https://icherisheher.gov.az/az/monument/13 Burada] AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi yazılıb. Bəlkə onda Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı) qalsın? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:29, 10 noyabr 2025 (UTC) == 21-08-2025 – [[:Adil Bağırov (alim)]] → [[:Adil Bağırov (iş adamı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Adil Bağırov (alim)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Adil Bağırov (alim)|[[{{TALKPAGENAME:Adil Bağırov (alim)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Adil Bağırov (alim)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Adil Bağırov (alim)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Adil Bağırov (alim)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Adil Bağırov (alim)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Adil Bağırov (iş adamı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu şəxs alim deyil. Sadəcə PhD-si var, heç bir institut, universitetedə çalışmır, elmi əsərləri yoxdur. Verdiyi müsahibələrində ([https://hafiztimes.com/adil-baguirov-qarabag-susa-amerika-is-adami-shusha-karabakh/ 1]), etibarlı mənbələrdə ([https://www.amerikaninsesi.org/a/amerikanin-azerbaycanli-siyasetchileri/1786012.html 2], [https://www.amerikaninsesi.org/a/adil-bagirov-vezifeye-sechilib/1785040.html 3]) iş adamı olduğu aydın olur. : Başqa tərəfdən ciddi alim, Avstraliyanın Federasiya Universitetinin professoru Adil Bağırov ([https://federation.edu.au/institutes-and-schools/iiss/staff-profiles/staff-profiles/archive/adil-bagirov federation.edu.au]) barədə məqalə yaratmaq üçün bu adın düzldilməsinə ehtiyac var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:59, 21 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 22:32, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Məncə uyğundu, etiraz yoxdusa dəyişək — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:28, 3 sentyabr 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Bikar|Bikar]] Etiraz olacağını düşünmürəm. Bura çox az inzibatçı baxır. Lütfən dəyişdirin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:06, 7 sentyabr 2025 (UTC) : indi gördüm, dəyişilməli deyilmiş. istiqamətləndirmə səhifəsi silinəndən sonra düzəldəcəyəm, üzrlü sayın :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 22:36, 23 iyun 2026 (UTC) ::İlk adı birbaşa düz ada (dəqiqləşdirməsiz olana) istiqamətləndirək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:24, 23 iyun 2026 (UTC) == 22-08-2025 – [[:Adil Quliyev (rəssam)]] → [[:Adil Elçin]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Adil Quliyev (rəssam)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Adil Quliyev (rəssam)|[[{{TALKPAGENAME:Adil Quliyev (rəssam)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Adil Quliyev (rəssam)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Adil Quliyev (rəssam)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Adil Quliyev (rəssam)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Adil Quliyev (rəssam)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Adil Elçin]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Rəssam-karikaturçu daha çox Adil Elçin adı ilə məşhurdur. "Kirpi" jurnalındakı karikaturlarını da bu adla imza edib. Əlavə mənbələr tapmağa çalışacam. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:17, 22 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 24-08-2025 – [[:Favn]] → [[:Faun]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Favn]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Favn|[[{{TALKPAGENAME:Favn}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Favn|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Favn|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Favn|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Favn|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Faun]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycan dilində latın və yunan mənşəli terminlər orijinala uyğun yazılır. Buna görə də "favn" yerinə "faun" uyğun gəlir. Bu forma həm beynəlxalq mənbələrdə (ingilis, fransız, italyan), həm də akademik ensiklopedik mənbələrdə işlədilir. [[İstifadəçi:Maryidaa|<span style="font-family:Segoe print; color: #FFA500; 0.1em 0.1em 0.1em;">''☆Mary☆''<sup></sup></span>]] &nbsp; ([[İstifadəçi müzakirəsi:Maryidaa|''' Müraciət ''']]) 07:08, 24 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Əsasən rus dilindən keçən adlandırmalar istifadə etdiyimizə görə və bu [https://kulis.az/xeber/tarix/xeber-17248 məqalədə] Favn adı istifadə olunub, başqa heç yerdə Faun adı istifadə olunmmadığına görə dəyişikliyi doğru hesab etmirəm — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:27, 3 sentyabr 2025 (UTC) == 31-08-2025 – [[:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı]] → [[:Həmzət bəy Qəbulov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|[[{{TALKPAGENAME:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həmzət bəy Qəbulov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Jurnalist Həmzət bəy Qəbulov "Şirvanlı" yox, "Şirvanski" təxəllüsü ilə rusdilli mətbuatda yazı yazıb. Ad-soyadının olduğu kimi qalması, [[Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanski]] səhifəsinin isə istiqamətləndirmə olaraq dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:14, 31 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 31-08-2025 – [[:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski]] → [[:Mustafa Lütfi İsmayılov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|[[{{TALKPAGENAME:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mustafa Lütfi İsmayılov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Həmzət bəy Qəbulov]] səhifəsi ilə eyni səbəb. [[Mustafa Lütfi İsmayılov-Şirvanski]] səhifəsi istiqamətləndirmə olaraq ad-soyadı yazılsın. Məqalədə digər adları onsuzda verilib. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:16, 31 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-09-2025 – [[:Fit qalası]] → [[:Fitdağ (şəhər)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Fit qalası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Fit qalası|[[{{TALKPAGENAME:Fit qalası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Fit qalası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Fit qalası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Fit qalası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Fit qalası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Fitdağ (şəhər)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [http://web2.anl.az:81/read/page.php?zoom=0&bibid=476738&pno=73 Bu], [https://www.researchgate.net/publication/383061961_Fitdag_shrinin_tarixin_dair bu], [https://azertag.az/xeber/sulut_buzxanasi_herem_qalasinin_erzaqla_temin_olunmasi_meqsedile_tikilib-1395708 bu] mənbələrə görə. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 17:51, 1 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], salam. Məqalədə şəhərdən bəhs olunmur. Qala və onun tarixi və memarlığından danışılır. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 09:48, 2 sentyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Turkmen|Turkmen]], Siz hansı məqaləni deyirsiniz? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:51, 2 sentyabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], başlıqdakı məqaləni nəzərdə tuturam: [[Fit qalası]]. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 10:00, 2 sentyabr 2025 (UTC) ::::Həə, Vikipediyadakı məqaləni deyirsiniz. Elə bildim ki, mənbələri deyirsiniz. Fikrimcə, şəhər və qala üçün ayrı məqalələrə ehtiyyac yoxdur, çünki faktiki olaraq [https://www.researchgate.net/publication/383061961_Fitdag_shrinin_tarixin_dair qala-şəhər] olmuşdu. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 14:31, 2 sentyabr 2025 (UTC) == 02-09-2025 – [[:İlya Yorqa]] → [[:İliya Yorqa]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İlya Yorqa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İlya Yorqa|[[{{TALKPAGENAME:İlya Yorqa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İlya Yorqa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İlya Yorqa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İlya Yorqa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İlya Yorqa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İliya Yorqa]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hörmətli inzibatçılar, bu səhifənin adını [[İliya Yorqa]] adına dəyişməyinizi rica edirəm. Çünki ad və soyadın doğru yazılışı belədir. [[İstifadəçi:MrKamil010|MrKamil010]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MrKamil010|müzakirə]]) 23:05, 2 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * İnternetdə hər iki versiya var, əsas götürə biləcəyimiz mənbə göstərin — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:24, 3 sentyabr 2025 (UTC) == 03-09-2025 – [[:Azərbaycan Nəşriyyatı]] → [[:Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşr]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azərbaycan Nəşriyyatı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azərbaycan Nəşriyyatı|[[{{TALKPAGENAME:Azərbaycan Nəşriyyatı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azərbaycan Nəşriyyatı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azərbaycan Nəşriyyatı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azərbaycan Nəşriyyatı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azərbaycan Nəşriyyatı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşr]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Səhifədə söhbət məhz Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşrdən gedir. Azərbaycan Nəşriyyatı isə tamamilə başqa qurumdur, SSRİ dönəmində adı "Kommunist" Nəşriyyatı olub. [[İstifadəçi:ShixRon|ShixRon]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ShixRon|müzakirə]]) 17:03, 3 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Daha doğrusu [[Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı]] adıdır. Tire ilə qısaltmasının əlavəsinə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 21:16, 3 sentyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Redaktələri geri qaytarmaq əvəzinə addəyişməni icra edə bilərsiniz. Açıq şəkildə aydındır ki, Azərnəşrin adı "Azərbaycan Nəşriyyatı" ola bilməz, bu ad başqa bir nəşriyyat-şirkətinin adıdır. Özü də özəldir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:06, 2 iyun 2026 (UTC) == 07-09-2025 – [[:Muna Mahmudnizad]] → [[:Mona Mahmudnejad]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Muna Mahmudnizad]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Muna Mahmudnizad|[[{{TALKPAGENAME:Muna Mahmudnizad}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Muna Mahmudnizad|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Muna Mahmudnizad|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Muna Mahmudnizad|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Muna Mahmudnizad|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mona Mahmudnejad]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Soyadın yanlış yazılması. Farsca soyadı Mahmudnejad olaraq transliterasiya olunur. Oxşar nümunə üçün bax: [[Mahmud Əhmədinejad]]. Mahmudnizad ingiliscədən birə-bir səhv olaraq köçürülüb. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:20, 7 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 26-09-2025 – [[:Hacı Baba Haşımov]] → [[:Hacı Hacıbaba Haşımov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Baba Haşımov]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Baba Haşımov|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Baba Haşımov}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Baba Haşımov|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Baba Haşımov|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Baba Haşımov|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Baba Haşımov|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Hacıbaba Haşımov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin özündə şəxsin adı Hacıbaba olaraq yazılıb. Dövri və müasir ədəbiyyatdakı adı ilə dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:15, 26 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 12-10-2025 – [[:Muradbəyli (Sabirabad)]] → [[:Muradbəyli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Muradbəyli (Sabirabad)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Muradbəyli (Sabirabad)|[[{{TALKPAGENAME:Muradbəyli (Sabirabad)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Muradbəyli (Sabirabad)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Muradbəyli (Sabirabad)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Muradbəyli (Sabirabad)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Muradbəyli (Sabirabad)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Muradbəyli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hazırda Azərbaycan Respublikasında bu adda bir kənd var. Digər Muradbəyli - Ağdam rayonunun Muradbəylisi hələ 1990-cı ildə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:44, 12 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 12-10-2025 – [[:Pərioğlular (Ağcabədi)]] → [[:Pərioğlular]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Pərioğlular (Ağcabədi)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Pərioğlular (Ağcabədi)|[[{{TALKPAGENAME:Pərioğlular (Ağcabədi)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Pərioğlular (Ağcabədi)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Pərioğlular (Ağcabədi)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Pərioğlular (Ağcabədi)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Pərioğlular (Ağcabədi)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Pərioğlular]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hazırda Azərbaycan Respublikasında bu adda bir kənd var. Digər Pərioğlular - Ağdam rayonunun Pərioğluları hələ 1990-cı ildə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:45, 12 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-10-2025 – [[:Tarsis palçıq vulkanı]] → [[:Tarsis]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tarsis palçıq vulkanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tarsis palçıq vulkanı|[[{{TALKPAGENAME:Tarsis palçıq vulkanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tarsis palçıq vulkanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tarsis palçıq vulkanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tarsis palçıq vulkanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tarsis palçıq vulkanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tarsis]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin adı ensiklopedik deyil. Ad və məzmun da düzgün deyil. Adı vulkan barədə olsa da, məzmun vulkanik yayla (plato) barədədir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:55, 17 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-10-2025 – [[:Səri-Pul vilayəti]] → [[:Səripül]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Səri-Pul vilayəti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Səri-Pul_vilayəti|[[{{TALKPAGENAME:Səri-Pul_vilayəti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Səri-Pul_vilayəti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Səri-Pul_vilayəti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Səri-Pul_vilayəti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Səri-Pul_vilayəti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sarıpul]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Salam, məncə, [[Səri-Pul vilayəti]] və [[Sər-i Pul]] səhifələrindəki Sər-i Pul Saripul Səri-Pul və digər variantları Səripül olaraq dəyişdirilməlidir. Bir neçə arqument gətirmək istərəm: * original yazıda سر پل yazılıb, bəzi hallarda ayrı, bəzi hallarda isə bitişik سرپل yazılır, buraza ancaq S R P L hərfləri var سر sözü bizim dillərdən həməşə SƏR kimi oxunur, məsələn, سربست sərbəst, سرپمك sərpmək, سرحد sərhəd, سركرده serkerde ve s. əslində burdakı sər sözü "baş, başlanğıc" mənasındadır<ref>https://www.azleks.az/online-dictionary/sər</ref> səri (sər-i, sər-e) isə nəyinsə başlanğıcı deməkdir. پل sözü isə farsca körpü deməkdir və bu sözü Azərbaycan dilində "pül" şəkilində mövcuddur<ref>https://www.azleks.az/online-dictionary/pül</ref> birlikdə سر پل sözü ''körpü başında" (başlanğıcında) mənasını verir. ərəb hərlərində yazıldığına görə kim nətər istəyir elə də yazır, və məncə, bu boyda variantların içində Azərbaycan dilində ən uyğun olduğunu yazmaq lazımdır- Səripül, bu ad həm lazımsız probeli və ya defisi aradan qaldırır və asan olur həm də ahəng qanununa uyğun olur. Əlavə: yerli əfqanistan ləhcələrində bu şəhərin adı fərqli deyilir: saripul, saripül, sarepol, səripol və s. [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 16:30, 21 oktyabr 2025 (UTC) :üzr istəyirəm, bəzi köhnə xəritələrdə bu şəhər üçün Sarı Pul (bildiyimiz sarı və pul sözlərindən) sözü yazılıb, məsələn, 1894 osmanlı https://uniquemaps.com/products/old-arabic-map-of-india-by-hafiz-ali-esref-1894-mumbai-delhi-kolkata-himalayas-ganges-railroads xəritəsində , bu mövzunu daha çox araşdırmalıyam [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 17:33, 21 oktyabr 2025 (UTC) ::Yenə Salam, məncə etimologiyasına baxmayaraq ən doğru variantı Sarıpul-dur, çünki elə yerli camaat da (puştunlar) da elə deyir. İndi niyəsə vilayət adı məqaləsində Səri-Pul yazılıb şəhər adı məqaləsində isə Sər-i Pul, bu fərqli yazılışlar adamı çaşdıra bilər. Azərbaycan tarixi kitablarında da '''Sarıpul''' yazılıb<ref>МИЛЛИ АЗЯРБАЙЪАН ТАРИХИ МУЗЕЙИ – 2017 – http://azhistorymuseum.gov.az/uploads/books/files/2022/04/azhistorymuseum.gov.az_622_Tarix_toplu_2017.pdf</ref><ref>Azərbaycan Tarixi https://www.academia.edu/127725898/AZƏRBAYCAN_TARİXİ</ref><ref>Əfqanıstanda türkmənşəli toponimlər https://azlib.org/media/books/Efqanistanda_turk_mensheli_toponimler.pdf</ref> [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 13:10, 24 oktyabr 2025 (UTC) {{mis}} <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-10-2025 – [[:Həsən xan Qubalı]] → [[:Həsən ağa Qubalı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həsən xan Qubalı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həsən xan Qubalı|[[{{TALKPAGENAME:Həsən xan Qubalı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həsən xan Qubalı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həsən xan Qubalı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həsən xan Qubalı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həsən xan Qubalı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həsən ağa Qubalı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Qubalı Fətəli xanın oğlu Həsən ağa heç vaxt xan olmayıb, Salyanda da, Dərbəndə də hakim olduğu vaxt "ağa" ünvanı ilə Bakıxanov, Əlqədəri və b. müəlliflərdə qeyd edilib. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:15, 29 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Addəyişiminə getməyə razıyam. Amma, '''''Həsən xan (Quba xanı)''''' və ya '''''Həsən xan (Dərbənd xanı) '''''kimi. Bir vaxtlar, atası Fətəli xanın Qubalı kimi yox - (Quba xanı) kimi dəyişilməsi qərara alınmışdı, çünki, təxəllüs, ləqəb kimi görünür, doğrudur. O ki qaldı "xan" tituluna, 1796-cı ildə qraf Zubovun təşəbbüsü ilə Həsən Qubada “Quba xanı” kimi tanıdıldı. Lakin böyük qardaşının qisasından qorxan Həsən Qubadan Dərbəndə getməyə məcbur oldu.<ref>{{Cite book |last=Гаджиева |first=Сакинат |url=https://instituteofhistory.ru/media/library/publication/files/%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%A1.%D0%A8._%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%8B_XIX-_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE_XX_%D0%B2._%D0%9C._1999..pdf |title=Дагестанские азербайджанцы. XIX — начало XX в.: Историко-этнографическое исследование |publisher="Восточная литература" РАН |year=1999 |isbn=5-02-017792-Х |location=[[Moskva]] |pages=171 |language=ru}}</ref> Üstəlik, rus hökuməti 28 avqust 1801-ci il tarixli fərmanla Həsən xanı Dərbənd hakimi kimi tanıyıb.<ref>{{Cite book |last=Mustafazadə |first=Tofiq |url=https://www.anl.az/el/m/mt_qx.pdf |title=Quba xanlığı |publisher=Elm |year=2005 |isbn=5-8066-1747-5 |editor-link=Tofiq Mustafazadə |location=[[Bakı]] |pages=205 |language=az}}</ref>[[İstifadəçi:Shahdag|Shahdag]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Shahdag|müzakirə]]) 13:04, 29 oktyabr 2025 (UTC) {{müzakirənin istinad siyahısı}} == 02-11-2025 – [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] → [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (Azərbaycan)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|[[{{TALKPAGENAME:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (Azərbaycan)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Tək keçmiş DQMV-də deyil, bütöv Azərbaycan Respublikasına bu adda yalnız 1 rayon olmuşdu. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:05, 2 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:'''<br><!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. -->{{pb}}'''Şərhlər:'''<br><!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. -->{{pb}}Fikrimcə hal-hazırda [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] kateqoriya silinməli və içindəki kateqoriyalar ayrılmalıdır, çünki [[Martuni rayonu (Azərbaycan)]] adlı məqalə var. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 10:07, 6 noyabr 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], silinmək yoxsa addəyişmə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:21, 6 noyabr 2025 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Kateqoriya içərisində ayrıca məqalə olaraq rayon haqqında məlumat olduğuna görə kateqoriyanın özünün silinməsi, lakin içərisində olan altkateqoriya ilə məqalənin qalması tərəfdarıyam. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 15:26, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::[[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] silinsin, [[:Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Martuni Rayon Komitəsinin birinci katibləri]] qalsın? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:35, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::: @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Sizcə elə düzgün olmaz ? çünki zatən kateqoriya adında məqalə var və kateqoriya içində bir altkateqoriya özü lazımlıdır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 19:04, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::::Açığı, cavablamaqda çətinlik çəkirəm. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:18, 6 noyabr 2025 (UTC) :{{u|Toghrul R}}-nin fikri maraqlıdır. [[Martuni rayonu (Azərbaycan)|Məqalənin]] adındakı dəqiqləşdirmə kateqoriya ilə eyni idi, {{u|Patriot Kor}} [[Xüsusi:Fərq/7556211|dəyişib]]. Bunu da [[Vikipediya:Addəyişmə_müraciətləri/Arxiv/Mart/2024#Martuni_rayonu_(DQMV)_→_Martuni_rayonu_(Azərbaycan)|siz təklif etmisiniz]], {{u|Zohrab Javad}}. Hər bir halda, məqalə kateqoriya ilə eyni olmalıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 02:16, 30 mart 2026 (UTC) == 03-11-2025 – [[:Erməni quldur dəstələri]] → [[:Erməni fədailər]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Erməni quldur dəstələri]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Erməni quldur dəstələri|[[{{TALKPAGENAME:Erməni quldur dəstələri}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Erməni quldur dəstələri|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Erməni quldur dəstələri|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Erməni quldur dəstələri|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Erməni quldur dəstələri|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Erməni fədailər]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Qeyri-ensiklopedik adlandırma. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:24, 3 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Erməni könüllü dəstələri və ya belə adlar daha uyğundur fikrimcə. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 10:03, 6 noyabr 2025 (UTC) *:Razıyam. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:08, 6 noyabr 2025 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Zəfər Parkı]] → <s>[[:Zəfər parkı]]</s>''<s>[[:Zəfər parkı (Bakı)]] / [[:Zəfər Parkı (Bakı)]]</s>[[:"Zəfər" parkı (Bakı)]]'' == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Zəfər Parkı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Zəfər Parkı|[[{{TALKPAGENAME:Zəfər Parkı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Zəfər Parkı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Zəfər Parkı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Zəfər Parkı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Zəfər Parkı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : <s>[[:Zəfər parkı]]</s><s>''[[:Zəfər parkı (Bakı)]] / [[:Zəfər Parkı (Bakı)]]''</s>''[[:"Zəfər" parkı (Bakı)]]'' * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Park" nəyə görə böyük hərflədir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:43, 10 noyabr 2025 (UTC) ::[https://president.az/az/articles/view/67241 Burada] balaca hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:44, 10 noyabr 2025 (UTC) ::Xankəndidə də parkın [https://president.az/az/articles/view/70960 açılışı oldu (şəkillərə baxa bilərsiniz)]. Fikrimcə, əhəmiyyətinə görə Bakıdakından aşağı deyil. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:10, 24 dekabr 2025 (UTC) : [https://unvanportali.az/?entrance=fa163a67-ceef-4a10-b26d-7fa6cbc37ccb Ünvan portalında] "Zəfər" parkı kimi qeyd olunub, yəni Zəfər sözü dırnaqarası və böyükhərflə, parkı sözü isə balaca hərflə. --[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 22:17, 23 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Bir mənbə, hələ-hələ ünvanportalı kimi belə bir mənbə addəyişmə üçün birbaşa əsas ola bilməz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 22:28, 23 fevral 2026 (UTC) ::Niyə? Onda “park” sözünün böyük hərflə yazılması nəyə əsaslanır? --[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:37, 24 fevral 2026 (UTC) :::Mən dırnaqda verilməsini qeyd etməyinizə fikir bildirmişəm. Həm tək bir mənbəyə əsaslanıb belə vermək uyğun deyil, həm də belə adlandırmalar bizdə yayılmış deyil. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:23, 24 fevral 2026 (UTC) ::::Ümumən fikrinizcə məqalə necə adlanmalıdır? Məsələn dırnaqarasına fikriniz aydındır, bəs ikinci sözün böyük yoxsa balaca hərflə yazılması, mötərizədə şəhərin adı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:41, 24 fevral 2026 (UTC) :::::İndi dəqiq bir şey deyə bilməyəcəm. Amma "muzey" kimi sözlər kiçiklə verilir deyə bilirəm. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:43, 24 fevral 2026 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Zəfər Muzeyi]] → [[:Zəfər muzeyi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Zəfər Muzeyi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Zəfər Muzeyi|[[{{TALKPAGENAME:Zəfər Muzeyi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Zəfər Muzeyi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Zəfər Muzeyi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Zəfər Muzeyi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Zəfər Muzeyi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Zəfər muzeyi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Muzey" niyə böyük hərflədir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:43, 10 noyabr 2025 (UTC) ::[https://president.az/az/articles/view/70545 Burada] balaca hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:45, 10 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Bizdə bəzi hallarda bu cür isimlər gah böyüklə yazılır, gah da kiçiklə. Deyəsən bəzi isimlər məxsusilə böyüklə qeyd olunmalıdır, bəziləri isə kiçiklə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 12:37, 11 noyabr 2025 (UTC) ::Muzeyin rəsmi saytını görməmişəm. Amma president.az saytında kiçik hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:49, 11 noyabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], burada [https://zefermuzeyi.az/ böyüklə] yazıblar. Deyəsən muzeyin rəsmi saytıdır, hələ açılmayıb. Bizim dilin qaydalarına görə təşkilat adlarının bütün hərfləri böyüklə yazılmalıdır əslində. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:39, 24 noyabr 2025 (UTC) ::::Saytda əslində bütün hərflər böyük yazılıb. Gözləmək də olar, görək saytda necə yazılacaq. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:41, 24 noyabr 2025 (UTC) :::::Kompüterdə brauzerdə açanda yuxarıda açılan paneldə "Zəfər Muzeyi" yazılır. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:50, 24 noyabr 2025 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Arsak]] → [[:Arsax]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Arsak]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Arsak|[[{{TALKPAGENAME:Arsak}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Arsak|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Arsak|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Arsak|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Arsak|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Arsax]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycan Milli Ensiklopediyasına [http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/1764/cild/14 əsasən]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:47, 10 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], müraciətdən imtina edirəm. Bağlaya bilərsiniz? [https://clb.az/elektron/Qarabag/clb.az/Qarabag_onun_qedim_tayfalari_ve_toponimleri.pdf Bu mənbədə] “Arsak” elə bil daha çox gedir (məsələn səhifə 20-də). [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:30, 12 yanvar 2026 (UTC) ::Həmin mənbə əsas götürülə bilməz. Ensiklopediya və ciddi elmi nəşrlərə baxanda "Arsax" və "Artsax" adlarını görürük. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 22:20, 24 fevral 2026 (UTC) :::“Artsax” hansı mənbədə görmüsünüz? Söhbət azərbaycandilli mənbədən gedir. Yuxarıda qeyd olunan mənbəni, fikrimcə, ciddi mənbə saymaq olar. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 02:53, 25 fevral 2026 (UTC) ::::ASE-də (I cild, s. 405), Ziya Bünyadovun "Azərbaycan VII–IX əsrlərdə" (1989), Nailə Vəlixanlı "Ərəb xilafəti və Azərbaycan" (1993) kimi əsərlərdə "Arsax" olaraq gedib, Arsax və Artsax arasında bir fərq yoxdur, çünki bizim dildə həmin kar səs "ts" və ya "s" kimi verilir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:16, 25 fevral 2026 (UTC) :::::"ts" səsinin orijinalda olması üçün dəlilim yoxdur. Ermənicə bəlkə də belə səslənir, amma bu toponim ermənimənşəli deyil. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:10, 25 fevral 2026 (UTC) ::::::Heç kim bu toponimin mənşəyi barədə mübahisə etmir. Bilmək istəyirsinizsə "ts" və cingiltili qarşılığı "dz" səsi həm Qafqaz alban dilində, həm ermənicədə, həm də gürcücədə var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:26, 25 fevral 2026 (UTC) :::::::Bunu bilmirdim. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:01, 11 mart 2026 (UTC) :::::Fəridə Məmmədova "Qafqaz Albaniyasının siyasi tarixi və tarixi coğrafiyası" (1993) monoqrafiyasında da "Arsax" verib. Yəni təklifinizi geri çəkməməlisiniz. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:19, 25 fevral 2026 (UTC) == 15-11-2025 – [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski]] → [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|[[{{TALKPAGENAME:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Soyadının son araşdırmalarda ilkin mənbələrə istinadən milliləşdirilməsi. Misal üçün bax: [[Firidun bəy Köçərli]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:24, 15 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-11-2025 – [[:Qaradağ]] → [[:Qaradağ rayonu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qaradağ]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qaradağ|[[{{TALKPAGENAME:Qaradağ}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qaradağ|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qaradağ|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qaradağ|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qaradağ|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qaradağ rayonu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ən məşhuru deyil axı. Bakının tərkibində rayonlardan biridir. Bir gün adı da dəyişə bilər, ləğv də oluna bilər. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:53, 17 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :[[Qaradağ (dəqiqləşdirmə)|Dəqiqləşdirmə səhifəsinin]] adı ola bilər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 21:15, 17 noyabr 2025 (UTC) ::Fikrimcə, “Qaradağ”ı ya “Qaradağ (dəqiqləşdirmə)”yə, ya “Qaradağ vilayəti”nə istiqamətləndirmək olar. Və ya onlardan birini “Qaradağ” adlandırmaq olar. Fikrimcə, Qaradağ Azərbaycan dilində ilk növbədə tarixi ərazidir (Qaradağ vilayəti), necə ki Qarabağ Azərbaycan dilində ilk növbədə tarixi ərazidir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:03, 26 noyabr 2025 (UTC) :::Dəqiqləşdirmə səhifəsi olsa, elə sadə adda olacaq. "Qaradağ (dəqiqləşdirmə)" ona istiqamətləndirmə funksiyası görəcək. Məncə dəqiqləşdirmə olsa yaxşıdır, ortada əsas mövzu yoxdur. "Qaradağ rayonu" məqaləsinin əsas adı olmayıb istiqamətləndirmə olsaydı razılaşmaq olardı. @[[İstifadəçi:Samral|Samral]]. @[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], sizin də fikriniz maraqlıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 00:48, 27 noyabr 2025 (UTC) == 03-12-2025 – [[:Hacı Əhməd Paşa]] → [[:Hacı Əhməd Paşa (Osmanlı sədrəzəmi)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əhməd Paşa|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əhməd Paşa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əhməd Paşa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əhməd Paşa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əhməd Paşa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əhməd Paşa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa (Osmanlı sədrəzəmi)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hacı Əhməd Paşa]] səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:19, 3 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Şərh və qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : Bu adda həm 2 Osmanlı sədrəzəmi olub deyə, həm də tanınmalarına uyğun olaraq birini [[Nişançı Hacı Əhməd paşa]], digərini də [[Kalaylıkoz Hacı Əhməd paşa]] adlandırdım.—<font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:46, 6 dekabr 2025 (UTC) == 03-12-2025 – [[:Hacı Əhməd paşa]] → [[:Hacı Əhməd Paşa (Mesxetiya paşası)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əhməd paşa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əhməd paşa|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əhməd paşa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əhməd paşa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əhməd paşa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əhməd paşa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əhməd paşa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa (Mesxetiya paşası)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hacı Əhməd Paşa]] səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün. Kiçik "paşa" sözünün büyük hərflə yazılması. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:21, 3 dekabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], "Hacı Əhməd paşa" səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydalarına zidd bir şəkildə məqalə adında "paşa" sözünü böyük hərflə yazmaq şərt deyil. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 04:18, 4 dekabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]] bir bu siyahıya baxın: [[Osmanlı sədrəzəmlərinin siyahısı]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:08, 4 dekabr 2025 (UTC) ::::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], siz mənim nəyi nəzərdə tutduğumu başa düşmədiz. Mən siz deyənə (mötərizə məsələsi) qarşı deyiləm və elə həmin gün də etmişəm. Mən deyirəm ki, "paşa" sözünün böyük hərflə yazılmasına ehtiyac yoxdur. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:34, 6 dekabr 2025 (UTC) :::::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]], demək olar əksər məqalələrdə böyüklə yazılıb. Bunun üçün KM-da müzakirə açmağı təklif edərdim, konsensus qəbul edilsə kütləvi dəyişikliklər aparmaq lazımdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:16, 7 dekabr 2025 (UTC) ::::::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]], yüz nəfərin 1 səhvi etməsi o səhvi düz etmir. Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları var. Hər şey üçün də müzakirə açılmır. Hər mövzuya görə icmanı narahat və ya məşğul etmək düzgün deyil. Əksər məqalələrdə ona görə böyük yazılıb ki, çünki əsasən TrVikiyə uyğun yazıblar, ya da başqa vikilərə də baxıblar görüblər böyüklədir elə yazıblar. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 14:48, 7 dekabr 2025 (UTC) :::::::Düzdü. Hələ böyüklə yazan mənbələri demirəm. Ola bilməz ki bu titul başqa bəzi adlar kimi (məsələn, [[Möminə Xatun]]) bəzi şəxslərin adlarının bir hissəsinə çevrilmiş olsun? Bu arada, dəqiqləşdirmə səhifələri də istisnasız kiçiklə verilməlidir, bunu hara tətbiq edəcəyiksə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:36, 7 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Şərh və qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : Dil qaydalarımıza uyğun olaraq "paşa" sözünü kiçiklə yazmaqla müvafiq mötərizəni əlavə edib ad dəyişikliyini etdim: [[Hacı Əhməd paşa (Mesxetiya paşası)]].—<font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:41, 6 dekabr 2025 (UTC) == 22-12-2025 – [[:Soltanlı (Cəbrayıl)]] → [[:Soltanlı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Soltanlı (Cəbrayıl)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Soltanlı (Cəbrayıl)|[[{{TALKPAGENAME:Soltanlı (Cəbrayıl)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Soltanlı (Cəbrayıl)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Soltanlı (Cəbrayıl)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Soltanlı (Cəbrayıl)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Soltanlı (Cəbrayıl)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Soltanlı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu adda başqa kənd yoxdur. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 12:53, 22 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : {{re|Zohrab Javad}} Əslində, soyad da ola bilər –<span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;"> [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 04:19, 23 dekabr 2025 (UTC) ::[[Soltan Soltanlı]] var. Məqalə tək soyadla adlanmır ki, ad-soyadla olur. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:31, 23 dekabr 2025 (UTC) :::Soyad olaraq ensiklopedik mövzu olduğunu deyir, məqalə sayı fərq etmədən. Bu adla digərlərindən daha çox müəyyən mövzu qabağa çıxmırsa dəqiqləşdirmə saxlamaq lazımdır. Başqa yerdə eyniadlı kənd yoxdursa mötərizədə "(kənd)" yazıla bilər. Sadə adı da dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək olar və ya "(dəqiqləşdirmə)" əlavə edilərək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 08:50, 23 dekabr 2025 (UTC) ::::Fikrimcə, “Soltanlı” soyad kimi (ayrı şəxsin soyadı kimi yox, məhs soyad kimi, çünki şəxsin mıqaləsi adətən ad-soyadla yazılır) kifayət qədər ensiklopedikdirsə, fikrimcə buna görə mənbələr olmalıdır. Ondan sonra müəyyənləşdirmək olar ki nə dərəcədə ensiklopedikidir: dəqiqləşdirmə səhifəsində yazılması kifayətdir yoxsa soyad üçün ayrı məqalə olmalıdır, yoxsa soyada aid ayrı dəqiqləşdirmə səhifəsi olmalıdır, və bu halda əsas məna hansı səhifədə olmalıdır: yaşayış məntəqəsində, soyad məqaləsində, ümumi dəqiqləşdirmə səhifəsində, yoxsa soyad dəqiqləşdirmə səhifəsində. Bu məsələdə isə belə başa düşürəm ki, soyad üçün ayrı məqalə üçün ensiklopediklik hələ ki sübut olunmayıbdır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:28, 25 dekabr 2025 (UTC) :::::Soyad, ad, təxəllüs kimi konkret səhifələr dəqiqləşdirmə və çoxmənalı termin səhifələri kimi bir şeydi. Əlbəttə, məqalələri veririksə saya da baxmaq lazımdı. Məncə "Soltanlı" dəqiqləşdirmə səhifəsi olmalıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:22, 25 dekabr 2025 (UTC) ::::::Məncə Soltalı soyad kimi əhəmiyyət dərəcəsində Cəbrayılın Soltanlı kəndi ilə bərabərdirsə, onda gərək ya bu soydan (yəni bu nəsildən) heç olmasa bir neçə məşhur adam çıxmalıdır və ya geniş yayılmış soyad olmalıdır (məsələn [[Əliyev]], [[Məmmədov]] kimi - misal çəkilən soyadlar üçün səhifə artıq dəqiqləşdirmə səhifəsi olmaya da bilər, məqalə formasında da ola bilər). Üstəlik, bir məsələni də qeyd edim ki, dəqiqləşdirmə səhifənin adı [[Sultanlı|Sultanlıdır]] - Soltanlı üçün ayrı dəqiqləşdrmə səhifəsi yaratmaq olar və ya belə saxlasaq Soltanlı adını kənd üçün əsas mənbə kimi istifadə etməyə əngəl qalmır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:39, 25 dekabr 2025 (UTC) == 23-12-2025 – [[:Vəhşi diviziya]] → [[:Qafqaz yerli atlı diviziyası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Vəhşi diviziya]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Vəhşi diviziya|[[{{TALKPAGENAME:Vəhşi diviziya}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Vəhşi diviziya|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Vəhşi diviziya|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Vəhşi diviziya|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Vəhşi diviziya|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qafqaz yerli atlı diviziyası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Diviziyanın rəsmi adı əsas alınmalıdır. Həm də "Vəhşi diviziya" diviziyaya alçaldıcı məna ilə verilib. Keçid qalaraq adı dəyişdirilsin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:48, 23 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə başa düşürəm ki rusca “Кавказская туземная конная дивизия”dır, əslində bəlkə “туземная” sözü də o qədər də hörmət mənasında deyildi, amma azərbaycanca “Qafqaz yerli atlı diviziyası” normal səslənir. Bu ada azərbaycandilli mənbə qoya bilərsiniz? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:48, 25 dekabr 2025 (UTC) :: Qafqaz Yerli Süvari Diviziyası-da uyğundu ::* https://e-derslik.edu.az/books/807/units/unit-1/page56.xhtml :: — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 13:50, 25 dekabr 2025 (UTC) :::Ola bilər, tək problem bu "vəhşi" sözüdür. Azərbaycan Tarixi çoxcilidliyinə də baxmmaq lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:16, 25 dekabr 2025 (UTC) ::::Bəzən doğrudan da klassik rus ədəbiyyatına baxanda, adam dəhşətə gəlir. Hərçənd ki Azərbaycan da Rusiya imperiyası tərəfindən işğal olunmuşdu, amma Rusiyanın indiki ərazisindəki olan o dövrün bəzi zadəganlardan fərqli olaraq, məncə Azərbaycanda heç bir xan, bəy özünü camaatla (istər rəiyyət olsun, istər rəncbər) belə rəftar eləməyə həm özünə sığışdırmazdı, həm də cəsarəti çatmazdı (istisnalar mümkündür əlbətdə ki). Necə deyərlər, Rusiyanın kəndlərində "[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B8 lapti]" (azərbaycanca heç bilmirəm, bu mənanı ifadə edən söz var?) geyinilən zaman, kim kimə vəhşi deyirdi... [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:54, 25 dekabr 2025 (UTC) :::::"Vəhşi" diviziya adlanması təhqir olsa da, bunun Vikipediyaya dəxlisi yoxdur. "Black Scare" məqaləsinin də adını dəyişsinlər bu məntiqlə --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 07:02, 12 yanvar 2026 (UTC) ::::::Burada "dəxli var ya yox" müzakirəsi getmir. Alayın öz rəsmi adının istifadəsinin daha məqsədyönlü və doğru olduğu müzakirə olunur. Əgər sizin məntiqiniz ilə yanaşsaq, onda AXC-ni "Müsavat Azərbaycanı" kimi dəyişdirməliyik. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:40, 12 yanvar 2026 (UTC) == 29-12-2025 – [[:Metsamor çayı]] → [[:Qarasu (çay)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Metsamor çayı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Metsamor çayı|[[{{TALKPAGENAME:Metsamor çayı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Metsamor çayı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Metsamor çayı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Metsamor çayı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Metsamor çayı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarasu (çay)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bizim ensiklopediya və lüğətlərdə çayın adı bu cür göstərilir. [[Qarasu çayı]] başqa səhifəyə yönləndirildiyi üçün bu cür ad təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:17, 29 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə edəndə mahiyyət dəyişmir axı. İki məqalə də eyni adla olacaqsa, o zaman müvafiq dəqiqləşdirmələr əlavə edilməlidir, çünki belə qarışacaq. Təklif olunan ad da istiqamətləndirilir dəqiqləşdirmə səhifəsinə. Əsasən həmçinin çay adları da çox vaxt "X çayı" şəklində adlandırılır. Yox, əgər çay "çay/çayı" əlavəsi olmadan daha çox populyardırsa və o formada istifadə üstünlük təşkil edirsə istisnalar ola bilər. Burada da ən populyar mövzu olmadığından [[Xüsusi:DaimiKeçid/8423234|əsas ad dəqiqləşdirmə səhifəsidir]]. (Mövzu ilə bağlı şərh deyil.) Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 19:28, 29 dekabr 2025 (UTC) == 12-01-2026 – [[:Hacımurad Əmirov]] → [[:Mizancı Murad]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacımurad Əmirov]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacımurad Əmirov|[[{{TALKPAGENAME:Hacımurad Əmirov}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacımurad Əmirov|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacımurad Əmirov|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacımurad Əmirov|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacımurad Əmirov|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mizancı Murad]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Rusca Vikipediyadakı adı yox, ümumişlək və tanınmış adı əsas alınmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 04:32, 12 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə görürəm, sizin təklif etdiyiniz ad da türk dilindən gəlir. "Ümumişlək və tanınmış ad"la bağlı yerli mənbələr göstərə bilərsiniz? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:22, 7 fevral 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Buyurun: [https://dergipark.anas.az/index.php/es/article/download/1006/989/1086 AMEA Xəbərləri Filologiya seriyası] , "[https://filologiyameseleleri.com/pdf/2018/8.pdf Filologiya məsələləri]" jurnalı, buradakı [[Abdullah Cövdət]], [[Tunalı Hilmi]] məqalələri. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:53, 13 fevral 2026 (UTC) == 19-01-2026 – [[:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə]] → [[:Əsakiri-mənsureyi-Məhəmmədiyyə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|[[{{TALKPAGENAME:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Əsakiri-mənsureyi-Məhəmmədiyyə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyyətin, "əsakir" (bax: https://en.wiktionary.org/wiki/%C9%99sakir) sözünün, "mənsur" sözünün izafiyıt ilə "əyi" yox, "eyi" şəklində və xüsusi isim olmadığı üçün kiçik hərflə düzəlişi. Mənbə: [http://e-kitab.ameanb.nmr.az/QezetSekilleri/14sentyabr.pdf 1] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:51, 19 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Salam hörmətli həmkar @[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] qardaş. Məqalənin üzərində yenidən işlədim. Əgər mümkündürsə orada nəzər salarsınız zəhmət olmasa. Əgər məqalənin adının dəyişdirilməsini zəruri hesab edirsinizsə heç bir problem yoxdur. Buyurub dəyişdirə bilərsiniz. Hörmətlə [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 09:16, 3 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Həsən İmanov|Həsən İmanov]] Təşəkkürlər. Mənim addəyişdirmə hüququm olmadığndan sadəcə gözləyirəm ilin əvvəlindən. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:21, 3 iyun 2026 (UTC) :{{u|Yousiphh}}, sizdən [[special:diff/8929777|xahiş olundu]] axı, ki şərhi şərh bölməsinə yazmaq barədə. Digər şərhləri də köçürüb elə cavablaya bilərsiniz. {{u|Həsən İmanov}}, lütfən siz də nəzərə alarsınız. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:04, 3 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Hər dəfə bunu yazacağınıza, addəyişməni icra edin. 1 il gözlətilməsi normaldır? [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:13, 3 iyun 2026 (UTC) :::Müzakirəyə baxmamışam, mən sizə irad bildirdim. Səhifə dolub-daşır, təəssüf ki, maraqlanmağa vaxtım yoxdur. Əvvəl-axır baxılır, könüllü olduğu üçün aktivliyə baxanda gözləmədə qalması normaldır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:19, 3 iyun 2026 (UTC) == 29-01-2026 – [[:Mazandaran ostanı]] → [[:Mazəndaran ostanı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mazandaran ostanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mazandaran ostanı|[[{{TALKPAGENAME:Mazandaran ostanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mazandaran ostanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mazandaran ostanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mazandaran ostanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mazandaran ostanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mazəndaran ostanı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Fars dilindən (və Mazəndaran dilindən) transliterasiya etdikdə, belə alınır. Digər dillərdə, əsas türkcə və ruscada ikinci "a", əslində "e" olub. Mənbələr barədə əmin deyiləm, nə düşünürsünüz? Ensiklopediyalarda necədir? --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 10:43, 29 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :[https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/301/mode/1up ASE-də] əsas ad Mazandaran yazılır. Alternativ variatlar Mazanderan, Mazenderan kimi yazılır. Amma ASE-də köhnə mənbədir. Bəlkə rus dilindəki variantları istifadə ediblər? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:35, 29 yanvar 2026 (UTC) == 07-02-2026 – [[:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)]] → [[:İsrafil bəy Yadigarov (mayor)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|[[{{TALKPAGENAME:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İsrafil bəy Yadigarov (mayor)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mənbələrdə, arxivdəki şəxsi işində və Varşavadakı qəbirindəki yazıda mayor rütbəsində olduğu üçün. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:52, 7 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 14-02-2026 – [[:Ant etkenmen]] → [[:Krım tatarlarının himni]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ant etkenmen]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ant etkenmen|[[{{TALKPAGENAME:Ant etkenmen}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ant etkenmen|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ant etkenmen|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ant etkenmen|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ant etkenmen|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Krım tatarlarının himni]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Himnin adı yox, digər Vikipediyalarda və məqalələrdə olduğu kimi "... himni" şəklində yazılmasını təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:50, 14 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı]] → [[:Koblandı-batır]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|[[{{TALKPAGENAME:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Koblandı-batır]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Dastan azərbaycancaya bu adla tərcümə olunmuşdur: Koblandı-batır. Qazax xalq qəhrəmanlıq dastanı. Tərcümə edən: Nizami Məmmədov-Tağısoy. Bakı, "Elm və təhsil", 2017, 316 s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:13, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:41, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:Ahıskalı aşıq Səfili]] → [[:Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ahıskalı aşıq Səfili]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ahıskalı aşıq Səfili|[[{{TALKPAGENAME:Ahıskalı aşıq Səfili}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ahıskalı aşıq Səfili|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ahıskalı aşıq Səfili|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ahıskalı aşıq Səfili|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ahıskalı aşıq Səfili|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Axısqa sözünün düzgün yazılışı və aşığın azərbaycanca adı bu cürdür. Bax: Hacılı A. Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili. Bakı, Mütercim, 2014. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:31, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)]] → [[:Aşıq Ahu Qaraoğlu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|[[{{TALKPAGENAME:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aşıq Ahu Qaraoğlu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mötərizəyə ehtiyac yoxdur. Bax: [https://tr.wikisource.org/wiki/Ki%C5%9Fi:%C3%82%C5%9F%C4%B1k_%C3%82h%C3%BB_Karao%C4%9Flu Kişi:Âşık Âhû Karaoğlu] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:35, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı]] → [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısqa türklərinin siyahısı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|[[{{TALKPAGENAME:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısqa türklərinin siyahısı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Axısqa türkləri]] yazılmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:37, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :"Şəhid" yox, "həlak" və ya "ölən" ifadələrindən istifadə edilməlidir. "Şəhid" ensiklopedik ifadə deyil, {{u|Yousiphh}}. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:02, 23 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Bu siyahı ümumiyyətlə çox problemlidir. Həm Birinci, həm də İkinci Qarabağ müharibələri, əlavə də 2000-ci illərdə də ölənlər var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:35, 24 iyun 2026 (UTC) == 17-02-2026 – [[:Axısxa]] → [[:Axısxa (kənd)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Axısxa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Axısxa|[[{{TALKPAGENAME:Axısxa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Axısxa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Axısxa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Axısxa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Axısxa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Axısxa (kənd)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Axısxa (kənd)]] və ya [[Axısxa (Sabirabad)]] olaraq dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[Axısxa]]/[[Axısqa]] isə [[Axalsıx]] şəhəri məqaləsinə istiqamətləndirilsin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:39, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Tarix-i Şeyx Üveys]] → [[:Tarixi-Şeyx Üveys]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tarix-i Şeyx Üveys]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tarix-i Şeyx Üveys|[[{{TALKPAGENAME:Tarix-i Şeyx Üveys}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tarix-i Şeyx Üveys|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tarix-i Şeyx Üveys|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tarix-i Şeyx Üveys|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tarix-i Şeyx Üveys|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tarixi-Şeyx Üveys]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyətin düzəldilməsi. Mənbə: [http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17515/cild/20 AME]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:37, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (III Mehmedin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (III Mehmedin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin adı Humaşah Sultan (digər sultan qızlarının adı Hümaşah yazılıb) olsa da, mətn Bəyxan Sultan haqqındadır. Serbcə Vikipediyada da adı bu cürdür. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:14, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Hümaşah Sultan]] → [[:Hümaşah Sultan (Şahzadə Mehmedin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hümaşah Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hümaşah Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hümaşah Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hümaşah Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hümaşah Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hümaşah Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hümaşah Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hümaşah Sultan (Şahzadə Mehmedin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hümaşah Sultan]] adını dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:16, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Hüma Şah Sultan]] → [[:Hümaşah Sultan (Sultan İbrahimin xanımı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hüma Şah Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hüma Şah Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hüma Şah Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hüma Şah Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hüma Şah Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hüma Şah Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hüma Şah Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hümaşah Sultan (Sultan İbrahimin xanımı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:19, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan]] → [[:Bəyxan Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:27, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (III Mustafanın qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (III Mustafanın qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:30, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (I Səlimin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (I Səlimin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:33, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:36, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Hafsa Sultan]] → [[:Həfsə Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hafsa Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hafsa Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hafsa Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hafsa Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hafsa Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hafsa Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hafsa Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həfsə Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bizim dilimizdə Həfsədir bu ad. Digər şəxs üçün bax: [[Aişə Həfsə Sultan]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:56, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayşə Həfsə Sultan]] → [[:Aişə Həfsə Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayşə Həfsə Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayşə Həfsə Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Ayşə Həfsə Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayşə Həfsə Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayşə Həfsə Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayşə Həfsə Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayşə Həfsə Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aişə Həfsə Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Aişə" adının azərbaycanca yazılması. Digər bütün bu adda sultanlarda bu cür yazılıb: [[Aişə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)]], [[Aişə Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]], [[Aişə Sultan (II Bəyazidin qızı)]], [[Aişə Sultan (II Mustafanın qızı)]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:01, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayişə Ərzan]] → [[:Ayşə Ərzan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayişə Ərzan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayişə Ərzan|[[{{TALKPAGENAME:Ayişə Ərzan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayişə Ərzan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayişə Ərzan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayişə Ərzan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayişə Ərzan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ayşə Ərzan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türk dilindəku "Ayşe" adı əksərən "Ayşə" olaraq istifadə edilir. [[Ayşə (ad)]] səhifəsini baxa bilərsiniz. Digər tərəfdən "Ayişə" adı ilə təkcə bu məqalə var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:15, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayşə bint Hüseyn]] → [[:Aişə bint Hüseyn]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayşə bint Hüseyn]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayşə bint Hüseyn|[[{{TALKPAGENAME:Ayşə bint Hüseyn}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayşə bint Hüseyn|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayşə bint Hüseyn|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayşə bint Hüseyn|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayşə bint Hüseyn|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aişə bint Hüseyn]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ərəbcə olan "Aişə" adı təkcə bu şəxsin adında türkcədəki kimi "Ayşə" yazılıb. Digər ərəbəsilli şəxslər: [[Aişə]], [[Aişə Qəzzafi]] və s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:20, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 19-02-2026 – [[:Ulûm]] → [[:Ülüm (qəzet)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ulûm]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ulûm|[[{{TALKPAGENAME:Ulûm}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ulûm|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ulûm|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ulûm|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ulûm|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ülüm (qəzet)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Eyni "Təsviri-əfkar" kimi, qəzet adı "Ulûm" yox, "[[Ülüm (qəzet)|Ülüm]]" olmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:05, 19 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 19-02-2026 – [[:Millət-i Erməniyan]] → [[:Milləti-erməniyan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Millət-i Erməniyan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Millət-i Erməniyan|[[{{TALKPAGENAME:Millət-i Erməniyan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Millət-i Erməniyan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Millət-i Erməniyan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Millət-i Erməniyan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Millət-i Erməniyan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Milləti-erməniyan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyətin düzəldilməsi. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:07, 19 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Servet (qəzet)]] → [[:Sərvət (qəzet)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Servet (qəzet)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Servet (qəzet)|[[{{TALKPAGENAME:Servet (qəzet)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Servet (qəzet)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Servet (qəzet)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Servet (qəzet)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Servet (qəzet)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sərvət (qəzet)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Təsviri-əfkar" və "Ülüm" qəzetlərinin adlarının standartlaşdırılması ilə eyni səbəb. [[Sərvəti-fünun]] jurnalının adı bu qəzetdən gəlir. Əgər jurnalda adı "Sərvət" olaraq yazılırsa, deməli qəzetdə də belə yazılmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti]] → [[:Bəktaşi Ordeni Suveren Dövləti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|[[{{TALKPAGENAME:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəktaşi Ordeni Suveren Dövləti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Bəktaşi" sözünün düzgün yazılışı. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Naxçıvan (region)]] → [[:Naxçıvan (tarixi ərazi)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Naxçıvan (region)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Naxçıvan (region)|[[{{TALKPAGENAME:Naxçıvan (region)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Naxçıvan (region)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Naxçıvan (region)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Naxçıvan (region)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Naxçıvan (region)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Naxçıvan (tarixi ərazi)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Azərbaycan (tarixi ərazi)]], [[Şirvan (tarixi ərazi)]] kimi adlandırılmasını təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:37, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)]] → [[:Költoğan (Keles)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|[[{{TALKPAGENAME:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Költoğan (Keles)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Kənd 2021-ci ildə Költoğan adlandırılıb, həm də mötərizədə vilayət (Cənubi Qazaxıstan vilayəti də artıq Türküstan vilayətidir) adı yox, rayon adı yazılması daha uyğundur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:50, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-02-2026 – [[:Hikmət Cevdet-zadə]] → [[:Hikmət Cövdətzadə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hikmət Cevdet-zadə]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hikmət Cevdet-zadə|[[{{TALKPAGENAME:Hikmət Cevdet-zadə}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hikmət Cevdet-zadə|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hikmət Cevdet-zadə|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hikmət Cevdet-zadə|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hikmət Cevdet-zadə|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hikmət Cövdətzadə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Elmi ədəbiyyatımızda ad-soyadı bu cür yazılır. Əlavə olaraq Vilayət Quliyevin məqalələrinə ([https://525.az/news/321437-xaricden-gelenler-xaricde-yazilanlar--birinci-turkoloji-qurultay-istirakcilarinin-izi-ile], [https://525.az/news/63806-turkoloji-qurultayin-eks-sedasi-yaxud-vetene-son-gelis]), Cəlal Qasımov "Birinci Türkoloji Qurultay: şahidlər və şəhidlər" monoqrafiyasına baxmaq olar. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:01, 21 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 23-02-2026 – [[:Alban əlifbası]] → [[:Qafqaz alban əlifbası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Alban əlifbası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Alban əlifbası|[[{{TALKPAGENAME:Alban əlifbası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Alban əlifbası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Alban əlifbası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Alban əlifbası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Alban əlifbası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qafqaz alban əlifbası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Alban əlifbası]] Balkan yarımadasındakı [[alban dili]]nin əlifbası mənasındadır. Digər dillərdəki və [[Qafqaz alban dili]] məqaləsindəki kimi "Qafqaz" sözü əlavə edilməlidir. Digər variantlar: [[Ağvan əlifbası]], [[Aluank əlifbası]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:40, 23 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 25-02-2026 – [[:Ağşidlər dövləti]] → [[:İxşidilər dövləti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ağşidlər dövləti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ağşidlər dövləti|[[{{TALKPAGENAME:Ağşidlər dövləti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ağşidlər dövləti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ağşidlər dövləti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ağşidlər dövləti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ağşidlər dövləti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İxşidilər dövləti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Dövlətin adı "İxşidi"dir, "Ağşid" yox. "[[İxşid]]" sözündən gəlir. Bax: Rafiq bəy İsmayıl. İxşidilər dövləti, 935–969-cu illər (Bakı, 2007). [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:36, 25 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-03-2026 – [[:Xalxal (Lala)]] → [[:Xalxal (qədim şəhər)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Xalxal (Lala)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Xalxal (Lala)|[[{{TALKPAGENAME:Xalxal (Lala)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Xalxal (Lala)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Xalxal (Lala)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Xalxal (Lala)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Xalxal (Lala)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Xalxal (qədim şəhər)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. Xalxal və ya digər adı Lala bu cür yazılması daha uyğundur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:21, 1 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 10-03-2026 – [[:Ali Canib Yöntem]] → [[:Əli Canib Yöntəm]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ali Canib Yöntem]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ali Canib Yöntem|[[{{TALKPAGENAME:Ali Canib Yöntem}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ali Canib Yöntem|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ali Canib Yöntem|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ali Canib Yöntem|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ali Canib Yöntem|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Əli Canib Yöntəm]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. Mənbə üçün bax: [https://bsuj.bsu.edu.az/uploads/pdf/ab2640fcdc47b9f56064398191c830b6.pdf], [https://dergipark.anas.az/index.php/es/article/download/877/859/956], [http://anl.az/el/Kitab/2019/11/cd/Ar2019-902.pdf], [http://old.xalqqazeti.com/az/news/social/42800] və s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:32, 10 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 10-03-2026 – [[:Bab-ı Ali basqını]] → [[:Babı-ali basqını]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bab-ı Ali basqını]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bab-ı Ali basqını|[[{{TALKPAGENAME:Bab-ı Ali basqını}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bab-ı Ali basqını|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bab-ı Ali basqını|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bab-ı Ali basqını|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bab-ı Ali basqını|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Babı-ali basqını]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bax: [[Babı-ali]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:38, 10 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-03-2026 – [[:Sürət]] → [[:Sürət vektoru]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sürət]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sürət|[[{{TALKPAGENAME:Sürət}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sürət|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sürət|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sürət|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sürət|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sürət vektoru]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu sahə üzrə ekspert deyiləm deyə çox da əmin deyiləm açığı. Süni intellektin dediyinə görə Velocity sürət vektoru, speed isə yeyinlik olmalıdır. Bura baxa bilərsiz: https://ibb.co/0RXZtdzk [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 16:41, 18 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 22-03-2026 – [[:Azad Volqa-Ural]] → [[:Azad İdil-Ural]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azad Volqa-Ural]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azad Volqa-Ural|[[{{TALKPAGENAME:Azad Volqa-Ural}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azad Volqa-Ural|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azad Volqa-Ural|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azad Volqa-Ural|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azad Volqa-Ural|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azad İdil-Ural]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Orijinal və beynəlxalq adında "İdil" yazılıb. Rusca belə "İdil" yazılıb. Düzəltmə. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:08, 22 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] tərəfindən [[Xüsusi:Fərq/8917455|yerinə yetirilib]]}} [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:37, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 25-03-2026 – [[:Türkistan legionu]] → [[:Türküstan legionu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Türkistan legionu]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Türkistan legionu|[[{{TALKPAGENAME:Türkistan legionu}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Türkistan legionu|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Türkistan legionu|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Türkistan legionu|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Türkistan legionu|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Türküstan legionu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Elmi ədəbiyyatımızda legionun adı "Türküstan"dır. Əgər əsli kimi yazılmalıdır kimi bir fikri müdafiə etmək istəyən olsa, diqqətinizə çatdırım ki, ingiliscə və ruscada "Turkestan" kimi istifadə edilib. Bir də Türkistan/Türküstan məsələsi daha əvvəl müzakirə edilmişdi. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:05, 25 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 27-03-2026 – [[:Alaş-Orda hökuməti]] → [[:Alaş Orda hökuməti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Alaş-Orda hökuməti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Alaş-Orda hökuməti|[[{{TALKPAGENAME:Alaş-Orda hökuməti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Alaş-Orda hökuməti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Alaş-Orda hökuməti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Alaş-Orda hökuməti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Alaş-Orda hökuməti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Alaş Orda hökuməti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Defisə ehtiyac yoxdur. Bax: [[Alaş Orda]], [[Qızıl Orda]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:23, 27 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-03-2026 – [[:Smart-kartlar]] → [[:Ağıllı kart]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Smart-kartlar]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Smart-kartlar|[[{{TALKPAGENAME:Smart-kartlar}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Smart-kartlar|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Smart-kartlar|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Smart-kartlar|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Smart-kartlar|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağıllı kart]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mən bilən bütün məqalələr tək halda olmalıdır. Tərcümə də səhvdir (prinsipcə düz götürmək olar). Rus dilindən transliterasiya etməkdənsə Ağıllı kart yazmaq daha məqsədəuyğundur [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:06, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * {{şərh}} Hansı məqalələr bütün məqalə halında olmalıdır ? Həmçinin qeyd etdiyiniz adlarda olan mənalar tamam fərqli anlayışlardır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 18:37, 31 mart 2026 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], hansı adın istifadəsindən asılı olmayaraq qeyd edim ki, [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|istifadəçi]] düz deyir, təkdə olmalıdır; [[VP:TƏKDƏ]] qaydamız var. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:47, 31 mart 2026 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Ad olaraq qeyd edib, indi aydın oldu mənə o barədə haqlısınız. Yenədə məna cəhətdən tam fərqli anlayışlardır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 19:06, 31 mart 2026 (UTC) *:::Salam, arasındakı fərqləri izah edə bilərsiz mənə? Və ya "Ağıllı kart"in ingilis və ya başqa dildə olan məqaləsini göstərə bilərsiz? Çünki türk dilində olan məqalədə də "Ağıllı kart" yazılıb. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 10:06, 1 aprel 2026 (UTC) *:::: @[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] Türk dilində ola bilər lakin Azərbaycan dilində texnologiya terminlərində fərqli anlayışlardır. Bunun izahini internet resurslarında özünüzdə araşdırma edərək tapa bilərsiniz. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 13:03, 1 aprel 2026 (UTC) *:::::Bağışlayın, amma mən sizdən konkret cavab gözləyirdim. Deyirsiz ki, "Ağıllı kart" ilə "Smart kart" tamam fərqli anlayışlardır. Əgər İngilis dilindəki "Smart card" ifadəsi Azərbaycan dilindəki qarşılığı "Smart kart"dırsa bəs onda "Ağıllı kart" nədir? Yəni ingiliscə "Ağıllı kart"ın qarşılığı nədir? İngiliscə Vikipediyada məqaləsi var? *:::::İnternetdə ağıllı kart yazanda da, smart kart yazanda da eyni şey çıxır. Fərq sadəcə hansı qurumun necə adlandırmasındadır. Ağıllı kart ilə smart kart arasındakı fərq, ağıllı telefon ilə smartfon arasındakı fərq ilə eynidir (siz əksini sübut edənə qədər). [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:39, 1 aprel 2026 (UTC) *:::::: @[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] Sxeamtik olaraq haqlısınız lakin əgər hədəfiniz professional və elmi bir yanaşmadırsa, mütləq "Smart kart" başlığından istifadə edilməlidir. Çünki vikipedia daxilində ən populyar ad və ən çox tanınan adlar istifadə edilir. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 15:05, 1 aprel 2026 (UTC) == 29-03-2026 – [[:İnteqral sxem]] → [[:İnteqral dövrə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İnteqral sxem]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İnteqral sxem|[[{{TALKPAGENAME:İnteqral sxem}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İnteqral sxem|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İnteqral sxem|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İnteqral sxem|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İnteqral sxem|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İnteqral dövrə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Circuit həm [https://www.youtube.com/watch?v=LZAbnOJiGfQ elektronikada], həm də gündəlik həyatda dövrə kimi çevrilir. Məqalə rus dilindən transliterasiya edilib deyə sxem yazılıb. PS: inteqral hissəsindən tam əmin deyiləm açığı. İnteqrasiya olunmuş da yazmaq olar. Və ya bütöv/bütövləşmiş. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:26, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-03-2026 – [[:Sxem lövhəsi]] → [[:Çap olunmuş dövrə lövhəsi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sxem lövhəsi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sxem lövhəsi|[[{{TALKPAGENAME:Sxem lövhəsi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sxem lövhəsi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sxem lövhəsi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sxem lövhəsi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sxem lövhəsi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Çap olunmuş dövrə lövhəsi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Əvvəla "printed" sözü, ümumiyyətlə tərcümə olunmayıb. İkincisi "circuit" sözü həm [https://www.youtube.com/watch?v=LZAbnOJiGfQ elektronikada], həm də gündəlik həyatda "dövrə" kimi tərcümə olunur. Görünür məqalənin adı rus dilindən transliterasiya olunub. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:33, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-05-2026 – [[:Firudin bəy Köçərlinin evi]] → [[:Firidun bəy Köçərlinin evi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Firudin bəy Köçərlinin evi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Firudin bəy Köçərlinin evi|[[{{TALKPAGENAME:Firudin bəy Köçərlinin evi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Firudin bəy Köçərlinin evi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Firudin bəy Köçərlinin evi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Firudin bəy Köçərlinin evi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Firudin bəy Köçərlinin evi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Firidun bəy Köçərlinin evi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Firidun bəy Köçərli olmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:24, 29 may 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:35, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Niyə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:41, 29 may 2026 (UTC) ::Yəqin şəxsin məqaləsi elə adlanıdırılıb, ona görə. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], şərhinizi şərhlər bölməsinə köçürdüm, lütfən şərhlər üçün bu bölmədən istifadə edin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 17:27, 29 may 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Çünki adı Firidundur ({{lang-az2|فریدون}}), Firudin deyil. Bax: [[:Fayl:Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi materialları (I cild II hissə).jpg|Fayl]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000019797 1]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000006886 2]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000005131 3]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000152329 4]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000007617 5]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000337585 6]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000520252 7]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:25, 30 may 2026 (UTC) == 01-06-2026 – [[:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş]] → [[:Ağa Şövkət Əli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|[[{{TALKPAGENAME:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağa Şövkət Əli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu cür ad düzgün deyil. [[:en:Agha Shaukat Ali|Ağa Şövkət Əli]] ilə əvəzlənməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:27, 1 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:34, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 23-06-2026 – [[:İmran Mirzəyev (jurnalist)]] → [[:İmran Mirzəyev]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İmran Mirzəyev (jurnalist)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İmran Mirzəyev (jurnalist)|[[{{TALKPAGENAME:İmran Mirzəyev (jurnalist)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İmran Mirzəyev (jurnalist)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İmran Mirzəyev (jurnalist)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İmran Mirzəyev (jurnalist)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İmran Mirzəyev (jurnalist)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İmran Mirzəyev]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mötərizədəki dəqiqləşdirməyə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 23 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:27, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 27-06-2026 – [[:Robert Sapolsky]] → [[:Robert Sapolski]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Robert Sapolsky]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Robert Sapolsky|[[{{TALKPAGENAME:Robert Sapolsky}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Robert Sapolsky|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Robert Sapolsky|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Robert Sapolsky|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Robert Sapolsky|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Robert Sapolski]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca düzgün yazılış. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 18:23, 27 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 30-06-2026 – [[:Tütün]] → [[:Tütün (bitki)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tütün]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tütün|[[{{TALKPAGENAME:Tütün}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tütün|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tütün|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tütün|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tütün|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tütün (bitki)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azvikidə məqaləsi olmasa belə, ümumi tütün (çəkilən, çəkmək üçün istifadə olunan) yəni "tobacco" ilə qarışdırılmaması üçün bitki sözünü əlavə etmək lazımdır. Bu məqalə xüsusi bitki cinsinə aiddir. Digər vikilərə də göz ata bilərsiniz. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 19:50, 30 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{not done}}: Qərar müzakirə səhifəsində aparılan müzakirə ilə veriləcək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:32, 1 iyul 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :{{şərh|Qeyd:}} Ad dəyişəcəyi təqdirdə səhifəyə olan keçidlər də yoxlanılaraq yeni ada düzəldilməlidir. Mən hazırda telefonda olmasam vaxt edib edərdim, amma indi uyğun deyiləm. Bu addəyişmə məsələsini ümumiyyətlə müzakirə səhifəsində müzakirə etmək daha doğru olar fikrimcə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:17, 30 iyun 2026 (UTC) ::[[Müzakirə:Tütün#h-Məqalənin adı-20240127144400|Bu]] da məntiqlidir. Digər bir çox vikilərdə də belə adlanıb. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 14:17, 1 iyul 2026 (UTC) == 01-07-2026 – [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi]] → [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|[[{{TALKPAGENAME:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Müzakirə:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi#Məqalənin adı|burada müzakirə]]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:04, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-07-2026 – [[:Sealand milli futbol komandası]] → [[:Silend milli futbol komandası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sealand milli futbol komandası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sealand milli futbol komandası|[[{{TALKPAGENAME:Sealand milli futbol komandası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sealand milli futbol komandası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sealand milli futbol komandası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sealand milli futbol komandası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sealand milli futbol komandası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Silend milli futbol komandası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Adın azərbaycanca düzgün yazılışı. [[Silend]]in komandasıdır, adı belə yazılır. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 20:25, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' {{y}} — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 20:40, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-07-2026 – [[:Yeni Federasiyalar Şurası]] → [[:NF-Board]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Yeni Federasiyalar Şurası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Yeni Federasiyalar Şurası|[[{{TALKPAGENAME:Yeni Federasiyalar Şurası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Yeni Federasiyalar Şurası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Yeni Federasiyalar Şurası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Yeni Federasiyalar Şurası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Yeni Federasiyalar Şurası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:NF-Board]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu cür ad düzgün deyil, qurum adı və xüsusi addır. Tərcümə olunmamalıdır. Digər vikilərə də baxa bilərsiniz. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 20:38, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-07-2026 – [[:Bahçelievler Hürriyet FK]] → [[:Sancaqtəpə FK]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bahçelievler Hürriyet FK]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bahçelievler Hürriyet FK|[[{{TALKPAGENAME:Bahçelievler Hürriyet FK}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bahçelievler Hürriyet FK|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bahçelievler Hürriyet FK|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bahçelievler Hürriyet FK|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bahçelievler Hürriyet FK|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sancaqtəpə FK]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Klubun adı. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 21:38, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : go9m7dubpszom3xn17lb11or1lxacx7 8985494 8985492 2026-07-01T21:39:59Z Bozqurd77 316685 /* 01-07-2026 – Bahçelievler Hürriyet FK → Sancaqtəpə FK */ 8985494 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{/Giriş}}</noinclude> {{Archive basics |archive = Vikipediya:Addəyişdiricilərə müraciət/Arxiv/%(year)d/%(monthname)s |counter = 1 }} <!--Bu sətirə və yuxarısına toxunmayın. Müraciətlərinizi bu sətirdən aşağıya qeyd edin.--> == 13-05-2025 – [[:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)]] → [[:Təzəkənd (Şərur)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|[[{{TALKPAGENAME:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Təzəkənd (Püsyan, Şərur)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Təzəkənd (Şərur)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hal hazırda rayonda bu adda bir kənd var. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:21, 13 may 2025 (UTC) :[[Təzəkənd (Maxta, Şərur)]] kəndi [https://e-qanun.az/framework/2125 ləğv olunub]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:22, 13 may 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:'''<br><!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. -->{{pb}}'''Şərhlər:'''<br><!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. -->{{pb}}{{şərh}} [[https://az.wikipedia.org/wiki/T%C9%99z%C9%99k%C9%99nd_(%C5%9E%C9%99rur)]] - @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]]@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] Zəhmət olmazsa bu məqaləni silib ad dəyişikli ilə bağlı yardım edəsiniz. Mən cəhd edən zaman xəta ekranı aldım. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 23:33, 31 mart 2026 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], {{done}}. Gələn dəfə {{tlf|sil}} şablonundan da istifadə edə bilərsiz. Keçidləri düzəltməyi də unutmayın. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:42, 1 aprel 2026 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Təşəkkürlər, lakin mən edən zaman bu adda məqalə var bildirişi aldım. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 20:49, 1 aprel 2026 (UTC) *:::@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], yalnız bir redaktə və o da istiqamətləndirmə verildiyi redaktə olarsa dəyişə bilirsiniz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:54, 1 aprel 2026 (UTC) == 16-06-2025 – [[:Həmzə ibn Həbib Kufi]] → [[:Həmzə ibn Həbib]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həmzə ibn Həbib Kufi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həmzə ibn Həbib Kufi|[[{{TALKPAGENAME:Həmzə ibn Həbib Kufi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həmzə ibn Həbib Kufi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həmzə ibn Həbib Kufi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həmzə ibn Həbib Kufi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həmzə ibn Həbib Kufi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həmzə ibn Həbib]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ad çox uzundur. Burada [https://isamveri.org/pdfdrg/D02632/2010_13/2010_13_MURSELOVM.pdf] sadəcə Həmzə kimi verilib. Lakin şəxs Həmzə ibn Həbib [https://islamansiklopedisi.org.tr/hamza-b-habib] kimi tanınır. Bu görə də nisbə gərəksiz, qeyri-ənənəvidir. [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 17:23, 16 iyun 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-06-2025 – [[:Qoqoran]] → [[:Ağlağan silsiləsi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qoqoran]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qoqoran|[[{{TALKPAGENAME:Qoqoran}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qoqoran|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qoqoran|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qoqoran|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qoqoran|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağlağan silsiləsi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Birincisi məqalədə səhvliklə dağ silsiləsi, sadəcə dağ olaraq göstərilib. İkincisi bizim ədəbiyyatda bu dağ silsiləsinin adı [[Ağlağan|baş dağın adından]] götürülüb. Hətta Ermənicə Vikipediyada da ikinci ad olaraq Ağlağan (Աղլաղան) adı qeyd olunub. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:57, 21 iyun 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 02-07-2025 – [[:Hacı Əli Davafuruş]] → [[:Hacı Əli Davaçı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əli Davafuruş]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əli Davafuruş|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əli Davafuruş}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əli Davafuruş|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əli Davafuruş|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əli Davafuruş|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əli Davafuruş|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əli Davaçı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : yanlış adlandırma [[İstifadəçi:Qızılbaş|Qızılbaş]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qızılbaş|müzakirə]]) 12:23, 2 iyul 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :{{u|Qızılbaş}}, zəhmət olmasa səbəb/əsaslandırma təqdim edə bilərsiz? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 13:20, 2 iyul 2025 (UTC) ::{{u|Qızılbaş}} bu ad barədə Azərbaycan dilində mənbə var, yoxsa öz mülahizələrinizdir? --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 14:05, 2 iyul 2025 (UTC) :علی دواچی --- farsca vikipediyada adlandırma belədir. Bu da transliterasiya olaraq Əli Davaçı kimi qeyd edilir, Davafuruş yox. Davafuruş Davaçı ifadəsinin, yəni Dava (dərman) Satan (farscada furuş) farscaya şəkilçi olaraq tərcüməsindən törədilib sonradan. Əgər farsca vikipediyada Davaçı deyə qeyd edilirsə, Azərbaycancada niyə fars sonluqlu və sonradan törədilmiş forması qalsın ki ? Hörmətlə. {{imzasız|Qızılbaş|13:26, 2 iyul 2025}} == 23-07-2025 – [[:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği]] → [[:Mirzə Həsən Qarabaği]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|[[{{TALKPAGENAME:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mirzə Həsən Qarabaği]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Adının standartlaşdırılması. 1973-cü ildə nəşr edilmiş "Seçilmiş əsərləri"ndə və ASE-dəki məqaləsindəki adı əsas götürülməlidir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:00, 23 iyul 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Kiçan monastırı]] → [[:Ballıqayada məbəd (Ağdərə)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kiçan monastırı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kiçan monastırı|[[{{TALKPAGENAME:Kiçan monastırı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kiçan monastırı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kiçan monastırı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kiçan monastırı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kiçan monastırı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ballıqayada məbəd (Ağdərə)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Abidənin qeydiyyat nömrəsini təzələdim. Orada məbədin adı qeyd olunmayıb. Ona görə də ümumi ad olaraq "Ballıqayada məbəd" adlandırmağa təklif edirəm, həmçinin Ballıqaya adında bir neçə kənd olduğunu nəzərə alaraq mötərizədə "Ağdərə" əlavə edilməsini təklif edirəm [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:00, 6 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Dvin]] → [[:Dəbil]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Dvin]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Dvin|[[{{TALKPAGENAME:Dvin}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Dvin|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Dvin|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Dvin|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Dvin|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Dəbil]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca şəhərin adı. Məqalədə istinad var [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:39, 6 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 06-08-2025 – [[:Didi Türkoba]] → [[:Böyük Türk Yürüşü]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Didi Türkoba]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Didi Türkoba|[[{{TALKPAGENAME:Didi Türkoba}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Didi Türkoba|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Didi Türkoba|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Didi Türkoba|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Didi Türkoba|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Böyük Türk Yürüşü]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca adı düzgün deyil. Güney Azərbaycanca Vikipediyasında adı "Böyük Türk Yürüşü" ({{Dil-az2|بؤیوک تورک یوروشو}}) kimi verilib. Digər Vikipediyalardakı adlar ilə müqayisədə bu ad daha doğrudur (misal: türkcə: Böyük Türk İstilası; özbəkcə: Böyük Türk Basqını). [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:36, 6 avqust 2025 (UTC) ::Böyük Türk Yürüşü bilmirəm nə dərəcədə mövzunu konkfetləşdirəcək. Azərbaycandilli akademik nəşrlərdə necə adlandırılır? Didi Türkoba - mənə elə gəlir ki, bu hadisə deyil, ərazidir, bu səbəbdən də fərqli məqalələr də ola bilər, adını yenə də azərbaycandilli akademik nəşrlərdən baxılsa pis olmaz. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 08:37, 7 avqust 2025 (UTC) :::Əgər akademik nəşrlərdə yürüşün adı dəqiqləşdirilməyibsə, digər dildəki əksər ad əsas götürülməlidir. Bir şey açıq-aşkardır ki, "Didi Türkoba" yanlış adalandırmadır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:21, 6 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 07-08-2025 – [[:Qırmızı monastır]] → [[:Qırmızı məbəd (Qozlu, Ağdərə)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qırmızı monastır]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qırmızı monastır|[[{{TALKPAGENAME:Qırmızı monastır}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qırmızı monastır|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qırmızı monastır|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qırmızı monastır|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qırmızı monastır|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qırmızı məbəd (Qozlu, Ağdərə)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Siyahıda adı Qırmızı məbəddir. Mötərizədə Qozlu çünki Ağdərə rayonunun Çıldıranda da Qırmızı məəbəd var, Ağdərə çünki Qozlu adında kənd Laçın rayonunda da var. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:21, 7 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-08-2025 – [[:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)]] → [[:Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|[[{{TALKPAGENAME:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İstifadəçi mənbə qeyd edib bu məqalədə digər dillərdə evvelki addadır araşdırdım adı neçenci ildə dəyişib tapa bilmədim baxış keçirilsin zəhmət olmasa uyğundursa dəyişdirilsin - [[İstifadəçi:ReiKaze|<span style="font-family:Segoe print; color:#111442; text-shadow:#234675 0.0em 0.0em 0.0em;">'''ReiKaze🌸'''<sup></sup></span>]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ReiKaze|müzakirə]]) 15:00, 20 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:ReiKaze|ReiKaze]], rəsmi adı necə gedir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 14:06, 10 noyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] muzeyin adı Azərbaycan Dövlət Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi olaraq gedir hətta qapısı üzərində də bu ad yazılıb. - [[İstifadəçi:ReiKaze|<span style="font-family:Segoe print; color:#111442; text-shadow:#234675 0.0em 0.0em 0.0em;">'''ReiKaze🌸'''<sup></sup></span>]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ReiKaze|müzakirə]]) 16:19, 10 noyabr 2025 (UTC) :::Qapının üzərində yazı bilmirəm nə dərəcədə mötəbər mənbədir... İnstitutun saytında tapmadım. [https://icherisheher.gov.az/az/monument/13 Burada] AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi yazılıb. Bəlkə onda Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi (Bakı) qalsın? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:29, 10 noyabr 2025 (UTC) == 21-08-2025 – [[:Adil Bağırov (alim)]] → [[:Adil Bağırov (iş adamı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Adil Bağırov (alim)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Adil Bağırov (alim)|[[{{TALKPAGENAME:Adil Bağırov (alim)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Adil Bağırov (alim)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Adil Bağırov (alim)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Adil Bağırov (alim)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Adil Bağırov (alim)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Adil Bağırov (iş adamı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu şəxs alim deyil. Sadəcə PhD-si var, heç bir institut, universitetedə çalışmır, elmi əsərləri yoxdur. Verdiyi müsahibələrində ([https://hafiztimes.com/adil-baguirov-qarabag-susa-amerika-is-adami-shusha-karabakh/ 1]), etibarlı mənbələrdə ([https://www.amerikaninsesi.org/a/amerikanin-azerbaycanli-siyasetchileri/1786012.html 2], [https://www.amerikaninsesi.org/a/adil-bagirov-vezifeye-sechilib/1785040.html 3]) iş adamı olduğu aydın olur. : Başqa tərəfdən ciddi alim, Avstraliyanın Federasiya Universitetinin professoru Adil Bağırov ([https://federation.edu.au/institutes-and-schools/iiss/staff-profiles/staff-profiles/archive/adil-bagirov federation.edu.au]) barədə məqalə yaratmaq üçün bu adın düzldilməsinə ehtiyac var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:59, 21 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 22:32, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Məncə uyğundu, etiraz yoxdusa dəyişək — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:28, 3 sentyabr 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Bikar|Bikar]] Etiraz olacağını düşünmürəm. Bura çox az inzibatçı baxır. Lütfən dəyişdirin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:06, 7 sentyabr 2025 (UTC) : indi gördüm, dəyişilməli deyilmiş. istiqamətləndirmə səhifəsi silinəndən sonra düzəldəcəyəm, üzrlü sayın :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 22:36, 23 iyun 2026 (UTC) ::İlk adı birbaşa düz ada (dəqiqləşdirməsiz olana) istiqamətləndirək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:24, 23 iyun 2026 (UTC) == 22-08-2025 – [[:Adil Quliyev (rəssam)]] → [[:Adil Elçin]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Adil Quliyev (rəssam)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Adil Quliyev (rəssam)|[[{{TALKPAGENAME:Adil Quliyev (rəssam)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Adil Quliyev (rəssam)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Adil Quliyev (rəssam)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Adil Quliyev (rəssam)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Adil Quliyev (rəssam)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Adil Elçin]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Rəssam-karikaturçu daha çox Adil Elçin adı ilə məşhurdur. "Kirpi" jurnalındakı karikaturlarını da bu adla imza edib. Əlavə mənbələr tapmağa çalışacam. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:17, 22 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 24-08-2025 – [[:Favn]] → [[:Faun]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Favn]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Favn|[[{{TALKPAGENAME:Favn}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Favn|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Favn|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Favn|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Favn|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Faun]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycan dilində latın və yunan mənşəli terminlər orijinala uyğun yazılır. Buna görə də "favn" yerinə "faun" uyğun gəlir. Bu forma həm beynəlxalq mənbələrdə (ingilis, fransız, italyan), həm də akademik ensiklopedik mənbələrdə işlədilir. [[İstifadəçi:Maryidaa|<span style="font-family:Segoe print; color: #FFA500; 0.1em 0.1em 0.1em;">''☆Mary☆''<sup></sup></span>]] &nbsp; ([[İstifadəçi müzakirəsi:Maryidaa|''' Müraciət ''']]) 07:08, 24 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Əsasən rus dilindən keçən adlandırmalar istifadə etdiyimizə görə və bu [https://kulis.az/xeber/tarix/xeber-17248 məqalədə] Favn adı istifadə olunub, başqa heç yerdə Faun adı istifadə olunmmadığına görə dəyişikliyi doğru hesab etmirəm — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:27, 3 sentyabr 2025 (UTC) == 31-08-2025 – [[:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı]] → [[:Həmzət bəy Qəbulov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|[[{{TALKPAGENAME:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanlı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həmzət bəy Qəbulov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Jurnalist Həmzət bəy Qəbulov "Şirvanlı" yox, "Şirvanski" təxəllüsü ilə rusdilli mətbuatda yazı yazıb. Ad-soyadının olduğu kimi qalması, [[Həmzət bəy Qəbulov-Şirvanski]] səhifəsinin isə istiqamətləndirmə olaraq dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:14, 31 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 31-08-2025 – [[:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski]] → [[:Mustafa Lütfi İsmayılov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|[[{{TALKPAGENAME:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mustafa Lütfi İsmayılov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Həmzət bəy Qəbulov]] səhifəsi ilə eyni səbəb. [[Mustafa Lütfi İsmayılov-Şirvanski]] səhifəsi istiqamətləndirmə olaraq ad-soyadı yazılsın. Məqalədə digər adları onsuzda verilib. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:16, 31 avqust 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-09-2025 – [[:Fit qalası]] → [[:Fitdağ (şəhər)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Fit qalası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Fit qalası|[[{{TALKPAGENAME:Fit qalası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Fit qalası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Fit qalası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Fit qalası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Fit qalası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Fitdağ (şəhər)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [http://web2.anl.az:81/read/page.php?zoom=0&bibid=476738&pno=73 Bu], [https://www.researchgate.net/publication/383061961_Fitdag_shrinin_tarixin_dair bu], [https://azertag.az/xeber/sulut_buzxanasi_herem_qalasinin_erzaqla_temin_olunmasi_meqsedile_tikilib-1395708 bu] mənbələrə görə. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 17:51, 1 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], salam. Məqalədə şəhərdən bəhs olunmur. Qala və onun tarixi və memarlığından danışılır. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 09:48, 2 sentyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Turkmen|Turkmen]], Siz hansı məqaləni deyirsiniz? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 09:51, 2 sentyabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], başlıqdakı məqaləni nəzərdə tuturam: [[Fit qalası]]. [[İstifadəçi:Turkmen|'''Turkmen''']] <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Turkmen|'''müzakirə''']]</sup> 10:00, 2 sentyabr 2025 (UTC) ::::Həə, Vikipediyadakı məqaləni deyirsiniz. Elə bildim ki, mənbələri deyirsiniz. Fikrimcə, şəhər və qala üçün ayrı məqalələrə ehtiyyac yoxdur, çünki faktiki olaraq [https://www.researchgate.net/publication/383061961_Fitdag_shrinin_tarixin_dair qala-şəhər] olmuşdu. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 14:31, 2 sentyabr 2025 (UTC) == 02-09-2025 – [[:İlya Yorqa]] → [[:İliya Yorqa]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İlya Yorqa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İlya Yorqa|[[{{TALKPAGENAME:İlya Yorqa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İlya Yorqa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İlya Yorqa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İlya Yorqa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İlya Yorqa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İliya Yorqa]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hörmətli inzibatçılar, bu səhifənin adını [[İliya Yorqa]] adına dəyişməyinizi rica edirəm. Çünki ad və soyadın doğru yazılışı belədir. [[İstifadəçi:MrKamil010|MrKamil010]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:MrKamil010|müzakirə]]) 23:05, 2 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * İnternetdə hər iki versiya var, əsas götürə biləcəyimiz mənbə göstərin — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 21:24, 3 sentyabr 2025 (UTC) == 03-09-2025 – [[:Azərbaycan Nəşriyyatı]] → [[:Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşr]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azərbaycan Nəşriyyatı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azərbaycan Nəşriyyatı|[[{{TALKPAGENAME:Azərbaycan Nəşriyyatı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azərbaycan Nəşriyyatı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azərbaycan Nəşriyyatı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azərbaycan Nəşriyyatı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azərbaycan Nəşriyyatı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşr]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Səhifədə söhbət məhz Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı - Azərnəşrdən gedir. Azərbaycan Nəşriyyatı isə tamamilə başqa qurumdur, SSRİ dönəmində adı "Kommunist" Nəşriyyatı olub. [[İstifadəçi:ShixRon|ShixRon]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:ShixRon|müzakirə]]) 17:03, 3 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Daha doğrusu [[Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı]] adıdır. Tire ilə qısaltmasının əlavəsinə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 21:16, 3 sentyabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Redaktələri geri qaytarmaq əvəzinə addəyişməni icra edə bilərsiniz. Açıq şəkildə aydındır ki, Azərnəşrin adı "Azərbaycan Nəşriyyatı" ola bilməz, bu ad başqa bir nəşriyyat-şirkətinin adıdır. Özü də özəldir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:06, 2 iyun 2026 (UTC) == 07-09-2025 – [[:Muna Mahmudnizad]] → [[:Mona Mahmudnejad]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Muna Mahmudnizad]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Muna Mahmudnizad|[[{{TALKPAGENAME:Muna Mahmudnizad}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Muna Mahmudnizad|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Muna Mahmudnizad|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Muna Mahmudnizad|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Muna Mahmudnizad|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mona Mahmudnejad]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Soyadın yanlış yazılması. Farsca soyadı Mahmudnejad olaraq transliterasiya olunur. Oxşar nümunə üçün bax: [[Mahmud Əhmədinejad]]. Mahmudnizad ingiliscədən birə-bir səhv olaraq köçürülüb. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:20, 7 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 26-09-2025 – [[:Hacı Baba Haşımov]] → [[:Hacı Hacıbaba Haşımov]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Baba Haşımov]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Baba Haşımov|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Baba Haşımov}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Baba Haşımov|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Baba Haşımov|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Baba Haşımov|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Baba Haşımov|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Hacıbaba Haşımov]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin özündə şəxsin adı Hacıbaba olaraq yazılıb. Dövri və müasir ədəbiyyatdakı adı ilə dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:15, 26 sentyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 12-10-2025 – [[:Muradbəyli (Sabirabad)]] → [[:Muradbəyli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Muradbəyli (Sabirabad)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Muradbəyli (Sabirabad)|[[{{TALKPAGENAME:Muradbəyli (Sabirabad)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Muradbəyli (Sabirabad)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Muradbəyli (Sabirabad)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Muradbəyli (Sabirabad)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Muradbəyli (Sabirabad)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Muradbəyli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hazırda Azərbaycan Respublikasında bu adda bir kənd var. Digər Muradbəyli - Ağdam rayonunun Muradbəylisi hələ 1990-cı ildə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:44, 12 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 12-10-2025 – [[:Pərioğlular (Ağcabədi)]] → [[:Pərioğlular]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Pərioğlular (Ağcabədi)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Pərioğlular (Ağcabədi)|[[{{TALKPAGENAME:Pərioğlular (Ağcabədi)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Pərioğlular (Ağcabədi)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Pərioğlular (Ağcabədi)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Pərioğlular (Ağcabədi)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Pərioğlular (Ağcabədi)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Pərioğlular]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Hazırda Azərbaycan Respublikasında bu adda bir kənd var. Digər Pərioğlular - Ağdam rayonunun Pərioğluları hələ 1990-cı ildə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:45, 12 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-10-2025 – [[:Tarsis palçıq vulkanı]] → [[:Tarsis]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tarsis palçıq vulkanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tarsis palçıq vulkanı|[[{{TALKPAGENAME:Tarsis palçıq vulkanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tarsis palçıq vulkanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tarsis palçıq vulkanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tarsis palçıq vulkanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tarsis palçıq vulkanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tarsis]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin adı ensiklopedik deyil. Ad və məzmun da düzgün deyil. Adı vulkan barədə olsa da, məzmun vulkanik yayla (plato) barədədir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:55, 17 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-10-2025 – [[:Səri-Pul vilayəti]] → [[:Səripül]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Səri-Pul vilayəti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Səri-Pul_vilayəti|[[{{TALKPAGENAME:Səri-Pul_vilayəti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Səri-Pul_vilayəti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Səri-Pul_vilayəti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Səri-Pul_vilayəti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Səri-Pul_vilayəti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sarıpul]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Salam, məncə, [[Səri-Pul vilayəti]] və [[Sər-i Pul]] səhifələrindəki Sər-i Pul Saripul Səri-Pul və digər variantları Səripül olaraq dəyişdirilməlidir. Bir neçə arqument gətirmək istərəm: * original yazıda سر پل yazılıb, bəzi hallarda ayrı, bəzi hallarda isə bitişik سرپل yazılır, buraza ancaq S R P L hərfləri var سر sözü bizim dillərdən həməşə SƏR kimi oxunur, məsələn, سربست sərbəst, سرپمك sərpmək, سرحد sərhəd, سركرده serkerde ve s. əslində burdakı sər sözü "baş, başlanğıc" mənasındadır<ref>https://www.azleks.az/online-dictionary/sər</ref> səri (sər-i, sər-e) isə nəyinsə başlanğıcı deməkdir. پل sözü isə farsca körpü deməkdir və bu sözü Azərbaycan dilində "pül" şəkilində mövcuddur<ref>https://www.azleks.az/online-dictionary/pül</ref> birlikdə سر پل sözü ''körpü başında" (başlanğıcında) mənasını verir. ərəb hərlərində yazıldığına görə kim nətər istəyir elə də yazır, və məncə, bu boyda variantların içində Azərbaycan dilində ən uyğun olduğunu yazmaq lazımdır- Səripül, bu ad həm lazımsız probeli və ya defisi aradan qaldırır və asan olur həm də ahəng qanununa uyğun olur. Əlavə: yerli əfqanistan ləhcələrində bu şəhərin adı fərqli deyilir: saripul, saripül, sarepol, səripol və s. [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 16:30, 21 oktyabr 2025 (UTC) :üzr istəyirəm, bəzi köhnə xəritələrdə bu şəhər üçün Sarı Pul (bildiyimiz sarı və pul sözlərindən) sözü yazılıb, məsələn, 1894 osmanlı https://uniquemaps.com/products/old-arabic-map-of-india-by-hafiz-ali-esref-1894-mumbai-delhi-kolkata-himalayas-ganges-railroads xəritəsində , bu mövzunu daha çox araşdırmalıyam [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 17:33, 21 oktyabr 2025 (UTC) ::Yenə Salam, məncə etimologiyasına baxmayaraq ən doğru variantı Sarıpul-dur, çünki elə yerli camaat da (puştunlar) da elə deyir. İndi niyəsə vilayət adı məqaləsində Səri-Pul yazılıb şəhər adı məqaləsində isə Sər-i Pul, bu fərqli yazılışlar adamı çaşdıra bilər. Azərbaycan tarixi kitablarında da '''Sarıpul''' yazılıb<ref>МИЛЛИ АЗЯРБАЙЪАН ТАРИХИ МУЗЕЙИ – 2017 – http://azhistorymuseum.gov.az/uploads/books/files/2022/04/azhistorymuseum.gov.az_622_Tarix_toplu_2017.pdf</ref><ref>Azərbaycan Tarixi https://www.academia.edu/127725898/AZƏRBAYCAN_TARİXİ</ref><ref>Əfqanıstanda türkmənşəli toponimlər https://azlib.org/media/books/Efqanistanda_turk_mensheli_toponimler.pdf</ref> [[İstifadəçi:Sebirkhan|Sebirkhan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sebirkhan|müzakirə]]) 13:10, 24 oktyabr 2025 (UTC) {{mis}} <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-10-2025 – [[:Həsən xan Qubalı]] → [[:Həsən ağa Qubalı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Həsən xan Qubalı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Həsən xan Qubalı|[[{{TALKPAGENAME:Həsən xan Qubalı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Həsən xan Qubalı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Həsən xan Qubalı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Həsən xan Qubalı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Həsən xan Qubalı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həsən ağa Qubalı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Qubalı Fətəli xanın oğlu Həsən ağa heç vaxt xan olmayıb, Salyanda da, Dərbəndə də hakim olduğu vaxt "ağa" ünvanı ilə Bakıxanov, Əlqədəri və b. müəlliflərdə qeyd edilib. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:15, 29 oktyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Addəyişiminə getməyə razıyam. Amma, '''''Həsən xan (Quba xanı)''''' və ya '''''Həsən xan (Dərbənd xanı) '''''kimi. Bir vaxtlar, atası Fətəli xanın Qubalı kimi yox - (Quba xanı) kimi dəyişilməsi qərara alınmışdı, çünki, təxəllüs, ləqəb kimi görünür, doğrudur. O ki qaldı "xan" tituluna, 1796-cı ildə qraf Zubovun təşəbbüsü ilə Həsən Qubada “Quba xanı” kimi tanıdıldı. Lakin böyük qardaşının qisasından qorxan Həsən Qubadan Dərbəndə getməyə məcbur oldu.<ref>{{Cite book |last=Гаджиева |first=Сакинат |url=https://instituteofhistory.ru/media/library/publication/files/%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%A1.%D0%A8._%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%8B_XIX-_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE_XX_%D0%B2._%D0%9C._1999..pdf |title=Дагестанские азербайджанцы. XIX — начало XX в.: Историко-этнографическое исследование |publisher="Восточная литература" РАН |year=1999 |isbn=5-02-017792-Х |location=[[Moskva]] |pages=171 |language=ru}}</ref> Üstəlik, rus hökuməti 28 avqust 1801-ci il tarixli fərmanla Həsən xanı Dərbənd hakimi kimi tanıyıb.<ref>{{Cite book |last=Mustafazadə |first=Tofiq |url=https://www.anl.az/el/m/mt_qx.pdf |title=Quba xanlığı |publisher=Elm |year=2005 |isbn=5-8066-1747-5 |editor-link=Tofiq Mustafazadə |location=[[Bakı]] |pages=205 |language=az}}</ref>[[İstifadəçi:Shahdag|Shahdag]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Shahdag|müzakirə]]) 13:04, 29 oktyabr 2025 (UTC) {{müzakirənin istinad siyahısı}} == 02-11-2025 – [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] → [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (Azərbaycan)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|[[{{TALKPAGENAME:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (Azərbaycan)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Tək keçmiş DQMV-də deyil, bütöv Azərbaycan Respublikasına bu adda yalnız 1 rayon olmuşdu. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:05, 2 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:'''<br><!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. -->{{pb}}'''Şərhlər:'''<br><!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. -->{{pb}}Fikrimcə hal-hazırda [[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] kateqoriya silinməli və içindəki kateqoriyalar ayrılmalıdır, çünki [[Martuni rayonu (Azərbaycan)]] adlı məqalə var. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 10:07, 6 noyabr 2025 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], silinmək yoxsa addəyişmə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:21, 6 noyabr 2025 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Kateqoriya içərisində ayrıca məqalə olaraq rayon haqqında məlumat olduğuna görə kateqoriyanın özünün silinməsi, lakin içərisində olan altkateqoriya ilə məqalənin qalması tərəfdarıyam. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 15:26, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::[[:Kateqoriya:Martuni rayonu (DQMV)]] silinsin, [[:Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Martuni Rayon Komitəsinin birinci katibləri]] qalsın? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:35, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::: @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Sizcə elə düzgün olmaz ? çünki zatən kateqoriya adında məqalə var və kateqoriya içində bir altkateqoriya özü lazımlıdır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 19:04, 6 noyabr 2025 (UTC) *:::::Açığı, cavablamaqda çətinlik çəkirəm. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:18, 6 noyabr 2025 (UTC) :{{u|Toghrul R}}-nin fikri maraqlıdır. [[Martuni rayonu (Azərbaycan)|Məqalənin]] adındakı dəqiqləşdirmə kateqoriya ilə eyni idi, {{u|Patriot Kor}} [[Xüsusi:Fərq/7556211|dəyişib]]. Bunu da [[Vikipediya:Addəyişmə_müraciətləri/Arxiv/Mart/2024#Martuni_rayonu_(DQMV)_→_Martuni_rayonu_(Azərbaycan)|siz təklif etmisiniz]], {{u|Zohrab Javad}}. Hər bir halda, məqalə kateqoriya ilə eyni olmalıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 02:16, 30 mart 2026 (UTC) == 03-11-2025 – [[:Erməni quldur dəstələri]] → [[:Erməni fədailər]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Erməni quldur dəstələri]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Erməni quldur dəstələri|[[{{TALKPAGENAME:Erməni quldur dəstələri}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Erməni quldur dəstələri|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Erməni quldur dəstələri|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Erməni quldur dəstələri|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Erməni quldur dəstələri|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Erməni fədailər]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Qeyri-ensiklopedik adlandırma. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:24, 3 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * Erməni könüllü dəstələri və ya belə adlar daha uyğundur fikrimcə. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 10:03, 6 noyabr 2025 (UTC) *:Razıyam. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:08, 6 noyabr 2025 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Zəfər Parkı]] → <s>[[:Zəfər parkı]]</s>''<s>[[:Zəfər parkı (Bakı)]] / [[:Zəfər Parkı (Bakı)]]</s>[[:"Zəfər" parkı (Bakı)]]'' == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Zəfər Parkı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Zəfər Parkı|[[{{TALKPAGENAME:Zəfər Parkı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Zəfər Parkı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Zəfər Parkı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Zəfər Parkı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Zəfər Parkı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : <s>[[:Zəfər parkı]]</s><s>''[[:Zəfər parkı (Bakı)]] / [[:Zəfər Parkı (Bakı)]]''</s>''[[:"Zəfər" parkı (Bakı)]]'' * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Park" nəyə görə böyük hərflədir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:43, 10 noyabr 2025 (UTC) ::[https://president.az/az/articles/view/67241 Burada] balaca hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:44, 10 noyabr 2025 (UTC) ::Xankəndidə də parkın [https://president.az/az/articles/view/70960 açılışı oldu (şəkillərə baxa bilərsiniz)]. Fikrimcə, əhəmiyyətinə görə Bakıdakından aşağı deyil. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:10, 24 dekabr 2025 (UTC) : [https://unvanportali.az/?entrance=fa163a67-ceef-4a10-b26d-7fa6cbc37ccb Ünvan portalında] "Zəfər" parkı kimi qeyd olunub, yəni Zəfər sözü dırnaqarası və böyükhərflə, parkı sözü isə balaca hərflə. --[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 22:17, 23 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Bir mənbə, hələ-hələ ünvanportalı kimi belə bir mənbə addəyişmə üçün birbaşa əsas ola bilməz. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 22:28, 23 fevral 2026 (UTC) ::Niyə? Onda “park” sözünün böyük hərflə yazılması nəyə əsaslanır? --[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:37, 24 fevral 2026 (UTC) :::Mən dırnaqda verilməsini qeyd etməyinizə fikir bildirmişəm. Həm tək bir mənbəyə əsaslanıb belə vermək uyğun deyil, həm də belə adlandırmalar bizdə yayılmış deyil. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:23, 24 fevral 2026 (UTC) ::::Ümumən fikrinizcə məqalə necə adlanmalıdır? Məsələn dırnaqarasına fikriniz aydındır, bəs ikinci sözün böyük yoxsa balaca hərflə yazılması, mötərizədə şəhərin adı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 20:41, 24 fevral 2026 (UTC) :::::İndi dəqiq bir şey deyə bilməyəcəm. Amma "muzey" kimi sözlər kiçiklə verilir deyə bilirəm. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:43, 24 fevral 2026 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Zəfər Muzeyi]] → [[:Zəfər muzeyi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Zəfər Muzeyi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Zəfər Muzeyi|[[{{TALKPAGENAME:Zəfər Muzeyi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Zəfər Muzeyi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Zəfər Muzeyi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Zəfər Muzeyi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Zəfər Muzeyi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Zəfər muzeyi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Muzey" niyə böyük hərflədir? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:43, 10 noyabr 2025 (UTC) ::[https://president.az/az/articles/view/70545 Burada] balaca hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:45, 10 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Bizdə bəzi hallarda bu cür isimlər gah böyüklə yazılır, gah da kiçiklə. Deyəsən bəzi isimlər məxsusilə böyüklə qeyd olunmalıdır, bəziləri isə kiçiklə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 12:37, 11 noyabr 2025 (UTC) ::Muzeyin rəsmi saytını görməmişəm. Amma president.az saytında kiçik hərflədir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:49, 11 noyabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], burada [https://zefermuzeyi.az/ böyüklə] yazıblar. Deyəsən muzeyin rəsmi saytıdır, hələ açılmayıb. Bizim dilin qaydalarına görə təşkilat adlarının bütün hərfləri böyüklə yazılmalıdır əslində. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:39, 24 noyabr 2025 (UTC) ::::Saytda əslində bütün hərflər böyük yazılıb. Gözləmək də olar, görək saytda necə yazılacaq. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:41, 24 noyabr 2025 (UTC) :::::Kompüterdə brauzerdə açanda yuxarıda açılan paneldə "Zəfər Muzeyi" yazılır. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 13:50, 24 noyabr 2025 (UTC) == 10-11-2025 – [[:Arsak]] → [[:Arsax]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Arsak]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Arsak|[[{{TALKPAGENAME:Arsak}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Arsak|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Arsak|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Arsak|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Arsak|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Arsax]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycan Milli Ensiklopediyasına [http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/1764/cild/14 əsasən]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:47, 10 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]], müraciətdən imtina edirəm. Bağlaya bilərsiniz? [https://clb.az/elektron/Qarabag/clb.az/Qarabag_onun_qedim_tayfalari_ve_toponimleri.pdf Bu mənbədə] “Arsak” elə bil daha çox gedir (məsələn səhifə 20-də). [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:30, 12 yanvar 2026 (UTC) ::Həmin mənbə əsas götürülə bilməz. Ensiklopediya və ciddi elmi nəşrlərə baxanda "Arsax" və "Artsax" adlarını görürük. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 22:20, 24 fevral 2026 (UTC) :::“Artsax” hansı mənbədə görmüsünüz? Söhbət azərbaycandilli mənbədən gedir. Yuxarıda qeyd olunan mənbəni, fikrimcə, ciddi mənbə saymaq olar. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 02:53, 25 fevral 2026 (UTC) ::::ASE-də (I cild, s. 405), Ziya Bünyadovun "Azərbaycan VII–IX əsrlərdə" (1989), Nailə Vəlixanlı "Ərəb xilafəti və Azərbaycan" (1993) kimi əsərlərdə "Arsax" olaraq gedib, Arsax və Artsax arasında bir fərq yoxdur, çünki bizim dildə həmin kar səs "ts" və ya "s" kimi verilir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:16, 25 fevral 2026 (UTC) :::::"ts" səsinin orijinalda olması üçün dəlilim yoxdur. Ermənicə bəlkə də belə səslənir, amma bu toponim ermənimənşəli deyil. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:10, 25 fevral 2026 (UTC) ::::::Heç kim bu toponimin mənşəyi barədə mübahisə etmir. Bilmək istəyirsinizsə "ts" və cingiltili qarşılığı "dz" səsi həm Qafqaz alban dilində, həm ermənicədə, həm də gürcücədə var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:26, 25 fevral 2026 (UTC) :::::::Bunu bilmirdim. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:01, 11 mart 2026 (UTC) :::::Fəridə Məmmədova "Qafqaz Albaniyasının siyasi tarixi və tarixi coğrafiyası" (1993) monoqrafiyasında da "Arsax" verib. Yəni təklifinizi geri çəkməməlisiniz. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:19, 25 fevral 2026 (UTC) == 15-11-2025 – [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski]] → [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|[[{{TALKPAGENAME:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mirzə Məmmədvəli Qəmərli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Soyadının son araşdırmalarda ilkin mənbələrə istinadən milliləşdirilməsi. Misal üçün bax: [[Firidun bəy Köçərli]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:24, 15 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-11-2025 – [[:Qaradağ]] → [[:Qaradağ rayonu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qaradağ]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qaradağ|[[{{TALKPAGENAME:Qaradağ}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qaradağ|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qaradağ|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qaradağ|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qaradağ|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qaradağ rayonu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ən məşhuru deyil axı. Bakının tərkibində rayonlardan biridir. Bir gün adı da dəyişə bilər, ləğv də oluna bilər. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 11:53, 17 noyabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :[[Qaradağ (dəqiqləşdirmə)|Dəqiqləşdirmə səhifəsinin]] adı ola bilər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 21:15, 17 noyabr 2025 (UTC) ::Fikrimcə, “Qaradağ”ı ya “Qaradağ (dəqiqləşdirmə)”yə, ya “Qaradağ vilayəti”nə istiqamətləndirmək olar. Və ya onlardan birini “Qaradağ” adlandırmaq olar. Fikrimcə, Qaradağ Azərbaycan dilində ilk növbədə tarixi ərazidir (Qaradağ vilayəti), necə ki Qarabağ Azərbaycan dilində ilk növbədə tarixi ərazidir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 06:03, 26 noyabr 2025 (UTC) :::Dəqiqləşdirmə səhifəsi olsa, elə sadə adda olacaq. "Qaradağ (dəqiqləşdirmə)" ona istiqamətləndirmə funksiyası görəcək. Məncə dəqiqləşdirmə olsa yaxşıdır, ortada əsas mövzu yoxdur. "Qaradağ rayonu" məqaləsinin əsas adı olmayıb istiqamətləndirmə olsaydı razılaşmaq olardı. @[[İstifadəçi:Samral|Samral]]. @[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], sizin də fikriniz maraqlıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 00:48, 27 noyabr 2025 (UTC) == 03-12-2025 – [[:Hacı Əhməd Paşa]] → [[:Hacı Əhməd Paşa (Osmanlı sədrəzəmi)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əhməd Paşa|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əhməd Paşa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əhməd Paşa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əhməd Paşa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əhməd Paşa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əhməd Paşa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa (Osmanlı sədrəzəmi)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hacı Əhməd Paşa]] səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:19, 3 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Şərh və qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : Bu adda həm 2 Osmanlı sədrəzəmi olub deyə, həm də tanınmalarına uyğun olaraq birini [[Nişançı Hacı Əhməd paşa]], digərini də [[Kalaylıkoz Hacı Əhməd paşa]] adlandırdım.—<font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:46, 6 dekabr 2025 (UTC) == 03-12-2025 – [[:Hacı Əhməd paşa]] → [[:Hacı Əhməd Paşa (Mesxetiya paşası)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacı Əhməd paşa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacı Əhməd paşa|[[{{TALKPAGENAME:Hacı Əhməd paşa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacı Əhməd paşa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacı Əhməd paşa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacı Əhməd paşa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacı Əhməd paşa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hacı Əhməd Paşa (Mesxetiya paşası)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hacı Əhməd Paşa]] səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün. Kiçik "paşa" sözünün büyük hərflə yazılması. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:21, 3 dekabr 2025 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], "Hacı Əhməd paşa" səhifəsini dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək üçün Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydalarına zidd bir şəkildə məqalə adında "paşa" sözünü böyük hərflə yazmaq şərt deyil. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 04:18, 4 dekabr 2025 (UTC) :::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]] bir bu siyahıya baxın: [[Osmanlı sədrəzəmlərinin siyahısı]] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 14:08, 4 dekabr 2025 (UTC) ::::@[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]], siz mənim nəyi nəzərdə tutduğumu başa düşmədiz. Mən siz deyənə (mötərizə məsələsi) qarşı deyiləm və elə həmin gün də etmişəm. Mən deyirəm ki, "paşa" sözünün böyük hərflə yazılmasına ehtiyac yoxdur. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:34, 6 dekabr 2025 (UTC) :::::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]], demək olar əksər məqalələrdə böyüklə yazılıb. Bunun üçün KM-da müzakirə açmağı təklif edərdim, konsensus qəbul edilsə kütləvi dəyişikliklər aparmaq lazımdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:16, 7 dekabr 2025 (UTC) ::::::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]], yüz nəfərin 1 səhvi etməsi o səhvi düz etmir. Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları var. Hər şey üçün də müzakirə açılmır. Hər mövzuya görə icmanı narahat və ya məşğul etmək düzgün deyil. Əksər məqalələrdə ona görə böyük yazılıb ki, çünki əsasən TrVikiyə uyğun yazıblar, ya da başqa vikilərə də baxıblar görüblər böyüklədir elə yazıblar. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 14:48, 7 dekabr 2025 (UTC) :::::::Düzdü. Hələ böyüklə yazan mənbələri demirəm. Ola bilməz ki bu titul başqa bəzi adlar kimi (məsələn, [[Möminə Xatun]]) bəzi şəxslərin adlarının bir hissəsinə çevrilmiş olsun? Bu arada, dəqiqləşdirmə səhifələri də istisnasız kiçiklə verilməlidir, bunu hara tətbiq edəcəyiksə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:36, 7 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Şərh və qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : Dil qaydalarımıza uyğun olaraq "paşa" sözünü kiçiklə yazmaqla müvafiq mötərizəni əlavə edib ad dəyişikliyini etdim: [[Hacı Əhməd paşa (Mesxetiya paşası)]].—<font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:41, 6 dekabr 2025 (UTC) == 22-12-2025 – [[:Soltanlı (Cəbrayıl)]] → [[:Soltanlı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Soltanlı (Cəbrayıl)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Soltanlı (Cəbrayıl)|[[{{TALKPAGENAME:Soltanlı (Cəbrayıl)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Soltanlı (Cəbrayıl)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Soltanlı (Cəbrayıl)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Soltanlı (Cəbrayıl)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Soltanlı (Cəbrayıl)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Soltanlı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu adda başqa kənd yoxdur. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 12:53, 22 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : {{re|Zohrab Javad}} Əslində, soyad da ola bilər –<span style="font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;"> [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] <small>([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])</small></span> 04:19, 23 dekabr 2025 (UTC) ::[[Soltan Soltanlı]] var. Məqalə tək soyadla adlanmır ki, ad-soyadla olur. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:31, 23 dekabr 2025 (UTC) :::Soyad olaraq ensiklopedik mövzu olduğunu deyir, məqalə sayı fərq etmədən. Bu adla digərlərindən daha çox müəyyən mövzu qabağa çıxmırsa dəqiqləşdirmə saxlamaq lazımdır. Başqa yerdə eyniadlı kənd yoxdursa mötərizədə "(kənd)" yazıla bilər. Sadə adı da dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək olar və ya "(dəqiqləşdirmə)" əlavə edilərək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 08:50, 23 dekabr 2025 (UTC) ::::Fikrimcə, “Soltanlı” soyad kimi (ayrı şəxsin soyadı kimi yox, məhs soyad kimi, çünki şəxsin mıqaləsi adətən ad-soyadla yazılır) kifayət qədər ensiklopedikdirsə, fikrimcə buna görə mənbələr olmalıdır. Ondan sonra müəyyənləşdirmək olar ki nə dərəcədə ensiklopedikidir: dəqiqləşdirmə səhifəsində yazılması kifayətdir yoxsa soyad üçün ayrı məqalə olmalıdır, yoxsa soyada aid ayrı dəqiqləşdirmə səhifəsi olmalıdır, və bu halda əsas məna hansı səhifədə olmalıdır: yaşayış məntəqəsində, soyad məqaləsində, ümumi dəqiqləşdirmə səhifəsində, yoxsa soyad dəqiqləşdirmə səhifəsində. Bu məsələdə isə belə başa düşürəm ki, soyad üçün ayrı məqalə üçün ensiklopediklik hələ ki sübut olunmayıbdır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:28, 25 dekabr 2025 (UTC) :::::Soyad, ad, təxəllüs kimi konkret səhifələr dəqiqləşdirmə və çoxmənalı termin səhifələri kimi bir şeydi. Əlbəttə, məqalələri veririksə saya da baxmaq lazımdı. Məncə "Soltanlı" dəqiqləşdirmə səhifəsi olmalıdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:22, 25 dekabr 2025 (UTC) ::::::Məncə Soltalı soyad kimi əhəmiyyət dərəcəsində Cəbrayılın Soltanlı kəndi ilə bərabərdirsə, onda gərək ya bu soydan (yəni bu nəsildən) heç olmasa bir neçə məşhur adam çıxmalıdır və ya geniş yayılmış soyad olmalıdır (məsələn [[Əliyev]], [[Məmmədov]] kimi - misal çəkilən soyadlar üçün səhifə artıq dəqiqləşdirmə səhifəsi olmaya da bilər, məqalə formasında da ola bilər). Üstəlik, bir məsələni də qeyd edim ki, dəqiqləşdirmə səhifənin adı [[Sultanlı|Sultanlıdır]] - Soltanlı üçün ayrı dəqiqləşdrmə səhifəsi yaratmaq olar və ya belə saxlasaq Soltanlı adını kənd üçün əsas mənbə kimi istifadə etməyə əngəl qalmır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 10:39, 25 dekabr 2025 (UTC) == 23-12-2025 – [[:Vəhşi diviziya]] → [[:Qafqaz yerli atlı diviziyası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Vəhşi diviziya]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Vəhşi diviziya|[[{{TALKPAGENAME:Vəhşi diviziya}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Vəhşi diviziya|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Vəhşi diviziya|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Vəhşi diviziya|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Vəhşi diviziya|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qafqaz yerli atlı diviziyası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Diviziyanın rəsmi adı əsas alınmalıdır. Həm də "Vəhşi diviziya" diviziyaya alçaldıcı məna ilə verilib. Keçid qalaraq adı dəyişdirilsin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:48, 23 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə başa düşürəm ki rusca “Кавказская туземная конная дивизия”dır, əslində bəlkə “туземная” sözü də o qədər də hörmət mənasında deyildi, amma azərbaycanca “Qafqaz yerli atlı diviziyası” normal səslənir. Bu ada azərbaycandilli mənbə qoya bilərsiniz? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:48, 25 dekabr 2025 (UTC) :: Qafqaz Yerli Süvari Diviziyası-da uyğundu ::* https://e-derslik.edu.az/books/807/units/unit-1/page56.xhtml :: — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 13:50, 25 dekabr 2025 (UTC) :::Ola bilər, tək problem bu "vəhşi" sözüdür. Azərbaycan Tarixi çoxcilidliyinə də baxmmaq lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:16, 25 dekabr 2025 (UTC) ::::Bəzən doğrudan da klassik rus ədəbiyyatına baxanda, adam dəhşətə gəlir. Hərçənd ki Azərbaycan da Rusiya imperiyası tərəfindən işğal olunmuşdu, amma Rusiyanın indiki ərazisindəki olan o dövrün bəzi zadəganlardan fərqli olaraq, məncə Azərbaycanda heç bir xan, bəy özünü camaatla (istər rəiyyət olsun, istər rəncbər) belə rəftar eləməyə həm özünə sığışdırmazdı, həm də cəsarəti çatmazdı (istisnalar mümkündür əlbətdə ki). Necə deyərlər, Rusiyanın kəndlərində "[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B8 lapti]" (azərbaycanca heç bilmirəm, bu mənanı ifadə edən söz var?) geyinilən zaman, kim kimə vəhşi deyirdi... [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:54, 25 dekabr 2025 (UTC) :::::"Vəhşi" diviziya adlanması təhqir olsa da, bunun Vikipediyaya dəxlisi yoxdur. "Black Scare" məqaləsinin də adını dəyişsinlər bu məntiqlə --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 07:02, 12 yanvar 2026 (UTC) ::::::Burada "dəxli var ya yox" müzakirəsi getmir. Alayın öz rəsmi adının istifadəsinin daha məqsədyönlü və doğru olduğu müzakirə olunur. Əgər sizin məntiqiniz ilə yanaşsaq, onda AXC-ni "Müsavat Azərbaycanı" kimi dəyişdirməliyik. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:40, 12 yanvar 2026 (UTC) == 29-12-2025 – [[:Metsamor çayı]] → [[:Qarasu (çay)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Metsamor çayı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Metsamor çayı|[[{{TALKPAGENAME:Metsamor çayı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Metsamor çayı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Metsamor çayı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Metsamor çayı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Metsamor çayı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarasu (çay)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bizim ensiklopediya və lüğətlərdə çayın adı bu cür göstərilir. [[Qarasu çayı]] başqa səhifəyə yönləndirildiyi üçün bu cür ad təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:17, 29 dekabr 2025 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə edəndə mahiyyət dəyişmir axı. İki məqalə də eyni adla olacaqsa, o zaman müvafiq dəqiqləşdirmələr əlavə edilməlidir, çünki belə qarışacaq. Təklif olunan ad da istiqamətləndirilir dəqiqləşdirmə səhifəsinə. Əsasən həmçinin çay adları da çox vaxt "X çayı" şəklində adlandırılır. Yox, əgər çay "çay/çayı" əlavəsi olmadan daha çox populyardırsa və o formada istifadə üstünlük təşkil edirsə istisnalar ola bilər. Burada da ən populyar mövzu olmadığından [[Xüsusi:DaimiKeçid/8423234|əsas ad dəqiqləşdirmə səhifəsidir]]. (Mövzu ilə bağlı şərh deyil.) Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 19:28, 29 dekabr 2025 (UTC) == 12-01-2026 – [[:Hacımurad Əmirov]] → [[:Mizancı Murad]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hacımurad Əmirov]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hacımurad Əmirov|[[{{TALKPAGENAME:Hacımurad Əmirov}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hacımurad Əmirov|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hacımurad Əmirov|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hacımurad Əmirov|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hacımurad Əmirov|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mizancı Murad]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Rusca Vikipediyadakı adı yox, ümumişlək və tanınmış adı əsas alınmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 04:32, 12 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Belə görürəm, sizin təklif etdiyiniz ad da türk dilindən gəlir. "Ümumişlək və tanınmış ad"la bağlı yerli mənbələr göstərə bilərsiniz? Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:22, 7 fevral 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Buyurun: [https://dergipark.anas.az/index.php/es/article/download/1006/989/1086 AMEA Xəbərləri Filologiya seriyası] , "[https://filologiyameseleleri.com/pdf/2018/8.pdf Filologiya məsələləri]" jurnalı, buradakı [[Abdullah Cövdət]], [[Tunalı Hilmi]] məqalələri. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:53, 13 fevral 2026 (UTC) == 19-01-2026 – [[:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə]] → [[:Əsakiri-mənsureyi-Məhəmmədiyyə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|[[{{TALKPAGENAME:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Asakiri Mənsurəyi Məhəmmədiyyə|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Əsakiri-mənsureyi-Məhəmmədiyyə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyyətin, "əsakir" (bax: https://en.wiktionary.org/wiki/%C9%99sakir) sözünün, "mənsur" sözünün izafiyıt ilə "əyi" yox, "eyi" şəklində və xüsusi isim olmadığı üçün kiçik hərflə düzəlişi. Mənbə: [http://e-kitab.ameanb.nmr.az/QezetSekilleri/14sentyabr.pdf 1] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:51, 19 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Salam hörmətli həmkar @[[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] qardaş. Məqalənin üzərində yenidən işlədim. Əgər mümkündürsə orada nəzər salarsınız zəhmət olmasa. Əgər məqalənin adının dəyişdirilməsini zəruri hesab edirsinizsə heç bir problem yoxdur. Buyurub dəyişdirə bilərsiniz. Hörmətlə [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 09:16, 3 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Həsən İmanov|Həsən İmanov]] Təşəkkürlər. Mənim addəyişdirmə hüququm olmadığndan sadəcə gözləyirəm ilin əvvəlindən. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:21, 3 iyun 2026 (UTC) :{{u|Yousiphh}}, sizdən [[special:diff/8929777|xahiş olundu]] axı, ki şərhi şərh bölməsinə yazmaq barədə. Digər şərhləri də köçürüb elə cavablaya bilərsiniz. {{u|Həsən İmanov}}, lütfən siz də nəzərə alarsınız. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:04, 3 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Hər dəfə bunu yazacağınıza, addəyişməni icra edin. 1 il gözlətilməsi normaldır? [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:13, 3 iyun 2026 (UTC) :::Müzakirəyə baxmamışam, mən sizə irad bildirdim. Səhifə dolub-daşır, təəssüf ki, maraqlanmağa vaxtım yoxdur. Əvvəl-axır baxılır, könüllü olduğu üçün aktivliyə baxanda gözləmədə qalması normaldır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:19, 3 iyun 2026 (UTC) == 29-01-2026 – [[:Mazandaran ostanı]] → [[:Mazəndaran ostanı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Mazandaran ostanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Mazandaran ostanı|[[{{TALKPAGENAME:Mazandaran ostanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Mazandaran ostanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Mazandaran ostanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Mazandaran ostanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Mazandaran ostanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Mazəndaran ostanı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Fars dilindən (və Mazəndaran dilindən) transliterasiya etdikdə, belə alınır. Digər dillərdə, əsas türkcə və ruscada ikinci "a", əslində "e" olub. Mənbələr barədə əmin deyiləm, nə düşünürsünüz? Ensiklopediyalarda necədir? --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 10:43, 29 yanvar 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :[https://archive.org/details/ace-vi-cild/page/301/mode/1up ASE-də] əsas ad Mazandaran yazılır. Alternativ variatlar Mazanderan, Mazenderan kimi yazılır. Amma ASE-də köhnə mənbədir. Bəlkə rus dilindəki variantları istifadə ediblər? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 15:35, 29 yanvar 2026 (UTC) == 07-02-2026 – [[:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)]] → [[:İsrafil bəy Yadigarov (mayor)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|[[{{TALKPAGENAME:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İsrafil bəy Yadigarov (mayor)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mənbələrdə, arxivdəki şəxsi işində və Varşavadakı qəbirindəki yazıda mayor rütbəsində olduğu üçün. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:52, 7 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 14-02-2026 – [[:Ant etkenmen]] → [[:Krım tatarlarının himni]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ant etkenmen]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ant etkenmen|[[{{TALKPAGENAME:Ant etkenmen}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ant etkenmen|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ant etkenmen|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ant etkenmen|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ant etkenmen|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Krım tatarlarının himni]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Himnin adı yox, digər Vikipediyalarda və məqalələrdə olduğu kimi "... himni" şəklində yazılmasını təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:50, 14 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı]] → [[:Koblandı-batır]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|[[{{TALKPAGENAME:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/"Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Koblandı-batır]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Dastan azərbaycancaya bu adla tərcümə olunmuşdur: Koblandı-batır. Qazax xalq qəhrəmanlıq dastanı. Tərcümə edən: Nizami Məmmədov-Tağısoy. Bakı, "Elm və təhsil", 2017, 316 s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:13, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:41, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:Ahıskalı aşıq Səfili]] → [[:Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ahıskalı aşıq Səfili]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ahıskalı aşıq Səfili|[[{{TALKPAGENAME:Ahıskalı aşıq Səfili}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ahıskalı aşıq Səfili|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ahıskalı aşıq Səfili|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ahıskalı aşıq Səfili|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ahıskalı aşıq Səfili|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Axısqa sözünün düzgün yazılışı və aşığın azərbaycanca adı bu cürdür. Bax: Hacılı A. Axısqalı Aşıq Molla Məhəmməd Səfili. Bakı, Mütercim, 2014. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:31, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 15-02-2026 – [[:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)]] → [[:Aşıq Ahu Qaraoğlu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|[[{{TALKPAGENAME:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Aşıq Ahu (Qaraoğlu)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aşıq Ahu Qaraoğlu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mötərizəyə ehtiyac yoxdur. Bax: [https://tr.wikisource.org/wiki/Ki%C5%9Fi:%C3%82%C5%9F%C4%B1k_%C3%82h%C3%BB_Karao%C4%9Flu Kişi:Âşık Âhû Karaoğlu] [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:35, 15 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı]] → [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısqa türklərinin siyahısı]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|[[{{TALKPAGENAME:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısxa türklərinin siyahısı|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarabağ müharibəsində şəhid olan Axısqa türklərinin siyahısı]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Axısqa türkləri]] yazılmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:37, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :"Şəhid" yox, "həlak" və ya "ölən" ifadələrindən istifadə edilməlidir. "Şəhid" ensiklopedik ifadə deyil, {{u|Yousiphh}}. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 23:02, 23 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Bu siyahı ümumiyyətlə çox problemlidir. Həm Birinci, həm də İkinci Qarabağ müharibələri, əlavə də 2000-ci illərdə də ölənlər var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 06:35, 24 iyun 2026 (UTC) == 17-02-2026 – [[:Axısxa]] → [[:Axısxa (kənd)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Axısxa]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Axısxa|[[{{TALKPAGENAME:Axısxa}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Axısxa|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Axısxa|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Axısxa|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Axısxa|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Axısxa (kənd)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Axısxa (kənd)]] və ya [[Axısxa (Sabirabad)]] olaraq dəyişdirilməsini təklif edirəm. [[Axısxa]]/[[Axısqa]] isə [[Axalsıx]] şəhəri məqaləsinə istiqamətləndirilsin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:39, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Tarix-i Şeyx Üveys]] → [[:Tarixi-Şeyx Üveys]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tarix-i Şeyx Üveys]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tarix-i Şeyx Üveys|[[{{TALKPAGENAME:Tarix-i Şeyx Üveys}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tarix-i Şeyx Üveys|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tarix-i Şeyx Üveys|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tarix-i Şeyx Üveys|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tarix-i Şeyx Üveys|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tarixi-Şeyx Üveys]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyətin düzəldilməsi. Mənbə: [http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/17515/cild/20 AME]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:37, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (III Mehmedin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (III Mehmedin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Məqalənin adı Humaşah Sultan (digər sultan qızlarının adı Hümaşah yazılıb) olsa da, mətn Bəyxan Sultan haqqındadır. Serbcə Vikipediyada da adı bu cürdür. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:14, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Hümaşah Sultan]] → [[:Hümaşah Sultan (Şahzadə Mehmedin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hümaşah Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hümaşah Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hümaşah Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hümaşah Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hümaşah Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hümaşah Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hümaşah Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hümaşah Sultan (Şahzadə Mehmedin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Hümaşah Sultan]] adını dəqiqləşdirmə səhifəsi etmək lazımdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:16, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Hüma Şah Sultan]] → [[:Hümaşah Sultan (Sultan İbrahimin xanımı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hüma Şah Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hüma Şah Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hüma Şah Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hüma Şah Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hüma Şah Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hüma Şah Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hüma Şah Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hümaşah Sultan (Sultan İbrahimin xanımı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:19, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan]] → [[:Bəyxan Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:27, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (III Mustafanın qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (III Mustafanın qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:30, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (I Səlimin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (I Səlimin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (I Səlimin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:33, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 17-02-2026 – [[:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] → [[:Bəyxan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|[[{{TALKPAGENAME:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Beyhan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəyxan Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türkcə "Beyhan" adı bizim dilimizdə "Bəyxan"dır. Mənbə: [http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268175.pdf A. Paşayev, A. Bəşirov. Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti (2011)], [http://www.afadqurbanov.az/books/AZERBAYCAN%20SEXS%20ADLARI_izahli%20luget.pdf Fidan Qurbanova. Azərbaycan şəxs adları (2019)]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 20:36, 17 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Hafsa Sultan]] → [[:Həfsə Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hafsa Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hafsa Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Hafsa Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hafsa Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hafsa Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hafsa Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hafsa Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Həfsə Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bizim dilimizdə Həfsədir bu ad. Digər şəxs üçün bax: [[Aişə Həfsə Sultan]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:56, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayşə Həfsə Sultan]] → [[:Aişə Həfsə Sultan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayşə Həfsə Sultan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayşə Həfsə Sultan|[[{{TALKPAGENAME:Ayşə Həfsə Sultan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayşə Həfsə Sultan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayşə Həfsə Sultan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayşə Həfsə Sultan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayşə Həfsə Sultan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aişə Həfsə Sultan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Aişə" adının azərbaycanca yazılması. Digər bütün bu adda sultanlarda bu cür yazılıb: [[Aişə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)]], [[Aişə Sultan (Sultan İbrahimin qızı)]], [[Aişə Sultan (II Bəyazidin qızı)]], [[Aişə Sultan (II Mustafanın qızı)]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:01, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayişə Ərzan]] → [[:Ayşə Ərzan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayişə Ərzan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayişə Ərzan|[[{{TALKPAGENAME:Ayişə Ərzan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayişə Ərzan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayişə Ərzan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayişə Ərzan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayişə Ərzan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ayşə Ərzan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Türk dilindəku "Ayşe" adı əksərən "Ayşə" olaraq istifadə edilir. [[Ayşə (ad)]] səhifəsini baxa bilərsiniz. Digər tərəfdən "Ayişə" adı ilə təkcə bu məqalə var. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:15, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-02-2026 – [[:Ayşə bint Hüseyn]] → [[:Aişə bint Hüseyn]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ayşə bint Hüseyn]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ayşə bint Hüseyn|[[{{TALKPAGENAME:Ayşə bint Hüseyn}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ayşə bint Hüseyn|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ayşə bint Hüseyn|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ayşə bint Hüseyn|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ayşə bint Hüseyn|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Aişə bint Hüseyn]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Ərəbcə olan "Aişə" adı təkcə bu şəxsin adında türkcədəki kimi "Ayşə" yazılıb. Digər ərəbəsilli şəxslər: [[Aişə]], [[Aişə Qəzzafi]] və s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:20, 18 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 19-02-2026 – [[:Ulûm]] → [[:Ülüm (qəzet)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ulûm]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ulûm|[[{{TALKPAGENAME:Ulûm}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ulûm|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ulûm|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ulûm|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ulûm|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ülüm (qəzet)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Eyni "Təsviri-əfkar" kimi, qəzet adı "Ulûm" yox, "[[Ülüm (qəzet)|Ülüm]]" olmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:05, 19 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 19-02-2026 – [[:Millət-i Erməniyan]] → [[:Milləti-erməniyan]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Millət-i Erməniyan]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Millət-i Erməniyan|[[{{TALKPAGENAME:Millət-i Erməniyan}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Millət-i Erməniyan|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Millət-i Erməniyan|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Millət-i Erməniyan|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Millət-i Erməniyan|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Milləti-erməniyan]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : İzafiyətin düzəldilməsi. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 15:07, 19 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Servet (qəzet)]] → [[:Sərvət (qəzet)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Servet (qəzet)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Servet (qəzet)|[[{{TALKPAGENAME:Servet (qəzet)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Servet (qəzet)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Servet (qəzet)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Servet (qəzet)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Servet (qəzet)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sərvət (qəzet)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Təsviri-əfkar" və "Ülüm" qəzetlərinin adlarının standartlaşdırılması ilə eyni səbəb. [[Sərvəti-fünun]] jurnalının adı bu qəzetdən gəlir. Əgər jurnalda adı "Sərvət" olaraq yazılırsa, deməli qəzetdə də belə yazılmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti]] → [[:Bəktaşi Ordeni Suveren Dövləti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|[[{{TALKPAGENAME:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Bəktaşi Ordeni Suveren Dövləti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : "Bəktaşi" sözünün düzgün yazılışı. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Naxçıvan (region)]] → [[:Naxçıvan (tarixi ərazi)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Naxçıvan (region)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Naxçıvan (region)|[[{{TALKPAGENAME:Naxçıvan (region)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Naxçıvan (region)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Naxçıvan (region)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Naxçıvan (region)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Naxçıvan (region)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Naxçıvan (tarixi ərazi)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Azərbaycan (tarixi ərazi)]], [[Şirvan (tarixi ərazi)]] kimi adlandırılmasını təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:37, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 20-02-2026 – [[:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)]] → [[:Költoğan (Keles)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|[[{{TALKPAGENAME:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Költoğan (Keles)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Kənd 2021-ci ildə Költoğan adlandırılıb, həm də mötərizədə vilayət (Cənubi Qazaxıstan vilayəti də artıq Türküstan vilayətidir) adı yox, rayon adı yazılması daha uyğundur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:50, 20 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 21-02-2026 – [[:Hikmət Cevdet-zadə]] → [[:Hikmət Cövdətzadə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Hikmət Cevdet-zadə]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Hikmət Cevdet-zadə|[[{{TALKPAGENAME:Hikmət Cevdet-zadə}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Hikmət Cevdet-zadə|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Hikmət Cevdet-zadə|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Hikmət Cevdet-zadə|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Hikmət Cevdet-zadə|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Hikmət Cövdətzadə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Elmi ədəbiyyatımızda ad-soyadı bu cür yazılır. Əlavə olaraq Vilayət Quliyevin məqalələrinə ([https://525.az/news/321437-xaricden-gelenler-xaricde-yazilanlar--birinci-turkoloji-qurultay-istirakcilarinin-izi-ile], [https://525.az/news/63806-turkoloji-qurultayin-eks-sedasi-yaxud-vetene-son-gelis]), Cəlal Qasımov "Birinci Türkoloji Qurultay: şahidlər və şəhidlər" monoqrafiyasına baxmaq olar. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:01, 21 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 23-02-2026 – [[:Alban əlifbası]] → [[:Qafqaz alban əlifbası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Alban əlifbası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Alban əlifbası|[[{{TALKPAGENAME:Alban əlifbası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Alban əlifbası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Alban əlifbası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Alban əlifbası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Alban əlifbası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qafqaz alban əlifbası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Alban əlifbası]] Balkan yarımadasındakı [[alban dili]]nin əlifbası mənasındadır. Digər dillərdəki və [[Qafqaz alban dili]] məqaləsindəki kimi "Qafqaz" sözü əlavə edilməlidir. Digər variantlar: [[Ağvan əlifbası]], [[Aluank əlifbası]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:40, 23 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 25-02-2026 – [[:Ağşidlər dövləti]] → [[:İxşidilər dövləti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ağşidlər dövləti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ağşidlər dövləti|[[{{TALKPAGENAME:Ağşidlər dövləti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ağşidlər dövləti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ağşidlər dövləti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ağşidlər dövləti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ağşidlər dövləti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İxşidilər dövləti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Dövlətin adı "İxşidi"dir, "Ağşid" yox. "[[İxşid]]" sözündən gəlir. Bax: Rafiq bəy İsmayıl. İxşidilər dövləti, 935–969-cu illər (Bakı, 2007). [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:36, 25 fevral 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-03-2026 – [[:Xalxal (Lala)]] → [[:Xalxal (qədim şəhər)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Xalxal (Lala)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Xalxal (Lala)|[[{{TALKPAGENAME:Xalxal (Lala)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Xalxal (Lala)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Xalxal (Lala)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Xalxal (Lala)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Xalxal (Lala)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Xalxal (qədim şəhər)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. Xalxal və ya digər adı Lala bu cür yazılması daha uyğundur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:21, 1 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 10-03-2026 – [[:Ali Canib Yöntem]] → [[:Əli Canib Yöntəm]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Ali Canib Yöntem]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Ali Canib Yöntem|[[{{TALKPAGENAME:Ali Canib Yöntem}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Ali Canib Yöntem|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Ali Canib Yöntem|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Ali Canib Yöntem|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Ali Canib Yöntem|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Əli Canib Yöntəm]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Standartlaşdırma. Mənbə üçün bax: [https://bsuj.bsu.edu.az/uploads/pdf/ab2640fcdc47b9f56064398191c830b6.pdf], [https://dergipark.anas.az/index.php/es/article/download/877/859/956], [http://anl.az/el/Kitab/2019/11/cd/Ar2019-902.pdf], [http://old.xalqqazeti.com/az/news/social/42800] və s. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:32, 10 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 10-03-2026 – [[:Bab-ı Ali basqını]] → [[:Babı-ali basqını]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bab-ı Ali basqını]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bab-ı Ali basqını|[[{{TALKPAGENAME:Bab-ı Ali basqını}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bab-ı Ali basqını|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bab-ı Ali basqını|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bab-ı Ali basqını|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bab-ı Ali basqını|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Babı-ali basqını]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bax: [[Babı-ali]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:38, 10 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 18-03-2026 – [[:Sürət]] → [[:Sürət vektoru]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sürət]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sürət|[[{{TALKPAGENAME:Sürət}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sürət|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sürət|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sürət|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sürət|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sürət vektoru]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu sahə üzrə ekspert deyiləm deyə çox da əmin deyiləm açığı. Süni intellektin dediyinə görə Velocity sürət vektoru, speed isə yeyinlik olmalıdır. Bura baxa bilərsiz: https://ibb.co/0RXZtdzk [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 16:41, 18 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 22-03-2026 – [[:Azad Volqa-Ural]] → [[:Azad İdil-Ural]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Azad Volqa-Ural]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Azad Volqa-Ural|[[{{TALKPAGENAME:Azad Volqa-Ural}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Azad Volqa-Ural|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Azad Volqa-Ural|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Azad Volqa-Ural|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Azad Volqa-Ural|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Azad İdil-Ural]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Orijinal və beynəlxalq adında "İdil" yazılıb. Rusca belə "İdil" yazılıb. Düzəltmə. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:08, 22 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|@[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] tərəfindən [[Xüsusi:Fərq/8917455|yerinə yetirilib]]}} [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:37, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 25-03-2026 – [[:Türkistan legionu]] → [[:Türküstan legionu]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Türkistan legionu]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Türkistan legionu|[[{{TALKPAGENAME:Türkistan legionu}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Türkistan legionu|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Türkistan legionu|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Türkistan legionu|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Türkistan legionu|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Türküstan legionu]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Elmi ədəbiyyatımızda legionun adı "Türküstan"dır. Əgər əsli kimi yazılmalıdır kimi bir fikri müdafiə etmək istəyən olsa, diqqətinizə çatdırım ki, ingiliscə və ruscada "Turkestan" kimi istifadə edilib. Bir də Türkistan/Türküstan məsələsi daha əvvəl müzakirə edilmişdi. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:05, 25 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 27-03-2026 – [[:Alaş-Orda hökuməti]] → [[:Alaş Orda hökuməti]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Alaş-Orda hökuməti]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Alaş-Orda hökuməti|[[{{TALKPAGENAME:Alaş-Orda hökuməti}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Alaş-Orda hökuməti|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Alaş-Orda hökuməti|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Alaş-Orda hökuməti|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Alaş-Orda hökuməti|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Alaş Orda hökuməti]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Defisə ehtiyac yoxdur. Bax: [[Alaş Orda]], [[Qızıl Orda]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:23, 27 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-03-2026 – [[:Smart-kartlar]] → [[:Ağıllı kart]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Smart-kartlar]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Smart-kartlar|[[{{TALKPAGENAME:Smart-kartlar}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Smart-kartlar|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Smart-kartlar|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Smart-kartlar|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Smart-kartlar|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağıllı kart]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mən bilən bütün məqalələr tək halda olmalıdır. Tərcümə də səhvdir (prinsipcə düz götürmək olar). Rus dilindən transliterasiya etməkdənsə Ağıllı kart yazmaq daha məqsədəuyğundur [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:06, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : * {{şərh}} Hansı məqalələr bütün məqalə halında olmalıdır ? Həmçinin qeyd etdiyiniz adlarda olan mənalar tamam fərqli anlayışlardır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 18:37, 31 mart 2026 (UTC) *:@[[İstifadəçi:Redivy|Redivy]], hansı adın istifadəsindən asılı olmayaraq qeyd edim ki, [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|istifadəçi]] düz deyir, təkdə olmalıdır; [[VP:TƏKDƏ]] qaydamız var. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:47, 31 mart 2026 (UTC) *:: @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] Ad olaraq qeyd edib, indi aydın oldu mənə o barədə haqlısınız. Yenədə məna cəhətdən tam fərqli anlayışlardır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 19:06, 31 mart 2026 (UTC) *:::Salam, arasındakı fərqləri izah edə bilərsiz mənə? Və ya "Ağıllı kart"in ingilis və ya başqa dildə olan məqaləsini göstərə bilərsiz? Çünki türk dilində olan məqalədə də "Ağıllı kart" yazılıb. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 10:06, 1 aprel 2026 (UTC) *:::: @[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] Türk dilində ola bilər lakin Azərbaycan dilində texnologiya terminlərində fərqli anlayışlardır. Bunun izahini internet resurslarında özünüzdə araşdırma edərək tapa bilərsiniz. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 13:03, 1 aprel 2026 (UTC) *:::::Bağışlayın, amma mən sizdən konkret cavab gözləyirdim. Deyirsiz ki, "Ağıllı kart" ilə "Smart kart" tamam fərqli anlayışlardır. Əgər İngilis dilindəki "Smart card" ifadəsi Azərbaycan dilindəki qarşılığı "Smart kart"dırsa bəs onda "Ağıllı kart" nədir? Yəni ingiliscə "Ağıllı kart"ın qarşılığı nədir? İngiliscə Vikipediyada məqaləsi var? *:::::İnternetdə ağıllı kart yazanda da, smart kart yazanda da eyni şey çıxır. Fərq sadəcə hansı qurumun necə adlandırmasındadır. Ağıllı kart ilə smart kart arasındakı fərq, ağıllı telefon ilə smartfon arasındakı fərq ilə eynidir (siz əksini sübut edənə qədər). [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:39, 1 aprel 2026 (UTC) *:::::: @[[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] Sxeamtik olaraq haqlısınız lakin əgər hədəfiniz professional və elmi bir yanaşmadırsa, mütləq "Smart kart" başlığından istifadə edilməlidir. Çünki vikipedia daxilində ən populyar ad və ən çox tanınan adlar istifadə edilir. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 15:05, 1 aprel 2026 (UTC) == 29-03-2026 – [[:İnteqral sxem]] → [[:İnteqral dövrə]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İnteqral sxem]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İnteqral sxem|[[{{TALKPAGENAME:İnteqral sxem}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İnteqral sxem|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İnteqral sxem|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İnteqral sxem|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İnteqral sxem|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İnteqral dövrə]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Circuit həm [https://www.youtube.com/watch?v=LZAbnOJiGfQ elektronikada], həm də gündəlik həyatda dövrə kimi çevrilir. Məqalə rus dilindən transliterasiya edilib deyə sxem yazılıb. PS: inteqral hissəsindən tam əmin deyiləm açığı. İnteqrasiya olunmuş da yazmaq olar. Və ya bütöv/bütövləşmiş. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:26, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-03-2026 – [[:Sxem lövhəsi]] → [[:Çap olunmuş dövrə lövhəsi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sxem lövhəsi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sxem lövhəsi|[[{{TALKPAGENAME:Sxem lövhəsi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sxem lövhəsi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sxem lövhəsi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sxem lövhəsi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sxem lövhəsi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Çap olunmuş dövrə lövhəsi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Əvvəla "printed" sözü, ümumiyyətlə tərcümə olunmayıb. İkincisi "circuit" sözü həm [https://www.youtube.com/watch?v=LZAbnOJiGfQ elektronikada], həm də gündəlik həyatda "dövrə" kimi tərcümə olunur. Görünür məqalənin adı rus dilindən transliterasiya olunub. [[İstifadəçi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Şəxsiyyəti istintaqla araşdırılan İran vətəndaşı|müzakirə]]) 14:33, 29 mart 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 29-05-2026 – [[:Firudin bəy Köçərlinin evi]] → [[:Firidun bəy Köçərlinin evi]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Firudin bəy Köçərlinin evi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Firudin bəy Köçərlinin evi|[[{{TALKPAGENAME:Firudin bəy Köçərlinin evi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Firudin bəy Köçərlinin evi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Firudin bəy Köçərlinin evi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Firudin bəy Köçərlinin evi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Firudin bəy Köçərlinin evi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Firidun bəy Köçərlinin evi]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Firidun bəy Köçərli olmalıdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:24, 29 may 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:35, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :Niyə? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:41, 29 may 2026 (UTC) ::Yəqin şəxsin məqaləsi elə adlanıdırılıb, ona görə. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], şərhinizi şərhlər bölməsinə köçürdüm, lütfən şərhlər üçün bu bölmədən istifadə edin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 17:27, 29 may 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] Çünki adı Firidundur ({{lang-az2|فریدون}}), Firudin deyil. Bax: [[:Fayl:Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi materialları (I cild II hissə).jpg|Fayl]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000019797 1]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000006886 2]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000005131 3]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000152329 4]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000007617 5]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000337585 6]], [[https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=vtls000520252 7]]. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:25, 30 may 2026 (UTC) == 01-06-2026 – [[:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş]] → [[:Ağa Şövkət Əli]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|[[{{TALKPAGENAME:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Kəşmirli Ağa Şövkət Əli Qızılbaş|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Ağa Şövkət Əli]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu cür ad düzgün deyil. [[:en:Agha Shaukat Ali|Ağa Şövkət Əli]] ilə əvəzlənməsini təklif edirəm. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 11:27, 1 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:34, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 23-06-2026 – [[:İmran Mirzəyev (jurnalist)]] → [[:İmran Mirzəyev]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:İmran Mirzəyev (jurnalist)]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:İmran Mirzəyev (jurnalist)|[[{{TALKPAGENAME:İmran Mirzəyev (jurnalist)}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/İmran Mirzəyev (jurnalist)|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/İmran Mirzəyev (jurnalist)|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:İmran Mirzəyev (jurnalist)|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/İmran Mirzəyev (jurnalist)|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:İmran Mirzəyev]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Mötərizədəki dəqiqləşdirməyə ehtiyac yoxdur. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:21, 23 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{yerinə yetirildi|yerinə yetirildi}}, çox sağ olun! :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|<span style="padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold">əkrəm<span style="color: #ABABAB">.</span></span>]] 20:27, 23 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 27-06-2026 – [[:Robert Sapolsky]] → [[:Robert Sapolski]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Robert Sapolsky]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Robert Sapolsky|[[{{TALKPAGENAME:Robert Sapolsky}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Robert Sapolsky|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Robert Sapolsky|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Robert Sapolsky|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Robert Sapolsky|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Robert Sapolski]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azərbaycanca düzgün yazılış. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 18:23, 27 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 30-06-2026 – [[:Tütün]] → [[:Tütün (bitki)]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Tütün]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Tütün|[[{{TALKPAGENAME:Tütün}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Tütün|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Tütün|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Tütün|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Tütün|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Tütün (bitki)]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Azvikidə məqaləsi olmasa belə, ümumi tütün (çəkilən, çəkmək üçün istifadə olunan) yəni "tobacco" ilə qarışdırılmaması üçün bitki sözünü əlavə etmək lazımdır. Bu məqalə xüsusi bitki cinsinə aiddir. Digər vikilərə də göz ata bilərsiniz. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 19:50, 30 iyun 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : {{not done}}: Qərar müzakirə səhifəsində aparılan müzakirə ilə veriləcək. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:32, 1 iyul 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> :{{şərh|Qeyd:}} Ad dəyişəcəyi təqdirdə səhifəyə olan keçidlər də yoxlanılaraq yeni ada düzəldilməlidir. Mən hazırda telefonda olmasam vaxt edib edərdim, amma indi uyğun deyiləm. Bu addəyişmə məsələsini ümumiyyətlə müzakirə səhifəsində müzakirə etmək daha doğru olar fikrimcə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:17, 30 iyun 2026 (UTC) ::[[Müzakirə:Tütün#h-Məqalənin adı-20240127144400|Bu]] da məntiqlidir. Digər bir çox vikilərdə də belə adlanıb. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 14:17, 1 iyul 2026 (UTC) == 01-07-2026 – [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi]] → [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|[[{{TALKPAGENAME:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : [[Müzakirə:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi#Məqalənin adı|burada müzakirə]]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 13:04, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-07-2026 – [[:Sealand milli futbol komandası]] → [[:Silend milli futbol komandası]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Sealand milli futbol komandası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Sealand milli futbol komandası|[[{{TALKPAGENAME:Sealand milli futbol komandası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Sealand milli futbol komandası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Sealand milli futbol komandası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Sealand milli futbol komandası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Sealand milli futbol komandası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Silend milli futbol komandası]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Adın azərbaycanca düzgün yazılışı. [[Silend]]in komandasıdır, adı belə yazılır. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 20:25, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' {{y}} — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]<sup> <u>[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]</u></sup> 20:40, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-07-2026 – [[:Yeni Federasiyalar Şurası]] → [[:NF-Board]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Yeni Federasiyalar Şurası]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Yeni Federasiyalar Şurası|[[{{TALKPAGENAME:Yeni Federasiyalar Şurası}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Yeni Federasiyalar Şurası|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Yeni Federasiyalar Şurası|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Yeni Federasiyalar Şurası|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Yeni Federasiyalar Şurası|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:NF-Board]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Bu cür ad düzgün deyil, qurum adı və xüsusi addır. Tərcümə olunmamalıdır. Digər vikilərə də baxa bilərsiniz. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 20:38, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : == 01-07-2026 – [[:Bahçelievler Hürriyet FK]] → [[:Sancaqtəpə FK]] == * '''Hazırkı ad:''' : [[:Bahçelievler Hürriyet FK]] <small class="plainlinks">({{#ifexist:Müzakirə:Bahçelievler Hürriyet FK|[[{{TALKPAGENAME:Bahçelievler Hürriyet FK}}|müzakirə]]{{*}}&#32;}}[[Xüsusi:SəhifəyəKeçidlər/Bahçelievler Hürriyet FK|keçidlər]]{{*}}[[Xüsusi:History/Bahçelievler Hürriyet FK|tarixçə]]{{*}}[{{canonicalurl:Xüsusi:Qeydlər|page={{urlencode:Bahçelievler Hürriyet FK|WIKI}}}} jurnallar]<span class="group-sysop-show group-pagemover-show group-filemover-show">{{*}}[[Xüsusi:AdınıDəyiş/Bahçelievler Hürriyet FK|'''adını dəyiş''']]</span>)</small> * '''Yeni ad:''' : [[:Sancaqtəpə FK]] * '''Səbəb/müzakirə:''' : Klubun düzgün adı. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 21:38, 1 iyul 2026 (UTC) <!-- Qeyd: Qərar hissəsinə toxunmayın, oranı addəyişdiricilər dolduracaqlar. Səhifəni diqqətdə saxlayın, digər istifadəçilər sizə suallar ünvanlaya bilərlər. --> * '''Qərar:''' <!-- Addəyişdiricilər, qərarınızı bu sətirin altında qeyd edə bilərsiniz. --> : * '''Şərhlər:''' <!-- Şərhlərinizi bu sətirin altından əlavə edin. --> : 25ji2sxpixv9ju5ibt39efw86je5fqa 2 746430 8985803 7332948 2026-07-02T11:16:13Z Nihad İsgandarov 242940 tərtibat 8985803 wikitext text/x-wiki {{İstifadəçi məlumatı|Adı Soyadı=Nihad İsgəndərov İlham oğlu|Instagram=|Sayt/Bloq=|Vikiİmzası=|E-mail=nikoh2305@gmail.com|VK=|Twitter=|Facebook=|Töhfələri=|Şəkli=|Vikipediyada fəaliyyəti=04.03.2022|Doğum yeri=[[Daş Salahlı]],[[Qazax]]|Doğum tarixi=05.05.2004|Milliyyəti=[[Azərbaycanlılar|Azərbaycanlı]]|Yaşadığı ölkə={{AZE}}|İstifadəçi adı=Nihad İsgandarov|Mükafatları=RIMS/RMC 2026 Finalist|Təhsil=[[Unec]]|Təhsili=Azərbaycan İqtisad Universiteti}} {| class="infobox" align="right" style="font-size: border: solid 1px #adaaad; width: 160px" | align="center" |'''Nihad İsgəndərov'''{{babel-4(az)|az|ru-1|tr-3|en-2}}{{İstifadəçiqutusuyuxarı}} {{İstifadəçi Facebook}} {{Kişi}} {{User ad|[[İstifadəçi:Nihad İsgandarov]]}} {{User Azərbaycanlı}} {{İstifadəçi Azərbaycan}} {{Vətənpərvər}} {{Elektron poçt}} {{İstifadəçi Latın}} {{İstifadəçi Kiril}} {{İstifadəçi boyu|170}} {{User yaş|gün=05|ay=05|il=2004}} {{User Wikipedian For|il=2022|ay=03|gün=04}} {{Töhfə SUL|300}} {{Maraqlar:Kompyuter}} {{Vərdişlər:Siqaret çəkməyən}} {{Vərdişlər:Spirtli içki içməyən}} {{İstifadəçi Xocalı}} {{İstifadəçi lağ əleyhdarı}} {{User Musiqi sevər}} {{Hobbi:Xalq musiqisi}} {{User Google}}{{Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti|state=Tələbə}} |} |} kfkrbkw7jmyemg1j2jlmqlhzovea76m 0 747485 8985181 8941334 2026-07-01T12:35:05Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985181 wikitext text/x-wiki '''Advayta-vedanta''' — insan ruhunun ümumdünya ruhu ilə eyniliyinə dair hind fəlsəfi təlimidir (advayta = "qeyri-ikilik", "vahidlik")<ref name="а">{{BEEL|Шанкарачарья}}</ref>, [[Vedanta]] məktəbinin əsas tərkib hissələrindən biridir<ref name="а" />. Bu təlimə görə, insanın ruhu ilə ali ruh bir bütün təşkil edir; dünyada gördüyümüz hər şey ümumdünya ruhunun yaratdığı müxtəlif formalar və eyni zamanda ruhumuzun təəssüratlarıdır. Ruhumuzdan və ali ruhdan kənar heç bir şey yoxdur. Beləliklə, bütün dünya bizim illüziyamızdan, təsəvvürümüzdən başqa bir şey deyil. Yalnız cahilliyimiz bizim ruhumuzu dünya ruhundan ayırır və onu ayrı və azad mövcud hesab edir. Bu cəhalətin aradan qaldırılması insan ruhunun, ruhların [[Reinkarnasiya|reinkarnasiya]]sı haqqında amansız qanunundan tam azad olmasına gətirib çıxarır və Vedantanın fəlsəfi həqiqətlərini öyrənməklə nail olunur<ref name="а" />. Əsas tezis belə yazılır: “[[Brahmanizm|Brahman]] realdır. Dünya real deyil<ref>Санскрит. „брахма сатьям джаган митья“</ref>. Jiva [fərdi ruh; fərdi şüur; eqo]<ref>Лысенко, Виктория Георгиевна, Восприятие и язык в адвайта-Веданте: исследование и перевод „Веданта-парибхаши“ Дхармараджи</ref> və Brahman birdir və eynidir”; təlim [[Upanişadlar]]ın məşhur “tat tvam asi” (“sən osan”) deyimini bu mənada şərh edir. Banisi Qaudapada (VI əsr) və [[Şankara]]dır (788-820-ci illər). Bir sıra hindoloqlar<ref>''Радхакришнан С.'' [http://www.orlov-yoga.com/Radhakrishnan2/Radha811.htm Индийская Философия] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120625160432/http://www.orlov-yoga.com/Radhakrishnan2/Radha811.htm |date=2012-06-25 }} Том II г. 8.11 «Истолкование Шанкарой упанишад более удовлетворительно, чем какое-либо другое»</ref>{{sfn|Чаттерджи, Датта|1955|с=347|loc=Веданта Шанкары в своих различных аспектах является попыткой довести идею упанишад о единстве всего сущего до её логического завершения}}<ref>''Gough A. E.'' [https://books.google.ru/books?id=pVBqQ5gAIGQC&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The Philosophy of the Upanisads] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305192158/http://books.google.ru/books?id=pVBqQ5gAIGQC&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0 |date=2014-03-05 }} p. 8 «Учение Шанкары есть естественное и закономерное истолкование доктрин упанишад»</ref><ref>''{{tərcüməsiz|Тхибаут, Джордж|Thibaut G.||George Thibaut}}'' [http://www.sacred-texts.com/hin/sbe34/index.htm Introduction to the Vedanta Sutras of Badarayana] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060704225100/http://www.sacred-texts.com/hin/sbe34/index.htm |date=2006-07-04 }} «Действительно, невозможно свести учение всех упанишад к логически последовательной системе, свободной от противоречий. Однако поскольку задача поставлена, мы готовы признать, что система Шанкары, вероятно, наилучшая из всех, какие могут быть разработаны»</ref><ref>''Jacob G. A.'' [https://archive.org/stream/amanualofhindu00jacouoft#page/n27/mode/2up Introduction to the Vedantasara] «Можно признать, что если вообще следует попытаться приступить к решению невозможной задачи примирения противоречий упанишад и сведения их к некоторому гармоническому, последовательному целому, то почти единственной системой, которая могла бы это сделать, является система Шанкары»</ref> məhz Şankaranın advayta-vedantasını Upanişadın ən təbii, məntiqli və dəqiq təfsiri hesab edirlər. == Dünyanın illüziya təbiətinin əsaslandırılması == Artıq Upanişadlarda Brahmanın bütün mümkün müsbət xüsusiyyətlərə malik olan dünya yaradıcısı kimi təfsiri ilə yanaşı, əslində ona hər hansı bir xüsusiyyət aid etməyin mümümkünsüzlüyünə inanmaq tendensiyası yaranmışdı. Ancaq gerçək real mahiyyəti təsvir etmək mümkün deyilsə, o zaman təsvir edilən şey yəqin ki, qeyri-realdır. Qaudapada məhz bunu əsaslandırır. O göstərir ki, yuxu və “real” dünya bir-birindən fərqlənmir: “real” dünyanın obyektləri də müəyyən təsvirlərdir və buna görə də substansional deyildir; onlar keçicidir və keçici real ola bilməz; yuxu obyektlərinin yuxuda fəaliyyətimizə hörüldüyü kimi onlar da eyni ilə insan fəaliyyətinə hörülüb; yuxuda qəbul edilən yemək reallıqda insanı doydura bilməz, əksinə - "həqiqi" yemək yuxudakı aclığı öldürə bilməz. Bundan əlavə, "real" dünyada səbəb-nəticə münasibətləri olmalıdır, lakin belə münasibətlər sadəcə olaraq mümkün deyil: əgər nəticə səbəbin içərisindədirsə, o, artıq mövcuddur; onun yaranması "mümkün deyil"; nəticə səbəbin içərisində deyilsə, demək səbəb nəticədən fərqlidir və onu doğura bilməz. Eynilə, göstərilir ki, səbəb və nəticə nə eyni zamanda, nə də fərqli zamanda ola bilməz. Bundan əlavə, əgər verilmiş nəticə müəyyən bir səbəbdən, o səbəb, başqa birindən, o da üçüncü birindən və s. yaranırsa, onda sonsuzluğa [[Reqressiya|reqressiya]] var. Əgər ki, hər şeyin başlanğıcında bir əbədi İlksəbəb varsa, bu, yenə də qeyri-mümkündür: əbədi olan əbədi olmayanı doğura bilməz. Belə olduqda, müxtəlif növ və formada mövcud olan dünya real hesab edilə bilməz və həqiqətən mövcud Yaradan tərəfindən yaradıla bilməz. Fərdi ruh-jivaların müxtəlifliyi illüziyalardan biridir. Yalnız Brahman realdır — gerçək, şüurlu və xoşbəxt. Mokşa - mənəvi azadlıq - Brahmana doğru şəxsiyyətini dərk etməkdən ibarətdir. Şankara və onun ardıcılları dünyanın hansı anlamda illüziya olduğunu aydınlaşdırmışlar. Üç reallıq səviyyəsi anlayışı təqdim edildi: paramarthika (əsl reallıq), vyavaharika (şərti reallıq) və pratibhasika (xəyali reallıq). Paramarthikaya yalnız Brahman aiddir - yalnız o, həqiqətən realdır. Vyavaharika - adətən reallıq hesab ediləndir: maddi dünya, subyektlərin çoxluğu, İşvara - dünyanın Rəbbi və onun Yaradanı, dini qurumlar. Bütün bunların həqiqi reallığı yoxdur, lakin bu cür təsəvvürlərin ümumi əhəmiyyəti sayəsində tamamilə də yalan deyil. Pratibhasikaya müəyyən mənada real olan yuxular, ilğımlar və s. daxildi: əgər bizə nə isə görsənibsə, deməli, həqiqətən görünüb. Bir çox<ref>''Muller М.'' [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm The Upanishads S. В. Е. vol. 15, p. 27] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101202203148/http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm |date=2010-12-02 }} «Ортодоксальные взгляды веданты&nbsp;— это не то, что мы называем эволюцией, скорее их следует назвать иллюзией. Эволюция Брахмана, или паринама, является ересью. Иллюзия, или виварта,&nbsp;— вот ортодоксальная веданта»</ref><ref>''{{tərcüməsiz|Тхибаут, Джордж|Thibaut G.||George Thibaut}}'' [http://www.sacred-texts.com/hin/sbe34/index.htm Introduction to the Vedanta Sutras of Badarayana] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060704225100/http://www.sacred-texts.com/hin/sbe34/index.htm |date=2006-07-04 }} P. 125 «Единственным путём открытым для исчерпывающе последовательного рассуждения, было отрицание во что бы то ни стало реальности этого мира и объявление его простой иллюзией, обусловленной нереальным началом, с которым Брахман действительно связан, но который не может разрушить единство природы Брахмана как раз в силу своей собственной нереальности»</ref><ref>''Deussen P.'' [https://archive.org/stream/philosophyofupan00deus#page/n7/mode/2up The Philosophy of the Upanisads] p. 237 «Природа,&nbsp;— которая представляет собой внешнее выражение множественности и изменений, является просто иллюзией»</ref><ref>Fraser. Indian Thought p. 68 «Эта доктрина иллюзорности всей видимой реальности вытекает естественно и логически из неоднократно повторяемых учений упанишад относительно недуализма я, или Атмана, или Брахмана, как единственной реальности вселенной»</ref>{{sfn|Костюченко|1983|с=63|loc=Само понятие майи как мировой иллюзии вводится сравнительно поздно — в Прашне (I 16). Обычно же термин этот употребляется в ранневедийском смысле, обозначая чудесную (божественную) силу. И все же у виварты есть достаточно основательные корни в ранних упанишадах}} hindoloqlar Şankaranın “Maya-illüziyası”nı, dünya haqqında Upanişad təliminin obyektiv şərhi hesab edirlər. == Maya haqqında təlim == Brahmanın özlüyündə görünən dünyanın nə idarəçisi, nə də yaradıcısıdır. Bu dünya nə real, nə də qeyri-real olan xüsusi bir varlıq — ''maya'' tərəfindən "yaradılıb". "Maya" anlayışı Advaytada elə bir rol oynayır ki, bu fəlsəfi sistemin özünü çox vaxt ''Mayyavada'' adlandırılır. O, şüursuz, başlanğıcsız, təzahürsüz və təsvir olunmazdır. Şankaradakı Mayya müəyyən mənada [[Sankhya]]dakı prakritiyə (materiyaya) bənzəyir, lakin o, 1) tamamilə asılıdır və 2) vyavaharika səviyyəsində İşvaranın yaradıcı qüvvəsi kimi çıxış edir. Maya ''upadhi'' (upa-ā-dhā “örtmə” sözündən) yaradır – üst-üstə düşmələr, proyeksiyalar yaradır ki, buna görə jiva özünü Brahmandan ayrı və digər müstəqil jivalarla əhatə olunmuş görür, məsələn, qaranlıqda ipi ilan təsəvvür etmək kimi. Bu “örtmələr” Brahmandan ayrılmazdır və Onun aldığı formalardır, çox olduğundan onların mahiyyəti - vahid Brahman - unudulur. Advaytanın əleyhdarları iddia edirlər ki, tammükəmməl vahid Brahman və bu vahidliyə kölgə salan Maya anlayışları prinsipcə uyğun gəlmir. Advaytanın ardıcılları cavab verdilər ki, Maya nə real, nə də qeyri-realdır və ümumiyyətlə təsvir edilməzdir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Hinduizm]] [[Kateqoriya:Fəlsəfi cərəyanlar və məktəblər]] [[Kateqoriya:Hinduizm anlayışları]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] h0wtrpv4ux7yn7er1ti61dkv2jgvpyc 4 751938 8985469 8984754 2026-07-01T20:58:05Z YBot 144716 Yeniləmə 8985469 wikitext text/x-wiki <center> {| class="wikitable" ! # ! İstifadəçi ! Redaktə sayı ! İstifadəçi qrupları |- | colspan="4" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''200.000+'''</center> |- | 1 | [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] | align="center" | 459.622 | İN |- | 2 | [[İstifadəçi:Sortilegus|Sortilegus]] | align="center" | 363.674 | BR, İN |- | 3 | [[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]] | align="center" | 254.335 | İN |- | colspan="4" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''100.000 - 200.000'''</center> |- | 4 | [[İstifadəçi:Vago|Vago]] | align="center" | 192.865 | AP |- | 5 | [[İstifadəçi:Cekli829|Cekli829]] | align="center" | 175.988 | |- | 6 | [[İstifadəçi:Vusal1981|Vusal1981]] | align="center" | 161.588 | |- | 7 | [[İstifadəçi:Freiheiten|Freiheiten]] | align="center" | 127.857 | |- | 8 | [[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] | align="center" | 124.409 | İN |- | 9 | [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] | align="center" | 120.243 | İN |- | 10 | [[İstifadəçi:Babək Akifoğlu|Babək Akifoğlu]] | align="center" | 104.215 | SA, PA, RO |- | 11 | [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] | align="center" | 100.709 | İİ, İN |- | colspan="4" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''50.000 - 100.000'''</center> |- | 12 | [[İstifadəçi:Nicat49|Nicat49]] | align="center" | 92.009 | İN |- | 13 | [[İstifadəçi:Crepusculum|Crepusculum]] | align="center" | 89.332 | |- | 14 | [[İstifadəçi:Həsən İmanov|Həsən İmanov]] | align="center" | 80.324 | AP, SA |- | 15 | [[İstifadəçi:En Merker|En Merker]] | align="center" | 77.240 | AP, SA |- | 16 | [[İstifadəçi:Qolcomaq|Qolcomaq]] | align="center" | 76.764 | |- | 17 | [[İstifadəçi:Arçil xan Günəşsoylu|Arçil xan Günəşsoylu]] | align="center" | 72.936 | AP, SA, YY |- | 18 | [[İstifadəçi:Turkmen|Turkmen]] | align="center" | 71.561 | BR, İN |- | 19 | [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]] | align="center" | 71.446 | AP, FA, SA |- | 20 | [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] | align="center" | 70.561 | BR, İİ, İN |- | 21 | [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] | align="center" | 69.719 | İN |- | 22 | [[İstifadəçi:Samral|Samral]] | align="center" | 63.858 | AP, FA, SA, YY |- | 23 | [[İstifadəçi:Sefer azeri|Sefer azeri]] | align="center" | 63.602 | AP, SA, YY |- | 24 | [[İstifadəçi:Sword313|Sword313]] | align="center" | 63.580 | AP, SA |- | 25 | [[İstifadəçi:NurAy|NurAy]] | align="center" | 62.745 | AP, TT, FA, SA, YY |- | 26 | [[İstifadəçi:Azerifactory|Azerifactory]] | align="center" | 61.732 | AP, SA |- | 27 | [[İstifadəçi:Sabuhi from Baku|Sabuhi from Baku]] | align="center" | 59.515 | AP |- | 28 | [[İstifadəçi:Barselona99|Barselona99]] | align="center" | 50.125 | |- | colspan="4" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''25.000 - 50.000'''</center> |- | 29 | [[İstifadəçi:Sofia|Sofia]] | align="center" | 48.509 | AP, FA, SA, YY |- | 30 | [[İstifadəçi:Enver62|Enver62]] | align="center" | 44.494 | |- | 31 | [[İstifadəçi:Rəşid Nurməmmədov|Rəşid Nurməmmədov]] | align="center" | 43.990 | AP |- | 32 | [[İstifadəçi:Nigar1972|Nigar1972]] | align="center" | 43.865 | AP |- | 33 | [[İstifadəçi:Eldarado|Eldarado]] | align="center" | 41.215 | AP, SA |- | 34 | [[İstifadəçi:By erdo can|By erdo can]] | align="center" | 37.546 | |- | 35 | [[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] | align="center" | 36.645 | |- | 36 | [[İstifadəçi:Eminn|Eminn]] | align="center" | 34.988 | AP, FA, SA, YY |- | 37 | [[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]] | align="center" | 34.776 | AP, SA |- | 38 | [[İstifadəçi:Rəcəb Yaxşı|Rəcəb Yaxşı]] | align="center" | 34.766 | AP, SA, SMY |- | 39 | [[İstifadəçi:Qızılbaş|Qızılbaş]] | align="center" | 34.347 | AP |- | 40 | [[İstifadəçi:Verman1|Verman1]] | align="center" | 33.152 | AP, SA, RO |- | 41 | [[İstifadəçi:Eagle94|Eagle94]] | align="center" | 32.930 | |- | 42 | [[İstifadəçi:Xeyal|Xeyal]] | align="center" | 31.575 | FA, SA, PA, RO |- | 43 | [[İstifadəçi:Sura Shukurlu|Sura Shukurlu]] | align="center" | 31.342 | İN |- | 44 | [[İstifadəçi:II. Niveles|II. Niveles]] | align="center" | 31.058 | |- | 45 | [[İstifadəçi:Xayala Mammadli|Xayala Mammadli]] | align="center" | 30.669 | AP, SA |- | 46 | [[İstifadəçi:Bikar|Bikar]] | align="center" | 28.753 | FA, SA, PA, RO, YY |- | 47 | [[İstifadəçi:Wikipediya M|Wikipediya M]] | align="center" | 27.776 | AP, SA, RO |- | 48 | [[İstifadəçi:MrArifnajafov|MrArifnajafov]] | align="center" | 27.671 | |- | 49 | [[İstifadəçi:Tubus|Tubus]] | align="center" | 27.312 | |- | 50 | [[İstifadəçi:Moses|Moses]] | align="center" | 26.663 | FA, SA, PA, RO, YY |- | 51 | [[İstifadəçi:Keete 37|Keete 37]] | align="center" | 26.518 | AP |- | 52 | [[İstifadəçi:C Mirəli2001|C Mirəli2001]] | align="center" | 26.363 | AP |- | 53 | [[İstifadəçi:TexnoBot|TexnoBot]] | align="center" | 25.654 | |- | 54 | [[İstifadəçi:Acategory|Acategory]] | align="center" | 25.507 | AP |- | 55 | [[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]] | align="center" | 25.310 | AP, SA |- | colspan="4" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''10.000 - 25.000'''</center> |- | 56 | [[İstifadəçi:Orartu|Orartu]] | align="center" | 23.595 | |- | 57 | [[İstifadəçi:Wertuose|Wertuose]] | align="center" | 22.999 | İN |- | 58 | [[İstifadəçi:CalalC99|CalalC99]] | align="center" | 21.280 | |- | 59 | [[İstifadəçi:İrada|İrada]] | align="center" | 20.876 | |- | 60 | [[İstifadəçi:Anar kerimxanov|Anar kerimxanov]] | align="center" | 20.857 | AP, RO |- | 61 | [[İstifadəçi:Vikotals|Vikotals]] | align="center" | 20.480 | AP, FA, SA |- | 62 | [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]] | align="center" | 19.823 | SA, PA, RO |- | 63 | [[İstifadəçi:Drabdullayev17|Drabdullayev17]] | align="center" | 19.443 | AP |- | 64 | [[İstifadəçi:Uannis|Uannis]] | align="center" | 18.059 | |- | 65 | [[İstifadəçi:Aydinsalis|Aydinsalis]] | align="center" | 17.689 | |- | 66 | [[İstifadəçi:Capay|Capay]] | align="center" | 17.263 | |- | 67 | [[İstifadəçi:Ebrahimi-amir|Ebrahimi-amir]] | align="center" | 16.995 | |- | 68 | [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot Kor]] | align="center" | 16.568 | FA, SA, PA, RO |- | 69 | [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] | align="center" | 16.405 | AP |- | 70 | [[İstifadəçi:Elshad Iman (Elşad İman)|Elshad Iman (Elşad İman)]] | align="center" | 16.305 | |- | 71 | [[İstifadəçi:Burocan|Burocan]] | align="center" | 16.032 | AP |- | 72 | [[İstifadəçi:NKOzi|NKOzi]] | align="center" | 16.019 | AP |- | 73 | [[İstifadəçi:Firuza|Firuza]] | align="center" | 15.957 | AP, SA |- | 74 | [[İstifadəçi:Qraf|Qraf]] | align="center" | 15.918 | FA, SA, PA, RO |- | 75 | [[İstifadəçi:Lucivarius|Lucivarius]] | align="center" | 15.200 | AP, YY |- | 76 | [[İstifadəçi:Daydreamer2011|Daydreamer2011]] | align="center" | 14.768 | |- | 77 | [[İstifadəçi:Memmedli Farid|Memmedli Farid]] | align="center" | 14.266 | AP |- | 78 | [[İstifadəçi:Gulya S-va|Gulya S-va]] | align="center" | 13.944 | |- | 79 | [[İstifadəçi:Mr rqasimzade|Mr rqasimzade]] | align="center" | 12.467 | AP |- | 80 | [[İstifadəçi:Wealszy|Wealszy]] | align="center" | 12.174 | |- | 81 | [[İstifadəçi:Əvəz Orucov|Əvəz Orucov]] | align="center" | 12.153 | AP, SA, YY |- | 82 | [[İstifadəçi:Namikilisu|Namikilisu]] | align="center" | 12.144 | AP |- | 83 | [[İstifadəçi:Ələddin.Məlikov|Ələddin.Məlikov]] | align="center" | 11.166 | |- | 84 | [[İstifadəçi:Fortius-94|Fortius-94]] | align="center" | 11.005 | AP, SA |- | 85 | [[İstifadəçi:Melikov Memmed|Melikov Memmed]] | align="center" | 10.910 | |- | 86 | [[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] | align="center" | 10.528 | TT, SA, PA, RO |- | 87 | [[İstifadəçi:Scherbatsky12|Scherbatsky12]] | align="center" | 10.076 | AP |- | colspan="4" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''10.000-'''</center> |- | 88 | [[İstifadəçi:Anar Məmmədov|Anar Məmmədov]] | align="center" | 9.633 | |- | 89 | [[İstifadəçi:E THP|E THP]] | align="center" | 9.519 | |- | 90 | [[İstifadəçi:Turk oğlan|Turk oğlan]] | align="center" | 9.185 | |- | 91 | [[İstifadəçi:Turan Etibaroğlu|Turan Etibaroğlu]] | align="center" | 9.085 | AP |- | 92 | [[İstifadəçi:Qwfjgp|Qwfjgp]] | align="center" | 8.991 | AP, SA |- | 93 | [[İstifadəçi:Aabdullayev851|Aabdullayev851]] | align="center" | 8.736 | |- | 94 | [[İstifadəçi:Şöhrət|Şöhrət]] | align="center" | 8.596 | AP, RO |- | 95 | [[İstifadəçi:Amd628|Amd628]] | align="center" | 8.488 | |- | 96 | [[İstifadəçi:Etrüsk~azwiki|Etrüsk~azwiki]] | align="center" | 8.033 | |- | 97 | [[İstifadəçi:Advellerd|Advellerd]] | align="center" | 7.913 | AP |- | 98 | [[İstifadəçi:Masalli qasimli|Masalli qasimli]] | align="center" | 7.717 | |- | 99 | [[İstifadəçi:Kərimova Xəyalə|Kərimova Xəyalə]] | align="center" | 7.554 | AP |- | 100 | [[İstifadəçi:Sabin.K.M|Sabin.K.M]] | align="center" | 7.508 | |} </center> <includeonly>[[Kateqoriya:Vikipediyaçılar]]</includeonly> 1zu0tnxsm5er2qcovpcwczinlmy9ovq 0 759746 8985182 8762863 2026-07-01T12:35:08Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985182 wikitext text/x-wiki '''Barelvilik''' və yaxud '''Əhli Sünnət vəl Camaat''' [[Hənəfi məzhəbi|Hənəfi]] və [[Şafi]] fiqh məktəbinin yolunu gedən, güclü sufi təsirləri olan və Cənubi Asiyada, Avropa, Amerika və Afrikanın bəzi yerlərində 200 milyondan çox ardıcılı olan sünni dirçəliş hərəkatıdır. Bu hərəkat [[Çiştiyyə]], [[Qədiriyyə]], [[Sührəvərdiyyə]] və [[Nəqşibəndilik]] də daxil olmaqla, müxtəlif sufi məzhəblərini əhatə edən geniş sufi yönümlü düşüncədir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Qaralama}} [[Kateqoriya:Sünnilik]] [[Kateqoriya:Hənəfilər]] [[Kateqoriya:Matüridilər]] [[Kateqoriya:İslam terminləri]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] frzkwoh7z899l4p79tymqpbcdgo6ujo 0 760705 8985819 8906494 2026-07-02T11:25:17Z Araz Yaquboglu 17991 [[Kateqoriya:Misirlilər]] silindi 8985819 wikitext text/x-wiki {{Şəxs}} '''Hüda Şə'ravi''' ({{dil-ar|هدى شعراوي}}; 23 iyun 1879, [[Əl-Minya]], [[Misir xidivliyi]] – 12 dekabr 1947, [[Qahirə]], [[Misir krallığı]]) — Misirli feminist, ictimai xadim və aktivist. O, [[Misir]]də qadın hüquqları uğrunda mübarizənin öncül siması sayılır. Hüda Şə'ravi 1923-cü ildə Misir Feminist Birliyini qurmuşdur. O, eyni ildə Beynəlxalq Qadın İttifaqının [[Roma]] konqresindən qayıdan zaman ictimaiyyətin önündə öz niqabını çıxarmış, bu addım Misir qadınları üçün mühüm tarixi hadisəyə çevrilmişdi. Şə'ravi eyni zamanda şair, jurnalist və yazıçı idi. Onun anıları 1981-ci ildə "Harem Years" adı ilə ingilis dilinə tərcümə edilmişdir. Hüda Şə'ravi müasir [[Ərəb dünyası]]nda qadın hüquqlarının inkişafına böyük töhfə vermiş tarixi şəxsiyyətdir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:23 iyunda doğulanlar]] [[Kateqoriya:1879-cu ildə doğulanlar]] [[Kateqoriya:12 dekabrda vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:1947-ci ildə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Feministlər]] [[Kateqoriya:Misir müsəlmanları]] [[Kateqoriya:Misirin qadın şahzadələri]] [[Kateqoriya:Misir siyasətçiləri]] epywv71a1s7m5eu0202e80qrvwbfv1j 14 780552 8985626 6818429 2026-07-02T05:34:15Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/f9af6d24f78d8c95|detallar]]) 8985626 wikitext text/x-wiki {{catmore}} [[Kateqoriya:Mərasim qraflıqları]] [[Kateqoriya:Qədim dövrdə yaradılmış İngiltərə qraflıqları]] [[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] 3mebrpn7y2vuutc3q1ycm0y9jso71ke 0 789982 8985199 8849351 2026-07-01T12:36:37Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985199 wikitext text/x-wiki '''Zaviyə''' ({{Dil-ar|زَاوِيَةٌ}}) — hücrə, sufilərin ibadətgah yeri, [[İslam dini]] məktəbi. [[Fayl:A zaouia next to the city wall of Kairouan in Tunisia.jpg|thumb|right|[[Əl-Qeyrəvan]] (Tunis) yaxınlığında Zaviyə , 20-ci əsrin əvvəlləri]] == Tarixi == [[Fayl:Marabutto-Taghirt.JPG|thumb|right|Zaviyə Tagirtə ([[Əlcəzair]]) ]] Əvvəlcə zəviyə məsciddə və ya oradakı otaq adlanırdı, burada müsəlmanlara ərəb dili ilə yanaşı Quran oxumaqda öyrədilirdi.<ref>{{kitab3 | müəllif = Ньюби Г. | başlıq = Краткая энциклопедия ислама (A Concise Encyclopedia of Islam) | link = | cavabdeh = | yer = Moskva | nəşriyyat = Фаир-пресс, | il = 2007 | cild = | səhifə = 384 | səhifələr = | isbn = 978-5-8183-1080-0 | doi = | ref = }}</ref> 12-ci əsrdən, təsəvvüf qardaşlıqları (tarikatlar) yarandıqdan sonra, zaviyə onun tələbələrinin (müridlərin) təhsil aldıqları ruhani müəllimin (şeyx, mürşidin) iqamətgahı adlandırılmağa başladı. Orta əsrlərin sonlarında Şimali Afrikada zaviyələr istənilən tariqənin “təşkilati strukturun əsas vahidinə çevrilir”. Onlar “kiçik məscid, şeyx və müridlər üçün yaşayış yeri, həmçinin səyyahlar (dərvişlər) üçün sığınacaq da daxil olmaqla mürəkkəb bir quruluşdur”. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * Али-заде А. А. Завия // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8. (CC BY-SA 3.0) * Гогиберидзе Г. М. Исламский толковый словарь. — Ростов н/Д.: Феникс, 2009. — 266 с. — (Словари). — 3000 экз. — ISBN 978-5-222-15934-7. * Ньюби Г. Краткая энциклопедия ислама = A Concise Encyclopedia of Islam / Пер. с англ.. — М.: Фаир-пресс, 2007. — 384 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-8183-1080-0. {{Xarici keçidlər}} {{Təsəvvüf}} {{İslam memarlığı}} [[Kateqoriya:İslam terminləri]] [[Kateqoriya:İbadət yerləri]] [[Kateqoriya:İslam memarlığı]] [[Kateqoriya:Ərəb dilində sözlər və ifadələr]] [[Kateqoriya:Osmanlı mədəniyyəti]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] bmlsc2enllbbdy36wnojwtpfosfn4j6 0 795083 8985449 8159871 2026-07-01T20:25:09Z Bozqurd77 316685 Səhifənin adının dəyişdirilməsi təklif edilir. Ətraflı: [[Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Sealand milli futbol komandası → Silend milli futbol komandası]] 8985449 wikitext text/x-wiki {{Addəyişmə təklifi|:Silend milli futbol komandası|Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Sealand milli futbol komandası → Silend milli futbol komandası}} {{vikiləşdirmə}} {{Futbol yığma komandası}} '''Sealand milli futbol komandası''' ([[İngilis dili|ingiliscə]] : ''Sealand national football team'') — [[Tanınmayan və ya qismən tanınan dövlətlərin siyahısı|heç bir ölkə tərəfindən tanınmayan]] [[Mikrodövlət|mikro dövlət]] olan [[Silend|Sealand Sultanlığnın(Knyazlığnın)]] milli futbol komandasıdır. Sealand milli futbol komandası [[UEFA]] və [[FİFA]] üzvü olmadığı üçün [[FİFA Dünya Kuboku|Dünya Çempionatı vəya UEFA və FİFA-nın təşkil etdiyi kuboklarda]] oynamır. Lakin Sealand komandasının [[Yeni Federasiyalar Şurası|NF-Board üzvü olduğu üçün bir çox NF-]] [[Yeni Federasiyalar Şurası|Board]] oyununda oynamışdır. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Qaralama}} [[Kateqoriya:Silend]] 4h5wqddzq549n315frk8rnepr5hyrfr 8985453 8985449 2026-07-01T20:31:51Z Bozqurd77 316685 Vikiləşdirmə 8985453 wikitext text/x-wiki {{Addəyişmə təklifi|:Silend milli futbol komandası|Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Sealand milli futbol komandası → Silend milli futbol komandası}} {{Futbol yığma komandası |adı = Silend milli futbol komandası }} '''Silend milli futbol komandası''' ([[İngilis dili|ing]]. ''Sealand national football team'') — [[Tanınmayan və ya qismən tanınan dövlətlərin siyahısı|heç bir ökə tərəfindən tanınmayan]] [[Mikrodövlət|mikro dövlət]] [[Silend|Silendin]] milli futbol komandası. Silend milli futbol komandası [[UEFA]] və [[FİFA]] üzvü olmadığı üçün [[FİFA Dünya Kuboku|Dünya Çempionatı və ya UEFA və FİFA-nın təşkil etdiyi kuboklarda]] oynamır. Lakin komanda [[Yeni Federasiyalar Şurası]] üzvü olduğu üçün şuranın təşkil etdiyi bir çox turnirlərdə iştirak edib. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Qaralama}} [[Kateqoriya:Silend]] ocakc63ixjxu0jo6e8xi1ez10t80y18 8985457 8985453 2026-07-01T20:34:50Z Bozqurd77 316685 /* */ + 8985457 wikitext text/x-wiki {{Addəyişmə təklifi|:Silend milli futbol komandası|Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Sealand milli futbol komandası → Silend milli futbol komandası}} {{Futbol yığma komandası |adı = Silend milli futbol komandası |konfederasiya = [[Yeni Federasiyalar Şurası]] }} '''Silend milli futbol komandası''' ([[İngilis dili|ing]]. ''Sealand national football team'') — [[Tanınmayan və ya qismən tanınan dövlətlərin siyahısı|heç bir ökə tərəfindən tanınmayan]] [[Mikrodövlət|mikro dövlət]] [[Silend|Silendin]] milli futbol komandası. Silend milli futbol komandası [[UEFA]] və [[FİFA]] üzvü olmadığı üçün [[FİFA Dünya Kuboku|Dünya Çempionatı və ya UEFA və FİFA-nın təşkil etdiyi kuboklarda]] oynamır. Lakin komanda [[Yeni Federasiyalar Şurası]] üzvü olduğu üçün şuranın təşkil etdiyi bir çox turnirlərdə iştirak edib. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Qaralama}} [[Kateqoriya:Silend]] 9ajf1ix33skjfemdixaa3mzan1378j6 8985462 8985457 2026-07-01T20:40:03Z Bikar 250702 Bikar [[Sealand milli futbol komandası]] səhifəsinin adını istiqamətləndirmə qoymadan [[Silend milli futbol komandası]] olaraq dəyişdi: [[VP:ADM]]-dəki müraciətə əsasən 8985457 wikitext text/x-wiki {{Addəyişmə təklifi|:Silend milli futbol komandası|Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Sealand milli futbol komandası → Silend milli futbol komandası}} {{Futbol yığma komandası |adı = Silend milli futbol komandası |konfederasiya = [[Yeni Federasiyalar Şurası]] }} '''Silend milli futbol komandası''' ([[İngilis dili|ing]]. ''Sealand national football team'') — [[Tanınmayan və ya qismən tanınan dövlətlərin siyahısı|heç bir ökə tərəfindən tanınmayan]] [[Mikrodövlət|mikro dövlət]] [[Silend|Silendin]] milli futbol komandası. Silend milli futbol komandası [[UEFA]] və [[FİFA]] üzvü olmadığı üçün [[FİFA Dünya Kuboku|Dünya Çempionatı və ya UEFA və FİFA-nın təşkil etdiyi kuboklarda]] oynamır. Lakin komanda [[Yeni Federasiyalar Şurası]] üzvü olduğu üçün şuranın təşkil etdiyi bir çox turnirlərdə iştirak edib. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Qaralama}} [[Kateqoriya:Silend]] 9ajf1ix33skjfemdixaa3mzan1378j6 8985464 8985462 2026-07-01T20:40:26Z Bikar 250702 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985464 wikitext text/x-wiki {{Futbol yığma komandası |adı = Silend milli futbol komandası |konfederasiya = [[Yeni Federasiyalar Şurası]] }} '''Silend milli futbol komandası''' ([[İngilis dili|ing]]. ''Sealand national football team'') — [[Tanınmayan və ya qismən tanınan dövlətlərin siyahısı|heç bir ökə tərəfindən tanınmayan]] [[Mikrodövlət|mikro dövlət]] [[Silend|Silendin]] milli futbol komandası. Silend milli futbol komandası [[UEFA]] və [[FİFA]] üzvü olmadığı üçün [[FİFA Dünya Kuboku|Dünya Çempionatı və ya UEFA və FİFA-nın təşkil etdiyi kuboklarda]] oynamır. Lakin komanda [[Yeni Federasiyalar Şurası]] üzvü olduğu üçün şuranın təşkil etdiyi bir çox turnirlərdə iştirak edib. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Qaralama}} [[Kateqoriya:Silend]] sf89cq4n5epmvb5gppqmkj36t5tl1uk 8985467 8985464 2026-07-01T20:45:47Z Bozqurd77 316685 /* */ 8985467 wikitext text/x-wiki {{Futbol yığma komandası |adı = Silend milli futbol komandası |konfederasiya = [[Yeni Federasiyalar Şurası]] }} '''Silend milli futbol komandası''' ([[İngilis dili|ing]]. ''Sealand national football team'') — [[Tanınmayan və ya qismən tanınan dövlətlərin siyahısı|heç bir ökə tərəfindən tanınmayan]] [[Mikrodövlət|mikro dövlət]] [[Silend|Silendin]] milli futbol komandası. Silend milli futbol komandası [[UEFA]] və [[FİFA]] üzvü olmadığı üçün bu futbol təşkilatlarının təşkil etdiyi turnirlərdə iştirak etmir. Lakin komanda [[Yeni Federasiyalar Şurası]] üzvü olduğu üçün şuranın təşkil etdiyi bir çox turnirlərdə iştirak edib. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} {{Qaralama}} [[Kateqoriya:Silend]] baeu62i55gi78ze1ayxnq7r6zb03nfd 0 808176 8985194 8741769 2026-07-01T12:36:08Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985194 wikitext text/x-wiki {{Kitab |Adı = |Orijinal adı = |Şəkil = |Şəklin ölçüsü = |Şəklin izahı = |Müəllif = |Janr = |Mövzu = |Orijinalın dili = [[Ərəb]] |Ölkə = |Orijinalın nəşr ili = |Yazıldığı il = |Tərcüməçi = |Rəssam = |Tərtibat = |Seriya = |Nəşriyyat = |Nəşr = |Cild = |Səhifə = |Növ = |Tiraj = |Əvvəlki = |Sonrakı = |isbn = |Elektron versiya = |Commons = }} '''Şəms əl-maarif''' və ya '''Şəms əl-Məarif və Lətaif əl-Avarif''' ({{Lang-ar|كتاب شمس المعارف ولطائف العوارف }}) — XIII əsr aiddir. [[ruh]]ları çağırmaq üçün sehrli prosedurların və sehrlərin təsviri özündə əks etdirən [[kitab]]. ([[ərəb dili]]ndə Qrimuar), [[Misir]]in sufi şeyxi Əhməd əl-Buni (1225) tərəfindən tərtib edilmişdir.<ref>{{cite web |last1=Coullaut Cordero |first1=Jaime |title=El Kitāb Šams al-Ma‘ārif al-Kubrà (al-ŷuz’ al-awwal) de Amad b. ‘Alī al-Būnī: Sufismo y ciencias ocultas |url=https://gredos.usal.es/handle/10366/76252 |doi=10.14201/gredos.76252 |date=2009 |access-date=2023-08-15 |archive-date=2023-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815184003/https://gredos.usal.es/handle/10366/76252 |url-status=live }}</ref> Şəms əl-maarif kitabı ümumiyyətlə [[ərəb]] və [[müsəlman]] dünyasında öz [[janr]]ının ən təsirli dərsliyi kimi qəbul edili.<ref>{{cite web |title=:: شمس المعارف ولطائف العوارف / Shams al-Ma'arif al-Kubra wa Lataifu al-Avarif (Gold illuminated) |url=https://digitaloccultmanuscripts.blogspot.com/2008/08/shemsu-al-ma-wa-lataifu-al-avarif-gold.html?m=1 |date=15 avqust 2008 |access-date=2023-08-15 |archive-date=2023-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815183146/https://digitaloccultmanuscripts.blogspot.com/2008/08/shemsu-al-ma-wa-lataifu-al-avarif-gold.html?m=1 |url-status=live }}</ref> == Məzmunu == Müasir formada kitab iki variantdan ibarətdir; Şəmsül-məarif əl-Kubra və Şəmsül-məarif əl-Suğra, birinci hissə daha böyükdür.<ref>{{cite web |title=Şems'ül Maârif'ül Kübra |url=https://www.amazon.com/%C5%9Eems%C3%BCl-Ma%C3%A2rif%C3%BCl-K%C3%BCbra-G%C3%BCne%C5%9Fler-G%C3%BCne%C5%9Fi/dp/9756354674 |language=Turkish |access-date=2023-08-15 |archive-date=2024-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225123705/https://www.amazon.com/%C5%9Eems%C3%BCl-Ma%C3%A2rif%C3%BCl-K%C3%BCbra-G%C3%BCne%C5%9Fler-G%C3%BCne%C5%9Fi/dp/9756354674 |url-status=live }}</ref> İlk bir neçə fəsil oxucunu sehrli [[kvadrat]]lar və [[əlifba]]nın [[rəqəm]] və [[hərf]] birləşmələri ilə tanış edir ki, bu da sehrli təsir göstərir və [[müəllif]]in fikrincə, cinlər, [[mələk]]lər və ruhlarla ünsiyyət qurmağın yeganə yoludur. Sonrakı çap nəşrlərində çıxan məzmun cədvəli nömrələnməmiş qırx fəsildən ibarətdir (fasl). Çap nəşrinin yaranmasına qədər hər birinin uzunluğuna görə fərqlənən üç siyahı mövcud idi. Kitab İslam dünyasında məşhur idi, lakin eyni zamanda İslam tarixinin çox hissəsi boyunca qadağan edildi. Nəqşbəndi kimi həqiqi sufi tarikatları şəriətdən kənara çıxan hər şeyi haram hesab edirdi.<ref>{{cite web |title=Shams al-Maarif: Why is this mystic book feared in the Middle East? |url=https://www.middleeasteye.net/discover/shams-al-maarif-occult-sufi-book-feared-middle-east |website=Middle East Eye |language=en |access-date=2023-08-15 |archive-date=2023-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815184216/https://www.middleeasteye.net/discover/shams-al-maarif-occult-sufi-book-feared-middle-east |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:İslam tarixi]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] eitrvrrb00ik3gmexkgjqqgkigjbz1y 0 814318 8985213 8984560 2026-07-01T13:04:18Z Zohrab Javad 25703 Səhifənin adının dəyişdirilməsi təklif edilir. Ətraflı: [[Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi → Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü]] 8985213 wikitext text/x-wiki {{Addəyişmə təklifi|:Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü|Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#01-07-2026 – Qarabağ ermənilərinin Ermənistana təxliyəsi → Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçü}} {{Hadisə}} [[Qarabağda döyüşlər (2023)|2023-cü ildə Qarabağda döyüşlərindən]] və [[Dağlıq Qarabağ]] regionunun [[Azərbaycan]]ın nəzarətinə keçməsindən sonra orada yaşayan [[ermənilər]] [[Ermənistan]]a təxliyə edilmişdir. == Zəmin == 2023-cü ilin sentyabrında [[Azərbaycan]] separatçı [[Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası|Dağlıq Qarabağ Respublikasına]] qarşı [[Qarabağda döyüşlər (sentyabr, 2023)|genişmiqyaslı hərbi hücum]] başlatmışdı. Bundan sonra [[Dağlıq Qarabağ]] regionunda yaşayan [[ermənilər]]in [[Ermənistan]]a qaçmağa başlamışdır.<ref name=":0">{{Cite news |date=2023-09-26 |title=Nagorno-Karabakh: Fuel depot blast kills 20 as refugee count rises |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-66921557 |access-date=2023-09-26 |archive-date=2023-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926071551/https://www.bbc.com/news/world-europe-66921557 |url-status=live }}</ref> == Təxliyə == Hərbi əməliyyatların birinci saatlarından Rusiya Sülhməramlı Kontingenti [[Ağdərə rayonu]], [[Xocalı rayonu]] və [[Xocavənd rayonu]]ndan ümumi olaraq 5,000-dən çox ermənini sülhməramlıların hərbi hissələrinə təxliyə etmişdir.<ref name=":143">{{cite news|title=Российские миротворцы обеспечили продовольствием и жильем 5000 человек|author=Новостной Канал Первого|newspaper=www.1lurer.am|date=2023-09-22|url=https://www.1lurer.am/ru/2023/09/21/%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%86%D1%8B-%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B5%D0%BC-%D0%B8-%D0%B6%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%BC-5000-%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BA/999864|accessdate=22.09.2023|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923093713/https://www.1lurer.am/ru/2023/09/21/%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%86%D1%8B-%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B5%D0%BC-%D0%B8-%D0%B6%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%BC-5000-%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BA/999864|archivedate=2023-09-23|url-status=live}}</ref> 22 sentyabrda təxliyə prosesini şərh edən xüsusi tapşırıqlar üzrə səfir [[Edmon Marukyan]] "onların öz evlərinə qayıtmaq üçün real şanslarının olmadığını, Azərbaycanın beynəlxalq ictimaiyyətə yalan danışmağa davam etdiyini" bildirdi və beynəlxalq ictimaiyyət təcili tədbirlər görməyə çağırmışdır.<ref name=":153">{{cite news|title=Международное сообщество должно принять срочные меры: Марукян|author=Новостной Канал Первого|newspaper=www.1lurer.am|date=2023-09-22|url=https://www.1lurer.am/ru/2023/09/22/%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D1%81%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%8F%D1%82%D1%8C-%D1%81%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%8B-%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%8F%D0%BD/1000814|accessdate=22.09.2023|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923092327/https://www.1lurer.am/ru/2023/09/22/%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D1%81%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%8F%D1%82%D1%8C-%D1%81%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%8B-%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%8F%D0%BD/1000814|archivedate=2023-09-23|url-status=live}}</ref> 24 sentyabr ilk qaçqınlar qrupu [[Kornidzor]] sərhəd məntəqəsindən<ref name="Light-Reuters">{{Cite news |last=Light |first=Felix |date=23 September 2023 |title=Karabakh Armenians say ceasefire being implemented, aid is arriving |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/russia-says-karabakh-armenian-fighters-start-giving-up-arms-2023-09-23/ |url-status=live |access-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923130135/https://www.reuters.com/world/russia-says-karabakh-armenian-fighters-start-giving-up-arms-2023-09-23/ |archive-date=23 September 2023}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |last=Roth |first=Andrew |date=24 September 2023 |title=First evacuees from Nagorno-Karabakh cross into Armenia |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2023/sep/24/first-evacuees-from-nagorno-karabakh-cross-into-armenia-azerbaijan |url-status=live |access-date=24 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924123645/https://www.theguardian.com/world/2023/sep/24/first-evacuees-from-nagorno-karabakh-cross-into-armenia-azerbaijan |archive-date=24 September 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 September 2023 |title=First group of refugees from Nagorno-Karabakh arrives in Armenia |publisher=France 24 |url=https://www.france24.com/en/live-news/20230924-concern-mounts-for-ethnic-armenians-in-karabakh |url-status=live |access-date=24 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924115352/https://www.france24.com/en/live-news/20230924-concern-mounts-for-ethnic-armenians-in-karabakh |archive-date=24 September 2023}}</ref> keçərək [[Ermənistan]]a çatmışdır.<ref>{{Cite news |date=24 September 2023 |title=Hundreds of ethnic Armenians flee Nagorno-Karabakh to Armenia |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/24/ethnic-armenians-likely-to-leave-karabakh-after-azeri-victory-armenian-pm |url-status=live |access-date=25 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924172705/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/24/ethnic-armenians-likely-to-leave-karabakh-after-azeri-victory-armenian-pm |archive-date=24 September 2023}}</ref> 25 sentyabr saat 06:00-a olan rəsmi məlumatlara əsasən Dağlıq Qarabağdan Ermənistana 2,906 insan gəlmişdi.<ref name=":218">{{cite news|title=Правительство РА: Из Нагорного Карабаха в Армению прибыли 2906 вынужденных переселенцев|author=Panorama Armenia|newspaper=www.panorama.am|date=2023-09-22|url=https://www.panorama.am/ru/news/2023/09/25/2906-%D0%B2%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B5%D0%B2/2902022|accessdate=22.09.2023|language=ru|archiveurl=|archivedate=2023-09-23|url-status=live}}</ref> Onlardan 1000 nəfəri seçdiyi yaşayış yerinə gedib, 1100 nəfəri isə düşərgələrə aparılmışdır. [[Dağlıq Qarabağ]]ın insan hüquqları üzrə ombudsmanı Artaq Berqlyan baş verənləri soyqırım və nifrət siyasəti adlandırdı, Rusiya sülhməramlılarını vəzifələrinin öhdəsindən gələ bilmədiyini qeyd etdi.<ref name=":217">{{cite news|title=В Армению из Нагорного Карабаха уже прибыли 2906 вынужденных переселенцев|author=ArmInfo Information Company|newspaper=www.arminfo.am|date=2023-09-22|url=https://arminfo.info/full_news.php?id=79130|accessdate=22.09.2023|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926165244/https://arminfo.info/full_news.php?id=79130|archivedate=2023-09-26|url-status=live}}</ref> 25 sentyabr saat 18:00-a olan rəsmi məlumatlara əsasən isə Dağlıq Qarabağdan Ermənistana gələn insanların sayı 6650 oldu.<ref name=":219">{{cite news|title=В Армению прибыли уже более 6,5 тысяч жителей Нагорного Карабаха|author=Радио Свобода|newspaper=www.svoboda.org|date=2023-09-22|url=https://www.svoboda.org/a/v-armeniyu-pribyli-uzhe-bolee-6-5-tysyach-zhiteley-nagornogo-karabaha/32608669.html|accessdate=22.09.2023|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926174341/https://www.svoboda.org/a/v-armeniyu-pribyli-uzhe-bolee-6-5-tysyach-zhiteley-nagornogo-karabaha/32608669.html|archivedate=2023-09-26|url-status=live}}</ref> 27 sentyabr tarixinə kimi [[Dağlıq Qarabağ]] əhalisinin üçdə biri, yəni 42,500 nəfər Ermənistana təxliyə edilmişdir.<ref name="euronews">{{Cite news |date=27 September 2023 |title=Armenia reports the arrival of 42,500 refugees from Nagorno-Karabakh |publisher=[[Euronews]] |url=https://www.euronews.com/2023/09/27/one-quarter-of-nagorno-karabakhs-ethnic-armenians-flee |access-date=27 September 2023 |archive-date=27 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927113806/https://www.euronews.com/2023/09/27/one-quarter-of-nagorno-karabakhs-ethnic-armenians-flee |url-status=live }}</ref> Sentyabrın 30-da qaçqınların sayı 100 min nəfəri keçib.<ref>{{Cite web |title=Ереван: Число беженцев из Карабаха превысило 100 тысяч – DW – 30.09.2023 |url=https://www.dw.com/ru/erevan-cislo-bezencev-iz-nagornogo-karabaha-prevysilo-100-tysac/a-66970286 |access-date=2023-10-16 |website=dw.com |language=ru |archive-date=2023-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012194038/https://www.dw.com/ru/erevan-cislo-bezencev-iz-nagornogo-karabaha-prevysilo-100-tysac/a-66970286 |url-status=live }}</ref> 2024-cü ilin iyun ayının sonlarında araşdırmadan sonra "[[Freedom House]]" Dağlıq Qarabağdakı ermənilərin qəsdən müntəzəm hücumlara, hədə-qorxulara, əsas hüquqların və adekvat yaşayış şəraitinin inkar edilməsinə və məcburi köçkünlərə məruz qaldıqlarını sənədləşdirən hesabat dərc edib. Hesabatda qeyd olunur ki, mövcud sübutlar Azərbaycan dövlətinin Dağlıq Qarabağı etnik erməni əhalisindən və tarixi-mədəni varlığından təmizləmək üçün hərtərəfli, metodik şəkildə həyata keçirilən strategiyaya uyğun hərəkət etdiyini göstərir.<ref name="FH">{{cite web|url=https://freedomhouse.org/sites/default/files/2024-06/DDF_FH-REPORT_06.2024.pdf|title=Why Are There No Armenians in Nagorno-Karabakh?|author=|work=|date=2024-06-27|publisher=«[[Freedom House]]»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240708214712/https://freedomhouse.org/sites/default/files/2024-06/DDF_FH-REPORT_06.2024.pdf|archivedate=2024-07-12|accessdate=2024-07-12}}[https://web.archive.org/web/20240711220514/https://freedomhouse.org/report/special-report/2024/why-are-there-no-armenians-nagorno-karabakh]</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Qarabağ münaqişəsi}} [[Kateqoriya:Qarabağda döyüşlər (2023)]] [[Kateqoriya:Məcburi miqrasiya]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tarixi]] [[Kateqoriya:Miqrant böhranı]] [[Kateqoriya:Asiyada etnik təmizləmə]] [[Kateqoriya:Avropada etnik təmizləmə]] [[Kateqoriya:Azərbaycan erməniləri]] [[Kateqoriya:Ermənistan tarixi]] [[Kateqoriya:Qaçqınlar]] oneaev9854t1zhd65sdyz98art6vv5h 0 816618 8985473 8963341 2026-07-01T21:05:41Z Etibarlı Sabir 209939 8985473 wikitext text/x-wiki {{Film|şəkil=We Need to Talk About Kevin.jpg|şəklin ölçüsü=210px}} '''Kevin haqqında danışmalıyıq''' ({{dil-en|We Need to Talk About Kevin}}) — 2011-ci il [[psixoloji triller]], [[Dram (film və televiziya)|dram]] filmi. Filmin rejissoru Linn Remsidir, ssenarisini Rori Stüart Kinnir ilə birlikdə yazıb. Film Layonel Şriverin müəllifi olduğu eyniadlı roman əsasında çəkilib. Baş rollarda Tilda Svinton, Con K. Rayli və Ezra Miller yer alıb. Film [[Psixopatiya|psixopat]] uşaqdan bəhs edir. == Aktyor heyəti == * Tilda Svinton — Eva Xatçadurian<ref>[https://www.imdb.com/name/nm0842770/?ref_=ttfc_fcr_4_1 Tilda Swinton.] İstifadə tarixi: 2 iyul 2026.</ref> * Con C.Reyli — Franklin<ref>[https://www.imdb.com/name/nm0000604/?ref_=ttfc_fcr_4_2 John C. Reilly.] İstifadə tarixi: 2 iyul 2026.</ref> * Rokki Duer — Körpə Kevin<ref>[https://www.imdb.com/name/nm3988288/?ref_=ttfc_fcr_4_5 Rocky Duer.] İstifadə tarixi: 2 iyul 2026.</ref> * Casper Nevell — 6-8 yaşlı Kevin<ref>[https://www.imdb.com/name/nm3838127/?ref_=ttfc_fcr_4_4 Jasper Newell.] İstifadə tarixi: 2 iyul 2026.</ref> * Ezra Miler — Yeniyetmə Kevin<ref>[https://www.imdb.com/name/nm3009232/?ref_=ttfc_fcr_4_3 Ezra Miller.] İstifadə tarixi: 2 iyul 2026.</ref> * Aşley Qerasimoviç — Seliya<ref>[https://www.imdb.com/name/nm3406379/?ref_=ttfc_fcr_4_6 Ashley Gerasimovich.] İstifadə tarixi: 2 iyul 2026.</ref> * Siobhan Fallon Hoqan — Vanda<ref>[https://www.imdb.com/name/nm0266441/?ref_=ttfc_fcr_4_7 Siobhan Fallon Hogan.] İstifadə tarixi: 2 iyul 2026.</ref> * Aleks Manette — Kolin<ref>[https://www.imdb.com/name/nm0542022/?ref_=ttfc_fcr_4_8 Alex Manette.] İstifadə tarixi: 2 iyul 2026.</ref> == İstinadlar == {{istinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{official website|http://kevin.oscilloscope.net/}} * {{IMDb title|1242460}} * {{mojo title|weneedtotalkaboutkevin}} [[Kateqoriya:Müstəqil ABŞ filmləri]] [[Kateqoriya:Müstəqil Britaniya filmləri]] [[Kateqoriya:2011-ci ilin ABŞ filmləri]] [[Kateqoriya:2010-cu ilin ABŞ filmləri]] [[Kateqoriya:Paramount Pictures filmləri]] [[Kateqoriya:Disfunksional ailələr haqqında filmlər]] [[Kateqoriya:İngiliscə müstəqil filmlər]] [[Kateqoriya:Yas haqqında filmlər]] [[Kateqoriya:ABŞ-nin psixoloji-triller filmləri]] [[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]] [[Kateqoriya:Ana-oğul münasibətləri haqqında filmlər]] [[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın dram filmləri]] [[Kateqoriya:Psixopatlar və sosiopatlar haqqında filmlər]] [[Kateqoriya:İngilis dilində dram filmləri]] [[Kateqoriya:ABŞ romanlarına əsaslanan filmlər]] [[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın triller filmləri]] [[Kateqoriya:Nyu-York haqqında filmlər]] [[Kateqoriya:ABŞ-nin triller dram filmləri]] [[Kateqoriya:Dramlar]] [[Kateqoriya:2010-cu illərin ingilis dilli filmləri]] [[Kateqoriya:ABŞ-nin real olmayan hekayə filmləri]] [[Kateqoriya:Böyük Britaniyanın real olmayan hekayə filmləri]] [[Kateqoriya:2001-ci il haqqında filmlər]] [[Kateqoriya:Kütləvi qətllər haqqında filmlər]] [[Kateqoriya:İngiliscə triller filmləri]] [[Kateqoriya:2009-cu il haqqında filmlər]] [[Kateqoriya:1999-cu il haqqında filmlər]] [[Kateqoriya:İspaniyada çəkilən filmlər]] [[Kateqoriya:2011-ci il haqqında filmlər]] chii3vv0t3naplpf574zb7fiwmby0zu 0 823309 8985189 8983173 2026-07-01T12:35:39Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985189 wikitext text/x-wiki {{mənbəsiz}}'''Mürşid''' ({{dil-ar|مرشد}}) — tərbiyəçi, müəllim. O, düz yolu, yəni İslamı göstərən, zəlalətdən hidayətə yönəldəndir. Təsəvvüfün qəbulu tələbənin seçdiyi mürşid müəllimə beyət etməsi ilə başlayır. Bundan sonra tələbəyə mürid deyirlər. Mürşidin vəzifəsi öz naşılarına təsəvvüf yolunu öyrətməkdir. İslam ilahiyyatçısı [[Həsən əl-Bəsri]]ni sufizmin sələfi hesab edirdi. [[Fayl:Murshid al-Katib - Double-page Illuminated Incipit - Walters W6273A - Full Page.jpg|thumb|143x143px]] Mürşid kamil insan nümunəsidir. Demək olar ki, bütün İslam təsəvvüf məktəblərində Quran və [[Sünnə]]nin meyarlarını həyata keçirərək, özlərində bu standartları yaşayaraq, öz tərəfdarlarını Din, Dini həyat, [[Tövhid]], Mərifətullah öyrətmək məqsədinə çatmağa aparan müəllim (hərfi mənada: hidayət edən). Ustad şagirdin tərbiyəsində oynadığı rola görə mənəvi ata sayılır. == Həmçinin bax == * [[Müridizm]] * [[Mürid]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{islam-qaralama}} [[Kateqoriya:Ruhi müəllimlər]] [[Kateqoriya:İslam terminləri]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] svl1xy7u72ol64xepg5n5nz98rp2zqq 0 826639 8985436 8314202 2026-07-01T20:11:13Z Toghrul R 147643 [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[User talk:InternetArchiveBot|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş 7416996 nömrəli redaktə bərpa edildi 8985436 wikitext text/x-wiki {{Vəzifəli şəxs |vəzifə = [[Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər naziri]] |bayraq = Emblem of Azerbaijan.svg |bayraq2 = Flag of Azerbaijan.svg |başlanğıc = 28 dekabr 2022 |son = |əvvəlki = [[Rəşad İsmayılov (nazir)|Rəşad İsmayılov]] |rütbəsi = {{general-mayor/Azərbaycan|DİN}} |təltifləri = {{"İgidliyə görə" medalı|2002}} {{"Vətən uğrunda" medalı|2020}}<br>{{"Daxili işlər orqanlarında qüsursuz xidmətə görə" 1-ci dərəcəli medalı}} {{"Daxili işlər orqanlarında qüsursuz xidmətə görə" 2-ci dərəcəli medalı}} {{"Daxili işlər orqanlarında qüsursuz xidmətə görə" 3-cü dərəcəli medalı}} }} '''Süleyman Əsgər oğlu Neymətov''' ({{DVTY}}) — [[Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər naziri]] (2022-ci ildən), polis [[general-mayor]]u (2023). == Həyatı == Süleyman Əsgər oğlu Neymətov 1972-ci ildə hazırkı [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]] [[Babək rayonu]]nun [[Nehrəm]] kəndində anadan olmuşdur. 1991–1993-cü illərdə [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri]]n sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət keçmişdir. 2000-ci ildə [[Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akademiyası]]nı bitirmişdir.<ref name="din">{{cite web|title= Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər naziri, polis general-mayoru Neymətov Süleyman Əsgər oğlu|url= https://mia.gov.az/az/ministry/leadership|website= mia.gov.az|access-date= 2024-01-12|archive-date= 2023-09-29|archive-url= https://web.archive.org/web/20230929143137/https://mia.gov.az/az/ministry/leadership|url-status= live}}</ref> Süleyman Neymətov 1993-cü ildən daxili işlər orqanlarında xidmət edir. O, 1993–1994-cü illərdə [[Naxçıvan]] şəhər polis şöbəsinin polis nəfəri, 1994–2005-ci ilərdə [[Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi]]nin Komendant Xidmətinin polis nəfəri, bölmə komandiri, taqım komandiri, bölük komandirinin müavini, baş inspektoru olmuşdur. 2005–2013-cü illərdə [[Nəsimi rayonu|Nəsimi rayon]] polis idarəsinin bölük komandiri, rəis müavini, 2013–2016-cı illərdə [[Sumqayıt]] şəhər polis idarəsinin rəis müavini, 2016–2020-ci illərdə [[Quba rayonu|Quba rayon]] polis şöbəsinin rəisi, 2020–2022-ci illərdə isə [[Suraxanı rayonu|Suraxanı rayon]] polis idarəsinin rəisi vəzifələrində xidmət etmişdir.<ref name="din"/> [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi]] sədrinin 28 dekabr 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə [[Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər naziri]] vəzifəsinə təyin edilmişdir. [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 25 iyun 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə ona polis general-mayoru ali xüsusi rütbəsi verilmişdir.<ref name="din"/> Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq fərman və sərəncamları ilə 30 iyun 2002-ci ildə "[["İgidliyə görə" medalı|İgidliyə görə]]"<ref>{{cite web|title= Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin bir qrup əməkdaşının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Fərmanı|url= https://e-qanun.az/framework/975|website= [[e-qanun.az]]|access-date= 2024-01-12|archive-date= 2024-01-02|archive-url= https://web.archive.org/web/20240102220229/https://e-qanun.az/framework/975|url-status= live}}</ref>, 1 iyul 2020-ci ildə isə "[["Vətən uğrunda" medalı|Vətən uğrunda]]"<ref>{{cite web|title= Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin bir qrup əməkdaşının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı|url= https://e-qanun.az/framework/45326|website= [[e-qanun.az]]|access-date= 2024-01-12|archive-date= 2024-01-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20240112083434/https://e-qanun.az/framework/45326|url-status= live}}</ref> medalları ilə təltif edilmişdir. Ailəlidir, üç övladı var. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər nazirləri]] 86yh5vy6ynkqtgbsx76b7bg7dgx05gy 8985438 8985436 2026-07-01T20:12:00Z Toghrul R 147643 /* */ 8985438 wikitext text/x-wiki {{Vəzifəli şəxs |vəzifə = [[Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər naziri]] |bayraq = Emblem of Azerbaijan.svg |bayraq2 = Flag of Azerbaijan.svg |başlanğıc = 28 dekabr 2022 |son = |əvvəlki = [[Rəşad İsmayılov (nazir)|Rəşad İsmayılov]] |rütbəsi = {{general-mayor/Azərbaycan|DİN}} }} '''Süleyman Əsgər oğlu Neymətov''' ({{DVTY}}) — [[Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər naziri]] (2022-ci ildən), polis [[general-mayor]]u (2023). == Həyatı == Süleyman Əsgər oğlu Neymətov 1972-ci ildə hazırkı [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]] [[Babək rayonu]]nun [[Nehrəm]] kəndində anadan olmuşdur. 1991–1993-cü illərdə [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri]]n sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət keçmişdir. 2000-ci ildə [[Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akademiyası]]nı bitirmişdir.<ref name="din">{{cite web|title= Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər naziri, polis general-mayoru Neymətov Süleyman Əsgər oğlu|url= https://mia.gov.az/az/ministry/leadership|website= mia.gov.az|access-date= 2024-01-12|archive-date= 2023-09-29|archive-url= https://web.archive.org/web/20230929143137/https://mia.gov.az/az/ministry/leadership|url-status= live}}</ref> Süleyman Neymətov 1993-cü ildən daxili işlər orqanlarında xidmət edir. O, 1993–1994-cü illərdə [[Naxçıvan]] şəhər polis şöbəsinin polis nəfəri, 1994–2005-ci ilərdə [[Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi]]nin Komendant Xidmətinin polis nəfəri, bölmə komandiri, taqım komandiri, bölük komandirinin müavini, baş inspektoru olmuşdur. 2005–2013-cü illərdə [[Nəsimi rayonu|Nəsimi rayon]] polis idarəsinin bölük komandiri, rəis müavini, 2013–2016-cı illərdə [[Sumqayıt]] şəhər polis idarəsinin rəis müavini, 2016–2020-ci illərdə [[Quba rayonu|Quba rayon]] polis şöbəsinin rəisi, 2020–2022-ci illərdə isə [[Suraxanı rayonu|Suraxanı rayon]] polis idarəsinin rəisi vəzifələrində xidmət etmişdir.<ref name="din"/> [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi]] sədrinin 28 dekabr 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə [[Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər naziri]] vəzifəsinə təyin edilmişdir. [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 25 iyun 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə ona polis general-mayoru ali xüsusi rütbəsi verilmişdir.<ref name="din"/> Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq fərman və sərəncamları ilə 30 iyun 2002-ci ildə "[["İgidliyə görə" medalı|İgidliyə görə]]"<ref>{{cite web|title= Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin bir qrup əməkdaşının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Fərmanı|url= https://e-qanun.az/framework/975|website= [[e-qanun.az]]|access-date= 2024-01-12|archive-date= 2024-01-02|archive-url= https://web.archive.org/web/20240102220229/https://e-qanun.az/framework/975|url-status= live}}</ref>, 1 iyul 2020-ci ildə isə "[["Vətən uğrunda" medalı|Vətən uğrunda]]"<ref>{{cite web|title= Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin bir qrup əməkdaşının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı|url= https://e-qanun.az/framework/45326|website= [[e-qanun.az]]|access-date= 2024-01-12|archive-date= 2024-01-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20240112083434/https://e-qanun.az/framework/45326|url-status= live}}</ref> medalları ilə təltif edilmişdir. Ailəlidir, üç övladı var. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər nazirləri]] g2drbbeu3nk8956bevz8e5knm06yqgy 1 830008 8985346 7439776 2026-07-01T16:35:34Z Qədir 136647 {{[[Şablon:müzakirə|müzakirə]]}} əlavə edildi 8985346 wikitext text/x-wiki {{müzakirə}} == Məqalənin adı == Salam, @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]]. Fikrimcə, bu məqalənin adı tütün yox, Nicotiana olmalıdır. Tütün haqqında ayrıca məqalə hazırlanmalı və ingilis dilindəki "Tobacco" məqaləsi ilə əlaqələndirilməlidir. Zəhmət olmasa, fikir bildirərdiniz. [[İstifadəçi:Firuza|Firuza]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Firuza|müzakirə]]) 14:44, 27 yanvar 2024 (UTC) :Salam qızım. :) Baxdım, düz deyirsiz. Addəyişmə edə bilərsiz. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 14:48, 27 yanvar 2024 (UTC) l9jhkibdr319q9xf2my0bcvqxocqld1 1 833876 8985323 7473670 2026-07-01T16:00:57Z Medineli92 148338 /* Məqalənin adı və məzmunu */ yeni bölmə 8985323 wikitext text/x-wiki == Dil keçidi == @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz bəy]], salam. Zəhmət olmasa bu məqalə ilə [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Seth bu məqalənin] dil keçidlərini birləşdirə bilərsiniz? <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:31, 11 fevral 2024 (UTC) :Bu məqalələr məsələn ruscada hər iki variant var. O halda onun biri vikidatadan çıxarılıb birləşdirilməlidir. Hansı daha dəqiqdisə yaz obirini çıxarıb birləşdirək. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 05:45, 13 fevral 2024 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]], indi bir də baxdım məsələn ruvikidəki '''Sif''' məqaləsində bu peyğəmbərin Bibliyadakı versiyasından, '''Şis''' məqaləsində isə İslamdakı versiyasından danışılır. Belə olan halda ruvikidəki iki məqaləni birləşdirmək düzgün olmayacaq. 1-1 baxdım, bəzi vikilər də ruviki kimi edib. Bəziləri isə bu peyğəmbərin sırf İslamdakı versiyasından danışıb. Onda belə edək. Bu məqalənin dil keçidində olanlardan hansılar ki, ən çox dil keçidi olan EnVikidəki '''Seth''' məqaləsinə '''birləşdirilməyəcək''' onları qeyd edim: [https://ba.m.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B8%D2%AB ba], [https://id.m.wikipedia.org/wiki/Syits id], [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Sheeth_(profeet) nl], [https://ce.m.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B8%D1%81 ce]. Siz də qalanları birləşdirin envikidəki məqaləyə, zəhmət olmasa. Bir məsələ var ki, EnVikidəki məqalənin dil keçidində olan və adının qarşısında mötərizədə Bibliya yazılanlar da əslində ayrı dil qrupunda qruplaşdırılmalıdır, çünki onlarda da sırf Bibliya versiyasından bəhs edir deyəsən. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 05:20, 14 fevral 2024 (UTC) == Məqalənin adı və məzmunu == Bu məqalə İslam mənbələrində peyğəmbər kimi təqdim olunan '''Şit''' ({{dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{dil-ar|شيث}}) haqqında olmalı idi. Görünür bu məqalə Xristianlıq və Yəhudilikdəki ilə qarışıb. [[İstifadəçi:Medineli92|كتب محمد]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 16:00, 1 iyul 2026 (UTC) i1no8vkwlxrxei3ken4f79hvdhncoqb 8985324 8985323 2026-07-01T16:01:51Z Medineli92 148338 /* Məqalənin adı və məzmunu */ 8985324 wikitext text/x-wiki == Dil keçidi == @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz bəy]], salam. Zəhmət olmasa bu məqalə ilə [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Seth bu məqalənin] dil keçidlərini birləşdirə bilərsiniz? <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:31, 11 fevral 2024 (UTC) :Bu məqalələr məsələn ruscada hər iki variant var. O halda onun biri vikidatadan çıxarılıb birləşdirilməlidir. Hansı daha dəqiqdisə yaz obirini çıxarıb birləşdirək. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 05:45, 13 fevral 2024 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]], indi bir də baxdım məsələn ruvikidəki '''Sif''' məqaləsində bu peyğəmbərin Bibliyadakı versiyasından, '''Şis''' məqaləsində isə İslamdakı versiyasından danışılır. Belə olan halda ruvikidəki iki məqaləni birləşdirmək düzgün olmayacaq. 1-1 baxdım, bəzi vikilər də ruviki kimi edib. Bəziləri isə bu peyğəmbərin sırf İslamdakı versiyasından danışıb. Onda belə edək. Bu məqalənin dil keçidində olanlardan hansılar ki, ən çox dil keçidi olan EnVikidəki '''Seth''' məqaləsinə '''birləşdirilməyəcək''' onları qeyd edim: [https://ba.m.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B8%D2%AB ba], [https://id.m.wikipedia.org/wiki/Syits id], [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Sheeth_(profeet) nl], [https://ce.m.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B8%D1%81 ce]. Siz də qalanları birləşdirin envikidəki məqaləyə, zəhmət olmasa. Bir məsələ var ki, EnVikidəki məqalənin dil keçidində olan və adının qarşısında mötərizədə Bibliya yazılanlar da əslində ayrı dil qrupunda qruplaşdırılmalıdır, çünki onlarda da sırf Bibliya versiyasından bəhs edir deyəsən. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 05:20, 14 fevral 2024 (UTC) == Məqalənin adı və məzmunu == Bu məqalə İslam mənbələrində peyğəmbər kimi təqdim olunan '''Şit''' ({{dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{dil-ar|شيث}}) haqqında olmalı idi. Görünür bu məqalə Xristianlıq və Yəhudilikdəki '''Şet''' ilə qarışıb. [[İstifadəçi:Medineli92|كتب محمد]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 16:00, 1 iyul 2026 (UTC) d1nogpmhtajj9jrldmuc0oo1vc4hfm7 8985327 8985324 2026-07-01T16:02:47Z Medineli92 148338 /* Məqalənin adı və məzmunu */ 8985327 wikitext text/x-wiki == Dil keçidi == @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz bəy]], salam. Zəhmət olmasa bu məqalə ilə [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Seth bu məqalənin] dil keçidlərini birləşdirə bilərsiniz? <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:31, 11 fevral 2024 (UTC) :Bu məqalələr məsələn ruscada hər iki variant var. O halda onun biri vikidatadan çıxarılıb birləşdirilməlidir. Hansı daha dəqiqdisə yaz obirini çıxarıb birləşdirək. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 05:45, 13 fevral 2024 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]], indi bir də baxdım məsələn ruvikidəki '''Sif''' məqaləsində bu peyğəmbərin Bibliyadakı versiyasından, '''Şis''' məqaləsində isə İslamdakı versiyasından danışılır. Belə olan halda ruvikidəki iki məqaləni birləşdirmək düzgün olmayacaq. 1-1 baxdım, bəzi vikilər də ruviki kimi edib. Bəziləri isə bu peyğəmbərin sırf İslamdakı versiyasından danışıb. Onda belə edək. Bu məqalənin dil keçidində olanlardan hansılar ki, ən çox dil keçidi olan EnVikidəki '''Seth''' məqaləsinə '''birləşdirilməyəcək''' onları qeyd edim: [https://ba.m.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B8%D2%AB ba], [https://id.m.wikipedia.org/wiki/Syits id], [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Sheeth_(profeet) nl], [https://ce.m.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B8%D1%81 ce]. Siz də qalanları birləşdirin envikidəki məqaləyə, zəhmət olmasa. Bir məsələ var ki, EnVikidəki məqalənin dil keçidində olan və adının qarşısında mötərizədə Bibliya yazılanlar da əslində ayrı dil qrupunda qruplaşdırılmalıdır, çünki onlarda da sırf Bibliya versiyasından bəhs edir deyəsən. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 05:20, 14 fevral 2024 (UTC) == Məqalənin adı və məzmunu == Bu məqalə İslam mənbələrində peyğəmbər kimi təqdim olunan '''Şit''' ({{dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{dil-ar|شيث}}) haqqında olmalı idi. Görünür bu məqalə Xristianlıq və Yəhudilikdəki '''Şet''' ilə qarışıb. Təklif edirəm ki, məqalə yenidən redaktə edilsin. Hörmətlə [[İstifadəçi:Medineli92|كتب محمد]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 16:00, 1 iyul 2026 (UTC) m41uve3zj775xkwim534kc4quihr0nr 8985370 8985327 2026-07-01T17:37:32Z ChanisCaucasi 95249 ChanisCaucasi [[Müzakirə:Şeys]] səhifəsinin adını [[Müzakirə:Sif]] olaraq dəyişdi 8985327 wikitext text/x-wiki == Dil keçidi == @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz bəy]], salam. Zəhmət olmasa bu məqalə ilə [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Seth bu məqalənin] dil keçidlərini birləşdirə bilərsiniz? <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:31, 11 fevral 2024 (UTC) :Bu məqalələr məsələn ruscada hər iki variant var. O halda onun biri vikidatadan çıxarılıb birləşdirilməlidir. Hansı daha dəqiqdisə yaz obirini çıxarıb birləşdirək. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 05:45, 13 fevral 2024 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]], indi bir də baxdım məsələn ruvikidəki '''Sif''' məqaləsində bu peyğəmbərin Bibliyadakı versiyasından, '''Şis''' məqaləsində isə İslamdakı versiyasından danışılır. Belə olan halda ruvikidəki iki məqaləni birləşdirmək düzgün olmayacaq. 1-1 baxdım, bəzi vikilər də ruviki kimi edib. Bəziləri isə bu peyğəmbərin sırf İslamdakı versiyasından danışıb. Onda belə edək. Bu məqalənin dil keçidində olanlardan hansılar ki, ən çox dil keçidi olan EnVikidəki '''Seth''' məqaləsinə '''birləşdirilməyəcək''' onları qeyd edim: [https://ba.m.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B8%D2%AB ba], [https://id.m.wikipedia.org/wiki/Syits id], [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Sheeth_(profeet) nl], [https://ce.m.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B8%D1%81 ce]. Siz də qalanları birləşdirin envikidəki məqaləyə, zəhmət olmasa. Bir məsələ var ki, EnVikidəki məqalənin dil keçidində olan və adının qarşısında mötərizədə Bibliya yazılanlar da əslində ayrı dil qrupunda qruplaşdırılmalıdır, çünki onlarda da sırf Bibliya versiyasından bəhs edir deyəsən. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 05:20, 14 fevral 2024 (UTC) == Məqalənin adı və məzmunu == Bu məqalə İslam mənbələrində peyğəmbər kimi təqdim olunan '''Şit''' ({{dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{dil-ar|شيث}}) haqqında olmalı idi. Görünür bu məqalə Xristianlıq və Yəhudilikdəki '''Şet''' ilə qarışıb. Təklif edirəm ki, məqalə yenidən redaktə edilsin. Hörmətlə [[İstifadəçi:Medineli92|كتب محمد]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 16:00, 1 iyul 2026 (UTC) m41uve3zj775xkwim534kc4quihr0nr 8985373 8985370 2026-07-01T17:38:38Z ChanisCaucasi 95249 /* Məqalənin adı və məzmunu */ Cavab 8985373 wikitext text/x-wiki == Dil keçidi == @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz bəy]], salam. Zəhmət olmasa bu məqalə ilə [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Seth bu məqalənin] dil keçidlərini birləşdirə bilərsiniz? <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 22:31, 11 fevral 2024 (UTC) :Bu məqalələr məsələn ruscada hər iki variant var. O halda onun biri vikidatadan çıxarılıb birləşdirilməlidir. Hansı daha dəqiqdisə yaz obirini çıxarıb birləşdirək. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 05:45, 13 fevral 2024 (UTC) ::@[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]], indi bir də baxdım məsələn ruvikidəki '''Sif''' məqaləsində bu peyğəmbərin Bibliyadakı versiyasından, '''Şis''' məqaləsində isə İslamdakı versiyasından danışılır. Belə olan halda ruvikidəki iki məqaləni birləşdirmək düzgün olmayacaq. 1-1 baxdım, bəzi vikilər də ruviki kimi edib. Bəziləri isə bu peyğəmbərin sırf İslamdakı versiyasından danışıb. Onda belə edək. Bu məqalənin dil keçidində olanlardan hansılar ki, ən çox dil keçidi olan EnVikidəki '''Seth''' məqaləsinə '''birləşdirilməyəcək''' onları qeyd edim: [https://ba.m.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B8%D2%AB ba], [https://id.m.wikipedia.org/wiki/Syits id], [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Sheeth_(profeet) nl], [https://ce.m.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B8%D1%81 ce]. Siz də qalanları birləşdirin envikidəki məqaləyə, zəhmət olmasa. Bir məsələ var ki, EnVikidəki məqalənin dil keçidində olan və adının qarşısında mötərizədə Bibliya yazılanlar da əslində ayrı dil qrupunda qruplaşdırılmalıdır, çünki onlarda da sırf Bibliya versiyasından bəhs edir deyəsən. <font color="green">'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''</font> <sup>[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]</sup> 05:20, 14 fevral 2024 (UTC) == Məqalənin adı və məzmunu == Bu məqalə İslam mənbələrində peyğəmbər kimi təqdim olunan '''Şit''' ({{dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{dil-ar|شيث}}) haqqında olmalı idi. Görünür bu məqalə Xristianlıq və Yəhudilikdəki '''Şet''' ilə qarışıb. Təklif edirəm ki, məqalə yenidən redaktə edilsin. Hörmətlə [[İstifadəçi:Medineli92|كتب محمد]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Medineli92|müzakirə]]) 16:00, 1 iyul 2026 (UTC) :{{u|Medineli92}} həll etdim. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Trebuchet MS; color:black">Chanis</span>]][[User talk:ChanisCaucasi|<span style="font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090">Caucasi</span>]]''' 17:38, 1 iyul 2026 (UTC) d2tpimmvu842527dtnbdeivdf2p098i 0 835923 8985495 8526390 2026-07-01T21:40:25Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985495 wikitext text/x-wiki {{Kino sənətçisi}} '''Ben Çaplin''' ({{Dil-en|Ben Chaplin}}; {{DVTY}}) — [[İngilislər|İngilis]] [[aktyor]]udur. == Bioqrafiyası == Sintia və Piter Qrinvudun dörd övladının ən kiçiyi olan Ben Londonda anadan olmuşdur və Hurtvod Haus Kollecini bitirdiyi Windsorda böyümüşdür. 17 yaşında Qildhal Musiqi və Dram Məktəbinə daxil olmuşdur. ''Çaplin'' aktyorun anasının qız soyadıdır.<ref>{{Cite web |title=Britain gets back a national asset |url=https://www.independent.co.uk/news/people/pandora/last-bastion-of-old-toryism-sha%20ken-by-wind-of-change-438929.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100526055947/http://www.independent.co.uk/news/people/pandora/last-bastion-of-old-toryism-sha%20ken-by-wind-of-change-438929.html |archive-date=2010-05-26 |access-date=2017-10-01}}</ref> == Şəxsi həyatı == O, amerikalı aktrisa Embet Davidtz<ref>[https://web.archive.org/web/20121026044711/http://www.rte.ie/ten/2009/0911/benchaplininterview.html Ben Chaplin Interview] 11 September 2009</ref> ilə uzun müddət ərzində münasibətdə olmuşdur. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Britaniya aktyorları]] 3rs4byalvh8z22oj0cx0ywfsbouw9n4 0 868632 8985575 8211274 2026-07-02T05:26:38Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985575 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Atəş Anbar ''' ({{lang-fa|آتش&zwnj;انبار}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Əfşariyyə dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. ==Əhalisi== [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 103 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (32 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar|türklər]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili|türkcə]] danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] kda31t1gwcug30vn6mcfmdovwuxjlm3 0 868636 8985579 8211275 2026-07-02T05:26:44Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985579 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Dəkan ''' ({{lang-az2|دَکان}}, {{lang-fa|داکان}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Şimali Ramənd dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. == Əhalisi == [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 863 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (263 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar|türklər]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili|türkcə]] danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۸۶: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] px5j50gefo3epk3jwrf67lft3ih4ny3 0 868637 8985593 8211276 2026-07-02T05:27:00Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985593 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Rəkan ''' ({{lang-az2|رَکان}}, {{lang-fa|رادکان}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Şimali Ramənd dehistanı]]nın mərkəzi olan kənd. == Əhalisi == [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 2,306 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (717 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar|türklər]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili|türkcə]] danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۹۶: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref><ref>[https://asansafarnews.ir/200016-2/ Asnanews: زبان مردم روستای رادکان تاکستان ترکی است، این روستای اخیر “ره کان” نیز نامیده می&zwnj;شود.]</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] 1wjopnag4nugksa6nwezyx7ega5ag1s 0 868638 8985590 8211277 2026-07-02T05:26:57Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985590 wikitext text/x-wiki {{digər məna|Qasımabad}} {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Qasımabad ''' və ya ''' Qasımabad Qalası ''' ({{lang-az2|قاسێم&zwnj;آباد}}, {{lang-fa|قاسم&zwnj;آباد، قلعه قاسم&zwnj;آباد}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Şimali Ramənd dehistanı]]nın mərkəzi olan kənd. == Əhalisi == 2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 539 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (174 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar|türklər]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili|türkcə]] danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] {{İstinad siyahısı}}{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] dfx97svb0cdn5rb926zq6txzcmt64fq 0 868639 8985600 8211278 2026-07-02T05:27:09Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985600 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Vərsə ''' ({{lang-az2|ورسه}}, {{lang-fa|ورسج، ورسنج}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Şimali Ramənd dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. == Əhalisi == [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 1,098 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (344 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar|türklər]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili|türk dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۲۳۱: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] kuvlswxszxze8v3irr395upg4n88674 0 868644 8985594 8211279 2026-07-02T05:27:02Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985594 wikitext text/x-wiki {{digər məna|Seyfabad}} {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Seyfabad ''' ({{lang-az2|سیف&zwnj;آباد}}, {{lang-fa|سیف&zwnj;آباد}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Şimali Ramənd dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. == Əhalisi == [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 793 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (270 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar|türklər]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili|türk dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۱۲۱: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] csrpny1oud7os7sa6uf0p9vuu0ewdym 0 868645 8985577 8211280 2026-07-02T05:26:41Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985577 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Cahanabad ''' ({{lang-az2|جهان&zwnj;آباد}}, {{lang-fa|جهان&zwnj;آباد}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Şimali Ramənd dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. == Əhalisi == [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 1,055 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (321 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar|türklər]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili|türk dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۵۶: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] nkqq89fp3x5he6w7j08ebeka20seolj 0 868646 8985591 8211281 2026-07-02T05:26:58Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985591 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Qənbərabad ''' və ya ''' Qənbərşah ''' ({{lang-az2|قنبرآباد}}, {{lang-fa|قنبرآباد}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Şimali Ramənd dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. == Əhalisi == [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 191 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (55 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar|türklər]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili|türk dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۱۲۱: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] dea715ppajzu5fu1smk3nuxmk7qj4te 0 868647 8985595 7763306 2026-07-02T05:27:03Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985595 wikitext text/x-wiki {{İnzibati vahid |Rəng1 = {{Rəng|İran}} |Adı = Şimali Ramənd dehistanı |Orijinal adı = {{Dil-fa|دهستان رامند شمالی}} |Gerb = |Gerbin ölçüsü = |Gerbin izahı = |Bayraq = |Bayrağın ölçüsü = |Bayrağın izahı = |Şəkil = |Şəklin izahı = |Şəklin ölçüsü = |Ölkə = {{flaqifikasiya|İran}} |lat_dir =N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Himn = |Status = |Daxildir = [[Xürrəmdəşt bəxşi]] |Tərkibi = 8 kənd |Paytaxt = [[Rəkan (Xürrəmdəşt)|Rəkan]] kəndi |Ən böyük şəhəri = |Ən böyük şəhərləri = |Əsası qoyulub = |Ləğv edilib = |Vəzifəli şəxs = |Vəzifənin adı = |Vəzifəli şəxs2 = |Vəzifənin adı2 = |Vəzifəli şəxs3 = |Vəzifənin adı3 = |ÜDM = |ÜDM illik = |ÜDM-in yeri = |Adambaşına düşən ÜDM = |Adambaşına düşən ÜDM yeri = |Dil = [[Fars dili]] |Dillər = |Əhali = 6 845<ref name="c2016mp"/> |Siyahıyaalma ili = 2016 |Əhaliyə görə yer = |Faizi = |Əhalinin sıxlığı = |Sıxlığa görə yer = |Milli tərkib = [[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |Dini tərkib = [[şiə|Şiə müsəlmanlar]] |Sahəsi = |Sahəsinin faizi = |Sahəsinə görə yer = |Maksimal hündürlük = |Orta hündürlük = |Minimal hündürlük = |Xəritə = |Xəritənin eni = |İnzibati vahidin xəritəsi = |Saat qurşağı = [[UTC]]+3.30, yayda [[UTC]]+4.30 |Abreviatura = |ISO = |FIPS = |Telefon kodu = |Poçt indeksi = |İnternet-domen = |Avtomobil nömrəsi = |Xəritədə yeri = |Sayt = |Commons kateqoriyası = |Qeydlər = }} ''' Şimali Ramənd dehistanı ''' ({{Dil-fa|دهستان رامند شمالی}}) — [[İran]]da, [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]ndə inzibati-ərazi vahidi. == Əhalisi == [[2016]]–cı il siyahıyaalınmasına görə dehistanın əhalisi 2.144 ailədə 3.522 nəfəri kişilər və 3.323 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 6.845 nəfərdir.<ref name="c2016mp"/> İnzibati baxımdan 8 kəndi əhatə edir ki onlardan birində əhali yaşamır.<ref name="c2016mp">{{Cite web |title=Əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2021-01-08 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> === Milli tərkibi === Dehistan əhalisini [[Azərbaycanlılar|türklər]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili|türkcə]] danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar. <center> {| border=1 cellpadding=2 cellspacing=1 align=centerr |+'''Kəndlərin milli tərkibi''' |- !No !Kəndlər !2016 !Milli tərkibi |- |1||[[Rəkan (Xürrəmdəşt)|Rəkan]]||2 306||[[azərbaycanlılar|Azərbayan türkləri]] |- |2||[[Dəkan (Xürrəmdəşt)|Dəkan]]||863||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |3||[[Qasımabad (Xürrəmdəşt)|Qasımabad]]||539||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |4||[[Cahanabad (Xürrəmdəşt)|Cahanabad]]||1 055||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |5||[[Seyfabad (Xürrəmdəşt)|Seyfabad]]||793||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |6||[[Vərsə (Xürrəmdəşt)|Vərsə]]||1 098||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |7||[[Qənbərabad (Xürrəmdəşt)|Qənbərabad]]||191||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |8||Məzrə-yi Ələmdar||0||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |} </center> ==İstinadlar== <references />{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanı]] [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] lltup8f4vdh16ns3ik3nw0bms21lugv 0 868656 8985583 8211282 2026-07-02T05:26:48Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985583 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Kəçəmərz ''' ({{lang-az2|کَچَمَرز}}, {{lang-fa|کشمرز}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Əfşariyyə dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. == Əhalisi == [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 340 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (114 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۱۸۰: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] nqv1qwcoeoq5fz0gbkl3ovftkslq6k6 0 868657 8985597 8211283 2026-07-02T05:27:05Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985597 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Şizənd ''' ({{lang-az2|شیزَند}}, {{lang-fa|شیزند}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Əfşariyyə dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. == Əhalisi == [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 866 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (305 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۱۲۹: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] rr8k44djnat0ewvn6antu7edu2j12jd 0 868658 8985596 8211284 2026-07-02T05:27:04Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985596 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Sinək ''' ({{lang-az2|سینَک}}, {{lang-fa|سینک}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Əfşariyyə dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. == Əhalisi == [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 266 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (87 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۱۲۱: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] 8jphk77olrwrvbx1t9gjjgznkwfn37w 0 868659 8985587 8211285 2026-07-02T05:26:53Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985587 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Övrazcin ''' və ya ''' Pənahabad ''' ({{lang-fa|اورازجین، پناه&zwnj;آباد}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Əfşariyyə dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. ==Əhalisi== [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 1,244 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (377 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>{{Cite web |url=http://irangasht.org/1397/01/10/%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%86%D8%A7%D9%87-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF/ |title=İrangasht: مردم ، ترک زبانند و از آش های سنّتی آنان ، میتوان به آش چلّه ، اِیران آشی و شیرین پَتی ، اشاره کرد . |access-date=2020-06-21 |archive-date=2020-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621070639/http://irangasht.org/1397/01/10/%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%86%D8%A7%D9%87-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF/ |url-status= }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ot97n6ydvae0yoz6ne4d8swxycis2l6 0 868702 8985578 8211286 2026-07-02T05:26:42Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985578 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Cəfərabad ''' ({{lang-az2|جفرآباد}}, {{lang-fa|جعفرآباد}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Əfşariyyə dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. ==Əhalisi== [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 753 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (218 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۵۲: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] qbfoi4apc0vi0uiejwf7ykfoqyvcg20 0 868704 8985602 8211288 2026-07-02T05:27:11Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985602 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Yariabad ''' ({{lang-az2|یاری&zwnj;آباد}}, {{lang-fa|یاری&zwnj;آباد}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Əfşariyyə dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. ==Əhalisi== [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 127 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (42 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۲۴۱: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] nrxx0vcwxgrv6fivo9bbtiehddv628x 0 868705 8985585 8211289 2026-07-02T05:26:50Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985585 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Köşkək ''' ({{lang-az2|کؤشکک}}, {{lang-fa|کوشکک}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Əfşariyyə dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. ==Əhalisi== [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 170 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (56 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۱۸۹: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] 4swewbnz4k6l8gvp71kgpo3235b69cd 0 868706 8985599 8211291 2026-07-02T05:27:08Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985599 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Təbrizək ''' və ya ''' Tərvizək ''' ({{lang-az2|تبریزک}}, {{lang-fa|طرویزک}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Əfşariyyə dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. == Əhalisi == [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 1,019 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (311 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۴۴: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] f45kqh9syysz67dhd1hnftv3qzyozz0 0 868707 8985603 8211292 2026-07-02T05:27:13Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985603 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Yuxarı Şənəstəq ''' və ya ''' Böyük Şənəstəq ''' ({{lang-az2|بؤیۆک چینسته، یوخارێ چینسته}}, {{lang-fa|شنستق علیا}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Əfşariyyə dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. ==Əhalisi== [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 344 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (124 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۱۲۶: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] tqxx3x0ldeyotepb5010g6hfj35n9px 0 868708 8985574 8211293 2026-07-02T05:26:37Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985574 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Aşağı Şənəstəq ''' və ya ''' Kiçik Şənəstəq ''' ({{lang-az2|کیچیک چینسته، آشاغێ چینسته}}, {{lang-fa|شنستق سفلی}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Əfşariyyə dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. ==Əhalisi== [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 296 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (103 ailə). Kəndin əhalisini [[azərbaycanlılar]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۱۲۶: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] l5imuaum3jenwl2eio75tqzlh9xkwaf 0 868709 8985584 8211294 2026-07-02T05:26:49Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985584 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Korçeşmə ''' ({{lang-az2|کوْرچشمه}}, {{lang-fa|کورچشمه}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Əfşariyyə dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. ==Əhalisi== [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 222 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (73 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] 08bo9tc4qxtxdqgqg9q1bb4jm28o66l 0 868711 8985576 8211295 2026-07-02T05:26:39Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985576 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Bürzüləcin ''' ({{lang-az2|بۆرزۆلِیین}}, {{lang-fa|برزلجین}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Əfşariyyə dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. == Əhalisi == [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 896 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (311 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۳۴: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] 6h20rsjfzqxalai7v3jsmoi3bi0m2s1 0 868713 8985582 8211296 2026-07-02T05:26:47Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985582 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Hacıabad ''' ({{lang-az2|حاجی&zwnj;آباد}}, {{lang-fa|حاجی&zwnj;آباد}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Əfşariyyə dehistanı]]nın ərazisinə daxil olan kənd. ==Əhalisi== [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 158 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (68 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۶۶: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] qauvy8eya2wmr4a3q97j1lslvpzw81b 0 868714 8985592 8211297 2026-07-02T05:26:59Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985592 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi}} ''' Rəhimabad ''' ({{lang-fa|رحیم&zwnj;آباد}}) — [[İran]]ın [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]nin [[Əfşariyyə dehistanı]]nın mərkəzi olan kənd. == Əhalisi == [[2016]]-cı ilin məlumatına görə kənddə 445 nəfər<ref name="Y">{{Cite web |title=kənd əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2020-09-01 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> yaşayır (153 ailə). Kəndin əhalisini [[Azərbaycanlılar]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili]]ndə danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar.<ref>رزم&zwnj;آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد اول، صفحه ۹۸: استان یکم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش.</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının kəndləri]] <references />{{Kənd-qaralama}}{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] doeib5gj3fjhpwv617x3ibpq7pxunes 0 868715 8985580 7763877 2026-07-02T05:26:45Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a2f5433086e04185|detallar]]) 8985580 wikitext text/x-wiki {{İnzibati vahid |Rəng1 = {{Rəng|İran}} |Adı = Əfşariyyə dehistanı |Orijinal adı = {{Dil-fa|دهستان افشاریه}} |Gerb = |Gerbin ölçüsü = |Gerbin izahı = |Bayraq = |Bayrağın ölçüsü = |Bayrağın izahı = |Şəkil = |Şəklin izahı = |Şəklin ölçüsü = |Ölkə = {{flaqifikasiya|İran}} |lat_dir =N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Himn = |Status = |Daxildir = [[Xürrəmdəşt bəxşi]] |Tərkibi = 8 kənd |Paytaxt = [[Rəhimabad (Xürrəmdəşt)|Rəhimabad]] kəndi |Ən böyük şəhəri = |Ən böyük şəhərləri = |Əsası qoyulub = |Ləğv edilib = |Vəzifəli şəxs = |Vəzifənin adı = |Vəzifəli şəxs2 = |Vəzifənin adı2 = |Vəzifəli şəxs3 = |Vəzifənin adı3 = |ÜDM = |ÜDM illik = |ÜDM-in yeri = |Adambaşına düşən ÜDM = |Adambaşına düşən ÜDM yeri = |Dil = [[Fars dili]] |Dillər = |Əhali = 7 262<ref name="c2016mp"/> |Siyahıyaalma ili = 2016 |Əhaliyə görə yer = |Faizi = |Əhalinin sıxlığı = |Sıxlığa görə yer = |Milli tərkib = [[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |Dini tərkib = [[şiə|Şiə müsəlmanlar]] |Sahəsi = |Sahəsinin faizi = |Sahəsinə görə yer = |Maksimal hündürlük = |Orta hündürlük = |Minimal hündürlük = |Xəritə = |Xəritənin eni = |İnzibati vahidin xəritəsi = |Saat qurşağı = [[UTC]]+3.30, yayda [[UTC]]+4.30 |Abreviatura = |ISO = |FIPS = |Telefon kodu = |Poçt indeksi = |İnternet-domen = |Avtomobil nömrəsi = |Xəritədə yeri = |Sayt = |Commons kateqoriyası = |Qeydlər = }} ''' Əfşariyyə dehistanı ''' ({{Dil-fa|دهستان افشاریه}}) — [[İran]]da, [[Qəzvin ostanı]]nın [[Takistan şəhristanı]]nın [[Xürrəmdəşt bəxşi]]ndə inzibati-ərazi vahidi. Bölgə öz adını burada yaşayan [[Əfşar boyu]]dan alıb və [[Əfşar boyu|Əfşarlar]]ın yurdu mənasını daşıyır. == Əhalisi == [[2016]]–cı il siyahıyaalınmasına görə dehistanın əhalisi 3.394 ailədə 3.692 nəfəri kişilər və 3.570 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 7.262 nəfərdir.<ref name="c2016mp"/> İnzibati baxımdan 19 kəndi əhatə edir ki onlardan üçündə əhali yaşamır.<ref name="c2016mp">{{Cite web |title=Əhalisi |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |access-date=2021-01-08 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |url-status=live }}</ref> === Milli tərkibi === Dehistan əhalisini [[Azərbaycanlılar|türklər]] təşkil edir, [[Azərbaycan dili|türkcə]] danışırlar və [[şiə]] [[müsəlman]]dırlar. Əhalisi əsasən [[Əfşar boyu]]nun törəmələridirlər. <center> {| border=1 cellpadding=2 cellspacing=1 align=centerr |+'''Kəndlərin milli tərkibi''' |- !No !Kəndlər !2016 !Milli tərkibi |- |1||[[Rəhimabad (Xürrəmdəşt)|Rəhimabad]]||445||[[azərbaycanlılar|Azərbayan türkləri]] |- |2||[[Cəfərabad (Xürrəmdəşt)|Cəfərabad]]||753||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |3||[[Kəçəmərz]]||340||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |4||[[Şizənd (Xürrəmdəşt)|Şizənd]]||866||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |5||[[Köşkək (Xürrəmdəşt)|Köşkək]]||170||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |6||[[Övrazcin]]||1 244||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |7||[[Yariabad (Xürrəmdəşt)|Yariabad]]||127||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |8||[[Bürzüləcin]]||896||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |9||[[Atəş Anbar]]||103||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |10||[[Yuxarı Şənəstəq]]||344||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |11||[[Aşağı Şənəstəq]]||296||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |12||[[Həmidabad (Xürrəmdəşt)|Həmidabad]]||13||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |13||[[Korçeşmə (Xürrəmdəşt)|Korçeşmə]]||222||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |14||[[Təbrizək (Xürrəmdəşt)|Təbrizək]]||1 019||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |15||[[Hacıabad (Xürrəmdəşt)|Hacıabad]]||158||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |16||[[Sinək (Xürrəmdəşt)|Sinək]]||266||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |17||Ağcaqaya||0||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |18||Haşımbağı||0||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |- |19||Yastıbulaq||0||[[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]] |} </center> == İstinadlar == <references />{{İran-qaralama}} [[Kateqoriya:Takistan şəhristanı]] [[Kateqoriya:Takistan şəhristanının yaşayış məntəqələri]] g6ay2nd9v8s3q9evgylapbzjjr45brk 0 882181 8985197 8763069 2026-07-01T12:36:27Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985197 wikitext text/x-wiki {{digər məna|Vilayət (dəqiqləşdirmə)}} '''Vilayət''' — [[Əhli-beyt]]in vilayəti və rəhbərliyi [[Şiəlik]]də onların fəzilətlərindən sayılır. [[Məhəmməd]]in "[[Səqəleyn]]" hədisində Kitaba ([[Quran]]) və Əhli-beytə bağlı olmağa dəvət etməsi Şiəlikdə rəhbərliyin Əhli-beytə məxsus olduğunun açıq göstəricisi kimi qiymətləndirilmişdir.<ref>Sübhani, Simaye əqaide şie, h.ş 1386, s.231-232</ref> "Səqəleyn" hədisinin bəzi nəqllərində "səqəleyn" yerinə Quran və Əhli-beytdən "[[xəlifə]]teyn" deyə bəhs edilmişdir. <ref>Şeyx Səduq, Kəmaluddin, h.q 1395, c.1, s.240; İbn Hənbəl, h.q 1416, c.35, s.456 və 512; Heysəmi, Məcməuz-zəvaid, c.9, s.163; Şüştəri, İhqaqul-həqq, h.q 1409, c.9, s.375 və c.18, s.279-281</ref> Bu hədisə əsasən, Əhli-beyt Məhəmmədin [[xəlifə]]si və canişinləridir. Onların canişinliyi hərtərəflidir. Həmçinin hakimiyyət işləri və rəhbərliyə də şamil olur.<ref>Rəbbani Qolpayqani, Əhli-beyt (ə), s.562</ref> Şiə alimləri qeyd edir ki, Məhəmməd [[Əli]]ni və Əhli-beytini [[Qədir-Xum]] hadisəsində rəhbərliyə və hökumətə təyin etdi.<ref>Sübhani, Simaye əqaide şie, h.ş 1386, s.231</ref> Bəziləri məsumluq xüsusiyyətinə əsasən, Məhəmməddən sonra [[imamət]] və rəhbərliyi yalnız Əhli-beytə aid hesab ediblər. Onlar həmçinin Əhli-beytə qeyd-şərtsiz itaət etməyin vacib olmasını onların rəhbərliyinin dəlillərindən biri hesab ediblər; Çünki itaət etməyin vacibliyi müsəlmanların həyatına aid olan bütün görülməsi və edilməməsi lazım olan əməlləri, o cümlədən dini, iqtisadi, siyasi və mədəni məsələləri ehtiva edir. Ona görə də Şiəlikdə cəmiyyət və hakimiyyətlə bağlı məsələlərdə onlara itaət etmək vacibdir.<ref>Rəbbani Qolpayqani, Əhli-beyt (ə), s.561</ref> == Təkvini vilayət == Livanın şiə yazıçı və alimlərindən Məhəmməd Cəmil Həmudun dediyinə görə, az sayda şəxslər istisna olmaqla, İmamiyyə alimləri 12 imamların təkvini vilayətinin olmasında həmfikirdirlər.<ref>Həmud, Əl-Fəvaidul-bəhiyyə, h.q 1421, c.2, s.117</ref> Təkvini vilayətdən məqsəd odur ki, bir şəxs Allahın izni ilə yaradılış və təkvin aləmində dəxil olub təsərrüf edə bilər. Məsələn, Allahın izni ilə sağalmaz bir xəstəyə şəfa verə bilər və ya ölü bir insanı dirildə bilər.<ref>Məkarim Şirazi, Peyame Quran, h.ş 1386, c.9, s.154; Həmud, Əl-Fəvaidul-bəhiyyə, h.q 1421, c.2, s.118; Hüseyni Milani, İsbatul-vilayətil-ammə, h.q 1438, s.166</ref> Şiə alimlər imamların təkvini vilayəti ilə bağlı hədisləri mütəvatir sayıb<ref>Həmud, Əl-Fəvaidul-bəhiyyə, h.q 1421, c.2, s.137; Hüseyni Milani, İsbatul-vilayətil-ammə, h.q 1438, s.168</ref> və onların bir çoxunu sənəd baxımından səhih və mötəbər hesab ediblər.<ref>Həmud, Əl-Fəvaidul-bəhiyyə, h.q 1421, c.2, s.137; Hüseyni Milani, İsbatul-vilayətil-ammə, h.q 1438, s.233</ref> == Təşrii vilayət == Şiə mənbələrində təşrii vilayət iki mənada işlədilib: İnsanların mal və canlarına vilayəti (təsərrüfdə üstünlük) olmaq mənasında:<ref> Xoyi, Misbahul-fəqahə, h.q 1417, c.5, s.38; Safi Qolpayqani, Vilayəte təkvini və təşrii, h.ş 1392, s.133; Hüseyni Milani, İsbatul-vilayətil-ammə, h.q 1438, s.111; Həmud, Əl-Fəvaidul-bəhiyyə, h.q 1421, c.2, s.112</ref> Qeyd edilmişdir ki, Məhəmməd və 12 imamların bu mənadakı təşrii vilayətlərində heç bir ixtilaf yoxdur.<ref>Xoyi, Misbahul-fəqahə, h.q 1417, c.5, s.38; Safi Qolpayqani, Vilayəte təkvini və təşrii, h.ş 1392, s.133, 135, 141</ref> Ayətullah Safi onların bu növ təşrii vilayətini dinin zərurətlərindən hesab etmişdir.<ref>Safi Qolpayqani, Vilayəte təkvini və təşrii, h.ş 1392, s.141</ref> Hökmlər üzərində vilayət və təşrii (qanunvericilik) haqqı mənasında:<ref> Sübhani, Mənşure cavid, h.ş 1383, c.10, s.180; Hüseyni Milani, İsbatul-vilayətil-ammə, h.q 1438, s.267-268; Safi Qolpayqani, Vilayəte təkvini və təşrii, h.ş 1392, s.126; Cavadi Amuli, Şəmime vilayət, h.ş 1383, s.92</ref> Bəzi şiə alimləri bəzi hökmlərdə Məhəmmədin təşrii vilayətinin olmasını qəti hesab ediblər. <ref>Mumin, Vilayəte vəliyye məsum (ə), s.115; Hüseyni Milani, İsbatul-vilayətil-ammə, h.q 1438, s.272-273</ref> Lakin şiə alimləri arasında imamların təşrii vilayətinin (qanunvericilik üzərində) isbat olunmasında ixtilaf vardır. Bəziləri imamları müstəfiz və ya mütəvatir sayılan <ref>Hüseyni Milani, İsbatul-vilayətil-ammə, h.q 1438, s.343; Amili, Əl-vilayətut-təkviniyyə vət-təşriiyyə, s.60, 61, 63</ref> çoxsaylı hədislərə əsasən, vilayət sahibi və təşri (qanunvericilik) haqqına malik hesab ediblər.<ref>Mumin, Vilayəte vəliyye məsum (ə), s.100, 118; Hüseyni Milani, İsbatul-vilayətil-ammə, h.q 1438, s.356; Amili, Əl-vilayətut-təkviniyyə vət-təşriiyyə, s.60</ref> Bunun əksinə, bir qrup qanunvericilik və təşri haqqını yalnız Allaha məxsus hesab edərək Məhəmməd və İmamların təşrii vilayətə sahib olmalarını inkar ediblər. <ref>Muğniyə, Əl-Cəvamiu vəl-fəvariq, h.q 1414, s.127-128; Safi Qolpayqani, Vilayəte təkvini və təşrii, h.ş 1392, s.130-132; Fəhri, Əl-Vilayətut-təşriiyyə vət-təkviniyyə, s.384-388</ref> Seyyid [[Əli Milani]] bir çox dəlillərə əsasən, imamların təşrii vilayətini sübut etməyi qəti hesab etmişdir.<ref>Hüseyni Milani, Ba pişvayane hidayətgər, h.ş 1388, s.383</ref> == İtaət == [[Ulul-Əmr ayəsi]]nə (Allaha, Peyğəmbərə və öz əmr sahiblərinizə itaət edin) əsasən, Allaha və Onun elçisinə itaət etməklə yanaşı, [[Ulul-əmr|Ulul-Əmrə]] itaət etmək qeyd-şərtsiz vacib hesab edilir.<ref>Təbərsi, Məcməul-bəyan, h.ş 1372, c.3, s.100; Təbatəbai, Əl-Mizan, h.q 1390, c.4, s.391 </ref> Fəzl ibn Həsən Təbərsiyə görə, İmamiyyə alimlərinin fikrincə, Ulul-Əmrdən məqsəd [[12 imam]]lardırlar.<ref>Təbərsi, Məcməul-bəyan, h.ş 1372, c.3, s.100 </ref> [[Əhli-beyt]]ə tabe olmağın vacibliyini isbat etmək üçün "[[Səqəleyn]]" hədisinə də istinad edilmişdir; Çünki bu hədisdə Əhli-beyt [[Quran]]ın yanında qərar veriliblər: Bu baxımdan Qurana itaət etmək müsəlmanlara vacib olduğu kimi, Əhli-beytə itaət etmək də vacibdir.<ref>Hələbi, Əl-Kafi fil-fiqh, h.q 1403, s.97 </ref> Hicri-Qəməri təqvimi ilə 4 və 5-ci əsrlərdə yaşamış imamiyyə fəqihi və mütəkəllimi Əbul-Səlah Hələbiyə görə, Məhəmmədin "Səqəleyn" hədisindəki sözləri qeyd-şərtsiz olduğu üçün Əhli-beytə itaət etmək də qeyd-şərtsiz vacibdir. Ona görə də müsəlmanlar Əhli-beytin bütün davranış və danışıqlarında onlara itaət etməlidirlər.<ref>Hələbi, Əl-Kafi fil-fiqh, h.q 1403, s.97 </ref> "[[Səfinə]]" hədisi də Əhli-beytə tabe olmaq və itaət etməyin vacibliyinə dəlalət edir; Çünki bu hədisə əsasən, nicat onlara tabe olmaqda, məhv və həlak olmaq isə onlara itaətsizlik etməkdədir.<ref>Müzəffər, Dəlailus-sidq, h.q 1422, c.6, s.262, 263 </ref> Bu hədisdə Məhəmməd Əhli-beytini [[Nuhun gəmisi]] ilə müqayisə etmişdir. Bu bənzətmə haqqında deyiblər ki, kim dində Əhli-beytə üz tutsa, hidayətə qovuşar və nicat tapar. Kim onlara tabe olmasa, yolunu azmış olar.<ref>Müzəffər, Əl-İlahiyyat, h.q 1412, c.4, s.108 </ref> Mir Hamid Hüseynin fikrincə, bu hədisə əsasən, Əhli-beytə itaət etməyin vacibliyi qeyd-şərtsiz gəlib.<ref>Mir Hamid Hüseyn, Əbəqatul-ənvar, h.ş 1366, c.23, s.975 </ref> == Həmçinin bax == * [[Vilayəti-Fəqih]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Şiəlik]] [[Kateqoriya:Ərəb dilində sözlər və ifadələr]] [[Kateqoriya:İslam terminləri]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] nwgprkfs8lhuk2ymqsp4cuqecso5t69 0 883111 8985539 7966195 2026-07-01T23:32:19Z Javid 312072 8985539 wikitext text/x-wiki {{Alim |piktoqram = |adı = Fəridə Səfiyeva |orijinal adı = Fəridə Ramiz qızı Səfiyeva |digər adı = |şəkil = |şəklin ölçüsü = |şəklin izahı = |din = |vətəndaşlığı = {{AZE}} |milliyyəti = |həyat yoldaşı = |uşağı = |atası = |anası = |elm sahəsi = |alma-mater = <!--Qədim təhsil ocaqları--> |təhsili = <!--Müasir təhsil ocaqları--> |elmi rəhbəri = |tanınmış yetirmələri = |tanınır = <!--Alimə fəaliyyətinə görə verilən ləqəb--> |mühüm layihələri = |mükafatları = |imzası = |saytı = |vikianbar = }} '''Fəridə Səfiyeva''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan]] [[alim]]i. [[elmlər doktoru|Filologiya elmləri doktoru]], [[professor]]. [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]nin üzvü (2009-cu ildən). [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]nin Ədəbiyyat və dillər kafedrasının rəhbəri (2018-ci ildən). [[Qərbi Azərbaycan İcması|Qərbi Azərbaycan İcması İrəvan Şəhər İcması]]nın sədri və [[Qərbi Azərbaycan İcması|Qərbi Azərbaycan İcmasının Qadınlar Şurası]]nın üzvü. == Həyat və Fəaliyyəti == 1964-cü il noyabrın 27-də [[Bakı]] şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. 1987-ci ildə [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin filologiya fakültəsini bitirib. 1997-ci ildə "[[Bəxtiyar Vahabzadə]]nin dramaturgiyası" mövzusunda fəlsəfə doktorluğu, 2012-ci ildə "[[Nəbi Xəzri]]nin yaradıcılığında fərdi üslub və poetika problemləri" adlı elmləri doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib. 1999-cu ildən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Dədə Qorqud Elmi Mərkəzində baş elmi işçi vəzifəsində çalışıb. 2001-ci ildən [[Azərbaycan Dillər Universiteti]]nin Ədəbiyyat tarixi kafedrasının müəllimi, dosenti, 2005-ci ildən 2018-ci ilə qədər Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasında müdiri olub. 2018-ci ildən Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Ədəbiyyat və dillər kafedrasına rəhbərlik edir.<ref>{{cite web |url=https://admiu.edu.az/f%C9%99rid%C9%99-s%C9%99fiyeva/ |title=Fəridə Səfiyeva |website=Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti |access-date=2026-07-01 }}</ref> Fəridə Səfiyeva 8 kitab, 60-dan çox elmi məqalə, konfrans məruzəsi və tezisin müəllifidir. Məqalələrin bir qismi Rusiyanın, Türkiyənin və Ukraynanın bir sıra dərgilərində çap olunub.<ref>{{cite web|title="Bakıdan Qahirəyə və Stokholma uzanan yol" FOTO|url=https://sia.az/az/news/education/439266.html|website=Sia.az - Dünya və yerli xəbərlərin tək ünvanı|language=az|date=24 oktyabr 2014|access-date=2024-12-05|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207031108/https://sia.az/az/news/education/439266.html|url-status=live}}</ref> Müxtəlif beynəlxalq elmi konfranslarda məruzə ilə çıxış edib. 2011-ci ildə Türkiyədə keçiriən "Eğitim gelişmeler və kültürel paylaşım semineri"nin iştirakçısı olub.<ref>{{cite web|title=Fəridə Səfiyeva: “İnam olan yerdə möcüzələr gerçəkləşir”|url=https://www.anl.az/down/meqale/525/2015/may/434323.htm|website=www.anl.az|access-date=2024-12-05|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207081635/https://www.anl.az/down/meqale/525/2015/may/434323.htm|url-status=live}}</ref> Polşa dövlətinin və Azərbaycanın Polşadakı səfirliyinin sifarişi ilə çap olunan "Azərbaycan dili" dərsliyi ("Materialy didaktyczne do nauki jezika Azerbeyjdzanskiego") Polşa universitetlərində geniş istifadə edilir.<ref>{{cite web|title=Professor Fəridə Səfiyevanın “İrəvan: tarixi həqiqətlər və şəxsiyyətlər” kitabının təqdimatı olub|url=https://azertag.az/xeber/professor_feride_sefiyevanin_irevan_tarixi_heqiqetler_ve_sexsiyyetler_kitabinin_teqdimati_olub-3238976|website=azertag.az}}</ref> Nadir arxiv sənədləri əsasında yazılan "Bir ömrün iziylə" kitabı Azərbaycan xalqının elmi potensialının formalaşmasında böyük xidmətləri olan akademik Heydər Hüseynovun həyat və fəaliyyətinə həsr olunub. Kitabın təqdimatı Heydər Əliyev Fondunun Vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşkilatçılığı və iştirakı ilə keçirilib. Kitabın yenidən nəşri fondun vəsaiti hesabına reallaşıb. [[Qərbi Azərbaycan İcması|Qərbi Azərbaycan İcması İrəvan Şəhər İcması]]nın sədri və [[Qərbi Azərbaycan İcması|Qərbi Azərbaycan İcmasının Qadınlar Şurası]]nın üzvüdür.<ref>{{cite web |url=https://azpresstimes.info/news8307 |title=Professor Fəridə Səfiyevanın “İrəvan: tarixi həqiqətlər və şəxsiyyətlər” kitabının təqdimatı olub |website=AZpressTimes.info |publisher=AZpress Media |language=az |access-date=2026-07-01 }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} p7sap2v8xmqab0tlj7kbzm3jzdnqtia 0 901002 8985423 8059545 2026-07-01T19:41:28Z Bozqurd77 316685 /* */ şablon 8985423 wikitext text/x-wiki '''Daxili Kasl faktoru''' ({{lang-en|Intrinsic factor}}) — [[B12 vitamini]]nin bağırsaqlardan sorulmasını təmin edən qlikoproteindir. Bu faktor mədənin [[paylaşdırıcı hüceyrələri]] (parietal hüceyrələri) tərəfindən ifraz olunur və B12 vitamini ilə kompleks əmələ gətirərək, onun nazik bağırsaqlardan qan dövranına keçməsini asanlaşdırır. == Fizioloji rol == Daxili Kasl faktoru B12 vitamininin bağırsaqlardan aktiv transport yolu ilə sorulması üçün vacibdir. Onun çatışmazlığı [[pernisioz anemiya]] kimi ağır pozğunluqlara səbəb ola bilər. Bu faktor olmadan B12 vitamini normal şəkildə sorulmur və sinir sistemi ilə hematopoetik sistemdə ciddi fəsadlar yarana bilər. == Klinik əhəmiyyəti == Daxili Kasl faktorunun yetərsizliyi əsasən [[atrofik qastrit]], [[mədə rezeksiyası]] və ya [[autoimmun xəstəliklər]] nəticəsində yaranır. Bu vəziyyətlərdə B12 vitamini parenteral və ya yüksək dozalarda oral şəkildə qəbul edilməlidir. == Ədəbiyyat == * Herbert V. Vitamin B12: Plant Sources, Requirements, and Assay Methods. The American Journal of Clinical Nutrition, 1988. PMID 3281436. * Green R, Allen LH, Bjorke-Monsen AL, et al. Vitamin B12 deficiency. Nature Reviews Disease Primers, 2017. doi:10.1038/nrdp.2017.40. == Xarici keçidlər == * [https://www.nature.com/articles/nrdp201740 B12 vitamini çatışmazlığı və təsirləri] {{Tibb}} {{Gen}} [[Kateqoriya:Qastroenterologiya]] [[Kateqoriya:Hematologiya]] {{stub}} eq9hbat99g1tx4t4h7z9d30w6mmhi0d 0 906516 8985497 8909981 2026-07-01T21:42:38Z Ooligan 219970 Better photo 8985497 wikitext text/x-wiki {{İdmançı |piktoqram = <!--İdman növünün adı (bu parametr başlıq piktoqramını təyin edir--> |adı = Toni Vodişek |orijinal adı = {{lang-sl|Toni Vodišek}} |şəkil = Toni Vodišek in 2024.jpg |şəklin ölçüsü = |şəklin izahı = |tam adı = |ləqəbi = |milliyyəti = |doğum tarixi = |doğum yeri = |vəfat tarixi = |vəfat yeri = |boyu = 180 sm |çəkisi = 82 kq |vətəndaşlığı = {{SLO}} |təhsili = |idman növü = [[kaytsörfinq]] |idman dərəcəsi = |ağırlıq dərəcəsi = |məşqçisi = |komandası = |bacarıqları = |hərbi rütbəsi = |karyera illəri = |medalları = {{Turnir|Avropa çempionatı}} [[Fayl:Olympic_rings_without_rims.svg|30px]] {{Gümüşmedal |[[2024 Yay Olimpiya Oyunları|Paris 2024]]|[[kaytsörfinq]]}} {{Turnir|Dünya çempionatı}} {{Qızılmedal |Kalqari 2022 |[[kaytsörfinq]]}} {{Gümüşmedal |Haaqa 2024|[[kaytsörfinq]]}} {{Turnir|Avropa çempionatı}} {{Gümüşmedal |Oristano 2019|[[kaytsörfinq]]}} {{Gümüşmedal |Navpakt 2022 |[[kaytsörfinq]]}} |saytı = |vikianbar = |yeniləmə = <!--Tarix--> }} '''Toni Vodişek''' ({{lang-sl|Toni Vodišek}}; {{DVTY}}) — [[Sloveniyalılar|sloveniyalı]] [[kaytsörfinq]] ustası. O, 2022-ci ilin Dünya çempionu, [[2024 Yay Olimpiya Oyunları|2024-cü il Yay Olimpiya Oyunları]]nda ilk kişilər arasında [[kaytsörfinq]] yarışında finala yüksələrək, gümüş medal qazanmışdır. == Həyatı == Toni Vodişek 7 iyun 2000-ci ildə [[Sloveniya]]nın İzola şəhərində anadan olub.<ref name="tonivodisek">{{cite web|title=My Biography|subtitle=Let me tell you something about myself…|url=https://tonivodisek.com/biography/|website=tonivodisek.com|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120234314/https://tonivodisek.com/biography/|archive-date=2025-01-20}}</ref> Onun atası da [[kaytsörfinq]] ilə məşğul olub və ölkədə bu idman növünün qabaqcıllarından sayılır.<ref>{{cite web|author=Anja Zupanc|title=Toni Vodišek Wins Silver Olympic Medal in Formula Kite|url=https://slovenia.si/excellence/toni-vodisek-wins-silver-olympic-medal-in-formula-kite|website=Slovenia.si|date=2024-08-10|accessdate=2025-04-01|lang=en|archive-date=2024-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240822000515/https://slovenia.si/excellence/toni-vodisek-wins-silver-olympic-medal-in-formula-kite|url-status=live}}</ref> [[2012 Yay Olimpiya Oyunları|2012-ci il Yay Olimpiya Oyunları]]nda iştirak etmək üçün namizədlərdən biri sayılsa da, o zaman kaytsörfinq Olimpiya proqramına salınması məsələsi həll edilirdi, lakin o, zədə aldığından idman karyerasını bitirmək məcburiyyətində qalıb.<ref name="ws">{{cite web|title=Toni Vodisek: ‘I want to win Olympic gold, for me and my father’|url=https://www.sailing.org/2024/07/22/toni-vodisek-i-want-to-win-olympic-gold-for-me-and-my-father|publisher=[[Международная федерация парусного спорта|World Sailing]]|date=2024-07-24|accessdate=2025-04-01|lang=en|archive-date=2024-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808023646/https://www.sailing.org/2024/07/22/toni-vodisek-i-want-to-win-olympic-gold-for-me-and-my-father|url-status=live}}</ref> Toni doqquz yaşından etibarən sərbəst yarışlarda iştirak etməyə başlayıb.<ref name="tonivodisek" /> İdmançı qeyd edir ki, atası yarışa davam edə bilməyəndə qarajda olan avadanlıqlarını ona göstərərək: "Növbə səndədir!" demişdi.<ref name="ws" /> 2015-ci ildə 15 yaşlı Vodişek yeniyetmələr arasında Avropa və Dünya Çempionatında gümüş medal qazandı. 2015-ci ildə isə Yelkənli İdman üzrə Dünya Kubokuna vəsiqə qazanaraq, Debüt mövsümündən sonra Toni "Formula Kite" sinfində bu yarışın finalına yüksəlib.<ref>{{cite web|title=Kajtar Toni Vodišek edini Slovenec na finalu v ZAE|url=https://old.delo.si/sport/drugi-sporti/kajtar-toni-vodisek-edini-slovenec-na-finalu-v-zae.html|website=Delo|date=2015-10-29|lang=sl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250120234604/https://old.delo.si/sport/drugi-sporti/kajtar-toni-vodisek-edini-slovenec-na-finalu-v-zae.html|archivedate=2025-01-20}}</ref> 2016-cı ildən 2018-ci ilə qədər o, ardıcıl olaraq üç dəfə Avropa və yeniyetmələr arasında dünya çempionatının qalibi olub, həmçinin böyüklər arasında yarışlarda 2017-ci il Dünya Çempionatında altıncı,<ref>{{cite web|title=Formula Kite Foil World Championship 2017 in Muscat, Oman|url=https://kitegeneration.com/formula-kite-foil-world-championship-2017-muscat-oman/#Day-5|website=kitegeneration.com|date=2017-11-26|accessdate=2025-04-01|lang=en|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123201553/https://kitegeneration.com/formula-kite-foil-world-championship-2017-muscat-oman/#Day-5|url-status=live}}</ref><ref name="enavtika">{{cite web|title=Jadralec Toni Vodišek zastavonoša na olimpijskih igrah|url=https://enavtika.si/sl/novice/6077-jadralec-toni-vodisek-zastavonosa-na-olimpijskih-igrah|website=enavtika.si|date=2018-09-26|accessdate=2025-04-01|lang=sl|archive-date=2024-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240822001512/https://enavtika.si/sl/novice/6077-jadralec-toni-vodisek-zastavonosa-na-olimpijskih-igrah|url-status=live}}</ref> 2018-ci ildə isə Dünya Kubokunda yeddinci yerin qalibi olub. Vodişek [[2018 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunları|2018-ci il Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunları]]nda Sloveniya komandasının tərkibində çıxış edərək, açılış mərasimində ölkəsinin bayraqdarı olub və eyni zamanda gümüş medal qazanıb.<ref>{{cite web|title=Olimpijski podprvak Toni Vodišek obljublja, da se bo vrnil še močnejši|url=https://www.rtvslo.si/sport/oi-2024/sporti/jadranje/olimpijski-podprvak-toni-vodisek-obljublja-da-se-bo-vrnil-se-mocnejsi/717573|website=RTV Slovenija|date=2024-08-09|accessdate=2025-04-01|lang=sl|archive-date=2024-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240822001512/https://www.rtvslo.si/sport/oi-2024/sporti/jadranje/olimpijski-podprvak-toni-vodisek-obljublja-da-se-bo-vrnil-se-mocnejsi/717573|url-status=live}}</ref> 2019-cu ildə Vodişek böyüklər arasında Avropa Çempionatında [[kaytsörfinq]] yarışında gümüş medal qazandı ki, bu da Sloveniya tarixində bu turnirdə ilk medal oldu.<ref>{{cite web|title=Toni Vodišek je na evropskem prvenstvu bodoče olimpijske discipline formula kite Sloveniji prijadral prvo srebrno medaljo. Od 19-letnega Koprčana je bil boljši le Axel Mazella iz Francije|url=https://www.jzs.si/toni-vodisek-je-evropski-podprvak/|website=jzs.si|date=2019-09-30|accessdate=2025-04-01|lang=sl|archive-date=2024-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240822013919/https://www.jzs.si/toni-vodisek-je-evropski-podprvak/|url-status=live}}</ref> 2020-ci ildə bacısı Marina ilə birlikdə qarışıq komandalar arasında Avropa Çempionatında iştirak edən cütlük 10-cu yerin qalibi oldu. 2022-ci ildə o, həm Avropa çempionu (müsabiqənin qalibi Sinqapur idmançısı idi, ona görə də çempionluq titulu avtomatik olaraq Avropanın ən yaxşısı, ikinci yeri tutan Toni Vodişekə verildi)<ref>{{cite web|title=Nolot and Maeder win Europeans in high-wind drama|url=https://www.kiteclasses.org/component/content/article/530-nolot-and-maeder-win-europeans-in-high-wind-drama?catid=60&Itemid=322|website=kiteclasses.org|accessdate=2025-04-01|lang=en|archive-date=2025-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250316130343/https://www.kiteclasses.org/component/content/article/530-nolot-and-maeder-win-europeans-in-high-wind-drama?catid=60&Itemid=322|url-status=live}}</ref> və ilk dəfə Dünya çempionu oldu.<ref>{{cite web|title=First world title for Vodisek, No.6 for Moroz|url=https://www.kiteclasses.org/component/content/article/537-first-world-title-for-vodisek-no-6-for-moroz?catid=60&Itemid=322|website=kiteclasses.org|accessdate=2025-04-01|lang=en|archive-date=2024-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808230603/https://www.kiteclasses.org/component/content/article/537-first-world-title-for-vodisek-no-6-for-moroz?catid=60&Itemid=322|url-status=live}}</ref> 2023-cü il Dünya Çempionatında ikinci yeri tutaraq,<ref>{{cite web|title=Toni Vodišek priplul v Pariz in srebrno pristal|url=https://www.delo.si/sport/drugi-sporti/toni-vodisek-priplul-v-pariz-in-srebrno-pristal|website=delo.si|date=2023-08-19|accessdate=2025-04-01|lang=sl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240228130323/https://www.delo.si/sport/drugi-sporti/toni-vodisek-priplul-v-pariz-in-srebrno-pristal/|archivedate=2024-02-28}}</ref> Toni Vodişek Formula Kite Oyunlarda, debüt etdiyi [[2024 Yay Olimpiya Oyunları|2024-cü il Yay Olimpiya Oyunları]]na vəsiqə qazanıb.<ref>{{cite web|title=23-letni Toni Vodišek slovenski adut za medaljo v Parizu|url=https://www.24ur.com/novice/svet/toni-vodisek.html|website=24ur.com|date=2024-03-20|lang=sl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240320182258/https://www.24ur.com/novice/svet/toni-vodisek.html|archivedate=2024-03-20}}</ref> Olimpiadada finala yüksələn Toni, finalda yalnız avstriyalı Valentin Bontusa uduzaraq gümüş medal qazanıb.<ref>{{cite web|title=Toni Vodišek neposredno v finale: Kolajna je že skoraj naša, gremo po zlato|url=https://siol.net/sportal/olimpizem/v-vodiskovem-razredu-tezave-z-vetrom-slovenec-neposredno-v-finale-641051|website=siol.net|date=2024-08-07|accessdate=2025-04-01|lang=sl|archive-date=2024-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808023645/https://siol.net/sportal/olimpizem/v-vodiskovem-razredu-tezave-z-vetrom-slovenec-neposredno-v-finale-641051|url-status=live}}</ref> Olimpiya Oyunlarının bağlanış mərasimində Sloveniya nümayəndə heyətinin bayraqdarı Toni Vodişek və qolfçu Pia Babnik olub.<ref>{{cite web|author=Jamie Braidwood|title=Every Olympic flagbearer for Paris 2024 closing ceremony including Alex Yee and Katie Ledecky|url=https://www.independent.co.uk/sport/olympics/olympics-flagbearer-paris-usa-teamgb-b2594760.html|website=[[The Independent]]|date=2024-08-11|accessdate=2025-04-01|lang=en|archive-date=2024-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240811213613/https://www.independent.co.uk/sport/olympics/olympics-flagbearer-paris-usa-teamgb-b2594760.html|url-status=live}}</ref> ==İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:2024 Yay Olimpiya Oyunları gümüş medalçıları]] anu8rm35bq0luixln85i6le7byh0ifn 0 909722 8985425 8984253 2026-07-01T19:47:20Z Bozqurd77 316685 /* */ düzəliş 8985425 wikitext text/x-wiki {{Musiqiçi | vətəndaşlığı = {{SSRİ}}→<br>{{AZE}} |doğum yeri = [[İmişli rayonu]], [[Azərbaycan SSR]], [[SSRİ]] }}'''Vüqar Mənəf oğlu Yusubov''' ([[12 dekabr]] [[1965]], [[İmişli rayonu]] - [[6 yanvar]] [[2024]]) — Azərbaycan müğənnisi və bəstəkarı. O, 1980-ci illərdən etibarən həm [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycanda]], həm də [[Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası|Rusiyada]] musiqi fəaliyyəti ilə məşğul olmuş, "Təbriz" musiqi qrupunun rəhbəri kimi tanınmışdır.<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://kulis.az/xeber/senet/xeber______________________________-10767|title=“Böyük pulları da, qadınları da, şöhrəti də görmüşəm!”|website=Kulis.az|access-date=2025-07-01|archive-date=2026-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20260106051543/https://kulis.az/xeber/senet/xeber______________________________-10767|url-status=live}}</ref> == Həyatı və fəaliyyəti == === Erkən həyatı və başlanğıc fəaliyyəti === Vüqar Yusubov 1965-ci ildə [[İmişli rayonu|İmişli rayonunda]] anadan olmuşdur. Uşaqlıqdan musiqi ilə məşğul olmuş, 13 yaşında ilk dəfə yerli "Röya" ansamblının konsertində səhnəyə çıxmışdır. Orta məktəbi bitirdikdən sonra İmişli rayon mədəniyyət şöbəsinin nəzdində uşaq-gənclər ansamblının yaradılmasında iştirak etmiş, 1983-cü ildə İmişlidəki Dəmiryol klubunda çıxış etmişdir.<ref name="auto">{{cite web |title=Vüqar Yusubov: “Nə yaxşı ki, bir iz qoyub gedirəm...” |url=https://hemlemedia.az/29692-vuqar-yusubov-ne-yaxshi-ki-bir-iz-qoyub-gedirem.html |accessdate=2025-07-29 |website=hemlemedia.az |archive-date=2026-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106055249/https://hemlemedia.az/29692-vuqar-yusubov-ne-yaxshi-ki-bir-iz-qoyub-gedirem.html |url-status=live }}</ref> === Musiqi fəaliyyəti === Vüqar Yusubov 1987-ci ildən etibarən kasetlər vasitəsilə mahnılarını yaymağa başlamış, bu vasitə ilə dinləyici kütləsi formalaşmış və müəyyən müddətdən sonra toylarda və konsert salonlarında çıxış etmişdir. Bu dövrdə [[Bakı|Bakıda]] keçirilən konsertlərdə 20 gün ardıcıl çıxış etmişdir. Səhnə yoldaşları ilə fəaliyyətlərinin ilk illərində musiqilərini "Vesna" maqnitofonu ilə özləri lentə alırdılar. 1989-cu ildə [[Azərbaycan Televiziyası|Azərbaycan Televiziyasının]] "Dalğa" proqramında təqdim olunan və ifa etdiyi "Təbriz" mahnısı musiqi ictimaiyyətində tanınmışdır. Peşəkar studiya imkanlarının olmamasına baxmayaraq bu fəaliyyətləri diqqət cəlb etmiş, eyni ildə [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]] iş adamı [[Cənnət Əliyev]] onları dinlədikdən sonra əməkdaşlıq təklif etmişdir.<ref name="auto1"/><ref name="auto"/> Bir müddət İmişlinin qabaqcıl mədəniyyət işçisi, bəstəkar Şakir Əliyevin qurduğu "Şəms" ansamblında fəaliyyət göstərir. Ardınca Cənnət Əliyevin [[Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası|Rusiyada]] yaratdığı "Təbriz" musiqi qrupunda fəaliyyətə başlayır.<ref name="auto"/> 1990-cı illərdə Vüqar Yusubov Azərbaycana qayıdaraq [[solo]] fəaliyyətini davam etdirmişdir. Bu dövrdə onun ifasında səslənən "Mən səni sevmədim ki", "Yalanmış" və "Ayrılıqdan yana" adlı mahnılar müstəqil musiqi fəaliyyətinin əsas nümunələrindən biri kimi tanınmağa başlamışdır. O, [[Sezən Aksu|Sezən Aksunun]] da oxuduğu "Gülümsə" mahnısını ifa edib. Vüqar Yusubovun sözlərinə görə Vüqarın ifasını çox bəyənən Sezən Aksu gülərək "''bilsəydim, bu ifanı məndən sonra belə oxuyan olacaq, heç oxumazdım''" ifadəsini işlədərək mübaliğə etmişdir.<ref name="APA-SezenAksu">{{Cite web|url=https://apa.az/incesenet/xeber_vuqar_yusubov_____sezen_aksu_zeng_edib__ta_-362520|title=Vüqar Yusubov: “Sezen Aksu zəng edib, tanımadığım nömrə olduğuna görə cavab verməmişəm” - MÜSAHİBƏ|website=Apa.az}}</ref> Vüqar Yusubov həmçinin bəstəkar kimi də fəaliyyət göstərmiş, bir çox mahnıların musiqisini özü yazmışdır. Onun ən bəyəndiyi mahnılardan birinin "Təbriz" mahnısı olduğu üçün ansamblına Təbriz adını vermiş, oğluna da bu adı qoymuşdur.<ref name="auto" /> Vüqar Yusubov 2024-cü ilin yanvarında vəfat etmişdir.<ref>{{cite web |date=2024-06-12 |title=Vüqar Yusubov vəfat etdi |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/vuqar-yusubov-vefat-etdi-423396 |access-date=2025-07-30 |publisher=Qafqazinfo.az |archive-date=2025-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250621204758/https://qafqazinfo.az/news/detail/vuqar-yusubov-vefat-etdi-423396 |url-status=live }}</ref><ref>[https://kulis.az/xeber/media/mugenni-vuqar-yusubov-vefat-etdi-51886 Müğənni Vüqar Yusubov vəfat etdi] {{Wayback|url=https://kulis.az/xeber/media/mugenni-vuqar-yusubov-vefat-etdi-51886 |date=20250527205110 }} – Kulis.az, 6 yanvar 2024</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [https://music.apple.com/az/artist/v%C3%BCqar-yusubov/1537783061 Vüqar Yusubov – Apple Music profili] * [https://www.facebook.com/p/Vuqar-Yusubov-R%C9%99smi-S%C9%99hif%C9%99si-100063806045960/ Vüqar Yusubov – Facebook] [[Kateqoriya:Azərbaycan müğənniləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlı müğənnilər]] 036ki63cjb28vndg2uh2dknrjwoqztr 4 933967 8985768 8960930 2026-07-02T09:58:55Z Rəcəb Yaxşı 145872 8985768 wikitext text/x-wiki == [[:Göylər]] == {{Mənbə axtar|Göylər}} * Belə kənd var ki? Şamaxı rayonunda Göylər kənd inzibati ərazi dairəsi var, tərkibində Göylər Dağ (mərkəz olaraq), Acıdərə, Çöl Göylər, Yenikənd var - [https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf səhifə 92]. Müəyyən etmək lazımdır ki, bu məqalədə yazılanlar “hansı Göylərə” aiddir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 21:38, 26 sentyabr 2025 (UTC) :Məzmun silinməli və bu səhifə dəqiqləşdirmə səhifəsi edilməlidir. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 06:10, 27 sentyabr 2025 (UTC) ::Bir qədər araşdırmağa ehtiyyac var ki, məqalənin məzmununun hansı hissəsini [[Göylər Dağ]] məqaləsinə, hansı hissəsini [[Çölgöylər|Çöl Göylər]] köçürülsün. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:29, 29 sentyabr 2025 (UTC) : @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]], @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], bu köçürməni və birləşdirməni edə bilərsiz? [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 22:37, 26 may 2026 (UTC) ::Məqalənim bütün məlumatlarının hansı Göylərə (Dağ yoxsa Çöl) aid olduğunu anlamaqda çətinlik çəkirəm [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:01, 28 may 2026 (UTC) :{{Qalsın}}. Göylər Şamaxı rayonunda mövcud olan inzibati ərazi vahididir və kəndlər üzrə strukturlaşdırılmış yaşayış məntəqələrini əhatə edir. Mövzu coğrafi və inzibati baxımdan ensiklopedik əhəmiyyət daşıyır. Dəqiqləşdirmə və bölünmə ehtiyacı məqalənin silinməsi üçün əsas deyil, əksinə məzmunun strukturlaşdırılması ilə həll olunmalı texniki məsələdir.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:55, 11 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] Əgər qalsın desək, onda nə formada? Kənd olaraq deyə bilmərik, çünki belə kənd yoxdur. Göylər kənd inzibati ərazi dairəsi var. Tərkibində də Göylər Dağ (mərkəz olaraq), Acıdərə, Çöl Göylər, Yenikənd kəndləri. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:03, 11 iyun 2026 (UTC) :{{Qalsın}} İcra hakimiyyətinin [http://shamaxi-ih.gov.az/az/numayendelikler.html saytında] da qeyd olunub. Göylər nzibati ərazi dairəsidir. --[[İstifadəçi:Rəcəb Yaxşı|Rəcəb Yaxşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Rəcəb Yaxşı|müzakirə]]) 09:58, 2 iyul 2026 (UTC) o9o6cy8y6t917cg56vvlkcvlhvyrrm6 8985769 8985768 2026-07-02T10:13:28Z Rəcəb Yaxşı 145872 8985769 wikitext text/x-wiki == [[:Göylər]] == {{Mənbə axtar|Göylər}} * Belə kənd var ki? Şamaxı rayonunda Göylər kənd inzibati ərazi dairəsi var, tərkibində Göylər Dağ (mərkəz olaraq), Acıdərə, Çöl Göylər, Yenikənd var - [https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf səhifə 92]. Müəyyən etmək lazımdır ki, bu məqalədə yazılanlar “hansı Göylərə” aiddir. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 21:38, 26 sentyabr 2025 (UTC) :Məzmun silinməli və bu səhifə dəqiqləşdirmə səhifəsi edilməlidir. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 06:10, 27 sentyabr 2025 (UTC) ::Bir qədər araşdırmağa ehtiyyac var ki, məqalənin məzmununun hansı hissəsini [[Göylər Dağ]] məqaləsinə, hansı hissəsini [[Çölgöylər|Çöl Göylər]] köçürülsün. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 07:29, 29 sentyabr 2025 (UTC) : @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]], @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], bu köçürməni və birləşdirməni edə bilərsiz? [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 22:37, 26 may 2026 (UTC) ::Məqalənim bütün məlumatlarının hansı Göylərə (Dağ yoxsa Çöl) aid olduğunu anlamaqda çətinlik çəkirəm [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:01, 28 may 2026 (UTC) :{{Qalsın}}. Göylər Şamaxı rayonunda mövcud olan inzibati ərazi vahididir və kəndlər üzrə strukturlaşdırılmış yaşayış məntəqələrini əhatə edir. Mövzu coğrafi və inzibati baxımdan ensiklopedik əhəmiyyət daşıyır. Dəqiqləşdirmə və bölünmə ehtiyacı məqalənin silinməsi üçün əsas deyil, əksinə məzmunun strukturlaşdırılması ilə həll olunmalı texniki məsələdir.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:55, 11 iyun 2026 (UTC) ::@[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] Əgər qalsın desək, onda nə formada? Kənd olaraq deyə bilmərik, çünki belə kənd yoxdur. Göylər kənd inzibati ərazi dairəsi var. Tərkibində də Göylər Dağ (mərkəz olaraq), Acıdərə, Çöl Göylər, Yenikənd kəndləri. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:03, 11 iyun 2026 (UTC) :{{Qalsın}} İcra hakimiyyətinin [http://shamaxi-ih.gov.az/az/numayendelikler.html saytında] da qeyd olunub. Göylər İnzibati Ərazi Dairəsi var. Onun mərkəzi də Göylər kəndidir. Yəni Göylər Dağ kəndi əslində Göylər kəndidir. Bura [https://shamakhi-encyclopedia.az/pir-m%C9%99rd%D3%99kan-turb%D3%99si/ ensiklopediyada] da həm də icra hakimiyyətinin [http://shamaxi-ih.gov.az/az/numayendelikler.html saytında] da belədir. Buna görə də Göylər məqaləsi ilə Göylər Dağ məqaləsi birləşdirilməli və "Göylər" adı ilə saxlanılmalıdır.--[[İstifadəçi:Rəcəb Yaxşı|Rəcəb Yaxşı]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Rəcəb Yaxşı|müzakirə]]) 09:58, 2 iyul 2026 (UTC) ooxz4nsihli0zqmqub30qx8gry6lqmo 0 939584 8985617 8362079 2026-07-02T05:34:06Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/f9af6d24f78d8c95|detallar]]) 8985617 wikitext text/x-wiki {{İnzibati vahid}} '''Hempşir''' ({{dil-en|Hampshire}}) — [[İngiltərə]]nin cənubunda yerləşən [[sərəncam əyaləti]] ({{dil-en|ceremonial county}}) və [[qraflıq]]dır. Əyalət [[Cənub-Şərqi İngiltərə]] regionuna daxildir və inzibati mərkəzi [[Vinçester]] ({{dil-en|Winchester}}) şəhəridir. Hempşir tarixi, dəniz mədəniyyəti və təbiəti ilə tanınır. Qraflığın qərbində [[Dorset]], şimal-qərbində [[Viltşir]], şimalında [[Berkşir]], şərqində isə [[Surrey]] və [[Qərbi Sasseks]] yerləşir. Cənubdan isə [[İngilis kanalı]] ilə əhatə olunur. Hempşir İngiltərənin ən qədim məskunlaşmış bölgələrindən biridir və burada Roma dövrünə aid arxeoloji abidələr çoxdur. Qraflıqda yerləşən [[Sauthempton]] və [[Portsmut]] şəhərləri Böyük Britaniyanın ən mühüm dəniz limanları sayılır. Turizm baxımından Hempşir [[Nyuforest milli parkı]] ({{dil-en|New Forest National Park}}) və [[Cənubi Daun təbii parkı]] ({{dil-en|South Downs National Park}}) ilə məşhurdur. Bu bölgə həmçinin XXI əsrdə ABŞ-a köç etmiş bir çox ailənin və yazıçıların vətəni olmuşdur. Hempşir iqtisadiyyatında əsas sahələr gəmiqayırma, müdafiə sənayesi, kənd təsərrüfatı və turizmdir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Qeyri-metropolitan qraflıqlar]] gc1j22qejtgd8ertug0pphferoaa2m5 0 946433 8985481 8978910 2026-07-01T21:25:43Z InternetArchiveBot 179784 2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985481 wikitext text/x-wiki {{vikiləşdirmək|tarix=fevral 2026}} Ben aşağıdakı planetlilərə çevrilə bilir: * '''İnsanazor''' (Humungousaur) — növün adı vaksasaurian, planetinin adı isə Terradinodur<ref>[https://ben10hero.com/additional-aliens/humungousaur/ Humungousaur.] İstifadə tarixi: 16 aprel 2026.</ref>. İnsanabənzər dinozavrdır. Sinəsində omnitriks simvolu yerləşir. * Yadplanetli X * '''Almazbaş''' (Diamondhead) — bədəni insan şəkildi, yaşıl rəngli, olduqca sərt orqanik kristaldan ibarət yadplanetli. Bədəninin müxtəlif yerlərindən almaz kristalalrı çıxarda bilir. Növün adı petrosapien, planetlərinin adı isə Petropiyadır<ref>[https://ben10hero.com/omnitrix-alien-heroes-1/diamondhead/ Diamondhead.] İstifadə tarixi: 16 aprel 2026.</ref>. Ben Almazbaşa çevriləndə ayaqlarından çiyninə qədər örtən, yarı qara, yarı ağ olan paltar geyinir. Çiynində isə omritriks simvolu görünür. * Dördqol (Four Arms) — * Atomiks X (Atomic-X) — * Atomiks (Atomic) — * Amfibian (Amphibian) — * Ditto — * '''Rat''' (Rath) — narıncı rəngli pələng görünüşülü yadpalentlidir, əzələli bədən quruluşu, kəskin diş və pəncələri var. Ratın növü apopleksiandır və o Apopleksiya planetindəndir<ref>[https://ben10hero.com/additional-aliens/rath/ https://ben10hero.com - Rath.] İstifadə tarixi: 8 dekabr 2025.</ref>. Olduqca güclü olan Ratın çiyin, baş, ayaqlarında qara zolaqları var və biləklərindən qar apəncələr çıxır. Üzündə, boyun, qarın və sinəsində, əl və ayaqlarında ağ hissələri var. Gözləri yaşıl rəngdədir. Güləşçi kimi döyüşür. O, təkcə güclü deyil, həm də oludqca əsbi və aqressiv təbiətə sahibdir. Əsəbləşəndə üçüncü şəxsdən danışır və metafordan istifadə edir<ref>[https://ben10.fandom.com/wiki/Above%20and%20Beyond https://ben10.fandom.com - Above and Beyond.] İstifadə tarixi: 8 dekabr 2025.</ref>. O, əsəbləşəndə hətta qaçırılan kosmik gəmi, su, qravitasiya, alov kimi cansız varlıqlara da qışqırır<ref>[https://ben10.fandom.com/wiki/Rath%20(Classic) https://ben10.fandom.com - Rath.] İstifadə tarixi: 08 dekabr 2025.</ref>. Ratın əsəbiliyi onu daha güclü etsə də, bu xüsusiyyəti onun sağlam ünsiyyət qurmasında və ya problemləri sakitcə həll etməsinə mane olur. * '''Boz maddə''' (Grey matter) — Galvan Praym planetindən olan qalvandır. Yaradıcısı azmut da qalvandır<ref>[https://ben10.fandom.com/wiki/Ben%2010:%20Secret%20of%20the%20Omnitrix https://ben10.fandom.com - Ben 10: Secret of the Omnitrix.] İstifadə tarixi: 8 dekabr 2025.</ref>. O, kiçik, boz rəngli, iri gözlü, olduqca ağıllı kiçik yadplanetlidir. Oval formalı özləri sarı-yaşılımtıl rəngdə, gözbəbəbləri üfuqidir. Gözlərinin arasında bir üfuqi xətt yerləşir. Boz maadənin əsas gücü onun intellekktidir. O, texnoloji cihazlzr yaradır, bir baxışda aparatların təyinatını təyin edir və xarab olmuş alətləri asanlıqla düzəldir. Onun əsas zəifliyi onun kiçikliyidir. Hətta it və ya pişik kimi heyvanlar onu oyuncaq və ya yemək kimi görür və bu hal ciid təhlükə yaradır<ref>[https://ben10.fandom.com/wiki/Ultimate%20Weapon https://ben10.fandom.com - Ultimate Weapon.] İstifadə tarixi: 8 dekbar 2025.</ref>. * '''Hörümçəkmeymun''' (Spidermonkey) — bədəni tünd göydür, qalın tük (xəz) örtüyü ilə örtülüb. 4 əlli və iki əlli olan hörümçəkmeymunun həm əllərində, həm də ayaqlarında 3 barmaq yerləşir. 2 cüt oaln gözləri sarı rəngdədir. Bir uzun quyruğu var və quyruğun sonuna yaxın 2 sıra qara halqa yerləşir. uyruğununda yapışqan vəə güclü tor çıxardır. Bu tor ilə düşmənlərini bir yerdə tutub saxlama və ya onların görüşlərini bloklamaq üçün istifadə edir<ref>[https://ben10.fandom.com/wiki/Spidermonkey%20(Classic) Spidermonkey.] İstifadə tarixi: 12 dekabr 2025.</ref>. Hörümçəkmeymun meymun xarakterinə uyğun olaraq çox enerjili, dinamik və zarafatcıl xarakterə sahibdir. Elektrikə və toksik qazlara qarşı olduqca həssasdır. * '''Alovtopu''' (Heatblast) — növün əsl adı Pironit, planeti isə Pirosdur<ref>[https://ben10hero.com/omnitrix-alien-heroes-1/heatblast/ Heatblast.] {{Wayback|url=https://ben10hero.com/omnitrix-alien-heroes-1/heatblast/ |date=20260414093011 }} İstifadə tarici: 19 aprel 2026.</ref>. Alovtopu magma əsaslı insanformalı bədənə sahibdir. Onun bədəni qırmızı-qəhvəyi tonlarda qayalar ilə örtülmüşdür. O, alov topları ata, od püskürə, yerdən alovun gücü ilə bir parça qoparıb onun üstndə uça bilir. Ovarvarı başı, ikisi qabaqda, biri arxada olmaqla ümumilikdəə 3 ayaqbarmağı ( hər ayaqda) var. Əllərində isə 4 barmaq var. Sinəsində isə omnitriks işarəsi yerləşir. * '''Armodrillo''' - süni zəlzələ yaradan bilən armodrillo * '''Çoban ulduzu''' (Lodestar) — Çoban ulduzunun növünü adı biosovortian adlanır, planeti isə bilinmir. Çoban ulduzu insanabənzər formada olub, çiyinlərri yuxarıya doğru uzanmışdır və şiyinləri arasında metalik, yaşıl gözlü başı yerləşir<ref>[https://ben10hero.com/additional-aliens/lodestar/ Lodestar.] {{Wayback|url=https://ben10hero.com/additional-aliens/lodestar/ |date=20260422145856 }} İstifadə tarixi: 11 aprel 2026.</ref>. Əlləri haçalıdır. Bədəni əsasən qara və sarı rəngdədir və yer-yer zolaqları var. Sinəsində omnitriks işarəsi yerləşir. Əsas bacarığı maqnit sahəsi yaradaraq əşyaları cəzb edə bilməsidir. * Exo-exo (echo-echo) * '''Beyinfırtınası''' (Brainstorm) — növün adı serebrokrustakeys, onların planti isə Encephalonus IV adlanır.<ref>[https://ben10hero.com/additional-aliens/brainstorm/ Brainstorm.] İstifadə tarixi: 26 iyun 2026.</ref> Beyinfırtinası insanabənzər, altıayaqlı, iriəlli yengəc formasındadır. Onun əsas üstünlüyü üstün ağıl səviyyəsindədir. O, kəllə qatlarını açaraq beynini aşkara çıxıra bilir və beynində elektrik dalğaları vasitəsilə düşmənləri ilə döyüşə bilir. * '''NRG''' — 2 hissədən ibarətdir. Onun əsl hissəsi radiasiya yaydığından tankabənzər zirehin içində hərəkət edir, azad olduqca uça bilir<ref>[https://comicvine.gamespot.com/profile/lowlaville/blog/ben-10-aliens/100180/ Ben 10 Aliens.] İstifadə tarixi: 11 aprel 2026.</ref>. * '''Qup (Goop)''' — Qup yaşıl rəngli, insanabənzər yarı qatı - maye formasında olub, istənilən formanı ala bilən yadpalnetlidir. İstifadə etdyi anti-qravitasiya projektoru ilə Yerinn qravitasiya qüvvəsini üstələyir. Qupun aşağı bəədn qatılığı onun qılınc, lazer, yumruq kimi fiizki zərbələrdən qoruyur və turşu bombaları göndərl bilməsi isə düşmənləri qarşısında böyük üstünülük qazanır. O, həm də yapışqan toplar ataraq düşmənlərii yerə və ya divara sabitləyə bilir. Qupun növü polimorf, planeti isə Viskosiya adlanır.<ref>[https://ben10hero.com/additional-aliens/goop/ Goop.] İstifadə tarixi: 20 may 2026.</ref> Sinəsində omnitriks simvolu yerləşir. Qupun ən böyük zəifliyi bədənini hərəkət etdirın anti-qravitasiay pprojektorudur. Əgər bu projector inun bədənindən çox uzaqlaşsa, qup yerə yayılır və heç cürə hərkət edə bilmir. * Nanomek (Nanomech) * Terraspin == İstinadlar == [[Kateqoriya:Cizgi serialları]] [[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə cizgi serialları]] [[Kateqoriya:Cartoon Network orijinal proqramları]] 9z2ndieql3uxptb1q9d5wblxbembn8c 0 947366 8985767 8978594 2026-07-02T09:57:15Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985767 wikitext text/x-wiki '''Big Bang''' ifadəsi maliyyə bazarlarında birdən-birə aparılan genişmiqyaslı derequlyasiya tədbirlərini təsvir etmək üçün işlədilmişdir. Bu ifadə xüsusi olaraq sabit komissiya haqlarının ləğvini, [[birja brokeri]] ilə [[fond brokeri]] arasındakı tarixi fərqin aradan qaldırılmasını, eləcə də [[London Fond Birjası]]nda açıq bağırış sistemindən elektron ekran ticarətinə keçidi əhatə edən islahatları ifadə edir. Bu tədbirlər 1986-cı ildə Böyük Britaniyanın Baş naziri [[Marqaret Tetçer]] tərəfindən həyata keçirilmişdir. == Tarixi == Big Bang 1983-cü ildə Tetçer hökuməti ilə London Fond Birjası arasında 1956-cı il Restriktiv Ticarət Təcrübələri Haqqında Qanun əsasında başlanmış geniş antinhisar işini həll etmək üçün əldə edilmiş anlaşmanın nəticəsi idi. Antinhisar işini əvvəlki hökumət dövründə [[Ədalətli Ticarət Ofisi]] başlamışdı.<ref>{{cite web |url=http://www.cps.org.uk/files/reports/original/111028101637-20061019EconomyBigBang20YearsOn.pdf |publisher=Centre for Policy Studies |access-date=14 June 2015 |date=October 2006 |title=Big Bang 20 years on |archive-date=15 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015091533/https://www.cps.org.uk/files/reports/original/111028101637-20061019EconomyBigBang20YearsOn.pdf |url-status=dead }}</ref> Həmin dövrün restriktiv qaydalarına aşağıdakılar daxil idi: * birjanın sabit minimum komissiyalar tətbiq etməsi; * brokerlər və birja brokeri arasında “tək tutum” qaydası ilə sərt ayrılıq; * həm brokerlərin, həm də birja brokeri hər hansı iri maliyyə qrupunun tərkibinə daxil olmaması tələbi; * xarici vətəndaşların London Fond Birjasına üzvlüyünün qadağan olunması. 27 oktyabr 1986-cı ildə qaydalar dəyişdirildiyi vaxt gözlənilən bazar aktivliyinin kəskin artımı səbəbilə həmin gün “Big Bang” adlandırıldı. Big Bang islahatları Londonun maliyyə bazarının strukturuna köklü dəyişikliklər gətirdi. Bir çox köhnə şirkətlər ya ləğv olundu, ya da ölkə daxilində və xaricdəki iri banklar tərəfindən satın alındı. Sonrakı illərdə bu dəyişikliklər Böyük Britaniyada yeni tənzimləmə sisteminin qurulmasına gətirib çıxardı və nəticədə [[Maliyyə Xidmətləri Təşkilatı]] yaradıldı.<ref>{{cite news | title = In Depth – Big Bang | work = Financial Times| date= 29 October 2006 | url = http://www.ft.com/indepth/bigbang | access-date = 29 October 2006 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061115010307/http://www.ft.com/indepth/bigbang| archive-date= 15 November 2006 | url-status= live}}</ref> == Nəticələr == Big Bang islahatları Londonun qlobal maliyyə mərkəzi kimi mövqelərini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirdi. 2006-cı ilə gəldikdə London dünyanın ən mühüm maliyyə mərkəzi hesab edilirdi. Həmçinin bu dövrün iqtisadi genişlənməsi maliyyə qurumlarının yaxınlıqdakı [[Köpəklər Adası]] ərazisində, xüsusən də [[Kanari-Uorf]] kompleksində yeni ofislərə köçməsinə səbəb oldu. Bununla belə, "Big Bang"in 2008-ci il qlobal maliyyə böhranına təsiri barədə Böyük Britaniyada uzun illər müzakirələr aparılmışdır. 2010-cu ildə Tetçerin maliyyə naziri olmuş [[Neysel Luson]] BBC Radio 4-ün “''Analysis''” proqramında bank islahatlarını müzakirə edərkən, investisiya bankçılığı ilə pərakəndə bankçılığın ayrılmasının vacibliyini qəbul etdiyini bildirdi. O, “çox böyük olduqları üçün batırıla bilməyən” bankların vergi ödəyicilərinin hesabına xilas edilməsinin təhlükəli bir moral risk yaratdığını söylədi.<ref name=20061026independent>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/the-day-big-bang-blasted-the-old-boys-into-oblivion-422005.html |title=The day Big Bang blasted the old boys into oblivion |work=[[The Independent]] |date=26 October 2006 |first=Danny |last=Fortson |access-date=10 December 2025 |archive-date=8 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250108175414/https://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/the-day-big-bang-blasted-the-old-boys-into-oblivion-422005.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | last = Treanor | first = Jill | title = Revolution hailed but City warned of a looming fight for supremacy | work = [[The Guardian]] |date= 27 October 2006 | url = https://www.theguardian.com/business/2006/oct/27/politics.economicpolicy| access-date = 29 October 2006 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061104075645/http://business.guardian.co.uk/story/0%2C%2C1932560%2C00.html| archive-date= 4 November 2006 | url-status= live}}</ref> Proqramın aparıcısı Eduard Stourton isə qeyd etdi ki, Big Bang ilə banklar arasında tarixi ayrılığın ləğvinə gedərkən “tərəflər bunun nəticələrini tam anlamamış” və bunun nəticəsi 2008 böhranı zamanı görünmüşdür.<ref>{{cite web |title=Glass-Steagall: A Price Worth Paying? (from 6m12s) |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/b00qbxwj |website=BBC Sounds |language=En |date=1 February 2010 |access-date=10 December 2025 |archive-date=27 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251027085458/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/b00qbxwj |url-status=live }}</ref> Keçmiş Citigroup rəhbərlərindən Con Rid də 1999-cu ildə ABŞ-da [[Qlass–Stiqall qanunu]]nun ləğvinin risklərini anlamadıqlarını bildirmişdir. Onun fikrincə, Londonda "Big Bang"dən sonra “qloballaşmış və bir-biri ilə sıx bağlı olan kapital bazarlarında” fərqli qaydaların davam etdirilməsi mümkün olmadığından ABŞ da oxşar derequlyasiyaya getmişdi.<ref>{{cite web |title=Glass-Steagall: A Price Worth Paying? (from 12m48s) |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/b00qbxwj |website=BBC Sounds |language=En |date=1 February 2010 |access-date=10 December 2025 |archive-date=27 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251027085458/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/b00qbxwj |url-status=live }}</ref> 2011-ci ildə isə keçmiş Baş nazir [[Qordon Braun]] 1997–2007-ci illərdə kansler kimi maliyyə sektorunu lazımi qədər sərt tənzimləmədiyinə görə təəssüfünü ifadə etmişdi. == Oxşar hadisələr == === Amerika Birləşmiş Ştatları === 1 may 1975-ci ildə ABŞ Qiymətli Kağızlar və Birja Komissiyası (SEC) səhm alqı-satqısında sabit komissiya haqlarını ləğv etdi. Bu addım Nyu-York Fond Birjasının 1792-ci il [[Battonvud sazişi]]ndən bəri tətbiq etdiyi sabit komissiya sistemini aradan qaldırdı.<ref>{{cite web |title=Glass-Steagall: A Price Worth Paying? (from 9m30s) |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/b00qbxwj |website=BBC Sounds |language=En |date=1 February 2010 |access-date=10 December 2025 |archive-date=27 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251027085458/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/b00qbxwj |url-status=live }}</ref> [[Derequlyasiya]] nəticəsində:<ref>{{cite web |title=Glass-Steagall: A Price Worth Paying? (from 8m8s) |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/b00qbxwj |website=BBC Sounds |language=En |date=1 February 2010 |access-date=10 December 2025 |archive-date=27 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251027085458/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/b00qbxwj |url-status=live }}</ref> * əvvəlki 1–2% minimum komissiya aradan qaldırıldı, * hazırda ABŞ-da tipik komissiya təxminən 0,25% təşkil edir,<ref>{{Cite web |title=Commissions, Margin Rates, and Fees |url=https://www.fidelity.com/trading/commissions-margin-rates |access-date=May 13, 2025 |website=Fidelity |archive-date=May 14, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250514164951/https://www.fidelity.com/trading/commissions-margin-rates |url-status=live }}</ref> * bir çox platformalar isə onlayn əməliyyatlara görə heç bir komissiya almır. === Yaponiya === 1 oktyabr 1994-cü ildə Yaponiya Maliyyə Nazirliyi qiymətli kağızlar üzrə komissiyaların derequlyasiyasına başladı. Bu islahatlar ölkədə “Yapon Big Bangi” kimi tanınan geniş maliyyə liberallaşdırılması proqramının tərkib hissəsi idi.<ref>{{cite web |title=Glass-Steagall: A Price Worth Paying? (from 10m35s) |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/b00qbxwj |website=BBC Sounds |language=En |date=1 February 2010 |access-date=10 December 2025 |archive-date=27 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251027085458/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/b00qbxwj |url-status=live }}</ref> Reformanın əsas məqsədləri:<ref>{{cite web |title=Glass-Steagall: A Price Worth Paying? (from 9m40) |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/b00qbxwj |website=BBC Sounds |language=En |date=1 February 2010 |access-date=10 December 2025 |archive-date=27 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251027085458/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/b00qbxwj |url-status=live }}</ref> * Yaponiya maliyyə sistemini modernləşdirmək, * qlobal rəqabət qabiliyyətini artırmaq,<ref>{{Cite web |title=History {{!}} Japan Securities Dealers Association |url=https://www.jsda.or.jp/en/about/history/ |access-date=2025-05-14 |website=www.jsda.or.jp |archive-date=2025-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126100456/https://www.jsda.or.jp/en/about/history/ |url-status=live }}</ref> * Tokioda vahid və sabit komissiya sisteminə son qoymaq. 1999-cu ildə derequlyasiya tam başa çatdırıldı və nəticədə brokerlər arasında rəqabət artdı, ticarət haqları isə ciddi şəkildə aşağı düşdü.<ref>{{Cite journal |last=Jarrell |first=Gregg A. |date=1984 |title=Change at the Exchange: The Causes and Effects of Deregulation |url=https://www.jstor.org/stable/725577 |journal=The Journal of Law & Economics |volume=27 |issue=2 |pages=273–312 |jstor=725577 |archive-date=2025-05-06 |access-date=2025-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506214553/https://www.jstor.org/stable/725577 |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:1986-cı ildə iqtisadiyyat]] [[Kateqoriya:İqtisadi liberallaşdırma]] [[Kateqoriya:London iqtisadiyyatı]] [[Kateqoriya:Maliyyə bazarları]] [[Kateqoriya:London Fond Birjası]] [[Kateqoriya:İqtisadiyyatın dövlət tərəfindən tənzimlənməsi]] njgxayfvjv2ou9vjz9x96pgl34paqnm 0 949415 8985287 8984342 2026-07-01T15:17:35Z Nemoralis 128937 [[Kateqoriya:Bakı məscidləri]] əlavə olundu 8985287 wikitext text/x-wiki [[File:Qubalılar məscidində.jpg|thumb|"Molla Nəsrəddin" jurnalında [[Şeyx Qəni]]nin Qubalılar məscidində [[Ramazan ayı]] ilə bağlı [[Nəcəf]] alimlərinin rəyini öyrənmək cəhdi karikatura vasitəsi ilə məsxərəyə qoyulması]] '''Qubalılar məscidi''' — XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində [[Bakı]]nın [[Bayır şəhər]] adlanan ərazisində mövcud olmuş [[məhəllə]] [[məscid]]lərindən biri. Məscidin adı bir sıra ədəbi, publisistik və bioqrafik mənbələrdə çəkilir. Sovet dövründə dini obyektlərə qarşı aparılan siyasət nəticəsində məscidin fəaliyyəti dayandırılmış, sonradan isə sökülüb. Məscidin adı həmçinin Azərbaycan ziyalılarının həyat və fəaliyyətinə dair yazılarda da çəkilir. == Tarixi == Mövcud mənbələrə görə, Qubalılar məscidi XX əsrin əvvəllərinə qədər fəaliyyət göstərmiş və əsasən Bayır şəhər ərazisinin sakinlərinə xidmət etmişdir. Məscidin adı xüsusilə din xadimi [[Şeyx Qəni Axund Badkubeyi]]nin fəaliyyəti ilə bağlı mənbələrdə qeyd olunur. <ref>{{Cite web |last=[[Dilqəm Əhməd]] |date=2024-11-20 |title=İki professorun məktublaşmaları |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/12454-iki-professorun-mektublasmalari |access-date=2025-12-19 |website=[[Ədəbiyyat qəzeti]]}}</ref> Bildirilir ki, o, 1915-ci ildə Bakıya qayıtdıqdan sonra [[Mirməhəmməd Kərim Bakuvi]] tərəfindən [[Bayır şəhər|Bayır şəhərdə]] yerləşən Qubalılar məscidinə axund təyin edilmişdir.<ref>{{Cite web |date=2008-07-29 |title=Şeyx Qəni Axund Badkubeyi |url=https://visiontv.az/article/seyx-qeni-axund-badkubeyi |access-date=2025-12-20 |website="İslam həqiqətləri" qəzeti / visiontv.az |language=az}}</ref> == Sökülməsi == Sovet hakimiyyəti illərində Azərbaycanda dini obyektlərin bağlanması, onların klub, anbar və uşaq bağçası kimi dünyəvi məqsədlərlə istifadə olunması geniş yayılmışdı. Yazıçı [[Həsən Abbaszadə]]nin "[[Burulğanlar]]" romanında Qubalılar məscidinin [[uşaq bağçası]] tikintisi məqsədilə söküldüyü qeyd olunur.<ref>H.Abbaszadə. Seçilmiş əsərləri. İki cilddə, II cild. Bakı, Şərq-qərb, 2006, 392 səh., səh. 193-194</ref> Əsərdə bu hadisə sovet ideologiyasının dinə münasibətinin və xalqın mənəvi dəyərlərinin tapdanmasının simvolu kimi təqdim edilir.<ref>Heydərova Aygün Eyyub qızı. Hüseyn Abbaszadənin “Burulğanlar” romanında ictimai-siyasi problemlərin bədii əksi. [https://www.researchgate.net/profile/Gulnar-Ismayilova/publication/372165703_Mustqillik_dovru_Azrbaycan_hekaysind_folklorun_izlri/links/64a7c7a98de7ed28ba802e40/Muestqillik-doevrue-Azrbaycan-hekaysind-folklorun-izlri.pdf Doktorantların və Gənc Tədqiqatçıların XXIII Respublika Elmi Konfransının Materialları: 2 cilddə, II c.] AMİU – 2019. səh. 93</ref> Ədəbi mənbədə təsvir olunan bu hadisə sovet dövründə Bakıda bir çox məhəllə məscidlərinin oxşar aqibət yaşaması ilə ümumi tarixi kontekstə uyğun gəlir. == Adın mənşəyi == “Qubalılar” adının məscidin yerləşdiyi məhəllədə [[Quba]] bölgəsindən olan sakinlərin məskunlaşması ilə əlaqəli olduğu ehtimal edilir. XX əsrin əvvəllərində Bakıda məhəllə məscidlərinin tez-tez həmin ərazidə yaşayan icmaların adı ilə qeyri-rəsmi şəkildə adlandırılması geniş yayılmışdı. Lakin məscidin adının mənşəyi ilə bağlı arxiv sənədləri günümüzədək aşkar edilməmişdir. == Tənqid == [[Molla Nəsrəddin (jurnal)|“Molla Nəsrəddin” jurnalının]] 1925-26-cı il tarixli saylarında maştağalı Şeyx Hüseyn, bakılı [[Şeyx Qəni Axund Badkubeyi|Şeyx Qəni ağa]], salyanlı Mir Əşrəf ağanın və başqa alimlərin [[Nəcəf]], [[Kərbəla]] şəhərləri ilə rabitəsi tənqid edilir. Hətta jurnalın 1926-cı il mart tarixli 12-ci sayında Şeyx Qəninin [[Ramazan ayı]] ilə bağlı Nəcəf alimlərinin rəyini öyrənmək cəhdi [[karikatura]] vasitəsi ilə məsxərəyə qoyulub. Karikaturada [[radio]] aparatı vasitəsi ilə [[rabitə]] qurmağa çalışan alim təsvir edilib və bu sözlər yazılıb: “Qubalılar məscidində Şeyx Qəni təzə tikdirdiyi radio ilə ramazan ayında kəmyek olub-olmadığını xəbər alır”.<ref>{{Cite web |last=[[Natiq Rəhimov]] |first= |date=2021-05-18 |title=Azərbaycanla müqəddəs məkanların əlaqələr tarixinə bir baxış |url=https://islam.az/5015/azerbaycanla-muqeddes-mekanlarin-elaqeler-tarixine-bir-baxis/ |access-date=2025-12-19 |website=islam.az |language=az |archive-date=2021-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924222120/https://islam.az/5015/azerbaycanla-muqeddes-mekanlarin-elaqeler-tarixine-bir-baxis/ |url-status=live }}</ref> == Mənbələrdə == Qubalılar məscidi aşağıdakı mənbələrdə qeyd olunur: Şeyx Qəni Axund Badkubeyinin bioqrafiyasına dair publisistik və elmi məqalələrdə Bayır şəhərdə yerləşən məscid kimi ; Həsən Abbaszadənin sovet dövründə dini məkanların taleyini əks etdirən bədii əsərində . == Əhəmiyyəti == Qubalılar məscidi Bakının Bayır şəhər hissəsində mövcud olmuş məhəllə məscidlərinin tipik nümunəsi hesab olunur. Onun tarixi Azərbaycan cəmiyyətində dini həyatın sovet dövründə üzləşdiyi məhdudiyyətləri və mədəni irsin itkilərini anlamaq baxımından əhəmiyyətlidir. == Həmçinin bax == * [[Hacı Cavad məscidi]] * [[Hacı Əbdürrəhim bəy Qulubəyov məscidi]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Bakı məscidləri]] 1zuyk8fzmo9tymnw46ox9x0zboki3md 8985288 8985287 2026-07-01T15:17:49Z Nemoralis 128937 8985288 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Qubalılar məscidində.jpg|thumb|"Molla Nəsrəddin" jurnalında [[Şeyx Qəni]]nin Qubalılar məscidində [[Ramazan ayı]] ilə bağlı [[Nəcəf]] alimlərinin rəyini öyrənmək cəhdi karikatura vasitəsilə məsxərəyə qoyulması]] '''Qubalılar məscidi''' — XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində [[Bakı]]nın [[Bayır şəhər]] adlanan ərazisində mövcud olmuş [[məhəllə]] [[məscid]]lərindən biri. Məscidin adı bir sıra ədəbi, publisistik və bioqrafik mənbələrdə çəkilir. Sovet dövründə dini obyektlərə qarşı aparılan siyasət nəticəsində məscidin fəaliyyəti dayandırılmış, sonradan isə sökülüb. Məscidin adı həmçinin Azərbaycan ziyalılarının həyat və fəaliyyətinə dair yazılarda da çəkilir. == Tarixi == Mövcud mənbələrə görə, Qubalılar məscidi XX əsrin əvvəllərinə qədər fəaliyyət göstərmiş və əsasən Bayır şəhər ərazisinin sakinlərinə xidmət etmişdir. Məscidin adı xüsusilə din xadimi [[Şeyx Qəni Axund Badkubeyi]]nin fəaliyyəti ilə bağlı mənbələrdə qeyd olunur.<ref>{{Cite web |last=[[Dilqəm Əhməd]] |date=2024-11-20 |title=İki professorun məktublaşmaları |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/sience/12454-iki-professorun-mektublasmalari |access-date=2025-12-19 |website=[[Ədəbiyyat qəzeti]]}}</ref> Bildirilir ki, o, 1915-ci ildə Bakıya qayıtdıqdan sonra [[Mirməhəmməd Kərim Bakuvi]] tərəfindən [[Bayır şəhər|Bayır şəhərdə]] yerləşən Qubalılar məscidinə axund təyin edilmişdir.<ref>{{Cite web |date=2008-07-29 |title=Şeyx Qəni Axund Badkubeyi |url=https://visiontv.az/article/seyx-qeni-axund-badkubeyi |access-date=2025-12-20 |website="İslam həqiqətləri" qəzeti / visiontv.az |language=az}}</ref> == Sökülməsi == Sovet hakimiyyəti illərində Azərbaycanda dini obyektlərin bağlanması, onların klub, anbar və uşaq bağçası kimi dünyəvi məqsədlərlə istifadə olunması geniş yayılmışdı. Yazıçı [[Həsən Abbaszadə]]nin "[[Burulğanlar]]" romanında Qubalılar məscidinin [[uşaq bağçası]] tikintisi məqsədilə söküldüyü qeyd olunur.<ref>H. Abbaszadə. Seçilmiş əsərləri. İki cilddə, II cild. Bakı, Şərq-qərb, 2006, 392 səh., səh. 193–194</ref> Əsərdə bu hadisə sovet ideologiyasının dinə münasibətinin və xalqın mənəvi dəyərlərinin tapdanmasının simvolu kimi təqdim edilir.<ref>Heydərova Aygün Eyyub qızı. Hüseyn Abbaszadənin "Burulğanlar" romanında ictimai-siyasi problemlərin bədii əksi. [https://www.researchgate.net/profile/Gulnar-Ismayilova/publication/372165703_Mustqillik_dovru_Azrbaycan_hekaysind_folklorun_izlri/links/64a7c7a98de7ed28ba802e40/Muestqillik-doevrue-Azrbaycan-hekaysind-folklorun-izlri.pdf Doktorantların və Gənc Tədqiqatçıların XXIII Respublika Elmi Konfransının Materialları: 2 cilddə, II c.] AMİU – 2019. səh. 93</ref> Ədəbi mənbədə təsvir olunan bu hadisə sovet dövründə Bakıda bir çox məhəllə məscidlərinin oxşar aqibət yaşaması ilə ümumi tarixi kontekstə uyğun gəlir. == Adın mənşəyi == "Qubalılar" adının məscidin yerləşdiyi məhəllədə [[Quba]] bölgəsindən olan sakinlərin məskunlaşması ilə əlaqəli olduğu ehtimal edilir. XX əsrin əvvəllərində Bakıda məhəllə məscidlərinin tez-tez həmin ərazidə yaşayan icmaların adı ilə qeyri-rəsmi şəkildə adlandırılması geniş yayılmışdı. Lakin məscidin adının mənşəyi ilə bağlı arxiv sənədləri günümüzədək aşkar edilməmişdir. == Tənqid == [[Molla Nəsrəddin (jurnal)|"Molla Nəsrəddin" jurnalının]] 1925–26-cı il tarixli saylarında maştağalı Şeyx Hüseyn, bakılı [[Şeyx Qəni Axund Badkubeyi|Şeyx Qəni ağa]], salyanlı Mir Əşrəf ağanın və başqa alimlərin [[Nəcəf]], [[Kərbəla]] şəhərləri ilə rabitəsi tənqid edilir. Hətta jurnalın 1926-cı il mart tarixli 12-ci sayında Şeyx Qəninin [[Ramazan ayı]] ilə bağlı Nəcəf alimlərinin rəyini öyrənmək cəhdi [[karikatura]] vasitəsilə məsxərəyə qoyulub. Karikaturada [[radio]] aparatı vasitəsilə [[rabitə]] qurmağa çalışan alim təsvir edilib və bu sözlər yazılıb: "Qubalılar məscidində Şeyx Qəni təzə tikdirdiyi radio ilə ramazan ayında kəmyek olub-olmadığını xəbər alır".<ref>{{Cite web |last=[[Natiq Rəhimov]] |first= |date=2021-05-18 |title=Azərbaycanla müqəddəs məkanların əlaqələr tarixinə bir baxış |url=https://islam.az/5015/azerbaycanla-muqeddes-mekanlarin-elaqeler-tarixine-bir-baxis/ |access-date=2025-12-19 |website=islam.az |language=az |archive-date=2021-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924222120/https://islam.az/5015/azerbaycanla-muqeddes-mekanlarin-elaqeler-tarixine-bir-baxis/ |url-status=live }}</ref> == Mənbələrdə == Qubalılar məscidi aşağıdakı mənbələrdə qeyd olunur: Şeyx Qəni Axund Badkubeyinin bioqrafiyasına dair publisistik və elmi məqalələrdə Bayır şəhərdə yerləşən məscid kimi ; Həsən Abbaszadənin sovet dövründə dini məkanların taleyini əks etdirən bədii əsərində . == Əhəmiyyəti == Qubalılar məscidi Bakının Bayır şəhər hissəsində mövcud olmuş məhəllə məscidlərinin tipik nümunəsi hesab olunur. Onun tarixi Azərbaycan cəmiyyətində dini həyatın sovet dövründə üzləşdiyi məhdudiyyətləri və mədəni irsin itkilərini anlamaq baxımından əhəmiyyətlidir. == Həmçinin bax == * [[Hacı Cavad məscidi]] * [[Hacı Əbdürrəhim bəy Qulubəyov məscidi]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Bakı məscidləri]] 69ih80bcml2ecnx3upemzso9pkfiw3g 0 960529 8985488 8461882 2026-07-01T21:35:21Z InternetArchiveBot 179784 2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985488 wikitext text/x-wiki {{Alim}} '''Ben Roy Mottelson''' ({{DVTY}}) — Amerika əsilli Danimarka [[Nüvə fizikası|nüvə fiziki]]. O, [[Atomun nüvəsi|atom nüvələrinin]] qeyri-sferik həndəsəsi üzrə apardığı tədqiqatlara görə 1975-ci ildə [[Fizika üzrə "Nobel" mükafatı]]na layiq görülmüşdür. == Erkən həyatı == Mottelson 9 iyul 1926-cı ildə İllinoys ştatının Çikaqo şəhərində, mühəndis Qudman Mottelson və Corciya (Blum) Mottelsonun ailəsində dünyaya göz açmışdır.<ref name="NYTObit">{{cite news |last1=McClain |first1=Dylan Loeb |title=Ben Roy Mottelson Dies at 95; Shed Light on the Shape of Atoms |url=https://www.nytimes.com/2022/05/19/science/ben-roy-mottelson-dead.html |access-date=20 May 2022 |work=The New York Times |date=19 May 2022 |archive-date=19 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519190012/https://www.nytimes.com/2022/05/19/science/ben-roy-mottelson-dead.html |url-status=live }}</ref> Onun ailəsi [[Yəhudilər|yəhudi]] mənşəli idi.<ref>{{Cite web |title=Jewish Nobel Prize Winners in Physics |url=https://www.jinfo.org/Nobels_Physics.html |access-date=2023-03-29 |website=www.jinfo.org |archive-date=2002-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021024211205/https://www.jinfo.org/Nobels_Physics.html |url-status=live }}</ref> [[İllinoys]] ştatının La Qranj şəhərindəki Lions Taunşip (Lyons Township) orta məktəbini bitirdikdən sonra o, [[ABŞ Hərbi Donanması|ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə]] qatılmış və zabit hazırlığı keçmək üçün [[Perdyu Universiteti]]nə göndərilmişdir. Mottelson 1947-ci ildə burada bakalavr dərəcəsini tamamlamışdır. Daha sonra o, 1950-ci ildə [[Harvard Universiteti]]ndə [[nüvə fizikası]] üzrə [[fəlsəfə doktoru]] (PhD) elmi dərəcəsini almışdır. Onun dissertasiya rəhbəri, 1965-ci ildə kvant elektrodinamikası sahəsindəki fəaliyyətinə görə Nobel mükafatı qazanmış nəzəriyyəçi fizik [[Culian Şvinqer]] olmuşdur.<ref name="NYTObit" /> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1975/press.html Nobel prize press release] {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:9 iyulda doğulanlar]] [[Kateqoriya:1926-cı ildə doğulanlar]] [[Kateqoriya:Çikaqoda doğulanlar]] [[Kateqoriya:13 mayda vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:2022-ci ildə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Kopenhagendə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə şəxslər]] [[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə alimlər]] [[Kateqoriya:ABŞ fizikləri]] [[Kateqoriya:Danimarka fizikləri]] [[Kateqoriya:Nəzəri fiziklər]] [[Kateqoriya:Nüvə fizikləri]] [[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə Nobel mükafatı laureatları]] [[Kateqoriya:Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatları]] [[Kateqoriya:Danimarkalı Nobel mükafatı laureatları]] [[Kateqoriya:Amerikan Nobel mükafatı laureatları]] [[Kateqoriya:Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvləri]] [[Kateqoriya:Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Perdyu Universitetinin məzunları]] [[Kateqoriya:Harvard Universitetinin məzunları]] 30x5setkyntmweu0igf430wkjl6tate 0 963120 8985552 8927012 2026-07-02T00:38:14Z InternetArchiveBot 179784 4 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985552 wikitext text/x-wiki {{Alim}} '''Berton Rixter''' ({{dil-en|Burton Richter}}; {{DVTY}})<ref>{{Cite news|url=https://beta.washingtonpost.com/local/obituaries/burton-richter-nobel-prize-winning-physicist-dies-at-87/2018/07/21/a0baaede-8c8c-11e8-a345-a1bf7847b375_story.html|title=Obituaries - Burton Richter, Nobel Prize-winning physicist, dies at 87|last=Weil|first=Martin|date=21 July 2018|newspaper=The Washington Post|access-date=15 September 2019|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214222159/https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/burton-richter-nobel-prize-winning-physicist-dies-at-87/2018/07/21/a0baaede-8c8c-11e8-a345-a1bf7847b375_story.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite press release|title=Nobel Prize-winning physicist Burton Richter dies at 87|publisher=Stanford News|date=2018-07-19|url=https://news.stanford.edu/2018/07/19/nobel-prize-winning-physicist-burton-richter-dies-87/|access-date=2018-07-20|website=Stanford News|archive-date=2018-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720014439/https://news.stanford.edu/2018/07/19/nobel-prize-winning-physicist-burton-richter-dies-87/|url-status=live}}</ref> — amerikalı [[fizik]]. O, 1974-cü ildə "J/ψ mezonu"nu (cey-psi) kəşf edən Stenford Xətti Sürətləndirici Mərkəzinin (SLAC) komandasına rəhbərlik etmişdir. Eyni vaxtda Brukhaven Milli Laboratoriyasında (BNL) Semuel Tinqin rəhbərliyi altında çalışan digər komanda tərəfindən də reallaşdırılan bu kəşfə görə, hər iki alim 1976-cı ildə [[Fizika üzrə "Nobel" mükafatı]]na layiq görülmüşdür. Bu nailiyyət zərrəciklər fizikasında "Noyabr inqilabı"nın tərkib hissəsi idi. Rixter 1984-cü ildən 1999-cu ilə qədər SLAC-ın direktoru vəzifəsində çalışmışdır. == Həyatı və fəaliyyəti == [[Nyu-York]] şəhərində anadan olan Rixter [[Bruklin]]də [[Yəhudilər|yəhudi]] ailəsində doğulmuş və [[Kuins]]in Far-Rokavey məhəlləsində böyümüşdür.<ref>Shalev, Baruch A. (2002). ''100 Years of Nobel Prizes''. The Americas Group. p. 61. {{ISBN|978-0-935047-37-0}}</ref><ref name=":0"> {{cite news |date=October 26, 1986 |title=In Search of the Z Particle |url=https://select.nytimes.com/search/restricted/article?res=F50710F93F5F0C758EDDA90994DE484D81 |work=[[The New York Times]] |access-date=2007-10-02 |quote=Burton Richter was born in Brooklyn 55 years ago, but grew up in Far Rockaway, Queens. | first1=Robert P. | last1=Crease | first2=Charles C. | last2=Mann }}</ref> Onun valideynləri tekstil işçisi olan Abraham Rixter və Fanni (Pollak) Rixter idi.<ref>{{cite web|url=http://www.encyclopedia.com/topic/Burton_Richter.aspx|title=Burton Richter facts, information, pictures - Encyclopedia.com articles about Burton Richter|website=www.encyclopedia.com|access-date=2026-02-05|archive-date=2016-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820200156/http://www.encyclopedia.com/topic/Burton_Richter.aspx|url-status=live}}</ref> O, digər Nobel mükafatçıları — [[Barux Semyuel Blamberq]] və [[Riçard Feynman]]ı da yetişdirmiş Far-Rokavey orta məktəbinin məzunu olmuşdur.<ref> {{cite web |author = Schwach, Howard |date = April 15, 2005 |title = Museum tracks down FRHS Nobel laureates |url = http://www.rockawave.com/news/2005/0415/Community/186.html |work = [[The Wave (newspaper)|The Wave]] |access-date = 2007-10-02 |quote = Burton Richter graduated from Far Rockaway High School in 1948. |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20071011232135/http://rockawave.com/news/2005/0415/Community/186.html |archive-date = October 11, 2007 }}</ref> [[Pensilvaniya]]dakı Mersersburq Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra [[Massaçusets Texnologiya İnstitutu]]na daxil olmuş, burada 1952-ci ildə bakalavr, 1956-cı ildə isə [[fəlsəfə doktoru]] (PhD) dərəcəsini almışdır. Daha sonra [[Stenford Universiteti]]nin müəllim heyətinə qoşulmuş və 1967-ci ildə professor elmi adını almışdır.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Burton-Richter|title=Burton Richter {{!}} American physicist|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2019-09-15}}</ref> Rixter 1984–1999-cu illərdə Stenford Xətti Sürətləndirici Mərkəzinə (SLAC) rəhbərlik etmişdir. O, həmçinin Freeman Spogli Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutunun baş elmi işçisi və Stenford Universitetinin fizika elmləri üzrə fəxri (emeritus) Pol Piqot professoru idi.<ref name="fermi">{{cite web |url=http://energy.gov/articles/president-obama-names-scientists-mildred-dresselhaus-and-burton-richter-enrico-fermi-award |title=President Obama Names Scientists Mildred Dresselhaus and Burton Richter as the Enrico Fermi Award Winners |date=January 11, 2012 |access-date=February 5, 2026 |archive-date=July 23, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180723005507/https://www.energy.gov/articles/president-obama-names-scientists-mildred-dresselhaus-and-burton-richter-enrico-fermi-award |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Commons category}} * [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1976/summary/ The Nobel Prize in Physics 1976] * [http://nobel.bh.org.il/en/persona/richter-burton/ Richter Burton], Nobel Luminaries Project, [[The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot]] * [https://www.flickr.com/photos/slaclab/sets/72157699275040695/with/15660865247/ SLAC Flickr album] * [https://web.archive.org/web/20010721190418/http://www.slac.stanford.edu/~hll/photos/Richter/Historical/index.html Historical photos of Burton Richter] * [http://www.nrdc.org/nuclear/nif/seab1c.asp NIF Secretary of Energy Board] * [http://meetings.aps.org/Meeting/APR19/Session/N03 Honoring Burton Richter] at APS April 2019 * [http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/richter-burton.pdf Persis Drell, Vera Luth, and Maury Tigner, "Burton Richter", Biographical Memoirs of the National Academy of Sciences (2022)] * [https://aip.ent.sirsi.net/client/en_US/AIP/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:6667/one Oral History Interview with Burton Richter by Elizabeth Paris, 1996 July 15, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives] {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:ABŞ fizikləri]] [[Kateqoriya:ABŞ Milli Elmlər medalı ilə təltif olunanlar]] [[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə Nobel mükafatı laureatları]] [[Kateqoriya:Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatları]] [[Kateqoriya:Amerikan Nobel mükafatı laureatları]] [[Kateqoriya:ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvləri]] [[Kateqoriya:Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvləri]] [[Kateqoriya:Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Ürək çatışmazlığından ölənlər]] [[Kateqoriya:Nyu-York şəxsləri]] [[Kateqoriya:Almanəsilli amerikalılar]] 1u5me953oo56hr8czb7dunk6h1abx2z 0 965279 8985393 8479082 2026-07-01T18:13:04Z InternetArchiveBot 179784 2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985393 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Belarus, administrative divisions - en - colored.png|thumb|Belarusun voblastları]] '''Belarusun inzibati bölgüsü''' — [[Belarus]] ərazisinin təşkilati və [[İnzibati ərazi vahidi|inzibati strukturu]]. Belarus unitar dövlətdir və inzibati cəhətdən '''voblas''' ({{lang-be|вобласць}}, {{transliteration|be|voblasć}}; {{lang-ru|область}}, {{transliteration|ru|oblast}}) adı verilən 6 vilayətə və xüsusi statusa malik paytaxt [[Minsk]] şəhərinə ayrılır. Voblaslar öz növbəsində daha kiçik inzibati vahid olan [[rayon]]lara bölünür. Vilayətlərin müasir sərhədləri və daxili quruluşu əsasən 1960-cı ildə, [[Belorusiya Sovet Sosialist Respublikası]] dövründə müəyyən edilmişdir.<ref name="kge">{{cite web |title=Regions of Belarus |url=http://www.statoids.com/uby.html |publisher=Statoids |language=en |access-date=2026-02-12 |archive-date=2004-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040101151307/http://www.statoids.com/uby.html |url-status=live }}</ref> == İnzibati vahidlərin iyerarxiyası == Belarusun inzibati sistemi üç səviyyədən ibarətdir: # '''Vilayət səviyyəsi:''' 6 voblas və Minsk şəhəri. # '''Rayon səviyyəsi:''' 118 rayon və vilayət tabeli şəhərlər. # '''Kənd şurası səviyyəsi:''' Kənd şuraları ({{lang-be|сельсавет}}, {{transliteration|be|sielsaviet}}), qəsəbələr və rayon tabeli şəhərlər. == Vilayətlərin siyahısı == {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |- ! Bayraq !! Adı !! [[Rus dili]]ndə !! [[Belarus dili]]ndə !! Mərkəz !! Sahəsi (km²) !! Əhali (2019) !! Sıxlıq (/km²) !! ISO]] |- | [[Fayl:Flag of Brest Voblast, Belarus.svg|22px|border]] || [[Brest vilayəti|Brest voblası]] || Брестская || Брэсцкая || [[Brest]] || align="right" | 32.790,68 || align="right" | 1.348.115 || align="right" | 41,11 || BY-BR |- | [[Fayl:Flag of Homyel Voblast.svg|22px|border]] || [[Qomel vilayəti|Qomel voblası]] || Гомельская || Гомельская || [[Qomel]] || align="right" | 40.361,66 || align="right" | 1.388.512 || align="right" | 34,40 || BY-HO |- | [[Fayl:Flag of Hrodna Voblasts.svg|22px|border]] || [[Qrodno vilayəti|Qrodno voblası]] || Гродненская || Гродзенская || [[Qrodno]] || align="right" | 25.118,07 || align="right" | 1.026.816 || align="right" | 40,88 || BY-HR |- | [[Fayl:Flag of Mahilyow Voblast.svg|22px|border]] || [[Mogilyov vilayəti|Mogilyov voblası]] || Могилёвская || Магілёўская || [[Mogilyov]] || align="right" | 29.079,01 || align="right" | 1.024.751 || align="right" | 35,24 || BY-MA |- | [[Fayl:Flag of Minsk, Belarus.svg|22px|border]] || [[Minsk]] (şəhər) || Минск || Мінск || align="center" | — || align="right" | 305,50 || align="right" | 2.018.281 || align="right" | 6.606,48 || BY-HM |- | [[Fayl:Flag of Minsk Voblast.svg|22px|border]] || [[Minsk vilayəti|Minsk voblası]] || Минская || Мінская || [[Minsk]] || align="right" | 39.854,00 || align="right" | 1.471.240 || align="right" | 36,91 || BY-MI |- | [[Fayl:Flag of Vitsebsk region.svg|22px|border]] || [[Vitebsk vilayəti|Vitebsk voblası]] || Витебская || Вiцебская || [[Vitebsk]] || align="right" | 40.049,99 || align="right" | 1.135.731 || align="right" | 28,36 || BY-VI |} <div class="small"> '''Qeydlər:''' Sahə km² ilə; Əhali 2019-cu il siyahıyaalınma nəticələrinə əsasən.<ref>{{cite web |url=http://citypopulation.de/en/belarus/cities/ |title=Official 2019 census results |publisher=Citypopulation |language=en |access-date=2026-02-12 |archive-date=2021-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216172600/http://citypopulation.de/en/belarus/cities/ |url-status=live }}</ref> </div> == Həmçinin bax == * [[Oblast]] * [[Rayon]] * [[Postsovet ölkələri]] * [[Federal dövlət]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Belarusun inzibati bölgüsü]] [[Kateqoriya:Belarus siyahıları]] 6zdkis3an70cay37am6c7ozqbw4qz1f 0 966658 8985514 8766458 2026-07-01T22:44:23Z InternetArchiveBot 179784 2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985514 wikitext text/x-wiki {{takson}} '''Benqal ev pişiyi''' — [[ev pişiyi]] (Felis catus) və [[benqal pişiyi]]nin (Prionailurus bengalensis) cinslərarası hibrid növü. == Taksonomiya == 1986-cı ildə "The International Cat Association" (TICA) tərəfindən "yeni növ" kimi qəbul edilən Benqal ev pişikləri, 1991-ci ildə "TICA" çempionat statusu qazandı. "Governing Council of the Cat Fancy" (GCCF) 1997-ci ildə Benqal ev pişiklərini qəbul etdi. "Fédération Internationale Féline" (FIFe) 1999-cu ildə bu növü qeydiyyatına daxil etdi. Həmçinin 1999-cu ildə Benqal ev pişikləri "Avstraliya Pişik Federasiyası" (ACF) tərəfindən tanındı. "Cat Fanciers' Association" (CFA) 2016-cı ildə Benqal ev pişiklərini "Müxtəlif" kateqoriyasına daxil etdi, lakin bu pişiklərin Asiya leopar pişiyindən və ya Benqal olmayan ev pişiklərindən ən azı 6 nəsil uzaq olması şərti var idi.<ref>{{cite book |first=Harrison William |last=Weir |author-link=Harrison Weir |url= https://archive.org/details/ourcatsallaboutt00weir |title=Our Cats and All About Them: Their Varieties, Habits, and Management |publisher=[[Houghton, Mifflin & Co.]] |date=1889 |page=55}}</ref> [[Fayl:CattiCartano Hemlock -Hemppa- BEN n 22 at the age of 4 months.JPG|250px|thumb|left|TICA şousunda nümayiş olunan qara mərmər Benqal ev pişiyi (2013)]] Benqal ev pişiklərinin ilk üç nəsli (F1, G2 və G3) "əsas" və ya "erkən nəsil" Benqallar hesab olunur. Erkən nəsil erkək Benqallar çox məhsuldar deyil. Buna görə də erkən nəsil dişi Benqallar daha sonrakı nəsillərdən olan məhsuldar erkək Benqallarla cütləşdirilir.<ref name="Jones">{{cite news |last1=Jones |first1=Joyce |title=The Pet Cat That Evokes the Leopard |url= https://www.nytimes.com/1992/09/20/nyregion/the-pet-cat-that-evokes-the-leopard.html |work=[[:en:The New York Times]] |date=September 20, 1992 |access-date=January 23, 2019 |archive-date=March 21, 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190321021956/https://www.nytimes.com/1992/09/20/nyregion/the-pet-cat-that-evokes-the-leopard.html |url-status=live}}</ref> 1992-ci ildə "TICA"-da 125 qeydiyyatdan keçmiş Benqal yetişdiricisi var idi. 2000-ci illərdə Benqal ev pişikləri çox məşhur bir növə çevrildi.<ref name="Bengal Breed">{{cite web |title=Bengal Breed |url= https://tica.org/bengal-breeders?view=article&id=824:bengal-breed&catid=79 |work=TICA.org |publisher=[[The International Cat Association]] |date=August 13, 2018 |access-date=March 8, 2019 |archive-date=July 26, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200726195616/https://tica.org/bengal-breeders?view=article&id=824:bengal-breed&catid=79 |url-status=live}}</ref> 2019-cu ildə "TICA"-da dünya üzrə təxminən 2,500 Benqal yetişdiricisi qeydiyyatdan keçmişdi.<ref name="Hamilton">{{cite news |last1=Hamilton |first1=Denise |title=A Little Cat Feat: A Covina woman's efforts at cross-breeding wild and domestic felines are paying off handsomely. |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-03-10-ga-32170-story.html |access-date=27 January 2019 |page=2 |work=[[:en:Los Angeles Times]] |date=March 10, 1994 |archive-date=17 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417154054/https://www.latimes.com/archives |url-status=live}}</ref> * Çəki: 3.6-7.7 kq * İşarələr: Benqal ev pişikləri xallı, rozetli, ox başlı işarələr və ya mərmər naxışlı xəzə malik ola bilər. * Rənglər: Benqal ev pişikləri müxtəlif xəz rənglərində olur. "TICA" tərəfindən tanınan Benqal rənglərinə qəhvəyi xallı, "seal lynx point" (qar), "sepia", gümüşü və "mink" xallı təbii naxışlı daxildir.<ref name="YCA">{{cite web |title=Bengal Breed |url= https://tica.org/breeds/browse-all-breeds#bengal |website=TICA.org |publisher=[[The International Cat Association]] |access-date=January 5, 2020 |archive-date=September 27, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170927102615/http://www.tica.org/cat-breeds/item/301#bengal |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021 |title=Bengal breed standard |url=https://www.gccfcats.org/wp-content/uploads/2021/10/Bengal.11Sep20.pdf |website=gccfcats.org |publisher=Governing Council of the Cat Fancy (GCCF) |access-date=2026-02-18 |archive-date=2026-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260223114501/https://www.gccfcats.org/wp-content/uploads/2021/10/Bengal.11Sep20.pdf |url-status= }}</ref><ref>{{cite web |first=Alan |last=Brown |url= http://www.bengalcat.com/aboutbengals/bengal.php |title=Bengal Cats & Kittens |publisher=The International Bengal Cat Society |work=BengalCat.com |access-date=September 12, 2013 |archive-date=September 22, 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130922151123/http://www.bengalcat.com/aboutbengals/bengal.php |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 2024 |title=Bengal breed standard |url=https://tica.org/wp-content/uploads/2024/02/bg.pdf |website=tica.org |publisher=The International Cat Association (TICA) |access-date=2026-02-18 |archive-date=2025-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920012444/https://tica.org/wp-content/uploads/2024/02/bg.pdf |url-status=live }}</ref> [[Birləşmiş Krallıq]]da aparılan bir araşdırmaya görə, Benqal ev pişiklərinin orta ömrü 8.51 il, ümumi pişiklərin orta ömrü isə 11.74 ildir. Orta ömür azlığına baxmayaraq, 16 ilə kimi ömür sürə bilirlər. Benqal ev pişikləri tez-tez allergiyaya səbəb olmayan bir növ kimi təqdim olunur, lakin bu iddia elmi olaraq sübuta yetirilməyib. Benqal ev pişikləri orta səviyyədə tük tökür və az qulluq tələb edir.<ref>{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Hypertrophic cardiomyopathy |url= https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hypertrophic-cardiomyopathy/symptoms-causes/syc-20350198 |work=MayoClinic.org |publisher=[[Mayo Clinic]] |access-date=22 January 2019 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180915073912/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hypertrophic-cardiomyopathy/symptoms-causes/syc-20350198 |url-status=live}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Commons category|Bengal cat}} * [http://www.forbes.ru/forbeslife-photogallery/pokupki/236378-10-samyh-dorogih-koshek/photo/4 10 самых дорогих кошек. Бенгальская кошка. Версия журнала Forbes.] {{Xarici keçidlər}} {{Taksonbar}} [[Kateqoriya:Benqal pişiyi]] [[Kateqoriya:Pişik cinsləri]] [[Kateqoriya:Məməli hibridləri]] n01yea6sx5tm12zfgwwji13p75y0hjl 0 967949 8985547 8957001 2026-07-02T00:03:57Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985547 wikitext text/x-wiki {{rəssam}} '''Bernar Oberten''' ({{dil-fr|Bernard Aubertin}}; {{DVTY}}) — [[Fransa]] rəssamı. == Həyatı == O, 1957-ci ildə İv Kleyn ilə tanış olmuş və 1960-1961-ci illərdə [[ZERO]] hərəkatına qoşulmuşdur.<ref>Bernard Aubertin in ″Bernard Aubertin, la nature des choses″, MAMAC Nice. Cudemo Edition 2013, Page 9</ref> Mətnlərindən biri olan "''Məkan konsepsiyasında qırmızı rəngin təsviri vəziyyətinin eskizi''" "''Zero''" jurnalının 3-cü cildində, iyul 1961-ci ildə dərc edilmişdir.<ref>{{Cite web |url=http://www.leeahngallery.com/exhi/ex_press.php?e_code=107&ckattempt=1 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-02-25 |archive-date=2017-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223043134/http://www.leeahngallery.com/exhi/ex_press.php?e_code=107&ckattempt=1 |url-status= }}</ref> O, qırmızı monoxromları (1958),[4] panel üzərində boya və dırnaqları, odlu rəsmləri və performans sənəti ilə tanınır.<ref>Carte Blanche à la galerie Jean Brolly 2009. Edition Ecole des beaux-arts de Rennes ISBN 2-908373-77-7, page 6</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Fransa rəssamları]] [[Kateqoriya:Fransızlar]] [[Kateqoriya:Rəssamlıq]] 0pwxeqsdkuima8609d0x76ybiwj6rrd 0 969000 8985568 8859413 2026-07-02T04:03:23Z InternetArchiveBot 179784 3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985568 wikitext text/x-wiki [[Fayl:II Beynəlxalq Xalça Festivalı (42).jpg|300px|thumb|right|II Beynəlxalq Xalça Festivalı]] '''Beynəlxalq Xalça Festivalı''' — 2025-ci ildən bəri Bakının [[İçərişəhər]] qoruğunda keçirilən festival. == Haqqında == 2024-cü ildə Azərbaycanda Milli Xalçaçılıq Festivalı keçirmiş, bunun davamı olaraq 2025-ci ildə Bakıda Beynəlxalq Xalça Festivalı keçirilmişdir. Festivalın təşkilatçıları [["İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsi]] və "[[Azərxalça]]" ASC-dir. Festivalın dəstəkçiləri [[İqtisadiyyat Nazirliyi (Azərbaycan)|İqtisadiyyat Nazirliyi]] və [[Azərbaycan Respublikasının İxracın və İnvestisiyaların Təşviqi Agentliyi|Azərbaycan Respublikasının İxracın və İnvestisiyaların Təşviqi Agentliyi –]] AZPROMO-dur.<ref name=":0">{{cite news |title=Bakıda Beynəlxalq Xalça Forumu keçirilib VİDEO |author= |url=https://azertag.az/xeber/bakida_beynelxalq_xalcha_forumu_kechirilib_video-3535499 |publisher= |date= |accessdate=2026-03-03 |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250620225259/https://azertag.az/xeber/bakida_beynelxalq_xalcha_forumu_kechirilib_video-3535499 |archivedate=2025-06-20 |url-status=live }}</ref> Festival İçərişəhərin UNESCO [[Ümumdünya İrsi|Ümumdünya İrs]] [[Azərbaycanda UNESCO-nun Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı|siyahısın]]a daxil edilməsinin 25 illiyi, [[Azərbaycan xalçaları|Azərbaycanın xalçaçılıq sənəti]]nin UNESCO-nun [[Qeyri-maddi mədəni irs|Qeyri-Maddi Mədəni İrs]] [[Azərbaycanda UNESCO-nun qeyri-maddi mədəni irs siyahısı|siyahısı]]na daxil edilməsinin isə 15 illiyi ilə üst-üstə düşür.<ref name=":0" /> May ayının 5-i isə Azərbaycanda Xalçaçı günüdür.<ref>{{cite news |title=“Azərxalça”nın sədri: Xalça sənəti insanları birləşdirir, dostluq körpüləri yaradır VİDEO |author= |url=https://azertag.az/xeber/azerxalchanin_sedri_xalcha_seneti_insanlari_birlesdirir_dostluq_korpuleri_yaradir_video-3535947 |publisher= |date= |accessdate=2026-03-03 |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250623090619/https://azertag.az/xeber/azerxalchanin_sedri_xalcha_seneti_insanlari_birlesdirir_dostluq_korpuleri_yaradir_video-3535947 |archivedate=2025-06-23 |url-status=live }}</ref> 2025-ci ildə keçirilən Beynəlxalq Xalça Festivalında [[Mərakeş]] Krallığının xanım Şahzadəsi Lalla Hasnaa fəxri qonaq qismində iştirak etmişdir.<ref>{{cite news |title=Mərakeşin xanım Şahzadəsi Beynəlxalq Xalça Festivalında fəxri qonaq qismində iştirak edib |author= |url=https://azertag.az/xeber/merakesin_xanim_sahzadesi_beynelxalq_xalcha_festivalinda_fexri_qonaq_qisminde_istirak_edib-3538687 |publisher= |date= |accessdate=2026-03-03 |language= |archiveurl= |archivedate=2026-03-03 }}</ref> 2026-cı ildə keçirilən Beynəlxalq Xalça Festivalı "Azərxalça" ASC-nin 10 illik yubiley tarixinə təsadüf edir.<ref name=":1">{{cite news |title=Bakı “Beynəlxalq Xalça Festivalı 2026”ya hazırlaşır |author= |url=https://azertag.az/xeber/baki_beynelxalq_xalcha_festivali_2026ya_hazirlasir-4054095 |publisher= |date= |accessdate=2026-03-03 |language= |archiveurl= |archivedate=2026-03-03}}</ref> == İllərə görə == {| class="wikitable sortable" style="margin:0 1em 0 0; font-size:95%;" |- bgcolor="#cccccc" !İl !Hadisələr !İştirakçı ölkələr !İştirakçılar |- |2–4 may 2025 |"Xalçaçılıqda ənənələr və yeniliklər" forumu,<ref name=":0" /> "Xalça sənətində Heydər Əliyevin əbədi irsi"<ref name=":0" /> fotosərgisi |Özbəkistan, Qazaxıstan, Türkmənistan, Qırğızıstan, Tatarıstan, Rumıniya, Latviya, İran, Yaponiya, Birləşmiş Krallıq<ref>{{cite news |title=Bakıda Beynəlxalq Xalça Forumu on bir ölkədən olan xalçaçı ekspertləri bir araya gətirib |author= |url=https://azertag.az/xeber/bakida_beynelxalq_xalcha_forumu_on_bir_olkeden_olan_xalchachi_ekspertleri_bir_araya_getirib-3536915 |publisher= |date= |accessdate=2026-03-03 |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250502165901/https://azertag.az/xeber/bakida_beynelxalq_xalcha_forumu_on_bir_olkeden_olan_xalchachi_ekspertleri_bir_araya_getirib-3536915 |archivedate=2025-05-02 |url-status=live }}</ref> | Azərbaycanda 14 emalatxanadan 28 toxucu<ref name=":0" /> |- |1–3 may 2026 | "Xalça sənayesi: Dəyər, dizayn və rəqabət qabiliyyəti" forumu<ref name=":1" /> | | |- |} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı|3}} [[Kateqoriya:Azərbaycan festivalları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan xalçaları]] kt3r3unh9q3n54tycpq4p46i7w4zavb 0 973796 8985470 8925256 2026-07-01T20:58:27Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985470 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi | statusu = Bələdiyyə | azərbaycanca adı = Belş | orijinal adı = Bashkia Belsh | ölkə = Albaniya | gerbi = Stema e Bashkisë Belsh.svg | bayrağı = | xəritəsi = Belsh in Albania.svg | koordinatları = 40°59′N 19°53′E | daxildir = Elbasan vilayəti | icra başçısı = Arif Tafani | sahəsi = 196.44<ref>https://web.archive.org/web/20201021102327/https://aam.org.al/en/bashkia-belsh/</ref> | əhalisi = 19503 | əhalinin siyahıyaalınma ili = 2011 | vaxt zonası = UTC+1, yayda UTC+2 | rəsmi saytı = bashkiabelsh.gov.al }} '''Belş''' ({{lang-sq|Belsh}} və ya ''Belshi'') — Albaniyanın mərkəzində, Elbasan vilayətində yerləşən şəhər və bələdiyyə mərkəzi. Şəhər özünün təbii gözəllikləri və çoxsaylı karstik gölləri ilə tanınan tarixi Dumreya (Dumre) bölgəsinin mərkəzi hesab olunur. == Yerləşməsi == Belş bələdiyyəsi Albaniyanın mərkəzi hissəsində qərarlaşıb və inzibati cəhətdən Elbasan vilayətinə tabedir. 2015-ci ildə Albaniya hökuməti tərəfindən həyata keçirilən yerli idarəetmə və ərazi islahatlarına əsasən, hazırkı bələdiyyə keçmiş Belş, Fierzə, Qrekan, Kayan və Rrasə bələdiyyələrinin birləşdirilməsi yolu ilə yaradılmışdır.<ref name="law115">{{Cite web |title=Law nr. 115/2014 |url=http://www.reformaterritoriale.al/images/presentations/Ligji%20ndarja%20territoriale_Fletore_zyrtare.pdf |publisher=Qeveria e Shqipërisë |access-date=2022-02-25 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924085559/http://www.reformaterritoriale.al/images/presentations/Ligji%20ndarja%20territoriale_Fletore_zyrtare.pdf |url-status=unfit }}</ref> == Əhalisi == 2011-ci ildə keçirilmiş əhalinin milli siyahıyaalınmasına əsasən, genişləndirilmiş Belş bələdiyyəsinin ümumi əhalisi 19,503 nəfər təşkil etmişdir. İslahatdan əvvəlki sərhədlər daxilində, yəni bilavasitə Belş şəhərinin və onun dərhal ətrafının əhalisi isə 8,781 nəfər olmuşdur. == Tarixi == Belş bölgəsinin tarixi qədim İlliriya dövrünə qədər uzanır. Şəhər yaxınlığında yerləşən Qradişta (Gradishtë) arxeoloji ərazisində qədim yaşayış məskəninin qalıqları tapılmışdır. XIX əsrin sonlarında Albaniya milli oyanış hərəkatının görkəmli xadimlərindən biri olan Sami Fraşeri Belşin həm coğrafi, həm də strateji mövqeyini, eləcə də iqlimini nəzərə alaraq onu gələcək müstəqil Albaniyanın paytaxtı kimi təklif etmişdir.<ref>{{Cite book |last=Frashëri |first=Sami |title=Shqipëria ç'ka qenë, ç'është e ç'do të bëhetë |year=1899 |publisher=Shoqëria e të Shtypurit Shkronja Shqip |location=Bucharest}}</ref> == Coğrafiyası == Bələdiyyənin ümumi ərazisi 196.44 kvadrat kilometrdir. Belş coğrafi cəhətdən özünəməxsus Dumreya yaylasında yerləşir. İqlimi Aralıq dənizi iqliminə xas olaraq mülayimdir. == İqtisadiyyatı == Tarixən bölgə iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil etmişdir. Zeytun, tütün və müxtəlif dənli bitkilərin əkini geniş yayılıb. Son illərdə kənd təsərrüfatında zəfəran kimi qiymətli bitkilərin yetişdirilməsi də tətbiq olunmağa başlamışdır. Bununla yanaşı, hökumətin və Avropa İttifaqının dəstəyi ilə həyata keçirilən "Şəhər İntibahı" layihəsi çərçivəsində Belş mərkəzinin və göl ətrafının yenidən qurulması şəhəri ölkənin əsas aqroturizm və ekoturizm mərkəzlərindən birinə çevirmişdir.<ref>{{Cite news |title=Rilindja Urbane në Belsh |url=https://ata.gov.al/ |publisher=Agjencia Telegrafike Shqiptare |access-date=2023-11-05}}</ref> == Görməli yerləri == Bölgənin əsas turizm potensialı onun gölləri ilə bağlıdır: * '''Belş gölü və promenad:''' Şəhərin mərkəzində yerləşən bu gölün ətrafında müasir gəzinti zolaqları, kafelər və istirahət parkları salınmışdır. * '''Seferan gölü:''' Belşdən bir neçə kilometr məsafədə yerləşən bu göl su zanbaqları ilə məşhurdur və aqroturizm təsərrüfatları ilə əhatə olunub. Əfsanəyə görə, qədim illiriyalılar bu gölü məhəbbət ilahəsi Afroditaya həsr etmişdilər. * '''Qradişta (Gradishtë):''' Qədim İlliriya dövrünə aid qala divarlarının və qəsəbə qalıqlarının yerləşdiyi tarixi təpə. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://bashkiabelsh.gov.al/ Belş bələdiyyəsinin rəsmi saytı] [[Kateqoriya:Albaniya bələdiyyələri]] [[Kateqoriya:Albaniya şəhərləri]] t0t2lrwhs9wpqag7mbyfnsdkc8iqb2b 0 975583 8985563 8765433 2026-07-02T03:28:47Z InternetArchiveBot 179784 7 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985563 wikitext text/x-wiki {{Hərbi birləşmə}} '''Beynəlxalq Sabitləşdirmə Qüvvələri''' — 2025-ci ilin oktyabr ayında [[HƏMAS]] və [[İsrail]] tərəfindən razılaşdırılmış Qəzza sülh planında qeyd olunan, [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]]nın mandatı altında olan, çoxmillətli sülhməramlı qüvvədir. Qüvvələrin bəyan edilmiş məqsədləri bunlardır: Qəzzanın təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə kömək etmək, yeni [[Fələstinlilər|Fələstin]] polis qüvvələrinin hazırlanması və [[Qəzza zolağı]]nın demilitarizasiyası və yenidən qurulmasına nəzarət etmək.<ref>{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=2025-09-18 |title=Revealed: Tony Blair's US-backed proposal for ending the Gaza war and replacing Hamas |language=en-US |work=The Times of Israel |url=https://www.timesofisrael.com/revealed-tony-blairs-us-backed-proposal-for-ending-the-gaza-war-and-replacing-hamas/ |access-date=2025-09-30 |issn=0040-7909 |archive-date=2025-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926184046/https://www.timesofisrael.com/revealed-tony-blairs-us-backed-proposal-for-ending-the-gaza-war-and-replacing-hamas/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=2025-09-25 |title=Washington backing plan for Tony Blair to head transitional Gaza authority |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/25/washington-backing-plan-for-tony-blair-to-head-transitional-gaza-authority |access-date=2025-09-30 |issn=0261-3077}}</ref> == Məqsədi == [[Fayl:Map_of_trump_plan_for_gaza.jpg|thumb|İsrail silahlı qüvvələrinin Qəzza zolağından çıxarılması təklifinin xəritəsi. Təhlükəsizlik perimentri göstərilmişdir.]] Beynəlxalq Sabitləşdirmə Qüvvələri mandatına aşağıdakılar daxildir:<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Amb Alan |date=2025-11-30 |title=UN Security Council Resolution 2803 and the Comprehensive Plan to End the Gaza Conflict |url=https://jcfa.org/un-security-council-resolution-2803-and-the-comprehensive-plan-to-end-the-gaza-conflict/ |access-date=2025-12-23 |website=Jerusalem Center for Security and Foreign Affairs |language=en-US}}</ref> * Terror infrastrukturunun demilitarizasiyasını və məhv edilməsini dəstəkləmək * Qəzzanın İsrail və [[Misir]]lə sərhəd ərazilərinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi * Mülki əhalinin və humanitar əməliyyatların qorunması * Fələstin polis qüvvələrinin təliminin təşkili * Humanitar dəhlizlərin fəaliyyətinin asanlaşdırılması * Atəşkəsin monitorinqində Sülh Şurasına kömək etmək Beynəlxalq Sabitləşdirmə Qüvvələri Qəzzada nəzarəti ələ keçirib sabitlik yaratdıqca, [[İsrail Silahlı Qüvvələri|İsrail Müdafiə Qüvvələrinin]] razılaşdırılmış mərhələlər və müddətlər əsasında, mərhələli şəkildə Qəzzadan çıxması tələb olunur. Təhlükəsizlik perimetrinin Qəzza təhlükəsiz hesab edilənə qədər qüvvədə qalması nəzərdə tutulur.<ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=Here's the full text of Trump's 20-point plan to end Israel's war on Gaza |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/heres-the-full-text-of-trumps-20-point-plan-to-end-israels-war-on-gaza |access-date=2025-10-01 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=2026-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260210134754/https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/heres-the-full-text-of-trumps-20-point-plan-to-end-israels-war-on-gaza |url-status=live }}</ref> == Töhfə verən dövlətlər == === Təsdiqlənmiş töhfəçilər === Bir neçə ölkə açıq şəkildə Qəzzaya Beynəlxalq Sabitləşdirmə Qüvvələri üçün qoşun göndərəcəyini açıqlamışdır: * {{Bayraq|Indonesia}} '''[[İndoneziya]]''' – əhəmiyyətli bir kontingent səfərbər edəcəyini açıqlamışdır və qüvvələrin komandir müavini vəzifəsini icra edəcək.<ref>{{Cite web |title=Indonesia to Send Troops to Gaza Peacekeeping Mission |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-887284 |access-date=20 February 2026 |website=The Jerusalem Post |archive-date=19 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260219203600/https://www.jpost.com/middle-east/article-887284 |url-status=live }}</ref> * {{Bayraq|Morocco}} '''[[Mərakeş]]''' – hərbi heyət söz vermişdir.<ref>{{Cite web |title=Morocco joins ISF mission |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-887284 |access-date=20 February 2026 |website=The Jerusalem Post |archive-date=19 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260219203600/https://www.jpost.com/middle-east/article-887284 |url-status=live }}</ref> * {{Bayraq|Kazakhstan}} '''[[Qazaxıstan]]''' – tibbi dəstək daxil olmaqla bölmələr verəcək.<ref>{{Cite web |title=Kazakhstan announces Gaza mission support |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-887284 |access-date=20 February 2026 |website=The Jerusalem Post |archive-date=19 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260219203600/https://www.jpost.com/middle-east/article-887284 |url-status=live }}</ref> * {{Bayraq|Kosovo}} '''[[Kosovo]]''' – qüvvələr söz verib.<ref>{{Cite web |title=Kosovo pledges troops to ISF |url=https://www.aljazeera.com/amp/news/2026/2/20/indonesia-morocco-kosovo-among-5-countries-to-send-troops-under-gaza-plan |access-date=20 February 2026 |website=The Jerusalem Post |archive-date=20 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220060531/https://www.aljazeera.com/amp/news/2026/2/20/indonesia-morocco-kosovo-among-5-countries-to-send-troops-under-gaza-plan |url-status=live }}</ref> * {{Bayraq|Albania}} '''[[Albaniya]]''' – qoşun söz vermişdir.<ref>{{Cite web |title=Albania to join ISF |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/feb/19/troops-for-gaza-and-money-top-agenda-as-trumps-board-of-peace-meets |access-date=20 February 2026 |website=The Jerusalem Post}}</ref> === Dəstək rolları və təlim === * '''[[Misir]]''' və '''[[İordaniya]]''' daha geniş sabitləşdirmə səylərinin bir hissəsi olaraq polis qüvvələrinə təlim keçməyi öhdələrinə götürüblər.<ref>{{Cite web |title=Egypt and Jordan to train Gaza police |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-887284 |access-date=20 February 2026 |website=The Jerusalem Post |archive-date=19 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260219203600/https://www.jpost.com/middle-east/article-887284 |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı|3}} [[Kateqoriya:Sülhməramlı əməliyyatlar]] [[Kateqoriya:Qəzzə zolağı]] [[Kateqoriya:Fələstin Dövləti]] 2q6z9fs6ncud3zt3s94mty236zqnbib 0 975759 8985561 8768373 2026-07-02T03:05:12Z InternetArchiveBot 179784 4 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985561 wikitext text/x-wiki {{hadisə}} '''Beynəlxalq Kitab Arsenalı Festivalı''' — 2011-ci ildə<ref>{{Cite web|title=Книжковий Арсенал: нове та надовго?|url=https://life.pravda.com.ua/culture/2011/05/30/79575/|website=Українська правда _Життя|accessdate=2024-01-10}}</ref> [[Kiyev]] şəhərində yerləşən "[[Mistetski arsenalı]]" Milli Mədəniyyət, İncəsənət və Muzey Kompleksinin bazasında<ref>{{Cite news|url=http://dev.vsiknygy.net.ua/reportage/11429/|title=Є ще книжки в «Арсеналі»! (нотатки про Перший міжнародний книжковий фестиваль) {{!}} Література. Сучасна українська література. Всеохопний літературний портал|language=uk|work=Література. Сучасна українська література. Всеохопний літературний портал|accessdate=2018-06-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180618203227/http://dev.vsiknygy.net.ua/reportage/11429/|archivedate=2018-06-18|deadurl=yes}}</ref> təsis edilmiş kitab festivalı. Ənənəvi olaraq hər ilin yaz fəslində keçirilən bu tədbir Ukraynanın ən böyük və nüfuzlu intellektual, ədəbi-bədii hadisələrindən biri hesab olunur.<ref>{{Cite web|title="Книжковий Арсенал" відвідали 57 тисяч людей|url=https://tsn.ua/books/knizhkoviy-arsenal-vidvidali-57-tisyach-lyudey-1354161.html|website=ТСН.ua|date=2019-05-30|accessdate=2019-12-29|language=uk|archive-date=29 Грудня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229195710/https://tsn.ua/books/knizhkoviy-arsenal-vidvidali-57-tisyach-lyudey-1354161.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Реформи, продажі та книжкові хіти Книжкового Арсеналу 2019|url=http://www.chytomo.com/reformy-prodazhi-ta-knyzhkovi-khity-knyzhkovoho-arsenalu-2019/|website=www.chytomo.com|date=2019-06-10|accessdate=2019-12-29|language=uk|archive-date=29 Грудня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229195710/http://www.chytomo.com/reformy-prodazhi-ta-knyzhkovi-khity-knyzhkovoho-arsenalu-2019/}}</ref><ref>{{Cite web|title=У Києві відкрився XI Книжковий Арсенал, де за сприяння Мінветеранів представлена ветеранська література про російсько-українську війну|url=https://mva.gov.ua/ua/news/u-kiyevi-vidkrivsya-hi-knizhkovij-arsenal-de-za-spriyannya-minveteraniv-predstavlena-veteranska-literatura-pro-rosijsko-ukrayinsku-vijnu|website=mva.gov.ua|accessdate=2024-01-10|language=ua}}</ref> Festivalın missiyası insanlar, icmalar və qurumlar arasında qarşılıqlı əlaqə platforması yaratmaqdır. Bu çərçivədə kitab kontekstində estetik təcrübə ilə intellektual fəaliyyətin vəhdəti fərdin və cəmiyyətin potensialının gücləndirilməsinə xidmət edir. Tədbirdə mütəmadi olaraq Ukraynadan və dünyanın bir çox ölkələrindən yazıçılar, şairlər, filosoflar, dizaynerlər, illüstratorlar, sənət adamları və nəşriyyat işi üzrə ekspertlər iştirak etmişdilər.<ref>{{Cite web|url=https://book.artarsenal.in.ua/wp-content/uploads/2022/01/KA22_umovy_uchasti_ua.pdf|title=Положення про порядок організації та проведення Виставки-ярмарку та Програми Фестивалю в межах XI Міжнародного фестивалю «Книжковий Арсенал»|date=01 травня 2022|website=book.artarsenal.in.ua|language=Українська|accessdate=10 січня 2024}}</ref> 2016-cı ildən etibarən "Kitab Arsenalı" çərçivəsində ilin ən yaxşı kitab dizaynı müsabiqəsi də təşkil olunur.<ref>{{Cite web|title=Найкращий книжковий дизайн 2016 року|url=https://book.artarsenal.in.ua/proyekty/najkrashhyj-knyzhkovyj-dyzajn/najkrashhyj-knyzhkovyj-dyzajn-2016-roku/|website=Книжковий Арсенал|accessdate=2024-01-10|language=uk|archive-date=2024-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240110162432/https://book.artarsenal.in.ua/proyekty/najkrashhyj-knyzhkovyj-dyzajn/najkrashhyj-knyzhkovyj-dyzajn-2016-roku/|url-status=live}}</ref> Festivalın yaradılmasının təşəbbüskarı "Mistetski Arsenal" Milli Mədəniyyət, İncəsənət və Muzey Kompleksinin baş direktoru (2010–2016-cı illərdə) [[Nataliya Zabolotna]] olmuşdur.<ref>{{Cite web|title=Хто очолить "Мистецький Арсенал"|url=https://espreso.tv/article/2016/06/30/khto_ocholyt_quotmysteckyy_arsenalquot|website=espreso.tv|accessdate=2024-01-10|language=uk|archive-date=2024-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240110162431/https://espreso.tv/article/2016/06/30/khto_ocholyt_quotmysteckyy_arsenalquot|url-status=live}}</ref> 2019-cu ildə Londonun "International Publishing Industry Excellence Awards" mükafatlandırma mərasimində "Kitab Arsenalı" ilin ən yaxşı ədəbi festivalı seçilmişdir.<ref>{{Cite web|title=The London Book Fair International Excellence Awards 2019: Winners Announced|url=https://hub.londonbookfair.co.uk/the-london-book-fair-international-excellence-awards-2019-winners-announced/|website=The Hub by London Bookfair|date=2019-03-13|accessdate=2019-12-29|language=en-GB|first=The London Book|last=Fair|archive-date=29 Грудня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229195713/https://hub.londonbookfair.co.uk/the-london-book-fair-international-excellence-awards-2019-winners-announced/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Книжковий Арсенал здобув відзнаку Лондонського книжкового ярмарку «Літературний фестиваль року»|url=https://artarsenal.in.ua/uk/povidomlennya/knyzhkovyj-arsenal-zdobuv-vidznaku-londonskogo-knyzhkovogo-yarmarku-literaturnyj-festyval-roku/|website=Арсенал|accessdate=2019-11-27|language=uk|archive-date=17 Грудня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217171109/https://artarsenal.in.ua/uk/povidomlennya/knyzhkovyj-arsenal-zdobuv-vidznaku-londonskogo-knyzhkovogo-yarmarku-literaturnyj-festyval-roku/}}</ref> == Məqsədləri == Layihənin məqsədlərinə aşağıdakılar daxildir: * Kitab, ədəbiyyat və incəsənət sahələrinin keyfiyyətli inkişafını və qarşılıqlı əlaqəsini stimullaşdırmaq; * İnsan, cəmiyyət və mədəniyyətlə bağlı mühüm məsələləri problematikləşdirmək və təhlil etmək; * Kitabın bütün təzahürlərinin təqdimatı üçün əlverişli məkan yaratmaq; * Ukrayna və beynəlxalq kitab və ədəbiyyat ictimaiyyətini bir araya gətirmək. Sözügedən festivalın fəaliyyəti həm yerli, həm də beynəlxalq səviyyədə mədəni inteqrasiyanın dərinləşməsinə xidmət edən mühüm amil kimi qiymətləndirilir. == Tarixi == Birinci "Kitab Arsenalı" festivalı 28 may – 1 iyun 2011-ci il tarixlərində keçirilmişdir. Festivalın ilk kuratoru Olqa Juk olmuşdur. İlk festival gələcək tədbirlərin strukturunu müəyyən etmiş və iki əsas hissədən — nəşriyyatların sərgi-yarmarkasından və genişmiqyaslı proqramdan ibarət olmuşdur. Proqrama ustad dərsləri, mühazirələr, diskussiyalar, art-buk, komiks və kitab illüstrasiyaları sərgiləri, uşaqlar üçün tədbirlər, həmçinin Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü münasibətilə böyük xeyriyyə aksiyası daxil edilmişdir. Bundan əlavə, poeziya və musiqi performansları, konsertlər, kino nümayişləri, tanınmış yazıçı və tənqidçilərlə görüşlər, yeni layihələrin təqdimatları və biznes görüşləri təşkil olunmuşdur.<ref name="pravdazhuk">{{Cite news|url=https://life.pravda.com.ua/culture/2017/02/15/222606/|title=Оля Жук: Через економію на культурі під час війни Україну сприймають як жертву з віялом проблем|work=Українська правда _Життя|accessdate=2018-06-18|archive-date=19 Травня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180519221930/http://life.pravda.com.ua/culture/2017/02/15/222606/}}</ref> 2011-ci ildə festivalda 100-ə yaxın nəşriyyat iştirak etmiş, tədbiri 10 ölkədən 30 xüsusi qonaq ziyarət etmişdir. Qonaqlar arasında İtaliya dizayn atelyesinin rəhbəri Barnaba Fornazetti, sənətşünas Fransuaza Barb-Qall, yazıçı Piroşka Dossi, niderlandlı şair Jül Deylder, isveçli müəlliflər Gellert Tamas və Yunas Hassen Hemiri, polşalı yazıçı Kinqa Dunin, fotoqraf Miron Tsovnir, yazıçı Linor Qoralik, detektiv müəllifi Tatyana Ustinova və "Labyrint" nəşriyyatının direktoru Yoaxim Dvorjak yer almışlar.<ref name="pravdazhuk" /> 2012-ci il festivalında 100-ə yaxın yerli və xarici nəşriyyat, həmçinin yeni kitablarını təqdim edən 50-dən çox ukraynalı müəllif iştirak etmişdir. "Mistetski Arsenal"ın on müxtəlif meydançasında ümumilikdə 150-dən çox tədbir keçirilmişdir. Beynəlxalq qonaqlar sırasında London İncəsənət Universiteti, Avstriya Mədəniyyət Forumu və Avstriya Kitab Ticarəti Assosiasiyası təmsil olunmuşdur. Festivalı 30 mindən çox insan ziyarət etmiş və 10 min kitab nümayiş etdirilmişdir.<ref>{{Cite web|url=http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?I21DBN=LINK&P21DBN=UJRN&Z21ID=&S21REF=10&S21CNR=20&S21STN=1&S21FMT=ASP_meta&C21COM=S&2_S21P03=FILA=&2_S21STR=vkp_2012_12_15|title=Книжковий Арсенал 2012|first=Книжкова палата України|date=2012|publisher=Вісник Книжкової палати|language=uk|accessdate=2021-03-07}}</ref> 2013-cü il festivalında 200 nəşriyyat və beynəlxalq tərəfdaş iştirak etmişdir. "Maddələr mübadiləsi" (Obmin reçovın) adlı xüsusi layihə çərçivəsində Oksana Zabujko, İqor Pomerantsev, Yuri Andruxoviç, Mikola Ryabçuk, Viktor Neborak, İvan Malkoviç, Andrey Kurkov, Yuri Vinnıçuk, Boris Xersonski və Oleksandr Roytburd kimi tanınmış şəxslərin iştirakı ilə ictimai dialoqlar keçirilmişdir. 2014-cü ilin ədəbi proqramında 100-ə yaxın yazıçı, publisist və filosof iştirak etmiş, ziyarətçilərin sayı 40 mini ötmüşdür. Festivalın xüsusi qonağı olan Fransa 11 nümayəndə ilə təmsil olunmuşdur. Tədbirdə Sergey Jadan, Yuri İzdrik, Oksana Zabujko və İvan Malkoviç kimi mədəniyyət xadimləri çıxış etmişdilər.<ref>{{Cite web|url=http://irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/viche_2014_9_35.pdf|title=Інтелектуальна броя пробудженої нації|last=Красовська|first=Ольга|date=2014|language=українська|accessdate=08.03.2021}}</ref> Beş il ərzində festival "Mistetski Arsenal"ın ən populyar hadisələrindən birinə çevrilmişdir. 2014-cü ildə beş gün ərzində auditoriya sayı 60 minə çatmışdır. 2015-ci ildə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı ilə tərəfdaşlıq çərçivəsində "Xeyirxah işlər arsenalı" aksiyası keçirilmiş, Ukraynanın şərqi və Krımdan olan köçkünlər üçün kitablar toplanmışdır.<ref>{{Cite web|url=https://litcentr.in.ua/news/2015-04-22-3294|title=V-й Міжнародний «Книжковий Арсенал|date=22.04.2015|language=українською|accessdate=08.03.2021|archive-date=23 Січня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123005720/https://litcentr.in.ua/news/2015-04-22-3294}}</ref> 2016-cı ildən etibarən Höte İnstitutu və Frankfurt Kitab Yarmarkasının dəstəyi ilə ən yaxşı kitab dizaynı müsabiqəsi təsis edilmişdir. Qalib kitablar Frankfurt və Leypsiq kitab yarmarkalarında "Dünyanın ən gözəl kitabları" kolleksiyasında təqdim olunur. Həmin il festivalı ilk dəfə Norveç, Gürcüstan, Litva, İtaliya və Avstriyadan olan beynəlxalq bazar nümayəndələri ziyarət etmişlər. 2017-ci ildə festivalın ziyarətçi sayı 50 mini keçmişdir. İvan Kotlyarevskinin "Eneda" əsərinin 175 illiyinə həsr olunmuş "Gülüş. Qorxu. Güc" mövzusu əsas fokus xətti kimi müəyyən edilmişdir. Təşkilatçıların sahənin məhdudluğunu əsas gətirərək kiçik kitab mağazaları bölməsindən imtina etməsi bəzi tənqidlərə səbəb olsa da, bu addım beynəlxalq təcrübəyə uyğunluqla izah edilmişdir.<ref>{{Cite web|url=https://archive.chytomo.com/news/knizhkovij-arsenal-2017-diskusiii-j-vistavki-u-fokusi-peregovori-u-rozfokusi|title=Книжковий Арсенал-2017: дискусії й виставки у фокусі, переговори у розфокусі|last=Тараненко|first=Ірина|date=30.05.2017|language=українська|accessdate=08.03.2021|archive-date=24 Грудня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224203551/http://archive.chytomo.com/news/knizhkovij-arsenal-2017-diskusiii-j-vistavki-u-fokusi-peregovori-u-rozfokusi}}</ref> Ən yaxşı kitab dizaynı müsabiqəsinin qalibi "Ağrafka" studiyasının tərtibatı ilə "Mən belə görürəm" (Ya tak baçu) kitabı olmuşdur. Ümumilikdə 152 nəşr arasından 15 kitab finala qalmışdır. Həmçinin, yazıçı Yevhen Minko və fotoqraf Valeri Miloserdovun iştirakı ilə kitabların yaradılması və məhv edilməsinə dair mühazirə keçirilmişdir.<ref>{{Cite web|url=https://www.the-village.com.ua/village/culture/culture-news/272603-naykraschiy-dizayn-knigi-2018-roku|title=Найкращий дизайн книги 2018 року|date=04.06.2018|accessdate=08.03.2021|archive-date=9 Червня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180609034738/http://www.the-village.com.ua/village/culture/culture-news/272603-naykraschiy-dizayn-knigi-2018-roku}}</ref> İlin ən yaxşı dizaynı üzrə Qran-pri mükafatını Mariya Maruşçakın "MARIA" kitabı qazanmışdır. Həmin il "Kitab Arsenalı" Londonda keçirilən beynəlxalq müsabiqədə kuratorların yanaşması, proqramların innovativliyi və fərqli auditoriyaları cəlb etmə qabiliyyətinə görə ilin ən yaxşı ədəbi festivalı seçilmişdir.<ref>{{Cite web|url=https://izolyatsia.org/ua/project/book-arsenal-2018|title=ІЗОЛЯЦІЯ на Книжковому Арсеналі-2018|website=Фонд ІЗОЛЯЦІЯ|accessdate=27 серпня 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://podrobnosti.ua/2243784-knizhnyj-arsenal-otkrylsja-lektsiej-o-sozhzhenii-knig.html|title=Книжковий Арсенал відкрився лекцією про спалювання книг|date=31 травня 2018|language=російською|work=Подробиці|accessdate=27 серпня 2022|archive-date=2025-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250516213404/https://podrobnosti.ua/2243784-knizhnyj-arsenal-otkrylsja-lektsiej-o-sozhzhenii-knig.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.the-village.com.ua/village/culture/culture-news/285357-kniga-iz-naykraschim-dizaynom-na-knizhkovomu-arsenali-2019|title=Найкрасивіше видання Книжкового Арсеналу 2019: переможці конкурсу|last=Стадник|first=Віра|date=23.05.2019|language=Українська|accessdate=07.03.2021|archive-date=2022-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220529193744/https://www.the-village.com.ua/village/culture/culture-news/285357-kniga-iz-naykraschim-dizaynom-na-knizhkovomu-arsenali-2019|url-status=live}}</ref> == Fokus mövzular == 2017-ci ildən başlayaraq festival üçün xüsusi mövzular və kuratorlar müəyyən edilir:<ref>{{Cite web|title=«Книжковий Арсенал» оголосив тему і кураторів|url=https://supportyourart.com/news/art/ars|website=YourArt|accessdate=2019-12-29|language=uk-UA|archive-date=29 Грудня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229195710/https://supportyourart.com/news/art/ars}}</ref> * 2017: "Gülüş. Qorxu. Güc" (Kurator: Tetyana Teren) * 2018: "Gələcək layihəsi" (Kurator: Vira Baldinyuk) * 2019: "Qonşuluq: açıq sual" (Kurator: Vira Baldinyuk) * 2020: "Optimist skeptiklər" (Kurator: Rostıslav Semkiv) == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Commonscat-inline}} * [https://book.artarsenal.in.ua/ Офіційний сайт "Книжкового арсеналу"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210515115012/https://book.artarsenal.in.ua/ |date=15 Травня 2021 }} * [https://web.archive.org/web/20120923010621/http://artarsenal.in.ua/event49.html Офіційна сторінка "Книжкового арсеналу" (другий, 2012 рік)] * [http://kiev.pravda.com.ua/news/5056f7a5062a8/ У столиці пройде "Книжковий арсенал" (2012)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918080810/http://kiev.pravda.com.ua/news/5056f7a5062a8/ |date=18 Вересня 2012 }} [[Kateqoriya:Kitab yarmarkaları]] [[Kateqoriya:Ukrayna ədəbiyyatı]] o8o127dco556pd292vp3bvbq9klm66i 0 975871 8985847 8984119 2026-07-02T11:56:51Z Philosopherazer 40686 8985847 wikitext text/x-wiki '''Təxəyyül''', '''Xəyal gücü''' və ya '''imaginasiya''' — [[zehin|zehni]] görüntülər yarada bilmək və ya [[insan]]ın öz zehnində yeni obrazlar formalaşdıra bilmək qabiliyyəti. Bu qabiliyyət həm [[təcrübə]]lərə məna verməyə, həm də bilikləri dərk etməyə kömək edir; insanların [[dünya]]nı dərk etməsinə şərait yaradan mühüm bir qabiliyyətdir<ref name="Norman2000">Norman, W. (2000). Imagination and the Brain. pp. 1-2.</ref><ref name="Sutton-Smith88">Brian Sutton-Smith (1988). The Ambiguity of Play. p. 22.</ref> və öyrənmə prosesində fundamental rol oynayır.<ref name="Egan92">Kieran Egan (1992). Imagination in Teaching and Learning. pp. 50.</ref> [[Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti]]ndə ''təxəyyül'' və anlayışı təxminən belə xarakterizə olunur: {{sitat| # ''Zəkanın xəyal yaratma qabiliyyəti, düşünmə gücü, xəyal etmək, fantaziya qurmaq'' # ''Keçmiş təcrübələrə aid elementlərlə indiki yaşayış arasında əlaqə yaratmaq gücü.'' # ''Bir obyekti, həmin obyekt qarşımızda olmadan təsəvvür etmək bacarığı.''}} [[Oksford ingilis dili lüğəti]]ndə ({{Dil-en|Oxford English Dictionary}}) isə təxəyyül ({{Dil-en|imagination}}) aşağıdakı kimi tərif edilir: {{sitat| * ''[[İdeya]]lar və zehni görüntülər formalaşdırma aktı və ya qabiliyyəti.'' * ''Zehnin yaradıcı və ya zəngin resurslara malik olmaq bacarığı.''<ref>Concise Oxford Dictionary. Oxford University Press, 2004. Original text: "the faculty or action of forming ideas or mental images. the ability of the mind to be creative or resourceful."</ref>}} Təxəyyül hekayə danışma vasitəsilə, məsələn [[nağıl]]lar və [[fantaziya]]lar ilə də ifadə edilə bilər. Məşhur [[ixtira]]ların və ya əyləncə məhsullarının bir çoxu [[ixtiraçı]]ların təxəyyülünün verdiyi ilham sayəsində ərsəyə gəlmişdir. İnsan təxəyyülü ilə yaratdığı görüntüləri "üçüncü göz" ({{Dil-en|mind's eye}}) ilə görür. İnsan təxəyyülünün [[təkamül]]ünə dair bir [[hipotez]]ə görə, təxəyyül zehni [[simulyasiya]] vasitəsilə şüurlu canlıların müxtəlif problemləri həll etməsinə şərait yaratmışdır (və nəticədə fərdlərin təbiətə adaptasiya qabiliyyəti artmışdır).<ref>{{cite journal |last=Taylor |first=L. |title=The Evolution of Imagination |journal=Evolutionary Psychology |year=2010 |language=en}}</ref> == Təxəyyülün növləri == [[Psixologiya]]da təxəyyül adətən iki qrupa bölünür: * '''Bərpaedici təxəyyül:''' Əvvəllər qavranılmış obyekt və hadisələrin obrazlarının canlandırılması. * '''Yaradıcı təxəyyül:''' Tamamilə yeni, orijinal obrazların və ideyaların müstəqil şəkildə yaradılması. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat siyahısı == ;Kitablar * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Təxəyyülül mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.73-70] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_2.pdf Adil Əsədov. Mahiyyətin gerçəkləşdirilmədən seyr olunması: təxəyyül // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 2. Bakı, Elm, 2024. s.82-102] * Byrne, R. M. J. (2005). ''The Rational Imagination: How People Create Alternatives to Reality.'' Cambridge, MA: MIT Press * [https://unifi.academia.edu/PaoloFabiani Fabiani, Paolo "The Philosophy of the Imagination in Vico and Malebranche". F.U.P. (Florence UP), Italian edition 2002, English edition 2009.] * Salazar, Noel B. (2010) ''[http://www.berghahnbooks.com/title.php?rowtag=SalazarEnvisioning Envisioning Eden: Mobilizing imaginaries in tourism and beyond.]'' Oxford: Berghahn. * {{cite journal | last1 = Wilson | first1 = J. G. | year = 2016 | title = Sartre and the Imagination: Top Shelf Magazines | journal = Sexuality & Culture | volume = 20 | issue = 4| pages = 775–784 | doi = 10.1007/s12119-016-9358-x | s2cid = 148101276 }} ; Məqalələr * Salazar, Noel B. (2020). [https://dx.doi.org/10.1177/1354067X20936927 On imagination and imaginaries, mobility and immobility: Seeing the forest for the trees.] ''Culture & Psychology'' 1–10. * {{cite journal | last1 = Salazar | first1 = Noel B. | year = 2011 | title = The power of imagination in transnational mobilities | journal = Identities: Global Studies in Culture and Power | volume = 18 | issue = 6| pages = 576–598 | doi = 10.1080/1070289X.2011.672859 | s2cid = 143420324 | url = https://lirias.kuleuven.be/handle/123456789/275464 }} * Watkins, Mary: "Waking Dreams" [Harper Colophon Books, 1976] and "Invisible Guests - The Development of Imaginal Dialogues" [The Analytic Press, 1986] * Moss, Robert: "The Three "Only" Things: Tapping the Power of Dreams, Coincidence, and Imagination" [New World Library, September 10, 2007] * {{EB1911|wstitle=Imagination|volume=14|pages=304–305}} Three philosophers for whom imagination is a central concept are Kendall Walton, John Sallis and Richard Kearney. See in particular: * Kendall Walton, ''Mimesis as Make-Believe: On the Foundations of the Representational Arts.'' Harvard University Press, 1990. {{ISBN|0-674-57603-9}} (pbk.). * John Sallis, ''Force of Imagination: The Sense of the Elemental'' (2000) * John Sallis, ''Spacings-Of Reason and Imagination. In Texts of Kant, Fichte, Hegel'' (1987) * Richard Kearney, ''The Wake of Imagination.'' Minneapolis: University of Minnesota Press (1988); 1st Paperback Edition- ({{ISBN|0-8166-1714-7}}) * Richard Kearney, "Poetics of Imagining: Modern to Post-modern." Fordham University Press (1998) == Xarici keçidlər == {{Wiktionary|Təxəyyül}} * {{Commons category-inline|Imagination|lcfirst=yes}} <!--Please do not add external links without a strong justification, per [[WP:EL]], [[WP:NOT]] and [[Wikipedia:WikiProject Clinical medicine/Writing medical articles]]. Websites can be added to the appropriate DMOZ category.--> * {{In Our Time|Imagination|p00548lc|Imagination}} * [http://www.co-bw.com/BrainConciousness%20Update%20index.htm Imagination, Mental Imagery, Consciousness, and Cognition: Scientific, Philosophical and Historical Approaches] * [https://archive.today/20121228013431/http://search.dmoz.org/cgi-bin/search?search=Two-Factor+Imagination+Scale&all=yes&cs=UTF-8&cat=Science/Social_Sciences/Psychology/Intelligence/Emotional_Intelligence/Online_Tests Two-Factor Imagination Scale] at the [[Open Directory Project]] * {{cite web|title=The neuroscience of imagination |url=https://ed.ted.com/lessons/the-neuroscience-of-imagination-andrey-vyshedskiy|website=TED-Ed}} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Psixi proseslər]] [[Kateqoriya:İdrak prosesləri]] [[Kateqoriya:Təxəyyül]] [[Kateqoriya:Fəlsəfi anlayışlar]] 2gqkkws4s58pdwq3zetwq2yqzar4n5m 0 975987 8985416 8772919 2026-07-01T19:14:50Z InternetArchiveBot 179784 6 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985416 wikitext text/x-wiki {{Vəzifəli şəxs}} '''Belinda Balluku''' ({{dil-sq|Belinda Balluku}}; {{DVTY}}) — Albaniyanın tanınmış siyasətçisi, dövlət xadimi və yüksəkrütbəli idarəçisi olmuşdur. O, Albaniya hökumətində ən mühüm qərarverici postları tutaraq, həm Albaniya Respublikasının Baş Nazirinin müavini (2022–2026), həm də İnfrastruktur və Energetika Naziri (2019–2026) vəzifələrində fəaliyyət göstərmişdir.<ref>{{Cite web |last=Jonuzaj |first=Klaudjo |date=2019-01-17 |title=Albania’s parliament endorses government reshuffle {{!}} Albania Politics News {{!}} SeeNews |url=https://seenews.com/news/albanias-parliament-endorses-government-reshuffle-1141047 |access-date=2026-04-02 |website=seenews.com |language=en |archive-date=2026-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260405142843/https://seenews.com/news/albanias-parliament-endorses-government-reshuffle-1141047 |url-status=live }}</ref> Albaniya Sosialist Partiyasının aparıcı nümayəndələrindən biri olan Balluku, eyni zamanda 2021-ci ildən etibarən Tirana dairəsini təmsil edən Albaniya Parlamentinin üzvü (deputat) olmuşdur. Siyasi fəaliyyəti ilə yanaşı, o, həm dövlət, həm də özəl sektorda rəhbər vəzifələrdə geniş təcrübə qazanmışdır. Lakin 2025-ci ilin sonlarında ölkəni sarsıdan genişmiqyaslı korrupsiya istintaqı çərçivəsində onun hökumət səlahiyyətləri məhkəmə tərəfindən dayandırılmışdır.<ref>{{Cite web |date=2025-11-20 |title=Vendimi - GJKKO dy masa sigurie për Belinda Ballukun - Pezullim i ushtrimit të detyrës dhe ndalim i daljes jashtë vendit |url=https://www.syri.net/politike/840205/gjkko-dy-masa-sigurie-per-belinda-ballukun-pezullim-i-ushtrimit-te-detyres-dhe-ndalim-i-daljes-jashte-vendit/ |access-date=2026-04-02 |website=Syri {{!}} Lajmi i fundit |language=sq-AL |archive-date=2026-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260428090759/https://www.syri.net/politike/840205/gjkko-dy-masa-sigurie-per-belinda-ballukun-pezullim-i-ushtrimit-te-detyres-dhe-ndalim-i-daljes-jashte-vendit/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Albania Suspends Deputy PM Balluku in Major Tender Probe |url=https://www.occrp.org/en/news/albania-suspends-deputy-pm-balluku-in-major-tender-probe |access-date=2026-04-02 |website=OCCRP |language=en-US |archive-date=2026-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260405142843/https://www.occrp.org/en/news/albania-suspends-deputy-pm-balluku-in-major-tender-probe |url-status=live }}</ref> == Həyatının erkən dövrü və ailəsi == Belinda Balluku 1973-cü il oktyabr ayının 9-da Albaniya Xalq Sosialist Respublikasının paytaxtı Tirana şəhərində dünyaya göz açmışdır.<ref>{{Cite web |title=CV-ja e Belinda Ballukut, e vetmja eksperiencë profesionale që përputhet me postin që i dha Rama |url=https://politiko.al/cv-ja-e-belinda-ballukut-e-vetmja-eksperience-profesionale-qe-perputhet-me-postin-qe-i-dha-rama |access-date=2026-04-02 |website=politiko.al |archive-date=2026-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260407215328/https://politiko.al/cv-ja-e-belinda-ballukut-e-vetmja-eksperience-profesionale-qe-perputhet-me-postin-qe-i-dha-rama |url-status=live }}</ref> Onun ailəsi müasir Albaniya tarixində çox mürəkkəb və faciəli bir keçmişə sahib olmuşdur. Balluku verdiyi rəsmi müsahibələrdə ailəsinin ölkədəki kommunist rejimi dövründə ciddi təqiblərə və siyasi repressiyalara məruz qaldığını xüsusi olaraq qeyd etmişdir.<ref name="family_background">{{Cite news |title=Interview with Belinda Balluku on family history during the Communist era |date=2020 |publisher=Albanian Media}}</ref> Onun atası Çlirim Balluku siyasi təzyiqlər səbəbindən uzun müddət Selenitsa (Selenicë) bölgəsində yerləşən ağır bitum mədənlərində işləməyə məcbur edilmişdir.<ref>{{Cite web |date=2024-07-05 |title=“Babai im s’ka qenë dakord me rrugëtimin tim në politikë” - Belinda Balluku: Familja ime ishte ndër më të persekutuarat, me mbi 110 vite burg dhe internime |url=https://www.gazetatema.net/politika/babai-im-ska-qene-dakord-me-rrugetimin-tim-ne-politike-belinda-balluku--i447276 |access-date=2026-04-02 |website=Gazeta Tema}}</ref> Belindanın babası isə Albaniyanın kommunist hərəkatının ən erkən və tanınmış üzvlərindən biri, ölkənin Xalq Müdafiəsi Naziri vəzifəsini icra etmiş Beqir Balluku olmuşdur. Beqir Balluku 1970-ci illərin ortalarında diktator Ənvər Xoca hökumətinə qarşı dövlət çevrilişi təşkil etməkdə günahlandırılaraq 1975-ci ilin noyabr ayında edam edilmişdir.<ref>{{Cite web |last=R |first=K. |date=2025-11-05 |title=DOKUMENTI SEKRET: Kur data përsëritet si metaforë: Përgjimet që fundosin Ballukun dolën në ditën e pushkatimit të gjyshit |url=https://gazetadita.al/foto-i-lakuan-emrin-47-vjet-pasi-u-pushkatua-kush-eshte-beqir-balluku-gjyqi-ndaj-tij-dhe-fjalet-e-fundit-para-se-ta-ekzekutonin/ |access-date=2026-04-02 |website=Gazeta Dita |language=en-US |archive-date=2026-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421175136/https://gazetadita.al/foto-i-lakuan-emrin-47-vjet-pasi-u-pushkatua-kush-eshte-beqir-balluku-gjyqi-ndaj-tij-dhe-fjalet-e-fundit-para-se-ta-ekzekutonin/ |url-status=live }}</ref> Ailəsinin yaşadığı bu çətinliklər və siyasi izolyasiya onun xarakterinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. == Peşəkar karyerası == Dövlət idarəçiliyinə və siyasi fəaliyyətə gəlməzdən əvvəl Belinda Balluku uzun illər özəl sektorda böyük korporativ təcrübə toplamışdır. O, xüsusən də telekommunikasiya və mülki aviasiya sahələrində yüksək rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır. Balluku, Albaniyanın dövlətə məxsus ən böyük mobil rabitə şirkətlərindən biri olan və daha sonra "Telekom Albania" olaraq adlandırılan müəssisədə ali rəhbər heyətin mühüm üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, bu şirkətdə əvvəlcə Müştəri Xidmətləri Departamentinin direktoru, daha sonra isə Marketinq Departamentinin direktoru vəzifələrini icra etmişdir.<ref name="en_wiki_bio">{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Belinda_Balluku |title=Belinda Balluku |publisher=English Wikipedia |access-date=2026-04-03}}</ref> Bunun ardınca o, hava məkanının idarəedilməsi sahəsinə keçid edərək ölkənin strateji əhəmiyyətə malik Milli Hava Hərəkəti Agentliyinin — "Albcontrol" dövlət şirkətinin rəhbəri (direktoru) vəzifəsinə təyin olunmuş və bu milli əhəmiyyətli təşkilata böyük uğurla rəhbərlik etmişdir. == Siyasi karyerası və hökumətdəki fəaliyyəti == Belinda Ballukanın siyasi arenadakı və yerli dövlət qulluğundakı ilk əhəmiyyətli addımları 2004-cü ildə Tirana Bələdiyyəsində işə başlaması ilə atılmışdır.<ref>{{Cite web |url=https://www.infrastruktura.gov.al/en/minister/ |access-date=2026-04-02 |website=www.infrastruktura.gov.al |title=Arxivlənmiş surət |archive-date=2026-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260424141353/https://www.infrastruktura.gov.al/en/minister/ |url-status=live }}</ref> Bələdiyyə sistemində o, əvvəlcə İctimaiyyətlə Əlaqələr üzrə Məsləhətçi kimi fəaliyyətə başlamış, nümayiş etdirdiyi bacarıqlara görə qısa zaman sonra birbaşa Bələdiyyə Sədrinin Kabinetinin Direktoru vəzifəsinə yüksəlmişdir. O, bələdiyyədə çalışdığı bu dövr ərzində yerli idarəetmənin ictimaiyyət və kütləvi informasiya vasitələri ilə kommunikasiya strategiyalarının inkişaf etdirilməsinə, eləcə də tətbiqinə bilavasitə rəhbərlik etmişdir. Öz dövlət işini genişləndirərək, o, 2006-cı ildə rəsmi olaraq Albaniya Sosialist Partiyasının sıralarına qoşulmuşdur.<ref name="voxnews.al">{{Cite web |title=Profile/ Belinda Bulluku the most 'superpowerful' in the Rama 3 cabinet |url=https://www.voxnews.al/english/politike/profili-belinda-bulluku-me-e-superpushtetshmja-ne-kabinetin-rama-3-i15114 |access-date=2026-04-02 |website=Vox News}}</ref> Onun yüksəksəviyyəli dövlət karyerası 17 yanvar 2019-cu ildə Albaniyanın İnfrastruktur və Energetika Naziri vəzifəsinə rəsmən təyin olunması ilə tamamilə yeni və zirvə mərhələsinə qədəm qoymuşdur.<ref name="voxnews.al"/> Nazir kimi o, ölkənin enerji şəbəkələrinin genişləndirilməsi, böhranların idarəolunması və böyük magistral yolların inşası proseslərini kurasiya etmişdir. O cümlədən, partiya daxilində də yüksək nüfuz qazanaraq Fier bələdiyyəsində Sosialist Partiyasının rəsmi siyasi lideri kimi təmsil olunmuşdur. 2022-ci ilin qlobal enerji böhranı və çatışmazlıqları zamanı o, nazirlik olaraq fövqəladə hallarda vətəndaşlara enerjinin planlı və qrafiklə verilməsini təmin edəcək xüsusi bir mexanizmin tətbiq edilməsinə cəhd ediləcəyini elan edərək diqqət mərkəzinə düşmüşdür. Siyasi fəaliyyətinin uğurlu davamı kimi, o, 10 sentyabr 2021-ci ildən etibarən Tirana dairəsini təmsil edərək Albaniya Parlamentinin (Kuvendi) mandatlı üzvü seçilmişdir. Öz hökumət mövqeyini daha da gücləndirərək, o, 28 iyul 2022-ci ildə Albaniya Respublikasının Baş Nazirinin müavini postuna irəli çəkilmiş və 2026-cı ilin əvvəlinə qədər bu çox mühüm postu nazir vəzifəsi ilə paralel olaraq icra etmişdir.<ref name="en_wiki_bio"/> == 2025-ci il Korrupsiya istintaqı və vəzifədən kənarlaşdırılması == 2025-ci ilin sonlarında Belinda Ballukanın yüksələn siyasi karyerası çox ciddi hüquqi problemlərlə və dövlət qalmaqalları ilə üzləşmişdir. 20 noyabr 2025-ci ildə Albaniyanın Korrupsiya və Mütəşəkkil Cinayətkarlığa qarşı Xüsusi Məhkəməsi (GJKKO) tərəfindən onun hökumətdəki bütün dövlət vəzifələrinin icrasının rəsmən dayandırılması və eyni zamanda ölkəni tərk etməsinə qadağa qoyulması barədə sərt qərar qəbul edilmişdir.<ref name="spak_investigation">{{Cite news |title=GJKKO dy masa sigurie për Belinda Ballukun - Pezullim i ushtrimit të detyrës dhe ndalim i daljes jashtë vendit |publisher=Syri TV |date=2025-11-20}}</ref> Bu məhkəmə qərarı, onun Xüsusi Prokurorluq Ofisi (SPAK) tərəfindən böyük səs-küyə səbəb olmuş "Lloqara Tuneli" (Llogara Tunnel) işi ilə əlaqədar rəsmən ittiham edilməsindən sonra verilmişdir. İttihamnamənin detallarına əsasən, o, Lloqara tuneli layihəsi və Tirananın Xarici Halqa (Outer Ring) yolunun dördüncü lotu ilə bağlı həyata keçirilmiş irimiqyaslı dövlət satınalmalarında qanunsuzluqlara və bərabərlik prinsiplərinin kobud şəkildə pozulmasına yol verməkdə şübhəli bilinmişdir. İstintaq və hüquqi proseslər davam edərkən onun xarici pasportu bloklanmış və qanuni olaraq ölkədən çıxışı tamamilə qadağan edilmişdir. Lakin Balluku fəaliyyətdə olan parlament üzvü (deputat) statusu daşıdığı üçün, onun barəsində hər hansı bir birbaşa həbs qətimkan tədbirinin görülməsi üçün SPAK-ın Albaniya Assambleyasından (Parlamentindən) onun deputat toxunulmazlığının ləğv edilməsini rəsmən tələb etməsi məcburi idi. Bununla əlaqədar olaraq, 12 mart 2026-cı ildə Albaniya parlamentində xüsusi səsvermə təşkil edilmişdir. Həmin səsvermədə parlament çoxluğu SPAK-ın Belinda Ballukun toxunulmazlığının ləğv edilməsi tələbini rədd etmişdir.<ref name="en_wiki_bio"/> Bu siyasi qərarın nəticəsi olaraq, o, mövcud məhdudiyyətlər (səyahət qadağası və vəzifədən uzaqlaşdırılma) altında istintaq olunmağa davam etsə də, onun dərhal həbs edilməsinin hüquqi baxımdan qarşısı alınmışdır. Onun məhkəmə qərarı ilə kənarlaşdırılmasından sonra Baş Nazirin müavini vəzifəsini Albana Koçiu, Nazir vəzifəsini isə Enea Karakaci təhvil almışdır. == Mənbələr == {{İstinadlar}} [[Kateqoriya:Albaniya siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:Qadın siyasətçilər]] [[Kateqoriya:Albaniya nazirləri]] [[Kateqoriya:1973-cü ildə doğulanlar]] [[Kateqoriya:Tiranada doğulanlar]] [[Kateqoriya:XXI əsr Albaniya siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:XXI əsr Albaniyanın qadın siyasətçiləri]] 1tdl20ecjg3scg4r4uvldmovvweukte 0 976373 8985509 8773538 2026-07-01T22:24:00Z InternetArchiveBot 179784 5 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985509 wikitext text/x-wiki {{Alim |piktoqram = |adı = '''Benjamin Botkin''' |orijinal adı = {{dil-en|Benjamin Albert Botkin}} |digər adı = |şəkil = Benjamin Albert Botkin.png |şəklin ölçüsü = 300px |şəklin izahı = |doğum tarixi = February 7, 1901 |doğum yeri = {{bayraq|ABŞ}} [[Şərqi Bosfor boğazı|Şərqi Boston]], [[Massaçusets]] |vəfat tarixi = 30 iyul 1975 |vəfat yeri = Kroton-on-[[Hyuston]], [[Nyu-York]] |vəfat səbəbi = |dəfn yeri = |vətəndaşlığı = {{bayraq|ABŞ}} |milliyyəti = |həyat yoldaşı = |uşağı = |atası = |anası = |elm sahəsi = |elmi dərəcəsi = |elmi adı = |iş yeri = |alma-mater = [[Harvard Universiteti]]<br> [[Kolumbiya Universiteti]]<br> Nebraska Universiteti |təhsili = |elmi rəhbəri = |tanınmış yetirmələri = |tanınır = "İctimai Folklorun atası" |mühüm layihələri = |üzvlüyü = |mükafatları = |imzası = |saytı = |vikianbar = }} '''Benjamin Albert Botkin''' ( {{dil-en|Benjamin Albert Botkin}}; {{DVTY}}) — [[ABŞ|Amerika]]lı folklorşünas və alim. == Həyatı == Botkin 7 fevral 1901-ci ildə [[Massaçusets|Massaçusets ştatının]] [[Şərqi Bosfor boğazı|Şərqi Boston]] şəhərində [[Litva]] [[Yəhudilər|yəhudi]] [[İmmiqrant|immiqrant]]larının ailəsində anadan olub.<ref>{{cite web|url = http://forward.com/articles/130843/turning-history-s-detritus-into-gold/|title = Turning History's Detritus into Gold|date = 31 August 2010|publisher = The Jewish Daily Forward|accessdate = 13 April 2015|archive-date = 1 January 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150101065024/http://forward.com/articles/130843/turning-history-s-detritus-into-gold|url-status = live}}</ref>. O, Boston İngilis Liseyində oxuyub, daha sonra [[Harvard Universiteti]]ndə təhsil alıb və 1920-ci ildə ingilis dili üzrə [[bakalavr dərəcəsi]] ilə məzun olub. Bir il sonra, 1921-ci ildə [[Kolumbiya Universiteti]]ndə ingilis dili üzrə [[magistr dərəcəsi]]ni, 1931-ci ildə isə [[Nebraska-Linkoln Universiteti|Nebraska Universiteti]]ndə doktorluq dərəcəsini alıb və orada [[Luiza Paund|Luiza Paund]] və Uilyam Dunkan Stronqdan təhsil alıb. == Fəaliyyəti == Botkin 1920-ci illərin əvvəllərində Oklahoma Universitetində dərs deyib və 1925-ci ildə Gertruda Fritz ilə ailə qurub. O, 1929-cu ildən 1932-ci ilə qədər illik "Folk-Say" jurnalını və 1934-cü ildən 1935-ci ilə qədər kiçik bir "Space" jurnalında redaktorluq edib. "Folk-Say" jurnalına [[Karl Sandberq|Karl Sandburq]], [[Lenston Hyuz|Lenston Hyuz]], Henri Rot, J. Frank Dobi, [[Luiza Paund|Luiza Paund]], Aleksandr Haqqerti Krappe, Stenli Vestal, Alen Lok, Sterlinq Braun, Pol Horgan və Mari Sandoz töhfə verib. O, 1938-ci ildə milli folklor redaktoru və Federal Yazıçılar Layihəsinin sədri olub və 1941-ci ilə qədər bu vəzifədə çalışıb. Çarlz Siger ilə birlikdə Amerika musiqisinə yönəlmiş genişmiqyaslı tədqiqat və səsyazma kampaniyası təşkil edib. 1942-ci ildən 1945-ci ilə qədər Botkin [[Konqres Kitabxanası]]nda Amerika Xalq Mahnıları Arxivinə rəhbərlik edib və burada müasir həyatda folklorun ortaya çıxan aspektlərinə diqqət yetirib. Bu müddət ərzində o, həmçinin [[Amerika Folklor Cəmiyyəti]]nin prezidenti vəzifəsində çalışıb. 1939-cu il Yazıçılar Konqresinin panelində, Aunt Molli Cekson, Erl Robinson və Alan Lomaksın da iştirak etdiyi bir paneldə Botkin yazıçıların folklordan nələr əldə etməli olduqlarından danışdı: "O, bir baxış nöqtəsi qazanır. Xalq sənətinin məmnunedici tamlığı və bütövlüyü, sənətkarın özünü eyniləşdirdiyi və danışdığı bir qrup və qrup təcrübəsinə birbaşa cavabı kimi təbiətindən irəli gəlir." Botkin yazıçıları "səssizləri aydınlaşdırmaq və hər şeydən əvvəl, insanların öz səsləri ilə danışmasına və öz hekayələrini danışmasına imkan vermək" üçün folklordan istifadə etməyə çağırdı.<ref>Robbie Lieberman, ''My Song Is My Weapon: People's Songs, American Communism, and the Politics of Culture, 1930-50'', The University of Illinois Press, 1989, p.&nbsp;34.</ref>. Botkin uzun illər FTB tərəfindən təqib edildi və izlənildi. Professor Syuzan Q. Devisin son araşdırması Botkinin on ildən çox müddət ərzində geniş şəkildə izlənildiyini sənədləşdirir.<ref>{{cite journal|first =Susan G.|last =Davis.|url =http://muse.jhu.edu/journals/jaf/v123/123.487.davis.html|publisher =Johns Hopkins University Press|accessdate =13 April 2015|title =Ben Botkin's FBI File|journal =Journal of American Folklore|date =2010|volume =123|issue =487|pages =3–30|doi =10.1353/jaf.0.0118|s2cid =162202679|url-access =subscription|archive-date =14 March 2020|archive-url =https://web.archive.org/web/20200314234950/https://muse.jhu.edu/article/370390|url-status =live}}</ref> Botkin 30 iyul 1975-ci ildə [[Nyu-York]]un [[Hyuston|Kroton-on-Hyuston]] şəhərindəki evində vəfat etdi.<ref>{{cite news |title=B.A. Botkin, Folklore Expert, Is Dead |author= Murray Illson |type=Print |newspaper=New York Times|date=July 31, 1975 |page=30}}</ref>. == Folklor yanaşması== Botkin folklorun daim inkişaf edən vəziyyətini qəbul edirdi. Onun sözlərinə görə, folklor statik deyildi, daim dəyişən və insanların gündəlik həyatlarında yaratdığı bir şey idi. O, 1930-cu illərin sonu və 1940-cı illərin əvvəllərində Oklahomada dərs deyərkən və daha sonra federal hökumətdə Federal Yazıçılar Layihəsinin bir hissəsi olaraq işləyərkən Amerika folkloruna yeni yanaşmasını inkişaf etdirdi. O, 1938-ci ildə Yazıçılar Layihəsinin Folklor redaktoru oldu.<ref name=Mangione>{{cite book|last=Mangione|first=Jerre|title=The Dream and the Deal|year=1972|publisher=Avon Books|location=New York|pages=263}}</ref>. Konqres Kitabxanası ilə işləmək səyləri Federal Yazıçılar Layihəsinin bir hissəsi olan keçmiş kölə hekayələrinin qorunmasına və nəşrinə səbəb oldu.<ref>{{cite web|title=Slave Narratives Collection|url=http://memory.loc.gov/ammem/snhtml/snabout.html|work=American Memory|publisher=Library of Congress|accessdate=21 November 2011|archive-date=23 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111123110239/http://memory.loc.gov/ammem/snhtml/snabout.html|url-status=live}}</ref>. Onun "Yükümü Lay Mənim Yükümü Down: Köləliyin Xalq Tarixi" kitabı əvvəllər kölə olmuş afroamerikalıların şifahi hekayələrini qanuni tarixi mənbələr kimi istifadə edən ilk kitab idi. Bir çox tədqiqatçı folkloru keçmişdən qalan bir qalıq kimi görürdü, lakin Botkin və digər yeni qanunlarla işləyən folklorşünaslar Amerika folklorunun ortaq təcrübəyə əsaslanaraq və demokratik mədəniyyəti təşviq etməklə indiki dövrdə canlı rol oynadığını israr edirdilər. Botkin 1942-1945-ci illər arasında [[Konqres Kitabxanası]]nın Amerika Xalq Mahnıları Arxivinin (əvvəllər Con Lomaks və Alan Lomaks tərəfindən saxlanılırdı) rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır. O, 40-cı illərin ortalarında "Sing Out!"-un sələfi olan "People's Songs Inc." şirkətinin idarə heyətinin üzvü olmuşdur. Həmin vaxt Botkin hökümət vəzifəsindən ayrılaraq vaxtını tamamilə tədqiqata həsr etmişdir. 40-50-ci illərdə o, folklor haqqında bir sıra kitablar tərtib etmiş və redaktə etmişdir, o cümlədən "Amerika Folkloru Xəzinəsi" (1944), "Yeni İngiltərə Folkloru Xəzinəsi" (1947), "Cənub Folkloru Xəzinəsi" (1949), "Qərb Folkloru Xəzinəsi" (1951), "Dəmir Yolu Folkloru Xəzinəsi" (Alvin F. Harlov ilə birlikdə, 1953), "Missisipi Çayı Folkloru Xəzinəsi" (1955) və "Nağıllar, Əfsanələr və Folklor Vətəndaş Müharibəsi Xəzinəsi" (1960) kitabları. "Amerika Folklor Xəzinəsi"nə yazdığı ön sözdə Botkin öz dəyərlərini belə izah etmişdir: "Folklor insan cəhalətini, pozğunluğunu və insan müdrikliyi və xeyirxahlığı ilə birlikdə əbədiləşdirir. Tarixən folklorun bu alçaq tərəfini inkar edə və ya bağışlaya bilmərik - amma yenə də insan səhvlərinin digər təzahürlərini qınadığımız kimi, onu da başa düşə və qınaya bilərik." Buna görə də, 50-ci və 60-cı illərdə [[Riçard Dorson]] Botkinin əsərlərini tənqid etmiş, kitablarına daxil olanların çoxunu "fakelore" (saxta folklor) adlandırmışdır. Botkin R.Dorsona və onun meyarlarına məhəl qoymamışdır. O, folklorun alimlər üçün eksklüziv bir əsər deyil, paylaşılmalı bir sənət olduğuna inanırdı. Folklorun əsasən sosial dəyərləri, adət-ənənələri və məqsədləri çatdırmaq və aşılamaq üçün istifadə edilən yaradıcı ifadə olduğu fikri bu gün folklorşünaslar tərəfindən geniş qəbul edilir. Botkin israr edirdi ki, demokratiya saysız-hesabsız mədəni səslərin qiymətləndirilməsi ilə güclənir. O, "İctimai folklorun atası" hesab olunur. == Davam edən Xatirə Fəaliyyətləri == Onun şərəfinə, Amerika Folklor Cəmiyyəti, Amerika folklorunun sənədləşdirilməsi sahəsindəki işləri ilə insanların reallıqlarını əks etdirən və mədəniyyət və anlayışı ötürən bir sənət yaratma tərzi haqqında söhbəti dərinləşdirən şəxslərə Benjamin Albert Botkin Mükafatını təqdim edir.<ref>{{cite web|url = http://www.afsnet.org/?page=Botkin|title = Benjamin A. Botkin Prize|publisher = American Folklore Society|accessdate = 13 April 2015|archive-date = 15 March 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130315234222/http://www.afsnet.org/?page=Botkin|url-status = live}}</ref> [[Konqres Kitabxanası]]ndakı Amerika Folklor Mərkəzi onun şərəfinə bir sıra mühazirələr təşkil edir, burada "folklor, folklor, etnomusiqişünaslıq və əlaqəli sahələrdə tədqiqatları, cari məsələləri və ən yaxşı təcrübələri haqqında danışan görkəmli mütəxəssislər" çıxış edirlər.<ref>{{cite web|url = https://www.loc.gov/folklife/events/botkin-lectures.html|title = Benjamin A. Botkin Folklife Lecture Series|publisher = American Folklife Center at the Library of Congress|accessdate = 13 April 2015|archive-date = 24 April 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150424042605/http://www.loc.gov/folklife/events/botkin-lectures.html|url-status = live}}</ref>. Daha sonra mühazirələr [[Amerika Folklor Cəmiyyəti|Amerika Folklor Cəmiyyəti]]ndə tərəfindən dərc olunur və veb saytında təqdim olunur.<ref>{{cite web|url=https://www.loc.gov/folklife/events/BotkinArchives/BotkinArchives.html|title = Benjamin A. Botkin Folklife Lecture Series Online Archive|publisher = American Folklife Center at the Library of Congress|accessdate = 13 April 2015}}</ref>. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * Benjamin Ivry. Turning History’s Detritus Into Gold. https://forward.com/culture/130843/turning-history-s-detritus-into-gold/ == Xarici keçidlər == *[https://web.archive.org/web/20100401090052/http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/B/BO024.html Encyclopedia of Oklahoma History and Culture - Botkin, Benjamin A.] * [https://web.archive.org/web/20110720093555/http://libxml1a.unl.edu/cocoon/archives/botkin.ms066.unl.html Benjamin A. Botkin Collection of Applied American Folklore] at the University of Nebraska-Lincoln * [https://www.loc.gov/folklife/botkin/hirsch.html Botkin's Legacy] at Library of Congress {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Folklor]] [[Kateqoriya:Folklorşünaslıq]] [[Kateqoriya:mifologiya]] i2tjbx89y03xb3mwl8m7yx02nqxgu2o 0 978111 8985564 8949983 2026-07-02T03:45:39Z InternetArchiveBot 179784 17 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985564 wikitext text/x-wiki {{Təşkilat}} '''Beynəlxalq Sosial Təminat Assosiasiyası''' ('''BSTA''') sosial təminat qurumları və hökumət departamentləri (mərkəzi icra hakimiyyəti orqanları) üçün dünyanın aparıcı beynəlxalq təşkilatıdır. 1927-ci ildə əsası qoyulan BSTA-nın 165 ölkədən 340-dan çox üzv təşkilatı var. Onun mənzil-qərargahı İsveçrənin Cenevrə şəhərində [[Beynəlxalq Əmək Təşkilatı]]nın (BƏT) binasında yerləşir.<ref name=":0">{{Cite web |title=The ISSA at a glance |url=https://www.issa.int/about/the-issa |access-date=2026-04-17 |website=International Social Security Association (ISSA) |language=en}}</ref> == Sosial təminat == Sosial təminatın əsas [[İnsan hüquqları|insan hüququ]] kimi tanınması [[İnsan Hüquqları Haqqında Ümumi Bəyannamə|Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsində]] (1948) təsbit edilmişdir.<ref>{{Cite web |last=Nations |first=United |title=Universal Declaration of Human Rights |url=https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights |access-date=2026-04-17 |website=United Nations |language=en |archive-date=2021-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316050452/https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights |url-status=live }}</ref> Sosial təminat proqramlarının inkişafı beynəlxalq ictimaiyyətin ən mühüm sosial nailiyyətlərindən biri hesab olunur, lakin onun təkmilləşdirilməsi və genişləndirilməsi hələ də bir çağırış olaraq qalır. BƏT-in məlumatına görə, 2024-cü ilə qədər dünya əhalisinin 52,4 faizi ən azı bir sosial müdafiə ödənişi ilə əhatə olunmuşdur.<ref>{{Cite journal |date=2024 |title=Progress, yes, but billions are left languishing and unprepared for the life-cycle and climate shocks ahead |url=https://www.ilo.org/sites/default/files/2024-09/WSPR_2024_EN_WEB_1.pdf |journal=World Social Protection Report 2024–26 |pages=20 |via=International Labour Organization |archive-date=2025-09-22 |access-date=2026-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250922214935/https://www.ilo.org/sites/default/files/2024-09/WSPR_2024_EN_WEB_1.pdf |url-status=live }}</ref> BSTA-nın Konstitusiyasına əsasən, "sosial təminat" termini qanunvericilik tərəfindən müəyyən edilmiş hər hansı sxem və ya proqram, yaxud istehsalat qəzaları, peşə xəstəlikləri, işsizlik, analıq, xəstəlik, əlillik, yaşlılıq, pensiyaya çıxma, ailə başçısını itirmə və ya ölüm hallarında nağd və ya natura şəklində müdafiəni təmin edən hər hansı məcburi tənzimləmə deməkdir və digərləri ilə yanaşı, uşaqlar və digər ailə üzvləri üçün sosial ödənişləri, səhiyyə xidməti ödənişlərini, profilaktika, reabilitasiya və uzunmüddətli qulluğu əhatə edir. Buraya milli qanunvericiliyə və ya təcrübəyə uyğun olaraq ölkənin sosial təminat sisteminin bir hissəsini təşkil edən sosial sığorta, sosial yardım, qarşılıqlı mənfəət sxemləri, təminat fondları və digər tənzimləmələr daxil ola bilər.<ref name=":1">{{Cite journal |date=2025 |title=ISSA Constitution |url=https://www.issa.int/sites/default/files/documents/2025-11/EN-ISSA_Constitution_2025.pdf |journal=ISSA Constitution |via=International Social Security Association}}</ref> == Məqsədlər == BSTA peşəkar təlimatlar və potensialın artırılması, innovativ həllərin təklif edilməsi, bilik və məlumatların bölüşdürülməsi, yüksəksəviyyəli regional və qlobal tədbirlərin təşkil edilməsi və beynəlxalq tərəfdaşlarla qarşılıqlı fəaliyyət vasitəsilə sosial təminatda mükəmməlliyi təşviq edir.<ref name=":1" /> == Tarixi == BSTA 1927-ci il 4 oktyabr tarixində Bekçikanın Brüssel şəhərində Beynəlxalq Əmək Təşkilatının (BƏT) tabeliyində Xəstəlik Sığortası Fondları və Qarşılıqlı Yardım Cəmiyyətlərinin Beynəlxalq Konfransı (Conférence internationale des unions nationales de sociétés mutuelles et de caisses d'assurance-maladie) adı altında təsis edilmişdir.<ref name=":2">{{Cite journal |last=Michel |first=Clément |date=November-December 1977 |title=50 years of the International Social Security Association |url=https://researchrepository.ilo.org/view/pdfCoverPage?instCode=41ILO_INST&filePid=13100871860002676&download=true |journal=International Labour Review |volume=116 |issue=3 |via=International Labour Organisation}}</ref> Adı 1936-cı ildə Praqada (Çexoslovakiya) Beynəlxalq Sosial Sığorta Konfransına (Conférence internationale de la mutualité et des assurances sociales (CIMAS)) dəyişdirilmişdir. Hazırkı ad – Beynəlxalq Sosial Təminat Assosiasiyası (BSTA) 1947-ci ildə İsveçrənin Cenevrə şəhərində yeni Konstitusiya ilə birlikdə qəbul edilmişdir.<ref name=":2" /> BSTA-nın yaradılmasının yüzilliyi 2027-ci ilə təsadüf edir. == Beynəlxalq əməkdaşlıq == BSTA qlobal müstəvidə sosial təminat təşkilatlarının səsidir, BƏT ilə sıx çalışır və beynəlxalq və regional təşkilatlarla əməkdaşlıq edir. BSTA bütün dünyada vətəndaşlara sosial təminatın genişləndirilməsi, təkmilləşdirilməsi və çatdırılması yolları üzrə beynəlxalq müzakirələrə institusional perspektiv təqdim edir.<ref name=":3">{{Cite web |date=2012-03-22 |title=ISSA and ILO sign “historic” co-operation agreement on social security {{!}} International Labour Organization |url=https://www.ilo.org/resource/news/issa-and-ilo-sign-historic-co-operation-agreement-social-security |access-date=2026-04-17 |website=www.ilo.org |language=en}}</ref> BƏT BSTA-nın ən yaxın tərəfdaşı olmağa davam edir. BSTA ilə BƏT birlikdə tədbirlər təşkil edir, tədqiqatlar, məlumatlar və nəşrlər hazırlayır, xidmətlər göstərir və beynəlxalq və regional forumlarda sosial təminatı təşviq edirlər.<ref name=":3" /> BSTA həmçinin Sosial Müdafiə üzrə Qurumlararası Əməkdaşlıq Şurasının (SPIAC-B) üzvüdür.<ref>{{Cite journal |date=20 January 2014 |title=In-depth review of statistics on social protection |url=https://unece.org/fileadmin/DAM/stats/documents/ece/ces/bur/2014/02-In-depth_review_of_measurement_social_protection.pdf |journal=Meeting of the 2013/2014 Bureau |pages=4 |via=Economic and Social Council of the United Nations |archive-date=5 July 2024 |access-date=17 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705062920/https://unece.org/fileadmin/DAM/stats/documents/ece/ces/bur/2014/02-In-depth_review_of_measurement_social_protection.pdf |url-status=live }}</ref> == Məhsullar və xidmətlər == === Bilik bazası === * Praktik – BSTA-nın Təlimatları sosial təminat inzibatçılığında mükəmməlliyi təmin etmək məqsədi daşıyan müxtəlif mövzularda təklif olunan peşəkar standartlardır.<ref>{{Cite web |date=2019 |title=ISSA Guidelines on excellence in social security administration |url=https://thedocs.worldbank.org/en/doc/578411548878705962-0160022019/original/9amJan16DeliverySystemsRuggiaISSAGuidelinesonexcellenceinsocialsecurityadministration.pdf |website=Worldbank}}</ref> * Analiz – BSTA sosial təminat inzibatçılığı üzrə nəşrlər və məqalələr hazırlayır.<ref name=":4">{{Cite web |title=International Social Security Review |url=https://onlinelibrary.wiley.com/journal/1468246x |access-date=2026-04-17 |website=Wiley Online Library |language=en |archive-date=2025-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224105018/https://onlinelibrary.wiley.com/journal/1468246x |url-status=live }}</ref> * Tədqiqat – ''Beynəlxalq Sosial Təminat İcmalı'' sosial təminat sahəsində əsas beynəlxalq rüblük nəşrdir.<ref name=":4" /> * İnnovasiya – Sosial təminatda innovasiya Birgə İnnovasiya Mərkəzi, Yaxşı Təcrübə Mükafatları müsabiqəsinin bir hissəsi kimi İnnovasiyaya görə Xüsusi Fərqlənmə və seçilmiş beynəlxalq tədbirlərdə İnnovasiya Zonası vasitəsilə təşviq edilir.<ref>{{Cite web |last=jean-paul.st-john@gov.mt |date=2024-04-30 |title=International Social Security Association (ISSA) Good Practice Award for Europe 2024 |url=https://socialsecurity.gov.mt/en/international-social-security-association-issa-good-practice-award-for-europe-2024/ |access-date=2026-04-17 |website=Social Security |language=en-GB |archive-date=2026-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260207193618/https://socialsecurity.gov.mt/en/international-social-security-association-issa-good-practice-award-for-europe-2024/ |url-status=live }}</ref> * Məlumat bazaları – BSTA 190-dan çox ölkə və ərazidə sosial təminat üzrə ölkə profillərinə və dünyanın hər yerindən qabaqcıl təcrübələrə çıxış təklif edir.<ref>{{Cite web |title=Good Practices in Social Security |url=https://www.issa.int/databases/gp |website=issa.int |access-date=2026-04-17 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114102654/https://www.issa.int/databases/gp |url-status=live }}</ref> === Şəbəkələr === * Texniki – BSTA-nın üzv təşkilatları sosial təminat sahəsində əsas sahələri və kəsişən məsələləri əhatə edən 15 texniki komitə və işçi qruplarının işində iştirak edə bilərlər. * Regional – BSTA regional səviyyədə fəaliyyətlər, tədbirlər və mükafatlar təklif edir və onun regional və linqvistik strukturlarının geniş şəbəkəsi BSTA-nı bütün dünyadakı üzvlərinə daha da yaxınlaşdırır. * Beynəlxalq – BSTA üzvləri beynəlxalq tədbirlərə və şəbəkələşmə imkanlarına çıxış verən sosial təminat liderləri və ekspertlərdən ibarət unikal qlobal icmanın bir hissəsidir.<ref>{{Cite web |title=Technical commissions and working groups |url=https://www.issa.int/about/tc |access-date=2026-04-17 |website=International Social Security Association (ISSA) |language=en |archive-date=2026-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516121850/https://www.issa.int/about/tc |url-status=live }}</ref> === Tədbirlər === * Ümumdünya və regional forumlar – Hər üç ildən bir BSTA Afrika, Amerika, Asiya və Sakit okean hövzəsi və Avropadakı üzvləri üçün yekun Dünya Sosial Təminat Forumu ilə nəticələnən regional forumlar təşkil edir. Dünya Forumu sosial təminat üzrə üç ildən bir keçirilən ən mühüm qlobal tədbirdir.<ref>{{Cite web |date=2007-09-28 |title=World Social Security Forum - Building a “Social Security Floor” worldwide where growth can meet equity {{!}} International Labour Organization |url=https://www.ilo.org/resource/article/world-social-security-forum-building-social-security-floor-worldwide-where |access-date=2026-04-17 |website=www.ilo.org |language=en}}</ref> * Beynəlxalq konfranslar – BSTA sosial təminatın konkret sahələrində üç aparıcı beynəlxalq konfrans təklif edir: Aktuarilər, Statistika və İnvestisiya Mütəxəssisləri; İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları; İdarəetmə və İnnovasiya. Bundan əlavə, BƏT ilə birlikdə o, Əməyin Təhlükəsizliyi və Sağlamlığı üzrə Dünya Konqresini birgə təşkil edir.<ref name=":5">{{Cite web |title=All events |url=https://www.issa.int/events/all |website=issa.int |access-date=2026-04-17 |archive-date=2025-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923182832/https://www.issa.int/events/all |url-status=live }}</ref> * Əyani və onlayn tədbirlər – BSTA tez-tez öz regional strukturları, texniki komissiyaları və işçi qrupları, eləcə də tərəfdaş təşkilatlarla əməkdaşlıq çərçivəsində bir sıra əyani və onlayn tədbirlər təklif edir. Buraya texniki seminarlar, təlimlər və vebinarlar daxildir.<ref name=":5" /> * Podkastlar – "Sosial Təminat Səsləri" podkastı BSTA üzvləri və tərəfdaşları ilə müsahibələr vasitəsilə qlobal fikirləri bölüşür.<ref>{{Cite web |title=ISSA Podcast: Social Security Voices |url=https://www.issa.int/podcast |website=issa.int}}</ref> === Bacarıqların artırılması === * Diplom təlimi – Diplom təlimi kursları Təlimatların praktik istifadəsi haqqında biliklər vasitəsilə üzv təşkilatlara və onların işçilərinə potensialın qurulması imkanlarını təmin edir.<ref>{{Cite web |title=ISSA/ILO Guidelines, Knowledge Sharing, and Innovation {{!}} ITCILO |url=https://www.itcilo.org/resources/issailo-guidelines-knowledge-sharing-and-innovation |access-date=2026-04-17 |website=www.itcilo.org |language=en |archive-date=2026-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260316053313/https://www.itcilo.org/resources/issailo-guidelines-knowledge-sharing-and-innovation |url-status=live }}</ref> * Magistratura – İctimai Fəaliyyətin İdarə Edilməsi və Beynəlxalq Sosial Təminat üzrə İcraçı Ustadların Hazırlanması Proqramı sosial təminat təşkilatlarında qabaqcıl liderlik, idarəetmə və texniki potensialın qurulmasına diqqət yetirir.<ref>{{Cite web |title=Master’s degree in social security |url=https://www.issa.int/excellence/master |access-date=2026-04-17 |website=International Social Security Association (ISSA) |language=en |archive-date=2026-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516121935/https://www.issa.int/excellence/master |url-status=live }}</ref> === Mükəmməlliyin qiymətləndirilməsi === * Qiymətləndirmə (Tanıtım) Proqramı – Qiymətləndirmə Proqramı BSTA Təlimatlarının icrasının rəsmi qiymətləndirilməsini və tanınmasını təklif edir və bu sahədə uğurlu olan üzv qurumları Mükəmməllik Sertifikatları ilə təltif edir.<ref name=":6">{{Cite web |last=Agentliyi |first=DOST |title=DOST Agentliyi növbəti dəfə beynəlxalq mükafatlara layiq görülüb {{!}} DOST Agentliyi |url=https://dost.gov.az/news/1362 |access-date=2026-04-17 |website=dost.gov.az |language=az |archive-date=2025-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008131741/https://dost.gov.az/news/1362 |url-status=live }}</ref> * BSTA Mükafatları – Yaxşı Təcrübə Mükafatı müsabiqəsi Afrika, Amerika, Asiya və Sakit okean hövzəsi və Avropada keçirilir. Sosial Təminatda Üstün Nailiyyət Mükafatı bir ölkəyə təqdim olunur. BSTA həmçinin Beynəlxalq Sosial Təminat Video Mükafatı müsabiqəsini də təşkil edir.<ref>{{Cite web |last=Agentliyi |first=DOST |title=DOST Agency has been awarded by the International Social Security Association {{!}} DOST Agentliyi |url=https://dost.gov.az/en/news/402 |access-date=2026-04-17 |website=dost.gov.az |language=en |archive-date=2025-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503082641/https://dost.gov.az/en/news/402 |url-status=live }}</ref> == Üzvlük == BSTA 165 ölkədən 340-dan çox üzv təşkilata malikdir. Tamhüquqlu (afilə) üzvlüyə hökumət departamentləri (mərkəzi icra hakimiyyəti orqanları), qurumlar, agentliklər və sosial təminatın bir aspektini birbaşa idarə edən digər qurumlar və onların (qeyri-beynəlxalq) federasiyaları daxildir. Assosiativ üzvlüyə məqsədləri BSTA-nın məqsədlərinə uyğun olan, lakin tamhüququlu (afilə) üzvü olmaq üçün ixtisaslaşmayan (qeyri-beynəlxalq) təşkilatlar daxildir.<ref name=":0" /> == İdarəetmə strukturu == BSTA-nın əsas nizamnamə orqanları üzv təşkilatlar tərəfindən təyin edilmiş nümayəndələrdən ibarət olan Baş Assambleya (hər 3 ildən bir toplanır); ən azı bir afilə üzv təşkilatı olan hər bir ölkədən bir əsas (titular) və ya bir əvəzedici nümayəndədən ibarət olan Şura (adətən, Baş Assambleyanın hər sessiyasında toplanır); Prezident, Xəzinədar, Baş Katib və 4 coğrafi regionun seçilmiş nümayəndələrindən ibarət olan Bürodur (ildə ən azı bir dəfə toplanır).<ref>{{Cite web |title=The ISSA Officers and Statutory&#8239;Bodies |url=https://www.issa.int/about/governance-and-management |website=issa.int |access-date=2026-04-17 |archive-date=2026-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601154424/https://www.issa.int/about/governance-and-management |url-status=live }}</ref> == Azərbaycandan olan təşkilatların BSTA-da fəaliyyəti == Azərbaycandan [[Dövlət Sosial Müdafiə Fondu]] (DSMF) 2004-cü ildən, [[DOST Agentliyi|Dayanıqlı və Operativ Sosial Təminat Agentliyi]] (DOST) 2023-cü ildən, [[İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi (Azərbaycan)|İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi]] 2026-cı ildən BSTA-da tamhüquqlu üzv, [[Sosial Xidmətlər Agentliyi]] isə 2025-ci ildən assosiativ üzv statusunda təmsil olunurlar.<ref>{{Cite web |title=ISSA members |url=https://www.issa.int/about/members |access-date=2026-04-22 |website=International Social Security Association (ISSA) |language=en |archive-date=2026-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260104125826/https://www.issa.int/about/members |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-04 |title=Agentlik BSTA-ya rəsmi tərəfdaş üzv qismində qəbul olundu |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/agentlik-bsta-ya-resmi-terefdas-uzv-qisminde-qebul-olundu-501001 |access-date=2026-04-23 |website=Qafqazinfo |language=az |archive-date=2026-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260425023724/https://qafqazinfo.az/news/detail/agentlik-bsta-ya-resmi-terefdas-uzv-qisminde-qebul-olundu-501001 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-02-14 |title=DOST Agentliyi Beynəlxalq Sosial Təminat Assosiasiyasına üzv qəbul olunub |url=https://az.trend.az/azerbaijan/society/3709947.html |access-date=2026-04-23 |website=Trend.Az |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |title=Beynəlxalq əməkdaşlıq |url=https://dsmf.gov.az/az/fond/beynelxalq-emekdasliq |access-date=2026-04-23 |website=dsmf.gov.az |language=az |archive-date=2026-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260420093454/https://dsmf.gov.az/az/fond/beynelxalq-emekdasliq |url-status=live }}</ref> Əməkdaşlıq çərçivəsində DSMF və DOST Assosiasiya daxilində mühüm strateji mövqelərə malikdirlər. DSMF-nin idarə heyətinin sədri BSTA-nın ali idarəetmə orqanı hesab edilən Bürosunun üzvü və Assosiasiyanın Avropa Şəbəkəsinin İdarəetmə Komitəsinin üzvüdür.<ref>{{Cite web |title=DSMF-nin sədri BSTA-nın Bürosunun üzvü seçilib |url=https://azertag.az/xeber/dsmf_nin_sedri_bsta_nin_burosunun_uzvu_sechilib-3634483 |access-date=2026-04-22 |website=azertag.az |language=az |archive-date=2025-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250630125823/https://azertag.az/xeber/dsmf_nin_sedri_bsta_nin_burosunun_uzvu_sechilib-3634483 |url-status=live }}</ref> BSTA-nın regional və qlobal səviyyəli forumlarında Azərbaycanın dövlət qurumlarının fəaliyyəti, xüsusən sosial xidmətlərin rəqəmsallaşdırılması və qabaqcıl sosial təminat mexanizmlərinin tətbiqi sahəsindəki təcrübələri Assosiasiya tərəfindən müvafiq mükafatlar və idarəetmə sertifikatları ilə təltif edilmişdir.<ref>{{Cite web |title=DSMF növbəti dəfə BSTA-nın sertifikatlarına layiq görülüb |url=https://azertag.az/xeber/dsmf_novbeti_defe_bsta_nin_sertifikatlarina_layiq_gorulub-3789963 |access-date=2026-04-22 |website=azertag.az |language=az}}</ref><ref name=":6" /> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Beynəlxalq peşəkar assosiasiyalar]] 32vcn2p8z6eku06eq4193x61f3y7ybw 0 978116 8985538 8817472 2026-07-01T23:23:25Z InternetArchiveBot 179784 7 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985538 wikitext text/x-wiki {{Şəxs |şəkil = |həyat yoldaşı = |saytı = }} '''Beriya Öngər''' və ya '''Bakiyə Beriya Öngər''' ({{lang-tr|Bakiye Beria Onger}}; {{DVTY}}) — [[Türkiyə]]li [[yazıçı]] və [[Feminizm|feminist]]. O, Türkiyədəki mütərəqqi qadın hərəkatının qabaqcıllarından biri olub. Öngər [[Türkiyədə dövlət çevrilişi (1980)|1980-ci il çevrilişindən]] əvvəl qadağan edilənə qədər Türkiyənin Mütərəqqi Qadınlar Təşkilatına rəhbərlik edib. O, həmçinin 1979-cu ildə [[Türkiyə Kommunist Partiyası (1920)|Türkiyə Kommunist Partiyası]]nın üzvü kimi Senata namizədliyini irəli sürüb. == Həyatı == Beriya Öngər 1921-ci ildə [[Osmanlı imperiyası]]nın [[Çanaqqala]] şəhərində Bakiyə Beriya xanım olaraq anadan olub.<ref name=":0">{{Cite news|date=1979|title=İstanbul Bağımsız Senatör Adayı Kalan Beria Onger'i Tanıtıyoruz|language=tr|work=Kadınların Sesi|url=http://tustav.org/yayinlar/sureli_yayinlar/kadinlarin_sesi/ks_050_51.pdf|access-date=2026-04-17|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127195201/http://tustav.org/yayinlar/sureli_yayinlar/kadinlarin_sesi/ks_050_51.pdf|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=Durmuş|first=Mitat|date=2018-12-19|title=Fahir Onger|url=http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fahir-onger|access-date=2020-11-20|website=Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü - Ahmet Yesevi Üniversitesi|language=tr|archive-date=2020-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505171559/http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fahir-onger|url-status=live}}</ref> O, [[Ankara Universiteti]]nin Hüquq fakültəsində təhsil alıb və 1941-ci ildə məzun olub. Bir müddət dövlət məmuru kimi çalışdıqdan sonra, 1957-ci ildən müstəqil vəkil kimi fəaliyyətə başlayıb.<ref name=":0" /> == Fəaliyyəti == Öngər 1965-ci ildə qadın fəallardan ibarət kiçik bir təşkilat qurub. Daha sonra, 1975-ci ildə Türkiyənin tərəqqipərvər qadınlarının demokratik və iqtisadi hüquqları uğrunda mübarizə aparan Türkiyə Tərəqqipərvər Qadınlar Dərnəyi ({{lang-tr|İlerici Kadınlar Derneği}}) təşkilatının qurucu prezidenti olub.<ref>{{Cite journal|last=Shield|first=Andrew D.J.|date=2016|title=Immigrants in the Sexual Revolution: Perceptions, Participation, and Belonging, The Netherlands and Denmark, 1960s-80s|url=https://academicworks.cuny.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2230&context=gc_etds|journal=CUNY Academic Works|archive-date=2024-07-24|access-date=2026-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724231838/https://academicworks.cuny.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2230&context=gc_etds|url-status=live}}</ref> O, həmçinin [[jurnalist]] kimi fəaliyyət göstərib, "[[Cumhuriyet]]" qəzetində və müxtəlif həmkarlar ittifaqı jurnallarında, o cümlədən Türk-İş konfederasiyasına məxsus olduğu illərdə "Akşam" qəzetində qadın hüquqlarını müdafiə edən məqalələr dərc etdirib.<ref name=":3">{{Cite web|date=2015-02-13|title=Bakiye Beria Onger yaşamını yitirdi|url=https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/bakiye-beria-onger-yasamini-yitirdi-213785|access-date=2020-11-20|website=Cumhuriyet|language=tr|archive-date=2021-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513001452/https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/bakiye-beria-onger-yasamini-yitirdi-213785|url-status=live}}</ref> Beriya Öngər Tərəqqipərvər Qadınlar Dərnəyinin rəsmi orqanı olan "Kadınların Sesi" (Qadınların Səsi) qəzetinin sahibi idi. O, Türkiyədə qadın azadlığı mövzusunda bir neçə kitab və kitabçanın müəllifidir.<ref>{{Cite book|title=İlerici Kadınlar Derneği (1975-1980) : kırmızı çatkılı kadınlar'ın tarihi|others=Pervan, Muazzez,, İlerici Kadınlar Derneği.|isbn=978-975-333-289-7|edition=Birinci basım|location=Istanbul|language=tr|oclc=874163425}}</ref> Öngər Tərəqqipərvər Qadınlar Dərnəyinə 1979-cu ildə hökumət tərəfindən bağlanana qədər rəhbərlik edib.<ref name=":2">{{Cite web|last=Gazetesi|first=Evrensel|date=2015-02-17|title=Beria Onger'in ardından|url=https://www.evrensel.net/haber/105023/beria-ongerin-ardindan|access-date=2020-11-20|website=Evrensel|language=tr-TR}}</ref> Həmçinin, 1977-ci ildən fəaliyyət göstərən və 1980-ci ildə qadağan edilən Türkiyə Sülh Dərnəyinin qurucu direktorlarından biri olub.<ref>{{Cite web|title=KADINLARIN SESİ|url=https://www.tustav.org/sureli-yayinlar-arsivi/kadinlarin-sesi/|access-date=2020-11-20|website=TÜSTAV|language=tr|archive-date=2020-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925203526/https://www.tustav.org/sureli-yayinlar-arsivi/kadinlarin-sesi/|url-status=live}}</ref> 1979-cu il seçkilərində Türkiyə Kommunist Partiyası ilə əlaqəli müstəqil namizəd kimi Respublika Senatına üzvlük üçün yaradıb. İstanbulda 22,000 səs toplasa da, seçilə bilməyib.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal|last1=Polin|first1=Nancy|last2=Kentucky|last3=Bonosaro|first3=Carol A.|last4=Michigan|last5=Leland|first5=Mickey|last6=Kansas|last7=Falls|first7=Niagara|last8=Dellums|first8=Ronald V.|last9=Rangel|first9=Charles B.|last10=Cohen|first10=Joan|last11=Murray|first11=Evelyn Sheen|date=1979-06-01|title=Letter|url=https://jstor.org/stable/community.28047033|journal=The WREE-view: Bulletin of Women for Racial and Economic Equality|volume=4|issue=2|doi=10.2307/community.28047033|doi-broken-date=17 July 2025|archive-date=2024-08-01|access-date=2026-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801084647/https://www.jstor.org/stable/community.28047033|url-status=live}}</ref> 1980-ci il Türkiyə hərbi çevrilişindən sonra xaricə qaçmaq məcburiyyətində qalıb,<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|date=2018-06-23|title=TKP'nin bağımsız adayı Bakiye Beria Onger'in Sultanahmet Mitingi 1979|url=https://www.youtube.com/watch?v=3NlbDhI8Em8|website=Türkiye Sosyal Araştırma Vakfı on YouTube|access-date=2026-04-17|archive-date=2020-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101164332/https://www.youtube.com/watch?v=3NlbDhI8Em8&feature=youtu.be|url-status=live}}</ref> lakin sonradan Türkiyəyə qayıdıb.<ref>{{Cite book|editor-last=Görsev|editor-first=Doğan |title=Türkiye'de Barış Savaşımı'nın Küçük Seyir Defteri|publisher=Infomedia Satz & Verlag GmbH bas.|year=1986|location=Duisburg, Germany|pages=14–23|language=tr}}</ref> == Şəxsi həyatı == Beriya Öngər 1946-cı ildən yazıçı və tənqidçi Fahir Öngərlə evli olub (Fahir Öngər 1971-ci ildə vəfat edib). Cütlüyün iki övladı var idi.<ref name=":1" /> O, 2015-ci ildə İstanbulda vəfat edib və [[Zəncirliquyu qəbiristanlığı]]nda dəfn olunub.<ref name=":3" /> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Türk feministlər]] [[Kateqoriya:XX əsr qadın yazıçıları]] [[Kateqoriya:Feminist yazıçılar]] [[Kateqoriya:Türkiyənin qadın siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:XXI əsr qadın yazıçıları]] ju4k35z4h5pyecjyl7ed65swhn7qfj0 0 978643 8985466 8809446 2026-07-01T20:43:33Z InternetArchiveBot 179784 2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985466 wikitext text/x-wiki {{Tikili}} '''Belqrad Kooperativi''' ({{dil-sr|Beogradska zadruga}}) — [[Belqrad]] şəhərində 1882-ci ildə yaradılmış kooperativ bank təşkilatı olmuşdur. Bu qurum əmanətlərin təşviqi, kiçik sahibkarların, sənətkarların və aztəminatlı təbəqənin dəstəklənməsi məqsədi daşıyırdı. Üzvlər həftəlik 1 [[Serbiya dinarı]] ödəməklə kooperativə qoşulur və beləliklə, təşkilat ictimai əmanət bankına çevrilirdi. Onun ilk prezidenti [[Luka Çeloviç]] olmuşdur.<ref name="mikser">{{Citation | author = Daliborka Mučibabić | title = "Mikser" osvetlio savamalsku lepoticu | newspaper = Politika | language = sr | date = 17 June 2012 | url = http://www.politika.rs/sr/clanak/222740/Mikser-osvetlio-savamalsku-lepoticu }}</ref> Kooperativ xüsusilə 1907-ci ildə Karacoryeva küçəsi üzərində tikdirdiyi möhtəşəm bina ilə tanınır. Bu bina 1944-cü ilə qədər təşkilatın qərargahı kimi istifadə edilmişdir. “Belqrad Kooperativi Sarayı” 1966-cı ildən mədəni abidə, 1979-cu ildən isə Serbiya tərəfindən xüsusi əhəmiyyətli mədəni irs kimi qorunur. == Tarixi == Belqrad Kooperativinin yaranması [[Serbiya]]da siyasi rejim dəyişikliyi ilə eyni dövrə təsadüf edir. Kral [[Aleksandr Obrenoviç]] qətlə yetirilməsindən sonra hakimiyyətə Karacorceviç sülaləsi gəlmiş və avtoritar idarəçilik daha liberal burjua sistemi ilə əvəz olunmuşdur. [[I Pyotr (Serbiya kralı)]] dövründə vətəndaş azadlıqları genişlənmiş və iqtisadi vəziyyət yaxşılaşmışdır.<ref name="Politika">{{Citation | author = Daliborka Mućibabić | title = Nema para za Beogradsku zadrugu| newspaper = Politika | language = sr | date = 4 September 2011}}</ref> “''Qarşılıqlı yardım və əmanət üçün Belqrad kooperativi''” 1882-ci ildə bir qrup yerli tacirin təşəbbüsü ilə yaradılmışdır. Məqsəd Serbiya iqtisadiyyatına sərmayə qoymaq və bazar münasibətlərini inkişaf etdirmək idi. Bu, kapitalizm çərçivəsində müasir kredit və maliyyə modelinin tətbiqi kimi qiymətləndirilir. 1897-ci ildə sığorta şöbəsinin yaradılması ilə kooperativ fəaliyyətini genişləndirmiş və tədricən güclü maliyyə təşkilatına çevrilmişdir. O, yalnız kiçik sahibkarlara deyil, həm də şəhərə və dövlətə kredit verən böyük quruma çevrilmişdir. Təşkilatın filialları Skopye və [[Saloniki]] şəhərlərində açılmışdır.<ref>{{Citation | author = Daliborka Mučibabić | title = Zdanje Beogradske zadruge dočekalo obnovu | newspaper = Politika | language = sr | date = 7 March 2014 | url = http://www.politika.rs/sr/clanak/286341/Beograd/Zdanje-Beogradske-zadruge-docekalo-obnovu | access-date = 20 April 2026 | archive-date = 16 December 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20241216131342/https://www.politika.rs/sr/clanak/286341/Beograd/Zdanje-Beogradske-zadruge-docekalo-obnovu | url-status = live }}</ref> Kooperativin inkişafında [[Kosta Tauşanoviç]], [[Lazar Paçu]], [[Corce Vayfert]] kimi tanınmış ictimai və iqtisadi xadimlər mühüm rol oynamışdır. 1905-ci ildə yeni bina tikintisinə başlanmış və 1907-ci ildə tamamlanmışdır. Bu bina dərhal təşkilatın mərkəzi qərargahına çevrilmiş və onun fəaliyyətinin simvolu olmuşdur. == Memarlıq xüsusiyyətləri == Belqrad Kooperativi binası Andra Stevanoviç və Nikola Nestoroviç tərəfindən layihələndirilmişdir. Ümumi sahəsi təxminən 5,000 m² təşkil edir. Bina akademizm üslubunda inşa edilmiş, [[Art Nouveau]] elementləri ilə zənginləşdirilmişdir. Tikilinin əsas xüsusiyyətləri:<ref name="Politika"/><ref>{{Citation | author = Mihajlo Mitrović | title = Najzad, Savamala | newspaper = Politika | language = sr }}</ref> * monumental və təntənəli fasad * şüşə günbəz və heykəltəraşlıq kompozisiyaları * daxildə zəngin stükko və dekorativ rəsmlər * mərmər sütunlar və geniş mərasim zalı Fasad və interyer dekorasiyasında Barokko və Renessans motivlərindən istifadə olunmuşdur. Bu elementlər müasir interpretasiya ilə birləşdirilərək unikal memarlıq üslubu yaradılmışdır. Binada memarlıq və tətbiqi incəsənətin vəhdəti – “sənətlərin sintezi” prinsipi açıq şəkildə müşahidə olunur ki, bu da onu Belqrad memarlığında nadir nümunələrdən birinə çevirir. Bina bir neçə dəfə yenidən qurulmuşdur. Ən böyük dəyişikliklər 1956–1959-cu illərdə həyata keçirilmişdir. Bu zaman əlavə mərtəbələr tikilmiş, bəzi memarlıq elementləri (günbəzlər, saat və dekorativ hissələr) dəyişdirilmişdir.<ref name=restoran>{{cite news | author = Jelena Veljković | title = Država bez kontrole imovine u Savamali | trans-title = Without state control of the property in Savamala | publisher = [[Balkan Insight|BIRN]] | language = sr | date = 8 September 2016 | url = https://javno.rs/analiza/drzava-bez-kontrole-imovine-u-savamali | access-date = 20 April 2026 | archive-date = 26 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210926163321/https://javno.rs/analiza/drzava-bez-kontrole-imovine-u-savamali | url-status = live }}</ref> Daxili struktur da qismən yenilənmiş, lakin əsas memarlıq kompozisiyası qorunub saxlanılmışdır. 2009-cu ildə Belqrad Mədəniyyət Abidələrinin Qorunması İnstitutu bina üçün yenidənqurma layihəsi hazırlamışdır. Layihənin müəllifləri Aleksandra Şeviç və Lilyana Konta olmuşdur. Layihəyə əsasən, hazırda mövcud olmayan iki yan günbəz tam şəkildə yenidən tikilməli idi. Bu günbəzlərin taxta və poladdan hazırlanaraq əsas fasaddakı kiçik günbəzlərlə eyni görünüşdə olması planlaşdırılırdı. Eyni zamanda, ön günbəzdəki zədələnmiş heykəltəraşlıq kompozisiyasının sökülərək metal materialdan hazırlanmış yeni nümunə ilə əvəz olunması nəzərdə tutulurdu. Mərkəzi günbəzin üzərində əvvəllər mövcud olmuş dirək (mast) də bərpa edilməli və eyni zamanda ildırımötürücü funksiyasını daşımalı idi. Lakin maliyyə çatışmazlığı səbəbindən bu layihə həyata keçirilməmişdir. == Müasir dövr == Bina “Belgrade Waterfront” layihəsinin ərazisində yerləşdiyindən, bu layihənin investorları tərəfindən 2014-cü ildə yenidən təmir olunmuşdur. Aparılan bərpa işləri mövcud vəziyyətin yaxşılaşdırılmasına yönəlmiş, lakin itirilmiş memarlıq elementlərinin (məsələn, günbəzlərin) bərpasını əhatə etməmişdir. Layihə ümumilikdə mübahisəli hesab olunur, çünki onun 68%-i Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri investorlarına məxsusdur. 2014-cü ilin yayında bina rəsmi olaraq açıldıqdan sonra, həmin ilin sentyabr ayında hökumət onu investorların istifadəsinə vermişdir. İlk iki il ərzində istifadəyə görə icarə haqqı alınmamışdır. Hökumət əvvəlcə bildirmişdir ki, bina hamı üçün açıq olacaq və təmir işləri 2 milyon avrodan çox vəsait hesabına başa gəlmişdir; bu vəsaitin “BƏƏ tərəfindən ianə” olduğu qeyd edilmişdir. Lakin bu maliyyə əməliyyatlarını təsdiq edən rəsmi sənədlər ictimaiyyətə təqdim olunmamışdır və dövlət qurumları ya şərh verməkdən imtina etmiş, ya da sənədlərin olmadığını bildirmişdir. Binanın birinci mərtəbəsi “Belgrade Waterfront” layihəsi üçün informasiya mərkəzinə çevrilmişdir. Ziyarətçilərə yuxarı mərtəbələrə giriş icazəsi verilsə də, onlar yalnız dəhlizlərdə hərəkət edə bilmiş, çünki yuxarı mərtəbədə lüks restoran fəaliyyət göstərmişdir. Hazırda “Salon 1905” adı ilə fəaliyyət göstərən restoran (05 Co d.o.o. şirkəti tərəfindən idarə olunur) birbaşa “Belgrade Waterfront” tərəfindən deyil, subicarə yolu ilə fəaliyyət göstərir. Bu isə icarə müqaviləsinə zidd hesab olunur. Bundan əlavə, restoranın təqdim etdiyi qəbzlərdə dövriyyənin bu ünvanda deyil, şəhərin başqa hissəsində yerləşən şirkət ünvanında göstərilməsi də qanun pozuntusu kimi qiymətləndirilir. Tarixi və hüquqi baxımdan yüksək qoruma statusuna malik olan bu binada restoranın fəaliyyətə başlaması da mübahisəli hesab olunur. Restoran sahibləri fəaliyyətlərinin qanuni olduğunu iddia etsələr də, bunu təsdiq edən sənədlər təqdim edilməmişdir. Dövlət qurumları isə məsələ ilə bağlı araşdırma aparmamış, əksinə bəzi hallarda bu məkanda rəsmi dövlət tədbirləri də təşkil etmişdir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * ''S. Rajić'', '''Aleksandar Obrenović/vladar na prelazu vekova, sukobljeni svetovi''', ''Srpska književna zadruga'', ''Beograd 2011''. * ''N. Nеstоrоvić'', '''Grаđеvinе i аrhitеkti u Bеоgrаdu prоšlоg stоlеćа''', ''Bеоgrаd 1937, 76'' * ''Z. Manević'', '''Pioniri moderne arhitekture Beograda''', ''Urbаnizam Beograda 16 (1962)'' * ''G. Gоrdić'', '''Аrhitеktоnskо naslеđе grаdа Beograda''', 64 * ''Ј. Sеkulić, Ž. Škаlаmеrа'', '''Аrhitеktоnskо naslеđе Beograda''', ''II, Bеоgrаd 1966, 31''; * ''Z. Manević'', '''Srpskа аrhitеkturа 1900–1970''', ''Bеоgrаd 1970'' * ''B. Nеstоrоvić'', '''Bеоgrаdski аrhitеkti Аndrа Stеvаnоvić i Nikоlа Nеstоrоvić''', ''Gоdišnjаk grаdа Beograda XXIII (1975)'' * ''D. Đurić- Zаmоlо'', '''Grаditеlјi Beograda''', ''2009'' * ''B. Vuјоvić'', '''Bеоgrаd u prоšlоsti i sаdаšnjоsti''' * ''V.Pаvlоvić-Lоnčаrski'', '''Маli piјаc na Sаvi krајеm XIX i pоčеtkоm XX vеkа''', ''Naslеđе br. VI'', ''2005'' * '''Dоsiје о prоglаšеnju Bеоgrаdskе zadrugе za spоmеnik kulturе''', ''Dоkumеntаciја Zаvоdа za zaštitu spоmеnikа kulturе grаdа Beograda''. == Xarici keçidlər == {{commons category}} * [http://www.nspm.rs/prikazi/tragicna-sudbina-aleksandra-obrenovica.html?alphabet=l (Tragična sudbina Aleksandra Obrenovića (visited: 12.8.2015))] * [http://www.royalfamily.org/ (The Royal Family of Serbia (visited: 12.8.2015.))] * [http://www.srpskilegat.rs/luka-celovic/ (Luka Ćelović (visited: 12.8.2105.))] * [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/savski_venac/beogradska_zadruga.html (beogradskonasledje.rs: (visited: 12.8.2015.))] * [https://www.academia.edu/8151942/Prva_srpska_parna_pivara_%C4%90or%C4%91a_Vajferta_1873-1947_Godi%C5%A1njak_grada_Beograda_59 (First Serbian Brewery (visited: 12.8.2015.))] {{Xarici keçidlər}} gess4lhpy8f974h5ad1hk0y0swjm63g 0 979057 8985632 8823887 2026-07-02T06:00:20Z InternetArchiveBot 179784 2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985632 wikitext text/x-wiki {{idman rəqabəti}} '''Beşiktaş–Qalatasaray rəqabəti''' — [[Türkiyə Super Liqası|Süper Liqa]]nın ən uğurlu iki klubu olan "[[Beşiktaş PFK|Beşiktaş]]" və "[[Qalatasaray FK|Qalatasaray]]"ın iştirak etdiyi [[Türkiyə]] futbol rəqabəti. Bu qarşıdurma eyni zamanda [[İstanbul]] klubları arasında baş tutan çoxsaylı yerli [[derbi]]lərdən biri hesab olunur. == Tarixi == İki komanda arasındakı ilk oyun 22 avqust 1924-cü il tarixində [[İstanbul Futbol Liqası]] çərçivəsində baş tutmuşdur. [[Taksim stadionu]]nda keçirilən həmin görüş "Beşiktaş"ın 2–0 hesablı qələbəsi ilə başa çatmışdır. Galatasaray isə Beşiktaş üzərində ilk qalibiyyətini 31 iyul 1925-ci il tarixində İstanbul Futbol Liqasının yarımfinal mərhələsində rəqibini 6–1 hesabı ilə məğlub edərək əldə etmişdir. "Beşiktaş" ilə "Qalatasaray" arasında 2013–2014-cü illər mövsümünün 5-ci həftəsində tamaşaçı rekordunun qırıldığı derbi, baş verən hadisələr səbəbindən yarımçıq qalmışdır. 22 sentyabr 2013-cü il tarixində [[Atatürk Olimpiya Stadionu]]nda "Beşiktaş"ın ev sahibliyi ilə keçirilən qarşılaşmada "ağ-qaralar" 18-ci dəqiqədə [[Huqo Almeyda]]nın vurduğu qol ilə birinci hissəni 1–0 hesablı üstünlüklə tamamlamışdır. "Qalatasaray" 59-cu və 72-ci dəqiqələrdə [[Didye Droqba]]nın vurduğu qollarla hesabda önə keçmişdir. Oyunun əsas vaxtına əlavə edilmiş dəqiqələr oynanılan zaman 90+2-ci dəqiqədə "Qalatasaray"ın oyunçusu [[Felipe Melo]]nun qırmızı vərəqə almasından sonra meydana çox sayda azarkeş daxil olmuşdur. Hadisə ilə əlaqədar oyunun hakimi [[Fırat Aydınus]] qalan 2 dəqiqəni oynatmadan soyunma otağına yollanmış və oyunu dayandırmışdır. [[Türkiyə Futbol Federasiyası]] derbinin nəticəsini 3–0 hesabı ilə "Qalatasaray"ın xeyrinə texniki qələbə olaraq təsdiq etmişdir.<ref>{{cite web|url = https://www.aa.com.tr/tr/futbol/besiktas-galatasaray-rekabetinde-353-randevu/2884423|title = Beşiktaş-Galatasaray rekabetinde 353. randevu|language=tr|worl = [[Anadolu Ajansı]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20230430032730/https://www.aa.com.tr/tr/futbol/besiktas-galatasaray-rekabetinde-353-randevu/2884423|archive-date = 30 April 2023}}</ref> "[[Beşiktaş FK|Beşiktaş]]" və "[[Qalatasaray FK|Qalatasaray]]" Türkiyənin ən populyar klublarından hesab olunur və hər iki tərəf həm ölkədaxili, həm də beynəlxalq oyunlarda onları müşayiət edən geniş azarkeş kütləsinə malikdir. Son illərdə azarkeşlər arasında futbol xuliqanlığı hallarına rast gəlinmiş, bu çərçivədə oturacaqların sındırılması, təhqiramiz ifadələr, fiziki qarşıdurmalar, pirotexniki vasitələrdən istifadə və küçə iğtişaşları qeydə alınmışdır. "Beşiktaş" azarkeşləri öz şüarları ilə tanınır və [[Avropa]]nın ən çılğın tərəfdarlarından biri hesab olunur. "Qalatasaray" azarkeşləri də özünəməxsus şüarları ilə tanınaraq bu baxımdan Beşiktaş tərəfdarları ilə bənzərlik təşkil edirlər. "Bilyoner.com" tərəfindən 1,4 milyon insanın iştirakı ilə Türkiyədə azarkeşlik edilən komandaları müəyyən etmək məqsədilə keçirilən sorğunun nəticələrinə əsasən, azarkeşlərin böyük əksəriyyətini 35% ilə "Qalatasaray", 34% ilə "[[Fənərbağça FK|Fənərbağça]]" və 19% ilə "Beşiktaş" tərəfdarları təşkil etmişdir.<ref>{{Cite web |url=http://www.htspor.com/super_lig/haber/590699-en-fazla-taraftar-kimde |title=pool made by bilyoner.com |access-date=2012-05-03 |archive-date=2012-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622221347/http://www.htspor.com/super_lig/haber/590699-en-fazla-taraftar-kimde |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.haber7.com/haber/20120313/Turkiyede-en-cok-taraftar-kimde.php |title=pool made by bilyoner.com |access-date=2026-04-23 |archive-date=2012-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120814115451/http://www.haber7.com/haber/20120313/Turkiyede-en-cok-taraftar-kimde.php |url-status=live }}</ref> Hər iki klub Türkiyənin ən uğurlu futbol klubu adı uğrunda bir-biri ilə rəqabət aparır. "Qalatasaray" qazandığı 59 rəsmi titul ilə "Beşiktaş"ın 35 titulunu geridə qoyaraq bu sahədə daha yüksək göstəriciyə malikdir və həmçinin, qarşılıqlı oyunlarda üstünlük təşkil edir.<ref>{{cite web|url = https://www.tff.org/default.aspx?pageID=545|title = Süper Lig Tarihçe Şampiyonluklar Arşiv Gol Krallığı TFF|work =tff.org|archive-url = https://web.archive.org/web/20070819191222/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=545|archive-date = 19 August 2007}}</ref> "Qalatasaray"ın nailiyyətləri sırasında 2000-ci il [[UEFA Kuboku]] finalındakı qələbə və 2000-ci il [[UEFA Super Kuboku]] mühüm yer tutur. Klub indiyədək bu titulları qazanan yeganə Türkiyə təmsilçisidir.<ref>{{cite web |url=http://www.tff.org/default.aspx?pageID=411|başlık=Turkish Football Federation Website|archive-date=14 September 2012|archive-url=https://archive.today/20120914144102/http://www.tff.org/default.aspx?pageID=411}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tff.org/default.aspx?pageID=412|title=Turkish Football Federation Website|archive-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903202628/http://www.tff.org/default.aspx?pageID=412|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tff.org/default.aspx?pageID=379|title=Turkish Football Federation Website|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310035600/http://www.tff.org/default.aspx?pageID=379|archive-date=2019-03-10|language=en|access-date=2026-04-23|url-status=unfit}}</ref> == Mədəniyyət == Hər iki klub [[İstanbul]]un [[Avropa]] hissəsində yerləşir. "[[Beşiktaş FK|Beşiktaş]]" klubu [[Beşiktaş]] bələdiyyəsində, "Qalatasaray" isə [[Qalatasaray]] səmtində təsis edilmişdir. Təbii olaraq, hər iki klub tərəfdarlarının böyük hissəsini yarandıqları ərazidən toplamışdır, lakin Türkiyənin qalan bölgələrində də əhəmiyyətli dərəcədə geniş azarkeş kütləsinə malikdirlər. == Azarkeş sayı == {| class="wikitable" |+ Rekordlar ! Sıra!! Azarkeş !! Tarix !! Oyun!! Stadion |- ! 1 | 76,127 || 22 sentyabr 2013|| Beşiktaş – Galatasaray ||[[Atatürk Olimpiya Stadionu]] |- ! 2 | 70,847 || 3 avqust 2024|| Galatasaray – Beşiktaş ||Atatürk Olimpiya Stadionu |- !3 |51,750 |28 oktyabr 2024 |Galatasaray – Beşiktaş |[[Rams Park]] |- ! 4 | 51,578 || 5 may 2019 || Galatasaray – Beşiktaş ||Rams Park |- ! 5 | 50,463 || 6 may 2012 || Galatasaray – Beşiktaş ||Rams Park |- ! 6 | 50,429 || 21 oktyabr 2023 || Galatasaray – Beşiktaş ||Rams Park |- ! 7 | 50,304 || 29 aprel 2018 || Galatasaray – Beşiktaş ||Rams Park |- ! 8 | 50,237 || 5 noyabr 2022 || Galatasaray – Beşiktaş ||Rams Park |- ! 9 | 49,965 || 22 fevral 2014 || Galatasaray – Beşiktaş ||Rams Park |- ! 10 | 49,817 || 26 fevral 2012 || Galatasaray – Beşiktaş ||Rams Park |} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:1924-cü ildə Türkiyədə yarananlar]] [[Kateqoriya:Beşiktaş PFK]] [[Kateqoriya:Qalatasaray PFK]] [[Kateqoriya:Türkiyə Super Liqası]] 4z14bzepbx1spf7vlt65v6mi85d38mp 0 979100 8985362 8828051 2026-07-01T17:23:54Z Nemoralis 128937 8985362 wikitext text/x-wiki {{Yazıçı}} '''Flaka Surroi''' ({{DVTY}}) — kosovolu jurnalist və yazıçı. O, 2004-cü ildən Kosovonun aparıcı media şirkətlərindən biri olan Koha Qrupunun baş direktorudur.<ref>{{Cite web|url=http://koha.net/?id=27&l=1046|title=Flaka Surroi: KOHA nuk është në shitje|url-status=dead|access-date=3 iyun 2015|archive-date=6 mart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306044333/http://koha.net/?id=27&l=1046|date=24 fevral 2014|website=Koha.net|language=sq}}</ref> O, siyasətçi və diplomat Recai Surroinin ailəsindəndir və yuxarıda qeyd olunan media şirkətinin qurucusu olan siyasətçi Veton Surroinin bacısıdır. Surroi mütəmadi olaraq ''Koha Ditore'' qəzetində op-edlər (müəllif sütunları) dərc edir. O, həmçinin ingilis, ispan və serb dillərindən kitabların tərcümələrini nəşr etdirmişdir.<ref name="english.traduki.eu" /> == Həyatı və karyerası == Surroi 1963-cü ildə Kosovonun [[Priştina]] şəhərində anadan olmuşdur.<ref name="english.traduki.eu">{{Cite web|url=http://english.traduki.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=855:surroi-flaka&catid=56&Itemid=78|title=Surroi, Flaka|url-status=dead|access-date=3 iyun 2015|archive-date=28 oktyabr 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028210715/http://english.traduki.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=855:surroi-flaka&catid=56&Itemid=78|website=Traduki English|language=en}}</ref> O, atasının səfir kimi çalışdığı [[Meksika]]da orta məktəbi bitirmiş və Priştina Universitetindən məzun olmuşdur.<ref name=":0">{{Cite web |title=Flaka Surroi |url=https://kosovo.mom-gmr.org/en/owner/individual-owners/detail/owner/owner/show/flaka-surroi-1/ |access-date=2025-01-05 |website=Media Ownership Monitor |publisher=Balkan Investigative Reporting Network{{!}}Balkan Araşdırmaçı Jurnalistika Şəbəkəsi |language=en}}</ref> 1999-cu il Kosovo müharibəsindən əvvəl Surroi bir neçə beynəlxalq [[Qeyri-hökumət təşkilatı|QHT-də]] işləmişdir.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.tiri.org/docs/rniss/cs/kosovo_cdf_cs.pdf |title=Kosovo case study |year=2007 |accessdate=28 iyun 2010 |format=PDF |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716201929/http://www.tiri.org/docs/rniss/cs/kosovo_cdf_cs.pdf |archivedate=16 iyul 2011 }}</ref> Qardaşı Veton Surroi "KOHA" adlı həftəlik jurnalı təsis etdikdə, o, jurnalda film redaktoru kimi iştirak etmişdir.<ref name=":2">{{Cite book |url=http://www.kohaditore.com/docs/monografia_kohaditore.pdf |title=KOHA Ditore: 10 vjetët e parë - Monografi |date=31 mart 2007 |publisher=Botimet Koha |location=Priştina |pages=15, 159 |language=sq |trans-title=KOHA Ditore: İlk 10 il - Monoqrafiya |archive-url=https://web.archive.org/web/20070628003333/http://www.kohaditore.com/docs/monografia_kohaditore.pdf |archive-date=28 iyun 2007 |url-status=dead}}</ref> Müharibədən sonra, o, Dünya Bankı tərəfindən Kosovonun müharibədən sonrakı bərpasına dəstək məqsədilə yaradılan İcma İnkişaf Fonduna 1999-cu ildən 2004-cü ilə qədər rəhbərlik etmişdir.<ref name="english.traduki.eu" /><ref name=":1" /> Qısa bir müddət üçün Kosovo Baş Nazirliyinin Baş Katibi olaraq işləmişdir.<ref name=":0" /><ref>{{Cite book |url=https://www.riinvestinstitute.org/public/pdf/Al.pdf |title=20 Years Riinvest |date=15 may 2015 |publisher=Riinvest Institute |isbn=978-9951-430-46-3 |location=Priştina |pages=50 |language=sq}}</ref> 2003-cü ildə qardaşının yenidən siyasətə qayıtmasından sonra Surroi növbəti ildə ailə müəssisəsi olan Koha Qrupunun rəhbərliyini və təkbaşına mülkiyyətini öz üzərinə götürmüşdür.<ref name=":2" /> O, 2006-cı ilə qədər şirkətin 100%-nə sahib olmuşdur. "Koha Qrupu" milli televiziya kanalı olan "Kohavision" telekanalından, Kosovonun ən böyük gündəlik qəzeti olan ''Koha Ditore''-dən ("Gündəlik Vaxt"), nəşriyyat şirkətindən və digər müəssisələrdən ibarətdir. Onun Koha Ditore-nin rəhbəri olduğu dövrdə şirkət Kosovo bazarında aparıcı mövqeyini qorumuşdur.<ref>{{cite news |date=12 dekabr 2008 |title=Kosovo poll shows Koha Ditore most read newspaper, RTK most watched TV. |url=http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-190456651/kosovo-poll-shows-koha.html |url-access=registration |accessdate=28 iyun 2010 |work=BBC Monitoring International Reports}}</ref> == İctimai fəaliyyəti == 2013-cü ildə o, Haşim Taçi rəhbərliyinə qarşı "oğrular" olduqlarını iddia edərək keçirilən etirazları güclü şəkildə dəstəkləmiş və özünü gender bərabərliyinin müdafiəçisi kimi tanıtmışdır.<ref>{{cite news|url=http://www.kohaditore.com/index.php/repository/karikaturat/.../repository/docs/26marr.pdf?page=1,9,139058 |title=Habemus Populus |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014064256/http://www.kohaditore.com/index.php/repository/karikaturat/.../repository/docs/26marr.pdf?page=1,9,139058 |date=17 mart 2013 |url-status=dead |last=Surroi |first=Flaka |publisher = Koha | type = editorial | language = sq |archive-date=14 oktyabr 2013}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:XX əsr Albaniya qadınları]] [[Kateqoriya:Kosovo albanları]] [[Kateqoriya:1964-cü ildə doğulanlar]] 3ff3n6mhp69xw6ld2pem8oz17vjekyd 0 979109 8985363 8828050 2026-07-01T17:25:31Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya 8985363 wikitext text/x-wiki {{Şəxs | adı = Mrika Nikçi | şəkil = Mrika_Nikci1.jpg | şəklin izahı = Mrika dağda | doğum tarixi = 06.12.2001 | doğum yeri = Peyə, Kosovo | vətəndaşlığı = Kosovolu və Alban | fəaliyyəti = Tələbə | tanınır = Yeddi Zirvəyə dırmaşan dünyanın ən gənc qadını, Yeddi Zirvəyə dırmaşan ilk alban olması ilə | atası = Arianit Nikçi | anası = Albanina Taraku Nikçi }} '''Mrika Nikçi''' ({{DVTY}}) — Kosovo Respublikasından olan alban alpinistdir. O, Yeddi Zirvəyə və Yeddi Vulkanik Zirvənin beşinə qalxmışdır.<ref>{{Cite web|url=https://www.albaniandailynews.com/index.php?mod=2&idm=34601|title=President Proud of Mrika and Arianiti, Seven Summits' Climbers|website=Albanian Daily News}}</ref> O, Yeddi Zirvəyə dırmaşan ilk alban və dünyanın ən gənc qadınıdır.<ref>{{Cite web|url=https://ata.gov.al/2019/05/27/foto-mrika-nikqi-shqiptarja-17-vjecare-qe-pushton-majen-me-te-larte-everestin/|title=FOTO – Mrika Nikqi shqiptarja 17-vjeçare që 'pushton' majën më të lartë, Everestin &#124; Agjencia Telegrafike Shqiptare|first=Klotilda|last=Saraçini|work=Agjencia Telegrafike Shqiptare |date=27 May 2019 }}</ref> 15 avqust 2019-cu ildə, on yeddi yaşında,<ref>{{Cite web|url=https://www.koha.net/lemsh/179173/mrika-nikci-17-e-para-ne-bote-qe-kompleton-ngjitjen-e-7-majave-me-te-larta-ne-bote/|title=Mrika Nikçi (17), e para në botë që kompleton ngjitjen e 7 majave më të larta në botë|date=August 15, 2019|website=KOHA.net}}</ref> atası Arianit Nikçi (alban alpinist) ilə birlikdə bütün Yeddi Zirvəyə dırmaşan dünyanın ən gənc qadını olmuşdur. Onlar bütün Yeddi Zirvəyə dırmaşan ilk albanlar olmuşlar. Onlar 17 ay ərzində bütün Yeddi Zirvəyə, ən çətin altı zirvəyə (Vinson, Akonkaqua, Everest,<ref>{{Cite web|url=https://www.ocnal.com/2019/05/arianit-and-mrika-nikqi-first-albanians.html|title=Arianit and Mrika Nikqi, the first Albanians reaching Everest|date=27 May 2019 }}</ref> Denali, Elbrus və Karstens Piramidası<ref>{{Cite web|url=http://rti.rtsh.al/2019/08/16/two-albanian-alpinist-pin-the-flags-of-albania-and-kosovo-on-carstensz-pyramide/|title=Two Albanian alpinists pin the flags of Albania and Kosovo on Carstensz Pyramide|first=R. T. I.|last=English|date=August 16, 2019}}</ref>) isə 240 gün (səkkiz ay) ərzində dırmaşmışlar. Onlar bu məqsədə Mrika Yeddi Zirvə layihəsini davam etdirərək çatmışlar. Uğurlarından sonra, onlar demək olar ki, bütün alban mediasında görünmüş və verdikləri müsahibələrlə diqqət mərkəzində olmuşlar<ref>{{Cite web|url=https://klankosova.tv/arianit-dhe-mrika-nikqi-flasin-pas-aventures-se-veshtire-ne-mount-everest-dhe-denali-video/|title=Arianit dhe Mrika Nikqi flasin pas aventurës së vështirë në Mount Everest dhe Denali (VIDEO)|work=Klan Kosova |date=July 2019 |last1=B |first1=A. }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dosja.al/16-vjecarja-mrika-nikqi-bashke-me-te-atin-ngjisin-majen-me-te-larte-ne-bote-everest-foto/|title=16-vjeçarja, Mrika Nikqi bashkë me të atin ngjisin majën më të lartë në botë, Everest (FOTO)|date=May 27, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=7CNhB0z1oO0|title=Rudina - Mrika Nikqi: 17-vjecarja, qe ngjit 7 majat me te larta ne planet! (10 shtator 2019)|date=10 September 2019 |via=www.youtube.com}}</ref> O həmçinin beynəlxalq mediada çıxış edərək təcrübələrini bölüşmüşdür<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/05/28/asia/nepal-everest-base-camp-damon-intl/index.html|title=Everest makes you feel superhuman. But the mountain has other plans|author1=Arwa Damon |author2=Sugam Pokharel |author3=Rajesh Mishra|website=CNN|date=29 May 2019 }}</ref> == İlk illəri == O, hazırda yaşadığı [[Kosovo|Kosovo Respublikasının]] Peyə şəhərində anadan olmuşdur. O, 7 yaşında olanda karate məşqlərinə başlamışdır. O, Kata və Kumite növləri üzrə Kosovo çempionu olmuşdur. Mrika həmçinin qara kəmər dərəcəsinə sahibdir. Mrika eyni zamanda çox uğurlu bir xizək yarışçısı olmuşdur. == Alpinizm karyerası == Bütün alpinizm fəaliyyətlərində onu müşayiət edən atasının dəstəyi ilə Mrika 13 yaşında olanda alpinizmə başlamışdır. Mrika aşağıdakı kimi milli və regional zirvələrə dırmaşmışdır: * Ceravitsa (2,656 m), qış dırmanışı (Kosovonun ən yüksək zirvəsi) * Yezerça (2,694 m), qış dırmanışı, Albaniyadakı Dinar Alplarının ən yüksək zirvəsi * Korab (2,794 m) (Makedoniya–Albaniya sərhədi), Albaniyanın ən yüksək zirvəsi, qış dırmanışı * Hayla (2,403 m) qış dırmanışı (Kosovo) * Tito zirvəsi (2,747 m) — qış dırmanışı (Makedoniya) * Qara zirvə (2,528 m) – qış dırmanışı (Kosovo) 2017-ci il ərzində Mrika Bolqarıstanda 2 zirvəyə, Rilada 2,648 metr hündürlüyə malik Yeddi Göl zirvəsinə və Balkanda ən yüksək zirvə olan 2,925 metr hündürlüyündəki Musala zirvəsinə dırmaşaraq alpinizm fəaliyyətini davam etdirmişdir. Həmçinin, 2017-ci il ərzində Mrika digər Avropa zirvələrinə dırmaşmağa cəhd etmişdir. 2018-ci ildə Mrika alpinizmi davam etdirmiş və daha 2 zirvəyə, konkret olaraq Qrossqloknerə — 3,798 metr (Avstriya) və Yeddi Dünya Zirvəsindən biri olan Kilimancaro zirvəsinə — 5,895 metr (Tanzaniya — Afrika) dırmaşaraq əlavə uğurlar qazanmışdır. == Yeddi Zirvə Çağırışı == İndiyə qədər əldə etdiyi uğurlara və dünya səviyyəsinə çatmaq iradəsinə əsaslanaraq, Mrika və atası Yeddi Dünya Zirvəsi Çağırışının həyata keçirilməsi üçün hazırlıqlara başlamış və aşağıdakı marşrutla bütün yeddi zirvəyə dırmaşmışlar: [[Fayl:Mrika base camp.jpg|thumb|Mrika Everest Baza Düşərgəsində]] # Kilimancaro — Afrika (5,895 m), 29 yanvar 2018-ci ildə dırmaşılmışdır<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://telegrafi.com/mrika-nikqi-pejanja-15-vjecare-ngjitet-ne-majen-e-kilimanxharo/|title=Mrika Nikqi, pejanja 16 vjeçare ngjitet në majën e malit Kilimanxharo|date=February 9, 2018|website=Telegrafi}}</ref> # Vinson — Antarktida (4,892 m), 16 dekabr 2018-ci ildə dırmaşılmışdır<ref name="auto4">{{Cite web|url=https://climbingthesevensummits.com/vinson-summit/|title=…Vinson Summit… – Climbing the Seven Summits with Mike Hamill|website=climbingthesevensummits.com|date=18 December 2018 }}</ref> # Akonkaqua — Cənubi Amerika (6,962 m), 16 fevral 2019-cu ildə dırmaşılmışdır<ref name="auto5">{{Cite web|url=http://climbingthesevensummits.com/aconcagua-summit/|title=…Aconcagua Summit… – Climbing the Seven Summits with Mike Hamill|website=climbingthesevensummits.com|date=17 February 2019 }}</ref> # Everest dağı — Asiya (8,848 m), 27 may 2019-cu ildə dırmaşılmışdır<ref name="auto6">{{Cite web|url=http://climbingthesevensummits.com/second-wave-on-the-move/|title=…100% the Summit… – Climbing the Seven Summits with Mike Hamill|website=climbingthesevensummits.com|date=25 May 2019 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://climbingthesevensummits.com/ctss-everest-season-overview/|title=…CTSS Everest Season Overview… – Climbing the Seven Summits with Mike Hamill|website=climbingthesevensummits.com|date=27 May 2019 }}</ref> # Denali — Şimali Amerika (6,194 m) 20 iyun 2019-cu ildə dırmaşılmışdır<ref name="auto2">{{Cite web|url=https://rahopress.com/mrika-dhe-arianit-nikci-ngjiten-ne-maje-te-denalit-foto/|title=Mrika dhe Arianit Nikçi ngjiten në maje të Denalit (Foto)|date=June 21, 2019}}</ref> # Elbrus dağı — Rusiya (5,642 m), 20 iyul 2019-cu ildə dırmaşılmışdır<ref name="auto3">{{Cite web|url=https://climbingthesevensummits.com/100-on-top-of-elbrus/|title=…100% on Top of Elbrus… – Climbing the Seven Summits with Mike Hamill|website=climbingthesevensummits.com|date=7 July 2019 }}</ref> # Karstens Piramidası — İndoneziya (4,884 m), 15 avqust 2019-cu ildə dırmaşılmışdır<ref name="auto">{{Cite web|url=https://kosova.live/mrika-nikci-thyen-rekordin-boteror/|title=Mrika Nikci thyen rekordin botëror|date=August 15, 2019}}</ref> Öz karyerası ərzində o, hər bir alpinistin arzusunda olduğu çətinlikləri yaşamışdır. Everest dağı zirvəsində olarkən dırmaşma vaxtını ağıllı şəkildə seçərək risklərdən yayınmışdır. CNN-ə verdiyi müsahibəsində o demişdir: "Bilirsiniz nə var, Evereste gəlib dırmaşmağa qərar verdikdə, özünüzü cəsədlər görəcəyinizə hazırlayırsınız," deyə Mrika əlavə etmişdir. "Bəlkə də sizə, atanıza və ya kiminlə dırmaşırsınızsa ona nəsə ola bilər, ona görə də hazırlaşırsınız. Bir cəsəd görürsən və deyirsən ki, hər şey qaydasındadır. O getdi. Mən onun kimi olmaq istəmirəm; mən irəli getməliyəm." == Dırmaşdığı dağlar == {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="6" style="background: LightSteelBlue;"|Mrikanın dırmaşdığı qeyd olunan zirvələr |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! İl ! Zirvələr ! Ölkə ! Qitə ! Hündürlük m |- | 29 yanvar 2018 | Kilimancaro<ref name="auto1"/> | Tanzaniya | Afrika | 5,895 |- | 16 dekabr 2018 | Vinson massivi<ref name="auto4"/> | Tətbiq edilmir | Antarktida | 4,892 |- | 16 fevral 2019 | Akonkaqua<ref name="auto5"/> | Argentina | Cənubi Amerika | 6,962 |- | 27 may 2019 | Everest dağı<ref name="auto6"/> | Nepal — Çin | Asiya | 8,848 |- | 20 iyun 2019 | Denali<ref name="auto2"/> | Amerika Birləşmiş Ştatları | Şimali Amerika | 6,194 |- | 20 iyul 2019 | Elbrus dağı<ref name="auto3"/> | Rusiya | Avropa | 5,642 |- | 15 avqust 2019 | Karstens Piramidası<ref name="auto"/> | İndoneziya | Asiya | 4,884 |} == Qalereya == [[Fayl:Mrika and Arianit Nikci1.jpg|200px]] [[Fayl:Mrika and Arianit Nikci2.jpg|200px]] [[Fayl:Mrika and Arianit Nikci3.jpg|200px]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Kosovo albanları]] [[Kateqoriya:Everesti fəth etmişlər]] cj7m3tbbjbj90k34dn1qwdh5fr3stuo 0 979468 8985415 8931339 2026-07-01T18:57:56Z InternetArchiveBot 179784 3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985415 wikitext text/x-wiki {{Futbolçu |adı = Belaydi Pusi |şəkil = |şəklin ölçüsü = |şəklin izahı = |ləqəbi = |doğum tarixi = {{Doğum tarixi və yaşı|1998|01|23|df=y}} |doğum yeri = Şkoder, Albaniya |vətəndaşlığı = {{bayraq|Albaniya}} Albaniya |boyu = 1.85 m |çəkisi = |əsas ayağı = |mövqeyi = Hücumçu |komanda = Fakel Voronej |nömrəsi = 19 |vəzifəsi = |gənclər klubları = {{idman karyerası | |Vllazniya| }} |klublar = {{idman karyerası |2017—2020|Vllazniya|16 (1) |2017—2018|→ Vllazniya B|14 (4) |2020—2023|Skenderbeu|75 (11) |2023—2024|Turan Tovuz|49 (5) |2024—2025|Şamaxı|21 (5) |2025— |Fakel Voronej|27 (10) }} |milli yığma = }} '''Belaydi Pusi''' ({{DVTY}}) — albaniyalı futbolçu. Hal hazırda Rusiya klubu olan [[Fakel Voronej FK|Fakel Voronejdə]] hücumçu kimi çıxış edir.<ref name="SW">{{Soccerway|belajdi-pusi/484957}}</ref> == Klub karyerası == O, karyerasına Albaniyanın [[Vllaznia Şkoder FK|Vllazniya]] klubunda başlamışdır. Futbolçu Albaniya Birinci Divizionunda "Vllazniya B" komandası ilə debütünü 4 noyabr 2017-ci ildə "Besa Kavaye" klubuna qarşı oyunda etmişdir.<ref>{{cite web|publisher=Soccerway|url=https://int.soccerway.com/matches/2017/11/04/albania/league-1/vllaznia-shkoder-ii/ks-besa-kavaje/2574482/|title=Game Report by Soccerway|date=4 November 2017|access-date=25 April 2026|archive-date=23 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323191145/https://int.soccerway.com/matches/2017/11/04/albania/league-1/vllaznia-shkoder-ii/ks-besa-kavaje/2574482/|url-status=live}}</ref> 2023-cü ildə futbolçu karyerasını ölkəmizdə davam etdirməyə başlamış və Tovuzun [[Turan Tovuz FK|Turan-Tovuz]] klubu ilə müqavilə bağlamışdır. Futbolçu 2023/24 mövsümündə Tovuz klubunun formasını geyinmişdir. 2024-cü ilin yayında "Turan-Tovuz"un baş məşqçisi Ayxan Abbasov [[Şamaxı FK|Şamaxı]] klubunun məşqçisi təyin olunduqdan sonra, Belaydi Pusi də "Şamaxı" klubuna keçmişdir.<ref>{{Cite web |title="Şamaxı"da portuqaliyalı qapıçı |url=https://qol.az/news/201972-samaxida-portuqaliyali-qapici |access-date=2026-04-25 |website=qol.az |language=az |archive-date=2026-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260428171156/https://qol.az/news/201972-samaxida-portuqaliyali-qapici |url-status=live }}</ref> 19 fevral 2025-ci ildə Pusi Rusiya Premyer Liqası təmsilçisi olan "Fakel Voronej" klubu ilə müqavilə imzalamışdır.<ref>{{cite web|publisher=FC Fakel Voronezh|url=https://fakelfc.ru/news/view/9739-belajdi-pusi-novyj-forvard-fakela|title=Белайди Пуси – новый форвард «Факела»|date=19 February 2025|language=ru|access-date=25 April 2026|archive-date=23 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323185644/https://fakelfc.ru/news/view/9739-belajdi-pusi-novyj-forvard-fakela|url-status=live}}</ref> 20 iyulda o, Spartak Kostromaya qarşı matçda "Fakel" üçün ilk qolunu vurmuşdur. == Karyera statistikası == {{Yenilənib|24 may 2025}}<ref name="SW" /> {|class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|Klub !rowspan="2"|Mövsüm !colspan="3"|Liqa !colspan="2"|Kubok !colspan="2"|Qitə !colspan="2"|Digər !colspan="2"|Cəmi |- !Divizion!!Oyun!!Qol!!Oyun!!Qol!!Oyun!!Qol!!Oyun!!Qol!!Oyun!!Qol |- |Vllazniya B |2017–18 |Kategoriya e Pare |14||4||0||0||colspan=2|–||colspan=2|–||14||4 |- |rowspan="4"|[[Vllaznia Şkoder FK|Vllazniya]] |2017–18 |[[Albaniya Superliqası]] |3||1||1||0||colspan=2|–||colspan=2|–||4||1 |- |2018–19 |Albaniya Superliqası |9||0||2||0||colspan=2|–||colspan=2|–||11||0 |- |2019–20 |Albaniya Superliqası |4||0||2||0||colspan=2|–||colspan=2|–||6||0 |- !colspan="2"|Cəmi !16!!1!!5!!0!!0!!0!!0!!0!!21!!1 |- |rowspan="5"|[[Skenderbu Korça FK|Skenderbeu]] |2019–20 |Albaniya Superliqası |8||1||2||0||colspan=2|–||colspan=2|–||10||1 |- |2020–21 |Albaniya Superliqası |30||4||4||1||colspan=2|–||colspan=2|–||34||5 |- |2021–22 |Albaniya Superliqası |26||2||6||1||colspan=2|–||colspan=2|–||32||3 |- |2022–23 |Albaniya Superliqası |11||4||1||2||colspan=2|–||colspan=2|–||12||6 |- !colspan="2"|Cəmi !75!!11!!13!!4!!0!!0!!0!!0!!88!!15 |- |rowspan="3"|[[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]] |2022–23 |[[Azərbaycan Premyer Liqası]] |18||0||2||0||colspan=2|–||colspan=2|–||20||0 |- |2023–24 |Azərbaycan Premyer Liqası |31||5||2||2||colspan=2|–||colspan=2|–||33||7 |- !colspan="2"|Cəmi !49!!5!!4!!2!!0!!0!!0!!0!!53!!7 |- |[[Şamaxı FK|Şamaxı]] |2024–25 |Azərbaycan Premyer Liqası |21||5||1||0||colspan=2|–||colspan=2|–||22||5 |- |[[Fakel Voronej FK|Fakel Voronej]] |2024–25 |[[Rusiya Premyer Liqası]] |9||0||0||0||colspan=2|–||colspan=2|–||9||0 |- !colspan="3"|Karyera cəmi !184!!26!!23!!6!!0!!0!!0!!0!!207!!32 |} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Azərbaycanda legioner Albaniya idmançıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycandakı əcnəbi kişi futbolçular]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası oyunçuları]] [[Kateqoriya:Rusiya Premyer Liqası futbolçuları]] ghrrn0reeftyrj4yna479x3w9e7ci67 0 980799 8985526 8871103 2026-07-01T23:05:05Z InternetArchiveBot 179784 2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985526 wikitext text/x-wiki {{İnzibati vahid}} '''Berat vilayəti''' ({{dil-al|Qarku i Beratit}}) — [[Albaniya]] Respublikasının cənub-mərkəzi hissəsində yerləşən inzibati ərazi vahididir. Vilayətin inzibati mərkəzi [[Berat]] şəhəridir. == Tarix == Arxeoloqlar Berat bölgəsinin kəndlərindən biri olan Pëllumbasda [[Tunc dövrü]]nə aid [[kurqan]]larda gümüş qadın sırğaları və bürünc kəmər tokaları kimi artefaktlar aşkar etmişlər. Bu tapıntılar [[Albaniya]]nın şimalı ([[Kukes rayonu|Kukes]] və [[Mat rayonu|Mat]]), [[Kosovo]] ([[Gjilan rayonu|Gjilan]]) və şimal-qərbi [[Yunanıstan]] (Poqoni) ərazilərində tapılan digər nümunələrlə oxşarlıq təşkil edir.<ref name="SpieserCutler2007">{{cite book|last1=Spieser|first1=J.-M.|last2=Cutler|first2=Anthony|last3=Papaconstantinou|first3=Arietta|title=The material and the ideal: essays in medieval art and archaeology in honour of Jean-Michel Spieser|url=https://books.google.com/books?id=aZFy9k509HMC&q=berat+%2B+bronze+age&pg=PA60|access-date=11 January 2011|year=2007|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-16286-0|page=60}}</ref> Antipatrea ({{lang-grc|Ἀντιπάτρεια}})<ref>{{cite wikisource |title=Ἱστορίαι |wslink=Ιστορίαι/ε' |last=Polybius |authorlink=Polybius |volume=5 |language=grc |wslanguage=el}}</ref> qədim [[Yunanıstan|yunan]] [[polis]]i olub, [[İlliriya]] ərazisində yerləşirdi və indiki Berat şəhərinə uyğun gəlir. Şəhər e.ə. 314-cü ildə [[Kassandr (Makedoniya hökmdarı)|Kassandr]] tərəfindən salınmış və atasının şərəfinə [[Antipater]]in adı ilə Antipatreia adlandırılmışdır.<ref>Epirus: the geography, the ancient remains, the history and topography of ... by Nicholas Geoffrey Lemprière Hammond</ref> Bu ərazidə qədim qala və yaşayış məskənlərinin qalıqları bu gün də mövcuddur. Ərazidə e.ə. VI əsrdən etibarən [[Dassaretlər]] tayfası yaşamışdır.<ref>The Illyrians by John Wilkes</ref> E.ə. II əsrdə şəhər [[Qədim Roma|Roma]] imperiyası tərəfindən ələ keçirilmişdir. Tarixçi Livinin yazdığına görə, Antipatrea dar keçiddə yerləşən güclü istehkamlı şəhər idi və romalılar tərəfindən talan edilərək yandırılmışdır. Şəhər [[Osum çayı]]nın hər iki sahilində yerləşən iki istehkamdan ibarət idi.<ref name=Canada>{{Cite web |url=https://albca.com/albania/berat.html |title=Berat |access-date=2010-09-07 |publisher=Albanian Canadian League Information Service |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110233953/http://albca.com/albania/berat.html |archive-date=2011-01-10 }}</ref> VI əsrə aid [[Beratinus kodeksi|Purpureus Beratinus kodeksi]] (1868-ci ildə aşkar edilmişdir) və IX əsrə aid [[Minuskul 1143|Aureus kodeksi]] kimi əlyazmalar bölgənin tarixi haqqında mühüm məlumatlar verir. Bu faktlar göstərir ki, Berat əlyazma mərkəzi kimi məşhur olmuşdur. [[Albaniya Milli Arxivləri]]ndə qorunan 100 kodeksdən 76-sı məhz bu bölgəyə aiddir.<ref name=Canada/><ref name="Castle">{{cite web |url=http://www.castle-park.com/berat_city.htm |title=The Castle |publisher=Castle Park |access-date=September 5, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101226023204/http://www.castle-park.com/berat_city.htm |archive-date=December 26, 2010 }}</ref> [[Roma imperiyası]]nın süqutundan sonra Berat [[Bizans imperiyası]]nın sərhəd bölgəsinə çevrilmiş və tez-tez [[Slavyanlar|slavyan]] tayfalarının hücumlarına məruz qalmışdır. Bu dövrdə şəhər Pulkeriopolis adı ilə tanınırdı.<ref name=Canada/> IX əsrdə [[Birinci Bolqar çarlığı|bolqarlar]] (I Simeonun rəhbərliyi altında) şəhəri ələ keçirərək ona Beligrad ("Ağ şəhər") adını vermişlər. XI əsrdə yenidən Bizansın nəzarətinə keçmişdir. XIII əsrdə isə [[Epirus despotluğu]]nun hökmdarı [[I Mixail Dukas]] tərəfindən idarə olunmuşdur.<ref name=Canada/> XIII əsrin sonlarında şəhər yenidən Bizans imperiyasının nəzarətinə keçmişdir. 1272-ci ildə [[Albaniya krallığı (orta əsrlər)|Albaniya krallığı]] tərəfindən ələ keçirilmiş, lakin tezliklə imperator [[VIII Mixail Paleoloq]] tərəfindən geri alınmışdır.<ref name="Nicol2010">{{cite book|last=Nicol|first=Donald M.|title=The Despotate of Epiros 1267-1479|year=1984|url=https://archive.org/details/despotateofepiro0000nico}}</ref> 1280–1281-ci illərdə Siciliya qüvvələri [[Berat mühasirəsi (1280–1281)|Berat mühasirəsi]]ni həyata keçirmiş, lakin Bizans qoşunları tərəfindən geri çəkilməyə məcbur edilmişdir.<ref>Norwich, John Julius</ref> XIV əsrdə bölgə qısa müddət ərzində alban tayfalarının və [[Muzaka sülaləsi]]nin nəzarətinə keçmişdir. 1345-ci ildə [[Serbiya krallığı]] tərəfindən işğal edilmiş, daha sonra yenidən Muzakalar tərəfindən idarə olunmuşdur.<ref name=Canada/> 1450-ci ildə şəhər [[Osmanlı imperiyası]] tərəfindən fəth edilmişdir. 1455-ci ildə [[Skanderbeq]]in rəhbərlik etdiyi qüvvələr tərəfindən mühasirəyə alınsa da, uğur əldə olunmamışdır. Şəhər 1912-ci ilə qədər Osmanlı hakimiyyəti altında qalmışdır. XVIII–XIX əsrlərdə [[Yanyalı Əli Paşa]] bölgəyə yarımmüstəqil şəkildə nəzarət etmiş və 1809-cu ildə şəhəri yenidən möhkəmləndirmişdir.<ref name=Canada/><ref name=American>{{Cite book|title=The New American encyclopaedia}}</ref> XX əsrdə Berat bir neçə dəfə müxtəlif dövlətlərin nəzarətinə keçmişdir. [[Birinci dünya müharibəsi]] zamanı əvvəlcə müttəfiq qüvvələr, daha sonra isə [[Avstriya-Macarıstan]] tərəfindən işğal edilmişdir. 1939-cu ildə [[İtaliya]] tərəfindən yenidən işğal olunmuş, 1943–1944-cü illərdə isə [[Nasist Almaniyası]]nın nəzarətinə keçmişdir. 1944-cü ildə Berat şəhərində kommunist qüvvələr tərəfindən müvəqqəti hökumət elan edilmiş və bu hadisə [[Ənvər Hocanın diktaturası]]nın başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. 1992-ci ildən etibarən isə şəhər müasir [[Albaniya Respublikası]]nın tərkibindədir. == Coğrafiya == Berat vilayəti Albaniyanın 12 inzibati bölgəsindən biridir və ölkənin cənub hissəsində yerləşir. Ərazi dəniz səviyyəsindən 300 metrdən 2400 metrədək yüksəklikdə yerləşir.<ref>{{cite web|title=PUNOJME PER ZHVILLIMIN RAJONAL}}</ref> Ümumi sahəsi 1798 km²-dir. Vilayət şimaldan [[Elbasan vilayəti|Elbasan]], şərqdən [[Korça vilayəti|Korça]], cənubdan [[Gjirokastër vilayəti|Gjirokastër]] və qərbdən [[Fier vilayəti|Fier]] ilə həmsərhəddir. Ərazinin cənub hissəsində [[Tomorr dağı]] və [[Şpirag dağı]] yerləşir. Tomorr dağı 2416 metr hündürlüyə malikdir və bölgənin ən yüksək nöqtələrindən biridir. [[Osum kanyonu]] milyon illər ərzində su eroziyası nəticəsində formalaşmışdır. Vilayətin əsas çayları [[Osum çayı]], [[Devoll çayı]] və onların birləşməsi nəticəsində yaranan [[Seman çayı]]dır. Osum çayı Berat şəhərindən keçərək dar Gorica dərəsini formalaşdırır.<ref name="bgeo">{{cite web|title=Strategjia Territoriale}}</ref> İqlimi [[Aralıq dənizi iqlimi]]dir. Qışlar mülayim və rütubətli, yaylar isə isti və quraq keçir. Orta temperatur yanvarda 6.5°C, iyulda isə 24°C təşkil edir.<ref name="bgeo"/> == Demoqrafiya == 2023-cü il siyahıyaalmasına əsasən, Berat vilayətinin əhalisi 140,956 nəfərdir. Əhali əsasən [[albanlar]]dan ibarətdir. Bundan əlavə, bölgədə [[yunanlar]], [[makedonlar]], [[aromunlar]], [[romanilər]] və digər etnik qruplar da yaşayır.<ref name=census11>{{Cite web|url=http://www.instat.gov.al/media/195808/1__berat.pdf|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2026-05-02|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232042/http://www.instat.gov.al/media/195808/1__berat.pdf|url-status=live}}</ref> === Din === Vilayətdə əsas dinlər [[Albaniyada İslam]] və [[Albaniyada xristianlıq]]dır. 2011–2023-cü illər arasında dini mənsubiyyətdə dəyişikliklər müşahidə olunmuşdur. Sünni müsəlmanların sayı azalmış, ateist və dini mənsubiyyət göstərməyənlərin sayı isə artmışdır.<ref>{{Cite web |title=Population statistics}}</ref> == Mədəniyyət == Berat bölgəsi dini və mədəni müxtəlifliyi ilə tanınır. Şəhərdə məscidlər və pravoslav kilsələrinin birgə mövcudluğu dini tolerantlığın göstəricisi hesab olunur.<ref name=Unesco>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/569|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2026-05-02|archive-date=2012-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302171506/http://whc.unesco.org/en/list/569|url-status=live}}</ref> 2008-ci ildə [[Berat]] şəhəri [[UNESCO]] Dünya irsi siyahısına daxil edilmişdir. Bölgədə yerləşən [[Müqəddəs Məryəm Blaxern kilsəsi]] XIII əsrə aiddir və məşhur rəssam [[Onufri]]nin freskaları ilə tanınır. Digər mühüm abidələrə [[Bekarlar məscidi]], [[Kral məscidi (Berat)|Kral məscidi]] və [[Qurğuşun məscidi (Berat)|Qurğuşun məscidi]] daxildir. Berat həmçinin [[Alban izo-polifoniyası]] kimi qeyri-maddi mədəni irs nümunələri ilə də məşhurdur. Əhalinin əksəriyyəti [[Tosk dialekti]]ndə danışır. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{commons category|Berat County}} {{Albaniyanın inzibati bölgüsü}} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Albaniya vilayətləri]] 1awdt8e9f40lczkpip2lqlg8xclah8v 10 980895 8985685 8983863 2026-07-02T07:21:36Z Leon9219 333207 8985685 wikitext text/x-wiki <div style="font-family:Times New Roman,system-ui;"> <!-- HEADER CARD --> <div style=" background: linear-gradient(to right,#00B5E2 0 33%,#EF3340 33% 66%,#509E2F 66% 100%) top/100% 6px no-repeat, #F0E68C; color:black; padding:16px 10px 10px 10px; border-radius:16px; display:flex; align-items:center; justify-content:space-between; gap:15px; box-shadow:0 6px 18px rgba(0,0,0,0.2); overflow:hidden; "> <!-- SOLDA YAZILAR --> <div> <div style="font-size:30px; font-weight:800;"> {{{tam_adı|''{{BASEPAGENAME}}''}}} </div> <div style="font-size:14px; opacity:0.9;"> {{#if:{{{istifadəçi adı|}}}|{{{istifadəçi adı|}}}|{{BASEPAGENAME}}}}<br> {{{peşəsi|}}}<br> {{{təşkilatı|}}}<br> {{{E-mail|}}} </div> </div> <!-- SAĞDA ŞƏKİL --> <div style=" width:150px; height:150px; border-radius:20px; overflow:hidden; display:flex; align-items:center; justify-content:center; background:#fff; "> [[Fayl:{{{şəkil|Example.jpg}}}|frameless|150x150px|link=]] </div> </div> <!-- ABOUT + WORK GRID --> <div style="display:grid; grid-template-columns:1fr 1fr; gap:15px; margin-top:15px;"> <!-- ABOUT --> <div style=" background:#ffffff; padding:15px; border-radius:12px; border-left:5px solid #F0E68C; box-shadow:0 3px 10px rgba(0,0,0,0.06); "> <div style="font-weight:700; margin-bottom:8px;">👤 {{fontcolor|rgb(153, 153, 153)|rgb(255,255,255)|Haqqımda}}</div> <div style="border:2px solid #c9a227; background:#fff8dc; padding:10px; border-radius:8px;"> <div style="text-align:left; font-size:105%; font-weight:bold;"> Əsl adı: {{{əsl_adı|}}}<br> Yaşadığı ölkə: {{{ölkə|}}}<br> Milliyyəti: {{{milliyyət|}}}<br> Doğum tarixi: {{#if:{{{doğum_tarixi|}}}| {{{doğum_tarixi}}} <span style="color:#555;"> (🎂 {{Age|{{#time:Y-m-d|{{{doğum_tarixi}}}}}}} yaş) </span> | {{#if:{{wikidata/p569||}}| {{wikidata/p569}} <span style="color:#555;"> (🎂 {{Age|{{wikidata/p569}}}}} yaş) </span> }} }}<br> Doğum yeri: {{{doğum_yeri|}}}<br> </div> </div><br> <div style="font-size:16px;"> {{{haqqında|}}} </div> </div> <!-- HOBBIES --> <div style=" background:#ffffff; padding:15px; border-radius:12px; border-left:5px solid #F0E68C; box-shadow:0 3px 10px rgba(0,0,0,0.06); "> <div style="font-weight:700;">🧠 {{fontcolor|rgb(153, 153, 153)|rgb(255,255,255)|Fəaliyyətim}}</div> <div style="font-size:14px; margin-top:5px;"> {{{maraqlarım|}}} </div> </div> </div> <noinclude> [[Kateqoriya:İstifadəçi ad fəzası şablonları]] == İstifadə qaydası == <syntaxhighlight lang="wikitext" copy style="min-width: 40%; max-width:fit-content"> {{İstifadəçi məlumatı 3 | istifadəçi adı = | tam_adı = | əsl_adı = | ölkə = | milliyyət = | doğum_tarixi = | doğum_yeri = | vikipediyada fəaliyyət ili = | haqqında = | şəkil = | peşəsi = | təşkilatı = | maraqlarım = | E-mail = }} </syntaxhighlight > </noinclude> s5vh623eeebdd1dyj3hotzyrx4qk8e3 8985697 8985685 2026-07-02T07:42:49Z Leon9219 333207 8985697 wikitext text/x-wiki <div style="font-family:Times New Roman,system-ui;"> <!-- HEADER CARD --> <div style=" background: linear-gradient(to right,#00B5E2 0 33%,#EF3340 33% 66%,#509E2F 66% 100%) top/100% 4.9px no-repeat, #F0E68C; color:black; padding:16px 10px 10px 10px; border-radius:16px; display:flex; align-items:center; justify-content:space-between; gap:15px; box-shadow:0 6px 18px rgba(0,0,0,0.2); overflow:hidden; "> <!-- SOLDA YAZILAR --> <div> <div style="font-size:30px; font-weight:800;"> {{{tam_adı|''{{BASEPAGENAME}}''}}} </div> <div style="font-size:14px; opacity:0.9;"> {{#if:{{{istifadəçi adı|}}}|{{{istifadəçi adı|}}}|{{BASEPAGENAME}}}}<br> {{{peşəsi|}}}<br> {{{təşkilatı|}}}<br> {{{E-mail|}}} </div> </div> <!-- SAĞDA ŞƏKİL --> <div style=" width:150px; height:150px; border-radius:20px; overflow:hidden; display:flex; align-items:center; justify-content:center; background:#fff; "> [[Fayl:{{{şəkil|Example.jpg}}}|frameless|150x150px|link=]] </div> </div> <!-- ABOUT + WORK GRID --> <div style="display:grid; grid-template-columns:1fr 1fr; gap:15px; margin-top:15px;"> <!-- ABOUT --> <div style=" background:#ffffff; padding:15px; border-radius:12px; border-left:5px solid #F0E68C; box-shadow:0 3px 10px rgba(0,0,0,0.06); "> <div style="font-weight:700; margin-bottom:8px;">👤 {{fontcolor|rgb(153, 153, 153)|rgb(255,255,255)|Haqqımda}}</div> <div style="border:2px solid #c9a227; background:#fff8dc; padding:10px; border-radius:8px;"> <div style="text-align:left; font-size:105%; font-weight:bold;"> Əsl adı: {{{əsl_adı|}}}<br> Yaşadığı ölkə: {{{ölkə|}}}<br> Milliyyəti: {{{milliyyət|}}}<br> Doğum tarixi: {{#if:{{{doğum_tarixi|}}}| {{{doğum_tarixi}}} <span style="color:#555;"> (🎂 {{Age|{{#time:Y-m-d|{{{doğum_tarixi}}}}}}} yaş) </span> | {{#if:{{wikidata/p569||}}| {{wikidata/p569}} <span style="color:#555;"> (🎂 {{Age|{{wikidata/p569}}}}} yaş) </span> }} }}<br> Doğum yeri: {{{doğum_yeri|}}}<br> </div> </div><br> <div style="font-size:16px;"> {{{haqqında|}}} </div> </div> <!-- HOBBIES --> <div style=" background:#ffffff; padding:15px; border-radius:12px; border-left:5px solid #F0E68C; box-shadow:0 3px 10px rgba(0,0,0,0.06); "> <div style="font-weight:700;">🧠 {{fontcolor|rgb(153, 153, 153)|rgb(255,255,255)|Fəaliyyətim}}</div> <div style="font-size:14px; margin-top:5px;"> {{{maraqlarım|}}} </div> </div> </div> <noinclude> [[Kateqoriya:İstifadəçi ad fəzası şablonları]] == İstifadə qaydası == <syntaxhighlight lang="wikitext" copy style="min-width: 40%; max-width:fit-content"> {{İstifadəçi məlumatı 3 | istifadəçi adı = | tam_adı = | əsl_adı = | ölkə = | milliyyət = | doğum_tarixi = | doğum_yeri = | vikipediyada fəaliyyət ili = | haqqında = | şəkil = | peşəsi = | təşkilatı = | maraqlarım = | E-mail = }} </syntaxhighlight > </noinclude> hkp0lwdhsfw2wi7mv6atobloixo2xdk 10 980896 8985680 8984776 2026-07-02T07:07:20Z Leon9219 333207 8985680 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="width:220px; border-radius:8px; overflow:hidden;" ! style="background:#F0E68C; font-size:115%;" | Statistika |- | {{Təcrübəli istifadəçi}} {{User Wikipedian For|il=2026|ay=1|gün=5}} {{Vərdişlər:Siqaret çəkməyən}} {{Vərdişlər:Spirtli içki içməyən}} {{Bürclər:Şir}} {{İstifadəçi/Müsəlman}} {{İstifadəçi/Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti}} {{İstifadəçi Qazaxlı}} {{İstifadəçi Azərbaycan}} {{Vətənpərvər}} |} lq9gomfd9jt9tilzs55rhx2tjy488ry 2 982237 8985365 8979729 2026-07-01T17:28:38Z Arif Cabarov 2010 333020 8985365 wikitext text/x-wiki == Xülasə == Qotik muharibələri- Qotik müharibələrinin tam olaraq nə olduğunu tam anlamaqdan ötrü, birinci olaraq müharibənin tərəflərini daha sonra onun səbəblərini öyrənməliyik. Qotik müharibələri və [[Qotlar|Qot tayfaları]] ilə həmin əraziləri tutmaq istəyən dövlətlərlə arasında baş vermişdir. Müharibənin başlıca səbəbi [[Bizans imperiyası|Bizans]] İmperatoru Yustinianın keçmiş Roma sərhədlərini bərpa etmıkı istəməsi idi. Bunun üçün başlıca hədəf [[Apennin yarımadası|Appenin]] yarımadası olmuşdur. == Bizansın müharibəyə qədərki tarixi == - Bizans İmperiyası, [[Qədim Roma]] imperiyasının 395-ci ildə [[Qərbi Roma imperiyası|Qərbi]] və [[Bizans imperiyası|Şərqi Roma]] olmaqla ikiyə bölünməsi ilə yaranmışdı. Bizans bizim zənn etdiyizdən fərqli olaraq həmin dövürdə ''Bizans'' olaraq adlanmırdı bu ad '''XVI əsrdə''' [[Hieronymus Wolf]]-un ''[[Corpus Historiae Byzantinæ]]'' (1557) əsəri ilə Avropaya yayılmış və tarixçilər araslnda populyar olmuşdur.<ref>{{Cite web |date=2021-09-09 |title=Bizans Adı Nereden Gelmektedir - Bizans İsmi Uydurma mı |url=https://vefentarih.blogspot.com/2021/06/bizans-adi.html |access-date=2026-05-07 |website=Vefen Tarih}}</ref> Bizans həmin dövrdə “Imperium Romanum” (Roma İmperiyası) və ya “Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων” (Romalıların İmperiyası) olaraq adlandırılmaqda və həmin dövrün tarix əsərlərində öz əksinin tapmaqda idi.<ref>{{Cite web |date=2021-05-05 |title=Bizans İmparatorluğu: Kuruluşu, Yükselişi ve Çöküş Hikayesi - Evren Atlası |url=https://evrenatlasi.com.tr/kultur/bizans-imparatorlugu/?utm_source=copilot.com |access-date=2026-05-07 |language=tr}}</ref>Roma İmperiyasının dağılması ardından Şərqi və Qərbi Roma arasında ziddiyətlərin artması Şərqi Romanlıların özlərini əsl Romalılar adlandırması rəqabətin alovlanmasına səbəb olurdu. Lakin III əsrdə [[Xalqların böyük köçü|"'''Xalqların Böyük Köçü"''']]- nün başlaması ilə Qərbi və Şərqi Roma imperiyasının ərazisinə [[Hunlar|Hun]],[[Germanlar|German]][[Slavyanlar|,Slavyan]] və.s kimi xalqlar axın edir. Bunun nəticəsi olaraq Avropanın etnik sosial quruluşu kökündən sarsılır.<ref>{{Cite web |date=2023-04-02 |title=KAVİMLER GÖÇÜ VE ROMA İMPARATORLUĞU |url=https://ebrar.wordpress.com/2023/04/02/kavimler-gocu-ve-roma-imparatorlugu/ |access-date=2026-05-07 |website=katilbalina-ebrâr |language=tr-TR}}</ref>VI əsrin oratalarında etibarən əraziyə gələn Hun, Qot və Slavyan tayfaları Romanın başına bəla olmaqla qalmır, iki imperiyanın da sosial və mədəni quruluşunun kökündən dəyişməsinə səbəb olurdu. V əsrdən etibarən [[Balamir]] tərəfindən yaradılan [[Avropa Hun imperiyası|Avropa Hun]] dövləti ilə hər iki imperiya arasında rəqabət güclənirdi. Bunun nəticəsidir ki 435-ci [[Attila|Atillanın]] və qardaşı [[Bleda|Bledanın]] hakimiyyəti ələ alması ilə türklər Qərbi Roma və Bizansla kəskin mübarizəyə başlayırlar. Buna baxmayaraq Attila hakimiyyətinin ilk illərində Şərqi Roma ilə müqavilə bağlayır bu müqaviləyə əsasən Bizans sadəcə Qərbi Hunun təyin etdiyi yerlərdə ticarət aparacaq, Hunlarda qaçan döyüşçülər və rəqib xalqların başçıları Bizansa sığına bilməyəcəkdi. Lakin Bizans bu müqavilyə sadiq qalmayaraq ticarət müqaviləsində təyin olunan sərhədləri pozur və qərbi hunlardan qaçanlara sığınacaq verir. [[Fayl:450 roman-hunnic-empire 1764x1116.jpg|thumb|394x394px|450-ci ildə Avropa xəritəsi]] Bu 441-443-cü illərdə Attilaya Bizans üzərinə yürüşə əsas yaradır. Bu səfərdə Attila yaxşı təhkim olunmuş [[Konstantinopol|Konstantinapola]] qədər olan bütün əraziləri tutur və yandırır. Attilanın Konstantinapolun qapısına dayandığını və mühasirə ehtimalını görən Şərqi Roma Attillaya sülh təklif edir. [[Donanma]] gücü olmadan Konstantinapolu tuta bilməyəciyini anlayan Attila bu sülhü qəbul edir. Sülhə görə Bizans Hunlara illik 950 kg qızıl ödəməli olurlar.<ref>{{Cite web |date=2021-01-29 |title=Hunlar: Avrupa'yı Ele Geçiren Ulus - Evren Atlası |url=https://evrenatlasi.com.tr/kultur/hunlar-hakkinda-bilgiler/ |access-date=2026-05-07 |language=tr}}</ref> Bununla türklər ilk dəfə gəldikləri Konstantinapolun qapısından dönürlər. Daha sonra 445-ci ildə ona [[Sui-qəsd|süi qəst]] etmək ehtimalını nəzərə alan Attila qardaşı Bledanı öldürür.<ref>{{Cite web |date=2022-04-15 |title=Attila Kimdir? Hunların Hanı Nasıl Yaşadı ve Öldü? - Evren Atlası |url=https://evrenatlasi.com.tr/kultur/atilla-han-kimdir/ |access-date=2026-05-07 |language=tr}}</ref>Bunun ardından 451-ci ildə Attila [[Katalaun döyüşü|Katalaun döyüşündə]] Qərbi Roma imperiya qoşunları ilə toqquşmada cüzi üstünlük qazanır lakin orduda yayılan xəstəlik səbəbilə onları təqib etmir. 452-cü ildə yenidən yürüş edən Attila bu dəfə [[Roma]] önlərinə gəlir lakin [[Papa|Papanın]] önündə diz köçməsi ilə geri qayıdır bununla da Attila eyni anda həm Roma həm də Konstantinapolu idarə edə biləcəyi bir imperiya yaratmaq fürsətini əldən buraxmış olur. 453-cü ildə Attila anidən burnundan qan axması nəticəsində ölür və onun [[Sasanilər imperiyası|Sasani]] planları yarım qalır. Onun ölümündən sonra 470-ci ildə Qərbi Roma, 476-cı ildə isə Qərbi Hun imperiyası süquta uğrayır.<ref>{{Cite web |date=2019-07-21 |title=Batı Roma İmparatorluğu Nasıl Yıkıldı? - Evren Atlası |url=https://evrenatlasi.com.tr/kultur/bati-roma-nasil-neden-yikildi/ |access-date=2026-05-07 |language=tr}}</ref>Bununla Bizans ilk ciddi imtahanı olan Hun təhdidindən xilas olur. Xalqların böyük köçü əsnasında Bizansın ərazisinə məskunlaşan [[Slavyanlar|Slavyan]] xalqları Bizansın [[Etnik mənsubiyyət|etnik sistemini]] dəyişirlər, Bizansda quldarlıqdan [[Feodalizm|feodalizmə]] keçid sürətlənir və bununla Avropada və dünyada [[quldarlıq]] quruluşu süqut edir. V əsrin ardından VI əsrdə Bizans yeni oturan [[Feodalizm|feodalizmlə]] birgə iqdisadiyyat və ordu güclənir, Bizans Qərbi Romanın süqutunun ardından Roma mirasının tək dəvamçısı olur.<ref>{{Cite journal |last=Yatci |first=Cihat |date=2024-11-14 |title=ROMA'NIN HENGÂMESİ BİZANS'IN İLK NEFESİ: I. JUSTİNİANUS |url=https://www.academia.edu/40735355/ROMANIN_HENG%C3%82MES%C4%B0_B%C4%B0ZANSIN_%C4%B0LK_NEFES%C4%B0_I_JUST%C4%B0N%C4%B0ANUS}}</ref> Belə bir dövrdə 527-ci ildə Bizans imperiyasınn başına I Yustininan gəlir. === I Yustinian === - I Yustinian 11 May 482-ci ildə [[Tauresiumda]] da həyatına başlayır. Uzun müddət saraylarda aldığı təhsilin ardından 527-ci ildə hakimiyyətə gəlir. 525-ci ildə Yustinian sonradan imperatriça olan [[Teodora (I Yustinianın həyat yoldaşı)|Teodora]] ilə evləndi. Teodora Bizansın idarə edilməsində fahişə və aktrisa kimi keçmişə malik olmasına baxmayaraq yer-yer I Yustinianı kölgədə buraxır və əsl Romalı kimi ölkəni idarə edirdi. Yustinianusun Teodoradan başqa iki arvadı var idi. Onun birinci arvadı [[Evfemiya]] 523-cü ildə vəfat etmişdir. İkinci arvadı Antonina 548-ci ildə öldü. Yustinianusun Teodoradan bir qızı və Antoninadan bir oğlu var idi. Yustianusun oğlu [[II Tiberios]] atasının ölümündən sonra [[imperator]] oldu.<ref>{{Cite web |title=DOĞU ROMA İMPARATORLUĞU |url=http://www.kulturportali.gov.tr/portal/dogu-roma--bizans--imparatorlugu--?ysclid=mp1jalt7rt226165274 |access-date=2026-05-11 |website=Kültür Portalı}}</ref> ''Əsas məqalə:'' ''[[I Yustinian]]'' == I Yustinian dövründə hərbi fəaliyyətlər == [[Fayl:Vandalic War campaign map.png|thumb|311x311px|Vandal- Bizans Müharibəsi]] - I Yustinian hakimiyyətə gəldiyi kimi birirnci olaraq diqqətinn Sasanilərlə olan müharibənin nəticələnməsinə yönəldir ki, bunu nəticəsi olaraq 532-ci ildə Sasani imperiyası ilə müqavilə imzalayaraq diqqətini qərbə yönəldir. I Yustinianın dövründə imperiyanın xarici məqsədi keçmiş Roma İmperiyasının sərhədlərinin bərpa etmək idi. Bunun üçün ilk zərbənin Vandallara vurulması qərarı alınır və 534-cü ildə Vandal Krallığı məğlub edilərək Bizanslın tərkibinə qatılır və süqut edir. Bundan sonra IYustininan diqqətini Appenin yarımadadsında bir zamanlar vassalı olan Ostraqotlara yömləndirir.<ref>{{Cite web |last=thehistoryofbyzantium |date=2013-03-01 |title=Episode 21 – The Vandal War |url=https://thehistoryofbyzantium.com/2013/03/01/episode-21-the-vandal-war/ |access-date=2026-05-11 |website=The History of Byzantium |language=en}}</ref> == Ostraqotlar == [[Fayl:Ostrogoti.jpg|thumb|left|Dövrün Qərbi Avropa xəritəsi]] - 475 ilində german əsilli qəbilə başçısı Odoakerin başçılığı altında son Qərbi Roma İmperatoru Romulu Aqustus-u taxtdan endirərək Qərbi Roma imperiyasının varlığına son qoydular.<ref>{{Cite web |date=2019-07-21 |title=Batı Roma İmparatorluğu Nasıl Yıkıldı? - Evren Atlası |url=https://evrenatlasi.com.tr/kultur/bati-roma-nasil-neden-yikildi/ |access-date=2026-05-18 |language=tr}}</ref> Səltənətinin əvvəllərində imperator Odoaker Konstantinapol mərkəzli Şərqi Roma imperiyasına sadiq qalaraq Romanın Appenin yarımadasındakı nüfuzunu qoruyur lakin illər irəlilədikcə onun mərkəzə ola sədaqəti zəiflədi və Bizansaddan ayrı hərəkət etməyə başladı sonunda Odoaker Bizans üçün bir təhdid halı aldı.Həmin illərdə də Ostraqotlar Bizans üçün pullu əskərlik edir və Karpat dağlarının ətəklərin də yaşayırdılar. Bəzən Bizansa qulaq asmayaraq onun torpaqlarına talan yürüşləri təşkil etmələri Bizans imperatoru Zenonu bezdirmişdi. Bu səbəblə imperator Zeno həm İtaliya krallığını həm də Ostraqotları problem olmaqdan çıxarmaq üçün ostraqot qəbilə başçısı Teodderiki İtaliya kralı Odoakerin üzərinə yolladı.<ref>{{Cite web |date=2026-03-28 |title=Ostrogotlar Roma'nın Düşüşünden Sonra İtalya'yı Nasıl Ele Geçirdi? - Evren Atlası |url=https://evrenatlasi.com.tr/kultur/ostrogotlar-romanin-dususunden-sonra-italyayi-nasil-ele-gecirdi/ |access-date=2026-05-18 |language=tr}}</ref> Bu sayədə də o həm öz rəqibi Odoakeri ortadan qaldıraraq İtaliya Krallığına son qoycaq həm Ostraqotlara ərazidən uzaqda bir yurd verərək onları öz mərkəzindən uzaqlaşdıracaqdı. 490-cı ildə Teoderik qoşunları ilə ərazini zəbtə başladı və nəhayət 493 cü ildə İtaliya krallığını süquta uğradaraq öz krallıqı olan Ostraqot Krallıqını qurdular. Başda Bizansa tabe hərəkət edən Ostraqotlar zamanla Bizansadan uzaqlaşmaqa və azad hərəkət etməyə başladırlar. Bu isə Qədim Roma sərhədlərini bərpa etmək istəyən Yustiniana Ostraqotlar üzərinə yürüş etməkdə bəhanə verdi.<ref>{{Cite web |date=2021-04-24 |title=Gotlar, Vizigotlar ve Ostrogotlar: Avrupa'yı Şekillendiren Toplumlar - Evren Atlası |url=https://evrenatlasi.com.tr/kultur/gotlar-vizigotlar-ve-ostrogotlar/ |access-date=2026-05-18 |language=tr}}</ref> == Qotik Müharibəsinin başlanması == [[Fayl:(Ostrogothic) Kingdom of italy - 508 to 534 AD.png|thumb|Ostroqot Krallığı]] -Teoderikin Bizasa tabe olan Ostraqot Krallığını yaratması ardından, Appenin yarımadasındə bir müddət əsayiş əldə edilmiş yarımada uzun yüziliklər sonra dinc hal almışdı. Lakin bu hal uzunömürlü olmur tarix boyu üzərindən müharibələrin əksik olmadı.Ostraqon xalqının Şərqi Romaya tabe olmamaq istəki və Roma vətəndaşlarının Kostantinapol idarəsi ilə yaxınlaşması gərginliki son həddə çatdırmışdı. 526-cı ildə Teodorikin ölümünün ardından yerinə azyaşlı nəvəsi Ahlarikin gəlir, lakin o, dövlət işləri ilə məşğul ola bilməyəcək qədər balaca idi. Bu səbəblə dövləti idarəsi onun anası Amalasuntuha əlində cəmləşmişdi. Amalasuntuha uşaqlıq dövründən bəri əsil bir Romalı kimi yetişdirilmişdi. Bu onu Konstantinapol idarəsi ilə yaxınlaşdırırdı.Bu yaxınlaşma Ostqot krallığında vətəndaş müharibəsinə səbəb olur.<ref>{{Cite web |last=Vahdani |first=Elahe |title=supp1-3193611.pdf |url=https://doi.org/10.1109/tpami.2022.3193611/mm1 |access-date=2026-05-28 |website=doi.org}}</ref> Həmin dövrlərdə, Şərqi Roma(Bizans) İmperatoru I Yustinian xarici siyasətdə Qədim Roma ərazilərini birləşdirərək vahid Roma dövləti yaratmaq məqsədi güdürdü.[[Fayl:Erster und Zweiter Gotenkrieg.png|thumb|left|Qotik Müharibsi(535-554), Alman versiyası]] Bu, səbəbdən də ordusunu Vandallarla aparılan dağıdıcı müharibənin ardından tərləri soyumadan, onun təsir dairəsindən uzaqlaşmağa çalışan Ostqot Krallığına çevirir. - 535-ci ildə general Belisarius Siciliya üzərindən Ostraqot Krallıqının torpaqlarına çıxır və qısa müddətdə bütün Siciliyanı müqavimətə məruz qalmadan işğal edir. Bu, qısa uğurla Romalılar uzun bir fasilənin ardından Appenin yarımadasına qayıdır və Roma şəhərini birbaşa təhdid edirdi. Digər cəbhədə isə vəziyyət yaxşı deyildi general Mundus rəhbərliyində Şimal ordusu müqaviməti qıra bilmir olduğu yerdə ilişib qalırdı.Buna cavab olaraq İmperator Yustinianus tez sürətdə general dəyişərək General Konstantinosu döyüşə yürüdür. General konstantinosun Xarvatiya cəbəhsində əldə etdiyi uğurların nəticəsi olaraq Ostqot krallığı Həm Şimal sərhədlərindən, həm də Siciliya istiqamətindən cənubdan hücuma məruz qalırdı. Bunun ardından, General Beliasarius hazırlıqlarını tamamlayaraq Appenin yarımadasına hücum edir və Noyabr ayına qədər Napolini zəbt edir. Lakin, bütün bu uğurlara baxmayaraq Bizans qarnizonların qarşısına hələ də, vahid və güclü bir Qot ordusu çıxmamışdı. Bu isə Bizans üst idarə heyətini narahtlıqa sövq edirdi. Lakin, onların zənnidən fərqli olraq Qotlar heç bir plan qurmurdular sadəcə başlarında olan Kral hərəkətə keçərək Bizas ordularının qarşısına çıxmaqa cürət etmirdi. Bu səbəbdən də Qot qəbilə rəhbərləri Kralı taxtdan endirərərk yerinə öz istəklərini yerinə yetirəcək bir Kral təyin edirlər. Qot mərkəzində bütün bunlar baş verərkən Belisarius rəhbər liyindəki Bizans ordusu Şimala doğru irəliləyərək Roma şəhərini zəbt edir. Bu rəmzi fəth etmə Qot idərə heyətində dərin narahatlıq oyandırır. Buna cavab olaraq bir neçə həftə əvvəl Qot taxt-tacına oturan Generak Vitiges ordusunu toplayaraq Bizans ordusunun üzərinə yollanır. 537-ci ilin Mart ayında General Vitihes Roma şəhərini geri qaytarmaq üçün Romanı mühasirəyə alır. Bu mühasirədə 20 min Bizans əsgəri Romada ilişib qalır. Buna cavab olaraq Bizan idarə heyəti Roma da mühasirəd qalan orduya kömək olmaq adına Bizans donanmasını Appenin yarımadasına yönəldirə və ərazini mühasirəyə alır.<ref>[https://brewminate.com/ostrogoths-ancient-germanic-tribes-of-eastern-europe/?__cf_chl_f_tk=1BozBcJiyn.grOkvUo7mnISVs6cJ_MrBPKYpf7d9n7k-1782926182-1.0.1.1-CsIIakTD5W99xnWPpB5JU1XYhRCJ_39el69iSDrM7WY Ostrogoths: Ancient Germanic Tribes of Eastern Europe Brewminate: A Bold Blend of News and Ideas]</ref> Bundan əlavə olaraq 20 min Bizans atlı qoşunu gəmilər vasitəsi ilə Roma yaxınlığına çıxarılaraq Vitigesin ordusunu arxadan mühasirəyə almağa başlayır. Bu həmləni tez sezən Vitiges 1 ildir dəvam edən Roma mühasirəsini 538-ci ilin May ayında qaldıraraq işğal altında olan digər şəhərlərə yönəlir. Belə bir vaxtda yarımadaya Belisariusa kömək etməsi üçün General Narses təyin olunur. Lakin, digər bir nüfuzlu komandir olan general Narseslə ənənəvi komandir Belisarius arasında nüfuz mübarizəsi başlayır. Elə ki, əsgərlər Narses leyhadarları və Belisarius leyhədarları olaraq iki qismə ayrılmışdı. Hətda, bu mübarizə elə səviyyəyə gəlib çatmışdı ki, stratejik olaraq böyük əhəmiyyət daşıyan Milan şəhəri Ostqotlar tərəfindən mühasirəyə alınanda Belisarius əsgərlərə Mialna irəriləyərək oranı mühasirədən xilas etməklərini əmr etsə də onlar Narsesdən başqa heç kimdən əmr almayacaqlarını bildirərək hərəkət etməmişdilər. Bu səbəbdən Milan qısa bir müddət sonra təkrar Ostqotların əlinə keçmişdi. Bunu eşidən imperator Yustinian dərhal Narsesi geri Konstantinapola çağıraraq idarəni tamamilə Belisariusa verdi. == İstinadlar == djheutmist6krqs9ehu6p1zdl9wphua 0 983586 8985570 8884195 2026-07-02T04:34:11Z InternetArchiveBot 179784 5 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985570 wikitext text/x-wiki {{Müqavilə}} '''[[Beynəlxalq müqavilə hüququ]]''' '''haqqında Vyana Konvensiyası''' suveren dövlətlər arasında [[Beynəlxalq müqavilə|müqavilələri]] tənzimləyən beynəlxalq saziş.<ref name=":0">{{Citation|last=Hollis|first=Duncan B|title=Defining Treaties|date=2020|work=The Oxford Guide to Treaties|pages=11–45|editor-last=Hollis|editor-first=Duncan B|url=https://academic.oup.com/oxford-law-pro/book/56036/chapter/475025529|edition=2|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/law/9780198848349.003.0002|isbn=978-0-19-884834-9|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Kearney |first=Richard D. |last2=Dalton |first2=Robert E. |date=1970 |title=The Treaty on Treaties |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/abs/treaty-on-treaties/B2CB9F70D34D7F86568172B864E3F544 |journal=American Journal of International Law |language=en |volume=64 |issue=3 |pages=495–561 |doi=10.2307/2199203 |issn=0002-9300 |url-access=subscription}}</ref> “Müqavilələr haqqında müqavilə” kimi tanınan Vyana Konvensiyası müqavilələrin necə hazırlanması, müəyyənləşdirilməsi, dəyişdirilməsi və şərh olunması ilə bağlı hərtərəfli hüquqi qaydalar, prosedurlar və əməliyyat prinsipləri müəyyən edir.<ref>{{Cite book |last1=Anthony |first1=Aust |url=https://scholar.smu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3872&context=til |title=Max Planck Encyclopedia of Public International Law |year=2006 |isbn=9780199231690 |language=en |chapter=Vienna Convention on the Law of Treaties (1969) |doi=10.1093/law:epil/9780199231690/e1498 |access-date=2019-07-26 |chapter-url=https://opil.ouplaw.com/view/10.1093/law:epil/9780199231690/law-9780199231690-e1498}}</ref> Vyana Konvensiyası müqaviləni dövlətlər arasında bağlanan və beynəlxalq hüquqla tənzimlənən yazılı beynəlxalq saziş kimi tərif edir. Beynəlxalq müqavilələr hüququ haqqında Vyana Konvensiyası 23 may 1969-cu ildə qəbul edilmiş və imzalanmaq üçün açılmış, 27 yanvar 1980-ci ildə qüvvəyə minmişdir.<ref name="Law of treaties">untreaty.un.org, [http://legal.un.org/ilc/summaries/1_1.htm ''Law of treaties''] {{Wayback|url=http://legal.un.org/ilc/summaries/1_1.htm |date=20131017052242 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131017052242/http://legal.un.org/ilc/summaries/1_1.htm|date=17 October 2013}}, International Law Commission, last update: 30 June 2005. Consulted on 7 December 2008.</ref><ref name="untreaty-1">[http://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/conventions/1_1_1969.pdf Vienna Convention on the Law of Treaties] {{Wayback|url=http://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/conventions/1_1_1969.pdf |date=20131017052135 }}, pg. 1</ref> 2026-cı ilin fevral ayına olan məlumata görə, 118 suveren dövlət tərəfindən ratifikasiya olunmuşdur. ABŞ kimi ratifikasiya etməyən dövlətlər Vyana Konvensiyasının bəzi müddəalarını [[beynəlxalq adət hüququ]]nun ifadəsi kimi tanımışlar.<ref name="rat">{{cite web |title=Vienna Convention on the Law of Treaties |url=https://treaties.un.org/pages/ViewDetailsIII.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXIII-1&chapter=23&Temp=mtdsg3&clang=_en |access-date=25 February 2026 |publisher=[[United Nations Treaty Series]] |archive-date=22 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722081149/https://treaties.un.org/Pages/ViewDetailsIII.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXIII-1&chapter=23&Temp=mtdsg3&clang=_en |url-status=live }}</ref><ref name="Is the United States a party to the Vienna Convention on the Law of Treaties?">{{cite web |last=United States Department of State |title=Is the United States a party to the Vienna Convention on the Law of Treaties? |url=https://2009-2017.state.gov/s/l/treaty/faqs/70139.htm |access-date=15 September 2015}}</ref><ref name="juridicum.univie.ac.at">{{Cite web |title=50 Years Vienna Convention on the Law of Treaties |url=https://juridicum.univie.ac.at/news-events/news-detailansicht/news/50-years-vienna-convention-on-the-law-of-treaties/?tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=c429b920a208a21200d829194f27c907 |access-date=2019-11-12 |website=juridicum.univie.ac.at |language=de}}</ref> Müqavilələr hüququnda Vyana Konvensiyası müqavilələrin şərhi ilə bağlı mübahisələrin həlli üçün əsas hüquqi mənbə hesab olunur. Beynəlxalq müqavilələr hüququ haqqında Vyana Konvensiyası müqavilə anlayışı universal şəkildə qəbul edilmir. Məsələn, Konvensiya müqaviləni dövlətlər arasında bağlanan saziş kimi müəyyən etdiyindən qeyri-dövlət subyektlərini (məsələn, beynəlxalq təşkilatları) istisna edir. Bundan başqa, daxili hüquq çərçivəsində müqavilə anlayışı fərqli müəyyən edilə bilər, çünki hansısa sənədin müqavilə hesab olunması üçün müəyyən şərtlər yerinə yetirilməlidir. == Tarixi == Beynəlxalq müqavilələr hüququ haqqında Vyana Konvensiyası Beynəlxalq Hüquq Komissiyası tərəfindən hazırlanmışdır. [[BMT]]-nin bu komissiyası konvensiya üzərində işi 1949-cu ildə başlamışdır. Hazırlıq prosesinin 20 ili ərzində konvensiyanın bir neçə layihə variantı və şərhləri hazırlanmışdır. Bu işdə görkəmli beynəlxalq hüquqşünaslar Ceyms Brierli, Herş Lauterpaxt, Gerald Fitzmoris və Hemfri Valdok iştirak etmişlər. 1966-cı ildə Beynəlxalq Hüquq Komissiyası 75 layihə maddəsini qəbul etdi və bunlar yekun mətn üçün əsas oldu. 1968 və 1969-cu illərdə keçirilən iki sessiya zamanı Vyana Konfransı konvensiyanı tamamladı; sənəd 22 may 1969-cu ildə qəbul edildi və ertəsi gün imzaya açıldı. == Məzmunu və hüquqi nəticələri == Beynəlxalq hüquq praktikasında beynəlxalq müqavilələr hüququ haqqında Vyana Konvensiyası müqavilələrin bağlanması və hüquqi nəticələri barədə əsas hüquqi mənbə sayılır. Konvensiyanın bəzi müddəaları onu imzalamamış dövlətlər, məsələn ABŞ və Hindistan tərəfindən də bütün suveren dövlətlər üçün məcburi beynəlxalq adət hüququ kimi tanınır.<ref>{{Cite web |date=2015-04-02 |title=Guest Post: Indian Court embraces the Vienna Convention on Law of Treaties |url=http://opiniojuris.org/2015/04/02/guest-post-indian-court-embraces-the-vienna-convention-on-law-of-treaties/ |access-date=2026-05-10 |archive-date=2026-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518180500/http://opiniojuris.org/2015/04/02/guest-post-indian-court-embraces-the-vienna-convention-on-law-of-treaties/ |url-status=live }}</ref> Beynəlxalq müqavilələr hüququ haqqında Vyana Konvensiyası müqaviləni “''dövlətlər arasında yazılı formada bağlanan və beynəlxalq hüquqla tənzimlənən beynəlxalq saziş''” kimi müəyyən edir və hər bir dövlətin müqavilə bağlamaq qabiliyyətinə malik olduğunu təsdiqləyir. * Maddə 1 — Konvensiyanın tətbiqini dövlətlər arasında bağlanan yazılı müqavilələrlə məhdudlaşdırır; * Maddə 11 — müqavilə ilə bağlı olmağa razılığın ifadə vasitələrini müəyyən edir: [[ratifikasiya]], qəbul etmə, təsdiq və qoşulma; * Maddə 26 — ''pacta sunt servanda'' prinsipini təsbit edir, yəni “müqavilələrə əməl olunmalıdır”; * Maddə 53 — [[Jus cogens|''jus cogens'']] (imperativ/ümumməcburi norma) anlayışını müəyyən edir; * Maddə 62 — şəraitin əsaslı dəyişməsi (''fundamental change of circumstance'') prinsipini tənzimləyir; * Maddə 77 — depozitariyanı, yəni çoxtərəfli müqaviləni saxlayan təşkilat və ya şəxsi müəyyən edir. == Tətbiq dairəsi == Beynəlxalq müqavilələr hüququ haqqında Vyana Konvensiyası yalnız ratifikasiyadan sonra bağlanmış və suveren dövlətlər arasında bağlanan müqavilələrə tətbiq olunur. O, dövlətlərlə beynəlxalq təşkilatlar və ya beynəlxalq təşkilatların öz aralarında bağladıqları sazişləri birbaşa tənzimləmir. Bununla belə, Beynəlxalq müqavilələr hüququ haqqında Vyana Konvensiyasının bəzi normaları müstəqil şəkildə həmin təşkilatlar üçün də məcburi ola bilər. Praktikada Konvensiyanın 2-ci və 5-ci maddələri dövlətlərlə hökumətlərarası təşkilatlar arasında müqavilələrə də aid edilir.<ref name="article3">[https://web.archive.org/web/20050208040137/http://www.un.org/law/ilc/texts/treatfra.htm Article 3] of the Convention.</ref><ref>Articles 2 and 5 of the Convention</ref> == Konvensiyanın iştirakçıları == 2025-ci ilin sentyabr ayına olan məlumata görə, 118 dövlət konvensiyanı ratifikasiya etmiş, daha 15 dövlət isə imzalamış, lakin ratifikasiya etməmişdir. Azərbaycan konvensiyaya 2 oktyabr 2017-ci ildə qoşulmuşdur.<ref>{{Cite web |url=https://e-qanun.az/framework/36996 |title=“Müqavilələr Hüququ haqqında Vyana Konvensiyası”na qoşulmaq barədə AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU |access-date=2026-05-10 |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524014143/https://e-qanun.az/framework/36996 |url-status=live }}</ref> [[Tayvan]] 1970-ci ildə konvensiyanı imzalamışdı. Lakin 1971-ci ildə [[BMT Baş Assambleyası]]nın qərarı ilə Çin BMT-də onun yerini tutdu və sonradan konvensiyaya qoşuldu. 62 BMT üzvü nə konvensiyanı imzalamış, nə də ratifikasiya etmişdir. Fransa və Norveç Qərbi Avropanın böyük dövlətləri arasında bunu etməyən yeganə ölkələrdir. === Fransanın mövqeyi === * '''Suverenlik və çeviklik''' — Fransa müqavilələri Beynəlxalq müqavilələr hüququ haqqında Vyana Konvensiyasının prosedurlarının məhdudiyyətləri olmadan müzakirə etməyə üstünlük verir; * '''Adət hüququnun kifayət etməsi''' — Fransa hesab edir ki, Beynəlxalq müqavilələr hüququ haqqında Vyana Konvensiyasının əsas normaları artıq beynəlxalq adət hüququnun bir hissəsidir; * '''Konstitusion uyğunsuzluq narahatlığı''' — Fransa Konstitusiyasının 52–55-ci maddələri artıq müqavilə praktikasını tənzimləyir. === Norveçin mövqeyi === * '''Dualist hüquq sistemi''' — müqavilələrin daxili hüquqa ayrıca daxil edilməsini tələb edir; * '''Daxili hüququn üstünlüyü''' — Norveçin İnsan Hüquqları Aktı və Konstitusiyası müqavilələrin qanunla tətbiqini üstün tutur; * '''Praktik təkrarlılıq''' — Norveç Beynəlxalq müqavilələr hüququ haqqında Vyana Konvensiyasının normalarına əməl etsə də, formal qoşulmanı zəruri hesab etmir. == “Vyana formulu” == Beynəlxalq müqavilələrdə hansı subyektlərin müqaviləni imzalaya, ratifikasiya edə və ya ona qoşula biləcəyini müəyyən edən qaydalar olur. Bəzi müqavilələr yalnız BMT üzvləri və ya [[Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi]]nin Statutunun iştirakçıları üçün açıq olur. Daha geniş iştirak təmin etmək məqsədilə bir çox konvensiyalar “bütün dövlətlər üçün açıqdır” formulasından istifadə etmişdir. Sonradan bu yanaşma “Vyana formulu” adlandırılmışdır. Konvensiyanın 81-ci maddəsinə əsasən:<blockquote>“Hazırkı Konvensiya BMT üzvü olan bütün dövlətlər, ixtisaslaşmış agentliklərin və ya [[Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik|Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyin]] üzvləri, Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi Statutunun iştirakçıları və BMT Baş Assambleyası tərəfindən dəvət olunan digər dövlətlər üçün imzaya açıqdır...”</blockquote> == İstinadlar == {{istinad siyahısı}} cf48tm3w8ir5qyveahh0cwb4gurbd2p 0 983589 8985569 8936949 2026-07-02T04:16:17Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985569 wikitext text/x-wiki '''Beynəlxalq hüquqi adət''' (''customary international law'') ― beynəlxalq praktikada təşəkkül tapmış və məcburi norma kimi tanınmış davranış qaydası<ref>{{Cite web |title=customary international law |url=https://www.law.cornell.edu/wex/customary_international_law |website=LII / Legal Information Institute |access-date=2026-05-10 |archive-date=2021-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210321064154/https://www.law.cornell.edu/wex/customary_international_law |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Henderson |first=Conway W. |title=Understanding International Law |isbn=9781405197656 |page=5}}</ref>. Beynəlxalq hüquqi adətin iki ünsürü vardır: 1) dövlətlərin praktikası və 2) bu praktikanın məcburi norma kimi tanınması (''opinio juris'')<ref>{{Cite journal |last=D'Amato |first=Anthony A. |date=1969 |title=The Concept of Special Custom in International Law |url=https://scholarlycommons.law.northwestern.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1115&context=facultyworkingpapers |url-status=live |journal=American Journal of International Law |language=en |volume=63 |issue=2 |pages=211–223 |doi=10.2307/2197411 |issn=0002-9300 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151009205418/https://scholarlycommons.law.northwestern.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1115&context=facultyworkingpapers |archive-date=2015-10-09}}{{void|Fabrickator|comment|original url (subscription required): https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/abs/concept-of-special-custom-in-international-law/C6EB9F1B5DA248E418A654576973E1CC}}{{cbignore}}</ref>. Bu məqam [[Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi|BMT-nin Beynəlxalq Məhkəməsi]] tərəfindən bir neçə dəfə, o cümlədən Şimal dənizinin kontinental şelfi haqqında iş üzrə (1969-cu il) və Nikaraqua işi üzrə (1986-ci il) qərarlarda qeyd olunmuşdur. Beynəlxalq hüquqi adətin maddi əsasını təşkil edən dövlətlərin praktikasına aşağıdakılar daxildir: * dövlətlərin «faktik» fəaliyyəti (hərəkət və hərəkətsizlik); * konkret situasiya və ya mübahisələrlə bağlı onların etdikləri bəyanatlar; * dövlətdaxili qanunvericilik; * milli məhkəmələrin qərarları; * beynəlxalq təşkilatların praktikası. Müəyyən adət normasının təşəkkül tapması üçün dövlətlərin praktikası, bir qayda olaraq, aşağıdakı tələblərə cavab verməlidir<ref name=":02">{{Cite book |last=Hüseynov |first=Lətif |url= |title=Beynəlxalq hüquq |publisher=Qanun |year=2012 |page=20-22}}</ref>: * Ardıcıl, səbatlı və eyni cür olmalıdır. * Ümumi olmalıdır, yəni dünyanın əksər dövlətlərinin bu praktikada «payı» olmalıdır. Burada üç məqamı nəzərə almaq lazımdır: 1) bu və ya digər beynəlxalq adət normasının mövcud olması haqqında məsələni həll edərkən, nizama salman münasibətdə maraqları xüsusilə toxunulan dövlətlərin praktikası ön plana çəkilməlidir. Məsələn, dəniz hüququ ilə bağlı adət normalarının təşəkkül tapmasında dənizyanı dövlətlərin praktikası dənizə heç bir çıxışı olmayan Əfqanıstanın və ya Avstriyanın praktikasından daha önəmli əhəmiyyət kəsb edəcəkdir; 2) əgər bir dövlət lap əvvəldən və ardıcıl olaraq digər dövlətlərin hər hansı bir praktikasına etiraz edirsə, o, yaranmaqda olan adət norması ilə bağlı olmayacaqdır. Bu, beynəlxalq hüquqda qəbul olunmuş ''«təkidlə etiraz edən dövlət» («persistent objector»)'' prinsipindən irəli gəlir. Lakin bu prinsip [[jus cogens]] normalarına şamil olunmur; 3) beynəlxalq hüquqda ümumi beynəlxalq adət normalarından başqa, iki və daha artıq dövləti əhatə edən '''partikulyar (lokal) adətlər''' də mövcud ola bilər. Partikulyar adət normalarının mövcudluğu haqqında fikri BMT-nin Beynəlxalq Məhkəməsi Sığınacaq işində (1950-ci il) və Hindistan ərazisindən keçmək hüququ haqqında işdə (1960-cı il) təsdiq etmişdir. * Uzunmüddətli olmalıdır. Məhz dövlətlərin uzun tarixi vaxt ərzində təkrarlanan və üst-üstə düşən praktikası beynəlxalq hüquqi adətin əsasını təşkil edir. Doğrudur, beynəlxalq hüquqda bu müddətin nə qədər olması müəyyən edilməmişdir və bu, hər bir halda nizama salınan məsələnin xarakterindən asılıdır. Bununla belə, beynəlxalq hüquqda müstəsna hallarda '''ani adət''' də yarana bilər. Məsələn, kosmik fəzadan istifadə ilə bağlı indi mövcud olan bir sıra beynəlxalq hüquqi adətlər bu qəbildəndir. 1957-ci ildə Sovet İttifaqı kosmosa ilk dəfə süni raket buraxanda heç bir dövlət buna etirazını bildirmədi. Bununla, beynəlxalq hüquqda belə bir adət norması yarandı ki, istənilən dövlət hər hansı digər dövlətin (və ya beynəlxalq təşkilatın) razılığını almadan kosmik fəzaya raket buraxa bilər. * Məcburi norma kimi qəbul edilməlidir. Praktikanın sadəcə, adət yox, məhz məcburi yerinə yetirilməli olan norma olmasına dövlətlərdə inam, yəni ''opinio'' ''juris'' olmalıdır. Lotus işində (1927-ci il) Daimi Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi, Şimal dənizinin kontinental şelfi haqqında işdə və Nikaraqua işində BMT-nin Beynəlxalq Məhkəməsi opinio juris-in zəruri ünsür olduğunu, bunsuz adətin harada qurtardığını və hüququn harada başladığını müəyyən etməyin mümkün olmadığını vurğulamışdır. Əslində beynəlxalq hüquq öz mənşəyini beynəlxalq adətlərdən götürmüşdür. Lakin beynəlxalq hüquq inkişaf etdikcə və məcəllələşdirildikcə, beynəlxalq adət normaları öz əvvəlki əhəmiyyətini və nizamasalma dairəsini itirmişdir. Bununla belə, müasir beynəlxalq hüquqda müqavilələr aparıcı rol oynasa da, beynəlxalq hüquqi adətin təsiri də az deyildir. BMT-nin Beynəlxalq Məhkəməsi Men körfəzi haqqında işdə (1984-cü il) qeyd etmişdir ki, beynəlxalq adət ümumi prinsiplərin inkişafı üçün ideal dərəcədə əlverişlidir və universal səviyyədə qəbul olunmamış müqavilə rejimindəki boşluqları doldurmaq üçün zəruri bir mənbədir. Doğrudan da, hazırda faktik olaraq elə bir müqavilə yoxdur ki, dünyanın bütün dövlətləri onun iştirakçısı olsun. Hətta BMT-nin Nizamnaməsi bir sıra dövlətlər üçün formal baxımdan məcburi deyildir. Lakin Nizamnamədə təsbit olunmuş beynəlxalq hüququn əsas prinsipləri həmin bu dövlətlər tərəfindən məhz beynəlxalq adət kimi tanınmışdır. Başqa bir misal göstərək. [[Soyqırımı cinayətinin qarşısının alınması və cəzalandırılması haqqında Konvensiya|Soyqırım cinayətinin qarşısının alınması və cəzalandırılması haqqında 1948-ci il Konvensiyasının]] hazırda 141 iştirakçısı vardır. Bu o deməkdirmi ki, dünyanın 50-dən artıq dövləti soyqırım cinayəti törətməmək, soyqırım aktları törətmiş şəxslərin cəzalandırılmasını təmin etmək və s. kimi beynəlxalq hüquqi öhdəliklərdən azaddırlar? Əlbəttə ki, yox. Sadalanmış öhdəliklər ümumi beynəlxalq hüququn bir hissəsidir və dünyanın bütün dövlətləri tərəfindən məhz beynəlxalq hüquqi adət kimi tanınmışdır. Beləliklə, beynəlxalq hüquqi adətin indiki dövrdə başlıca əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, o, hər hansı bir universal müqavilənin iştirakçıları ilə bu müqavilənin iştirakçısı olmayan dövlətlər arasındakı və axırıncıların özləri arasındakı müvafiq münasibətləri nizama salır. == İstinadlar == [[Kateqoriya:Beynəlxalq hüquq]] <references /> {{Beynəlxalq hüquq}} [[Kateqoriya:Hüquqi terminlər]] 8kb634wzkfg266p1ymk4xje5isgnt5i 0 983841 8985468 8931202 2026-07-01T20:55:45Z InternetArchiveBot 179784 3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985468 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi |ad = Belynıçi |yerli_ad = {{native name|be|Бялынічы}} |ləqəb = |məntəqə_növü = Şəhər |şəkil_mənzərə = Бялынічы Савецкая вул.jpg |şəklin_ölçüsü = |şəklin_izahı = |şəkil_bayraq = Flag of Białyničy.svg |şəkil_gerb = Coat of arms of Bialyničy.png |bayraq_ölçüsü = 150 |gerb_ölçüsü = 75 |şəkil_xəritə = |bölmə_növü = Ölkə |bölmə_adı = Belarus |bölmə_növü1 = Vilayət |bölmə_adı1 = Mogilyov vilayəti |bölmə_növü2 = Rayon |bölmə_adı2 = Belynıçi rayonu |rəhbər_başlıq = |rəhbər_ad = |qurulma_başlığı = |qurulma_tarixi = |sahə_böyüklüyü = |sahə_ümumi_km2 = |sahə_quru_km2 = |sahə_su_km2 = |əhali_tarixi = 2025 |əhali_qeydləri = <ref name="pop">{{cite web|url=https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_148168/|title=Численность населения на 1 января 2025 г. и среднегодовая численность населения за 2024 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа|archive-url=https://web.archive.org/web/20250329210112/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_148168/|archive-date=29 mart 2025|website=belsat.gov.by|access-date=11 may 2026}}</ref> |əhali_ümumi = 9 553 |əhali_metropoliya = |əhali_sıxlığı_km2 = |saat_qurşağı = MSK |utc_offset = +3 |saat_qurşağı_DST = |utc_offset_DST = |pushpin_map = Belarus |xəritənin_izahı = |koordinatlar = {{coord|53|59|44|N|29|42|34|E|region:BY|display=inline,title}} |yüksəklik_m = |poçt_indeksi_növü = |poçt_indeksi = |telefon_kodu = |boş_ad = |boş_məlumat = |vebsayt = |qeydlər = }} '''Belynıçi''' ({{Dil-be|Бялынічы}}) — Belarusun [[Mogilyov vilayəti]]ndə şəhər. O, [[Mogilyov]] şəhərindən 45 km qərb-şimal-qərbdə yerləşir{{sfn|Megargee|Dean|2012|səh=1645}} və Belynıçi rayonunun inzibati mərkəzidir.<ref name=":0">{{Cite web |title=Численность населения на 1 января 2025 г. и среднегодовая численность населения за 2024 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа |url=https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_148168/ |access-date=2026-05-11 |website=www.belstat.gov.by |language=ru |archive-date=2025-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329210112/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_148168/ |url-status= }}</ref> 2025-ci il etibarilə əhalisinin sayı 9 553 nəfərdir.<ref name=":0" /> == Tarixi == === İkinci Dünya müharibəsi === İkinci Dünya müharibəsi ərəfəsində Belynıçidə təxminən 780 yəhudi yaşayırdı.{{sfn|Megargee|Dean|2012|səh=1645}} Onlar şəhərin ümumi əhalisinin təxminən 24 faizini təşkil edirdilər.{{sfn|Megargee|Dean|2012|səh=1645}} Yəhudilər əsasən ticarətlə məşğul idilər. Belynıçi 6 iyul 1941-ci ildən 29 iyun 1944-cü ilə qədər Nasist Almaniyasının hərbi işğalı altında olmuşdur.{{sfn|Megargee|Dean|2012|səh=1645}} 1941-ci ilin sentyabrında 150 yəhudi kişi öldürüldü.<ref>{{Cite web|url=http://yahadmap.org/#village/belynichi-mogilev-belarus.371|title=Yahad - in Unum|access-date=11 may 2026|archive-date=26 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326061147/http://www.yahadmap.org/#village/belynichi-mogilev-belarus.371|url-status=live}}</ref>{{sfn|Megargee|Dean|2012|səh=1646}} Qalan yəhudilər isə, rayonun yaxınlıqdakı yaşayış məntəqələrindən olan yəhudi ailələri ilə birlikdə şəhərdə yaradılmış gettoya köçürüldülər.{{sfn|Megargee|Dean|2012|səh=1646}} 12 dekabr 1941-ci ildə almanlar gettonu ləğv etdilər, Alman Təhlükəsizlik Polisi və yerli Belarus polisi sağ qalan 600 yəhudini bir araya topladı.{{sfn|Megargee|Dean|2012|səh=1646}} Əsasən qadınlar, uşaqlar və yaşlılardan ibarət olan bu yəhudilər meşəyə aparılaraq əvvəlcədən qazılmış xəndəklərdə güllələndilər.{{sfn|Megargee|Dean|2012|səh=1646}} Qırmızı Ordu 29 iyun 1944-cü ildə Belynıçini azad etdi. === Sonrakı tarixi === 2016-cı ildə Belynıçi rayon tabeliyindəki şəhər statusu almışdır (əvvəllər şəhər tipli qəsəbə idi).<ref>{{cite news |title=Круглое и Белыничи получили статус городов районного подчинения |url=https://www.belta.by/regions/view/krugloe-i-belynichi-poluchili-status-gorodov-rajonnogo-podchinenija-224388-2016/ |work=www.belta.by |date=19 dekabr 2016 |language=ru-RU |access-date=11 may 2026 |archive-date=13 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250413191447/https://belta.by/regions/view/krugloe-i-belynichi-poluchili-status-gorodov-rajonnogo-podchinenija-224388-2016/ |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Mənbələr == * {{cite book|last1=Megargee|first1=Geoffrey P.|last2=Dean|first2=Martin|year=2012|title=The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos 1933–1945. Volume II|publisher=Indiana University Press, United States Holocaust Memorial Museum|səhifələr=1645–1646|isbn=978-0-253-35599-7}} [[Kateqoriya:1577-ci ildə yaranan yaşayış məntəqələri]] [[Kateqoriya:Belarusun yaşayış məntəqələri]] [[Kateqoriya:Mogilyov vilayətinin yaşayış məntəqələri]] [[Kateqoriya:Belarus şəhərləri]] [[Kateqoriya:Belarusda Holokost yerləri]] ijq0u5xnh7mq6v4csnc53x5ekl6gt8k 0 983987 8985553 8931148 2026-07-02T00:42:19Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985553 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi |məntəqə_növü = Şəhər |ad = Beryozovka |yerli_ad = Бярозаўка |şəkil_gerb = Coat of Arms of Biarozaŭka, Belarus.svg |şəkil_bayraq = Flag of Biarozaŭka, Belarus.svg |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 30|lon_sec = |bölmə_növü = Ölkə |bölmə_adı = Belarus |bölmə_növü1 = Vilayət |bölmə_adı1 = Qrodno vilayəti |bölmə_növü2 = Rayon |bölmə_adı2 = Lida rayonu |rəhbər_ad = Yevodik Valeri Anatolyeviç |status_ili = 1990 |milli_tərkib = belaruslar, ruslar və b. |telefon_kodu = +375 154 |poçt_indeksi = 231306 |vebsayt = https://lida.gov.by/ru/berezovskij-gorodskoj-ispolnitelnyj-komitet-ru/ }} '''Beryozovka''', ''Berezovka'' ({{Dil-be|Бярозаўка}}) — [[Belarus|Belarus Respublikasının]] [[Qrodno vilayəti]]nin Lida rayonunda, Lidadan 27 kilometr cənub-şərqdə yerləşən şəhər. Əhalisi — 9 395 nəfərdir (1 yanvar 2025-ci il tarixinə).<ref name=":122">{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|title=Национальный статистический комитет Республики Беларусь. Численность населения на 1 января 2025 года.|website=belstat.gov.by|access-date=2026-05-12|archive-date=2025-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20250330075701/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|url-status=}}</ref> Şəhərin əsas müəssisəsi "Neman" şüşə zavodudur. Şəhərin sahəsi 773,8 hektardır. == Tarixi == Bu yerlərin tarixi şüşə istehsalının inkişafı ilə sıx bağlıdır. Beryozovka XIX əsrin sonlarında yaranmışdır. Şəhər Vilnüs quberniyasının Lida qəzasında qurulmuş qutaların (Belorusda şüşə emalatxanaları belə adlanırdı) ətrafında formalaşmışdır. İlk quta 1875-ci ildə Ustran Borki xutorunun ərazisində açılmışdır. 19 sentyabr 1883-cü ildə yerli mülkədar Zenon Lenski Lida qəza idarəsinə müraciət edərək "mənə məxsus Zayonçitsı malikanəsinin meşəlik ərazisində şüşə və şüşə qabların istehsalı üçün şüşə zavodu, yəni quta qurmağa" icazə verilməsini xahiş etdi. Hakimiyyət nümayəndələri Lenskinin xahişinə kifayət qədər operativ reaksiya verdilər. Həmçinin ərazinin müayinə protokolunda qeyd olunduğu kimi, qonşu kəndlərin yerli sakinlərinin razılığı da tələb olunurdu: "Müayinə olunan ərazidə şüşə zavodunun açılmasına hər hansı bir maneə tapılmamışdır…". Quta Qara çayın kənarında yerləşdi və artıq 1885-ci ildə ilk məhsulunu verdi, bunu Vilnüs quberniyasının fabrik və zavodlarının siyahısında göstərilən məlumatlar da təsdiqləyir; orada bildirilir ki, Lida qəzasında mülkədar Lenskinin zavodunda 28 nəfər işləyir və istehsalın həcmi 2000 rubl təşkil edib. Pivə şüşələri istehsal edir. 16 kişi, 6 qadın, 6 yeniyetmə işləyir. 1891-ci ildə Lenski qutanı Beryozovkaya öz müəssisələrini qurmaq üçün gəlmiş Dyadkovo şüşə zavodunun baş mühəndisi Vilhelm Albinoviç Krayevskiyə və zavodun bədii emalatxanasının rəhbəri Yulius Avqustinoviç Stulleyə icarəyə verir. İcarədarlar istehsalı genişləndirir, 10 at gücündə lokomobil quraşdırır, lampa şüşəsi, aptek və təsərrüfat qabları buraxır, büllur əritməyə başlayırlar. İşçilərin sayı 148 nəfərə qədər artır. Polşadan zavoda ixtisaslı ustalar gəlir; soba yenidən qurulur, stəkan istehsalı üçün əl presi quraşdırılır, 12 dəzgahlı və 8 ayaqla hərəkətə gətirilən şaybalı cilalama emalatxanası işə salınır. İşçilərin sayı — 200 nəfər idi. Lenskinin zavodu satmaqdan imtina etməsi səbəbindən, 1896-cı ildə icarəyə götürdükləri "Köhnə quta"dan 4 kilometr aralıda şəriklər 12 qazanlı rekuperator sobası, hər biri 60 və 90 at gücündə olan buxar maşınları ilə hərəkətə gətirilən iki cilalama emalatxanası olan "Yeni quta" tikirlər.<ref>{{Cite web|url=http://www.neman.by/glass/about-us/history/istoricheskaya-khronologiya/|title=Историческая хронология|website=www.neman.by|access-date=11 may 2026|archive-date=2022-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925111802/http://www.neman.by/glass/about-us/history/istoricheskaya-khronologiya/|url-status=live}}</ref> İki quta arasında 1894-cü ildə bütün Lida qəzasında ilk olan telefon xətti çəkilmişdi. Eyni zamanda, daha bir mülkədar, Andrey Felitsianoviç Kvetsinski şüşə zavodunun tikintisi barədə ərizə verir. Kvetsinskiyə lazım olan vəsaiti o dövrdə ticarət, oduncaq tədarükü və ağac axıdılması ilə məşğul olan yerli tacirlər Kaplinski, Broner və Truboviç təmin etmişdilər. Kvetsinskinin zavodunun tikintisi üçün seçilmiş meydança Nemandan təqribən 3 kilometr aralıda, indiki "Neman Şüşə Zavodu" ASC-nin yerləşdiyi Beryozovka traktı oldu, elə onun da ətrafında ilk Beryozovka sakinləri məskunlaşdı. 28 may 1898-ci ildə Kvetsinski bildirir: "Quberniya İdarəsinə bildirmək şərəfinə nail olmuşam ki, Lida qəzasında mənə məxsus Ostrava malikanəsində şüşə zavodunun tikintisi və avadanlıqlarla təchiz olunması işləri başa çatmışdır". Lakin 1899-cu ildə V. Krayevski və Y. Stulle tacirlər tərəfindən Beryozovkada tikilmiş zavodu alırlar. O, "Krayevski və Stulle" şirkətinin baş müəssisəsinə çevrilir və "Neman-A Büllur Fabriki" adlandırılır. "Yeni quta" isə "Neman-B" olaraq adlandırılır. "Köhnə quta" ləğv edilir. Vilhelm Krayevskinin 1905-ci ildəki vaxtsız vəfatından sonra Yulius Stulle şəriyinin dulusuna düşən payı ödəyərək zavod birliyinin tək sahibi olur. O, xaricdən məşhur mütəxəssisləri dəvət edir. 1909-cu ildə Polissya dəmir yolunun "Neman" stansiyasından istehsalata dar ensiz dəmir yolu çəkdirir. Y. Stullenin şirkətinin 1911-ci ildə buraxılmış "Neman" kataloqunda 1828 növ məhsul — süfrə qabları, qədəhlər, fujerlər, stəkanlar, vazalar, şamdanlar, qəndqabılar, duzqabılar, yağqabılar, kremankalar, flakonlar təqdim olunmuşdu. Birinci Dünya müharibəsinə qədər Stullenin qutalarında ildə 4500 ton şüşə kütləsi verən 4 şüşəəritmə sobası işləyirdi, çalışanların sayı isə 1023 nəfər təşkil edirdi. Şirkətin Sankt-Peterburq və Moskvada, Odessa və Riqada nümayəndəlikləri açılmışdı. 1915-ci ilə qədər cəbhə xətti Beryozovkaya yaxınlaşdı. Geri çəkilən Rusiya qoşunları "Neman-B" şüşə zavodunu hazır məhsul anbarları ilə birlikdə yandırdılar, Beryozovka traktındakı quta ərazisində isə tövlə qurdular. 1927-ci ildən zavoda vəfat etmiş Yulius Stullenin oğulları — kommersiya direktoru vəzifəsində Bronislav və texniki direktor olan Feliks rəhbərlik edirlər. Artıq 1928-ci ildə şüşə kütləsinin həcmi 1926-cı illə müqayisədə 57% artmışdı. Zavodun köməyi ilə 1931-ci ilə qədər dar ensiz dəmir yolu və Neman çayı üzərində körpü (qardaşlar tikintinin xərcinin yarısını ödəmişdilər) inşa edildi. Bu ilk növbədə o vaxt məhsullarını Polşa, Fransa və digər ölkələrə göndərən şüşə zavodu sahiblərinin özlərinə lazım idi. Bununla eyni vaxtda Stulle oğulları tərəfindən Beryozovkanın infrastrukturunun inkişafının əsası qoyuldu. Müəssisənin kontoru, ana və uşaq qəyyumluğu evi, yanğından mühafizə hissəsinin binası, kilsə, yeddiillik məktəb, stadion inşa edildi. Yanğınsöndürənlərin nəfəsli orkestri, "Lütnya" xoru təşkil edildi. Həmçinin ilk küçələr də müəyyən edildi: Vyezdovaya, Mostovaya, Proquloçnaya, Sportivnaya, Kostelnaya, Praqa, Novaya, Fabriçnaya, Yasnaya. Elə həmin illərdə zavodda çoxlu narazılar var idi, tətillər keçirilirdi. İnsanların tələbləri müxtəlif idi: əməkhaqqını artırmaq, həmkarlar ittifaqına icazə vermək, istehsalatda xəsarət alındıqda sığorta ödənişləri üçün qarşılıqlı yardım kassası açmaq və s. Sonuncu tətil 1936-cı ildə olmuş və 3 ay davam etmişdi. Onun yatırılması üçün polis cəlb edilmiş, xüsusilə fəal beryozovkalılar isə mühakimə olunaraq həbsxanalara göndərilmişdi. İkinci Dünya müharibəsi zamanı müəssisə Reyxin ehtiyacları üçün işləyirdi, lakin 1943-cü ildə sovet partizanları onu yandırdılar. Belarusun Qərb vilayətinin BSSR ilə birləşməsi ilə əlaqədar olaraq, "Neman" sovet hakimiyyəti tərəfindən milliləşdirildi. Zavodun sahibləri Polşaya getdilər. Müharibədən sonrakı dövrdə dağıdılmış zavodun bərpasına başlanıldı. Direktor vəzifəsinə İ. M. Bril, daha sonra V. İ. Kren, baş mühəndis vəzifəsinə isə ilk tələbat mallarının — pəncərə və lampa şüşəsinin istehsalını təşkil edən Q. Şall təyin edildi. Şüşə qabların istehsalı bərpa edildi. Faşistlər tərəfindən məhv edilmiş "Krasnoye Znamya" şüşə zavodunun 140 işçisi ailələri ilə birlikdə Smolensk vilayətindən Beryozovkaya köçdü. İşləyənlərin ümumi sayı — 393 nəfər idi. Şəhər 1962-ci ilin dekabr ayından Lida rayonunun tərkibindədir. Həmçinin 1962-ci ildən 1981-ci ilin fevralına qədər zavoda Sergey Lukyanoviç Korzyuk rəhbərlik etmişdir. Onun rəhbərliyi dövründə zavodun təcrübəsinə aşağıdakılar tətbiq edilmişdir: rəngli və büllur məmulatların fasiləsiz bişirilməsi və emalı texnologiyası, qədəhli məmulatların mexanikləşdirilmiş istehsalı, vitraj şüşəsi, smalta, üzlük plitə və səpələyicilərin istehsalının təşkili, çuqun və polad əridilməsi. Məhz onun dövründə ikinci korpus da istifadəyə verilmiş, bir çox proseslər avtomatlaşdırılmışdır. Onun rəhbərliyi illərində zavodun yenidən qurulması ilə yanaşı qəsəbə də böyüyürdü. Beryozovkada ilk yaşayış mikrorayonu tikilir, 4 və 5 mərtəbəli evlər meydana gəlir, iki uşaq bağçası və iki orta məktəb, peşə-texniki məktəb, Mədəniyyət Evi, mağazalar, xəstəxana, yeməkxanalar, yataqxana inşa edilir. Yeni küçələr salınır və asfaltlanır, abadlıq işləri (qazlaşdırma, su təchizatı, kanalizasiya və digər) geniş şəkildə aparılır. Beryozovkanın mərkəzi küçələrindən biri Korzyukun adını daşıyır, onun yaşadığı evdə isə xatirə lövhəsi quraşdırılmışdır. Daha sonra 3 nömrəli uşaq bağçası və 3 nömrəli orta məktəb açılmış, zavodun profilaktoriyası, Pionerlər Evi, kilsə və katolik kilsəsi tikilmişdir. Mədəniyyət Sarayının nəzdində "Stulle" rok qrupu və "Skarlett" pank qrupu, "Krıştal" uşaq rəqs dərnəyi və təbilçilər ansamblı yaradılmışdır. 1965-ci ildə fəhlə qəsəbəsi Sovetin tabeliyindən çıxarılaraq rayonun tərkibinə verilmişdir.<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=v36500003&q_id=1225205|title=Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 27 января 1965 года "О передаче ряда городов и поселков городского типа Белорусской ССР в состав районов"|access-date=11 may 2026|archive-date=2024-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20241109191022/https://etalonline.by/document/?regnum=v36500003&q_id=1225205|url-status=live}}</ref> == Demoqrafiyası == Əhalisinin sayı — 9 395 nəfərdir (1 yanvar 2025-ci il tarixinə).<ref name=":122" /> {| |'''Əhalinin sayı''':<ref name=":122" /><ref>{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr59_reg2.php|title=Всесоюзная перепись населения 1959 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу|website=Demoskop Weekly|access-date=11 may 2026|archive-date=2011-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727015221/http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr59_reg2.php|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr70_reg2.php|title=Всесоюзная перепись населения 1970 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу|website=Demoskop Weekly|access-date=11 may 2026|archive-date=2011-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110309104048/http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr70_reg2.php|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr79_reg2.php|title=Всесоюзная перепись населения 1979 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу|website=Demoskop Weekly|access-date=11 may 2026|archive-date=2012-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521173923/http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr79_reg2.php|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php|title=Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу|website=Demoskop Weekly|access-date=11 may 2026|archive-date=2006-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20061021151320/http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php|url-status=live}}</ref><ref>Qrodno vilayətinin statistik illiyi. — Qrodno, 2013. — S. 43–45.</ref><ref>Qrodno vilayətinin statistik illiyi. — Minsk: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2018. — S. 44–46.</ref> |- |{{Graph:Chart|width=450|height=200|type=rect|yAxisMin=0 |x=1959,1970,1979,1989,2006,2011,2014,2015,2016,2017,2018 |y=3682,5601,8522,11418,11239,10671,10541,10533,10478,10393,10311 |colors=lightblue|showValues=fontsize:15,fontcolor:black}} |} {| class="wikitable" style="text-align:center" !İl ! width="5%" | 1905 ! width="5%" | 1959 ! width="5%" | 1970 ! width="5%" | 1979 ! width="5%" | 1989 ! width="5%" | 2006 ! width="5%" | 2018 ! width="5%" | 2019 ! width="5%" | 2020 ! width="5%" | 2022 ! width="5%" | 2024 !2025 |- |'''Əhali''' '''nəf.''' | width="5%" | 3 | width="5%" | 3682 | width="5%" | {{Artım}} 5601 | width="5%" | {{Artım}} 8522 | width="5%" | {{Artım}}11 418 | width="5%" | {{Azalma}}11 239 | width="5%" | {{Azalma}}10 311 |{{Azalma}}10223<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/160/160cdbb177cdb3dad3862488e420dbd8.pdf|title=Половозрастная структура населения Республики Беларусь на 1 января 2019 г. и среднегодовая численность населения за 2018 год|author=|website=|date=|pages=|publisher=|access-date=11 may 2026|archive-date=2020-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20201005024123/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/160/160cdbb177cdb3dad3862488e420dbd8.pdf|url-status=live}}</ref> |{{Azalma}}10155<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/fc1/fc1d0353c45bd135c3c413cffbec1c1e.pdf|title=Половозрастная структура населения Республики Беларусь на 1 января 2021 г. и среднегодовая численность населения за 2020 год|author=Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi|access-date=11 may 2026|archive-date=2021-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212130107/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/fc1/fc1d0353c45bd135c3c413cffbec1c1e.pdf|url-status=live}}</ref> | width="5%" | {{Azalma}}9900 | width="5%" | {{Azalma}}9521 |{{Azalma}}9 395<ref name=":122" /> |} == İqtisadiyyatı == * Şəhərin əsas müəssisəsi "Neman" şüşə zavodudur.<ref>{{Cite web|url=http://www.neman.by/|title=ОАО "Стеклозавод "Неман"|access-date=11 may 2026|archive-date=2011-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110309033624/http://www.neman.by/|url-status=live}}</ref> == Dini == 1928-ci ildə Beryozovkada Müqəddəs Ruhun Enməsi kilsə prixodu yaradıldı. 1932-ci ildə yeni Zakopane üslubunda katolik kilsəsi tikilmiş, 1954-cü ildə dağıdılmışdır.<ref>{{Cite web|url=https://supron-licvin.livejournal.com/28266.html|title=Уплыў закапанскага стылю на будаўніцтва касцёлаў у Заходняй Беларусі|lang=be|first=Пишет Блог гарадзенскага краязнаўцыБлог гарадзенскага краязнаўцы|last=supron_licvin|website=supron-licvin.livejournal.com|access-date=11 may 2026|archive-date=2023-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230614014346/https://supron-licvin.livejournal.com/28266.html|url-status=live}}</ref> 1992-ci ildə yeni katolik kilsəsi tikilmiş və 18 avqust 2001-ci ildə dondurulmuşdur. 1994-cü ildə Jiroviçskaya Məryəm Ana pravoslav kilsəsi inşa edilmişdir. == Mədəniyyəti == * Beryozovka Şüşə Muzeyi<ref>{{Cite web|url=http://www.neman.by/museum/|title=Музей стекла ОАО "Стеклозавод "Неман"|access-date=11 may 2026|archive-date=2022-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221110145644/http://www.neman.by/museum/|url-status=live}}</ref> * Beryozovka Tarixi Muzeyi * "3 nömrəli Beryozovka orta məktəbi" dövlət təhsil müəssisəsinin "Syalyanskaya xatka" (Kəndli daxması) etnoqrafik muzeyi == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * Beryozovka // Belarusun Ədəbiyyat/Turizm Ensiklopediyası [[Kateqoriya:Qrodno vilayətinin yaşayış məntəqələri]] [[Kateqoriya:Belarusun yaşayış məntəqələri]] [[Kateqoriya:Belarus şəhərləri]] 0dl2zy5eurdo2rh9srvup51tk8wejns 0 983988 8985445 8931147 2026-07-01T20:22:32Z InternetArchiveBot 179784 4 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985445 wikitext text/x-wiki {{Yaşayış məntəqəsi |məntəqə_növü = Şəhər |ad = Beloozyorsk |yerli_ad = Белаазёрск |şəkil_mənzərə = Энергия Гостиница.jpg |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 10|lon_sec = |bölmə_növü = Ölkə |bölmə_adı = Belarus |bölmə_növü1 = Vilayət |bölmə_adı1 = Brest vilayəti |bölmə_növü2 = Rayon |bölmə_adı2 = Beryoza rayonu |daxili_bölgü = 6 mikrorayon |rəhbər_başlıq = Şəhər icraiyyə komitəsinin sədri |rəhbər_ad = Vladimir Vladimiroviç Pilipets |qurulma_başlığı = Əsası qoyulub |qurulma_tarixi = 1958 |əvvəlki_adları = Beryozovski (1960-cı ilə qədər) |status_ili = 1970 |əhali_sıxlığı_km2 = 2140 |milli_tərkib = belaruslar, ruslar və b. |etnoxoronim = beloozyorsklu, beloozyorsklar<ref name="этнохороним">{{Kitab:Rus sakinlərinin adları: Lüğət-məlumat kitabçası|46}}</ref> |telefon_kodu = +375 1643 |poçt_indeksi = 225215 |boş_ad = Avtomobil kodu |boş_məlumat = 1 |vebsayt = https://bereza.brest-region.gov.by }} '''Beloozyorsk''' ({{Dil-be|Бе́лаазё́рск}}) — Belarus Respublikasının [[Brest vilayəti]]nin Beryoza rayonunda şəhər. Belarusda şərq çay krevetinin (Macrobrachium nipponense) yaşadığı yeganə yer olan Belye gölünün yaxınlığında yerləşir. Beloozyorsk dəmiryol stansiyası burada yerləşir. Əhalisinin sayı — 10 917 nəfərdir (2025).<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|title=Национальный статистический комитет Республики Беларусь. Численность населения на 1 января 2025 года.|access-date=12 may 2026|archive-date=30 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250330075701/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|url-status=}}</ref> == Coğrafiyası == Şəhər Belye, Çyornoye və Sporovskoye adlı üç gölün arasında, Beryoza şəhərindən 27 km cənub-şərqdə yerləşir. Digər iri şəhərlərə münasibətdə aşağıdakı kimi yerləşir: [[Brest]]dən 100 km şimal-şərqdə, [[Minsk]]dən 250 km cənub-qərbdə. Beloozyorsk yaxınlığından Paris — Berlin — Varşava — Brest — Minsk — Moskva dəmiryol və avtomobil magistralları keçir. == Heraldikası == Gerb Beloozyorsk Şəhər Deputatlar Sovetinin 28 sentyabr 1998-ci il tarixli 240 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir. 11 noyabr 1998-ci ildə 30 nömrəsi ilə Belarus Respublikasının Gerb matrikulunda qeydiyyata alınmışdır.<ref>{{Cite web|url=https://gs.archives.gov.by/?page_id=1118|title=Геральдические символы|access-date=12 may 2026|archive-date=2023-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230804225553/https://gs.archives.gov.by/?page_id=1118|url-status=live}}</ref> Gerb haqqında əsasnamə Beloozyorsk Şəhər İcraiyyə Komitəsinin 27 oktyabr 1998-ci il tarixli 240 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir. == Tarixi == Şəhərin inşasına 1958-ci ildə Nivki kəndi yaxınlığında Beryoza DRES-in (Dövlət Rayon Elektrik Stansiyası) tikintisi ilə əlaqədar energetiklər qəsəbəsi kimi başlanmış və əvvəlcə Beryozovski adlandırılmışdır. 1960-cı ildə fəhlə qəsəbəsi indiki adını almışdır. 16 sentyabr 1970-ci ildə Beloozyorsk rayon tabeliyində olan şəhər statusu almışdır. Şəhərin müasir strukturu 1963-cü ildə hazırlanmış və 1975-ci ildə əlavələr edilmiş baş planla müəyyən edilir. Beloozyorskun gerbi 11 noyabr 1998-ci ildə təsdiq edilmişdir. Onun yaradılması üçün vilayət mərkəzi olan Brest şəhərinin gerbi əsas götürülmüşdür. Aypara yaxınlıqda ailə ocağı yerləşən Puslovskilər nəslini xatırladır, kəsişən ildırımlar isə şəhərin Belarusda ən böyük elektrik enerjisi istehsalçılarından biri olduğunu simvolizə edir. == Əhalisi == '''Əhalinin sayı''' — 10 917 nəfər (1 yanvar 2025-ci il tarixinə).<ref name=":1" /> İllər üzrə Beloozyorskun əhali sayı.<ref>Böyük Sovet Ensiklopediyası, 3-cü nəşr, Beloozyorsk məqaləsi, cild 3</ref><ref>{{cite web|url=https://belstat.gov.by/homep/ru/publications/population.pdf|title=Национальный статистический комитет Республики Беларусь. Численность населения Республики Беларусь на 2009 год|lang=ru|author=|website=|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20090711005306/https://belstat.gov.by/homep/ru/publications/population.pdf|archive-date=2009-07-11|access-date=12 may 2026|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |author = |url = https://belstat.gov.by/homep/ru/publications/population/2010/sbornik_population_2010.rar |archive-date = 2010-09-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100918054456/https://belstat.gov.by/homep/ru/publications/population/2010/sbornik_population_2010.rar |title = Численность населения по Республике Беларусь, областям и г. Минску (тысяч человек)на 1 января 2010 года |lang = ru |website = |date = |access-date = 12 may 2026 |url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web |url = https://belstat.gov.by/bgd/public_bulletin?id=613 |title = Бюллетень Национального статистического комитета Республики Беларусь |author = |lang = ru |website = |date = |publisher = |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20151214220528/https://belstat.gov.by/bgd/public_bulletin?id=613 |archive-date = 2015-12-14 |access-date=12 may 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://reporter.by/pdf/chislennost-naselenija-na-1-janvarja-2016.pdf|title=Национальный статистический комитет Республики Беларусь. Численность населения Республики Беларусь на 2016 год.|lang=ru|author=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425181948/https://reporter.by/pdf/chislennost-naselenija-na-1-janvarja-2016.pdf|archive-date=2019-04-25|access-date=12 may 2026|url-status=live}}</ref><ref name="nas20">{{cite web |author = |lang = ru |url = https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/cff/cff240929a52d907db4b984b367395c7.pdf |title = Численность населения на 1 января 2020 г. по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа |access-date = 12 may 2026 |archive-date = 2021-08-31 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210831012414/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/cff/cff240929a52d907db4b984b367395c7.pdf |url-status = dead }}</ref><ref name="nas21">{{cite web |author = |lang = ru |url = https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/697/697dc2034d34e960ceb6176db4e13d01.pdf |title = Численность населения на 1 января 2021 г. по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа |access-date = 12 may 2026 |archive-date = 2021-04-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210411075302/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/697/697dc2034d34e960ceb6176db4e13d01.pdf |url-status = dead }}</ref><ref name=":1" /><ref name="nas22">{{cite web |author = |lang = ru |url = https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/266/g7tfria1rlnl0pb5rp7b942bh6eu6tiv.pdf |title = Численность населения на 1 января 2023 г. и среднегодовая численность населения за 2022 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа |access-date = 12 may 2026 |archive-date = 2023-10-01 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231001181906/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/266/g7tfria1rlnl0pb5rp7b942bh6eu6tiv.pdf |deadlink = yes |url-status = bot: unknown }}</ref> {| |{{Graph:Chart | width = 500 | height = 200 | type = rect | yAxisMin = 0 | x = 1969,1991,2005,2010,2013,2015,2020,2021,2022,2023 | y = 6744,11400,13400,12500,12484,12606,11400,11115,11004,10997 | colors = lightblue | showValues = fontsize:15,fontcolor:black }} |} 2017-ci ildə Beloozyorskda 143 nəfər doğulmuş və 117 nəfər ölmüşdür. Doğum əmsalı — 1000 nəfərə 11,6 (rayon üzrə orta göstərici — 12,2, Brest vilayəti üzrə — 11,8, Belarus Respublikası üzrə — 10,8), ölüm əmsalı — 1000 nəfərə 9,5 (rayon üzrə orta göstərici — 13,9, Brest vilayəti üzrə — 12,8, Belarus Respublikası üzrə — 12,6).<ref>Belarus Respublikasının demoqrafik illiyi. — Minsk: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2018. — S. 157–159.</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |''Əhalinin dinamikası'' !1969 !1991 !2005 !2010 !2015 !2020 !2021 !2022 !2023 !2024 !2025 |- |6 744 |{{Artım}} 11 400 |{{Artım}} 13 400 |{{Azalma}} 12 500 |{{Artım}} 12 606 |{{Azalma}} 11 400 |{{Azalma}} 11 115 |{{Azalma}} 11 004 |{{Azalma}} 10 997<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/a5d/ldk4wixkq91lgnvvgplqizlt02u8d43a.pdf|title=Национальный статистический комитет Республики Беларусь. Численность населения на 1 января 2023 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417144537/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/a5d/ldk4wixkq91lgnvvgplqizlt02u8d43a.pdf|archive-date=2023-04-17|access-date=12 may 2026|url-status=live}}</ref> |{{Azalma}} 10 984<ref name=":0" /> |{{Azalma}} 10 917<ref name=":1" /> |} == İqtisadiyyatı == * '''Energetika''' ** Beryoza DRES — Belarusda gücünə görə ikinci elektrik stansiyası. Quraşdırılmış elektrik gücü: 1095 MVt (2018).<ref>{{cite web|url=https://www.brestenergo.by/%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%93%D0%A0%D0%AD%D0%A1|title=Березовская ГРЭС|lang=ru|author=|website=www.brestenergo.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410140349/http://www.brestenergo.by/%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%93%D0%A0%D0%AD%D0%A1|archive-date=2021-04-10|access-date=12 may 2026|url-status=}}</ref> 2023-cü ildən etibarən onun bazasında Belarusda ən böyük mayninq ferması fəaliyyət göstərir. Çin şirkəti tərəfindən idarə olunan on minlərlə kompüter, Brest vilayətinin bütün enerji istehlakının 20%-ni (105 meqavat) istifadə edir.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=tXUxqfTZl4k|title=Беларусь чеканит цифровые деньги! Как мегаватты превратить в мегаприбыли?|last=CTVBY|date=2025-04-20|access-date=12 may 2026|archive-date=2025-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250421234440/https://www.youtube.com/watch?v=tXUxqfTZl4k|url-status=live}}</ref> * '''Sənaye''' ** Beloozyorskenerqoremont — İES avadanlıqlarının təmiri və montajı. ** Beloozyorsk DBM — səki plitələri, divar blokları, yol və səki kənarları (bordür) istehsalçısı. ** "Osmos" Beloozyorsk Məsaməli Beton Zavodu İstehsalat Unitar Müəssisəsi. ** "Belinvesttorq-Splav" MMC — qurğuşun və ərintilər istehsalı zavodu. ** "Verdimar" İM — ayaqqabı istehsalı zavodu. * '''Turizm/Ekoturizm''' ** Sporovskoye yasaqlığı — respublika əhəmiyyətli bioloji yasaqlıqdır, ərazisi Avropada subasar çökəklik bataqlıqlarının ən böyük komplekslərindən biridir. Avropada azsaylı və Belarusda fırfıra qamışcılının (lat. Acrocephalus paludicola) yuvaladığı yeganə yerdir. Bu quşun dünya populyasiyasının təxminən 9%-i burada bala çıxarır, bu da həmin növün dünyada ən yüksək konsentrasiyasıdır. Yaselda çayının subasarında yerləşən yasaqlığın daxilində qismən çökəklik bataqlıqlarından keçən "Fırfıra qamışcılı diyarında" mənzərəli ekoloji cığır mövcuddur. Eko-cığırın uzunluğu: 2 kilometr. ** Belye gölü — Belarusda unikal subtropik növün — şərq çay krevetinin (lat. Macrobrachium nipponense) yaşadığı yeganə yer. ** "Energiya" Sağlamlıq Mərkəzi — tibbi və sağlamlaşdırıcı xidmətlər göstərən rekreasiya kompleksi. ** "Energiya" Mehmanxanası {{reytinq|3|3}} — şəhərin mərkəzində "3 ulduz" kateqoriyalı mehmanxana. Nömrə fondu tviks, lüks, standart kateqoriyalı 36 nömrədən ibarətdir. == Təhsili və dini == Şəhərdə iki ümumtəhsil məktəbi və bir gimnaziya, Beloozyorsk Dövlət Elektrotexnika Peşə-Texniki Kolleci fəaliyyət göstərir. Beş uşaq məktəbəqədər müəssisəsi, Beloozyorsk Uşaq İncəsənət Məktəbi, Beryoza Uşaq-Gənclər İdman Məktəbinin filialı və Mədəniyyət Sarayı işləyir. 3 məbəd fəaliyyət göstərir: pravoslav (Möhtərəm Serafim Sarovski adına kilsə), katolik (Müqəddəs Məryəm Ana Rujantsova adına kilsə), protestant (Müqəddəs Üçlük adına Yevangelist Xristian Kilsəsi). == Mədəniyyəti == * Mədəniyyət evi * Kinoteatr * "Beloozyorsk şəhər gimnaziyası" dövlət təhsil müəssisəsinin Tarix-diyarşünaslıq muzeyi * Açıq səma altında "Daş əfsanə" muzey ekspozisiyası * Etnoqrafiya muzeyi == Hadisələr və tədbirlər == * 2025-ci il — vilayət səviyyəli "Dajınki" festivalı == İctimai nəqliyyatı == Beloozyorsk dəmiryol stansiyası. Hər gün İvanovodan Qrodnoya 544-S nömrəli avtobus işləyir. == Görməli yerləri == * Sovet döyüşçüləri və partizanlarının qardaşlıq məzarlığı. * Müqəddəs Məryəm Ana Rujantsova kilsəsi. * Möhtərəm Serafim Sarovski şərəfinə kilsə. * V. İ. Leninin abidəsi. * Şəhər parkında Belarus şirin su krevetinə xatirə nişanı.<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/regions/view/pamjatnik-krevetke-ukrasil-beloozersk-stolitsu-dazhynak-2025-v-brestskoj-oblasti-741059-2025|title=Памятник креветке дополнил облик Белоозерска - столицу "Дажынак-2025" в Брестской области|website=BelTA|access-date=12 may 2026|archive-date=8 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251008043746/https://belta.by/regions/view/pamjatnik-krevetke-ukrasil-beloozersk-stolitsu-dazhynak-2025-v-brestskoj-oblasti-741059-2025/|url-status=live}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{cite web |author = |url = http://www.beloozersk.name |title = Наш Белоозёрск |lang = ru |website = www.beloozersk.name |date = |access-date = 12 may 2026 |archive-url = https://web.archive.org/web/20121028185204/http://www.beloozersk.name/ |archive-date = 2012-10-28 |url-status = live}} [[Kateqoriya:Brest vilayətinin yaşayış məntəqələri]] [[Kateqoriya:Belarusun yaşayış məntəqələri]] [[Kateqoriya:Belarus şəhərləri]] prynisipkdmtlugaovn8k6923g8sps5 0 984770 8985375 8897456 2026-07-01T17:39:52Z A09 221505 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 8985375 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=crosswiki low quality machine translation <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> {{Şəxs}} '''Con Harri Martin Qosden''' (ing. ''John Harry Martin Gosden''; {{DVTY}} — britaniyalı yarış atları məşqçisidir.<ref>{{cite web |url=https://www.britishchampionsseries.com/stable/john-thady-gosden/ |title=John & Thady Gosden |publisher=British Champions Series |access-date=16 may 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.leparisien.fr/sports/hippisme/prix-de-l-arc-de-triomphe-enable-une-belle-gueule-de-star-06-10-2019-8167056.php |title=Prix de l’Arc de Triomphe : Enable, une belle gueule de star |newspaper=Le Parisien |date=6 oktyabr 2019 |access-date=16 may 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.lequipe.fr/Hippisme/Actualites/enable-sur-les-traces-de-treve/841239 |title=Enable sur les traces de Trêve |newspaper=L'Équipe |date=10 oktyabr 2017 |access-date=16 may 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.zeit.de/news/2017-10/01/sport-allgemein-favoritin-enable-gewinnt-prix-de-larc-de-triomphe-01171803 |title=Favoritin Enable gewinnt Prix de l'Arc de Triomphe |newspaper=DIE ZEIT |date=1 oktyabr 2017 |access-date=16 may 2026 |language=de}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.welt.de/regionales/nrw/article212729411/Italiener-Dettori-gewinnt-mit-Miss-Yoda-Preis-der-Diana.html |title=Italiener Dettori gewinnt mit Miss Yoda Preis der Diana |newspaper=WELT |date=2 avqust 2020 |access-date=16 may 2026 |language=de}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-nov-06-sp-dwyre6-story.html |title=John Gosden is at the head of class in horse racing |newspaper=Los Angeles Times |date=6 noyabr 2009 |access-date=16 may 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-07-30-sp-18648-story.html |title=Off and Running: English Trainer John Gosden Fast Making a Name in U.S. Racing |newspaper=Los Angeles Times |date=30 iyul 1986 |access-date=16 may 2026 |language=en}}</ref> == Əsas qələbələri == {{flagicon|United Kingdom}} '''Böyük Britaniya''' * 1000 Guineas Stakes – (1) – ''Lahan'' (2000) * Ascot Gold Cup – (5) – ''Stradivarius'' (2018, 2019, 2020), ''Courage Mon Ami'' (2023), ''Trawlerman'' (2025) * British Champions Fillies' and Mares' Stakes – (3) – ''Journey'' (2016), ''Star Catcher'' (2019), ''Emily Upjohn'' (2022) * British Champions Long Distance Cup – (1) – ''Trawlerman'' (2025) * Champion Stakes – (2) – ''Cracksman'' (2017, 2018) * Cheveley Park Stakes – (1) – ''Prophecy'' (1993) * Coronation Cup – (2) – ''Cracksman'' (2018), ''Emily Upjohn'' (2023) * Coronation Stakes – (3) – ''Nannina'' (2006), ''Fallen For You'' (2012), ''Inspiral'' (2022) * Dewhurst Stakes – (1) – ''Too Darn Hot'' (2018) * Derby Stakes – (2) – ''Benny the Dip'' (1997), ''Golden Horn'' (2015) * Eclipse Stakes – (4) – ''Nathaniel'' (2012), ''Golden Horn'' (2015), ''Roaring Lion'' (2018), ''Enable'' (2019) * Falmouth Stakes – (4) – ''Ryafan'' (1997), ''Elusive Kate'' (2013), ''Nazeef'' (2020), ''Nashwa'' (2023) * Fillies' Mile – (6) – ''Crystal Music'' (2000), ''Playful Act'' (2004), ''Nannina'' (2005), ''Rainbow View'' (2008), ''Inspiral'' (2021), ''Commissioning'' (2022) * Golden Jubilee Stakes – (1) – ''Malhub'' (2002) * Goodwood Cup – (5) – ''Sonus'' (1993), ''Stradivarius'' (2017, 2018, 2019, 2020) * Haydock Sprint Cup – (1) – ''Wolfhound'' (1993) * International Stakes – (4) – ''Roaring Lion'' (2018), ''Mishriff'' (2021), ''Mostahdaf'' (2023), ''Ombudsman'' (2025) * July Cup – (1) – ''Oasis Dream'' (2003) * King George VI and Queen Elizabeth Stakes – (5) – ''Nathaniel'' (2011), ''Taghrooda'' (2014), ''Enable'' (2017, 2019, 2020) * Lockinge Stakes – (5) – ''Emperor Jones'' (1994), ''Virtual'' (2009), ''Palace Pier'' (2021), ''Audience'' (2024), ''Lead Artist'' (2025) * Middle Park Stakes – (2) – ''Oasis Dream'' (2002), ''Shalaa'' (2015) * Nassau Stakes – (5) – ''Ryafan'' (1997), ''The Fugue'' (2012), ''Winsili'' (2013), ''Sultanina'' (2014), ''Nashwa'' (2022) * Nunthorpe Stakes – (1) – ''Oasis Dream'' (2003) * Oaks Stakes – (4) – ''Taghrooda'' (2014), ''Enable'' (2017), ''Anapurna'' (2019), ''Soul Sister'' (2023) * Prince of Wales's Stakes – (6) – ''Muhtarram'' (1994, 1995), ''The Fugue'' (2014), ''Lord North'' (2020), ''Mostahdaf'' (2023), ''Ombudsman'' (2025) * Queen Anne Stakes – (1) – ''Palace Pier'' (2021) * Queen Elizabeth II Stakes – (4) – ''Observatory'' (2000), ''Raven's Pass'' (2008), ''Persuasive'' (2017), ''Roaring Lion'' (2018) * St. James's Palace Stakes – (4) – ''Kingman'' (2014), ''Without Parole'' (2018), ''Palace Pier'' (2020), ''Field Of Gold'' (2025) * St. Leger Stakes – (5) – ''Shantou'' (1996), ''Lucarno'' (2007), ''Arctic Cosmos'' (2010), ''Masked Marvel'' (2011), ''Logician'' (2019) * Sun Chariot Stakes – (3) – ''Ristna'' (1991), ''Nazeef'' (2020), ''Inspiral'' (2023) * Sussex Stakes – (2) – ''Kingman'' (2014), ''Too Darn Hot'' (2019) * Yorkshire Oaks – (4) – ''Dar Re Mi'' (2009), ''The Fugue'' (2013), ''Enable'' (2017, 2019) {{flagicon|France}} '''Fransa''' * Grand Prix de Saint-Cloud – (1) – ''Coronet'' (2019) * Poule d'Essai des Pouliches – (2) – ''Valentine Waltz'' (1999), ''Zenda'' (2002) * Prix de l'Abbaye de Longchamp – (1) – ''Keen Hunter'' (1991) * Prix de l'Arc de Triomphe – (3) – ''Golden Horn'' (2015), ''Enable'' (2017, 2018) * Prix de Diane – (2) – ''Star Of Seville'' (2015), ''Nashwa'' (2022) * Prix de la Forêt – (2) – ''Wolfhound'' (1992), ''Mount Abu'' (2001) * Prix de Royallieu – (3) – ''Annaba'' (1996), ''Anapurna'' (2019), ''Loving Dream'' (2021) * Prix d'Ispahan – (1) – ''Observatory'' (2001) * Prix du Jockey Club – (1) – ''Mishriff'' (2020) * Prix Ganay – (1) – ''Cracksman'' (2018) * Prix Jacques Le Marois – (5) – ''Kingman'' (2014), ''Palace Pier'' (2020, 2021), ''Inspiral'' (2022, 2023) * Prix Jean Prat – (2) – ''Torrential'' (1995), ''Too Darn Hot'' (2019) * Prix Jean Romanet – (2) – ''Izzi Top'' (2012), ''Coronet'' (2019) * Prix Lupin – (1) – ''Flemensfirth'' (1995) * Prix Marcel Boussac – (3) – ''Ryafan'' (1996), ''Sulk'' (2001), ''Elusive Kate'' (2011) * Prix Maurice de Gheest – (1) – ''May Ball'' (2002) * Prix Morny – (1) – ''Shalaa'' (2015) * Prix de l'Opéra – (1) – ''Friendly Soul'' (2024) * Prix Rothschild – (2) – ''Elusive Kate'' (2012, 2013) * Prix de la Salamandre – (1) – ''Lord of Men'' (1995) * Prix Vermeille – (1) – ''Star Catcher'' (2019) {{flagicon|Germany}} '''Almaniya''' * Grosser Preis von Baden – (1) – ''Mashaallah'' (1992) * Preis der Diana – (1) – ''Miss Yoda'' (2020) {{flagicon|Ireland}} '''İrlandiya''' * Irish 2,000 Guineas – (2) – ''Kingman'' (2014), ''Field Of Gold'' (2025) * Irish Champion Stakes – (4) – ''Muhtarram'' (1993), ''The Fugue'' (2013), ''Golden Horn'' (2015), ''Roaring Lion'' (2018) * Irish Derby – (1) – ''Jack Hobbs'' (2015) * Irish Oaks – (3) – ''Great Heavens'' (2012), ''Enable'' (2017), ''Star Catcher'' (2019) * Irish St. Leger – (2) – ''Mashaallah'' (1992), ''Duncan'' (birgə qələbə, 2011) * Matron Stakes – (1) – ''Rainbow View'' (2009) * Pretty Polly Stakes – (3) – ''Del Deya'' (1994), ''Dar Re Mi'' (2009), ''Izzi Top'' (2012) {{flagicon|Italy}} '''İtaliya''' * Gran Premio del Jockey Club – (1) – ''Shantou'' (1996) * Gran Premio di Milano – (2) – ''Mashaallah'' (1992), ''Shantou'' (1997) * Premio Presidente della Repubblica – (1) – ''Muhtarram'' (1994) * Premio Roma – (2) – ''Knifebox'' (1993), ''Flemensfirth'' (1996) {{flagicon|Saudi Arabia}} '''Səudiyyə Ərəbistanı''' * Saudi Cup – (1) – ''Mishriff'' (2021) {{flagicon|United Arab Emirates}} '''Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri''' * Dubai Sheema Classic – (3) – ''Dar Re Mi'' (2010), ''Jack Hobbs'' (2017), ''Mishriff'' (2021) * Dubai Turf – (4) – ''Lord North'' (2021, 2022, 2023), ''Ombudsman'' (2026) {{flagicon|United States}} '''Amerika Birləşmiş Ştatları''' * Arlington Million – (1) – ''Debussy'' (2010) * Beverly Hills Handicap – (2) – ''Absentia'' (1983), ''Royal Heroine'' (1984) * Breeders' Cup Classic – (1) – ''Raven's Pass'' (2008) * Breeders' Cup Filly & Mare Turf – (1) – ''Inspiral'' (2023) * Breeders' Cup Juvenile Turf – (2) – ''Donativum'' (2008), ''Pounced'' (2009) * Breeders' Cup Mile – (1) – ''Royal Heroine'' (1984) * Breeders' Cup Turf – (1) – ''Enable'' (2018) * Carleton F. Burke Handicap – (1) – ''Bel Bolide'' (1983) * Clement L. Hirsch Turf Championship Stakes – (1) – ''Allez Milord'' (1987) * Gamely Stakes – (1) – ''La Koumia'' (1986) * Hollywood Derby – (2) – ''Royal Heroine'' (1983), ''Seek Again'' (2013) * Hollywood Turf Cup – (3) – ''Alphabatim'' (1984, 1986), ''Zoffany'' (1985) * Matriarch Stakes – (2) – ''Royal Heroine'' (1984), ''Asteroid Field'' (1987) * Philip H. Iselin Handicap – (1) – ''Bates Motel'' (1983) * Queen Elizabeth II Challenge Cup Stakes – (1) – ''Ryafan'' (1997) * Ramona Handicap – (1) – ''Annoconnor'' (1988) * San Antonio Handicap – (2) – ''Bates Motel'' (1983), ''Hatim'' (1986) * San Luis Rey Handicap – (1) – ''Zoffany'' (1987) * Santa Anita Handicap – (1) – ''Bates Motel'' (1983) * Sunset Handicap – (1) – ''Zoffany'' (1986) * Vanity Handicap – (1) – ''Annoconnor'' (1988) * Yellow Ribbon Stakes – (2) – ''Bonne Ile'' (1986), ''Ryafan'' (1997) == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} 9efruiqa1zne29fsz52b76l3tj72hji 14 984822 8985177 8953885 2026-07-01T12:34:03Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:İslam davranışı və təcrübəsi]] 8985177 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:Ölkələrə görə Holokostun inkarı]] [[Kateqoriya:İranda konspirasiya nəzəriyyələri|Holokostun inkarı]] [[Kateqoriya:İranda antisemitizm|Holokostun inkarı]] [[Kateqoriya:İran cəmiyyəti|Holokostun inkarı]] [[Kateqoriya:İranda siyasət]] [[Kateqoriya:İslam davranışı və təcrübəsi]] bsbrxfi45vhmaeevetsy56c2m16veuk 8985562 8985177 2026-07-02T03:06:52Z Hilal knight 72471 [[Kateqoriya:İslam davranışı və təcrübəsi]] silindi 8985562 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:Ölkələrə görə Holokostun inkarı]] [[Kateqoriya:İranda konspirasiya nəzəriyyələri|Holokostun inkarı]] [[Kateqoriya:İranda antisemitizm|Holokostun inkarı]] [[Kateqoriya:İran cəmiyyəti|Holokostun inkarı]] [[Kateqoriya:İranda siyasət]] 2yn85utzclsv75ncro7yni2834gtmps 0 984903 8985811 8984179 2026-07-02T11:21:04Z Philosopherazer 40686 8985811 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Turtle lamp.jpg|thumb|260px|[[Tısbağa]] formasında dizayn edilmiş dekorativ lampa.]] [[Fayl:Chinese - Wine Pot - Walters 44569 - Side (cropped).jpg|thumb|260px|[[Çin mədəniyyəti]]nə aid dekorativ şərab bədniyəsi.]] Dekorativ-tətbiqi incəsənət və ya '''dekorativ incəsənət''' — eyni zamanda həm estetik (gözəllik), həm də praktiki (funksional) xüsusiyyətlərə malik olan əşyaların layihələndirilməsi və istehsalı ilə məşğul olan [[incəsənət]] və ya [[əl işi|əl işləri]] sahəsi.<ref>{{cite web |url=https://www.encyclopedia.com/literature-and-arts/fashion-design-and-crafts/arts-and-crafts/decorative-arts |title=Decorative Arts |publisher=Encyclopedia.com |language=en |accessdate=2020-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200521235548/https://www.encyclopedia.com/literature-and-arts/fashion-design-and-crafts/arts-and-crafts/decorative-arts |archivedate=2020-05-21}}</ref> Bu incəsənət sahəsi [[interyer dizaynı|daxili memarlığı (interyeri)]] özündə birləşdirsə də, bir qayda olaraq eksteryer [[memarlıq|memarlığını]] bura daxil etmir. Dekorativ incəsənətlər adətən yalnız estetik keyfiyyətləri, vizual zövqü və intellektual duyğuları hərəkətə gətirmək məqsədilə obyektlər yaradan "[[təsviri incəsənət]]" növlərindən — yəni [[rəngkarlıq]], [[qrafika]] (cizgi), [[fotoqrafiya]] və irimiqyaslı [[heykəltəraşlıq]]dan fərqləndirilir və ayrı təsnif edilir.<ref>{{cite web |url=http://www.visual-arts-cork.com/definitions/decorative-art.htm |title=Decorative Art, Crafts |publisher=Visual Arts Cork |language=en |accessdate=2020-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200226044140/http://www.visual-arts-cork.com/definitions/decorative-art.htm |archivedate=2020-02-26}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/art/decorative-art |title=Decorative art: Definition, Examples, & Facts |publisher=Encyclopædia Britannica |language=en |accessdate=2020-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008083753/https://www.britannica.com/art/decorative-art |archivedate=2020-10-08}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Biblioqrafiya == {{Refbegin}} * Fiell, Charlotte and Peter, eds. ''Decorative Art Yearbook'' (one for each decade of the 20th century). Translated. Bonn: [[Taschen]], 2000. * Fleming, John and Hugh Honour. ''Dictionary of the Decorative Arts''. New York: Harper and Row, 1977. * Frank, Isabelle. ''The Theory of Decorative Art: An Anthology of European and American Writings, 1750–1940''. New Haven: Yale University Press, 2000. * Campbell, Gordon. ''The Grove Encyclopedia of Decorative Arts''. New York: Oxford University Press, 2006. * Thornton, Peter. ''Authentic Decor: Domestic Interior, 1620–1920''. London: Seven Dials, 2000. {{Refend}} == Əlavə ədəbiyyat siyahısı == *Auther, Elissa, ''String, felt, thread: Hierarchy of art and craft in American art'', 2010, University of Minnesota Press. * Adrienne L. Childs, 2025, Ornamental Blackness: The Black Figure in European Decorative Arts, Yale University Press. *Peter Dormer (ed.), ''[https://books.google.com/books?id=wSZASV70krMC The Culture of Craft]'', 1997, [[Mançester Universiteti|Manchester University]] Press, {{ISBN|0719046181|9780719046186}} == Xarici keçidlər == * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_1.pdf Adil Əsədov. Dekor və dekorasiya fəlsəfi kontekstdə mövzusu ətrafında ötən əsrlərdən üzübəri davam edən virtual mükalimə// Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 1. Bakı, Elm, 2024. s.236-239] * [https://www.philosophy.edu.az/files/2024_Adil_Asadov_Gozelliyin_fel_Kitab_2.pdf Adil Əsədov. İnsanın və ətrafının eksternal bəzəklə mahiyyətə bənzədilməsi: dekor və dekorasiya // Adil Əsədov. Fəlsəfi pentalogiya: Birinci bölüm - Gözəlliyin fəlsəfəsi. Kitab 2. Bakı, Elm, 2024. s.183-197] * [https://search.library.wisc.edu/digital/ADLDecArts Digital Library for the Decorative Arts and Material Culture] - produced by the [[Viskonsin–Medison Universiteti|University of Wisconsin–Madison]] library system, funded by the Chipstone Foundation * [https://www.metmuseum.org/about-the-met/collection-areas/european-sculpture-and-decorative-arts European Sculpture and Decorative Arts collection] from the [[Metropoliten muzeyi|Metropolitan Museum of Art]], [[Nyu-York|New York]] * [https://www.nga.gov/collection/decorative-arts.html Decorative Arts collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191030194527/https://www.nga.gov/collection/decorative-arts.html |date=2019-10-30 }} of the [[Milli Sənət Qalereyası|National Gallery of Art]], [[Vaşinqton (şəhər)|Washington, D.C.]] * [https://www.mobiliernational.culture.gouv.fr/ Collection] of the Mobilier National, Paris * [https://www.mcny.org/node/331 Furniture & Decorative Arts collection] from the Museum of the City of New York * [https://museoartedecorativo.cultura.gob.ar/ Museo Nacional de Arte Decorativo] - website of the National Museum of Decorative Arts, Buenos Aires, [[Argentina]] {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Dekorativ-tətbiqi incəsənət]] [[Kateqoriya:Dizayn]] [[Kateqoriya:Təsviri incəsənət janrları]] [[Kateqoriya:Art media]] [[Kateqoriya:Memarlıq elementləri]] [[Kateqoriya:İnteryer]] [[Kateqoriya:Bağçılıq vasitələri]] mxd4rqzr2dpu04pv0pwgpplbjnrqthj 0 984933 8985446 8895552 2026-07-01T20:23:35Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985446 wikitext text/x-wiki {{Rəsədxana}} '''Beloqradçik rəsədxanası''' və ya '''Beloqradçik Astronomiya Rəsədxanası''' ({{lang-bg|Белоградчишка обсерватория}}) — [[Bolqarıstan Elmlər Akademiyası]]nın [[Astronomiya İnstitutu (Bolqarıstan Elmlər Akademiyası)|Astronomiya İnstitutu]] tərəfindən idarə olunan [[astronomiya]] [[rəsədxana]]sıdır.<ref>{{Cite web |title=Astronomical Observatory |url=https://www.fodors.com/world/europe/bulgaria/things-to-do/sights/reviews/astronomical-observatory-615369 |access-date=2024-02-05 |website=[[Fodor's]] |archive-date=2024-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240206040547/https://www.fodors.com/world/europe/bulgaria/things-to-do/sights/reviews/astronomical-observatory-615369 |url-status=live }}</ref> O, [[Bolqarıstan]]ın şimal-qərbində, [[Beloqradçik]] şəhəri yaxınlığında, [[Balkan dağları]]nın qərb ətəyində yerləşir. Eyni institutun digər əsas rəsədxanası [[Rojen rəsədxanası]]dır. ==Tarix== Rəsədxana 1961-ci ildə astronomiya həvəskarları tərəfindən, o cümlədən daha sonra [[Sofiya Universiteti]]ndə baş assistent olan Hristo Kostovun (1932–1982) rəhbərliyi ilə qurulmuşdur. Beloqradçik rəsədxanası Bolqarıstanda ilk məktəb rəsədxanası hesab olunur. Rəsmi açılış mərasimi 21 iyun 1965-ci ildə keçirilmiş və ilk direktor Dr. Aleksandr Tomov (1930–2009) olmuşdur. Açılışda Bolqarıstanın aparıcı astronomları, o cümlədən akademik Nikola Bonev (1898–1979), professor Malina Popova (1922–2011) və digər elmi nümayəndələr iştirak etmişlər. 1964–1974-cü illərdə rəsədxana [[Kosmik yarış]] dövründə sovet peyklərinin izlənməsi üçün yardımçı müşahidə bazası kimi istifadə edilmişdir. 1960-cı illərin sonlarında müşahidə və tədris otaqları genişləndirilmişdir. Dr. Tomovun rəhbərliyi dövründə (1964–1988) rəsədxananın inkişafında [[Sovet İttifaqı]] astronomiya məktəbinin təcrübəsindən geniş istifadə olunmuşdur. Bu dövrdə [[Boris Vorontsov-Velyaminov]], A. Maseviç və İ. Karachentsev kimi sovet astronomları ilə elmi əməkdaşlıq qurulmuşdur. 1976-cı ildə rəsədxananın idarəsi [[Bolqarıstan Elmlər Akademiyası]] tərəfindən tam olaraq ələ keçirilmişdir. 1995-ci ildə Astronomiya İnstitutu ayrıca struktur halına gəldikdən sonra rəsədxana yenidən inkişaf dövrünə qədəm qoymuşdur. 1990–2000-ci illərdə direktor olmuş Assoc. Prof. Dr. Aleksandr Antov rəsədxananın modernləşdirilməsini həyata keçirmişdir. Hazırda rəsədxananın direktoru Assoc. Prof. Dr. Anton Striqaçevdir. 2015-ci ilin iyulunda rəsədxana 50 illik yubileyini qeyd etmiş və Bolqar Astronomiya Cəmiyyətinin 10-cu illik konfransına ev sahibliyi etmişdir. ==Avadanlıq== Rəsədxana ilkin olaraq 15 sm-lik [[Kassegreyn teleskopu]] ilə fəaliyyətə başlamışdır. 1969-cu ildə bu teleskop 60 sm-lik Kassegreyn teleskopu ilə əvəz olunmuşdur. Teleskopun fokus məsafəsi 2400 mm, Kassegreyn fokusunda isə 7500 mm-dir. Nisbi apertura f/12.5 təşkil edir. Görüş sahəsi 20 dəqiqə bucaqdır. 1994-cü ildə əlavə olaraq 14 düymlük (36 sm) [[Şmidt-Kassegreyn]] teleskopu quraşdırılmışdır. İlk 15 sm teleskop hazırda yalnız ziyarətçilər üçün nümayiş məqsədilə istifadə olunur. 60 sm-lik teleskop uzun müddət [[Balkanlar]]da ən böyük teleskop olmuş, daha sonra bu statusu [[Rozhen Rəsədxanası]]ndakı 2 metrlik teleskop almışdır. ==İnstrumentasiya== 1973-cü ildə ilk Bolqarıstan təkkanallı elektro-[[fotometr]] hazırlanmış və teleskopa quraşdırılmışdır. O, UBV fotometrik sisteminə əsaslanırdı. Sonrakı illərdə müxtəlif təkmilləşdirmələr aparılmışdır. 1997-ci ildən CCD kameralar istifadə olunmağa başlanmışdır. 2008-ci ildən etibarən FLI PL-9000 CCD kamera sistemi əsas teleskopa inteqrasiya olunmuşdur. ==Müşahidələr== İlkin dövrdə rəsədxana əsasən peyk astrometriyası ilə məşğul olmuşdur. 1964–1974-cü illərdə 1000-dən çox sovet peyki izlənmiş və məlumatlar Moskva Missiya İdarə Mərkəzinə göndərilmişdir. Sonrakı illərdə ikili qalaktikalar, dəyişən ulduzlar və Günəş sistemi kiçik cisimləri müşahidə edilmişdir. 1994-cü ildə [[Shoemaker–Levy 9]] kometasının Yupiterlə toqquşmasının müşahidəsində də iştirak etmişdir. Son dövrlərdə rəsədxana əsasən dəyişən ulduzlar və [[aktiv qalaktik nüvələr]] (AGN), o cümlədən blazarlar üzərində tədqiqatlar aparır. Eyni zamanda Avropa və digər ölkələrin rəsədxanaları ilə birgə müşahidələr həyata keçirilir. ==Əməkdaşlıq== Rəsədxana [[Rojen Rəsədxanası]], [[Krım Astrofizika Rəsədxanası]], [[Byurakan Rəsədxanası]], [[Skinakas Rəsədxanası]] və digər beynəlxalq elmi mərkəzlərlə əməkdaşlıq edir. Beləliklə, Belogradçik Rəsədxanası Bolqarıstanın astronomiya elminin inkişafında mühüm rol oynayan əsas elmi mərkəzlərdən biri hesab olunur. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.astro.bas.bg/~aobel/ Official website] * [http://www.astro.bas.bg/index.php Institute of Astronomy website] * [https://web.archive.org/web/20110727110731/http://www.nao-rozhen.org/ Rozhen Observatory website] * [http://www.venets.org/getfile.php?id=93 Alexander Tomov's history as a director (in Bulgarian)] {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Bolqarıstan Elmlər Akademiyası]] [[Kateqoriya:Bolqarıstanda astronomik rəsədxanalar]] [[Kateqoriya:Vidin vilayətindəki binalar və tikililər]] [[Kateqoriya:Beloqradçik bələdiyyəsi]] l3aj62e7c9a0zkvo3rtpkm2163ehm6w 0 986114 8985507 8976177 2026-07-01T22:15:13Z ChanisCaucasi 95249 /* */ 8985507 wikitext text/x-wiki {{Futbol liqası sezonu |şəkil= |pixels= |tarix= 8 mart 2025 – 20 may 2026 |imza= |sezon=2025/2026 |çempion= |yuxarı liqaya qalxanlar=[[Zəngəzur FK]] |aşağı liqaya düşənlər= |Kontinental kubok1=[[UEFA Region Kuboku|Region Kuboku]] |kontinental kubok1 gedən=[[Zəngəzur FK|Zəngəzur]] |matç sayı=524 |ümumi qol sayı=2,922 |orta qol sayı=5.58 |komanda sayı=67 |bombardirlər= |yüksək hesablı ev qələbəsi= |yüksək hesablı səfər qələbəsi= |ən qollu matç= |ən uzun qələbə seriyası= |ən uzun məğlubiyyətsizlik seriyası= |ən uzun qələbəsizlik seriyası= |ən uzun məğlubiyyət seriyası= |yüksək tamaşaçı sayı= |aşağı tamaşaçı sayı= |ümumi tamaşaçı sayı= |orta tamaşaçı sayı= |ən çox qol vuran= |ən çox asist edən= |əvvəlki sezon=[[Azərbaycan Region Liqası 2024/2025|2024/2025]] |sonrakı sezon=[[Azərbaycan Region Liqası 2026/2027|2026/2027]] }} '''Azərbaycan Region Liqası 2025/2026''' — [[Azərbaycan Region Liqası]]nın 7-ci mövsümü. == Zəmin == Region Liqasının 2024/25 mövsümünün final matçında "[[Xankəndi FK|Xankəndi]]" və "[[Energetik Əli-Bayramlı FK|Şirvan]]" komandaları qarşılaşmış, "Xankəndi" rəqibini 3:0 hesabı ilə məğlub edərək çempion olmuş və [[Azərbaycan İkinci Liqası 2025/2026|İkinci Liqaya]] vəsiqə əldə etmişdir. Turniri ikinci pillədə tamamlayan "Şirvan" növbəti mövsümdə İkinci Liqaya vəsiqə əldə etmək uğrunda sonuncu mövsümü 13-cü yerdə tamamlamış "[[Lerik PFK|Lerik]]" komandası ilə pley-off matçına çıxıb.<ref>{{Cite web |last= |title=Region Liqası: “Xankəndi” çempion |url=https://apasport.az/azerbaycan/region-liqasi-xankendi-cempion-yenilenib-217622 |access-date=2025-05-22 |website=Apasport.az |language=az |archive-date=2025-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522210423/https://apasport.az/azerbaycan/region-liqasi-xankendi-cempion-yenilenib-217622 |url-status=live }}</ref> 29 may saat 16:00-da [[ASCO Arena]]da keçirilmiş matçda "Şirvan" "Lerik" üzərində 3–2 hesablı qələbə qazanaraq 2025/26 mösümündə İkinci Liqada oynamaq hüququ əldə edib, "Lerik" isə Region Liqasına düşüb.<ref>{{Cite web |last= |title="Şirvan" II Liqada |url=https://apasport.az/azerbaycan/lerik-ii-liqada-yenilenib-217922 |access-date=2025-05-29 |website=Apasport.az |language=az |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529214734/https://apasport.az/azerbaycan/lerik-ii-liqada-yenilenib-217922 |url-status=live }}</ref> == Reqlament == Region Liqasının qalibi İkinci Liqaya yüksəlir. İkinci Liqada sonuncudan əvvəlki yeri tutmuş komanda Region Liqasının finalçısı (2-ci yerin sahibi) ilə pley-off oynayır. Pley-off ev-səfər prinsipi ilə olmaqla 2 oyundan ibarət olacaq. İki oyunun nəticəsinə görə qalib müəyyənləşməzsə, əlavə vaxt (hər biri 15 dəqiqədən ibarət iki hissə) təyin olunur, bu zaman da qalib müəyyənləşməzsə, penaltilər seriyası tətbiq olunur. Bu iki oyunun nəticəsinə görə qalib olan komanda növbəti mövsüm İkinci Liqada oynamaq hüququ qazanır, məğlub olan komanda isə Region Liqasında çıxış edir.<ref>{{Cite web |url=https://www.affa.az/index.php/yarlar/region-liqas/sasnam/60932 |title=AFFA Region Liqası |access-date=2026-05-20 |archive-date=2023-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311181645/https://www.affa.az/index.php/yarlar/region-liqas/sasnam/60932 |url-status=live }}</ref> Region Liqasının qalibi UEFA Region Kubokunda Azərbaycanı təmsil edir. Liqada ilk üç yeri tutan komandaların futbolçuları və baş məşqçiləri medallarla, AFFA-nın diplomları və pul mükafatı ilə təltif olunur. Birinci yerin sahibi 10.000 AZN, ikinci yer 5.000 AZN, üçüncü yer isə 2.000 AZN məbləğində pul mükafatı alır. Mövsümün sonunda liqanın ən məhsuldar oyunçusu və ən yaxşı futbolçusu seçilir və hədiyyələrlə mükafatlandırılır.<ref name=":0">{{Cite web |title=AFFA - Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası |url=https://www.affa.az/index.php/yarlar/region-liqas/sasnam/60932 |access-date=2025-03-04 |website=www.affa.az |archive-date=2023-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311181645/https://www.affa.az/index.php/yarlar/region-liqas/sasnam/60932 |url-status=live }}</ref> 2025/26 mövsümündə Paytaxt və Şimal, Mərkəz, Şimal-Qərb və Qərb, Cənub olmaqla 4 regionu əhatə edəcək. Ümumilikdə 54 komandanın iştirak edəcəyi turnirdə ilk oyunlar martın 8–9-da baş tutacaq. Mövsüm may ayının sonlarında başa çatacaq.<ref>{{Cite web |date=2025-03-04 |title=AFFA Region Liqasının püşkü atılıb |url=https://report.az/futbol-xeberleri/affa-region-liqasinin-pusku-atilib/ |access-date=2025-03-04 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2025-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304200156/https://report.az/futbol-xeberleri/affa-region-liqasinin-pusku-atilib/ |url-status=live }}</ref> == Turnir cədvəli == === Paytaxt və Şimal zonası === ==== A qrupu ==== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source= |team1=SAM |team2=QOB |team3=TOP |team4=QBP |team5=SKG |team6=CIN |team7=LOK |team8=CRY |team9=AMI |result1=PLOF |result2=PLOF |result3=PLOF |update= 20 may 2026 |win_AMI=1 |draw_AMI=4 |loss_AMI=11|gf_AMI=27|ga_AMI=63|win_CIN=7 |draw_CIN=0 |loss_CIN=9 |gf_CIN=34|ga_CIN=44|win_CRY=2 |draw_CRY=4 |loss_CRY=10|gf_CRY=24|ga_CRY=46|win_LOK=3 |draw_LOK=4 |loss_LOK=9 |gf_LOK=29|ga_LOK=57|win_QBP=7 |draw_QBP=3 |loss_QBP=6 |gf_QBP=43|ga_QBP=34|win_QOB=10|draw_QOB=5 |loss_QOB=1 |gf_QOB=35|ga_QOB=17|win_SAM=12|draw_SAM=1 |loss_SAM=2 |gf_SAM=52|ga_SAM=14|win_SKG=5 |draw_SKG=6 |loss_SKG=4 |gf_SKG=32|ga_SKG=18|win_TOP=9 |draw_TOP=3 |loss_TOP=4 |gf_TOP=48|ga_TOP=31|name_SAM=[[Samur FK]] |name_QOB=[[Qobustan FK]] |name_TOP=[[Topçular FK]] |name_QBP=[[Qobu PFK]] |name_SKG=[[ŞKGB]] |name_CIN=[[Çinar Zəngilan FK]] |name_LOK=[[Lokomotiv Baku]] |name_CRY=[[Crystal FC]] |name_AMI=[[Əmirli FK]] |show_limit=5 |class_rules=1) Xal; 2) Şəxsi görüşlərdə qazanılan xal; 3) Şəxsi görüşlərdə qol fərqi; 4) Şəxsi görüşlərdə atılan qol; 5) İki komanda olduğu təqdirdə şəxsi görüşlərdə səfərdə ən çox qol atan; 6) Qol ortalaması; 7) Atılan qol |res_col_header=Q |col_PLOF=green1 |text_PLOF={{nobr|Pley-off mərhələsinə vəsiqə}} }}</onlyinclude> ==== B qrupu ==== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source= |team1=MAR |team2=SIR |team3=XUD |team4=DIR |team5=QSX |team6=UNI |team7=CEN |team8=GAN |result1=PLOF |result2=PLOF |result3=PLOF |update= 20 may 2026 |win_CEN=3 |draw_CEN=0 |loss_CEN=11|gf_CEN=22 |ga_CEN=73 |win_DIR=6 |draw_DIR=1 |loss_DIR=7 |gf_DIR=38 |ga_DIR=46 |win_GAN=0 |draw_GAN=0 |loss_GAN=14|gf_GAN=7 |ga_GAN=97 |win_MAR=13|draw_MAR=1 |loss_MAR=0 |gf_MAR=120|ga_MAR=7 |win_QSX=6 |draw_QSX=0 |loss_QSX=8 |gf_QSX=33 |ga_QSX=44 |win_SIR=11|draw_SIR=1 |loss_SIR=2 |gf_SIR=63 |ga_SIR=19 |win_UNI=5 |draw_UNI=1 |loss_UNI=8 |gf_UNI=27 |ga_UNI=63 |win_XUD=8 |draw_XUD=4 |loss_XUD=2 |gf_XUD=63 |ga_XUD=24 |name_MAR=[[Marafon İK]] |name_SIR=[[Şirvanovka FK]] |name_XUD=[[Xudat City FA]] |name_DIR=[[Dirçəliş FK]] |name_QSX=[[Qaradağ Şıxlar FK]] |name_UNI=[[Universal FA]] |name_CEN=[[Cəngi FK]] |name_GAN=[[Gənclik İK]] |show_limit=5 |class_rules=1) Xal; 2) Şəxsi görüşlərdə qazanılan xal; 3) Şəxsi görüşlərdə qol fərqi; 4) Şəxsi görüşlərdə atılan qol; 5) İki komanda olduğu təqdirdə şəxsi görüşlərdə səfərdə ən çox qol atan; 6) Qol ortalaması; 7) Atılan qol |res_col_header=Q |col_PLOF=green1 |text_PLOF={{nobr|Pley-off mərhələsinə vəsiqə}} }}</onlyinclude> === Şimal-Qərb və Qərb zonası === ==== A qrupu ==== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source= |team1=BER |team2=QOV |team3=KAR |team4=TER |team5=GOY |team6=BAL |team7=NAF |team8=ZAQ |result1=PLOF |result2=PLOF |result3=PLOF |update= 20 may 2026 |win_BAL=5 |draw_BAL=1 |loss_BAL=8 |gf_BAL=33 |ga_BAL=35 |win_BER=10|draw_BER=3 |loss_BER=0 |gf_BER=54 |ga_BER=13 |win_GOY=6 |draw_GOY=1 |loss_GOY=6 |gf_GOY=37 |ga_GOY=32 |win_KAR=6 |draw_KAR=4 |loss_KAR=4 |gf_KAR=30 |ga_KAR=19 |win_NAF=4 |draw_NAF=4 |loss_NAF=6 |gf_NAF=25 |ga_NAF=27 |win_QOV=9 |draw_QOV=3 |loss_QOV=2 |gf_QOV=43 |ga_QOV=19 |win_TER=6 |draw_TER=2 |loss_TER=6 |gf_TER=41 |ga_TER=36 |win_ZAQ=0 |draw_ZAQ=0 |loss_ZAQ=14|gf_ZAQ=13 |ga_ZAQ=95 |name_BER=[[Bərdə FK]] |name_QOV=[[Qovlar FK]] |name_KAR=[[Karma FK]] |name_TER=[[Tərtər PFK]] |name_GOY=[[Göyəzən PFK]] |name_BAL=[[Balakən FK]] |name_NAF=[[Naftalan Gəncləri İK|Naftalan Gəncləri]] |name_ZAQ=[[Zaqatala City]] |show_limit=5 |class_rules=1) Xal; 2) Şəxsi görüşlərdə qazanılan xal; 3) Şəxsi görüşlərdə qol fərqi; 4) Şəxsi görüşlərdə atılan qol; 5) İki komanda olduğu təqdirdə şəxsi görüşlərdə səfərdə ən çox qol atan; 6) Qol ortalaması; 7) Atılan qol |res_col_header=Q |col_PLOF=green1 |text_PLOF={{nobr|Pley-off mərhələsinə vəsiqə}} }}</onlyinclude> ==== B qrupu ==== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source= |team1=SAF |team2=GOR |team3=SMX |team4=ARS |team5=VTG |team6=XOC |team7=NAF |result1=PLOF |result2=PLOF |result3=PLOF |update= 20 may 2026 |win_ARS=5 |draw_ARS=1 |loss_ARS=6 |gf_ARS=21 |ga_ARS=21 |win_GOR=8 |draw_GOR=2 |loss_GOR=2 |gf_GOR=27 |ga_GOR=12 |win_NAF=2 |draw_NAF=2 |loss_NAF=8 |gf_NAF=18 |ga_NAF=49 |win_SAF=9 |draw_SAF=2 |loss_SAF=1 |gf_SAF=45 |ga_SAF=9 |win_SMX=7 |draw_SMX=0 |loss_SMX=5 |gf_SMX=22 |ga_SMX=19 |win_VTG=4 |draw_VTG=0 |loss_VTG=8 |gf_VTG=31 |ga_VTG=31 |win_XOC=3 |draw_XOC=1 |loss_XOC=8 |gf_XOC=17 |ga_XOC=40 |name_SAF=[[Şəfəq FK]] |name_GOR=[[Goranboy FK]] |name_SMX=[[Samux FK]] |name_ARS=[[Ərəş Sporting FK]] |name_VTG=[[VT Gəncə FK]] |name_XOC=[[Xocalı PFK]] |name_NAF=[[Naftalan FK]] |show_limit=5 |class_rules=1) Xal; 2) Şəxsi görüşlərdə qazanılan xal; 3) Şəxsi görüşlərdə qol fərqi; 4) Şəxsi görüşlərdə atılan qol; 5) İki komanda olduğu təqdirdə şəxsi görüşlərdə səfərdə ən çox qol atan; 6) Qol ortalaması; 7) Atılan qol |res_col_header=Q |col_PLOF=green1 |text_PLOF={{nobr|Pley-off mərhələsinə vəsiqə}} }}</onlyinclude> === Mərkəz zonası === ==== A qrupu ==== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source= |team1=XEZ |team2=BEY |team3=MUR |team4=HAC |team5=ARA |team6=MER |team7=XAN |team8=UCA |team9=BAK |result1=PLOF |result2=PLOF |result3=PLOF |update= 20 may 2026 |win_ARA=9 |draw_ARA=0 |loss_ARA=7 |gf_ARA=46 |ga_ARA=38 |win_BAK=0 |draw_BAK=0 |loss_BAK=16|gf_BAK=7 |ga_BAK=110|win_BEY=12|draw_BEY=1 |loss_BEY=3 |gf_BEY=72 |ga_BEY=23 |win_HAC=9 |draw_HAC=0 |loss_HAC=7 |gf_HAC=49 |ga_HAC=31 |win_MER=7 |draw_MER=1 |loss_MER=7 |gf_MER=47 |ga_MER=42 |win_MUR=10|draw_MUR=1 |loss_MUR=4 |gf_MUR=60 |ga_MUR=29 |win_UCA=2 |draw_UCA=0 |loss_UCA=14|gf_UCA=19 |ga_UCA=75 |win_XAN=7 |draw_XAN=0 |loss_XAN=9 |gf_XAN=37 |ga_XAN=55 |win_XEZ=13|draw_XEZ=1 |loss_XEZ=2 |gf_XEZ=87 |ga_XEZ=21 |name_XEZ=[[Xəzər FK (Ağcabədi)|Xəzər (Ağcabədi)]] |name_BEY=[[Beyləqan FK]] |name_MUR=[[Murov Kəlbəcər FK]] |name_HAC=[[Hacıqabul FK|Hacıqabul]] |name_ARA=[[Araz FK (İmişli)|Araz (İmişli)]] |name_MER=[[Mərcanlı FK]] |name_XAN=[[Xan Çinar FK]] |name_UCA=[[Ucar FK]] |name_BAK=[[Bakı TFK]] |show_limit=5 |class_rules=1) Xal; 2) Şəxsi görüşlərdə qazanılan xal; 3) Şəxsi görüşlərdə qol fərqi; 4) Şəxsi görüşlərdə atılan qol; 5) İki komanda olduğu təqdirdə şəxsi görüşlərdə səfərdə ən çox qol atan; 6) Qol ortalaması; 7) Atılan qol |res_col_header=Q |col_PLOF=green1 |text_PLOF={{nobr|Pley-off mərhələsinə vəsiqə}} }}</onlyinclude> ==== B qrupu ==== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source= |team1=MIL |team2=AGS |team3=SAB |team4=AGC |team5=IBE |team6=BAH |team7=OSA |team8=ARA |team9=IST |result1=PLOF |result2=PLOF |result3=PLOF |update= 20 may 2026 |win_AGC=7 |draw_AGC=2 |loss_AGC=7 |gf_AGC=52 |ga_AGC=43 |win_AGS=12|draw_AGS=2 |loss_AGS=2 |gf_AGS=50 |ga_AGS=23 |win_ARA=4 |draw_ARA=3 |loss_ARA=9 |gf_ARA=36 |ga_ARA=54 |win_BAH=5 |draw_BAH=3 |loss_BAH=8 |gf_BAH=26 |ga_BAH=43 |win_IBE=7 |draw_IBE=2 |loss_IBE=7 |gf_IBE=45 |ga_IBE=46 |win_IST=2 |draw_IST=0 |loss_IST=14|gf_IST=18 |ga_IST=53 |win_MIL=12|draw_MIL=2 |loss_MIL=2 |gf_MIL=57 |ga_MIL=24 |win_OSA=5 |draw_OSA=2 |loss_OSA=8 |gf_OSA=27 |ga_OSA=39 |win_SAB=8 |draw_SAB=2 |loss_SAB=5 |gf_SAB=39 |ga_SAB=25 |name_MIL=[[Mil FK (Beyləqan)|Mil (Beyləqan)]] |name_AGS=[[Ağsu Siti FK|Ağsu Siti]] |name_SAB=[[Sabirabad FK]] |name_AGC=[[Ağcabədi FK]] |name_IBE=[[İmişli Bələdiyyəspor]] |name_BAH=[[Bahar FK]] |name_OSA=[[Olimpik Sabirabad FK]] |name_ARA=[[Aran FK (Beyləqan)]] |name_IST=[[İstiqlal FK]] |show_limit=5 |class_rules=1) Xal; 2) Şəxsi görüşlərdə qazanılan xal; 3) Şəxsi görüşlərdə qol fərqi; 4) Şəxsi görüşlərdə atılan qol; 5) İki komanda olduğu təqdirdə şəxsi görüşlərdə səfərdə ən çox qol atan; 6) Qol ortalaması; 7) Atılan qol |res_col_header=Q |col_PLOF=green1 |text_PLOF={{nobr|Pley-off mərhələsinə vəsiqə}} }}</onlyinclude> === Cənub zonası === <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source= |team1=BIL |team2=VIL |team3=LEN |team4=ZAF |team5=SAL |team6=NEF |team7=XID |team8=ERK |team9=NAX |result1=PLOF |result2=PLOF |result3=PLOF |update= 20 may 2026 |win_BIL=12|draw_BIL=3 |loss_BIL=1 |gf_BIL=80 |ga_BIL=13 |win_ERK=4 |draw_ERK=0 |loss_ERK=12|gf_ERK=24 |ga_ERK=55 |win_LEN=8 |draw_LEN=4 |loss_LEN=4 |gf_LEN=38 |ga_LEN=23 |win_NAX=1 |draw_NAX=0 |loss_NAX=15|gf_NAX=10 |ga_NAX=119|win_NEF=6 |draw_NEF=2 |loss_NEF=8 |gf_NEF=23 |ga_NEF=27 |win_SAL=7 |draw_SAL=2 |loss_SAL=7 |gf_SAL=34 |ga_SAL=26 |win_VIL=12|draw_VIL=2 |loss_VIL=2 |gf_VIL=51 |ga_VIL=10 |win_XID=4 |draw_XID=4 |loss_XID=8 |gf_XID=31 |ga_XID=38 |win_ZAF=8 |draw_ZAF=3 |loss_ZAF=5 |gf_ZAF=47 |ga_ZAF=27 |name_BIL=[[Biləsuvar FK]] |name_VIL=[[Viləş PFK]] |name_LEN=[[Lənkəran FK]] |name_ZAF=[[Zəfər-44 FK|Zəfər-44]] |name_SAL=[[Salyan OİK]] |name_NEF=[[Neftçala FK]] |name_XID=[[Xıdırlı FK]] |name_ERK=[[Ərkivan FK (Masallı)|Ərkivan (Masallı)]] |name_NAX=[[Naxçıvan FK]] |show_limit=5 |class_rules=1) Xal; 2) Şəxsi görüşlərdə qazanılan xal; 3) Şəxsi görüşlərdə qol fərqi; 4) Şəxsi görüşlərdə atılan qol; 5) İki komanda olduğu təqdirdə şəxsi görüşlərdə səfərdə ən çox qol atan; 6) Qol ortalaması; 7) Atılan qol |res_col_header=Q |col_PLOF=green1 |text_PLOF={{nobr|Pley-off mərhələsinə vəsiqə}} }}</onlyinclude> == Pley-off mərhələsi == {{#invoke:RoundN|main|columns=4 |style=font-size:90%; white-space:nowrap |score-boxes=3|3rdplace=yes|short_brackets=yes |score-width=20 |RD1=[[#1/8 Final|1/8 Final]] |RD2=[[#1/4 Final|1/4 Final]] |RD3=[[#Yarı Final|Yarı Final]] |RD4=[[#Final|Final]] |RD5=[[#3-cü yer uğrunda matç|3-cü yer uğrunda]] ||[[Xəzər FK (Ağcabədi)|Xəzər (Ağcabədi)]]|2|4|'''6'''|[[Qovlar FK]]|1|3|'''4''' ||[[Zəngəzur FC]]|3|2|'''5'''|[[Viləş PFK]]|1|2|'''3''' ||[[Samur FK]]|3|0|'''3'''|[[Şirvanovka FK]]|0|1|'''1''' ||[[Biləsuvar FK]]|3|5|'''8'''|[[Ağsu Siti FK|Ağsu Siti]]|0|2|'''2''' ||[[Mil FK (Beyləqan)|Mil (Beyləqan)]]|3|1|'''4'''|[[Ramana FK]]|0|4|'''4'''{{efn|Ramana FK penaltilərlə 3:1 qazanaraq mərhələni keçdi.}} ||[[Marafon İK]]|7|5|'''12'''|[[Qobustan FK]]|0|2|'''2''' ||[[Şəfəq FK]]|10|3|'''13'''|[[Beyləqan FK]]|1|0|'''1''' ||[[Bərdə FK]]|1|0|'''1'''|[[Lənkəran FK]]|0|2|'''2''' ||[[Xəzər FK (Ağcabədi)|Xəzər (Ağcabədi)]]|3|2|'''5'''|[[Zəngəzur FC]]|5|7|'''12''' ||[[Biləsuvar FK]]|3|4|'''7'''|[[Samur FK]]|0|1|'''1''' ||[[Ramana FK]]|0|1|'''1'''|[[Marafon İK]]|4|3|'''7''' ||[[Şəfəq FK]]|6|3|'''9'''|[[Lənkəran FK]]|0|3|'''3''' ||[[Zəngəzur FC]]|2|2|'''4'''|[[Biləsuvar FK]]|0|1|'''1''' ||[[Marafon İK]]|5|1|'''6'''|[[Şəfəq FK]]|1|1|'''2''' |18 may – [[Şamaxı şəhər stadionu|Şamaxı]]|'''[[Zəngəzur FC]]'''|'''2'''|||[[Marafon İK]]|'''1'''|| |18 may – [[Şamaxı şəhər stadionu|Şamaxı]]|'''[[Biləsuvar FK]]'''|'''4'''|||[[Şəfəq FK]]|'''1'''|| }} == Qeydlər == {{Notelist}} == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Futbol üzrə Azərbaycan çempionatı}}{{2026-cı ildə Azərbaycan}} [[Kateqoriya:Azərbaycan Region Liqası]] [[Kateqoriya:2025/2026 mövsümündə Azərbaycanda futbol]] 8f2zxcek8sntbkogichb5cwoe5ocvng 10 986963 8985773 8917467 2026-07-02T10:16:07Z Sefer azeri 4000 8985773 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Paris Notr-Dam kilsəsi | title = [[Paris Notr-Dam kilsəsi]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | above = | group1 = Şəhərsalma | list1 = * [[Otel-Dyö (Paris)|Otel-Dyö]] * [[Site adası]] * [[Notr-Dam həyəti - II İohann Pavel meydanı ]] * [[Notr-Dam həyəti fəvvarəsi]] * [[Sıfırıncı kilometr (Fransa)|Sıfırıncı kilometr]] * [[Kluatr-Notr-Dam küçəsi]] * [[XXIII Jan meydanı]] * [[Notr-Dam-de-Pari monastırı]] | group2 = Memarlıq | list2 = * [[Paris Notr-Dam kilsəsinin ximeraları|Ximeralar]] * [[Paris Notr-Dam kilsəsinin qarqoylları|Qarqoyllar]] * [[Paris Notr-Dam kilsəsinin şpili|Şpil]] * [[Paris Notr-Dam kilsəsinin sakristiyası|Sakristiya]] * [[Paris Notr-Dam kilsəsinin Böyük məhkəmə portalı|Böyük məhkəmə portalı]] * [[Paris Notr-Dam kilsəsinin cənub rozeti|Cənub rozeti]] | group3 = Tarix |list3 = * [[Qayıqçılar sütunu]] * [[Qədim Paris Notr-Dam kilsəsi|Qədim kilsə]] * [[Diks-Yuit kolleci]] * [[Paris kafedral məktəbi]] * [[XIII Lüdovik andı]] * [[I Napoleonun tacqoyması]] * [[Notr-Dam işi]] * [[Paris Notr-Dam kilsəsində bombalı partlayış cəhdi]] * [[Paris Notr-Dam kilsəsində yanğın (2019)|Yanğın]] * [[Paris Notr-Dam kilsəsinin təkrar açılışı|Açılış]] | group4 = Din | list4 = * [[Paris arxiyeparxiyası]] * [[Katolik Böyük Oruc moizələri]] * [[Şartr ziyarəti]] * [[:Kateqoriya:Paris Notr-Dam kilsəsində dəfn edilənlər|''Dəfnlər'']] | group5 = Musiqi | list5 = * [[Paris Notr-Dam kilsəsinin zınqırovları|Zınqırovlar]] ** ''[[Emmanuel (zınqırov)|Emmanuel]]'' ** ''[[Mari (zınqırov)|Mari]]'' * [[Notr-Dam məktəbi]] * [[Paris Notr-Dam kilsəsinin Böyük orqanı|Böyük orqan]] * [[Paris Notr-Dam kilsəsinin Xor orqanı|Xor orqanı]] | group6 = İncəsənət | list6 = * [[Paris Notr-Dam kilsəsinin böyük kafedrası|Kafedra]] * [[Paris Notr-Dam kilsəsinin May rəsmləri|May rəsmləri]] * [[Notr-Dam-de-Pari (heykəl)|Notr-Dam-de-Pari]] <small>(heykəl)</small> * [[1862-ci il Müqəddəs Tac relikvarisi]] * [[Sen-Şapel relikviyaları]] * [[Tikanlı tac]] * [[Paris Notr-Dam kilsəsinin Xor xalçası]] | group7 = Mədəniyyətdə | list7 = * ''[[Napoleonun tacqoyması (Jak-Lui David)|Napoleonun tacqoyması]]'' * ''[[Azadlıq barrikadalarda]]'' * ''[[Paris Notr-Dam kilsəsi (roman)]]'' * ''[[Bohemiyalı]]'' * ''[[Paris Notrdam kilsəsi (film, 1956)]]'' * ''[[Notrdam kilsəsinin qozbeli (film, 1996)]]'' * ''[[Paris Notr-Dam kilsəsi (myuzikl)]]'' * ''[[Paris Notr-Dam məscidi]]'' * ''[[Assassin's Creed Unity]]'' (2014 video game) | group8 = Şəxslər | list8 = * [[Moris de Sülli]] * [[Jan de Şell]] * [[Pyer de Montryöy]] * [[Pyer de Şell]] * [[Jan-Batist Lassyus]] * [[Ejen Violle-le-Dyuk]] }}<noinclude> {{Collapsible option}} [[Kateqoriya:Naviqasiya şablonları:Paris]] [[Kateqoriya:Naviqasiya şablonları:Fransa tikililəri]] [[Kateqoriya:Paris Notr-Dam kilsəsi]] </noinclude> fm6qxz2821fp22jzdous3mllb87v0o5 0 987351 8985551 8914192 2026-07-02T00:32:57Z InternetArchiveBot 179784 1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985551 wikitext text/x-wiki {{Alim |piktoqram = |adı = Bertil Əmrah Odər |orijinal adı = {{dil-tr|Bertil Emrah Oder}} |digər adı = |şəkil = |şəklin ölçüsü = |şəklin izahı = |doğum tarixi = |doğum yeri = |vəfat tarixi = |vəfat yeri = |vəfat səbəbi = |dəfn yeri = |vətəndaşlığı = |milliyyəti = |həyat yoldaşı = |uşağı = |atası = |anası = |elm sahəsi = hüquq |elmi dərəcəsi = |elmi adı = |iş yeri = |alma-mater = |təhsili = |elmi rəhbəri = |tanınmış yetirmələri = |tanınır = [[hüquqşünas]] |mühüm layihələri = |üzvlüyü = |mükafatları = |imzası = |saytı = |vikianbar = }} '''Bertil Əmrah Odər''' ({{dil-tr|Bertil Emrah Oder}}; {{DVTY}}) — türk [[hüquqşünas]]ı. O, [[insan hüquqları]], konstitusiya mühakiməsi, müqayisəli konstitusiya hüququ, [[gender bərabərliyi]], parlament hüququ və [[Avropa İttifaqı]] hüququ sahəsindəki fəaliyyətləri ilə tanınır. == Həyat və fəaliyyəti == Bertil Əmrah Odər, 1968-ci ildə anadan olub. Atası jurnalist-yazıçı Hikmət Çetinkaya, anası isə Nəzih Çetinkayadır. İzmir Özəl Türk Kolleci və [[İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsi]]ni fərqlənmə ilə bitirib. Magistr dərəcəsini, [[Mərmərə Universiteti]] Avropa Birliyi İnstitutunda "Avropa Ədalət Məhkəməsi tərəfindən şərh edildiyi və tətbiq olunduğu şəkildə Birlik hüququnun birbaşa təsiri" mövzusundakı dissertasiyasını müdafiə edərək, bitirib. [[Köln Universiteti]]ndə "Avropa Birliyi Hüququnda Əqli Mülkiyyətin Spesifik Predmeti" adlı elmi işi ilə 2000-ci ildə doktorluq dərəcəsinə yiyələnib.<ref>{{cite news|url=https://www.hurriyet.com.tr/egitim/bilim-akademisi-unlu-hukuk-profesorunu-agirliyor-40765533|title=Bilim akademisi ünlü hukuk profesörünü ağırlıyor|accessdate=17 Şubat 2025|date=8 Mart 2018|dil=|çalışma=Hürriyet|soyadı=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250217155431/https://www.hurriyet.com.tr/egitim/bilim-akademisi-unlu-hukuk-profesorunu-agirliyor-40765533|archivedate=17 Şubat 2025|ölüurl=hayır}}</ref> 1992–2007-ci illərdə İstanbul və [[Qalatasaray Universiteti|Qalatasaray Universitet]]lərində professor-müəllim heyətinin üzvü olub. Yedditəpə Universiteti və Silahlı Qüvvələr Akademiyasında mühazirələr oxuyub.<ref>{{cite web | url = https://hukukbook.com/prof-dr-bertil-emrah-oder/ | title= Bertil Emrah Oder – Hukuk Ansiklopedisi | access-date= 17 Şubat 2025 | dil = Türkçe | archive-url= https://web.archive.org/web/20180322061256/https://hukukbook.com/prof-dr-bertil-emrah-oder/ | archive-date= 22 Mart 2018}}</ref> 2005-ci ildə [[Ankara Universitetinin Politologiya fakültəsi|Ankara Universitetinin Siyasi Elmlər fakültəsi]]ndə dosent elmi adını alıb. [[Sürix]], [[Köln]] və [[ABŞ]]-nin Kaliforniya ştatındakı universitetlərin beynəlxalq proqramlarında tədqiqatçı və dəvət olunmuş professor kimi fəaliyyət göstərib.<ref name=":0">{{cite web | url = https://sarkac.org/author/bertilemrahoder/ | title= Bertil Emrah Oder, Author at Sarkaç | access-date= 17 Şubat 2025 | date = 7 Temmuz 2021 | dil = Türkçe | çalışma = Sarkaç | archive-url= https://web.archive.org/web/20220808153813/https://sarkac.org/author/bertilemrahoder/ | archive-date= 8 Ağustos 2022}}</ref> 2007-ci ildə [[Koç Universiteti]]nin Hüquq fakültəsində fəaliyyətə başlayıb, Hüquq fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışıb. 2012-ci ildə "Henry Morris Beynəlxalq və Müqayisəli Hüquq professoru" seçilib.<ref name=":0" /> Koç Universiteti ilə [[UNESCO]] arasında imzalanan saziş nəticəsində universitet nəzdində yaradılan UNESCO Gender Bərabərliyi və Dayanıqlı İnkişaf Kafedrasına rəhbərlik edib.<ref>{{cite web| url = https://kockam.ku.edu.tr/unesco-kursusu/ | title= UNESCO Kürsüsü - KOÇ-KAM - Koç Üniversitesi | access-date= 17 Şubat 2025 | date = 31 Ekim 2024 | dil = tr-TR | arşivengelli = evet | archive-url = https://web.archive.org/web/20250307015535/https://kockam.ku.edu.tr/unesco-kursusu/ | archive-date= 7 Mart 2025 | ölüurl = hayır }}</ref> [[İnsan hüquqları]] və bərabərlik sahələrində beynəlxalq miqyasda apardığı fəaliyyətlərinə görə 2021-ci ildə Konstitusionizmin Gələcəyi Beynəlxalq Forumunun "Konstitusionizmin Müdafiəçisi mükafatı"na layiq görülüb və [[Türkiyə]]dən bu mükafatı alan ilk alim olub.<ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/isdunyasi/egitim/koc-universitesi-hukuk-fakultesine-anayasaciligin-savunucusu-odulu-/662195 | title = Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne "Anayasacılığın Savunucusu Ödülü" | access-date = 17 Şubat 2025 | date = 15 Ocak 2021 | çalışma = www.aa.com.tr | arşivengelli = evet | arşivurl = https://web.archive.org/web/20250217155432/https://www.aa.com.tr/tr/isdunyasi/egitim/koc-universitesi-hukuk-fakultesine-anayasaciligin-savunucusu-odulu-/662195 | archive-date = 2025-02-17 | ölüurl = hayır | archive-url = https://web.archive.org/web/20250217155432/https://www.aa.com.tr/tr/isdunyasi/egitim/koc-universitesi-hukuk-fakultesine-anayasaciligin-savunucusu-odulu-/662195 | url-status = live }}</ref> 2024-2025-ci illərdə Avropa Universitet İnstitutu tərəfindən beynəlxalq səviyyədə tanınan və yüksək təsir gücünə malik tədqiqatları ilə seçilən təcrübəli sosial elmlər mütəxəssislərinə verilən, həmçinin sosial elmlər sahəsində mühüm yeniliklərə imza atmış tədqiqatçı [[Fernan Brodel]]in adını daşıyan "Fernan Brodel adına Baş elmi işçi" fəxri adına layiq görülüb. O, Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvüdür.<ref>{{cite web|url=https://bilimakademisi.org/uyeler/|title=Asli Üyeler|access-date=15 Kasım 2020|archive-date=17 Ocak 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117225755/https://bilimakademisi.org/uyeler/|dil=Türkçe|çalışma=Bilim Akademisi}}</ref> == Kitabları == * Birlik Hüququnun Əsas doktrinaları, Avropa Birliyi Hüququ daxilində, Tekinalp, Beta nəşriyyatı, 1997, İstanbul, s. 99-141. * Avropa Birliyində Əsas Hüquqların qorunması, Avropa Birliyi Hüququ daxilində, Tekinalp, Beta nəşriyyatı, 1997, İstanbul, s. 595-622. * Avropa Birliyində Sosial Təminat, Avropa Birliyi Hüququ, Tekinalp, Beta nəşriyyatı, 1997, İstanbul, s. 283-288. * Hüququn Spesifik Mövzusu Meyarı, Avropa Birliyi Hüququ daxilində, Tekinalp (Redaktorlar), Beta nəşriyyatı, 1997, İstanbul, s. 560-575. * Avropa İnteqrasiyasının Əsas Hüquq ölçüsü, İnsan hüquqları, Yapı Kredi Yayınları, 2000, İstanbul, s. 478-500. * [[Karl Şmitt]], Konkret və Zamanla bağlı anlayış kimi dövlət (tərcümə), Dövlət Nəzəriyyəsi, Tərtib edən: Cemal Bali Akal, Dost Yayınevi, 2000, İstanbul, s. 245-254 / 524-525. * Ernst Kantoroviç, Orta əsrlər Siyasi təfəkküründə Vətən naminə ölmək - Pro Patria Mori (Tərcümə Düzəlişi), Dövlət nəzəriyyəsi, Tərtib edən: Cemal Bali Akal, Dost Yayınevi, 2000, İstanbul, s. 109-123. * Uğurluq tərəfdaşlığı vasitəsilə Konstitusiyanın insani simalarının təkmilləşdirilməsi, Türkiyə - Qarşıdakı yol? daxilində, İsveç Beynəlxalq Əlaqələr İnstitutu, Bertil (redaktor), 2001, Stokholm, s. 72-104. * Aktiv Öyrənmə üçün Konstitusiya Hüququ Praktiki məşğələləri; Dosent, Korkut Kanadoğlu ilə birlikdə, Beta nəşriyyatı, İstanbul, 2001. * Türkiyənin Avropa Birliyinə üzv olmasının Konstitusiya Məhkəməsi Səviyyəsindəki nəticələri haqqında qeydlər, Türkiyənin AB vizyonu və bunun Alman-Türk əlaqələrinə təsiri, Humboldt-Kolleg, 2004, s. 83. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} hfymqxscavdnjfo5w3l2ata3clalvkp 0 987559 8985463 8916547 2026-07-01T20:40:10Z InternetArchiveBot 179784 6 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985463 wikitext text/x-wiki {{Müqavilə}} '''Belqrad bəyannaməsi''' ({{lang-ru|Белградская декларация}}, {{lang-sh-Latn-Cyrl|Beogradska deklaracija|Београдска декларација}}, {{lang-sl|Beograjska deklaracija}}, {{lang-mk|Белградска декларација}}) — 2 iyun 1955-ci ildə [[Yuqoslaviya Prezidenti]] [[İosip Broz Tito]] və Sovet lideri [[Nikita Xruşşov]] tərəfindən imzalanmış və iki dövlət arasında qısa müddətli barışığa səbəb olmuş sənəddir.<ref>{{cite web|title=The signing ceremony of the Belgrade Declaration, Belgrade, Yugoslavia, 2 July 1955. Artist: Anon|url=https://www.heritage-images.com/preview/2379125|website=Heritage Images|access-date=26 August 2021|archive-date=20 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220131003/https://www.heritage-images.com/preview/2379125|url-status=live}}</ref><ref name="Zarkovic">{{cite web|last=Žarković|first=Petar|title=Yugoslavia and the USSR 1945 - 1980: The History of a Cold War Relationship|url=https://yuhistorija.com/int_relations_txt01c1.html|publisher=YU historija|access-date=26 August 2021|archive-date=17 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217052529/http://www.yuhistorija.com/int_relations_txt01c1.html|url-status=live}}</ref><ref name="Edemskiy">{{cite encyclopedia|last=Edemskiy|first=A. B.|title=БЕЛГРА́ДСКАЯ ДЕКЛАРА́ЦИЯ 1955|url=https://bigenc.ru/domestic_history/text/1853529|encyclopedia=Great Russian Encyclopedia |language=ru|access-date=27 August 2021|archive-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827090140/https://bigenc.ru/domestic_history/text/1853529|url-status=dead}}</ref> Danışıqlar sənədin imzalanmasından əvvəl 27 may–2 iyun tarixləri arasında aparılmışdır. Bəyannamə Yuqoslaviyanın daxili işlərinə qarışmamağı təmin edir və müxtəlif ölkələrdə sosialist inkişafının fərqli formalarının şərh olunması hüququnu legitimləşdirirdi. Bəyannamə iki ölkə arasında uzunmüddətli [[yaxınlaşma]] yaratmaqda uğursuz olsa da (bu, Yuqoslaviyanın [[Macar inqilabı (1956)|1956-cı il Macarıstan inqilabı]] ilə bağlı narahatlıqlarının nəticəsi idi),<ref>{{cite web|last=Lazić|first=Milorad|date=4 December 2017|title=The Soviet Intervention that Never Happened|url=https://www.wilsoncenter.org/blog-post/the-soviet-intervention-never-happened|publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars|access-date=26 August 2021|archive-date=20 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120140709/https://www.wilsoncenter.org/blog-post/the-soviet-intervention-never-happened|url-status=live}}</ref> Yuqoslaviyanın [[Balkan Paktı (1953)|Balkan Paktı]]ndan və [[NATO]] üzvü olan [[Türkiyə]] və [[Yunanıstan]] ilə yaxın münasibətlərdən uzaqlaşmasına təsir göstərmişdir. Sənəd sonrakı 35 il ərzində iki ölkə arasındakı münasibətlərin əsas təməl daşlarından biri olmuşdur.<ref>{{cite book |last1=Goldstein|first1=Ivo |author-link1= |last2=Goldstein|first2=Slavko |author-link2= |year=2020 |title=Tito|language=hr |location=Zagreb|publisher=Profil |page=558 |isbn=978-953-313-750-6}}</ref> == Tarixi == [[İosif Stalinin ölümü və dövlət dəfni|Stalinin ölümündən]] sonra 1953-cü ildə Tito islahatlarda daha Qərbyönümlü yanaşma ilə yeni Sovet lideri [[Nikita Xruşşov]]la razılaşma arasında seçim etməli oldu. İki ölkə formal olaraq diplomatik münasibətləri yenidən bərpa etdi; Sovet səfiri [[Vasili Valkov]] 30 iyul 1953-cü ildə Belqrada, Yuqoslaviya səfiri Dobrivoye Vidiç isə [[Georgi Malenkov]]un rəhbərliyi dövründə 30 sentyabr 1953-cü ildə Moskvaya gəldi. Lakin bu, iki hakim partiya arasında münasibətlərin avtomatik normallaşmasına gətirib çıxarmadı. [[Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası]] və [[Yuqoslaviya Kommunistlər İttifaqı]] 1955-ci ilin sonlarında məktublar mübadiləsi apardılar. Tito Sovet İttifaqı ilə münasibətləri yaxşılaşdırmağa çalışaraq Xruşşovu 1955-ci ildə [[Belqrad]]a dəvət etdi. Xruşşovun Belqrada səfəri bəzən qeyri-rəsmi olaraq “Sovet [[Kanossa]]sı” adlandırılır. Bu görüş nəticəsində [[İnformbiro dövrü]] başa çatdı, digər sosialist ölkələrə [[marksizm]]i fərqli şəkildə şərh etmək hüququ verildi və bütün [[peyk dövlət]]lərlə Sovet İttifaqı arasında daha bərabər münasibətlər təmin edildi.<ref>{{cite web |last=Osmanagić |first=Danijel |date=17 May 2020 |title=Beograjska deklaracija, eden največjih Titovih političnih uspehov |url=https://zgodovinanadlani.si/beograjska-deklaracija-eden-najvecjih-titovih-politicnih-uspehov/ |website=Zgodovina na dlani |language=sl |access-date=27 August 2021 |archive-date=20 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220131003/https://zgodovinanadlani.si/beograjska-deklaracija-eden-najvecjih-titovih-politicnih-uspehov/ |url-status=live }}</ref> Lakin bu razılaşmanın sərhədləri 1956-cı ilin oktyabrında [[Macarıstan Xalq Respublikası]]na [[Macarıstana Sovet müdaxiləsi]]ndən sonra aydın oldu; bundan sonra Sovet İttifaqı Tito əleyhinə yeni kampaniyaya başladı və Yuqoslaviya hökumətini Macarıstan üsyanına görə məsuliyyət daşımaqda ittiham etdi.<ref>{{cite book |last=Jakovina |first=Tvrtko |author-link= |year=2020 |title=Budimir Lončar: Od Preka do vrha svijeta |trans-title=Budimir Lončar: From Preko to the Top of the World |url=https://fraktura.hr/budimir-loncar.html |language=hr |location=Zaprešić, Croatia |publisher=Fraktura |page=292 |isbn=978-953-358-239-9 |access-date=2026-05-27 |archive-date=2021-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117085110/https://fraktura.hr/budimir-loncar.html |url-status=live }}</ref> Sovet–Yuqoslaviya münasibətləri 1960-cı illərdə də oxşar soyuq dövrlər yaşadı (xüsusilə [[Praqa baharı]]nın zorakı şəkildə sona çatdırılması və sonrakı [[Çexoslovakiyaya qoşunların yeridilməsi (1968)|Varşava Müqaviləsi Təşkilatının Çexoslovakiyaya müdaxiləsi]]ndən sonra).<ref>{{cite book|last=Holt|first=Robert T.|year=1958|title=Radio Free Europe|location=Minneapolis|publisher=University of Minnesota Press|page=163|isbn=0-8166-0160-7}}</ref> Bununla belə, Yuqoslaviya Sovet rəhbərliyi ilə razılıq əldə edildikdən sonra 1964-cü ildə [[Qarşılıqlı İqtisadi Yardım Şurası]]nın assosiativ üzvünə çevrildi.<ref>{{cite journal |last=Thomas |first=C. J. |date=November 1976 |journal=The Comparative and International Law Journal of Southern Africa |volume=9 |number=3 |page=330 |url=https://www.jstor.org/stable/23905548 |title=The Comecon: catalyst for economic cooperation in Eastern Europe |jstor=23905548 |access-date=6 July 2023 |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704124821/https://www.jstor.org/stable/23905548 |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Xarici keçidlər}} bp85yxrtwzqwdbddvkhvmdr8x3522lo 0 988001 8985408 8919264 2026-07-01T18:32:23Z InternetArchiveBot 179784 39 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985408 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Belarus-CIA_WFB_Map.png|alt=Belarusun xəritəsi|thumb|214x214px]] Bu, Belarusda digər ölkələrin yerli icmaları ilə daimi əlaqələri olan və (əsasən Avropada) "qardaşlaşmış şəhərlər" və ya (dünyanın qalan hissəsində) "tərəfdaş şəhərlər" kimi tanınan bələdiyyələrin siyahısıdır. == B == '''Babruysk'''.<ref>{{cite web |title=Regionlararası əməkdaşlıq |url=https://bobruisk.gov.by/vneshneekonomicheskoe-sotrudnichestvo/mezhregionalnoe-sotrudnichestvo |publisher=Babruysk |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=9 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209182348/https://bobruisk.gov.by/vneshneekonomicheskoe-sotrudnichestvo/mezhregionalnoe-sotrudnichestvo |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|MDA}} Yeni Aneni rayonu, Moldova * {{flagicon|MDA}} Komrat, Moldova * {{flagicon|RUS}} Qrozni, Rusiya * {{flagicon|CHN}} Xenyan, Çin * {{flagicon|RUS}} İşim, Rusiya * {{flagicon|GEO}} Kobuleti, Gürcüstan * {{flagicon|RUS}} Kolpino, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Kostroma, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Luqa, Rusiya * {{flagicon|TZA}} Moroqoro, Tanzaniya * {{flagicon|RUS}} Murom, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Naro-Fominsk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Novomoskovsk, Rusiya * {{flagicon|KAZ}} Öskemen, Qazaxıstan * {{flagicon|RUS}} Petroqrad rayonu (Sankt-Peterburq), Rusiya * {{flagicon|RUS}} Rıbinsk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Sokolniki rayonu (Moskva), Rusiya * {{flagicon|RUS}} Sızran, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Tolyatti, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Ussuriysk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Vladimir, Rusiya {{div col end}} '''Baranavichi'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=https://baranovichy.by/goroda-pobratimi-ru |publisher=Baranovichy |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327125857/https://baranovichy.by/goroda-pobratimi-ru |url-status= }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|POL}} Byala Podlaska, Polşa * {{flagicon|CHN}} Çibi, Çin * {{flagicon|RUS}} Kalininqrad, Rusiya * {{flagicon|BUL}} Karlovo, Bolqarıstan * {{flagicon|RUS}} Kineşma, Rusiya * {{flagicon|TUR}} Konyaaltı, Türkiyə * {{flagicon|RUS}} Maqadan, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Mıtışçi, Rusiya * {{flagicon|SWE}} Nacka bələdiyyəsi, İsveç * {{flagicon|UKR}} Poltava, Ukrayna * {{flagicon|RUS}} Solntsevo rayonu (Moskva), Rusiya * {{flagicon|AUT}} Stokerau, Avstriya * {{flagicon|POL}} Sulyentsin poveti, Polşa * {{flagicon|RUS}} Vasileostrovski rayonu (Sankt-Peterburq), Rusiya * {{flagicon|RUS}} Yeysk rayonu, Rusiya {{div col end}} '''Barısov'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://edinstvo.by/ru/novosti-gorodov-pobratimov/item/332-dajdzhest-sobytij-melitopol-noginsk-mytishchi-ejsk-maloyaroslavets-podolsk-narva |publisher=Edinstvo |language=ru |date=2016-04-01 |access-date=29 may 2026}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|RUS}} Qaqarin, Rusiya.<ref>{{cite web |title=Borisov |url=http://gagarinadmin.ru/borisov/ |publisher=Gagarin |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=23 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723091909/https://gagarinadmin.ru/borisov/ |url-status=live }}</ref> * {{flagicon|RUS}} Maloyaroslavets, Rusiya * {{flagicon|UKR}} Melitopol, Ukrayna * {{flagicon|RUS}} Mıtışçi, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Noqinsk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Podolsk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Yelets, Rusiya.<ref>{{cite web |title=Beynəlxalq əlaqələr |url=https://elets-adm.ru/investors/mo/ |publisher=Yelets |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=6 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206130627/https://elets-adm.ru/investors/mo/ |url-status= }}</ref> * {{flagicon|RUS}} Yeysk, Rusiya {{div col end}} '''Brest'''.<ref>{{cite web |title=Brestin qardaşlaşmış şəhərləri (tərəfdaşları) |url=https://city-brest.gov.by/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BC%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%8B-%D0%B1%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0/ |publisher=Brest |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=27 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181127022449/https://city-brest.gov.by/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BC%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%8B-%D0%B1%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0/ |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|ISR}} Aşdod, İsrail * {{flagicon|RUS}} Həştərxan, Rusiya * {{flagicon|GER}} Bayenfrut, Almaniya * {{flagicon|GER}} Bayndt, Almaniya * {{flagicon|CHN}} Bayyin, Çin * {{flagicon|GEO}} Batumi, Gürcüstan * {{flagicon|GER}} Berq, Almaniya * {{flagicon|POL}} Byala Podlaska, Polşa * {{flagicon|NED}} Kuvorden, Niderland * {{flagicon|RUS}} Doroqomilovo rayonu (Moskva), Rusiya * {{flagicon|RUS}} İjevsk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Kalininqrad, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Kovrov, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Malqobek, Rusiya * {{flagicon|AZE}} Naxçıvan, Azərbaycan * {{flagicon|RUS}} Nevski rayonu (Sankt-Peterburq), Rusiya * {{flagicon|RUS}} Nijni Tagil, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Novorossiysk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Petrozavodsk, Rusiya * {{flagicon|BUL}} Pleven, Bolqarıstan.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=https://www.pleven.bg/bg/pobratimeni-gradove |publisher=Pleven |language=bg |access-date=29 may 2026 |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313012234/https://www.pleven.bg/bg/pobratimeni-gradove |url-status=live }}</ref> * {{flagicon|FRA}} Por-sur-Son, Fransa * {{flagicon|GER}} Ravensburq, Almaniya * {{flagicon|RUS}} Ryazan, Rusiya * {{flagicon|POL}} Sedlse poveti, Polşa * {{flagicon|SRB}} Subotitsa, Serbiya * {{flagicon|POL}} Terespol qminası, Polşa * {{flagicon|RUS}} Tümen, Rusiya * {{flagicon|GER}} Vaynqarten, Almaniya * {{flagicon|CHN}} Siaoqan, Çin {{div col end}} == G == '''Qomel'''.<ref>{{cite web |title=Tərəfdaş şəhərlər |url=http://gomel.gov.by/en/content/economics/vneshneekonomicheskaya-deyatelnost/goroda-partnyery/ |publisher=Gomel |access-date=29 may 2026}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|RUS}} Anapa, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Armavir, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Bryansk, Rusiya * {{flagicon|BUL}} Burqas, Bolqarıstan * {{flagicon|CHN}} Çendu, Çin * {{flagicon|RUS}} Çeryomuşki rayonu (Moskva), Rusiya * {{flagicon|FRA}} Klermon-Ferran, Fransa * {{flagicon|UKR}} Donetsk, Ukrayna * {{flagicon|USA}} Fort Mayers, Amerika Birləşmiş Ştatları * {{flagicon|CHN}} Xarbin, Çin * {{flagicon|CHN}} Xuayan, Çin * {{flagicon|RUS}} Kalininqrad, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Krasnoselski rayonu (Sankt-Peterburq), Rusiya * {{flagicon|RUS}} Kurqan, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Kursk, Rusiya * {{flagicon|GEO}} Kutaisi, Gürcüstan * {{flagicon|RUS}} Maqnitoqorsk, Rusiya * {{flagicon|SRB}} Novi Sad, Serbiya * {{flagicon|RUS}} Omsk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Protvino, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Rostov-na-Donu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Samara, Rusiya * {{flagicon|UKR}} Solomyanski rayonu (Kiyev), Ukrayna * {{flagicon|RUS}} Ulyanovsk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Vasileostrovski rayonu (Sankt-Peterburq), Rusiya * {{flagicon|RUS}} Voronej, Rusiya {{div col end}} '''Qrodno'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=2081 |publisher=Grodno |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=9 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181009214812/http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=2081 |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|ISR}} Aşkelon, İsrail * {{flagicon|RUS}} Çeboksarı, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Dzerjinsk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Ximki, Rusiya * {{flagicon|SRB}} Kralyevo, Serbiya * {{flagicon|FRA}} Limoj, Fransa * {{flagicon|GER}} Minden, Almaniya * {{flagicon|AZE}} Qəbələ rayonu, Azərbaycan * {{flagicon|RUS}} Şçukino rayonu (Moskva), Rusiya * {{flagicon|RUS}} Tambov, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Tuapse rayonu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Voloqda, Rusiya {{div col end}} == I == '''İvye'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://ivje.gov.by/ru/pobratimy-ru/ |date=2017-05-05 |publisher=Iwye |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=2026-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628161720/https://ivje.gov.by/ru/pobratimy-ru |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|RUS}} Aznakayevo, Rusiya * {{flagicon|POL}} Sokulka qminası, Polşa {{div col end}} == K == '''Kopıl'''.<ref>{{cite web |title=Tərəfdaş şəhərlər |url=http://www.kopyl.gov.by/ru/region/goroda-partnjory.html |publisher=Kapyl |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=6 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006040617/https://www.kopyl.gov.by/ru/region/goroda-partnjory.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|RUS}} Çexov rayonu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Matveyevo-Kurqan rayonu, Rusiya * {{flagicon|BLR}} Tsentralnı rayonu (Minsk), Belarus * {{flagicon|CHN}} Vançjou rayonu (Çonçin), Çin {{div col end}} '''Koreliçi'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://korelichi.gov.by/ru/goroda-pobratimy-ru/ |date=2016-12-13 |publisher=Karelichy |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=2026-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315051557/https://korelichi.gov.by/ru/goroda-pobratimy-ru/ |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|RUS}} Krasnoqorsk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Mitino rayonu (Moskva), Rusiya * {{flagicon|LVA}} Tukums bələdiyyəsi, Latviya {{div col end}} '''Krupki'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://krupki.gov.by/ru/goroda-pobratimy |publisher=Krupki |language=ru |access-date=29 may 2026}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|RUS}} Qaqarin, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Solneçnoqorsk, Rusiya {{div col end}} == L == '''Lida'''.<ref>{{cite web |title=Regionlararası əməkdaşlıq |url=http://lida.by/ru/vneshneeconomicheskaya-deyatelnost-ru/ |publisher=Lida |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=18 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218160055/http://lida.by/ru/vneshneeconomicheskaya-deyatelnost-ru/ |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|LVA}} Dauqavpils, Latviya * {{flagicon|RUS}} Dimitrovqrad, Rusiya * {{flagicon|AZE}} Göyçay, Azərbaycan * {{flagicon|RUS}} Kalaçinsk rayonu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Xoroşyovo-Mnyovniki rayonu (Moskva), Rusiya * {{flagicon|RUS}} Krım rayonu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Lebedyan rayonu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Lyuberets rayonu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Neman rayonu, Rusiya * {{flagicon|MDA}} Rışkani, Moldova * {{flagicon|ARM}} Şirak mərzliyi, Ermənistan {{div col end}} == M == '''Molodeçno'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://molodechno.minsk-region.by/region/goroda-pobratimy |publisher=Maladzyechna |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=25 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125134930/https://molodechno.minsk-region.by/region/goroda-pobratimy |url-status= }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|RUS}} Bor, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Çerepovets, Rusiya * {{flagicon|POL}} Dabrova Byalostotska qminası, Polşa * {{flagicon|GER}} Esslingen am Nekkar, Almaniya * {{flagicon|MDA}} Floreşti, Moldova * {{flagicon|RUS}} Frunze rayonu (Sankt-Peterburq), Rusiya * {{flagicon|RUS}} Kaçkanar, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Kolomna rayonu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Kolomna, Rusiya * {{flagicon|POL}} Kutno poveti, Polşa * {{flagicon|RUS}} Kuzminki rayonu (Moskva), Rusiya * {{flagicon|RUS}} Lyubıtino rayonu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Slavyansk rayonu, Rusiya * {{flagicon|POL}} Sokulka qminası, Polşa * {{flagicon|RUS}} Svetlı, Rusiya * {{flagicon|BUL}} Velingrad bələdiyyəsi, Bolqarıstan {{div col end}} '''Mozır'''.<ref>{{cite web |title=Regionlararası və hamilik əlaqələri |url=http://www.severodvinsk.info/?idmenu=237 |publisher=Severodvinsk |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=22 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322081153/http://www.severodvinsk.info/?idmenu=237 |url-status= }}</ref> * {{flagicon|RUS}} Severodvinsk, Rusiya '''Minsk'''.<ref>{{cite web |title=Minskin qardaşlaşmış şəhərləri |url=https://minsk.gov.by/en/city/ |publisher=Minsk |access-date=29 may 2026 |archive-date=9 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200909212350/https://minsk.gov.by/en/city/ |url-status= }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|UAE}} Əbu-Dabi, Birləşmiş Ərab Əmirlikləri * {{flagicon|TUR}} Ankara, Türkiyə * {{flagicon|CHN}} Pekin, Çin * {{flagicon|IND}} Bengaluru, Hindistan * {{flagicon|KGZ}} Bişkek, Qırğızıstan * {{flagicon|GER}} Bonn, Almaniya * {{flagicon|CHN}} Çançun, Çin * {{flagicon|MDA}} Kişinyov, Moldova * {{flagicon|USA}} Detroit, Amerika Birləşmiş Ştatları.<ref>{{cite web |title=Minsk, Belarus: Detroitin Rusiyanın kölgəsində yaşayan qardaş şəhəri |url=http://www.dailydetroit.com/2020/04/03/minsk-belarus-detroits-sister-city-living-under-russias-shadow/ |publisher=Daily Detroit |date=2020-04-03 |access-date=29 may 2026 |archive-date=2020-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130203630/http://www.dailydetroit.com/2020/04/03/minsk-belarus-detroits-sister-city-living-under-russias-shadow/ |url-status= }}</ref> * {{flagicon|TJK}} Düşənbə, Tacikistan * {{flagicon|NED}} Eyndhoven, Niderland * {{flagicon|TUR}} Qaziantep, Türkiyə * {{flagicon|VIE}} Hanoy, Vyetnam * {{flagicon|CUB}} Havana, Kuba * {{flagicon|VIE}} Hoşimin, Vyetnam * {{flagicon|PAK}} İslamabad, Pakistan * {{flagicon|RUS}} Kaluqa, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Murmansk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Nijni Novqorod, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Novosibirsk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Rostov-na-Donu, Rusiya * {{flagicon|JPN}} Sendai, Yaponiya * {{flagicon|CHN}} Şanxay, Çin * {{flagicon|CHN}} Şençjen, Çin * {{flagicon|GEO}} Tbilisi, Gürcüstan * {{flagicon|IRN}} Tehran, İran * {{flagicon|RUS}} Ufa, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Ulyanovsk, Rusiya {{div col end}} '''Mogilyov'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=https://mogilev.gov.by/sections/o-gorode/goroda-pobratimy/ |publisher=Mogilev |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=3 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260203104847/https://mogilev.gov.by/sections/o-gorode/goroda-pobratimy/ |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|RUS}} Anqarsk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Həştərxan, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Balaşixa, Rusiya * {{flagicon|TUR}} Bursa, Türkiyə * {{flagicon|CHN}} Çanşa, Çin * {{flagicon|RUS}} Çelyabinsk, Rusiya * {{flagicon|GER}} Ayzenax, Almaniya * {{flagicon|BUL}} Qabrovo bələdiyyəsi, Bolqarıstan * {{flagicon|RUS}} Qrozni, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Xabarovsk, Rusiya * {{flagicon|SRB}} Kraqujevatst, Serbiya * {{flagicon|CHN}} Nankin, Çin * {{flagicon|RUS}} Omsk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Penza, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Smolensk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Sokolinaya Qora rayonu (Moskva), Rusiya * {{flagicon|AZE}} Sumqayıt, Azərbaycan * {{flagicon|IRN}} Təbriz, İran * {{flagicon|RUS}} Tobolsk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Tula, Rusiya * {{flagicon|FRA}} Vilerban, Fransa * {{flagicon|RUS}} Vladivostok, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Voloqda, Rusiya * {{flagicon|GER}} Vittenberq, Almaniya * {{flagicon|CHN}} Çjencjou, Çin * {{flagicon|RUS}} Zveniqorod, Rusiya {{div col end}} == N == '''Novoqrudok'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://novogrudok.gov.by/ru/pobratimy-ru/ |date=2016-11-28 |publisher=Navahrudak |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=2017-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325192808/http://novogrudok.gov.by/ru/pobratimy-ru/ |url-status= }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|RUS}} Bolşeye Boldino rayonu, Rusiya * {{flagicon|POL}} Elblonq, Polşa * {{flagicon|UKR}} Qaliç, Ukrayna * {{flagicon|POL}} Krınitsa Molska, Polşa {{div col end}} '''Novopolotsk'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər. Tərəfdaşlıq münasibətləri |url=http://www.novopolotsk.by/content/view/1311/253/ |publisher=Novopolotsk |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304144727/http://www.novopolotsk.by/content/view/1311/253/ |url-status= }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|FRA}} Şofay, Fransa * {{flagicon|RUS}} Dmitrovski rayonu (Moskva), Rusiya * {{flagicon|RUS}} Elektrostal, Rusiya * {{flagicon|FRA}} Jivor, Fransa * {{flagicon|SRB}} Kruşevats, Serbiya * {{flagicon|RUS}} Kstovo, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Kursk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Odintsovo, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Orexovo-Zuyevo, Rusiya * {{flagicon|SRB}} Panteley (Niş), Serbiya * {{flagicon|RUS}} Pavlovsk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Puşkin, Rusiya * {{flagicon|UKR}} Skadovsk, Ukrayna {{div col end}} '''Nesvij'''.<ref>{{cite web |title=Tərəfdaş şəhərlər |url=http://www.nesvizh.gov.by/ru/region/goroda-partnjory.html |publisher=Nyasvizh |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627034906/http://www.nesvizh.gov.by/ru/region/goroda-partnjory.html |url-status= }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|ISR}} Karmel (Xevron), İsrail * {{flagicon|RUS}} Qatçina rayonu, Rusiya * {{flagicon|ARM}} Goris, Ermənistan * {{flagicon|AZE}} İsmayıllı, Azərbaycan * {{flagicon|UKR}} Markivka rayonu, Ukrayna * {{flagicon|POL}} Odolyandov qminası, Polşa * {{flagicon|POL}} Pulavı, Polşa * {{flagicon|RUS}} Reutov, Rusiya * {{flagicon|ITA}} Rozolini, İtaliya * {{flagicon|TUR}} Silivri, Türkiyə * {{flagicon|UKR}} Starobilsk rayonu, Ukrayna * {{flagicon|SRB}} Zemun (Belqrad), Serbiya * {{flagicon|POL}} Zlotuv, Polşa {{div col end}} == O == '''Orşa'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=https://orsha.vitebsk-region.gov.by/region/goroda-pobratimy |publisher=Orsha |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=9 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209231604/https://orsha.vitebsk-region.gov.by/region/goroda-pobratimy |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|RUS}} Aşa, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Balaşov rayonu, Rusiya * {{flagicon|MDA}} Balti, Moldova * {{flagicon|ITA}} Bondeno, İtaliya * {{flagicon|RUS}} Dubna, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Qaqarin, Rusiya * {{flagicon|RUS}} İvanovo, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Kardımovo rayonu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Koptevo rayonu (Moskva), Rusiya * {{flagicon|RUS}} Krasnoqvardeyski rayonu (Sankt-Peterburq), Rusiya * {{flagicon|LVA}} Marupe bələdiyyəsi, Latviya * {{flagicon|CHN}} Nançan, Çin * {{flagicon|BUL}} Pernik bələdiyyəsi, Bolqarıstan * {{flagicon|RUS}} Puşkino, Rusiya * {{flagicon|CHN}} Siannand Buyey və Miao, Çin * {{flagicon|CHN}} Çindao, Çin * {{flagicon|CHN}} Şişou, Çin * {{flagicon|TUR}} Silifkə, Türkiyə * {{flagicon|RUS}} Smolensk, Rusiya * {{flagicon|ARM}} Spitak, Ermənistan * {{flagicon|RUS}} Tver, Rusiya * {{flagicon|FRA}} Vo-an-Velen, Fransa * {{flagicon|RUS}} Volqodonsk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Vyazma, Rusiya * {{flagicon|CHN}} İvu, Çin * {{flagicon|RUS}} Zapadnoye Degunino rayonu (Moskva), Rusiya {{div col end}} '''Pinsk'''.<ref>{{cite web |title=Tərəfdaş şəhərlər |url=http://pinsk.gov.by/city/citypartner.php |publisher=Pinsk |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=4 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804211343/http://pinsk.gov.by/city/citypartner.php |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|GER}} Altena, Almaniya * {{flagicon|RUS}} Balaxna, Rusiya * {{flagicon|BUL}} Dobriç, Bolqarıstan * {{flagicon|RUS}} Domodedovo, Rusiya * {{flagicon|UKR}} Qola Pristan, Ukrayna * {{flagicon|RUS}} İstra, Rusiya * {{flagicon|UKR}} Kaxovka, Ukrayna * {{flagicon|UKR}} Kovel, Ukrayna * {{flagicon|UKR}} Ternopil, Ukrayna * {{flagicon|CHN}} Sianyan, Çin {{div col end}} '''Polotsk'''.<ref>{{cite web |title=Polotsk Krasnoyarsk diyarının Kansk şəhəri ilə dostluq və tərəfdaşlıq münasibətləri quracaq |url=http://polotsk.vitebsk-region.gov.by/index.php/ru/menu-newshome/menu-news-region/1342-polotsk-ustanovit-druzheskie-i-partnerskie-otnosheniya-s-gorodom-kanskom-krasnoyarskogo-kraya |publisher=Polotsk |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=10 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200910004330/https://polotsk.vitebsk-region.gov.by/index.php/ru/menu-newshome/menu-news-region/1342-polotsk-ustanovit-druzheskie-i-partnerskie-otnosheniya-s-gorodom-kanskom-krasnoyarskogo-kraya |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|ARM}} Alaverdi, Ermənistan.<ref name=senno>{{cite web |title=Polotsk Azərbaycanın Mingəçevir, Ermənistanın Alaverdi şəhərləri ilə müqavilələr imzalayır |url=http://www.senno.vitebsk-region.gov.by/en/region-en/view/polotsk-signs-agreements-with-azerbaijani-mingachevir-armenian-alaverdi-11089/ |publisher=Senno Regional İcraiyyə Komitəsi |date=2012-05-28 |access-date=29 may 2026}}</ref> * {{flagicon|MDA}} Balti, Moldova.<ref>{{cite web |title=Tərəfdaş şəhərlər |url=http://balti.md/investitii/relatii-externe/orase-parteneri/ |publisher=Bălți |language=ro |access-date=29 may 2026 |archive-date=13 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213060347/https://balti.md/investitii/relatii-externe/orase-parteneri/ |url-status=live }}</ref> * {{flagicon|RUS}} Beskudnikovski rayonu (Moskva), Rusiya * {{flagicon|RUS}} Elektrostal, Rusiya * {{flagicon|GER}} Fridrixshafen, Almaniya.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər, dostluq və hamilik əlaqələri |url=https://www.friedrichshafen.de/buerger-stadt/stadtportraet/partnerstaedte-freundschaften/ |publisher=Friedrichshafen |language=de |access-date=29 may 2026 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415222916/https://www.friedrichshafen.de/buerger-stadt/stadtportraet/partnerstaedte-freundschaften/ |url-status=live }}</ref> * {{flagicon|RUS}} Kansk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Kursk, Rusiya * {{flagicon|AZE}} Mingəçevir, Azərbaycan * {{flagicon|RUS}} Polevskoy, Rusiya * {{flagicon|LVA}} Rezekne bələdiyyəsi, Latviya.<ref>{{cite web |title=Beynəlxalq əməkdaşlıq |url=http://rezeknesnovads.lv/novada-pasvaldiba/starptautiska-sadarbiba/ |publisher=Rēzeknes novads |language=lv |access-date=29 may 2026 |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126204822/http://rezeknesnovads.lv/novada-pasvaldiba/starptautiska-sadarbiba/ |url-status=live }}</ref> * {{flagicon|RUS}} Rostov, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Sokol rayonu (Moskva), Rusiya * {{flagicon|RUS}} Suoyarvi rayonu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Tosno, Rusiya * {{flagicon|GEO}} Tsaltubo, Gürcüstan.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://tskaltubo.gov.ge/about?id=16 |publisher=Tsqaltubo |language=ka |access-date=29 may 2026}}</ref> * {{flagicon|RUS}} Velikiye Luki, Rusiya {{div col end}} == Y == '''Roqaçov'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://www.rogachev.gomel-region.by/ru/goroda-pobratimy-ru/ |publisher=Rahachow |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=8 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608214726/https://www.rogachev.gomel-region.by/ru/goroda-pobratimy-ru/ |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|RUS}} Buzuluk, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Kotelniki, Rusiya * {{flagicon|UKR}} Zviahel, Ukrayna {{div col end}} '''Reçitsa'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://rechitsa.by/rechitsa/23-goroda-pobratimy.html |publisher=Rechytsa |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=28 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428163807/http://rechitsa.by/rechitsa/23-goroda-pobratimy.html |url-status= }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|MDA}} Balti, Moldova * {{flagicon|TUR}} Belek (Serik), Türkiyə * {{flagicon|BUL}} Kyustendil bələdiyyəsi, Bolqarıstan * {{flagicon|RUS}} Lqov rayonu, Rusiya * {{flagicon|UKR}} Mirqorod, Ukrayna * {{flagicon|MDA}} Oknitsa rayonu, Moldova * {{flagicon|POL}} Svidnik, Polşa {{div col end}} == S == '''Solihorsk'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://www.soligorsk.gov.by/ru/pobratimy/ |publisher=Salihorsk |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=15 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615194233/https://www.soligorsk.gov.by/ru/pobratimy/ |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|ARM}} Agarak (Meğri), Ermənistan * {{flagicon|RUS}} Aleksin, Rusiya * {{flagicon|MDA}} Çadır-Lunga, Moldova * {{flagicon|RUS}} Çernyahovsk, Rusiya * {{flagicon|MDA}} Komrat, Moldova * {{flagicon|DEN}} Holbek bələdiyyəsi, Danimarka * {{flagicon|EST}} Kohtla-Yärve, Estoniya * {{flagicon|RUS}} Lazarevskoye rayonu (Soçi), Rusiya * {{flagicon|RUS}} Lefortovo rayonu (Moskva), Rusiya * {{flagicon|RUS}} Podolsk rayonu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Severo-Yeniseyski rayonu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Sol-İletsk rayonu, Rusiya * {{flagicon|UKR}} Taraşça rayonu, Ukrayna * {{flagicon|RUS}} Volotovski rayonu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Voskresensk, Rusiya * {{flagicon|CHN}} Sianninq, Çin {{div col end}} '''Şuçın'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://schuchin.grodno-region.by/by/goroda-pobratimy-by/ |publisher=Shchuchyn |language=be |access-date=29 may 2026 |archive-date=13 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200113140032/http://schuchin.grodno-region.by/by/goroda-pobratimy-by/ |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|RUS}} Guryevsk, Rusiya * {{flagicon|POL}} Oletsko poveti, Polşa * {{flagicon|POL}} Şuçın qminası, Polşa * {{flagicon|RUS}} Yujnoye Tuşino rayonu (Moskva), Rusiya {{div col end}} '''Slauharad'''.<ref>{{cite web |title=Beynəlxalq əməkdaşlıq. Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://slavgorod.gov.by/region/pobratimy |publisher=Slawharad |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=10 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610080222/https://slavgorod.gov.by/region/pobratimy |url-status=live }}</ref> * {{flagicon|RUS}} Arzamas, Rusiya '''Slonim'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://www.slonim.gov.by/by/goroda-pobratimy-by/ |date=2016-12-16 |publisher=Slonim |language=be |access-date=29 may 2026 |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525043207/https://slonim.gov.by/by/goroda-pobratimy-by/ |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|POL}} Aleksandruv Kuyavski, Polşa * {{flagicon|POL}} Çexovitse-Dzedzitse qminası, Polşa * {{flagicon|RUS}} Qvardeysk rayonu, Rusiya * {{flagicon|POL}} Neşava, Polşa * {{flagicon|RUS}} Sergiyev Posad, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Severnoye Tuşino rayonu (Moskva), Rusiya * {{flagicon|POL}} Şıplişki qminası, Polşa * {{flagicon|MDA}} Teleneşti rayonu, Moldova * {{flagicon|RUS}} Torjok, Rusiya * {{flagicon|BUL}} Tundja bələdiyyəsi, Bolqarıstan {{div col end}} '''Slutsk'''.<ref>{{cite web |title=Xarici iqtisadi fəaliyyət |url=http://slutsk.minsk-region.by/ru/ekonomika/vneshneekonomicheskaya-deyatelnost |publisher=Slutsk |language=ru |access-date=29 may 2026 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|UKR}} Brovarı rayonu, Ukrayna * {{flagicon|RUS}} Kalevala rayonu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Moşenskoye rayonu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Ryazanski rayonu (Moskva), Rusiya * {{flagicon|RUS}} Rjev, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Serpuxov, Rusiya * {{flagicon|AZE}} Şəki, Azərbaycan * {{flagicon|ARM}} Sisian, Ermənistan * {{flagicon|RUS}} Staraya Mayna rayonu, Rusiya {{div col end}} '''Smoleviçi'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://smolevichi.gov.by/ru/region/goroda-pobratimy.html |publisher=Smalyavichy |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=15 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615024305/http://smolevichi.gov.by/ru/region/goroda-pobratimy.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|MDA}} Basarabyaska, Moldova * {{flagicon|RUS}} Beloreçensk, Rusiya * {{flagicon|BUL}} Gorna Oryahovitsa bələdiyyəsi, Bolqarıstan * {{flagicon|RUS}} Kaqalnik rayonu, Rusiya * {{flagicon|UKR}} Mirqorod, Ukrayna * {{flagicon|RUS}} Mıtışçi, Rusiya * {{flagicon|POL}} Vjeşnya poveti, Polşa * {{flagicon|CHN}} İvu, Çin {{div col end}} '''Svetloqorsk'''.<ref>{{cite web |title=Tərəfdaş şəhərlər |url=http://svetlogorsk.by/pages/svetlogorsk/partnery/ |publisher=Svietlahorsk |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=28 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228065046/http://svetlogorsk.by/pages/svetlogorsk/partnery/ |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|MDA}} Kalaras rayonu, Moldova * {{flagicon|ROU}} Keleras, Rumıniya * {{flagicon|RUS}} Çernuşka rayonu, Rusiya * {{flagicon|GER}} Helmştedt, Almaniya * {{flagicon|RUS}} İvanteyevka, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Kinqisepp, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Kommunar, Rusiya * {{flagicon|ENG}} Mendip rayonu, İngiltərə, Böyük Britaniya * {{flagicon|GEO}} Msxeta, Gürcüstan * {{flagicon|BUL}} Obzor (Nesebar), Bolqarıstan * {{flagicon|BUL}} Sliven bələdiyyəsi, Bolqarıstan * {{flagicon|RUS}} Svetlı, Rusiya {{div col end}} '''Senno'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://senno.vitebsk-region.gov.by/ru/goroda/ |publisher=Syanno |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218221827/https://senno.vitebsk-region.gov.by/ru/goroda/ |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|POL}} Qoşçanuv qminası, Polşa * {{flagicon|RUS}} Pesçanokopskoye rayonu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Poçınok rayonu, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Porxov rayonu, Rusiya {{div col end}} == U == '''Uzda'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://www.uzda.gov.by/ru/pobratimy/ |publisher=Uzda |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=7 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207092645/https://www.uzda.gov.by/ru/pobratimy/ |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|LVA}} Qrobina bələdiyyəsi, Latviya * {{flagicon|RUS}} Şatura, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Şimsk rayonu, Rusiya * {{flagicon|TJK}} Yovon, Tacikistan {{div col end}} == V == '''Vitebsk'''.<ref>{{cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər |url=http://vitebsk.gov.by/ru/goroda-pobratimy-ru/ |publisher=Vitebsk |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=8 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200208040349/http://www.vitebsk.gov.by/ru/goroda-pobratimy-ru/ |url-status= }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|RUS}} Həştərxan, Rusiya * {{flagicon|MDA}} Balti, Moldova * {{flagicon|RUS}} Beloyarski rayonu, Rusiya * {{flagicon|LVA}} Dauqavpils, Latviya * {{flagicon|GER}} Oder-Frankfurt, Almaniya * {{flagicon|RUS}} Gəlincik, Rusiya * {{flagicon|CHN}} Xarbin, Çin * {{flagicon|RUS}} İrkutsk, Rusiya * {{flagicon|CHN}} Jinan, Çin * {{flagicon|RUS}} Lipetsk, Rusiya * {{flagicon|GER}} Nienburq, Almaniya * {{flagicon|SRB}} Niş, Serbiya * {{flagicon|RUS}} Pskov, Rusiya * {{flagicon|LVA}} Rezekne, Latviya * {{flagicon|RUS}} Smolensk, Rusiya * {{flagicon|ARM}} Vanadzor, Ermənistan * {{flagicon|POL}} Zelona Qura, Polşa {{div col end}} == Z == '''Zelva'''.<ref>{{cite web |title=Tərəfdaş şəhərlər |url=https://zelva.grodno-region.by/ru/goroda-partnery-ru/ |date=2016-12-12 |publisher=Zelva |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=2024-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241003224651/https://zelva.grodno-region.by/ru/goroda-partnery-ru/ |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|POL}} Dobrzınievo Duje qminası, Polşa * {{flagicon|LVA}} Yaunyelqava bələdiyyəsi, Latviya * {{flagicon|POL}} Knışın qminası, Polşa {{div col end}} '''Jlobin'''.<ref>{{cite web |title=Tərəfdaş şəhərlər |url=http://gisp.gov.by/index.php/rajon/5400-goroda-partnery |publisher=Zhlobin |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008224855/http://www.gisp.gov.by/index.php/rajon/5400-goroda-partnery |url-status= }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|ITA}} Skalenge, İtaliya * {{flagicon|SRB}} Smederevo, Serbiya * {{flagicon|RUS}} Vıksa, Rusiya {{div col end}} '''Jodino'''.<ref>{{cite web |title=Tərəfdaş şəhərlər |url=http://www.zhodino.minsk-region.by/region/goroda-partnery |publisher=Zhodzina |language=ru |access-date=29 may 2026 |archive-date=14 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200114085724/http://www.zhodino.minsk-region.by/region/goroda-partnery |url-status= }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|MNG}} Dalanzadqad, Monqolustan * {{flagicon|MDA}} Hinçreşti, Moldova * {{flagicon|UKR}} Qorişni Plavni, Ukrayna * {{flagicon|ARM}} Kacaran, Ermənistan * {{flagicon|RUS}} Mıtışçi, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Neryunqri rayonu, Rusiya * {{flagicon|UZB}} Almalıq, Özbəkistan * {{flagicon|RUS}} Oryol, Rusiya * {{flagicon|BUL}} Panaqyurişte bələdiyyəsi, Bolqarıstan * {{flagicon|RUS}} Plast rayonu, Rusiya * {{flagicon|SVK}} Považská Bystrica, Slovakiya * {{flagicon|GEO}} Rustavi, Gürcüstan * {{flagicon|RUS}} Verxnyaya Pışma, Rusiya * {{flagicon|RUS}} Jeleznoqorsk, Rusiya {{div col end}} == References == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Twin towns and sister cities in Belarus}} [[Kateqoriya:Belarusun yaşayış məntəqələri]] [[Kateqoriya:Belarusun xarici siyasəti]] 62d2o2vk3qzohdiniy4pg96bua9fyba 0 988656 8985558 8932639 2026-07-02T02:29:38Z InternetArchiveBot 179784 6 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985558 wikitext text/x-wiki [[Fayl:International_Philosophy_Olympiad_official_Logo,_made_by_Sacha_Pierluigi_(France).png|thumb|240x240px|Beynəlxalq Fəlsəfə Olimpiadasının loqosu.]] '''Beynəlxalq Fəlsəfə Olimpiadası''' (IPO) dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan yuxarı sinif şagirdləri üçün hər il keçirilən fəlsəfə yarışmasıdır. Beynəlxalq Elm Olimpiadalarından biri hesab olunan bu yarışma Beynəlxalq Fəlsəfə Cəmiyyətləri Federasiyasının (FISP) himayəsi altında təşkil olunur və [[UNESCO]] tərəfindən dəstəklənir. == Tarix == Beynəlxalq Fəlsəfə Olimpiadası Bolqarıstanın Sofiya Universitetindən İvan Kolevin təşəbbüsü ilə yaradılıb. [1] Bu ideyanın əsas məqsədi 1947–1990-cı illərdə Şərqi Avropa məktəblərində tədris olunan marksist-leninist fənlərin yerini daha geniş fəlsəfi düşüncə və müzakirə imkanları ilə əvəz etmək idi. İlk Olimpiada 1993-cü ildə Bolqarıstanın Smolyan şəhərində keçirilib. Həmin yarışmada üç ölkə iştirak edib: Bolqarıstan, Rumıniya və Türkiyə. Rumıniya komandasına Elena Florina Otet, Türkiyə komandasına isə Nuran Direk rəhbərlik edirdi. Olimpiadanın ikinci buraxılışı 1994-cü ildə Bolqarıstanın Petriç şəhərində baş tutub. Bu dəfə yarışmaya daha iki ölkə qoşulub: Polşa və Almaniya. Polşa komandasına Vladislav Krayevski, Almaniya komandasına isə Gerd Gerhardt rəhbərlik edirdi. [2] Macarıstanın da iştirakı ilə, Katalin Havasın rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti daxil olmaqla, bu ölkələr Beynəlxalq Fəlsəfə Olimpiadasının əsasını qoyublar. [3] IPO UNESCO tərəfindən müsbət qarşılanıb. [4] 2001-ci ildən etibarən Beynəlxalq Fəlsəfə Olimpiadası Beynəlxalq Fəlsəfə Cəmiyyətləri Federasiyasının (FISP) himayəsi altında, UNESCO-nun tanınması və dəstəyi ilə təşkil olunur. 2009-cu ildə iştirakçı ölkələrin sayı 30-dan az olduğu halda təxminən 40-a çatıb. Əvvəlcə Lissabonda keçirilməsi planlaşdırılan IPO 2020 COVID-19 pandemiyasına qarşı görülən tədbirlər səbəbindən ləğv olunmalı idi. Bunun əvəzində Sloveniya tərəfindən Elektron Beynəlxalq Fəlsəfə Olimpiadası, yəni e-IPO təşkil edilib. [1] == Qaydalar == === Məqsədlər === Qaydalara əsasən, IPO-nun məqsədləri aşağıdakılardır: * orta məktəb səviyyəsində fəlsəfi təhsili təşviq etmək və lisey şagirdlərinin fəlsəfəyə marağını artırmaq; * dünya miqyasında universitetəqədər təhsil alan tələbələr arasında fəlsəfə üzrə milli, regional və yerli müsabiqələrin inkişafını təşviq etmək; * [[Tənqidi düşüncə|tənqidi]], maraqlı və [[Yaradıcılıq|yaradıcı təfəkkürün]] inkişafına töhfə vermək; * elm, incəsənət və sosial həyat haqqında fəlsəfi düşüncəni təşviq etmək; * müasir dünyanın problemləri üzərində etik düşüncə qabiliyyətini inkişaf etdirmək; və, * intellektual mübadilələri təşviq etməklə və müxtəlif ölkələrdən olan gənclər arasında şəxsi əlaqələr üçün imkanlar təmin etməklə, sülh mədəniyyətini təşviq etməklə.<ref name="fisp.org">{{Cite web|url=https://www.fisp.org/olympiad|title=Olympiad|website=fisp}}</ref> === İdarəetmə === IPO aşağıdakı orqanlar tərəfindən idarə olunur: artıq IPO təşkil etmiş nümayəndə heyətlərinin rəhbərlərindən ibarət Beynəlxalq Komitə, FISP, UNESCO və Beynəlxalq Komitə üzvlərindən ibarət İdarə Heyəti, Milli Təşkilat Komitəsi və bütün nümayəndə heyətlərinin rəhbərlərindən və müəllimlərindən ibarət Beynəlxalq Münsiflər Heyəti.<ref name="fisp.org"/> === Rəqabət === Olimpiadada iştirak edən tələbələrə verilən dörd mövzudan biri üzrə fəlsəfi [[esse]] yazmaq üçün dörd saat vaxt verilir. Mövzular IPO-nun dörd rəsmi dilində — ingilis, [[İspan dili|ispan]], [[Fransız dili|fransız]] və [[Alman dili|alman]] dillərində təqdim olunur və tələbə öz dilindən başqa bir dildə yazmağı seçməlidir; yəni, ana dili fransız olan şəxsə fransız dilində yazmağa icazə verilməyəcək. Qiymətləndirmənin beş meyarı var.{{Sıralı siyahı|Mövzuya uyğunluq|Mövzunun fəlsəfi baxımdan anlaşılması|Məntiqi ardıcıllıq|Arqumentasiya gücü|Orijinallıq}}Qiymətləndirmə üç mərhələdə aparılır:{{Sıralı siyahı|Beynəlxalq Münsiflər Heyəti müxtəlif nümayəndə heyətlərindən olan müəllimlərdən ibarət olur. Onlar müəyyən sayda esseni qiymətləndirmək üçün təxminən 4–5 nəfərlik qruplara bölünürlər. Hər qrupun üzvləri eyni 5–6 esseni oxuyur, daha sonra öz qeydlərini qrupun digər üzvləri ilə müqayisə edir və hər esseyə 10 ballıq sistem üzrə qiymət verir. Bu qiymətləndirmə nəticəsində orta balı 7.0-dən yuxarı olan esselər növbəti mərhələyə keçir. Heç bir müəllim öz ölkəsindən olan şagirdin essesini qiymətləndirə bilməz. |Daha sonra Beynəlxalq Münsiflər Heyətinin təxminən dörd üzvü aşağıdakı meyarlara uyğun gələn esseləri fərdi şəkildə yenidən oxuyur: a) Əvvəlki mərhələdə orta balı 7.0 və ya daha yüksək olan esselər; b) İki münsifin verdiyi qiymətlər arasında 3.0 baldan çox fərq olan esselər. |Yekun qiymətləndirmə nəticəsində yeni orta balı 7.0 və ya daha yüksək olan esselər Beynəlxalq Münsiflər Heyəti tərəfindən FISP və Beynəlxalq Komitənin nümayəndələrindən ibarət beş nəfərlik İdarə Heyətinə təqdim olunur. Bu heyətin hər bir üzvü esseləri fərdi şəkildə oxuyur. Daha sonra İdarə Heyəti hansı iştirakçılara medal və fəxri fərman veriləcəyinə qərar verir. İdarə Heyəti Beynəlxalq Münsiflər Heyətinin təqdim etdiyi esse sıralamasını olduğu kimi qəbul etmək məcburiyyətində deyil.}} == Milli seçim prosesləri == Qaydalara əsasən, müəyyən bir ölkə üçün iştirak edən namizədlərin seçimi FISP-nin üzvü olan milli fəlsəfi təşkilatın təşkili və ya himayəsi altında aparılan seçim prosesi vasitəsilə həyata keçirilir.<ref name="fisp.org"/> IPO-nun beynəlxalq qaydaları iştirak şərti olaraq vətəndaşlıq tələb etməsə də, bəzi milli seçim prosesləri vətəndaşlıq tələbləri də daxil olmaqla əlavə uyğunluq meyarlarını tətbiq edir. Milli təşkilatçılar öz seçim prosedurlarını müəyyən etdikcə, uyğunluq tələbləri iştirakçı ölkələr arasında dəyişir. === Argentina === [[Argentina]]da IPO üçün seçim prosesi iki mərhələdən ibarətdir. Hər biri fərqli fəlsəfə qoluna yönəlmiş üç ox var. Tələbələr seçdikləri oxda yarışırlar. Regional mərhələ üç suallı testdən və hər oxun birinci və ikinci vahidlərini (qədim və müasir fəlsəfə) əhatə edən esse cavabından ibarətdir. Bu mərhələnin sonunda, oxundan asılı olmayaraq, hər əyalətdən cəmi beş tələbə seçilir. [[Buenos-Ayres|Buenos Ayres Muxtar Şəhəri]] və [[Buenos-Ayres Universiteti|Buenos Ayres Universitetinə]] bağlı universitetəqədər orta məktəblər qrupu özlərinin iki əlavə əyaləti kimi çıxış edir və nəticədə hər birində beş tələbə olmaqla cəmi iyirmi beş yurisdiksiya yaranır. Milli mərhələ iki suallı testdən və qısa essedən ibarətdir və üçüncü və dördüncü vahidləri əhatə edir: müasir fəlsəfə və Latın Amerikası fəlsəfəsi. Hər oxda birinci, ikinci və üçüncü yer, eləcə də fəxri adlar var. Daha sonra hər oxun birinci yerləri sıralanır və üçünün ən yaxşı ikisi IPO-ya vəsiqə qazanır.<ref>{{Cite web |title=:: Olimpíada de Filosofía, sitio oficial:: |url=https://www.olimfilo.com.ar/ |access-date=2026-05-28 |website=www.olimfilo.com.ar |archive-date=2026-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260215002743/https://www.olimfilo.com.ar/ |url-status=live }}</ref> 2026-cı ildə Argentina Fəlsəfə Olimpiadası (İspan. Olimpíada Argentina de Filosofía) Argentina Fəlsəfə Müsabiqəsinə (Certamen Argentino de Filosofía) rebrend etdi.<ref>{{Cite web |title=UBA Universidad de Buenos Aires |url=https://www.uba.ar/uba.ar |access-date=2026-05-28 |website=UBA Universidad de Buenos Aires |language=en}}</ref> === Avstriya === [[Avstriya]] ilk dəfə 2005-ci ildə IPO-da iştirak edib. O vaxtdan bəri iki mərhələsi var. Birinci mərhələdə hər bir ''Bundesland'' (ştat) Landeswettbewerb-in ən yaxşı iki və ya üç iştirakçısını fəlsəfə akademiyasına göndərir. Orada ikinci mərhələ baş tutur və bu Bundeswettbewerb-də ən yaxşı iki iştirakçı IPO-ya göndəriləcək. İlk Avstriya iştirakçısı 2004-cü ildə Almaniya nümayəndə heyətinin tərkibində olub. === Çexiya === [[Çexiya|Çexiya Respublikasının]] lisey şagirdləri üçün fəlsəfi müsabiqəsi 2011-ci ildə [[Olomouts|Olomouc]] şəhərindəki Palacký Universitetinin İncəsənət Fakültəsinin Fəlsəfə kafedrasında Tomaš Nejeschleba tərəfindən təsis edilmişdir<ref>{{Cite web |last=Hruška |first=Tomáš |title=Katedra filozofie |url=http://kfil.upol.cz/uvod |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110311223720/http://www.kfil.upol.cz/uvod |archive-date=March 11, 2011 |publisher=}}</ref> 2012-ci ildən bəri ''"Nebojme se myslet''<ref>{{Cite web |title=Projekt - Nebojme se myslet |url=http://nebojmesemyslet.upol.cz/#tab=0 |publisher= |access-date=2026-06-01 |archive-date=2026-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520153141/https://nebojmesemyslet.upol.cz/#tab=0 |url-status=live }}</ref> adlanan müsabiqə iki mərhələdən ibarətdir. Birinci mərhələdə tələbələr [[Çex dili|çex]] dilində dörd mövzudan biri üzrə esse yazırlar. Meyarlar IPO-dakı ilə eynidir: mövzuya uyğunluq, mövzunun fəlsəfi anlaşılması, ardıcıllıq, arqumentasiya gücü, orijinallıq. Ən yaxşı iyirmi esse tələbələrin dörd rəsmi IPO dilindən birində qısa esse yazdıqları ikinci mərhələyə vəsiqə qazanır. Ən yaxşı iki tələbə IPO-ya vəsiqə qazanır. 2014-cü ildən bəri Palacký Universitetindən Yan Çijek Çexiya fəlsəfi müsabiqəsinin əsas təşkilatçısıdır. O, həmçinin IPO-da Çexiya nümayəndə heyətinin rəhbəridir. === Estoniya === [[Estoniya]]da filosof Leo Luks tərəfindən başladılan seçim prosesi iki mərhələdən ibarətdir. Birinci mərhələdə tələbələr evdə ana dilində esse yazırlar. Bu o deməkdir ki, ölkənin [[Estoniya rusları|rus azlığı]] üçün [[rus dili]] də qəbul edilir. Milli münsiflər heyəti (5 nəfər) növbəti mərhələ üçün ən yaxşı 10 esse seçir. İkinci turda (4 gün) finalçılar əvvəlcə iki gün birlikdə müxtəlif mühazirə və seminarlarda iştirak edirlər. Bundan sonra dörd fərqli hissədən ibarət final müsabiqəsi başlayır:{{Sıralı siyahı|4-hour essay in foreign language, as it is in IPO (maximum 50 points<ref>{{Cite web| title=Filosoofiaolümpiaadi juhend 2020/21. õppeaastaks | language=fi | trans-title=Philosophy Olympiad Guide for the 2020/21 academic year | url=https://www.teaduskool.ut.ee/sites/default/files/teaduskool/olympiaad/eesti/fio_2020_21_juhend_uus.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20210821012302/https://www.teaduskool.ut.ee/sites/default/files/teaduskool/olympiaad/eesti/fio_2020_21_juhend_uus.pdf | archive-date=2021-08-21}}</ref>)|Test of informal logic (10 points)|Test of central philosophical notions and theories (10 points)|Oral 1 to 1 debate on philosophical issue (10 points)}}Ən yaxşı iki tələbə ölkəni IPO-da təmsil edir. === Almaniya === {{Sıralı siyahı|Sinif üzrə ən yaxşı iki və ya üç esse alman dilində yazılmış şəkildə dekabrın 6-dək münsiflər heyətinə göndərilir. Yaxşı esse müəllifləri sertifikatla təltif olunurlar.|Ən yaxşı 26 esse müəllifi fevral ayında dörd gün müddətinə Münster şəhərinə dəvət edilir. Burada onlar yenidən esse yazır, bu dəfə ingilis və ya fransız dilində, həmçinin iki fəlsəfə mühazirəsini dinləyir və müzakirələrdə iştirak edirlər.|Münsterdə ən yaxşı nəticə göstərən iki esse müəllifi may ayında keçirilən Beynəlxalq Fəlsəfə Olimpiadasında ölkəni təmsil edir. Bununla belə, Almaniya nümayəndə heyətinin rəhbəri Dr. Gerd Gerhardtın iştirakçılar üçün əlavə olaraq vətəndaşlıq meyarı tətbiq etdiyi görünür. Bu isə Almaniya vətəndaşlığı olmayan şagirdlərin yarışmadan kənarda qalmasına səbəb olur. IPO milli nümayəndə heyətlərinə geniş müstəqillik verir və milli səviyyədə qəbul edilən qərarlara görə onları birbaşa məsuliyyətə cəlb etmir. Eyni zamanda, hər bir iştirakçı IPO-nun Etik Davranış Kodeksini imzalamalıdır. Bu kodeksə əsasən, heç bir şagird milli mənşəyinə görə tədbirlərdən ədalətsiz şəkildə kənarlaşdırıla bilməz.}} === Macarıstan === [[Macarıstan]]da IPO seçim proseduru Təhsil Nazirliyinin himayəsi altında təşkil edilən geniş milli lisey müsabiqələrinin bir hissəsi olan fəlsəfə üzrə Milli Tələbə Müsabiqəsi ilə sıx əlaqəlidir və ona əsaslanır. Bütün müsabiqələr (riyaziyyat və s.) yanvar-aprel ayları ərzində 3 səviyyədə təşkil olunur. Fəlsəfə üzrə müsabiqələrdə ölkə üzrə 11-ci və əsasən 12-ci sinif şagirdləri, ümumilikdə təxminən 300 şagird iştirak edir. Birinci, məktəb səviyyəli tur fəlsəfə tarixi üzrə biliklərin yoxlanılmasına əsaslanır (beləliklə, tədris proqramlarının və yetkinlik meyarlarının aktuallığını vurğulayır). Kifayət qədər bal toplayan şagirdlər 2-ci tura qatıla bilərlər. İkinci tur esse yazmaqdan ibarətdir, şagirdlər dörd mövzudan birini seçməkdə sərbəstdirlər. Ən yaxşı məqalələr Təhsil Nazirliyi tərəfindən dəvət olunmuş müəllim heyətindən ibarət akademik münsiflər heyəti tərəfindən seçilir və onlar tələbələri finala, yəni şifahi imtahana dəvət edəcəklər. Macar dili milli müsabiqə səviyyələrində yeganə rəsmi dildir. IPO Seçimi 2-ci turdan sonra ən yaxşı 30 şagirdi dəvət edir. Macarıstan Fəlsəfə Cəmiyyətinin nəzarəti altında 4 sitat təklif edəcək yeni bir Münsiflər Heyəti dəvət olunur və onlar bütün məqalələri qiymətləndirməlidirlər. Tələbələr bütün IPO qaydalarına və qanunlarına hörmətlə yanaşıldığı IPO seçimində iştirak edəcəklər: esse yazmaq, ikidilli lüğət, vaxt, qiymətləndirmə meyarları, dillər və s. Adətən IPO seçimində təxminən 15 tələbə iştirak edir və ən yaxşı 2 məqalənin müəllifləri IPO-da iştirak etmək təklif olunur. Tələbələr müsabiqələrdə iştirak etmək üçün müəllimlərindən kömək alırlar, lakin Fəlsəfi Gənclik Düşərgələri və "Fəlsəfi çay evi" hərəkatı (Türkiyədəki IPO həmkarlarından ilhamlanaraq) tələbələrin fəlsəfəyə marağını qazanmasına və dərinləşdirməsinə də kömək edə bilər. === Hindistan === '''Hindistan komandası bir neçə il iştirak etməsə də, indi yenidən fəaliyyətə başlayıb''' .<ref name="auto">{{Cite web|url=http://reason.abhinav.ac.in/2021/01/am-i-shutting-down-indian-philosophy.html|title=Why am I shutting down the Indian Philosophy Olympiad?|access-date=2026-06-01|archive-date=2024-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240525183016/http://reason.abhinav.ac.in/2021/01/am-i-shutting-down-indian-philosophy.html|url-status=live}}</ref> Olimpiada maliyyələşdirilməmişdi və buna görə də həm müəllimlər, həm də şagirdlər üçün tamamilə könüllü bir səy idi. Kedar Soni tərəfindən təşkil edilən seçim prosesi iki mərhələdə idi: # Abhinav Filosofu — şagirdlərin məntiqi və şifahi düşüncəsini qiymətləndirmək üçün onlayn obyektiv və subyektiv tapşırıqlar. Dekabrın əvvəlində Abhinav Vidyalay tərəfindən keçirilir. (prosesi əlaqələndirən məktəb) Ən yaxşı 20% növbəti mərhələyə seçilir. # Hindistan Fəlsəfə Olimpiadası — İnşa turu formatına görə IPO müsabiqəsinə bənzəyir. Yanvar ayı ətrafında onlayn olaraq, vaxt məhdudiyyəti olmadan keçirilir. 2-ci mərhələdən ən yaxşı iki iştirakçı, özlərini maliyyələşdirə bildikləri təqdirdə, ölkəni təmsil edir. Daha sonra tələbələri sistemli fəlsəfəyə və arqumentasiyaya yönəltmək üçün təlim proqramı bir neçə həftə ərzində keçirilir. Proqram gündə təxminən 12 saat davam edir və tələbələrin məkanda yerləşdirilməsi lazımdır. Növbəti IPO-ya hazırlaşmaq üçün 1-ci mərhələdən keçənlər də dəvət olunur. — 2008-ci ildə dayandırılmışdı, lakin indi bərpa olunub. OC-yə görə, IPO-nun daxili siyasiləşməsi onların Hindistanın IPO seçimini təşkil etməyi dayandırmasına səbəb olub.<ref name="auto"/> === Norveç === 2005-ci ildə, [[Norveç]]in IPO-da iştirakının ilk ilində, Thor Steinar Grødal Foss liseyində iki ən yaxşı fəlsəfə şagirdini seçdi, 2006-cı ildə o və Olav Birkeland hərəsindən birini seçdilər, çünki Foss Liseyi və Oslo Handelsgymnasium Osloda və bəlkə də bütün Norveçdə lisey şagirdləri üçün fəlsəfə kursu təklif edən yeganə məktəblər idi. 2007-ci ildən bəri Norveçdəki bir çox liseydə yeni bir "tarix və fəlsəfə" fənni (2-ci və 3-cü siniflərdə həftədə 5 dərs) təqdim edilmişdir və IPO üçün seçim prosesi Baltik dənizi fəlsəfəsi esse müsabiqəsi ilə əlaqələndirilmişdir. 2011-ci ilin noyabr ayında bu müsabiqədə 14 məktəbdən 100 norveçli şagird iştirak etmişdir. 2012-ci ildə ilk dəfə 23–24 mart tarixlərində Osloda 10 ən yaxşı norveçli iştirakçı üçün 2-ci tur keçirilmişdir. Bu on nəfər ev sahibi ölkənin genişləndirilmiş kvotası ilə Oslo 2012 IPO-ya vəsiqə qazanmışdır. === İsveçrə === Seçim prosesi 2005-ci ildə Jonas Pfister tərəfindən başladıldı və 2006-cı il [[İsveçrə]]nin IPO-da iştirak etdiyi ilk il oldu. Seçim prosesi İsveçrənin keçmiş IPO iştirakçısı Lara Qafner olan SwissPhilO assosiasiyası tərəfindən təşkil olunur. 2005-ci ildən 2012-ci ilə qədər seçim prosesi iki mərhələdən ibarət idi: birinci tur və ikinci tur. 2013-cü ildən bəri seçim prosesi üç mərhələdən ibarətdir. Birinci mərhələdə tələbələr məktəbdə və ya evdə esse yazırlar. Bunlardan ən yaxşı esse müəllifləri ikinci mərhələyə, yarımfinala dəvət olunurlar və burada seminarlarda iştirak edib ikinci esse yazırlar. Yenə də ən yaxşı esse müəllifləri növbəti mərhələyə, milli finala vəsiqə qazanırlar və burada tələbələr yenidən seminarlarda iştirak edib başqa bir esse yazırlar. Beş üzvdən ibarət münsiflər heyəti ölkəni IPO-da təmsil edəcək iki ən yaxşını seçir.<ref>{{Cite web|url=https://philosophy.olympiad.ch/en/|title=Philosophy|website=philosophy.olympiad.ch|access-date=2026-06-01|archive-date=2026-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511090756/https://philosophy.olympiad.ch/en/|url-status=live}}</ref> === Amerika Birləşmiş Ştatları === [[ABŞ]] 2003-cü ilə qədər IPO yarışlarında dörd dəfə iştirak etmişdir. 2001-ci ildə IPO ABŞ tərəfindən [[Filadelfiya]]da keçirilmişdir. Lakin 2003-cü ildən 2011-ci ilə qədər ABŞ iştirak etməmişdir. Amerika Fəlsəfə Assosiasiyasının (APA) 2009-cu ilin dekabr ayında keçirilən konfrans iclasında Şərq Bölməsi müəllimi Cozef A. Merfi APA-nın icraçı direktoru Devid Şreyderlə görüşmüş və ona universitetə daxil olan son iki ildə Amerika orta məktəb şagirdləri üçün ispan dilində tədris olunan "Qərb Fəlsəfəsi Tarixi" kursunun tədris planı haqqında məlumat vermişdir. Növbəti il ərzində kurs Dvayt-Englvud Məktəbinin (DE) Tədris Planı Komitəsi tərəfindən təsdiq edilmişdir. Devid Şreyder və Uilyam Makbrayd ABŞ fəlsəfə icmasını IPO yarışlarına yenidən qatılmaq üçün yenidən canlandırmağın yollarını müzakirə edirdilər. İspan dilinin rəsmi IPO dili kimi əlavə edilməsinin bunun mümkün açarı olduğu görülürdü. Vyana 2011 IPO-dan əvvəl ingilis, fransız və alman dilinə sınaq əsasında ispan dili əlavə edildi. Vyana 2011 IPO-da iştirak etmək üçün Murphy, DE-də ispan dilini öyrənən ən yaxşı iki fəlsəfə tələbəsini seçdi. Birlikdə APA-nın xeyir-duası ilə 2011-ci il ABŞ Nümayəndə heyətini yaratdılar. O vaxtdan bəri, lisey şagirdləri üçün Amerika Fəlsəfə Olimpiadası adlanan milli müsabiqə keçirilir və bu yarışmada ölkənin hər yerindən olan lisey şagirdləri müəyyən bir sorğuya cavab olaraq ispan, fransız və ya alman dillərində fəlsəfə esseləri təqdim edirlər. Ən yaxşı iki esse seçilir və həmin iki tələbə IPO-da ABŞ-ı təmsil edir. === İtaliya === Hazırda İtaliyada IPO üçün seçim prosesi nazirlik tərəfindən tanınan "Campionati (Ex Olimpiadi) di Fəlsəfə" müsabiqəsi vasitəsilə həyata keçirilir. Bu müsabiqə iki hissədən ibarətdir: A bölməsi italyan dilində, B bölməsi isə xarici dildə keçirilir (IPO-ya vəsiqə qazanmaq üçün B bölməsində ingilis dilini seçərək iştirak etməlisiniz). Əvvəlcə məktəblər müsabiqəyə qeydiyyatdan keçməlidirlər, xarici məktəblər də iştirak edə bilərlər. Birinci mərhələ akademikdir və iştirakçı şagirdlərin 4 saatlıq müddətlə (məktəb qiymətləndirmə komitəsi tərəfindən seçilmiş üç adi IPO mövzusundan biri üzrə) esse yazmasından ibarətdir. Daha sonra esse məktəb qiymətləndirmə komitəsi tərəfindən qiymətləndirilir və təsnifat tərtib edir; hər məktəbin A bölməsi və B bölməsi üzrə ilk iki bal toplayan şagirdi regional mərhələdə iştirak edəcək (xarici məktəblərdən iştirak edən şagirdlər üçün 20 region və əlavə 1 region var). Regional mərhələ onlayn (tələbə evlərindən və ya məktəblərdən) keçirilir və struktur akademik mərhələ ilə eynidir. Daha sonra, hər bölgə üzrə hər bölmədən (A və B) 2 tələbə milli mərhələyə vəsiqə qazanır. Bu mərhələ yerində keçirilir (lakin bəzi çətinliklər yaranarsa, tələbə onlayn da iştirak edə bilər) və əvvəlki mərhələlərlə eyni quruluşa malikdir. Sonda milli mərhələdə B bölməsinin (seçilən dil ingilis dili olmaqla) ən yaxşı 2 tələbəsi İtaliyanı IPO-da təmsil edəcək tələbələrdir. == Yarışlara ümumi baxış == Hər il IPO dünyanın müxtəlif şəhərlərində keçirilir. Aşağıdakı cədvəldə 1993-cü ildə keçirilən ilk yarışmadan bəri hər bir yarışmanın icmalı verilmişdir<ref>{{Cite web |title=History |url=http://www.philosophy-olympiad.org/?page_id=43 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200327200643/http://www.philosophy-olympiad.org/?page_id=43 |archive-date=March 27, 2020 |access-date=March 27, 2020 |website=International Philosophy Olympiad}}</ref><ref>{{Cite web |title=International Philosophy Olympiad 2019 |url=http://ipo2019.sfi.it/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203185436/http://ipo2019.sfi.it/ |archive-date=December 3, 2019 |access-date=March 27, 2020 |website=ipo2019.sfi.it}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.philosophy-olympiad.org/?page_id=985|title=International Philosophy Olympiad » Statistics|website=www.philosophy-olympiad.org|access-date=2026-06-01|archive-date=2026-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20260214235034/https://www.philosophy-olympiad.org/?page_id=985|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.philosophy-olympiad.org/?page_id=86|title=International Philosophy Olympiad » FISP|website=www.philosophy-olympiad.org|access-date=2026-06-01|archive-date=2026-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20260216230648/https://www.philosophy-olympiad.org/?page_id=86|url-status=live}}</ref> Azərbaycan ilk dəfə Beynəlxalq Fəlsəfə Olimpiadası 2026-cı ildə Global Olympiad Centerin təşkilatçılığı ilə 2026-cı ilin 14–17 may tarixlərində Polşanın Varşava təmsil etmişdir.<ref>{{Cite web|url=https://goc.edu.az/news/135/olkemizi-ipo-2026-da-temsil-edecek-sagirdler-finala-yola-dusur|title=GOC - Global Olympiad Center|website=goc.edu.az}}</ref> {| class="wikitable sortable" !№ !İl !Şəhər !Ölkə !Mövzu ! colspan="2" |Tarix !İştirak edən ölkələr |- |1 |1993 |Smolyan |{{BGR}} | | colspan="2" |May |3 |- |2 |1994 |Petrich |{{BGR}} | | colspan="2" |May |5 |- |3 |1995 |[[Stara Zaqora|Stara Zagora]] |{{BGR}} | | colspan="2" |May |5 |- |4 |1996 |[[İstanbul|Istanbul]] |{{TUR}} | | colspan="2" |May |6 |- |5 |1997 |[[Varşava|Warsaw]] |{{POL}} | | colspan="2" |May |7 |- |6 |1998 |[[Braşov]] |{{ROU}} | | colspan="2" |April |8 |- |7 |1999 |[[Budapeşt]] |{{HUN}} | | colspan="2" |May |11 |- |8 |2000 |[[Münster]] |{{DEU}} | | colspan="2" |May |11 |- |9 |2001 |[[Filadelfiya]] |{{USA}} | | colspan="2" |May |15 |- |10 |2002 |[[Tokio]] |{{JPN}} | |May 12 |May 16 |15 |- |11 |2003 |[[Buenos-Ayres|Buenos- Ayres]] |{{ARG}} | |May 7 |May 10 |18 |- |12 |2004 |[[Seul]] |{{KOR}} | |May 19 |May 23 |17 |- |13 |2005 |[[Varşava]] |{{POL}} | |May 19 |May 23 |18 |- |14 |2006 |[[Kozentsa]] |{{ITA}} | |May 13 |May 18 |15 |- |15 |2007 |[[Antalya]] |{{TUR}} | |May 18 |May 21 |22 |- |16 |2008 |[[Yassı]] |{{ROU}} | |May 18 |May 22 |23 |- |17 |2009 |[[Helsinki]] |{{FIN}} | |May 22 |May 26 |22 |- |18 |2010 |[[Afina]] |{{GRC}} | |May 20 |May 24 |23 |- |19 |2011 |[[Vyana]] |{{AUT}} |Power and Powerlessness of Philosophy |May 26 |May 29 |28 |- |20 |2012 |[[Oslo]] |{{NOR}} |Limits of Freedom |May 16 |May 20 |39 |- |21 |2013 |[[Odens]] |{{DNK}} |Kierkegaard Today |May 16 |May 20 |37 |- |22 |2014 |[[Vilnüs]] |{{LTU}} |Emmanuel Levinas: Infinity and the Face of the Other |May 15 |May 16 |40 |- |23 |2015 |[[Tartu]] |{{EST}} |Disagreement |May 14 |May 18 |40 |- |24 |2016 |[[Gent]] |{{BEL}} |War and Peace |May 12 |May 15 |44 |- |25 |2017 |[[Rotterdam]] |{{NLD}} |Tolerance |May 25 |May 28 |45 |- |26 |2018 |[[Bar (Monteneqro)|Bar]] |{{MNE}} |Environment |May 23 |May 28 |50 |- |27 |2019 |[[Roma]] |{{ITA}} |Cultural Heritage and Citizenship |May 16 |May 19 |50 |- style="background:#FCC" |28 |2020 |[[Lyublyana]] |{{SVN}} |Global Solidarity |May 28 |May 31 |''organized as online competition (eIPO)''<ref name="eipo2020.com">{{Cite web |title=– eIPO 2020 – – May 28th – May 31st / online international philosophy olympiad / organised by Slovenia |url=http://eipo2020.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531100527/http://eipo2020.com/ |archive-date=May 31, 2020 |access-date=2026-01-13}}</ref> |- style="background:#FCC" |29 |2021 |[[Lyublyana]] |{{SVN}} |Utopie |May 27 |May 30 |''organized as online competition (eIPO)''<ref name="eipo2020.com" /> |- |30 |2022 |[[Lissabon]] |{{PRT}} |Identity and Person |May 26 |May 29 |''Originally planned for 2020 and then cancelled due to the [[COVID-19 pandemiyası|COVID-19 pandemic]] and reported to 2022''{{Efn|The 28th IPO was originally scheduled to be held from May 21 to 24, 2020.<ref name="ipo-2020" />}}<ref name="ipo-2020">{{Cite web |title=IPO 2020 |url=https://www.ipo2020lisbon.com/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200327175848/https://www.ipo2020lisbon.com/ |archive-date=27 March 2020 |access-date=27 March 2020 |website=2020 International Philosophy Olympiad}}</ref> |- |31 |2023 |[[Olimpiya (Qədim Yunanıstan)|Olympia]] |{{GRC}} |A Life in Fair Competition |May 11 |May 14 | |- |32 |2024 |[[Helsinki]] |{{FIN}} |A changing World |May 16 |May 19 |52 |- |33 |2025 |[[Bari]] |{{ITA}} |Conviviality |May 15 |May 18 | |- |34 |2026 |[[Varşava]] |{{POL}} |Freedom & Reason |May 14 |May 17 | |} == Qeydlər == {{Qeyd siyahısı}} == İstinadlar == {{istinad siyahısı}} == Əlavə oxu == * Jonas Pfister, "Les Olympiades de philosophie dans l'seignement" (2009), Diotime. Revue internationale de didactique de la philosophie, 41 (07/2009). [http://www.educ-revues.fr/DIOTIME/AffichageDocument.aspx?iddoc=39036 Onlayn] * Juha Savolainen, Pekka Elo, Satu Honkala, Rebecca Cingi (Hrsg.) (2010), IPO Helsinki Finlandiya 2009, UNESCO üzrə Finlandiya Milli Komissiyasının 85 saylı nəşrləri, 2010. * Moris Polanco (2015), Cómo escribir un ensayo de filosofía: Olimpiada Internacional de Filosofía-da xüsusi referensiya. Məkan yaradın. Müstəqil Nəşriyyat Platforması. * İvan Kolev (2016), Beynəlxalq Fəlsəfə Olimpiadası. Peters M. (red.) Təhsil Fəlsəfəsi və Nəzəriyyəsi Ensiklopediyasında. Springer, Sinqapur, 1158–1164. * Frank Murphy (2017), "Beynəlxalq Fəlsəfə Olimpiadası: Gənc Filosoflar üçün Yazı Çağırışı. Əlavə ilə: Fəlsəfə Essesi Necə Yazılır. IPO İştirakçıları üçün Təlimat", [[Journal of Didactics of Philosophy|Fəlsəfə Didaktikası Jurnalı]], Cild 1, 2017, 49–66. == Xarici keçidlər == * {{Rəsmi sayt|http://www.philosophy-olympiad.org/}} * [https://www.schulministerium.nrw.de/docs/bp/Lehrer/Termine-Aktivitaeten/Wettbewerbe/gesellschaftlich-politisch/Bundes--und-Landeswettbewerb-Philosophischer-Essay/index.html German Competition] Archived June 29, 2020, at the Wayback Machine * [http://www.philolympics.at/ Austrian Competition] * [http://www.philosophie.ch/index.php?id=23 Swiss Competition] * [https://goc.edu.az/olympic-and-competition/38/2026/azfo-azerbaycan-felsefe-olimpiadasi GOC - Global Olympiad Center] [[Kateqoriya:Fəlsəfə tədbirləri]] [[Kateqoriya:Yazı müsabiqələri]] [[Kateqoriya:İntellektual müsabiqələr]] rit94l4wflqjege86oakb8yhijdawzh 4 988961 8985171 8968967 2026-07-01T12:32:07Z Nemoralis 128937 /* Həsən İmanov (18-06-2026) */ cavabla: {{qəbul edilmədi}} (-) ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 8985171 wikitext text/x-wiki {{/Başlıq}} <!-- Bu sətirə və üstünə toxunmayın. --> === [[İstifadəçi:Rüfət Həsənli|Rüfət Həsənli]] (05-06-2026) === * '''Növ:''' {{yaşıl|'''Əlavəetmə'''}} * '''Səbəb:''' Salam. Zəhmət olmasa, bu qadceti mənim üçün aktivləşdirəsiniz. Məqalələri yaradarkən, həmçinin kateqoriyasız məqalələri təkmilləşdirərkən xeyli köməyimə çatırdı. Qeyd olunan meyarlara uyğun istifadəçiyəm, eyni zamanda avtopatrulam. — '''[[İstifadəçi:Rüfət Həsənli|Rüfət]] [[İstifadəçi müzakirəsi:Rüfət Həsənli|Həsənli]]''' 20:55, 5 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' : @[[İstifadəçi:Rüfət Həsənli|Rüfət Həsənli]], qadcet artıq məqalələrdəki istifadə üçün icazə tələb etmir, amma məsələn hansısa kateqoriyanı kütləvi şəkildə məqalələrə əlavə etmək üçün burada icazə istəyəcək. Yenə də istəyirsiz? [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 03:25, 6 iyun 2026 (UTC) ::Bəli, istəyirəm. -- '''[[İstifadəçi:Rüfət Həsənli|Rüfət]] [[İstifadəçi müzakirəsi:Rüfət Həsənli|Həsənli]]''' 09:54, 9 iyun 2026 (UTC) * '''Qərar:''' :{{qəbul edildi}} [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 11:01, 9 iyun 2026 (UTC) === [[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]] (06-06-2026) === * '''Növ:''' {{yaşıl|'''Əlavəetmə'''}} * '''Səbəb:''' AzVikinin təkmilləşdirilməsi üçün məsuliyyətli şəkildə istifadə etmək niyyətindəyəm. Tam girişi əldə etmək üçün müraciət edirəm — [[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Hilal knight|müzakirə]]) 23:12, 6 iyun 2026 (UTC) <!--* '''Şərhlər:'''--> * '''Qərar:''' : {{qəbul edildi}} [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 21:58, 7 iyun 2026 (UTC) * Bilmirəm, təkçə məndədir mi, amma hələ də "Məqalə və altkateqoriya bölməsindən istifadə"yə giriş məndə yoxdur @[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] [[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Hilal knight|müzakirə]]) 15:21, 13 iyun 2026 (UTC) *: @[[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]], xəbərdarlıq mesajında nə yazılır? [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 15:21, 13 iyun 2026 (UTC) *:: [[Fayl:Azerbaijani Wikipedia 2026-06-13 15-23-35.png|frameless|none]] [[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Hilal knight|müzakirə]]) 15:24, 13 iyun 2026 (UTC) *::: @[[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]], səhifəni yeniləyib indi yoxlayın yenidən. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 15:46, 13 iyun 2026 (UTC) *:::: Düzəldi, təşəkkür edirəm [[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Hilal knight|müzakirə]]) 15:50, 13 iyun 2026 (UTC) === [[İstifadəçi:Babək Akifoğlu|Babək Akifoğlu]] (07-06-2026) === * '''Növ:''' {{yaşıl|'''Əlavəetmə'''}} * '''Səbəb:'''Təkmilləşdirmə işlərində, AzVikinin kateqoriya dərinliyinin artırılmasında mövcud qacetin faydası çoxdur. Bu qacetdən əvvəlki istifadə fəallığım nəzərə alınaraq, funksiyanın mənim üçün bərpa olunması ümumi işə fayda verərdi. — [[İstifadəçi:Babək Akifoğlu|Babək Akifoğlu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Babək Akifoğlu|müzakirə]]) 18:10, 7 iyun 2026 (UTC) <!--* '''Şərhlər:'''--> * '''Qərar:''' : {{qəbul edildi}} [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 21:58, 7 iyun 2026 (UTC) === [[İstifadəçi: Həsən İmanov|Həsən İmanov]] (18-06-2026) === * '''Növ:''' {{yaşıl|'''Əlavəetmə'''}} * '''Səbəb:''' Salam hörmətli həmkarlar. Necəsiniz? Bu qadcetdən əvvəllər səhv istifadə etdiyimi bilirəm. Buna görə də hər kəsdən üzr istəyirəm. Bunun səbəbi isə o zaman bu qadcetdən düzgün istifadə edilməsi yolunu bilməməyim idi. Ancaq sonradan Vikipediyanın ağsaqqal bir istifadəçisinin mənə verdiyi məsləhətlər əsasında bu səhvimi düzəltmişəm. Sizdən xahişim budur ki, bu qadceti mənim üçün də aktivləşdirəsiniz zəhmət olmasa. Çünki bu qadcet düzgün istifadə edildikdə Az-Vikidə həm kateqoriyasız məqalələrin kateqoriyalaşdırılmasında, həm də mövcud kateqoriyaların daha da yaxşı təsnifatlaşdırılmasında yəni kateqoriya dərinliyinin artırılmasında çox mühüm kömək edir. Bu qadcetdən istifadə hüququnu mənə versəniz bundan sonra daha da diqqətli, peşəkar və məsuliyyətli bir formada bu qadcetdən istifadə edəcəyəm. Hər insanın səhvi olur, səhvsiz insan yoxdur, əsas olan odur ki, bu keçmiş keçmiş səhvlərimizdən dərs çıxarmağı bacaraq. Hörmət və ən xoş arzularla — [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 11:23, 18 iyun 2026 (UTC) * '''Qərar:''' * '''Şərhlər:''' : @[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]]. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 19:21, 18 iyun 2026 (UTC) ::Dəstəkləmirəm. İstifadəçi bu alətdən düzgün istifadə etməyib, nə qədər məqaləyə yoxlanış aparmadan düzgün olmayan kateqoriyalar əlavə edib. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 20:06, 18 iyun 2026 (UTC) :::Salam hörmətli həmkar @[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] qardaş. Sizin dediklərinizlə tamamilə razıyam. Xətam böyük olmuşdur, ancaq o zaman düzgün yolu bilmirdim, daha sonra isə öyrəndim. Bundan sonra da yalnız düzgün yolla getməyə çalışmışam. Sizin məndən daha təcrübəli və səlahiyyətli bir redaktor olduğunuza görə belə fikirləşirəm ki, dediklərinizdə bir həqiqət payı var. Fikirlərinizə hörmətlə yanaşıram və dəyərli fikirləriniz üçün sizə minnətdaram. Hörmətlə [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 07:58, 20 iyun 2026 (UTC) ::Məsləhət görərdim ki, siz bu alətdən istifadə etməkdənsə buradakı (https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=X%C3%BCsusi:%C4%B0st%C9%99nil%C9%99nKateqoriyalar&limit=5000) kateqoriyalardan yaradasız. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 05:15, 19 iyun 2026 (UTC) :::Salam hörmətli həmkar @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] müəllim. Dediklərinizi gələcək fəaliyyətimdə mütləq nəzərə alacam. Hörmətlə [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 07:59, 20 iyun 2026 (UTC) : {{qəbul edilmədi}} [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 12:32, 1 iyul 2026 (UTC) 6855uv6js5rmm0eoli2iw749lgkc4yp 8985348 8985171 2026-07-01T16:37:39Z Qədir 136647 /* Həsən İmanov (18-06-2026) */ [[İ:Nemoralis]], bunu istifadə edin zəhmət olmasa 8985348 wikitext text/x-wiki {{/Başlıq}} <!-- Bu sətirə və üstünə toxunmayın. --> === [[İstifadəçi:Rüfət Həsənli|Rüfət Həsənli]] (05-06-2026) === * '''Növ:''' {{yaşıl|'''Əlavəetmə'''}} * '''Səbəb:''' Salam. Zəhmət olmasa, bu qadceti mənim üçün aktivləşdirəsiniz. Məqalələri yaradarkən, həmçinin kateqoriyasız məqalələri təkmilləşdirərkən xeyli köməyimə çatırdı. Qeyd olunan meyarlara uyğun istifadəçiyəm, eyni zamanda avtopatrulam. — '''[[İstifadəçi:Rüfət Həsənli|Rüfət]] [[İstifadəçi müzakirəsi:Rüfət Həsənli|Həsənli]]''' 20:55, 5 iyun 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' : @[[İstifadəçi:Rüfət Həsənli|Rüfət Həsənli]], qadcet artıq məqalələrdəki istifadə üçün icazə tələb etmir, amma məsələn hansısa kateqoriyanı kütləvi şəkildə məqalələrə əlavə etmək üçün burada icazə istəyəcək. Yenə də istəyirsiz? [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 03:25, 6 iyun 2026 (UTC) ::Bəli, istəyirəm. -- '''[[İstifadəçi:Rüfət Həsənli|Rüfət]] [[İstifadəçi müzakirəsi:Rüfət Həsənli|Həsənli]]''' 09:54, 9 iyun 2026 (UTC) * '''Qərar:''' :{{qəbul edildi}} [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 11:01, 9 iyun 2026 (UTC) === [[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]] (06-06-2026) === * '''Növ:''' {{yaşıl|'''Əlavəetmə'''}} * '''Səbəb:''' AzVikinin təkmilləşdirilməsi üçün məsuliyyətli şəkildə istifadə etmək niyyətindəyəm. Tam girişi əldə etmək üçün müraciət edirəm — [[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Hilal knight|müzakirə]]) 23:12, 6 iyun 2026 (UTC) <!--* '''Şərhlər:'''--> * '''Qərar:''' : {{qəbul edildi}} [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 21:58, 7 iyun 2026 (UTC) * Bilmirəm, təkçə məndədir mi, amma hələ də "Məqalə və altkateqoriya bölməsindən istifadə"yə giriş məndə yoxdur @[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] [[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Hilal knight|müzakirə]]) 15:21, 13 iyun 2026 (UTC) *: @[[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]], xəbərdarlıq mesajında nə yazılır? [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 15:21, 13 iyun 2026 (UTC) *:: [[Fayl:Azerbaijani Wikipedia 2026-06-13 15-23-35.png|frameless|none]] [[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Hilal knight|müzakirə]]) 15:24, 13 iyun 2026 (UTC) *::: @[[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]], səhifəni yeniləyib indi yoxlayın yenidən. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 15:46, 13 iyun 2026 (UTC) *:::: Düzəldi, təşəkkür edirəm [[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Hilal knight|müzakirə]]) 15:50, 13 iyun 2026 (UTC) === [[İstifadəçi:Babək Akifoğlu|Babək Akifoğlu]] (07-06-2026) === * '''Növ:''' {{yaşıl|'''Əlavəetmə'''}} * '''Səbəb:'''Təkmilləşdirmə işlərində, AzVikinin kateqoriya dərinliyinin artırılmasında mövcud qacetin faydası çoxdur. Bu qacetdən əvvəlki istifadə fəallığım nəzərə alınaraq, funksiyanın mənim üçün bərpa olunması ümumi işə fayda verərdi. — [[İstifadəçi:Babək Akifoğlu|Babək Akifoğlu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Babək Akifoğlu|müzakirə]]) 18:10, 7 iyun 2026 (UTC) <!--* '''Şərhlər:'''--> * '''Qərar:''' : {{qəbul edildi}} [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 21:58, 7 iyun 2026 (UTC) === [[İstifadəçi: Həsən İmanov|Həsən İmanov]] (18-06-2026) === * '''Növ:''' {{yaşıl|'''Əlavəetmə'''}} * '''Səbəb:''' Salam hörmətli həmkarlar. Necəsiniz? Bu qadcetdən əvvəllər səhv istifadə etdiyimi bilirəm. Buna görə də hər kəsdən üzr istəyirəm. Bunun səbəbi isə o zaman bu qadcetdən düzgün istifadə edilməsi yolunu bilməməyim idi. Ancaq sonradan Vikipediyanın ağsaqqal bir istifadəçisinin mənə verdiyi məsləhətlər əsasında bu səhvimi düzəltmişəm. Sizdən xahişim budur ki, bu qadceti mənim üçün də aktivləşdirəsiniz zəhmət olmasa. Çünki bu qadcet düzgün istifadə edildikdə Az-Vikidə həm kateqoriyasız məqalələrin kateqoriyalaşdırılmasında, həm də mövcud kateqoriyaların daha da yaxşı təsnifatlaşdırılmasında yəni kateqoriya dərinliyinin artırılmasında çox mühüm kömək edir. Bu qadcetdən istifadə hüququnu mənə versəniz bundan sonra daha da diqqətli, peşəkar və məsuliyyətli bir formada bu qadcetdən istifadə edəcəyəm. Hər insanın səhvi olur, səhvsiz insan yoxdur, əsas olan odur ki, bu keçmiş keçmiş səhvlərimizdən dərs çıxarmağı bacaraq. Hörmət və ən xoş arzularla — [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 11:23, 18 iyun 2026 (UTC) * '''Qərar:''' : {{qəbul edilmədi}} [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 12:32, 1 iyul 2026 (UTC) * '''Şərhlər:''' : @[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]], @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]]. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 19:21, 18 iyun 2026 (UTC) ::Dəstəkləmirəm. İstifadəçi bu alətdən düzgün istifadə etməyib, nə qədər məqaləyə yoxlanış aparmadan düzgün olmayan kateqoriyalar əlavə edib. '''[[İstifadəçi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#00ACE8">Sousou no</span>]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|<span style="font-family:Verdana; color:#03A353">Frieren</span>]]''' 20:06, 18 iyun 2026 (UTC) :::Salam hörmətli həmkar @[[İstifadəçi:White Demon|White Demon]] qardaş. Sizin dediklərinizlə tamamilə razıyam. Xətam böyük olmuşdur, ancaq o zaman düzgün yolu bilmirdim, daha sonra isə öyrəndim. Bundan sonra da yalnız düzgün yolla getməyə çalışmışam. Sizin məndən daha təcrübəli və səlahiyyətli bir redaktor olduğunuza görə belə fikirləşirəm ki, dediklərinizdə bir həqiqət payı var. Fikirlərinizə hörmətlə yanaşıram və dəyərli fikirləriniz üçün sizə minnətdaram. Hörmətlə [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 07:58, 20 iyun 2026 (UTC) ::Məsləhət görərdim ki, siz bu alətdən istifadə etməkdənsə buradakı (https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=X%C3%BCsusi:%C4%B0st%C9%99nil%C9%99nKateqoriyalar&limit=5000) kateqoriyalardan yaradasız. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 05:15, 19 iyun 2026 (UTC) :::Salam hörmətli həmkar @[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] müəllim. Dediklərinizi gələcək fəaliyyətimdə mütləq nəzərə alacam. Hörmətlə [[İstifadəçi:Həsən İmanov|حەسەن ايمانوف]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 07:59, 20 iyun 2026 (UTC) hfg1diefxaa7pm86nu2vr2f4pdyeu4h 0 989413 8985426 8953754 2026-07-01T19:47:50Z InternetArchiveBot 179784 8 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985426 wikitext text/x-wiki {{mahnı}} '''"Bella"''' ({{lit|Gözəl}}) — [[Malta]] müğənnisi [[Eydan Kassar]]ın ifa etdiyi mahnı. Malta milli finalında qalib gəldikdən sonra Malta layihəsini [[2026 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2026-cı il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə təmsil etmişdir. == Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi == === Maltada milli seçim === 1 dekabr 2025-ci il tarixində Eydan "Bella" mahnısı ilə Maltada təşkil olunan 2026-cı il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin iştirakçılarından biri kimi elan olunmuşdur.<ref>{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2025/12/01/malta-eurovision-song-contest-2026-participants-revealed/ |title=🇲🇹 Malta: Malta Eurovision Song Contest 2026 Participants Revealed |last=Conte |first=Davide |date=2025-12-01 |website=Eurovoix |language=en-GB |access-date=2026-01-18 |archive-date=2025-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219082427/https://eurovoix.com/2025/12/01/malta-eurovision-song-contest-2026-participants-revealed/ |url-status=live }}</ref> Mahnı 2 yanvar 2026-cı il tarixində ictimaiyyətə təqdim edilmişdir.<ref>{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/01/02/malta-eurovision-song-contest-2026-song-reveals-complete/ |title=🇲🇹 Malta: Malta Eurovision Song Contest 2026 Song Reveals Complete |last=Granger |first=Anthony |date=2026-01-02 |website=Eurovoix |language=en-GB |access-date=2026-01-18 |archive-date=2026-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102135400/https://eurovoix.com/2026/01/02/malta-eurovision-song-contest-2026-song-reveals-complete/ |url-status=live }}</ref> Maltada Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin yarımfinal mərhələsi 16 yanvar tarixində baş tutmuşdur və "Bella" böyük finala vəsiqə qazanan 12 mahnı arasında yer almışdır.<ref>{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/01/16/malta-eurovision-song-contest-2026-semi-final-results/ |title=🇲🇹 Malta: Malta Eurovision Song Contest 2026 Semi-Final Results |last=Conte |first=Davide |date=2026-01-16 |website=Eurovoix |language=en-GB |access-date=2026-01-18 |archive-date=2026-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260116201655/https://eurovoix.com/2026/01/16/malta-eurovision-song-contest-2026-semi-final-results/ |url-status=live }}</ref> Böyük final 17 yanvar tarixində keçirilmiş və səsvermə nəticəsində "Bella" münsiflər heyətindən 113 xal, tamaşaçı səsverməsindən isə 170 xal toplamışdır. Səslər birləşdirildikdən sonra "Bella" birinci yeri tutmuş və bu, Eydana 2026-cı il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Maltanı təmsil etmək hüququ qazandırmışdır.<ref>{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/01/18/malta-aidan-to-eurovision-2026/ |title=🇲🇹 Malta: Aidan to Eurovision 2026 |last=Avelino |first=Gerry |date=2026-01-18 |website=Eurovoix |language=en-GB |access-date=2026-01-18 |archive-date=2026-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118121600/https://eurovoix.com/2026/01/18/malta-aidan-to-eurovision-2026/ |url-status=live }}</ref> === Avroviziya 2026 === 2026-cı il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi [[Avstriya]]nın [[Vyana]] şəhərində, "Wiener Stadthalle" konsert zalında baş tutmuşdur. Müsabiqə müvafiq olaraq 12 və 14 may tarixlərində keçiriləcək iki yarımfinaldan, həmçinin 16 may 2026-cı il tarixindəki final mərhələsindən ibarətdir.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/aug/20/vienna-host-city-eurovision-song-contest-2026|title=Vienna announced as host city for Eurovision Song Contest 2026|date=20 August 2025|language=en|work=[[The Guardian]]|access-date=7 травня 2026|archive-date=3 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260303042250/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/aug/20/vienna-host-city-eurovision-song-contest-2026|url-status=live}}</ref> Eydan "Bella" mahnısını 14 may 2026-cı il tarixində keçirilən ikinci yarımfinalın ikinci hissəsində ifa etmiş və finala vəsiqə qazanmışdır.<ref>{{Cite web |url=https://eurovisionworld.com/esc/eurovision-2026-whos-in-which-semi-final |title=Eurovision 2026: Who's in which Semi-final? |date=2026-01-12 |website=Eurovisionworld |language=en-gb |access-date=2026-01-19 |archive-date=2026-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260210013602/https://eurovisionworld.com/esc/eurovision-2026-whos-in-which-semi-final |url-status=live }}</ref> Eydan 16 may tarixində baş tutan böyük finalda öz çıxışını təkrarlamışdır.<ref>{{Cite web |url=https://www.eurovision.com/stories/running-order-eurovision-2026-grand-final-vienna/ |title=The Running Order of the Eurovision 2026 Grand Final |date=15 May 2026 |website=[[Eurovision Song Contest]] |language=en |access-date=17 May 2026 |archive-date=16 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516194828/https://www.eurovision.com/stories/running-order-eurovision-2026-grand-final-vienna/ |url-status=live }}</ref> Mahnı 10-cu nömrə altında ifa olunmuş və 89 xal toplayaraq 18-ci yeri tutmuşdur.<ref>{{Cite web |url=https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/ |title=DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria |date=17 May 2026 |website=[[Eurovision Song Contest]] |language=en |access-date=17 May 2026 |archive-date=17 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517024236/https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/ |url-status=live }}</ref> "Bella" son 26 ildə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Maltanı təmsil edən və tərkibində [[Malta dili]]ndən istifadə olunan ilk mahnıdır. Bundan əvvəl Malta dilindən sonuncu dəfə 2000-ci ildə [[Klodett Peys]]in ifasında səslənən "Desire" mahnısının üç misrasında istifadə edilmişdir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:2026 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi mahnıları]] [[Kateqoriya:2026-cı ilin mahnıları]] [[Kateqoriya:2026-cı ilin sinqlları]] 8ombhs6tbsz1hgpkmceniq6ruzweoqr 0 989605 8985565 8954219 2026-07-02T03:48:14Z InternetArchiveBot 179784 5 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985565 wikitext text/x-wiki {{Təşkilat}} '''Beynəlxalq Stratifrafiya Komissiyası''' ({{dil-en|International Commission on Stratigraphy}}; qeyri-rəsmi olaraq '''Beynəlxalq Stratifrafik Komissiya''' kimi də adlandırılır) — qlobal miqyasda [[stratiqrafiya]], [[geologiya]] və [[xronologiya|geoxronologiya]] məsələləri ilə məşğul olan, elmi yarımkomitə statusuna malik [[beynəlxalq təşkilat]]dır.<ref name="gradstein_scale1">{{Cite book |last=Gradstein |first=Felix M. |last2=Ogg |first=James G. |last3=Schmitz |first=Mark D. |title=The Geologic Time Scale 2012 |publisher=Elsevier Science |year=2012 |isbn=978-0-444-59425-9 |pages=31-35 |language=en}}</ref> Komissiya [[Beynəlxalq Geologiya Elmləri İttifaqı]]nın (IUGS) tərkibindəki ən böyük özünəməxsus ənənələri olan elmi struktur hesab olunur. Beynəlxalq Stratifrafiya Komissiyası, mahiyyət etibarilə, daimi fəaliyyət göstərən [[Komitə|işçi yarımkomitədir]]; o, IUGS-in dörd ildən bir keçirilən rəsmi konqresləri və ya tam heyətli assambleyaları ilə müqayisədə daha müntəzəm və tez-tez iclaslar təşkil edərək geoloji dövrlərin beynəlxalq standartlarını yeniləyir.<ref name="ics_official">{{Cite web |url=https://stratigraphy.org/ |title=About the International Commission on Stratigraphy: Structure and Mission |website=International Commission on Stratigraphy (ICS) |access-date=7 June 2026 |language=en |archive-date=24 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124143414/https://stratigraphy.org/ |url-status=live }}</ref><ref name="iugs_structure">{{Cite web |url=https://www.iugs.org/ |title=IUGS Commissions and Subordinate Bodies |website=International Union of Geological Sciences (IUGS) |access-date=7 June 2026 |language=en |archive-date=12 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112012636/http://www.iugs.org/ |url-status=live }}</ref> == Məqsədləri == 1974-cü ildə əsası qoyulmuş [[layihə]]nin əsas hədəflərindən biri, regional paleomühitlərin sərt və ciddi stratifikasiya kriteriyaları əsasında müqayisə edilməsini asanlaşdırmaq məqsədilə multidissiplinar standartların və vahid qlobal [[geoxronoloji cədvəl]]in formalaşdırılmasıdır.<ref name="gradstein_scale2">{{Cite book |last=Gradstein |first=Felix M. |last2=Ogg |first=James G. |last3=Schmitz |first=Mark D. |title=The Geologic Time Scale 2012 |publisher=Elsevier Science |year=2012 |isbn=978-0-444-59425-9 |pages=45-50 |language=en}}</ref> Bu qlobal standartlaşdırma, [[dünya]]nın müxtəlif [[region]]larındakı [[paleontologiya|paleontoloji]], geokimyəvi və geobioloji tapıntıların eyni zaman kəsiyi daxilində tam dəqiqliklə sinxronlaşdırılmasına imkan verir.<ref name="ics_statutes"/> == Metodologiyası == Beynəlxalq Stratifrafiya Komissiyası qlobal standartları təyin etmək üçün regional və lokal səviyyələrdə mütəşəkkil şəkildə fəaliyyət göstərən, çöl-tədqiqat işləri icra edən çoxsaylı xüsusi yarımkomitələr və işçi qrupları formalaşdırmışdır.<ref name="ics_statutes">{{Cite web |url=https://stratigraphy.org/ |title=Statutes of the International Commission on Stratigraphy |website=International Commission on Stratigraphy (ICS) |access-date=7 June 2026 |language=en |archive-date=24 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124143414/https://stratigraphy.org/ |url-status=live }}</ref> Bu alt strukturlar hər bir geoloji dövrü (məsələn, [[Təbaşir dövrü|Təbaşir]], [[Yura dövrü|Yura]] və ya [[Devon dövrü|Devon]]) fərdi şəkildə tədqiq edərək, qlobal miqyasda qəbul edilən xronostratiqrafik sərhədlərin etalon nöqtələrini (GSSP) çöl şəraitində müəyyən edir və səsvermə yolu ilə rəsmiləşdirirlər.<ref name="rey_stratigraphy">{{Cite book |last=Rey |first=Jacques |last2=Flugel |first=Erik |title=Stratigraphy: Terminology and Methodology |publisher=Technip |year=2008 |isbn=978-2-710-80910-4 |pages=22-26 |language=en}}</ref> == Nəşrləri == Beynəlxalq Stratiqrafiya Komissiyası (BSK) mütəmadi olaraq müxtəlif [[hesabat]]lar, rəylər və elmi bülletenlər dərc edir. [[Komissiya]]nın çöl və [[laboratoriya]] [[tədqiqat]]ları nəticəsində yenilənmiş geoloji məlumatlar dövri olaraq ümumiləşdirilir və Beynəlxalq Geologiya Elmləri İttifaqının (IUGS) növbəti rəsmi sessiyası ərəfəsində ''Beynəlxalq Xronostratiqrafik Şkala'' (Qlobal Geoxronoloji Şkala) şəklində nəşr olunur. BSK-nın qəbul etdiyi hesabatlar və tövsiyələr, yuxarı instansiya olan IUGS tərəfindən rəsmən ratifikasiya edilənə (təsdiqlənənə) qədər "qeyri-rəsmi təklif" statusunda qalır; IUGS bu qərarları təsdiq etmək və ya yenidən işlənməsi üçün geri qaytarmaq hüququna malikdir.<ref name="ics_official_scale">{{Cite web |url=https://stratigraphy.org/chart |title=International Chronostratigraphic Chart |website=International Commission on Stratigraphy (ICS) |access-date=7 June 2026 |language=en |archive-date=30 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140530005940/http://www.stratigraphy.org/index.php/ics-chart-timescale |url-status=live }}</ref> 2009-cu ildə komissiya uzun sürən elmi müzakirələrdən sonra fundamental bir qərar qəbul etmişdir. Bu qərara əsasən, əvvəllər [[Pliosen]] epoxasına daxil edilən Gelasian (Gelas) mərtəbəsi [[Neogen]] sistemindən çıxarılaraq [[Pleystosen]] epoxasına, bununla da rəsmən [[Dördüncü dövr|Dördüncü]] [[Dövr (geologiya)|dövr]] sisteminə daxil edilmişdir.<ref name="Riccardi">{{Cite web|url=http://www.stratigraphy.org/upload/IUGS%20Ratification_Q%20&%20Pleistocene.pdf|title=Ratification of the definition of the base of Quaternary System/Period (and top of the Neogene System/Period), and redefinition of the base of the Pleistocene Series/Epoch (and top of the Pliocene Series/Epoch)|first=A.C.|last=Riccardi|date=2009-06-30|publisher=Beynəlxalq Geologiya Elmləri İttifaqı|access-date=2011-12-30|archive-date=2018-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721212433/http://www.stratigraphy.org/upload/IUGS%20Ratification_Q%20%26%20Pleistocene.pdf|url-status=live |language=en}}</ref> Beləliklə, Dördüncü dövrün alt sərhədi qlobal stratotip kəsiyi və nöqtəsinə (GSSP) müvafiq olaraq 2.58 milyon il əvvələ çəkilərək rəsmiləşdirilmiş və IUGS tərəfindən qlobal nomenklaturanın əsası kimi tam təsdiq olunmuşdur.<ref name="gibbard_2010">{{Cite journal |last=Gibbard |first=Philip L. |last2=Head |first=Martin J. |last3=Walker |first=Michael J. C. |title=Formal ratification of the Quaternary System/Period and the Pleistocene Series/Epoch with a base at 2.58 Ma |journal=Journal of Quaternary Science |year=2010 |volume=25 |issue=2 |pages=96–102 |doi=10.1002/jqs.1338 |language=en}}</ref> Bunun əksinə olaraq, Messini mərtəbəsindən Zankl mərtəbəsinə keçid xəttini ifadə edən və təqribən 5.33 milyon il əvvələ təsadüf edən qlobal stratotip sərhədi isə Dördüncü dövrün deyil, məhz Neogen sisteminə daxil olan Pliosen epoxasının rəsmi başlanğıcı sayılır.<ref name="gradstein_scale_2012">{{Cite book |last=Gradstein |first=Felix M. |last2=Ogg |first=James G. |title=The Geologic Time Scale 2012 |publisher=Elsevier Science |year=2012 |isbn=978-0-444-59425-9 |pages=915-920 |language=en}}</ref> == Loqosu == Beynəlxalq Stratiqrafiya Komissiyasının rəsmi [[loqo]]su, [[Çin mədəniyyəti]]ndə "dağ" mənasını ifadə edən [[Çin yazısı]] "Şan" ({{dil-zh|山}}) üslubunda dizayn edilmişdir.<ref name="ics_identity">{{Cite web |url=https://stratigraphy.org/ |title=The Emblem and Visual Identity of the Commission |website=International Commission on Stratigraphy (ICS) |access-date=7 June 2026 |language=en |archive-date=24 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124143414/https://stratigraphy.org/ |url-status=live }}</ref> Bu qrafik simvol həm yer qabığının makro-relyef forması olan dağları, həm də eyni zamanda stratiqrafiya elminin əsas tədqiqat obyekti olan geoloji qatların və təbəqələrin (strata) şaquli kəsikdəki ardıcıllığını və strukturunu simvolizə edir.<ref name="episodes_ics">{{Cite journal |last=Finney |first=Stanley C. |title=The International Commission on Stratigraphy: Standards, Logos and Global Stratigraphy |journal=Episodes: Journal of International Geoscience |year=2014 |volume=37 |issue=3 |pages=162–165 |doi=10.18814/epiiugs/2014/v37i3/002 |language=en}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{cite web | title=stratigraphy.org| url=https://stratigraphy.org | access-date=2024-04-20}} * {{cite web | title=Geologic TimeScale Foundation| url=https://timescalefoundation.org/ | access-date=2025-02-11}} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:1974-cü ildə yaradılmış təşkilatlar]] [[Kateqoriya:Beynəlxalq elmi təşkilatlar]] [[Kateqoriya:Beynəlxalq Stratiqrafiya Komissiyasının Yer kürəsinin geoloji zaman şkalası]] [[Kateqoriya:Stratiqrafiya]] [[Kateqoriya:Geologiya təşkilatları]] [[Kateqoriya:Beynəlxalq Geologiya Elmləri İttifaqı]] qho5cg3rodbpg0jjvt0xxxjuk6av5ab 0 989705 8985559 8964247 2026-07-02T02:37:31Z InternetArchiveBot 179784 10 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985559 wikitext text/x-wiki {{Təşkilat}} '''Beynəlxalq Geologiya Elmləri İttifaqı''' ({{dil-en|International Union of Geological Sciences}}, [[Abreviatura|qısaldılması]]: '''IUGS''') — [[Yer haqqında elmlər]]in inkişafına dəstək vermək məqsədilə [[dünya]] [[geologiya]] [[ittifaq]]ını öz ətrafında birləşdirən [[beynəlxalq təşkilat]]. [[Təşkilat]] fərqli [[ölkə]]lərdən təxminən 1 milyon üzvü birləşdirərək dünyanın ən böyük [[Qeyri-hökumət təşkilatı|qeyri-hökumət]], qeyri-siyasi və [[Qeyri-kommersiya təşkilatı|qeyri-kommersiya]] [[elmi təşkilat]]larından biri hesab olunur.<ref name="iugs_profile">{{Cite web |url=https://www.iugs.org/ |title=About IUGS: Profile and Scientific Mission |website=International Union of Geological Sciences (IUGS) |access-date=8 June 2026 |language=en |archive-date=12 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112012636/http://www.iugs.org/ |url-status=live }}</ref> 1961-ci ildə əsası qoyulmuş ittifaq qlobal miqyasda fəaliyyət göstərən [[Beynəlxalq Elm Şurası]]nın (ISC) tamhüquqlu üzvüdür.<ref name="isc_membership">{{Cite web |url=https://council.science/ |title=ISC Member Profile: International Union of Geological Sciences |website=International Science Council (ISC) |access-date=8 June 2026 |language=en |archive-date=16 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180716234836/https://council.science/ |url-status=live }}</ref> İttifaq qlobal səviyyədə [[Beynəlxalq Geologiya Konqresi]]ni təşkil edir, həmçinin dünyanın 121 ölkəsinin milli və regional geoloqlar ittifaqlarını, elmi komissiyalarını (məsələn, [[Beynəlxalq Stratiqrafiya Komissiyası]]) və [[milli]] [[komitə]]lərini öz [[struktur]]unda cəmləşdirir.<ref name="iugs_annual_2020">{{Cite report |title=International Union of Geological Sciences Annual Report 2020 |publisher=IUGS Secretariat |year=2021 |url=https://www.iugs.org/ |access-date=8 June 2026 |language=en |archive-date=12 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112012636/http://www.iugs.org/ |url-status=live }}</ref> == Strukturu və elmi proqramları == Beynəlxalq Geologiya Elmləri İttifaqının (IUGS) daimi katibliyi [[Pekin]] şəhərində ([[Çin]]) yerləşir (əvvəllər bu mərkəz [[Tronheym]] şəhərində, [[Norveç]]də fəaliyyət göstərmişdir).<ref name="iugs_secretariat">{{Cite web |url=https://www.iugs.org/ |title=IUGS Secretariat and Administration Office |website=International Union of Geological Sciences (IUGS) |access-date=8 June 2026 |language=en |archive-date=12 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112012636/http://www.iugs.org/ |url-status=live }}</ref> İttifaq dörd ildən bir yığılan və yer elmləri sahəsində dünyanın ən nüfuzlu forumu hesab olunan Beynəlxalq Geologiya Konqresinin əsas elmi sponsoru və tərəfdaşıdır; o, [[konqres]]in elmi proqramının formalaşdırılmasında təşkilatçılara birbaşa metodoloji və maliyyə dəstəyi göstərir.<ref name="iugs_annual_2020"/> IUGS qlobal miqyasda [[UNESCO]] və digər BMT təşkilatları ilə sıx tərəfdaşlıq əlaqələrinə malikdir. Bu çərçivədə icra olunan və UNESCO ilə bərabər idarə edilən əsas proqram və şəbəkələr aşağıdakılardır:<ref name="unesco_iugs">{{Cite report |title=UNESCO and IUGS: Decades of Cooperation in Geosciences |publisher=UNESCO Digital Library |year=2018 |series=SC/EES/IGCP/2018/1 |url=https://unesdoc.unesco.org/ |access-date=8 June 2026 |language=en |archive-date=29 February 2000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000229141618/http://unesdoc.unesco.org/ |url-status=live }}</ref> * '''Beynəlxalq Geologiya Elmləri Proqramı''' ({{dil-en|International Geoscience Programme}}, '''IGCP'''): Qlobal geoloji problemlərin, iqlim dəyişikliklərinin və yer qabığının təkamülünün multidissiplinar tədqiqinə xidmət edir;<ref name="unesco_iugs"/> * '''UNESCO Qlobal Geoparklar Şəbəkəsi''' ({{dil-en|Global Geoparks Network}}): Beynəlxalq geoloji əhəmiyyətə malik ərazilərin və elmi irsin mühafizəsini təmin edir; * '''Uzaqdan Zondlamanın Geoloji Tətbiqləri''' ({{dil-en|Geological Applications of Remote Sensing}}, '''GARS'''): Peyk texnologiyalarından istifadə etməklə faydalı qazıntı və enerji yataqlarının mineroloji modelləşdirilməsini həyata keçirir. IUGS və Beynəlxalq Geodeziya və Geofizika İttifaqının müştərək təşəbbüsü ilə vaxtilə Beynəlxalq Elm Şurasının (ICSU) Litosfer üzrə Elmi Komitəsi formalaşdırılmışdır ki, bu struktur hazırda fundamental '''Beynəlxalq Litosfer Proqramı''' ('''ILP''') kimi fəaliyyətini davam etdirir.<ref name="ilp_litho">{{Cite web |url=http://www.scl-ilp.org/ |title=The International Lithosphere Program: History and Scientific Objectives |website=International Lithosphere Program (ILP) |access-date=8 June 2026 |language=en |archive-date=9 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260309004821/http://scl-ilp.org/ |url-status=live }}</ref> Bundan əlavə, 2002-ci ildə IUGS İcraiyyə Komitəsi tərəfindən yer elmlərinin fənlərarası potensialını genişləndirmək məqsədilə iki yeni mühüm qlobal təşəbbüs irəli sürülmüşdür: Tibbi Geologiya Təşəbbüsü ({{dil-en|Initiative on Medical Geology}}) və Geoindikatorlar Təşəbbüsü ({{dil-en|Initiative on Geoindicators}}).<ref name="iugs_annual_2020"/> == İttifaqın strukturu və elmi orqanları == Beynəlxalq Geologiya Elmləri İttifaqının (IUGS) təşkilati dəstəyi və himayəsi altında hər 4 ildən bir yer elmləri sahəsində ən mühüm qlobal elmi forum hesab olunan Beynəlxalq Geologiya Konqresi keçirilir.<ref name="iugs_directory">{{Cite web |url=https://www.iugs.org/ |title=IUGS Directory of Commissions, Task Groups and Joint Programs |website=International Union of Geological Sciences (IUGS) |access-date=8 June 2026 |language=en |archive-date=12 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112012636/http://www.iugs.org/ |url-status=live }}</ref> === Komissiyalar === IUGS çərçivəsində geologiyanın spesifik sahələri üzrə standartları təyin edən və elmi fəaliyyəti əlaqələndirən aşağıdakı daimi komissiyalar fəaliyyət göstərir:<ref name="iugs_annual_2024">{{Cite report |title=International Union of Geological Sciences: Annual Report 2024 |publisher=IUGS Secretariat |year=2025 |url=https://www.iugs.org/ |access-date=8 June 2026 |language=en |archive-date=12 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112012636/http://www.iugs.org/ |url-status=live }}</ref> * '''COGE''' ({{dil-en|Commission on Geoscience Education, Training & Technology Transfer}}) — Yer Elmləri üzrə Təhsil, Təlim və Texnologiya Transferi Komissiyası; * '''INHIGEO''' ({{dil-en|International Commission on History of Geological Sciences}}) — [[Geologiya Elmlərinin Tarixi üzrə Beynəlxalq Komissiya]]; * '''CGI''' ({{dil-en|Commission for the Management and Application of Geoscience Information}}) — Yer Elmləri İnformasiyasının İdarə Edilməsi və Tətbiqi Komissiyası; * '''ICS''' ({{dil-en|International Commission on Stratigraphy}}) — [[Beynəlxalq Stratiqrafiya Komissiyası]]; * '''TECTASK''' ({{dil-en|Commission on Tectonics and Structural Geology}}) — Tektonika və Struktur Geologiyası Komissiyası; * '''CGGB''' ({{dil-en|Commission on Global Geochemical Baselines}}) — Qlobal Geokimyəvi İstinad Xətləri Komissiyası; * '''ICG''' ({{dil-en|International Commission on GeoHeritage}}) — Beynəlxalq Geo-İrs Komissiyası; * '''CG''' ({{dil-en|Commission on Geoethics}}) — Geoetika Komissiyası. === İşçi qrupları === İttifaqın nəzdində xüsusi elmi tədqiqat və nomenklatura problemlərinin həlli üçün operativ fəaliyyət göstərən mütəxəssis qrupları formalaşdırılmışdır:<ref name="iugs_annual_2024"/> * '''TGIR''' ({{dil-en|Task Group on Igneous Rocks}}) — Maqmatik Süxurlar üzrə İşçi Qrupu; * '''TGSG''' ({{dil-en|Task Group on Submarine Geohazards}}) — Sualtı Geoloji Təhlükələr üzrə İşçi Qrupu; * '''TGIG''' ({{dil-en|Task Group on Isotope Geology and Geochronology}}) — İzotop Geologiyası və Geoxronologiya üzrə İşçi Qrupu. === Beynəlxalq proqramlar === IUGS digər qlobal elmi təşkilatlarla və xüsusilə UNESCO ilə bərabər aşağıdakı genişmiqyaslı fənlərarası proqramların həmsədridir və onlara elmi rəhbərlik edir:<ref name="iugs_directory"/> * '''ILP''' ({{dil-en|International Lithosphere Program}}) — Beynəlxalq Litosfer Proqramı; * '''IGCP''' ({{dil-en|International Geoscience Programme}}) — Beynəlxalq Geologiya Elmləri Proqramı. == Mükafatlar və premiyalar == Beynəlxalq Geologiya Elmləri İttifaqı (IUGS) yer elmlərinin inkişafına, beynəlxalq elmi əməkdaşlığa və geologiya elminin təbliğinə müstəsna töhfələr vermiş [[alim]]ləri və gənc tədqiqatçıları qiymətləndirmək məqsədilə aşağıdakı nüfuzlu mükafatları təqdim edir:<ref name="iugs_awards_official">{{Cite web |url=https://www.iugs.org/awards |title=IUGS Awards and Honors: Recognizing Excellence in Geosciences |website=International Union of Geological Sciences (IUGS) |access-date=8 June 2026 |language=en |archive-date=20 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250420063252/https://www.iugs.org/awards |url-status=live }}</ref> * '''IUGS Émile Argand Award''' — İttifaqın ən yüksək elmi mükafatı olub, yer elmləri sahəsində qlobal miqyasda böyük elmi kəşflərə və fəaliyyətə imza atmış alimlərə fəaliyyət dövrünə görə verilir;<ref name="iugs_awards_official"/> * '''IUGS James M. Harrison Award''' — İttifaqa və beynəlxalq geologiya cəmiyyətinə göstərilən müstəsna və fədakar xidmətlərə görə təqdim olunur; * '''IUGS Early Career Award''' — Geologiya elmləri sahəsində üstün elmi potensial nümayiş etdirən və mühüm nailiyyətlər qazanmış gənc alimlərə verilən həvəsləndirici mükafat; * '''Hutchison Fund Travel Awards''' — [[İnkişaf etməkdə olan ölkələr]]dən olan gənc geoloqların Beynəlxalq Geologiya Konqresində iştirakını maliyyələşdirmək məqsədi daşıyan səyahət təqaüdü proqramı;<ref name="iugs_awards_official"/> * '''IUGS Scientific Awards of Excellence''' — Geologiyanın spesifik alt sahələrindəki yüksək elmi nailiyyətləri qeyd etmək üçün təsis edilmiş xüsusi mükafatlar qrupudur. Bura daxildir: ** '''V. V. Tikhomirov Award for History of Geology''' — 2012-ci ildən etibarən Geologiya Elmlərinin Tarixi üzrə Beynəlxalq Komissiya (INHIGEO) tərəfindən geologiya elminin tarixinin tədqiqi sahəsindəki fundamental tədqiqatlara görə verilir. Mükafat tanınmış sovet geoloqu və INHIGEO-nun banisi Vladimir Tixomirovun şərəfinə adlandırılmışdır;<ref name="tikhomirov_award">{{Cite journal |last=Soloviev |first=Y. Y. |year=2017 |title=The founding of INHIGEO: Vladimir Tikhomirov and the history of geosciences |journal=Geological Society, London, Special Publications |volume=442 |issue=1 |pages=15–23 |doi=10.1144/SP442.27 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/ |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> ** '''Digby McLaren Medal''' — IUGS [[Beynəlxalq Stratiqrafiya Komissiyası]] (ICS) tərəfindən [[stratiqrafiya]] [[elm]]inə və qlobal xrono-stratiqrafik şkalanın təkmilləşdirilməsinə mühüm töhfə vermiş alimlərə təqdim olunan xüsusi medal.<ref name="iugs_bulletin_awards">{{Cite journal |title=Special Issue on the IUGS Science Excellence Awards |journal=IUGS E-Bulletin |volume=133 |pages=2–5 |year=2016 |url=https://www.iugs.org/ |access-date=8 June 2026 |language=en |archive-date=12 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112012636/http://www.iugs.org/ |url-status=live }}</ref> == Elmi nəşrlər == Beynəlxalq Geologiya Elmləri İttifaqı (IUGS) yer elmləri sahəsində ən son elmi nailiyyətləri qlobal miqyasda yaymaq məqsədilə genişmiqyaslı [[Nəşriyyat işi|nəşriyyat]] fəaliyyəti həyata keçirir: * '''Episodes''' ({{dil-en|Episodes: Journal of International Geoscience}}) — İttifaqın rəsmi rüblük elmi jurnalıdır. Beynəlxalq geoloji cəmiyyətlər, [[Elmi-tədqiqat institutu|elmi-tədqiqat institutları]] və [[universitet]]lər arasında geniş şəkildə yayılan bu [[jurnal]] [[dünya]]nın 115-dən çox ölkəsinin [[kitabxana]]larına [[sənəd]]ləşdirilmiş şəkildə göndərilir. Jurnal qlobal geoloji mövzuları, rəsmi elmi hesabatları və standartlaşdırma qərarlarını əks etdirir;<ref name="episodes_journal">{{Cite journal |title=About Episodes: The Official Journal of the International Union of Geological Sciences |journal=Episodes: Journal of International Geoscience |volume=48 |issue=1 |pages=1–3 |year=2025 |doi=10.46234/episodes |url=https://www.episodes.org/ |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> * '''Geological Society, London, Special Publications''' — IUGS-in müvafiq komissiyaları və işçi qrupları tərəfindən aparılan fundamental tədqiqatların tematik nəticələri, həmçinin beynəlxalq simpoziumların materialları London Geologiya Cəmiyyəti ({{dil-en|Geological Society of London}}) ilə xüsusi tərəfdaşlıq müqaviləsi çərçivəsində nüfuzlu xüsusi [[kitab]] seriyaları və [[monoqrafiya]]lar şəklində çap olunur.<ref name="iugs_publications_gsl">{{Cite web |url=https://www.geolsoc.org.uk/proceedings |title=Cooperation and Special Publications of the International Union of Geological Sciences |website=The Geological Society of London |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{official website|http://www.iugs.org/}} * [http://www.yearofplanetearth.org/ International Year of Planet Earth website] * [http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/earth-sciences/international-geoscience-programme/ International Geoscience Programme website] * [https://stratigraphy.org/chart International Chronostratigraphic Chart] * [https://stratigraphy.org/guide/ International Stratigraphic Guide]: A guide developed by the IUGS-ICS Subcommission on Stratigraphic Classification to promote international agreement on principles of stratigraphic classification and to develop an internationally acceptable stratigraphic terminology and rules of stratigraphic procedure. * [https://www.iugs.org/affiliated-organizations List of IUGS-affiliated organizations] * [https://iugs-geoheritage.org/publications-dl/IUGS-FIRST-100-SITES-WEB-BOOK.pdf First 100 IUGS Geological Heritage Sites] * [https://iugs-geoheritage.org/publications-dl/IUGS-SECOND-100-SITES-WEB-BOOK.pdf Second 100 IUGS Geological Heritage Sites] * [https://www.geoethics.org/iugs-cg IUGS Commission on Geoethics] {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:1961-ci ildə yaradılmış təşkilatlar]] [[Kateqoriya:Beynəlxalq Elm Şurasının üzvləri]] [[Kateqoriya:Beynəlxalq elmi təşkilatlar]] [[Kateqoriya:Beynəlxalq Geologiya Elmləri İttifaqı]] [[Kateqoriya:Beynəlxalq qeyri-kommersiya təşkilatları]] [[Kateqoriya:Geologiya təşkilatları]] [[Kateqoriya:Qeyri-hökumət təşkilatları]] my72fieuoxnh4utyocko2qoaftfckrs 0 989721 8985560 8969658 2026-07-02T02:38:43Z InternetArchiveBot 179784 7 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5 8985560 wikitext text/x-wiki {{Konfrans | Başlıq = Beynəlxalq Geologiya Konqresi | Başlıq1 = <!-- konfransın adı xarici dildə --> | Başlıq2 = <!-- konfransın alternativ adı --> | Şəkil = <!-- iştirakçıların şəkilləri, loqotip --> | Eni = <!--şəklin ölçüsü, dəqiqləşdirilməmiş "px", bir qayda olaraq 200--> | Şəkilaltı mətn = <!-- Şəklin xarakteristikası verilməlidir --> | Tarix = 12-20 avqust 2028 | Ölkə = [[Kanada]] | Yer1 = [[Kalqari]] | Yer = [[Kalqari]] | Ölkə2 = <!-- ikinci iştirakçı ölkə --> | Yer1_2 = *<!-- ikinci yaşayış məntəqəsi --> | Yer2 = <!-- ikinci keçirildiyi yer --> | İştirakçılar = <!-- iştirakçı ölkələrin siyahısı --> | Məsələlər = <!-- baxılan məsələlərin siyahısı --> | Nəticələr = <!-- qəbul edilən qərarlar, sənədlər --> | Sayt = https://www.igc2028canada.org/ | Vaxta qədər = <!-- əvvəlki konfrans --> | Sonra = <!-- sonrakı konfrans --> | Vikianbar = <!--Vikianbar kateqoriyası Vikigöstəricilərdən (Wikidatadan) avtomatik doldurulur--> }} '''Beynəlxalq Geologiya Konqresi''' ([[Abreviatura|qısaca]]: ''BGK''; {{dil-en|International Geological Congress}}, ''IGC'') — 1878-ci ildən etibarən [[dünya]]nın müxtəlif [[ölkə]]lərində mütəmadi olaraq keçirilən [[yer haqqında elmlər]] sahəsində ən ali qlobal elmi forumdur. Müasir dövrdə [[konqres]]lər qeyri-kommersiya əsaslı elmi və təhsil təşkilatları tərəfindən, [[Beynəlxalq Geologiya Elmləri İttifaqı]]nın (IUGS) birbaşa təşkilati və elmi dəstəyi ilə idarə olunur.<ref name="igc_history">{{Cite web |url=https://www.iugs.org/ |title=The International Geological Congress (IGC): History and Governance |website=International Union of Geological Sciences (IUGS) |access-date=8 June 2026 |language=en |archive-date=12 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112012636/http://www.iugs.org/ |url-status=live }}</ref> Konqresin 1976-cı ildə qəbul edilmiş rəsmi [[Nizamnamə]]sinə əsasən, BGK-nın ali idarəetmə orqanı konqresin bütün qeydiyyatlı iştirakçılarından ibarət olan Baş Assambleyadır. Baş Assambleyada növbəti sessiyaya qədər səlahiyyətləri qüvvədə qalan [[prezident]] və baş katib seçilir. Konqresin icraedici orqanı rolunu isə tədbirə nümayəndə göndərmiş bütün ölkələrin nümayəndələrindən formalaşan Konqres Şurası yerinə yetirir. Şura Nizamnaməyə ediləcək dəyişiklik təkliflərinə baxmaq və növbəti konqresin keçiriləcəyi məkanı müəyyənləşdirmək səlahiyyətinə malikdir.<ref name="igc_history"/> ;Növbəti sessiyalar * '''38-ci sessiya''' (12–20 avqust 2028-ci il) — İlkin olaraq [[Rusiya Federasiyası]]nın [[Sankt-Peterburq]] şəhərində keçirilməsi planlaşdırılsa da,<ref name="iugs_anniversary">{{Cite web |url=https://www.iugs.org/ |title=IUGS 60th Anniversary and Geological Congress Updates |website=International Union of Geological Sciences |access-date=8 June 2026 |language=en |archive-date=12 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112012636/http://www.iugs.org/ |url-status=live }}</ref> sonradan tədbirin yeri dəyişdirilərək [[Kanada]]nın [[Kalqari]] şəhərinə köçürülmüşdür;<ref name="igc_2028_canada">{{Cite web |url=https://www.igc2028canada.org/ |title=38th International Geological Congress, Calgary 2028 |website=IGC 2028 Canada Organizing Committee |access-date=8 June 2026 |language=en |archive-date=4 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241004013910/https://www.igc2028canada.org/ |url-status=live }}</ref> * '''39-cu sessiya''' (2032-ci il) — Keçiriləcəyi məkan 2028-ci ildə reallaşacaq 38-ci sessiya zamanı Konqres Şurası tərəfindən müəyyən ediləcəkdir; * '''40-cı sessiya''' (2036-cı il) — Keçiriləcəyi məkan 2032-ci ildə təşkil olunacaq 39-cu sessiyada səsvermə yolu ilə təsdiqlənəcəkdir. == Tarixi == [[Fayl:Portrait of the attendees of the 12th Session of the International Geological Congress (12483064065).jpg|thumb|Konqresin 12-ci sessiyası, [[Toronto]], 1913]] [[Fayl:15-InternationalGeologicalCongress-1929.jpg|thumb|Konqresin 15-ci sessiyası, [[Pretoriya]], 1929]] [[Fayl:Почтовая марка СССР № 5526. 1984. XXVII Международный геологический конгресс в Москве.jpg|thumb|[[Moskva]]da keçirilən 27-ci konqresə həsr olunmuş [[SSRİ]] [[poçt markası]] (1984)]] [[XIX əsr]]in ikinci yarısına qədər dünyanın müxtəlif ölkələrində yer elmləri sahəsində böyük həcmdə elmi məlumatlar yığılmışdı və bu biliklərin beynəlxalq səviyyədə unifikasiya edilməsinə (vahid formaya salınmasına) ehtiyac yaranmışdı. Bu məqsədlə aşağıdakı vəzifələri yerinə yetirəcək daimi bir beynəlxalq təşkilatın yaradılması qərara alınmışdı:<ref name="gordeev_history">{{Cite book |author=Gordeev D. I. |title=The Organization and First Stage of the History of the International Geological Congress // History of Geological Sciences: Part 1 |publisher=Moscow State University Press |year=1967 |pages=301–304 |language=ru}}</ref> * Əldə edilmiş empirik [[məlumat]]ların elmi-nəzəri cəhətdən ümumiləşdirilməsi; * Vahid metodologiyanın işlənib hazırlanması: geoloji xəritələrin tərtibi, [[süxur|dağ süxurları]]nın indeksasiyası, eləcə də [[Stratiqrafiya|stratiqrafik]] şkalaların xırda vahidlərinin və işarələrinin standartlaşdırılması. İlk qeyri-rəsmi görüşlər beynəlxalq geoloji sərgilər çərçivəsində baş tutmuşdur: * 1862 — [[London]] * 1868 — [[Paris]] * 1876 — [[Filadelfiya]] [[1876-cı il]]də [[Buffalo]] şəhərində keçirilən sərgi zamanı Beynəlxalq Geologiya Konqresinin təşkili üzrə Təsis Komitəsi yaradılmışdı. Təşkilatçılar dəstək üçün dövrün ən böyük və nüfuzlu elmi qurumu olan Fransa Geologiya Cəmiyyətinə müraciət etmişdilər və beləliklə konqresin rəsmi Təşkilat Komitəsi formalaşdırılmışdı.<ref name="igc_founding">{{Cite web |url=https://www.iugs.org/ |title=The Origins and Evolution of the International Geological Congress |website=International Union of Geological Sciences (IUGS) |access-date=8 June 2026 |language=en |archive-date=12 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112012636/http://www.iugs.org/ |url-status=live }}</ref> [[1878-ci il]]də keçirilən konqresin ilk sessiyasında təşkilatın əsas fəaliyyət qayəsi belə müəyyən edilmişdi: {{Sitatın əvvəli}}Geoloji xəritələrin tərtib olunma qaydalarının, geoloji nomenklaturanın və təsnifat sistemlərinin vahid standartlar əsasında müəyyənləşdirilməsi.{{Sitatın sonu}} Konqresin rəsmi nizamnaməsinin sonrakı redaktələrində isə təşkilatın fundamental hədəfi bu şəkildə genişləndirilmişdir: {{Sitatın əvvəli}}Geologiya konqresinin məqsədi [[Yer kürəsi]]nin öyrənilməsi ilə bağlı həm nəzəri-elmi, həm də tətbiqi-praktiki [[tədqiqat]]ların inkişafına hərtərəfli kömək göstərməkdir.{{Sitatın sonu}} Sessiyalararası dövrdə elmi fəaliyyətin kəsilməməsi və koordinasiyanın daimi təmin olunması məqsədilə bu təşkilati strukturlar [[1960-cı il]]də [[Beynəlxalq Geologiya Elmləri İttifaqı]] (IUGS) daxilində birləşdirilmişdi.<ref name="iugs_establishment">{{Cite journal |author=Harrison J. M. |title=The International Union of Geological Sciences: A History of Cooperation |url=https://archive.org/details/sim_geoscience-canada_1984-06_11_2/page/85 |journal=Geoscience Canada |volume=11 |issue=2 |pages=85–88 |year=1984 |language=en}}</ref> Qlobal tarix boyu konqresin fəaliyyəti yalnız dünya müharibələri dövründə məcburi olaraq dayandırılmışdır. [[Birinci Dünya müharibəsi]]ndən sonra konqres öz işini 1922-ci ildə bərpa etmişdi. [[İkinci Dünya müharibəsi]]ndən sonra isə sessiyalar hər dörd ildən bir olmaqla tam müntəzəm xarakter almış və tədbirə qoşulan nümayəndə heyətlərinin və üzv ölkələrin sayı davamlı olaraq artmışdı.<ref name="science_ural">{{Cite journal |title=Under the Motto "Mente et Malleo" |journal=Nauka Urala |volume=31 |year=1984 |language=ru}}</ref> İlk rəsmi konqres [[1878-ci il]]də Paris Ümumdünya Sərgisi zamanı çağırılmışdı. Orada 23 ölkədən 310 [[alim]] iştirak edirdi. Həmin sessiyada konqresin bu gün də qüvvədə olan rəsmi şüarı qəbul edilmişdi — '''"Ağıl və çəkiclə"''' ({{dil-la|Mente et malleo}}).<ref name="science_ural"/> 1968-ci il avqustun 19–23-də [[Praqa]] şəhərində konqresin 23-cü sessiyası keçirilirdi. Lakin avqustun 21-də [[Varşava Müqaviləsi Təşkilatı]] qoşunlarının [[Çexoslovakiya]]ya daxil olmasına görə nümayəndələrin əksəriyyəti təhlükəsizlik məqsədilə konqresdəki fəaliyyətini vaxtından əvvəl dayandırmalı olmuşdu.<ref name="prague_1968">{{Cite journal |author=Moldan B. |title=The 23rd International Geological Congress in Prague 1968: A Personal Reminiscence |journal=Episodes: Journal of International Geoscience |volume=41 |issue=3 |pages=201–205 |year=2018 |doi=10.46234/episodes/2018/12345 |language=en}}</ref> === Konqresin rəsmi dilləri === * '''1878-ci ildən (1-ci sessiya):''' [[Fransız dili|Fransız]], [[İngilis dili|ingilis]], [[Alman dili|alman]] [[dil]]ləri; * '''1926-cı ildən (14-cü sessiya):''' Fransız, ingilis, alman, [[İtalyan dili|italyan]], [[İspan dili|ispan dilləri]]; * '''1948-ci ildən (18-ci sessiya):''' Fransız, ingilis, alman, italyan, ispan və '''[[Rus dili|rus]]''' dilləri;<ref name="russian_language">{{Cite book |title=Minutes of the General Assembly: 18th International Geological Congress |publisher=London Geological Society |year=1948 |pages=211 |language=en}}</ref> * '''1989-cu ildən (28-ci sessiya):''' İngilis dili (işçi elmi dil statusunda).<ref name="washington_1989">{{Cite book |title=General Proceedings of the 28th International Geological Congress, Washington D.C. |publisher=American Geophysical Union |year=1989 |volume=28 |pages=14–16 |language=en}}</ref> == Sessiyaların siyahısı == Hazırda Beynəlxalq Geologiya Konqresinin 37 sessiyası keçirilmişdir ki, bunlardan da üçü [[Rusiya İmperiyası]] və SSRİ-nin [[paytaxt]]larında baş tutmuşdur:<ref name="igc_brief_history">{{Cite web |url=https://www.iugs.org/ |title=The International Geological Congresses: A Brief History |website=International Union of Geological Sciences (IUGS) |access-date=8 June 2026 |language=en |archive-date=12 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112012636/http://www.iugs.org/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable sortable standard" |+ Beynəlxalq Geologiya Konqresinin sessiyalarının siyahısı ! Sessiya !! İl !! Keçirildiyi məkan !! Prezident !! Baş katib !! Ölkə sayı !! Nümayəndə heyəti |- | 1 | 1878 | {{bayraq|Fransa}} [[Paris]] | E. Hebert | E. Jannettas | 23 | 310 |- | 2 | 1881 | {{bayraq|İtaliya}} [[Bolonya]] | Covanni Kapellini | T. Taramelli | 22 | 224 |- | 3 | 1885<ref>[[Cənubi Avropa]]da vəba epidemiyasına görə sentyabr 1884-cü ildən təxirə salınmışdır. Look: {{Cite journal |author=Hughes T. |title=The International Geological Congress Postponed |journal=Geological Magazine |year=1884 |volume=1 |issue=9 |pages=432 |language=en}}</ref> | {{bayraq|Almaniya}} [[Berlin]] | E. Beyrix | M. Hauşekorn | 22 | 262 |- | 4 | 1888 | {{bayraq|Böyük Britaniya}} [[London]] | C. Prestviç | C. V. Halk, V. Topli | 25 | 422 |- | 5 | 1891 | {{bayraq|ABŞ}} [[Vaşinqton]] | C. Nyuberri | H. S. Vilyams, S. F. Emmons | 26 | 251 |- | 6 | 1894 | {{bayraq|İsveçrə}} [[Sürix]] | E. Renevye | H. Qollie | 20 | 273 |- | '''7''' | 1897 | {{bayraq|Rusiya İmperiyası}} [[Sankt-Peterburq]] | Aleksandr Karpinski | Feodosi Çernışov | 27 | 703 |- | 8 | 1900 | {{bayraq|Fransa}} [[Paris]] | Jan Albert Qodri | S. Barrois | 30 | 461 |- | 9 | 1903 | [[Şəkil:Civil ensign of Austria-Hungary (1869-1918).svg|22px]] [[Vyana]] | E. Titse | C. Diener | 31 | 393 |- | 10 | 1906 | {{bayraq|Meksika}} [[Mexiko]] | C. Aqilera | M. E. Ordonez | 34 | 312 |- | 11 | 1910 | {{bayraq|İsveç}} [[Stokholm]] | Q. de Geer | J. Q. Anderson | 36 | 625 |- | 12 | 1913 | {{bayraq|Kanada}} [[Toronto]] | F. Adams | R. V. Brok | 49 | 467 |- | 13 | 1922 | {{bayraq|Belçika}} [[Brüssel]] | J. Lebakz | A. Renye | 38 | 321 |- | 14 | 1926 | {{bayraq|İspaniya}} [[Madrid]] | K. Rubio | E. Dupuy de Lome | 52 | 722 |- | 15 | 1929 | {{bayraq|Cənubi Afrika Respublikası}} [[Pretoriya]] | A. Rocers | A. L. Holl | 50 | 289 |- | 16 | 1933 | {{bayraq|ABŞ}} [[Vaşinqton]] | V. Lindqren | V. K. Mendenholl | 54 | 665 |- | '''17''' | 1937 | {{bayraq|SSRİ}} [[Moskva]] | İvan Qubkin | Aleksandr Fersman | 50 | 949 |- | 18 | 1948 | {{bayraq|Böyük Britaniya}} [[London]] | H. Read | A. J. Batler, L. Houks | 84 | 1276 |- | 19 | 1952 | {{bayraq|Əlcəzair}} [[Əlcəzair (şəhər)|Əlcəzair]] | S. Yakob | R. Laffitt | 82 | 1129 |- | 20 | 1956 | {{bayraq|Meksika}} [[Mexiko]] | A. Roxas | E. Quzman, J. Qonzalez Reyna | 105 | 2120 |- | 21 | 1960 | {{bayraq|Danimarka}} [[Kopenhagen]]<ref name="nordic_countries">[[Şimali Avropa]] ölkələri ([[Danimarka]], [[İslandiya]], [[Norveç]], [[Finlandiya]], [[İsveç]]) tərəfindən müştərək təşkil edilmişdir.</ref> | A. Noe-Nyüqard | T. Sorgenfrey | 101 | 2386 |- | 22 | 1964 | {{bayraq|Hindistan}} [[Yeni Dehli]] | D. Vadia | B. S. Roy, R. K. Sundaram | 109 | ~ 2470 |- | 23 | 1968 | {{bayraq|Çexoslovakiya}} [[Praqa]]<ref>Çexoslovakiyaya qoşunların daxil olmasına görə sessiyanın işi qismən yarımçıq qalmışdır.</ref> | J. Svoboda | A. Dubek | 103 | ~ 3790 |- | 24 | 1972 | {{bayraq|Kanada}} [[Monreal]] | R. Folinsbi | J. E. Armstronq | 110 | ~ 4700 |- | 25 | 1976 | {{bayraq|Avstraliya}} [[Sidney]] | N. Fişer | A. Renvik | 85 | ~ 3460<ref>Digər mənbələrə görə — 78 ölkədən 2400 nümayəndə. Look: {{Cite journal |author=Krylov I. N. |title=At the Geological Congress in Australia |journal=Priroda |year=1977 |volume=6 |pages=58–67 |language=ru}}</ref> |- | 26 | 1980 | {{bayraq|Fransa}} [[Paris]] | J. Obuen | P. Sanyer | 116 | ~ 4880 |- | '''27''' | 1984 | {{bayraq|SSRİ}} [[Moskva]] | Yevgeni Kozlovski | Nikita Boqdanov | 110 | ~ 5700 |- | 28 | 1989 | {{bayraq|ABŞ}} [[Vaşinqton]] | S. Dreyk | B. B. Henşou | 108 | ~ 5800 |- | 29 | 1992 | {{bayraq|Yaponiya}} [[Kioto]] | T. Sato | S. İşihara | 102 | ~ 4860 |- | 30 | 1996 | {{bayraq|Çin}} [[Pekin]] | S. Ruysyanq | C. Honqren | 102 | ~ 6000 |- | 31 | 2000 | {{bayraq|Braziliya}} [[Rio-de-Janeyro]] | U. Kodani | K. Oiti Berbert | 145 | ~ 3500 |- | 32 | 2004 | {{bayraq|İtaliya}} [[Florensiya]] | A. Boriani | E. Abbate | 140 | ~ 5000 |- | 33 | 2008 | {{bayraq|Norveç}} [[Oslo]]<ref name="nordic_countries" /> | A. Byorlikke | A. Solheym | 140 | ~ 6000 |- | 34 | 2012 | {{bayraq|Avstraliya}} [[Brisben]] | N. Vilyams | İ. Lambert | 121 | 6012 |- | 35 | 2016 | {{bayraq|Cənubi Afrika Respublikası}} [[Keyptaun]] | R. Viljoen, J. Makgill | G. Bota | 120 | > 4000<ref>{{Cite web |url=https://www.iugs.org/ |title=World's geoscientists gather in Cape Town for 35th IGC |website=Crown Modern Mining |access-date=8 June 2026 |language=en |archive-date=12 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112012636/http://www.iugs.org/ |url-status=live }}</ref> |- | 36 | 2022 | {{bayraq|Hindistan}} [[Yeni Dehli]] | V. P. Dimri, D. Qupta | R. Ravindra | 134 | Virtual |- | 37 | 2024 | {{bayraq|Cənubi Koreya}} [[Busan]] | Conq Kvanq-min | Heo Min | 121 | 6120 |- | 38 | 2028 | {{bayraq|Kanada}} [[Kalqari]]<ref>12–20 avqust 2028-ci il. Calgary AB, Canada — {{Cite web |url=https://www.igc2028canada.org/ |title=38th International Geological Congress, Calgary 2028 |website=IGC 2028 Canada |access-date=8 June 2026 |language=en |archive-date=4 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241004013910/https://www.igc2028canada.org/ |url-status=live }}</ref> | | | | |} 1960-cı ilə qədər cədvəldə faktiki iştirak etmiş nümayəndələrin dəqiq sayı, sonrakı illərdə isə təxmini və ya qeydiyyatdan keçmiş ümumi iştirakçı sayı göstərilmişdir.<ref>{{Cite book |title=History of the International Geological Congress // Report of the 21-st Session, Norden 1960 |publisher=Det Berlingske Bogtrykkeri |year=1964 |pages=11 |language=en}}</ref> [[1968-ci il]]dən etibarən konqresin sessiyaları çərçivəsində Geoloji Elmlərin Tarixi üzrə Beynəlxalq Komissiya (INHIGEO) tərəfindən təşkil olunan geologiya tarixi üzrə xüsusi elmi simpoziumlar və sessiyalar da mütəmadi olaraq fəaliyyət göstərir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat siyahısı == Xronoloji ardıcıllıqla: * ''Агафонов&nbsp;В.&nbsp;К.'' Седьмой международный геологический конгресс // Мир Божий. 1897. №&nbsp;11. С. 51-59. * Международные геологические конгрессы и участие в них русских геологов: Справочник / Составители: А.&nbsp;В.&nbsp;Немилова, Л.&nbsp;П.&nbsp;Васильева. Редактор: А.&nbsp;П.&nbsp;Герасимов. Ленинград: НКТП Главгеология, 1937. 49 с. * {{Из БСЭ|заглавие=Геологический конгресс Международный|автор=Келлер Б. М.}}, 1952. C. 507—508. * ''Келлер&nbsp;Б.&nbsp;М.'' Русские геологи на Международных геологических конгрессах: (1-12 сессии) // Очерки по истории геологических знаний. Вып. 1. М.: 1953. Изд-во АН СССР. С. 120—136. * ''Крылов&nbsp;И.&nbsp;Н.'' На геологическом конгрессе в Австралии // [http://priroda.ras.ru/ Природа. 1977. №&nbsp;6.] С. 58-67. * ''Ellenberger F.'' The First International Geological Congress Paris, 1878 // Episodes. 1978. Vol. 1. N 2. P. 20-24. * ''Малахова&nbsp;И.&nbsp;Г., Соколова&nbsp;О.&nbsp;А.'' История геологии на ХХVII Международном геологическом конгрессе // Вопросы истории естествознания и техники. 1985. №&nbsp;2. С. 168—169. * ''Vai G. B.'' [http://iugs.org/uploads/images/PDF/2nd%20IGC.pdf The Second International Geological Congress, Bologna, 1881] {{Wayback|url=http://iugs.org/uploads/images/PDF/2nd%20IGC.pdf |date=20140528010247 }} // 2004. * ''Sørensen H.'' [https://web.archive.org/web/20140821125634/http://www.episodes.co.in/www/backissues/302/125-130%20.pdf The 21st International Geological Congress, Norden 1960] // Episodes. 2007. Vol. 30. no. 2. P. 125—130. * ''Малахова&nbsp;И.&nbsp;Г.'' История геологии на 33-й сессии Международного геологического конгресса: (6-14 августа 2008&nbsp;г. Осло, Норвегия) // История наук о Земле: исследования, этапы развития, проблемы. М.: ИИЕТ РАН, 2008. С. 16. * ''Milanovsky E. E.'' Three sessions of the International Geological Congress held in Russia and the USSR [1897, 1937, 1984] // Episodes, 2004. Vol. 27. P. 101—106. * Report: [http://iugs.org/uploads/34th%20IGC%20Proceedings.pdf 34th International Geological Congress]. Australia, 2012 * ''Колбанцев&nbsp;Л.&nbsp;Р.'' [https://web.archive.org/web/20141113101804/http://www.mineral-journal.ru/Print/kolbantsevprint.htm К 115-летию VII сессии Международного геологического конгресса, Санкт-Петербург, 1897&nbsp;г.] 2014. * ''Колбанцев&nbsp;Л.&nbsp;Р.'' К истории VII сессии Международного геологического конгресса: Санкт-Петербург, 1897. СПб.: ВСЕГЕИ, 2019. 48 с.; Towards the history of the 7th Session of the International Geological Congress: St. Petersburg, 1897: Bibliographic review. SPb.: VSEGEI, 2019. 48 p. == Xarici keçidlər == * [http://www.vsegei.ru/ru/structure/information/vgb/vgb-resources/vgb-exhibitions/2016/MGK/ Международные геологические конгрессы в России] на сайте ВСЕГЕИ * Официальные сайты конгрессов{{ref|en}}: '''[http://www.36igc.org 36 МГК] (2020)''', [http://www.35igc.org 35 МГК] (2016), [https://web.archive.org/web/20150413034045/http://www.34igc.org/ 34 МГК] (2012), [http://www.33igc.org 33 МГК] (2008), [http://iugs.org/32igc/ 32 МГК] (2004). * [https://onznews.wdcb.ru/oct19/rossiya-zayavlyaet-pravo-na-provedenie-vysshego-vsemirnogo-s-ezda-geologov.html Россия заявляет право на проведение высшего всемирного съезда геологов], на сайте ОНЗ РАН, 25 октября 2019. {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:1878-ci ildə yarananlar]] [[Kateqoriya:Beynəlxalq elmi təşkilatlar]] [[Kateqoriya:Beynəlxalq konfranslar]] [[Kateqoriya:Beynəlxalq qeyri-kommersiya təşkilatları]] [[Kateqoriya:Geologiya tarixi]] [[Kateqoriya:Geologiya təşkilatları]] [[Kateqoriya:Qeyri-kommersiya təşkilatları]] cg172kigoy4pf34d1nrxqdfutzkourx 0 991302 8985763 8965088 2026-07-02T09:50:49Z Araz Yaquboglu 17991 [[Kateqoriya:Qazax mətbəxi]] silindi; [[Kateqoriya:Qazaxıstan mətbəxi]] əlavə olundu 8985763 wikitext text/x-wiki {{Qida |ad = Koktal |təsvir = |izah = Xüsusi metal qutuda (koktalış) tüstüdə bişirilmiş "Koktal" yeməyi |tip = [[Balıq yeməkləri|Balıq yeməyi]] |mənsubiyyəti = <span> *[[Qazax mətbəxi]]</span> |tarix = Qədim dövr |müəllif = [[Qazaxlar]] |tərkibi = 10 |zaman1 = |zaman2 = |komponent1 = İri şirin su balığı ([[Sazan]]) |komponent2 = [[Soğan|Baş soğan]] |komponent3 = [[Pomidor]] |komponent4 = [[Şirin bibər]] |komponent5 = [[Kartof]] |komponent6 = Sarımsaq |komponent7 = Mayonez |komponent8 = [[Duz]] |komponent9 = [[İstiot|Qara istiot]] |komponent10 = Təzə söyüd budaqları |enerji = 150 kkal |zülallar = 16.5 q |yağlar = 7.8 q |karbohidratlar = 2.1 q |analoqlar = <span> * İsti üsulla tüstüyə verilmiş balıq</span> |resept = Koktal |vikianbar = Koktal }} '''Koktal''' ({{lang-kk|Көктал}}) — iri şirin su balıqlarının isti üsulla tüstüyə verilməsi (tüstüdə bişirilməsi) ilə hazırlanan ənənəvi [[Qazax mətbəxi|qazax]] balıq yeməyi. Əsasən [[Qazaxıstan]]ın cənub-şərq bölgələrində, [[Balxaş gölü]], [[İli çayı]] və [[Yeddisu]] hövzəsində geniş yayılmışdır. Yeməyin adı qazax dilindəki "kök" (təzə/yaşıl) və "tal" (söyüd ağacı) sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Bu ad, bişirilmə zamanı balığa xüsusi ətir və dad vermək üçün alovun üzərinə atılan təzə söyüd budaqlarına işarə edir.<ref>Segizbayuly K. Kazakh Dastarkhan. Atamura, 2011. Səh. 180.</ref> == Tarixi və Etimologiyası == Koktal yeməyinin tarixi Yeddisu bölgəsində və Balxaş-Alaköl hövzəsində yaşamış qazax tayfalarının məişəti ilə sıx bağlıdır. Köçəri mədəniyyətdə ət xörəkləri üstünlük təşkil etsə də, çay və göl kənarlarında məskunlaşan əhali balıqçılıq sənətini də yüksək seviyyədə inkişaf etdirmişdi.<ref>Toktabayev A. Traditional Hunting and Fishing Crafts of the Kazakhs. Gylym, 1999. Səh. 210.</ref> Ənənəvi üsulda kömürlərin üzərinə təzə söyüd budaqları düzülürdü. Budaqlardan çıxan ətirli tüstü balığın tərkibindəki çay qoxusunu tamamilə yox edir və ətə zərif, özünəməxsus bir dad bəxş edirdi.<ref>Explanatory Dictionary of the Kazakh Language. Dyk-Press, 2008. Səh. 968.</ref> == Hazırlanması və Bişirilmə Texnologiyası == Orijinal koktalın hazırlanması bir neçə vacib mərhələdən ibarətdir: * '''Balığın seçilməsi:''' Bişmə prosesində ətin qurumaması və şirəli qalması üçün çəkisi ən azı 3-5 kiloqram olan iri sazan və ya naqqa balıqlarına üstünlük verilir. * '''Kitab şəklində kəsilməsi:''' Standart üsullardan fərqli olaraқ, balığın pulları qətiyyən təmizlənmir; çünki pullar istiyə qarşı təbii qoruyucu qalxan rolunu oynayır. Balıq qarnından deyil, bel sümüyü boyunca uzununa kəsilir və açılmış kitab kimi hamarlaşdırılır. Bütün ədviyyatlar və tərəvəzlər yalnız daxili ətli hissəyə düzülür. * '''Tərəvəz qatı:''' Açıqlanmış balıq duzlanıb istiotlandıqdan sonra üzərinə dairəvi doğranmış soğan, pomidor, şirin bibər və nazik kartof dilimləri qat-qat düzülür. Müasir reseptlərdə balığın şirəsini daxildə saxlamaq üçün tərəvəzin üzərinə mayonez və ya xama da çəkilir. * '''Tüstüyə verilmə prosesi:''' Hazırlanmış balıq "koktalış" (qaz. ''көкталыс'') adlanan xüsusi iri metal qutunun içindəki tora yerləşdirilir. Qutunun dibinə alma, armud və ya təzə söyüd budaqları qoyulur. Havanı keçirməyən qapaq bağlanaraқ qutu açıq tonqalın üzərinə yerləşdirilir. Balıq öz şirəsində və ağac tüstüsündə təxminən 40-60 dəqiqə ərzində həm bişir, həm də tüstülənir. == Mədəni Əhəmiyyəti == Müasir dövrdə koktal sadəcə ev yeməyi olmaqdan çıxaraқ Qazaxıstanın cənub-şərq bölgəsinin mühüm qastronomiya brendinə və mədəni rəmzinə çevrilmişdir.<ref>Zhetysu: Encyclopedia. Arys, 2004. Səh. 680.</ref> Balxaş gölü sahillərində və Almatı vilayətində hər il xarici turistlərin və yerli aşpazların böyük marağına səbəb olan koktal bişirmə festivalları və müsabiqələri keçirilir.<ref>Kamalashuly B. Encyclopedia of Traditional Kazakh Life and Customs. Oner, 2007. Səh. 340.</ref> == Mənbə == {{istinadlar}} [[Kateqoriya:Qazaxıstan mətbəxi]] [[Kateqoriya:Balıq yeməkləri]] cpjvlxrcmpm6nskozeefgzjkyabuos9 4 991612 8985776 8983415 2026-07-02T10:38:34Z A.Aida88 116650 8985776 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}} {{Hadisə | əlavə2_mətn = {{wikidata|P154}} | əlavə3_nişan = Əvvəlki | əlavə3_mətn = {{wikidata|P155}} | əlavə4_nişan = Sonrakı | əlavə4_mətn = {{wikidata|P156}} | əlavə5_nişan = Təşkilatçılar | əlavə5_mətn = {{wikidata|P664}} | commons = }} '''Viki Mingəçeviri sevir''' — "Vikimedia Azərbaycan" istifadəçi qrupu tərəfindən '''yalnız təcrübəli vikipediyaçılar''' üçün [[Mingəçevir|Mingəçevir şəhəri]]ndə keçirilməsi təklif edilən və Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin dəstəklədiyi '''"Viki şəhər"''' layihəsi çərçivəsində "Viki Mingəçeviri sevir" adlı təşkil edilmiş vikidüşərgə. Vikidüşərgə 12–16 avqust tarixlərində [[Mingəçevir]] şəhərində keçiriləcək. Düşərgə iştirakçılarının xərcləri təşkilatçılar tərəfindən qarşılanacaq. == Məqsədlər == Vikipediyanın 25 illik yubileyinə həsr olunmuş təcrübəli vikipediyaçılardan ibarət vikidüşərgənin əsas məqsədi Azərbaycan vikimedia icmasının fəal üzvlərini bir araya gətirmək, onların bilik və təcrübə mübadiləsini təşviq etmək, Azərbaycan dilində Vikimedia layihələrinin keyfiyyətinin artırılmasına töhfə vermək, yeni əməkdaşlıqların formalaşdırılmasını dəstəkləmək və gələcək fəaliyyət istiqamətlərini müəyyənləşdirməkdir. == Görüləcək işlər == Düşərgə çərçivəsində Vikipediyanın 25 illik inkişaf yolu nəzərdən keçiriləcək, Azərbaycan dilində məzmunun zənginləşdirilməsi, keyfiyyət standartlarının yüksəldilməsi, yeni layihələrin hazırlanması və yerli vikimedia icmasının daha da gücləndirilməsi istiqamətində müzakirələr və praktiki fəaliyyətlər həyata keçiriləcək. == Statistika == Düşərgə müddətində Azərbaycanca Vikipediyada _____ məqalə yaradılmışdır. Ətraflı statistika üçün: == Qalereya == == Xarici keçidlər == * [http://az.wikimedia.org/ "Azərbaycan vikimediaçıları" istifadəçi qrupunun veb-saytı] {{Vikidüşərgə}} [[Kateqoriya:Vikipediya mədəniyyəti]] [[Kateqoriya:"Azərbaycan vikimediaçıları" istifadəçi qrupu]] [[Kateqoriya:Azərbaycanda vikipediyaçıların görüşləri]] [[Kateqoriya:Vikidüşərgə]] [[Kateqoriya:Düşərgələr]] [[Kateqoriya:Mingəçevir]] srzggvtoh3cj9rwrrzktoo9ik4ljs2d 4 991650 8985399 8983418 2026-07-01T18:21:05Z Əkrəm 193474 keçidi formatlaşdırma 8985399 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}} == Necə iştirak etməli == Düşərgədə iştirak etmək üçün müraciətlər '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdkFiIE5NxBn9GyjbJSjfBydAYp-Ev0L9HbPeMHnE6BTnec8g/viewform bu qeydiyyat forması]''' ilə qəbul edilir. Son qeydiyyat tarixi: 15 iyul 2026; 23:59:59. 908rsjd2m0il9kckx0odt6soo3jtf4c 0 991667 8985651 8983806 2026-07-02T06:37:09Z Nilufar.J 276138 /* Əsərləri */ 8985651 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}}{{Yazıçı}} '''Mehmet Oqtay Akbal''' ({{DVTY}}) — türk jurnalisti və yazıçısı.<ref>=https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/10/20151038.pdf|başlık=Oktay Akbal|erişimtarihi=4 Aralık 2021|arşivurl=https://web.archive.org/web/20211204155245/https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/10/20151038.pdf|arşivtarihi=4 Aralık 2021|ölüurl=hayır}}</ref> O, esse, xatirə, tərcümeyi-hal, qısa hekayə və roman da daxil olmaqla bir çox janrda əsərlər yazıb. Lakin o, daha çox qısa hekayələri ilə tanınıb. O, uzun müddət "[[Cumhuriyet|Cümhuriyyət]]" qəzetində "Bəli/Xeyr" rubrikasının köşə yazarı olub. == Həyatı == O, 20 aprel 1923-cü ildə İstanbulda anadan olub. Atası prokuror, daha sonra isə sərbəst vəkil kimi çalışıb. Salih Şahabettin bəy, anası isə vali, siyasətçi və yazıçı Əbubəkir Hazım Tepeyranın qızı Vüslət Xanım olub.<ref>{=http://www.onkajans.com/oktay-akbal/|başlık=Oktay Akbal|erişimtarihi=4 Aralık 2021|arşivurl=https://web.archive.org/web/20210608143559/http://www.onkajans.com/oktay-akbal/|arşivtarihi=8 Haziran 2021|ölüurl=hayır}}</ref> Orta təhsilini Kumkapıdakı Saint Benoit Fransız Liseyində başlayıb və 1942-ci ildə İstiqlal Liseyində başa vurub. O, bir müddət [[İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsi|İstanbul Universitetinin Hüquq Fakültəsində]] (1944) və Ədəbiyyat Fakültəsində (1946) təhsilini davam etdirsə də, özünü yazıçılığa həsr etmək üçün ali təhsilini yarımçıq qoyub. 1943-1944-cü illər arasında "Servet-i Fünûn" (Oyanış) jurnalında katib, 1947-1951-ci illər arasında isə Milli Təhsil Nazirliyinin Tərcümə Bürosunda katib işləyib. Lakin o, əsasən jurnalist kimi fəaliyyət göstərərək dolanışığını təmin edib. Onun tərcümələri və hekayələri 1939 və 1940-cı illərdə ''"Yeni Sabah"'' və "''İkdam''" qəzetlərində dərc olunub. Onun tərcümələri və hekayələri 1939 və 1940-cı illərdə ''"Yeni Sabah"'' və "''İkdam''" qəzetlərində dərc olunub. 1944-1946-cı illər arasında "[[Vakit (qəzet)|Vakit]]" qəzeti üçün resenziyalar və giriş məqalələri yazıb. O, ''"Böyük Doğu"'' jurnalında həftəlik "Dünya İntellektual və Bədii Hərəkatlar" köşə yazısı yazıb və 1951-1956-cı illər arasında "Vətən" qəzetində korrektor, yazıçı və redaksiya direktoru vəzifələrində çalışıb. O, karyerasına 1956-cı ildə köşə yazarı kimi başlayıb. 1985-ci ildən sonra Akbal "[[Hürriyet]]" qəzetində köşə yazıları yazıb, daha sonra isə "[[Milliyet]]" qəzetində çalışıb. O, uzun illər "[[Cümhuriyyət]]" qəzetinin köşə yazarı olub. Onun son məqaləsi 23 mart 2014-cü ildə "Sülh" başlığı ilə dərc olunub. O, ibtidai məktəbdə oxuyarkən hekayələr yazıb. Hekayələri müxtəlif uşaq jurnallarında dərc olunub. O, ədəbi dünyaya 1939-cu ildə, hələ orta məktəb şagirdi ikən yazdığı bir hekayənin "İkdam" qəzetində dərc olunması ilə qədəm qoyub. Demək olar ki, hər gün "İkdam" və "Yeni Sabah" qəzetlərində hekayə dərc edib. Məqalələri, hekayələri və tərcümələri "Min Bir Roman", "Uşaq həftəsi" və "Ulduz" kimi qəzet və jurnallarda dərc olunub. Akbalın hekayələrə əsl dönüş nöqtəsi Sait Faikin "Samavar" kitabını oxuduqdan sonra başlayıb. Akbalın "Servet-i Fünûn" (Oyanış) jurnalında işləyərkən başlayan köhnə-yeni ədəbi müzakirələrdə iştirakı onun əsl ədəbi karyerasının başlanğıcını qoyub. Öz həyat təcrübələrinə və uşaqlıq xatirələrinə əsaslanaraq, o, kiçik şəhərlərin insanlarını da nəzərdən qaçırmayan təsirli hekayələr yazmağa başlayıb. Bunlar sosial hadisələrin müşahidələrinə deyil, xatirələrə və ya xəyallara əsaslanan introspektiv hekayələr olub. Akbalın hekayələri, Behçet Necatigilin sözləri ilə desək, "povest hekayələri deyil, daha çox müəyyən mövzular ətrafında formalaşmış xatirələr toplusu olub". 1946-cı ildə o, ədəbi dairələrdə geniş və müsbət rəylər qazanan ilk kitabı olan *Əvvəlcə korlanmış çörəklər*-i nəşr etdirib. Bunun ardınca 1949-cu ildə "Sevgisiz insanlar" kitabı nəşr olunub. Onun "Qəriblər küçəsi" və "Bizans Definisi" adlı kitabları rus dilinə tərcümə edilib, və "Dondurmalı film" serb dilinə tərcümə edilib. 1986-cı ildə Ərdoğan Tokatlının rejissorluğu ilə onun "Günahımız İnsan olmakdır" adlı kitabından filmə uyğunlaşdırılıb. Yazıçı 28 avqust 2015-ci ildə vəfat edib. == Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı == 2021-ci ildə Muğla Bələdiyyəsi, Oktay Akbalın adını yaşatmaq və türk ədəbiyyatının uğurlu yazarlarını mükafatlandırmaq üçün hər il fərqli bir ədəbi janrda onun adına Ədəbiyyat Mükafatı təsis etməyə başlayıb.<ref>=https://www.birgun.net/haber/oktay-akbal-in-ismi-odul-ile-yasatilacak-326215|başlık=Oktay Akbal’ın ismi ödül ile yaşatılacak|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=11 Aralık 2020|dil=Türkçe|çalışma=birgun.net|ad=Türkan|soyadı=Şişoğlu|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://www.birgun.net/haber/oktay-akbal-in-ismi-odul-ile-yasatilacak-326215|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> # Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı qısa hekayə kateqoriyasında təşkil edilib. Təqaüdçü ədəbiyyat müəllimi, yazıçı və şair Adil İzci Heybeliadanın təbii həyatı və ada sakinləri haqqında müşahidələrini və təəssüratlarını çatdırdığı "Canım Ada" (Əziz Ada) kitabı ilə mükafata layiq görülüb.<ref>https://t24.com.tr/haber/1-oktay-akbal-edebiyat-odulu-adil-izci-ye-verildi,943968|başlık=1. Oktay Akbal Edebiyat Ödülü Adil İzci'ye verildi|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=6 Nisan 2021|dil=|çalışma=T24|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://t24.com.tr/haber/1-oktay-akbal-edebiyat-odulu-adil-izci-ye-verildi,943968|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> # Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı 2022-ci ildə roman kateqoriyasında təsis edilib. Zeynep Göğüş "Yok çünkü Telafisi" adlı əsəri ilə mükafata layiq görülüb.<ref>=https://www.edebiyathaber.net/oktay-akbal-edebiyat-odulu-yarismasinin-sonuclari-aciklandi/|başlık=Oktay Akbal Edebiyat Ödülü açıklandı|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=5 Ağustos 2022|dil=Türkçe|çalışma=Edebiyat Haber|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://www.edebiyathaber.net/oktay-akbal-edebiyat-odulu-yarismasinin-sonuclari-aciklandi/|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> Müsabiqə 2023-cü ildə "Cümhuriyyətin 100 illiyi" mövzusu ilə esse/rəy yazma kateqoriyasında keçirilib. Esra Sezer Ciner birinci yeri, Hürriyət Yaşar ikinci, Özhan Öztürk isə üçüncü yeri tutub.<ref>https://ankahaber.net/haber/detay/mugla_buyuksehirin_oktay_akbal_edebiyat_odulu_yarismasinin_kazanani_belli_oldu_135086|başlık=Muğla Büyükşehir'in Oktay Akbal Edebiyat Ödülü Yarışmasının Kazananı Belli Oldu|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=6 Nisan 2023|çalışma=ankahaber.net|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://ankahaber.net/haber/detay/mugla_buyuksehirin_oktay_akbal_edebiyat_odulu_yarismasinin_kazanani_belli_oldu_135086|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> == Əsərləri == === Gündəlik === * "Keçmişin Quşları" * "Yer Qorxusu" === Xatirə === * "Xatirələrdə Görüş" (1972) * "Cırtdan Fəvvarələr Küçəsi haradadır?" * " Xirosimadan Masahi Nii" * "Babyalidə 50 ildir Qırmızı Çadırlı Tramvay" * "Şair Dostlarım" (1964) * "Şairlər üçün Ölüm Yoxdur" * "Xirosimalar Olmasın" === Uşaq Kitabı === * "Dondurmalı kinoteatr" * "Yaşıl ev" === Roman və hekayələr === * "Axşam Quşları": Bütün Hekayələr 2-ci Hissə * "Atatürk Yaşayırdımı?" (1975) * "Sevgisiz İnsanlar" (Hekayə) * "Batmış Gəmi" * "Bayraqlı Qapı": Bütün Hekayələr 1 * "Bərbər Güzgüsü" (Hekayə) * "Bizans Xəzinəsi" (Hekayə) * "Xəyal Çörəyi" * "Ey Gecə, Qapını Üzümə Bağla" * "Yadların Küçəsi" * "Gözəl Xəyalların Sonu" * "Hücrədəki Karmen" * "Yaz İnqilabı" (Hekayə) * "İnsan Bir Meşədir" (1975) * "İstinyenin Suları" (Hekayə) (1973) * "Qarşı Sahillər" * "Əyləncə Parkı" (Hekayə) (1983) * "Əvvəlcə Korlanmış Çörəklər" (Hekayə) * "Cinayətimiz İnsan Olmaqdır" (Roman, 1957) * "Tarzan Öldü" (Hekayə) * "Tənhalıq Mənə Qadağandır" (Hekayə) * "Yazmaq Yaşamaqdır" * "Qırmızı Bayraq" * "Qızıl Buynuz Külək" === Tarix === == Mükafatları == == Həmçinin bax == == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Xarici keçidlər}} 94dng4a6koyic7q00liivgjfftk5xhm 8985652 8985651 2026-07-02T06:38:29Z Nilufar.J 276138 /* Tarix */ 8985652 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}}{{Yazıçı}} '''Mehmet Oqtay Akbal''' ({{DVTY}}) — türk jurnalisti və yazıçısı.<ref>=https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/10/20151038.pdf|başlık=Oktay Akbal|erişimtarihi=4 Aralık 2021|arşivurl=https://web.archive.org/web/20211204155245/https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/10/20151038.pdf|arşivtarihi=4 Aralık 2021|ölüurl=hayır}}</ref> O, esse, xatirə, tərcümeyi-hal, qısa hekayə və roman da daxil olmaqla bir çox janrda əsərlər yazıb. Lakin o, daha çox qısa hekayələri ilə tanınıb. O, uzun müddət "[[Cumhuriyet|Cümhuriyyət]]" qəzetində "Bəli/Xeyr" rubrikasının köşə yazarı olub. == Həyatı == O, 20 aprel 1923-cü ildə İstanbulda anadan olub. Atası prokuror, daha sonra isə sərbəst vəkil kimi çalışıb. Salih Şahabettin bəy, anası isə vali, siyasətçi və yazıçı Əbubəkir Hazım Tepeyranın qızı Vüslət Xanım olub.<ref>{=http://www.onkajans.com/oktay-akbal/|başlık=Oktay Akbal|erişimtarihi=4 Aralık 2021|arşivurl=https://web.archive.org/web/20210608143559/http://www.onkajans.com/oktay-akbal/|arşivtarihi=8 Haziran 2021|ölüurl=hayır}}</ref> Orta təhsilini Kumkapıdakı Saint Benoit Fransız Liseyində başlayıb və 1942-ci ildə İstiqlal Liseyində başa vurub. O, bir müddət [[İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsi|İstanbul Universitetinin Hüquq Fakültəsində]] (1944) və Ədəbiyyat Fakültəsində (1946) təhsilini davam etdirsə də, özünü yazıçılığa həsr etmək üçün ali təhsilini yarımçıq qoyub. 1943-1944-cü illər arasında "Servet-i Fünûn" (Oyanış) jurnalında katib, 1947-1951-ci illər arasında isə Milli Təhsil Nazirliyinin Tərcümə Bürosunda katib işləyib. Lakin o, əsasən jurnalist kimi fəaliyyət göstərərək dolanışığını təmin edib. Onun tərcümələri və hekayələri 1939 və 1940-cı illərdə ''"Yeni Sabah"'' və "''İkdam''" qəzetlərində dərc olunub. Onun tərcümələri və hekayələri 1939 və 1940-cı illərdə ''"Yeni Sabah"'' və "''İkdam''" qəzetlərində dərc olunub. 1944-1946-cı illər arasında "[[Vakit (qəzet)|Vakit]]" qəzeti üçün resenziyalar və giriş məqalələri yazıb. O, ''"Böyük Doğu"'' jurnalında həftəlik "Dünya İntellektual və Bədii Hərəkatlar" köşə yazısı yazıb və 1951-1956-cı illər arasında "Vətən" qəzetində korrektor, yazıçı və redaksiya direktoru vəzifələrində çalışıb. O, karyerasına 1956-cı ildə köşə yazarı kimi başlayıb. 1985-ci ildən sonra Akbal "[[Hürriyet]]" qəzetində köşə yazıları yazıb, daha sonra isə "[[Milliyet]]" qəzetində çalışıb. O, uzun illər "[[Cümhuriyyət]]" qəzetinin köşə yazarı olub. Onun son məqaləsi 23 mart 2014-cü ildə "Sülh" başlığı ilə dərc olunub. O, ibtidai məktəbdə oxuyarkən hekayələr yazıb. Hekayələri müxtəlif uşaq jurnallarında dərc olunub. O, ədəbi dünyaya 1939-cu ildə, hələ orta məktəb şagirdi ikən yazdığı bir hekayənin "İkdam" qəzetində dərc olunması ilə qədəm qoyub. Demək olar ki, hər gün "İkdam" və "Yeni Sabah" qəzetlərində hekayə dərc edib. Məqalələri, hekayələri və tərcümələri "Min Bir Roman", "Uşaq həftəsi" və "Ulduz" kimi qəzet və jurnallarda dərc olunub. Akbalın hekayələrə əsl dönüş nöqtəsi Sait Faikin "Samavar" kitabını oxuduqdan sonra başlayıb. Akbalın "Servet-i Fünûn" (Oyanış) jurnalında işləyərkən başlayan köhnə-yeni ədəbi müzakirələrdə iştirakı onun əsl ədəbi karyerasının başlanğıcını qoyub. Öz həyat təcrübələrinə və uşaqlıq xatirələrinə əsaslanaraq, o, kiçik şəhərlərin insanlarını da nəzərdən qaçırmayan təsirli hekayələr yazmağa başlayıb. Bunlar sosial hadisələrin müşahidələrinə deyil, xatirələrə və ya xəyallara əsaslanan introspektiv hekayələr olub. Akbalın hekayələri, Behçet Necatigilin sözləri ilə desək, "povest hekayələri deyil, daha çox müəyyən mövzular ətrafında formalaşmış xatirələr toplusu olub". 1946-cı ildə o, ədəbi dairələrdə geniş və müsbət rəylər qazanan ilk kitabı olan *Əvvəlcə korlanmış çörəklər*-i nəşr etdirib. Bunun ardınca 1949-cu ildə "Sevgisiz insanlar" kitabı nəşr olunub. Onun "Qəriblər küçəsi" və "Bizans Definisi" adlı kitabları rus dilinə tərcümə edilib, və "Dondurmalı film" serb dilinə tərcümə edilib. 1986-cı ildə Ərdoğan Tokatlının rejissorluğu ilə onun "Günahımız İnsan olmakdır" adlı kitabından filmə uyğunlaşdırılıb. Yazıçı 28 avqust 2015-ci ildə vəfat edib. == Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı == 2021-ci ildə Muğla Bələdiyyəsi, Oktay Akbalın adını yaşatmaq və türk ədəbiyyatının uğurlu yazarlarını mükafatlandırmaq üçün hər il fərqli bir ədəbi janrda onun adına Ədəbiyyat Mükafatı təsis etməyə başlayıb.<ref>=https://www.birgun.net/haber/oktay-akbal-in-ismi-odul-ile-yasatilacak-326215|başlık=Oktay Akbal’ın ismi ödül ile yaşatılacak|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=11 Aralık 2020|dil=Türkçe|çalışma=birgun.net|ad=Türkan|soyadı=Şişoğlu|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://www.birgun.net/haber/oktay-akbal-in-ismi-odul-ile-yasatilacak-326215|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> # Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı qısa hekayə kateqoriyasında təşkil edilib. Təqaüdçü ədəbiyyat müəllimi, yazıçı və şair Adil İzci Heybeliadanın təbii həyatı və ada sakinləri haqqında müşahidələrini və təəssüratlarını çatdırdığı "Canım Ada" (Əziz Ada) kitabı ilə mükafata layiq görülüb.<ref>https://t24.com.tr/haber/1-oktay-akbal-edebiyat-odulu-adil-izci-ye-verildi,943968|başlık=1. Oktay Akbal Edebiyat Ödülü Adil İzci'ye verildi|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=6 Nisan 2021|dil=|çalışma=T24|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://t24.com.tr/haber/1-oktay-akbal-edebiyat-odulu-adil-izci-ye-verildi,943968|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> # Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı 2022-ci ildə roman kateqoriyasında təsis edilib. Zeynep Göğüş "Yok çünkü Telafisi" adlı əsəri ilə mükafata layiq görülüb.<ref>=https://www.edebiyathaber.net/oktay-akbal-edebiyat-odulu-yarismasinin-sonuclari-aciklandi/|başlık=Oktay Akbal Edebiyat Ödülü açıklandı|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=5 Ağustos 2022|dil=Türkçe|çalışma=Edebiyat Haber|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://www.edebiyathaber.net/oktay-akbal-edebiyat-odulu-yarismasinin-sonuclari-aciklandi/|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> Müsabiqə 2023-cü ildə "Cümhuriyyətin 100 illiyi" mövzusu ilə esse/rəy yazma kateqoriyasında keçirilib. Esra Sezer Ciner birinci yeri, Hürriyət Yaşar ikinci, Özhan Öztürk isə üçüncü yeri tutub.<ref>https://ankahaber.net/haber/detay/mugla_buyuksehirin_oktay_akbal_edebiyat_odulu_yarismasinin_kazanani_belli_oldu_135086|başlık=Muğla Büyükşehir'in Oktay Akbal Edebiyat Ödülü Yarışmasının Kazananı Belli Oldu|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=6 Nisan 2023|çalışma=ankahaber.net|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://ankahaber.net/haber/detay/mugla_buyuksehirin_oktay_akbal_edebiyat_odulu_yarismasinin_kazanani_belli_oldu_135086|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> == Əsərləri == === Gündəlik === * "Keçmişin Quşları" * "Yer Qorxusu" === Xatirə === * "Xatirələrdə Görüş" (1972) * "Cırtdan Fəvvarələr Küçəsi haradadır?" * " Xirosimadan Masahi Nii" * "Babyalidə 50 ildir Qırmızı Çadırlı Tramvay" * "Şair Dostlarım" (1964) * "Şairlər üçün Ölüm Yoxdur" * "Xirosimalar Olmasın" === Uşaq Kitabı === * "Dondurmalı kinoteatr" * "Yaşıl ev" === Roman və hekayələr === * "Axşam Quşları": Bütün Hekayələr 2-ci Hissə * "Atatürk Yaşayırdımı?" (1975) * "Sevgisiz İnsanlar" (Hekayə) * "Batmış Gəmi" * "Bayraqlı Qapı": Bütün Hekayələr 1 * "Bərbər Güzgüsü" (Hekayə) * "Bizans Xəzinəsi" (Hekayə) * "Xəyal Çörəyi" * "Ey Gecə, Qapını Üzümə Bağla" * "Yadların Küçəsi" * "Gözəl Xəyalların Sonu" * "Hücrədəki Karmen" * "Yaz İnqilabı" (Hekayə) * "İnsan Bir Meşədir" (1975) * "İstinyenin Suları" (Hekayə) (1973) * "Qarşı Sahillər" * "Əyləncə Parkı" (Hekayə) (1983) * "Əvvəlcə Korlanmış Çörəklər" (Hekayə) * "Cinayətimiz İnsan Olmaqdır" (Roman, 1957) * "Tarzan Öldü" (Hekayə) * "Tənhalıq Mənə Qadağandır" (Hekayə) * "Yazmaq Yaşamaqdır" * "Qırmızı Bayraq" * "Qızıl Buynuz Külək" === Tarix === * "Atatürk Bir Gün Gələcək" * "Atatürk Bir Gün Gələcək" 4-cü nəşr (2008) Cümhuriyyət Kitabları * "Xirosimalar Olmasın" == Mükafatları == == Həmçinin bax == == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Xarici keçidlər}} skyoemlz4cmztj55a9b8naex0pqtpjf 8985658 8985652 2026-07-02T06:49:22Z Nilufar.J 276138 /* Mükafatları */ 8985658 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}}{{Yazıçı}} '''Mehmet Oqtay Akbal''' ({{DVTY}}) — türk jurnalisti və yazıçısı.<ref>=https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/10/20151038.pdf|başlık=Oktay Akbal|erişimtarihi=4 Aralık 2021|arşivurl=https://web.archive.org/web/20211204155245/https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/10/20151038.pdf|arşivtarihi=4 Aralık 2021|ölüurl=hayır}}</ref> O, esse, xatirə, tərcümeyi-hal, qısa hekayə və roman da daxil olmaqla bir çox janrda əsərlər yazıb. Lakin o, daha çox qısa hekayələri ilə tanınıb. O, uzun müddət "[[Cumhuriyet|Cümhuriyyət]]" qəzetində "Bəli/Xeyr" rubrikasının köşə yazarı olub. == Həyatı == O, 20 aprel 1923-cü ildə İstanbulda anadan olub. Atası prokuror, daha sonra isə sərbəst vəkil kimi çalışıb. Salih Şahabettin bəy, anası isə vali, siyasətçi və yazıçı Əbubəkir Hazım Tepeyranın qızı Vüslət Xanım olub.<ref>{=http://www.onkajans.com/oktay-akbal/|başlık=Oktay Akbal|erişimtarihi=4 Aralık 2021|arşivurl=https://web.archive.org/web/20210608143559/http://www.onkajans.com/oktay-akbal/|arşivtarihi=8 Haziran 2021|ölüurl=hayır}}</ref> Orta təhsilini Kumkapıdakı Saint Benoit Fransız Liseyində başlayıb və 1942-ci ildə İstiqlal Liseyində başa vurub. O, bir müddət [[İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsi|İstanbul Universitetinin Hüquq Fakültəsində]] (1944) və Ədəbiyyat Fakültəsində (1946) təhsilini davam etdirsə də, özünü yazıçılığa həsr etmək üçün ali təhsilini yarımçıq qoyub. 1943-1944-cü illər arasında "Servet-i Fünûn" (Oyanış) jurnalında katib, 1947-1951-ci illər arasında isə Milli Təhsil Nazirliyinin Tərcümə Bürosunda katib işləyib. Lakin o, əsasən jurnalist kimi fəaliyyət göstərərək dolanışığını təmin edib. Onun tərcümələri və hekayələri 1939 və 1940-cı illərdə ''"Yeni Sabah"'' və "''İkdam''" qəzetlərində dərc olunub. Onun tərcümələri və hekayələri 1939 və 1940-cı illərdə ''"Yeni Sabah"'' və "''İkdam''" qəzetlərində dərc olunub. 1944-1946-cı illər arasında "[[Vakit (qəzet)|Vakit]]" qəzeti üçün resenziyalar və giriş məqalələri yazıb. O, ''"Böyük Doğu"'' jurnalında həftəlik "Dünya İntellektual və Bədii Hərəkatlar" köşə yazısı yazıb və 1951-1956-cı illər arasında "Vətən" qəzetində korrektor, yazıçı və redaksiya direktoru vəzifələrində çalışıb. O, karyerasına 1956-cı ildə köşə yazarı kimi başlayıb. 1985-ci ildən sonra Akbal "[[Hürriyet]]" qəzetində köşə yazıları yazıb, daha sonra isə "[[Milliyet]]" qəzetində çalışıb. O, uzun illər "[[Cümhuriyyət]]" qəzetinin köşə yazarı olub. Onun son məqaləsi 23 mart 2014-cü ildə "Sülh" başlığı ilə dərc olunub. O, ibtidai məktəbdə oxuyarkən hekayələr yazıb. Hekayələri müxtəlif uşaq jurnallarında dərc olunub. O, ədəbi dünyaya 1939-cu ildə, hələ orta məktəb şagirdi ikən yazdığı bir hekayənin "İkdam" qəzetində dərc olunması ilə qədəm qoyub. Demək olar ki, hər gün "İkdam" və "Yeni Sabah" qəzetlərində hekayə dərc edib. Məqalələri, hekayələri və tərcümələri "Min Bir Roman", "Uşaq həftəsi" və "Ulduz" kimi qəzet və jurnallarda dərc olunub. Akbalın hekayələrə əsl dönüş nöqtəsi Sait Faikin "Samavar" kitabını oxuduqdan sonra başlayıb. Akbalın "Servet-i Fünûn" (Oyanış) jurnalında işləyərkən başlayan köhnə-yeni ədəbi müzakirələrdə iştirakı onun əsl ədəbi karyerasının başlanğıcını qoyub. Öz həyat təcrübələrinə və uşaqlıq xatirələrinə əsaslanaraq, o, kiçik şəhərlərin insanlarını da nəzərdən qaçırmayan təsirli hekayələr yazmağa başlayıb. Bunlar sosial hadisələrin müşahidələrinə deyil, xatirələrə və ya xəyallara əsaslanan introspektiv hekayələr olub. Akbalın hekayələri, Behçet Necatigilin sözləri ilə desək, "povest hekayələri deyil, daha çox müəyyən mövzular ətrafında formalaşmış xatirələr toplusu olub". 1946-cı ildə o, ədəbi dairələrdə geniş və müsbət rəylər qazanan ilk kitabı olan *Əvvəlcə korlanmış çörəklər*-i nəşr etdirib. Bunun ardınca 1949-cu ildə "Sevgisiz insanlar" kitabı nəşr olunub. Onun "Qəriblər küçəsi" və "Bizans Definisi" adlı kitabları rus dilinə tərcümə edilib, və "Dondurmalı film" serb dilinə tərcümə edilib. 1986-cı ildə Ərdoğan Tokatlının rejissorluğu ilə onun "Günahımız İnsan olmakdır" adlı kitabından filmə uyğunlaşdırılıb. Yazıçı 28 avqust 2015-ci ildə vəfat edib. == Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı == 2021-ci ildə Muğla Bələdiyyəsi, Oktay Akbalın adını yaşatmaq və türk ədəbiyyatının uğurlu yazarlarını mükafatlandırmaq üçün hər il fərqli bir ədəbi janrda onun adına Ədəbiyyat Mükafatı təsis etməyə başlayıb.<ref>=https://www.birgun.net/haber/oktay-akbal-in-ismi-odul-ile-yasatilacak-326215|başlık=Oktay Akbal’ın ismi ödül ile yaşatılacak|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=11 Aralık 2020|dil=Türkçe|çalışma=birgun.net|ad=Türkan|soyadı=Şişoğlu|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://www.birgun.net/haber/oktay-akbal-in-ismi-odul-ile-yasatilacak-326215|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> # Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı qısa hekayə kateqoriyasında təşkil edilib. Təqaüdçü ədəbiyyat müəllimi, yazıçı və şair Adil İzci Heybeliadanın təbii həyatı və ada sakinləri haqqında müşahidələrini və təəssüratlarını çatdırdığı "Canım Ada" (Əziz Ada) kitabı ilə mükafata layiq görülüb.<ref>https://t24.com.tr/haber/1-oktay-akbal-edebiyat-odulu-adil-izci-ye-verildi,943968|başlık=1. Oktay Akbal Edebiyat Ödülü Adil İzci'ye verildi|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=6 Nisan 2021|dil=|çalışma=T24|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://t24.com.tr/haber/1-oktay-akbal-edebiyat-odulu-adil-izci-ye-verildi,943968|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> # Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı 2022-ci ildə roman kateqoriyasında təsis edilib. Zeynep Göğüş "Yok çünkü Telafisi" adlı əsəri ilə mükafata layiq görülüb.<ref>=https://www.edebiyathaber.net/oktay-akbal-edebiyat-odulu-yarismasinin-sonuclari-aciklandi/|başlık=Oktay Akbal Edebiyat Ödülü açıklandı|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=5 Ağustos 2022|dil=Türkçe|çalışma=Edebiyat Haber|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://www.edebiyathaber.net/oktay-akbal-edebiyat-odulu-yarismasinin-sonuclari-aciklandi/|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> Müsabiqə 2023-cü ildə "Cümhuriyyətin 100 illiyi" mövzusu ilə esse/rəy yazma kateqoriyasında keçirilib. Esra Sezer Ciner birinci yeri, Hürriyət Yaşar ikinci, Özhan Öztürk isə üçüncü yeri tutub.<ref>https://ankahaber.net/haber/detay/mugla_buyuksehirin_oktay_akbal_edebiyat_odulu_yarismasinin_kazanani_belli_oldu_135086|başlık=Muğla Büyükşehir'in Oktay Akbal Edebiyat Ödülü Yarışmasının Kazananı Belli Oldu|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=6 Nisan 2023|çalışma=ankahaber.net|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://ankahaber.net/haber/detay/mugla_buyuksehirin_oktay_akbal_edebiyat_odulu_yarismasinin_kazanani_belli_oldu_135086|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> == Əsərləri == === Gündəlik === * "Keçmişin Quşları" * "Yer Qorxusu" === Xatirə === * "Xatirələrdə Görüş" (1972) * "Cırtdan Fəvvarələr Küçəsi haradadır?" * " Xirosimadan Masahi Nii" * "Babyalidə 50 ildir Qırmızı Çadırlı Tramvay" * "Şair Dostlarım" (1964) * "Şairlər üçün Ölüm Yoxdur" * "Xirosimalar Olmasın" === Uşaq Kitabı === * "Dondurmalı kinoteatr" * "Yaşıl ev" === Roman və hekayələr === * "Axşam Quşları": Bütün Hekayələr 2-ci Hissə * "Atatürk Yaşayırdımı?" (1975) * "Sevgisiz İnsanlar" (Hekayə) * "Batmış Gəmi" * "Bayraqlı Qapı": Bütün Hekayələr 1 * "Bərbər Güzgüsü" (Hekayə) * "Bizans Xəzinəsi" (Hekayə) * "Xəyal Çörəyi" * "Ey Gecə, Qapını Üzümə Bağla" * "Yadların Küçəsi" * "Gözəl Xəyalların Sonu" * "Hücrədəki Karmen" * "Yaz İnqilabı" (Hekayə) * "İnsan Bir Meşədir" (1975) * "İstinyenin Suları" (Hekayə) (1973) * "Qarşı Sahillər" * "Əyləncə Parkı" (Hekayə) (1983) * "Əvvəlcə Korlanmış Çörəklər" (Hekayə) * "Cinayətimiz İnsan Olmaqdır" (Roman, 1957) * "Tarzan Öldü" (Hekayə) * "Tənhalıq Mənə Qadağandır" (Hekayə) * "Yazmaq Yaşamaqdır" * "Qırmızı Bayraq" * "Qızıl Buynuz Külək" === Tarix === * "Atatürk Bir Gün Gələcək" * "Atatürk Bir Gün Gələcək" 4-cü nəşr (2008) Cümhuriyyət Kitabları * "Xirosimalar Olmasın" == Mükafatları == * 1950: Türk Dil Dərnəyi Roman Mükafatı, Qəriblərin Küçəsi * 1958: Türk Dil Dərnəyi Roman Mükafatı, Cinayətimiz İnsan Olmaqdır * == Həmçinin bax == == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Xarici keçidlər}} tdv2jn70y0ejmx7en8ad7fzvithndm1 8985660 8985658 2026-07-02T06:50:24Z Nilufar.J 276138 /* Mükafatları */ 8985660 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}}{{Yazıçı}} '''Mehmet Oqtay Akbal''' ({{DVTY}}) — türk jurnalisti və yazıçısı.<ref>=https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/10/20151038.pdf|başlık=Oktay Akbal|erişimtarihi=4 Aralık 2021|arşivurl=https://web.archive.org/web/20211204155245/https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/10/20151038.pdf|arşivtarihi=4 Aralık 2021|ölüurl=hayır}}</ref> O, esse, xatirə, tərcümeyi-hal, qısa hekayə və roman da daxil olmaqla bir çox janrda əsərlər yazıb. Lakin o, daha çox qısa hekayələri ilə tanınıb. O, uzun müddət "[[Cumhuriyet|Cümhuriyyət]]" qəzetində "Bəli/Xeyr" rubrikasının köşə yazarı olub. == Həyatı == O, 20 aprel 1923-cü ildə İstanbulda anadan olub. Atası prokuror, daha sonra isə sərbəst vəkil kimi çalışıb. Salih Şahabettin bəy, anası isə vali, siyasətçi və yazıçı Əbubəkir Hazım Tepeyranın qızı Vüslət Xanım olub.<ref>{=http://www.onkajans.com/oktay-akbal/|başlık=Oktay Akbal|erişimtarihi=4 Aralık 2021|arşivurl=https://web.archive.org/web/20210608143559/http://www.onkajans.com/oktay-akbal/|arşivtarihi=8 Haziran 2021|ölüurl=hayır}}</ref> Orta təhsilini Kumkapıdakı Saint Benoit Fransız Liseyində başlayıb və 1942-ci ildə İstiqlal Liseyində başa vurub. O, bir müddət [[İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsi|İstanbul Universitetinin Hüquq Fakültəsində]] (1944) və Ədəbiyyat Fakültəsində (1946) təhsilini davam etdirsə də, özünü yazıçılığa həsr etmək üçün ali təhsilini yarımçıq qoyub. 1943-1944-cü illər arasında "Servet-i Fünûn" (Oyanış) jurnalında katib, 1947-1951-ci illər arasında isə Milli Təhsil Nazirliyinin Tərcümə Bürosunda katib işləyib. Lakin o, əsasən jurnalist kimi fəaliyyət göstərərək dolanışığını təmin edib. Onun tərcümələri və hekayələri 1939 və 1940-cı illərdə ''"Yeni Sabah"'' və "''İkdam''" qəzetlərində dərc olunub. Onun tərcümələri və hekayələri 1939 və 1940-cı illərdə ''"Yeni Sabah"'' və "''İkdam''" qəzetlərində dərc olunub. 1944-1946-cı illər arasında "[[Vakit (qəzet)|Vakit]]" qəzeti üçün resenziyalar və giriş məqalələri yazıb. O, ''"Böyük Doğu"'' jurnalında həftəlik "Dünya İntellektual və Bədii Hərəkatlar" köşə yazısı yazıb və 1951-1956-cı illər arasında "Vətən" qəzetində korrektor, yazıçı və redaksiya direktoru vəzifələrində çalışıb. O, karyerasına 1956-cı ildə köşə yazarı kimi başlayıb. 1985-ci ildən sonra Akbal "[[Hürriyet]]" qəzetində köşə yazıları yazıb, daha sonra isə "[[Milliyet]]" qəzetində çalışıb. O, uzun illər "[[Cümhuriyyət]]" qəzetinin köşə yazarı olub. Onun son məqaləsi 23 mart 2014-cü ildə "Sülh" başlığı ilə dərc olunub. O, ibtidai məktəbdə oxuyarkən hekayələr yazıb. Hekayələri müxtəlif uşaq jurnallarında dərc olunub. O, ədəbi dünyaya 1939-cu ildə, hələ orta məktəb şagirdi ikən yazdığı bir hekayənin "İkdam" qəzetində dərc olunması ilə qədəm qoyub. Demək olar ki, hər gün "İkdam" və "Yeni Sabah" qəzetlərində hekayə dərc edib. Məqalələri, hekayələri və tərcümələri "Min Bir Roman", "Uşaq həftəsi" və "Ulduz" kimi qəzet və jurnallarda dərc olunub. Akbalın hekayələrə əsl dönüş nöqtəsi Sait Faikin "Samavar" kitabını oxuduqdan sonra başlayıb. Akbalın "Servet-i Fünûn" (Oyanış) jurnalında işləyərkən başlayan köhnə-yeni ədəbi müzakirələrdə iştirakı onun əsl ədəbi karyerasının başlanğıcını qoyub. Öz həyat təcrübələrinə və uşaqlıq xatirələrinə əsaslanaraq, o, kiçik şəhərlərin insanlarını da nəzərdən qaçırmayan təsirli hekayələr yazmağa başlayıb. Bunlar sosial hadisələrin müşahidələrinə deyil, xatirələrə və ya xəyallara əsaslanan introspektiv hekayələr olub. Akbalın hekayələri, Behçet Necatigilin sözləri ilə desək, "povest hekayələri deyil, daha çox müəyyən mövzular ətrafında formalaşmış xatirələr toplusu olub". 1946-cı ildə o, ədəbi dairələrdə geniş və müsbət rəylər qazanan ilk kitabı olan *Əvvəlcə korlanmış çörəklər*-i nəşr etdirib. Bunun ardınca 1949-cu ildə "Sevgisiz insanlar" kitabı nəşr olunub. Onun "Qəriblər küçəsi" və "Bizans Definisi" adlı kitabları rus dilinə tərcümə edilib, və "Dondurmalı film" serb dilinə tərcümə edilib. 1986-cı ildə Ərdoğan Tokatlının rejissorluğu ilə onun "Günahımız İnsan olmakdır" adlı kitabından filmə uyğunlaşdırılıb. Yazıçı 28 avqust 2015-ci ildə vəfat edib. == Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı == 2021-ci ildə Muğla Bələdiyyəsi, Oktay Akbalın adını yaşatmaq və türk ədəbiyyatının uğurlu yazarlarını mükafatlandırmaq üçün hər il fərqli bir ədəbi janrda onun adına Ədəbiyyat Mükafatı təsis etməyə başlayıb.<ref>=https://www.birgun.net/haber/oktay-akbal-in-ismi-odul-ile-yasatilacak-326215|başlık=Oktay Akbal’ın ismi ödül ile yaşatılacak|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=11 Aralık 2020|dil=Türkçe|çalışma=birgun.net|ad=Türkan|soyadı=Şişoğlu|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://www.birgun.net/haber/oktay-akbal-in-ismi-odul-ile-yasatilacak-326215|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> # Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı qısa hekayə kateqoriyasında təşkil edilib. Təqaüdçü ədəbiyyat müəllimi, yazıçı və şair Adil İzci Heybeliadanın təbii həyatı və ada sakinləri haqqında müşahidələrini və təəssüratlarını çatdırdığı "Canım Ada" (Əziz Ada) kitabı ilə mükafata layiq görülüb.<ref>https://t24.com.tr/haber/1-oktay-akbal-edebiyat-odulu-adil-izci-ye-verildi,943968|başlık=1. Oktay Akbal Edebiyat Ödülü Adil İzci'ye verildi|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=6 Nisan 2021|dil=|çalışma=T24|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://t24.com.tr/haber/1-oktay-akbal-edebiyat-odulu-adil-izci-ye-verildi,943968|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> # Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı 2022-ci ildə roman kateqoriyasında təsis edilib. Zeynep Göğüş "Yok çünkü Telafisi" adlı əsəri ilə mükafata layiq görülüb.<ref>=https://www.edebiyathaber.net/oktay-akbal-edebiyat-odulu-yarismasinin-sonuclari-aciklandi/|başlık=Oktay Akbal Edebiyat Ödülü açıklandı|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=5 Ağustos 2022|dil=Türkçe|çalışma=Edebiyat Haber|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://www.edebiyathaber.net/oktay-akbal-edebiyat-odulu-yarismasinin-sonuclari-aciklandi/|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> Müsabiqə 2023-cü ildə "Cümhuriyyətin 100 illiyi" mövzusu ilə esse/rəy yazma kateqoriyasında keçirilib. Esra Sezer Ciner birinci yeri, Hürriyət Yaşar ikinci, Özhan Öztürk isə üçüncü yeri tutub.<ref>https://ankahaber.net/haber/detay/mugla_buyuksehirin_oktay_akbal_edebiyat_odulu_yarismasinin_kazanani_belli_oldu_135086|başlık=Muğla Büyükşehir'in Oktay Akbal Edebiyat Ödülü Yarışmasının Kazananı Belli Oldu|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=6 Nisan 2023|çalışma=ankahaber.net|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://ankahaber.net/haber/detay/mugla_buyuksehirin_oktay_akbal_edebiyat_odulu_yarismasinin_kazanani_belli_oldu_135086|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> == Əsərləri == === Gündəlik === * "Keçmişin Quşları" * "Yer Qorxusu" === Xatirə === * "Xatirələrdə Görüş" (1972) * "Cırtdan Fəvvarələr Küçəsi haradadır?" * " Xirosimadan Masahi Nii" * "Babyalidə 50 ildir Qırmızı Çadırlı Tramvay" * "Şair Dostlarım" (1964) * "Şairlər üçün Ölüm Yoxdur" * "Xirosimalar Olmasın" === Uşaq Kitabı === * "Dondurmalı kinoteatr" * "Yaşıl ev" === Roman və hekayələr === * "Axşam Quşları": Bütün Hekayələr 2-ci Hissə * "Atatürk Yaşayırdımı?" (1975) * "Sevgisiz İnsanlar" (Hekayə) * "Batmış Gəmi" * "Bayraqlı Qapı": Bütün Hekayələr 1 * "Bərbər Güzgüsü" (Hekayə) * "Bizans Xəzinəsi" (Hekayə) * "Xəyal Çörəyi" * "Ey Gecə, Qapını Üzümə Bağla" * "Yadların Küçəsi" * "Gözəl Xəyalların Sonu" * "Hücrədəki Karmen" * "Yaz İnqilabı" (Hekayə) * "İnsan Bir Meşədir" (1975) * "İstinyenin Suları" (Hekayə) (1973) * "Qarşı Sahillər" * "Əyləncə Parkı" (Hekayə) (1983) * "Əvvəlcə Korlanmış Çörəklər" (Hekayə) * "Cinayətimiz İnsan Olmaqdır" (Roman, 1957) * "Tarzan Öldü" (Hekayə) * "Tənhalıq Mənə Qadağandır" (Hekayə) * "Yazmaq Yaşamaqdır" * "Qırmızı Bayraq" * "Qızıl Buynuz Külək" === Tarix === * "Atatürk Bir Gün Gələcək" * "Atatürk Bir Gün Gələcək" 4-cü nəşr (2008) Cümhuriyyət Kitabları * "Xirosimalar Olmasın" == Mükafatları == * 1950: Türk Dil Dərnəyi Roman Mükafatı, Qəriblərin Küçəsi * 1958: Türk Dil Dərnəyi Roman Mükafatı, Cinayətimiz İnsan Olmaqdır<ref>{Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi|sayfa=52-53|basım=3.|tarih=Mart 2010|yayıncı=[[YKY]] |cilt=1 |yer=İstanbul|isbn=9789750805684}}</ref> * == Həmçinin bax == == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Xarici keçidlər}} dfjibjs5f50noj586cqrlqtsi8ako51 8985662 8985660 2026-07-02T06:51:25Z Nilufar.J 276138 /* Mükafatları */ 8985662 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}}{{Yazıçı}} '''Mehmet Oqtay Akbal''' ({{DVTY}}) — türk jurnalisti və yazıçısı.<ref>=https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/10/20151038.pdf|başlık=Oktay Akbal|erişimtarihi=4 Aralık 2021|arşivurl=https://web.archive.org/web/20211204155245/https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/10/20151038.pdf|arşivtarihi=4 Aralık 2021|ölüurl=hayır}}</ref> O, esse, xatirə, tərcümeyi-hal, qısa hekayə və roman da daxil olmaqla bir çox janrda əsərlər yazıb. Lakin o, daha çox qısa hekayələri ilə tanınıb. O, uzun müddət "[[Cumhuriyet|Cümhuriyyət]]" qəzetində "Bəli/Xeyr" rubrikasının köşə yazarı olub. == Həyatı == O, 20 aprel 1923-cü ildə İstanbulda anadan olub. Atası prokuror, daha sonra isə sərbəst vəkil kimi çalışıb. Salih Şahabettin bəy, anası isə vali, siyasətçi və yazıçı Əbubəkir Hazım Tepeyranın qızı Vüslət Xanım olub.<ref>{=http://www.onkajans.com/oktay-akbal/|başlık=Oktay Akbal|erişimtarihi=4 Aralık 2021|arşivurl=https://web.archive.org/web/20210608143559/http://www.onkajans.com/oktay-akbal/|arşivtarihi=8 Haziran 2021|ölüurl=hayır}}</ref> Orta təhsilini Kumkapıdakı Saint Benoit Fransız Liseyində başlayıb və 1942-ci ildə İstiqlal Liseyində başa vurub. O, bir müddət [[İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsi|İstanbul Universitetinin Hüquq Fakültəsində]] (1944) və Ədəbiyyat Fakültəsində (1946) təhsilini davam etdirsə də, özünü yazıçılığa həsr etmək üçün ali təhsilini yarımçıq qoyub. 1943-1944-cü illər arasında "Servet-i Fünûn" (Oyanış) jurnalında katib, 1947-1951-ci illər arasında isə Milli Təhsil Nazirliyinin Tərcümə Bürosunda katib işləyib. Lakin o, əsasən jurnalist kimi fəaliyyət göstərərək dolanışığını təmin edib. Onun tərcümələri və hekayələri 1939 və 1940-cı illərdə ''"Yeni Sabah"'' və "''İkdam''" qəzetlərində dərc olunub. Onun tərcümələri və hekayələri 1939 və 1940-cı illərdə ''"Yeni Sabah"'' və "''İkdam''" qəzetlərində dərc olunub. 1944-1946-cı illər arasında "[[Vakit (qəzet)|Vakit]]" qəzeti üçün resenziyalar və giriş məqalələri yazıb. O, ''"Böyük Doğu"'' jurnalında həftəlik "Dünya İntellektual və Bədii Hərəkatlar" köşə yazısı yazıb və 1951-1956-cı illər arasında "Vətən" qəzetində korrektor, yazıçı və redaksiya direktoru vəzifələrində çalışıb. O, karyerasına 1956-cı ildə köşə yazarı kimi başlayıb. 1985-ci ildən sonra Akbal "[[Hürriyet]]" qəzetində köşə yazıları yazıb, daha sonra isə "[[Milliyet]]" qəzetində çalışıb. O, uzun illər "[[Cümhuriyyət]]" qəzetinin köşə yazarı olub. Onun son məqaləsi 23 mart 2014-cü ildə "Sülh" başlığı ilə dərc olunub. O, ibtidai məktəbdə oxuyarkən hekayələr yazıb. Hekayələri müxtəlif uşaq jurnallarında dərc olunub. O, ədəbi dünyaya 1939-cu ildə, hələ orta məktəb şagirdi ikən yazdığı bir hekayənin "İkdam" qəzetində dərc olunması ilə qədəm qoyub. Demək olar ki, hər gün "İkdam" və "Yeni Sabah" qəzetlərində hekayə dərc edib. Məqalələri, hekayələri və tərcümələri "Min Bir Roman", "Uşaq həftəsi" və "Ulduz" kimi qəzet və jurnallarda dərc olunub. Akbalın hekayələrə əsl dönüş nöqtəsi Sait Faikin "Samavar" kitabını oxuduqdan sonra başlayıb. Akbalın "Servet-i Fünûn" (Oyanış) jurnalında işləyərkən başlayan köhnə-yeni ədəbi müzakirələrdə iştirakı onun əsl ədəbi karyerasının başlanğıcını qoyub. Öz həyat təcrübələrinə və uşaqlıq xatirələrinə əsaslanaraq, o, kiçik şəhərlərin insanlarını da nəzərdən qaçırmayan təsirli hekayələr yazmağa başlayıb. Bunlar sosial hadisələrin müşahidələrinə deyil, xatirələrə və ya xəyallara əsaslanan introspektiv hekayələr olub. Akbalın hekayələri, Behçet Necatigilin sözləri ilə desək, "povest hekayələri deyil, daha çox müəyyən mövzular ətrafında formalaşmış xatirələr toplusu olub". 1946-cı ildə o, ədəbi dairələrdə geniş və müsbət rəylər qazanan ilk kitabı olan *Əvvəlcə korlanmış çörəklər*-i nəşr etdirib. Bunun ardınca 1949-cu ildə "Sevgisiz insanlar" kitabı nəşr olunub. Onun "Qəriblər küçəsi" və "Bizans Definisi" adlı kitabları rus dilinə tərcümə edilib, və "Dondurmalı film" serb dilinə tərcümə edilib. 1986-cı ildə Ərdoğan Tokatlının rejissorluğu ilə onun "Günahımız İnsan olmakdır" adlı kitabından filmə uyğunlaşdırılıb. Yazıçı 28 avqust 2015-ci ildə vəfat edib. == Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı == 2021-ci ildə Muğla Bələdiyyəsi, Oktay Akbalın adını yaşatmaq və türk ədəbiyyatının uğurlu yazarlarını mükafatlandırmaq üçün hər il fərqli bir ədəbi janrda onun adına Ədəbiyyat Mükafatı təsis etməyə başlayıb.<ref>=https://www.birgun.net/haber/oktay-akbal-in-ismi-odul-ile-yasatilacak-326215|başlık=Oktay Akbal’ın ismi ödül ile yaşatılacak|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=11 Aralık 2020|dil=Türkçe|çalışma=birgun.net|ad=Türkan|soyadı=Şişoğlu|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://www.birgun.net/haber/oktay-akbal-in-ismi-odul-ile-yasatilacak-326215|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> # Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı qısa hekayə kateqoriyasında təşkil edilib. Təqaüdçü ədəbiyyat müəllimi, yazıçı və şair Adil İzci Heybeliadanın təbii həyatı və ada sakinləri haqqında müşahidələrini və təəssüratlarını çatdırdığı "Canım Ada" (Əziz Ada) kitabı ilə mükafata layiq görülüb.<ref>https://t24.com.tr/haber/1-oktay-akbal-edebiyat-odulu-adil-izci-ye-verildi,943968|başlık=1. Oktay Akbal Edebiyat Ödülü Adil İzci'ye verildi|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=6 Nisan 2021|dil=|çalışma=T24|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://t24.com.tr/haber/1-oktay-akbal-edebiyat-odulu-adil-izci-ye-verildi,943968|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> # Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı 2022-ci ildə roman kateqoriyasında təsis edilib. Zeynep Göğüş "Yok çünkü Telafisi" adlı əsəri ilə mükafata layiq görülüb.<ref>=https://www.edebiyathaber.net/oktay-akbal-edebiyat-odulu-yarismasinin-sonuclari-aciklandi/|başlık=Oktay Akbal Edebiyat Ödülü açıklandı|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=5 Ağustos 2022|dil=Türkçe|çalışma=Edebiyat Haber|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://www.edebiyathaber.net/oktay-akbal-edebiyat-odulu-yarismasinin-sonuclari-aciklandi/|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> Müsabiqə 2023-cü ildə "Cümhuriyyətin 100 illiyi" mövzusu ilə esse/rəy yazma kateqoriyasında keçirilib. Esra Sezer Ciner birinci yeri, Hürriyət Yaşar ikinci, Özhan Öztürk isə üçüncü yeri tutub.<ref>https://ankahaber.net/haber/detay/mugla_buyuksehirin_oktay_akbal_edebiyat_odulu_yarismasinin_kazanani_belli_oldu_135086|başlık=Muğla Büyükşehir'in Oktay Akbal Edebiyat Ödülü Yarışmasının Kazananı Belli Oldu|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=6 Nisan 2023|çalışma=ankahaber.net|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://ankahaber.net/haber/detay/mugla_buyuksehirin_oktay_akbal_edebiyat_odulu_yarismasinin_kazanani_belli_oldu_135086|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> == Əsərləri == === Gündəlik === * "Keçmişin Quşları" * "Yer Qorxusu" === Xatirə === * "Xatirələrdə Görüş" (1972) * "Cırtdan Fəvvarələr Küçəsi haradadır?" * " Xirosimadan Masahi Nii" * "Babyalidə 50 ildir Qırmızı Çadırlı Tramvay" * "Şair Dostlarım" (1964) * "Şairlər üçün Ölüm Yoxdur" * "Xirosimalar Olmasın" === Uşaq Kitabı === * "Dondurmalı kinoteatr" * "Yaşıl ev" === Roman və hekayələr === * "Axşam Quşları": Bütün Hekayələr 2-ci Hissə * "Atatürk Yaşayırdımı?" (1975) * "Sevgisiz İnsanlar" (Hekayə) * "Batmış Gəmi" * "Bayraqlı Qapı": Bütün Hekayələr 1 * "Bərbər Güzgüsü" (Hekayə) * "Bizans Xəzinəsi" (Hekayə) * "Xəyal Çörəyi" * "Ey Gecə, Qapını Üzümə Bağla" * "Yadların Küçəsi" * "Gözəl Xəyalların Sonu" * "Hücrədəki Karmen" * "Yaz İnqilabı" (Hekayə) * "İnsan Bir Meşədir" (1975) * "İstinyenin Suları" (Hekayə) (1973) * "Qarşı Sahillər" * "Əyləncə Parkı" (Hekayə) (1983) * "Əvvəlcə Korlanmış Çörəklər" (Hekayə) * "Cinayətimiz İnsan Olmaqdır" (Roman, 1957) * "Tarzan Öldü" (Hekayə) * "Tənhalıq Mənə Qadağandır" (Hekayə) * "Yazmaq Yaşamaqdır" * "Qırmızı Bayraq" * "Qızıl Buynuz Külək" === Tarix === * "Atatürk Bir Gün Gələcək" * "Atatürk Bir Gün Gələcək" 4-cü nəşr (2008) Cümhuriyyət Kitabları * "Xirosimalar Olmasın" == Mükafatları == * 1950: Türk Dil Dərnəyi Roman Mükafatı, Qəriblərin Küçəsi * 1958: Türk Dil Dərnəyi Roman Mükafatı, Cinayətimiz İnsan Olmaqdır<ref>{Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi|sayfa=52-53|basım=3.|tarih=Mart 2010|yayıncı=[[YKY]]<nowiki> |cilt=1 |yer=İstanbul|isbn=9789750805684}}</nowiki></ref> *1959: Sait Faik Hekayə Mükafatı, Bərbərin Güzgüsü == Həmçinin bax == == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Xarici keçidlər}} hvbdqf9h5uyxwibb3jim3ifghjqve4r 8985674 8985662 2026-07-02T06:56:03Z Nilufar.J 276138 /* Mükafatları */ 8985674 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}}{{Yazıçı}} '''Mehmet Oqtay Akbal''' ({{DVTY}}) — türk jurnalisti və yazıçısı.<ref>=https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/10/20151038.pdf|başlık=Oktay Akbal|erişimtarihi=4 Aralık 2021|arşivurl=https://web.archive.org/web/20211204155245/https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/10/20151038.pdf|arşivtarihi=4 Aralık 2021|ölüurl=hayır}}</ref> O, esse, xatirə, tərcümeyi-hal, qısa hekayə və roman da daxil olmaqla bir çox janrda əsərlər yazıb. Lakin o, daha çox qısa hekayələri ilə tanınıb. O, uzun müddət "[[Cumhuriyet|Cümhuriyyət]]" qəzetində "Bəli/Xeyr" rubrikasının köşə yazarı olub. == Həyatı == O, 20 aprel 1923-cü ildə İstanbulda anadan olub. Atası prokuror, daha sonra isə sərbəst vəkil kimi çalışıb. Salih Şahabettin bəy, anası isə vali, siyasətçi və yazıçı Əbubəkir Hazım Tepeyranın qızı Vüslət Xanım olub.<ref>{=http://www.onkajans.com/oktay-akbal/|başlık=Oktay Akbal|erişimtarihi=4 Aralık 2021|arşivurl=https://web.archive.org/web/20210608143559/http://www.onkajans.com/oktay-akbal/|arşivtarihi=8 Haziran 2021|ölüurl=hayır}}</ref> Orta təhsilini Kumkapıdakı Saint Benoit Fransız Liseyində başlayıb və 1942-ci ildə İstiqlal Liseyində başa vurub. O, bir müddət [[İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsi|İstanbul Universitetinin Hüquq Fakültəsində]] (1944) və Ədəbiyyat Fakültəsində (1946) təhsilini davam etdirsə də, özünü yazıçılığa həsr etmək üçün ali təhsilini yarımçıq qoyub. 1943-1944-cü illər arasında "Servet-i Fünûn" (Oyanış) jurnalında katib, 1947-1951-ci illər arasında isə Milli Təhsil Nazirliyinin Tərcümə Bürosunda katib işləyib. Lakin o, əsasən jurnalist kimi fəaliyyət göstərərək dolanışığını təmin edib. Onun tərcümələri və hekayələri 1939 və 1940-cı illərdə ''"Yeni Sabah"'' və "''İkdam''" qəzetlərində dərc olunub. Onun tərcümələri və hekayələri 1939 və 1940-cı illərdə ''"Yeni Sabah"'' və "''İkdam''" qəzetlərində dərc olunub. 1944-1946-cı illər arasında "[[Vakit (qəzet)|Vakit]]" qəzeti üçün resenziyalar və giriş məqalələri yazıb. O, ''"Böyük Doğu"'' jurnalında həftəlik "Dünya İntellektual və Bədii Hərəkatlar" köşə yazısı yazıb və 1951-1956-cı illər arasında "Vətən" qəzetində korrektor, yazıçı və redaksiya direktoru vəzifələrində çalışıb. O, karyerasına 1956-cı ildə köşə yazarı kimi başlayıb. 1985-ci ildən sonra Akbal "[[Hürriyet]]" qəzetində köşə yazıları yazıb, daha sonra isə "[[Milliyet]]" qəzetində çalışıb. O, uzun illər "[[Cümhuriyyət]]" qəzetinin köşə yazarı olub. Onun son məqaləsi 23 mart 2014-cü ildə "Sülh" başlığı ilə dərc olunub. O, ibtidai məktəbdə oxuyarkən hekayələr yazıb. Hekayələri müxtəlif uşaq jurnallarında dərc olunub. O, ədəbi dünyaya 1939-cu ildə, hələ orta məktəb şagirdi ikən yazdığı bir hekayənin "İkdam" qəzetində dərc olunması ilə qədəm qoyub. Demək olar ki, hər gün "İkdam" və "Yeni Sabah" qəzetlərində hekayə dərc edib. Məqalələri, hekayələri və tərcümələri "Min Bir Roman", "Uşaq həftəsi" və "Ulduz" kimi qəzet və jurnallarda dərc olunub. Akbalın hekayələrə əsl dönüş nöqtəsi Sait Faikin "Samavar" kitabını oxuduqdan sonra başlayıb. Akbalın "Servet-i Fünûn" (Oyanış) jurnalında işləyərkən başlayan köhnə-yeni ədəbi müzakirələrdə iştirakı onun əsl ədəbi karyerasının başlanğıcını qoyub. Öz həyat təcrübələrinə və uşaqlıq xatirələrinə əsaslanaraq, o, kiçik şəhərlərin insanlarını da nəzərdən qaçırmayan təsirli hekayələr yazmağa başlayıb. Bunlar sosial hadisələrin müşahidələrinə deyil, xatirələrə və ya xəyallara əsaslanan introspektiv hekayələr olub. Akbalın hekayələri, Behçet Necatigilin sözləri ilə desək, "povest hekayələri deyil, daha çox müəyyən mövzular ətrafında formalaşmış xatirələr toplusu olub". 1946-cı ildə o, ədəbi dairələrdə geniş və müsbət rəylər qazanan ilk kitabı olan *Əvvəlcə korlanmış çörəklər*-i nəşr etdirib. Bunun ardınca 1949-cu ildə "Sevgisiz insanlar" kitabı nəşr olunub. Onun "Qəriblər küçəsi" və "Bizans Definisi" adlı kitabları rus dilinə tərcümə edilib, və "Dondurmalı film" serb dilinə tərcümə edilib. 1986-cı ildə Ərdoğan Tokatlının rejissorluğu ilə onun "Günahımız İnsan olmakdır" adlı kitabından filmə uyğunlaşdırılıb. Yazıçı 28 avqust 2015-ci ildə vəfat edib. == Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı == 2021-ci ildə Muğla Bələdiyyəsi, Oktay Akbalın adını yaşatmaq və türk ədəbiyyatının uğurlu yazarlarını mükafatlandırmaq üçün hər il fərqli bir ədəbi janrda onun adına Ədəbiyyat Mükafatı təsis etməyə başlayıb.<ref>=https://www.birgun.net/haber/oktay-akbal-in-ismi-odul-ile-yasatilacak-326215|başlık=Oktay Akbal’ın ismi ödül ile yaşatılacak|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=11 Aralık 2020|dil=Türkçe|çalışma=birgun.net|ad=Türkan|soyadı=Şişoğlu|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://www.birgun.net/haber/oktay-akbal-in-ismi-odul-ile-yasatilacak-326215|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> # Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı qısa hekayə kateqoriyasında təşkil edilib. Təqaüdçü ədəbiyyat müəllimi, yazıçı və şair Adil İzci Heybeliadanın təbii həyatı və ada sakinləri haqqında müşahidələrini və təəssüratlarını çatdırdığı "Canım Ada" (Əziz Ada) kitabı ilə mükafata layiq görülüb.<ref>https://t24.com.tr/haber/1-oktay-akbal-edebiyat-odulu-adil-izci-ye-verildi,943968|başlık=1. Oktay Akbal Edebiyat Ödülü Adil İzci'ye verildi|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=6 Nisan 2021|dil=|çalışma=T24|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://t24.com.tr/haber/1-oktay-akbal-edebiyat-odulu-adil-izci-ye-verildi,943968|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> # Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı 2022-ci ildə roman kateqoriyasında təsis edilib. Zeynep Göğüş "Yok çünkü Telafisi" adlı əsəri ilə mükafata layiq görülüb.<ref>=https://www.edebiyathaber.net/oktay-akbal-edebiyat-odulu-yarismasinin-sonuclari-aciklandi/|başlık=Oktay Akbal Edebiyat Ödülü açıklandı|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=5 Ağustos 2022|dil=Türkçe|çalışma=Edebiyat Haber|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://www.edebiyathaber.net/oktay-akbal-edebiyat-odulu-yarismasinin-sonuclari-aciklandi/|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> Müsabiqə 2023-cü ildə "Cümhuriyyətin 100 illiyi" mövzusu ilə esse/rəy yazma kateqoriyasında keçirilib. Esra Sezer Ciner birinci yeri, Hürriyət Yaşar ikinci, Özhan Öztürk isə üçüncü yeri tutub.<ref>https://ankahaber.net/haber/detay/mugla_buyuksehirin_oktay_akbal_edebiyat_odulu_yarismasinin_kazanani_belli_oldu_135086|başlık=Muğla Büyükşehir'in Oktay Akbal Edebiyat Ödülü Yarışmasının Kazananı Belli Oldu|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=6 Nisan 2023|çalışma=ankahaber.net|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://ankahaber.net/haber/detay/mugla_buyuksehirin_oktay_akbal_edebiyat_odulu_yarismasinin_kazanani_belli_oldu_135086|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> == Əsərləri == === Gündəlik === * "Keçmişin Quşları" * "Yer Qorxusu" === Xatirə === * "Xatirələrdə Görüş" (1972) * "Cırtdan Fəvvarələr Küçəsi haradadır?" * " Xirosimadan Masahi Nii" * "Babyalidə 50 ildir Qırmızı Çadırlı Tramvay" * "Şair Dostlarım" (1964) * "Şairlər üçün Ölüm Yoxdur" * "Xirosimalar Olmasın" === Uşaq Kitabı === * "Dondurmalı kinoteatr" * "Yaşıl ev" === Roman və hekayələr === * "Axşam Quşları": Bütün Hekayələr 2-ci Hissə * "Atatürk Yaşayırdımı?" (1975) * "Sevgisiz İnsanlar" (Hekayə) * "Batmış Gəmi" * "Bayraqlı Qapı": Bütün Hekayələr 1 * "Bərbər Güzgüsü" (Hekayə) * "Bizans Xəzinəsi" (Hekayə) * "Xəyal Çörəyi" * "Ey Gecə, Qapını Üzümə Bağla" * "Yadların Küçəsi" * "Gözəl Xəyalların Sonu" * "Hücrədəki Karmen" * "Yaz İnqilabı" (Hekayə) * "İnsan Bir Meşədir" (1975) * "İstinyenin Suları" (Hekayə) (1973) * "Qarşı Sahillər" * "Əyləncə Parkı" (Hekayə) (1983) * "Əvvəlcə Korlanmış Çörəklər" (Hekayə) * "Cinayətimiz İnsan Olmaqdır" (Roman, 1957) * "Tarzan Öldü" (Hekayə) * "Tənhalıq Mənə Qadağandır" (Hekayə) * "Yazmaq Yaşamaqdır" * "Qırmızı Bayraq" * "Qızıl Buynuz Külək" === Tarix === * "Atatürk Bir Gün Gələcək" * "Atatürk Bir Gün Gələcək" 4-cü nəşr (2008) Cümhuriyyət Kitabları * "Xirosimalar Olmasın" == Mükafatları == * 1950: Türk Dil Dərnəyi Roman Mükafatı, Qəriblərin Küçəsi * 1958: Türk Dil Dərnəyi Roman Mükafatı, Cinayətimiz İnsan Olmaqdır<ref>{Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi|sayfa=52-53|basım=3.|tarih=Mart 2010|yayıncı=[[YKY]]<nowiki> |cilt=1 |yer=İstanbul|isbn=9789750805684}}</nowiki></ref> *1959: Sait Faik Hekayə Mükafatı, Bərbərin Güzgüsü *1982: Türkiyə Jurnalistlər Birliyinin Nailiyyət Mükafatı - Cari Məqalə == Həmçinin bax == == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Xarici keçidlər}} ngxp1xssd9iog797yw1izs560n0nrne 8985675 8985674 2026-07-02T06:58:44Z Nilufar.J 276138 /* Mükafatları */ 8985675 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}}{{Yazıçı}} '''Mehmet Oqtay Akbal''' ({{DVTY}}) — türk jurnalisti və yazıçısı.<ref>=https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/10/20151038.pdf|başlık=Oktay Akbal|erişimtarihi=4 Aralık 2021|arşivurl=https://web.archive.org/web/20211204155245/https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/10/20151038.pdf|arşivtarihi=4 Aralık 2021|ölüurl=hayır}}</ref> O, esse, xatirə, tərcümeyi-hal, qısa hekayə və roman da daxil olmaqla bir çox janrda əsərlər yazıb. Lakin o, daha çox qısa hekayələri ilə tanınıb. O, uzun müddət "[[Cumhuriyet|Cümhuriyyət]]" qəzetində "Bəli/Xeyr" rubrikasının köşə yazarı olub. == Həyatı == O, 20 aprel 1923-cü ildə İstanbulda anadan olub. Atası prokuror, daha sonra isə sərbəst vəkil kimi çalışıb. Salih Şahabettin bəy, anası isə vali, siyasətçi və yazıçı Əbubəkir Hazım Tepeyranın qızı Vüslət Xanım olub.<ref>{=http://www.onkajans.com/oktay-akbal/|başlık=Oktay Akbal|erişimtarihi=4 Aralık 2021|arşivurl=https://web.archive.org/web/20210608143559/http://www.onkajans.com/oktay-akbal/|arşivtarihi=8 Haziran 2021|ölüurl=hayır}}</ref> Orta təhsilini Kumkapıdakı Saint Benoit Fransız Liseyində başlayıb və 1942-ci ildə İstiqlal Liseyində başa vurub. O, bir müddət [[İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsi|İstanbul Universitetinin Hüquq Fakültəsində]] (1944) və Ədəbiyyat Fakültəsində (1946) təhsilini davam etdirsə də, özünü yazıçılığa həsr etmək üçün ali təhsilini yarımçıq qoyub. 1943-1944-cü illər arasında "Servet-i Fünûn" (Oyanış) jurnalında katib, 1947-1951-ci illər arasında isə Milli Təhsil Nazirliyinin Tərcümə Bürosunda katib işləyib. Lakin o, əsasən jurnalist kimi fəaliyyət göstərərək dolanışığını təmin edib. Onun tərcümələri və hekayələri 1939 və 1940-cı illərdə ''"Yeni Sabah"'' və "''İkdam''" qəzetlərində dərc olunub. Onun tərcümələri və hekayələri 1939 və 1940-cı illərdə ''"Yeni Sabah"'' və "''İkdam''" qəzetlərində dərc olunub. 1944-1946-cı illər arasında "[[Vakit (qəzet)|Vakit]]" qəzeti üçün resenziyalar və giriş məqalələri yazıb. O, ''"Böyük Doğu"'' jurnalında həftəlik "Dünya İntellektual və Bədii Hərəkatlar" köşə yazısı yazıb və 1951-1956-cı illər arasında "Vətən" qəzetində korrektor, yazıçı və redaksiya direktoru vəzifələrində çalışıb. O, karyerasına 1956-cı ildə köşə yazarı kimi başlayıb. 1985-ci ildən sonra Akbal "[[Hürriyet]]" qəzetində köşə yazıları yazıb, daha sonra isə "[[Milliyet]]" qəzetində çalışıb. O, uzun illər "[[Cümhuriyyət]]" qəzetinin köşə yazarı olub. Onun son məqaləsi 23 mart 2014-cü ildə "Sülh" başlığı ilə dərc olunub. O, ibtidai məktəbdə oxuyarkən hekayələr yazıb. Hekayələri müxtəlif uşaq jurnallarında dərc olunub. O, ədəbi dünyaya 1939-cu ildə, hələ orta məktəb şagirdi ikən yazdığı bir hekayənin "İkdam" qəzetində dərc olunması ilə qədəm qoyub. Demək olar ki, hər gün "İkdam" və "Yeni Sabah" qəzetlərində hekayə dərc edib. Məqalələri, hekayələri və tərcümələri "Min Bir Roman", "Uşaq həftəsi" və "Ulduz" kimi qəzet və jurnallarda dərc olunub. Akbalın hekayələrə əsl dönüş nöqtəsi Sait Faikin "Samavar" kitabını oxuduqdan sonra başlayıb. Akbalın "Servet-i Fünûn" (Oyanış) jurnalında işləyərkən başlayan köhnə-yeni ədəbi müzakirələrdə iştirakı onun əsl ədəbi karyerasının başlanğıcını qoyub. Öz həyat təcrübələrinə və uşaqlıq xatirələrinə əsaslanaraq, o, kiçik şəhərlərin insanlarını da nəzərdən qaçırmayan təsirli hekayələr yazmağa başlayıb. Bunlar sosial hadisələrin müşahidələrinə deyil, xatirələrə və ya xəyallara əsaslanan introspektiv hekayələr olub. Akbalın hekayələri, Behçet Necatigilin sözləri ilə desək, "povest hekayələri deyil, daha çox müəyyən mövzular ətrafında formalaşmış xatirələr toplusu olub". 1946-cı ildə o, ədəbi dairələrdə geniş və müsbət rəylər qazanan ilk kitabı olan *Əvvəlcə korlanmış çörəklər*-i nəşr etdirib. Bunun ardınca 1949-cu ildə "Sevgisiz insanlar" kitabı nəşr olunub. Onun "Qəriblər küçəsi" və "Bizans Definisi" adlı kitabları rus dilinə tərcümə edilib, və "Dondurmalı film" serb dilinə tərcümə edilib. 1986-cı ildə Ərdoğan Tokatlının rejissorluğu ilə onun "Günahımız İnsan olmakdır" adlı kitabından filmə uyğunlaşdırılıb. Yazıçı 28 avqust 2015-ci ildə vəfat edib. == Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı == 2021-ci ildə Muğla Bələdiyyəsi, Oktay Akbalın adını yaşatmaq və türk ədəbiyyatının uğurlu yazarlarını mükafatlandırmaq üçün hər il fərqli bir ədəbi janrda onun adına Ədəbiyyat Mükafatı təsis etməyə başlayıb.<ref>=https://www.birgun.net/haber/oktay-akbal-in-ismi-odul-ile-yasatilacak-326215|başlık=Oktay Akbal’ın ismi ödül ile yaşatılacak|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=11 Aralık 2020|dil=Türkçe|çalışma=birgun.net|ad=Türkan|soyadı=Şişoğlu|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://www.birgun.net/haber/oktay-akbal-in-ismi-odul-ile-yasatilacak-326215|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> # Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı qısa hekayə kateqoriyasında təşkil edilib. Təqaüdçü ədəbiyyat müəllimi, yazıçı və şair Adil İzci Heybeliadanın təbii həyatı və ada sakinləri haqqında müşahidələrini və təəssüratlarını çatdırdığı "Canım Ada" (Əziz Ada) kitabı ilə mükafata layiq görülüb.<ref>https://t24.com.tr/haber/1-oktay-akbal-edebiyat-odulu-adil-izci-ye-verildi,943968|başlık=1. Oktay Akbal Edebiyat Ödülü Adil İzci'ye verildi|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=6 Nisan 2021|dil=|çalışma=T24|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://t24.com.tr/haber/1-oktay-akbal-edebiyat-odulu-adil-izci-ye-verildi,943968|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> # Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı 2022-ci ildə roman kateqoriyasında təsis edilib. Zeynep Göğüş "Yok çünkü Telafisi" adlı əsəri ilə mükafata layiq görülüb.<ref>=https://www.edebiyathaber.net/oktay-akbal-edebiyat-odulu-yarismasinin-sonuclari-aciklandi/|başlık=Oktay Akbal Edebiyat Ödülü açıklandı|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=5 Ağustos 2022|dil=Türkçe|çalışma=Edebiyat Haber|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://www.edebiyathaber.net/oktay-akbal-edebiyat-odulu-yarismasinin-sonuclari-aciklandi/|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> Müsabiqə 2023-cü ildə "Cümhuriyyətin 100 illiyi" mövzusu ilə esse/rəy yazma kateqoriyasında keçirilib. Esra Sezer Ciner birinci yeri, Hürriyət Yaşar ikinci, Özhan Öztürk isə üçüncü yeri tutub.<ref>https://ankahaber.net/haber/detay/mugla_buyuksehirin_oktay_akbal_edebiyat_odulu_yarismasinin_kazanani_belli_oldu_135086|başlık=Muğla Büyükşehir'in Oktay Akbal Edebiyat Ödülü Yarışmasının Kazananı Belli Oldu|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=6 Nisan 2023|çalışma=ankahaber.net|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://ankahaber.net/haber/detay/mugla_buyuksehirin_oktay_akbal_edebiyat_odulu_yarismasinin_kazanani_belli_oldu_135086|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> == Əsərləri == === Gündəlik === * "Keçmişin Quşları" * "Yer Qorxusu" === Xatirə === * "Xatirələrdə Görüş" (1972) * "Cırtdan Fəvvarələr Küçəsi haradadır?" * " Xirosimadan Masahi Nii" * "Babyalidə 50 ildir Qırmızı Çadırlı Tramvay" * "Şair Dostlarım" (1964) * "Şairlər üçün Ölüm Yoxdur" * "Xirosimalar Olmasın" === Uşaq Kitabı === * "Dondurmalı kinoteatr" * "Yaşıl ev" === Roman və hekayələr === * "Axşam Quşları": Bütün Hekayələr 2-ci Hissə * "Atatürk Yaşayırdımı?" (1975) * "Sevgisiz İnsanlar" (Hekayə) * "Batmış Gəmi" * "Bayraqlı Qapı": Bütün Hekayələr 1 * "Bərbər Güzgüsü" (Hekayə) * "Bizans Xəzinəsi" (Hekayə) * "Xəyal Çörəyi" * "Ey Gecə, Qapını Üzümə Bağla" * "Yadların Küçəsi" * "Gözəl Xəyalların Sonu" * "Hücrədəki Karmen" * "Yaz İnqilabı" (Hekayə) * "İnsan Bir Meşədir" (1975) * "İstinyenin Suları" (Hekayə) (1973) * "Qarşı Sahillər" * "Əyləncə Parkı" (Hekayə) (1983) * "Əvvəlcə Korlanmış Çörəklər" (Hekayə) * "Cinayətimiz İnsan Olmaqdır" (Roman, 1957) * "Tarzan Öldü" (Hekayə) * "Tənhalıq Mənə Qadağandır" (Hekayə) * "Yazmaq Yaşamaqdır" * "Qırmızı Bayraq" * "Qızıl Buynuz Külək" === Tarix === * "Atatürk Bir Gün Gələcək" * "Atatürk Bir Gün Gələcək" 4-cü nəşr (2008) Cümhuriyyət Kitabları * "Xirosimalar Olmasın" == Mükafatları == * 1950: Türk Dil Dərnəyi Roman Mükafatı, Qəriblərin Küçəsi * 1958: Türk Dil Dərnəyi Roman Mükafatı, Cinayətimiz İnsan Olmaqdır<ref>{Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi|sayfa=52-53|basım=3.|tarih=Mart 2010|yayıncı=[[YKY]]<nowiki> |cilt=1 |yer=İstanbul|isbn=9789750805684}}</nowiki></ref> *1959: Sait Faik Hekayə Mükafatı, Bərbərin Güzgüsü *1982: Türkiyə Jurnalistlər Birliyinin Nailiyyət Mükafatı - Cari Məqalə<ref>{ = https://www.tgc.org.tr/oduller/basari-odulleri/70-oduller/basari-odulleri/odul-kazananlar/191-24-basari-odulleri-1982.html|arşivurl = https://web.archive.org/web/20200407095851/https://www.tgc.org.tr/oduller/basari-odulleri/70-oduller/basari-odulleri/odul-kazananlar/191-24-basari-odulleri-1982.html|arşivtarihi = 7 Nisan 2020|ölüurl = hayır|başlık = 24. Başarı Ödülleri - 1982|yazar = Türkiye Gazeteciler Cemiyeti|yazarbağı = Türkiye Gazeteciler Cemiyeti|erişimtarihi = 9 Nisan 2020}}</ref> == Həmçinin bax == == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Xarici keçidlər}} nv7oa8bcovewbg5da7amfgnxi2ppnse 8985676 8985675 2026-07-02T07:00:10Z Nilufar.J 276138 /* Mükafatları */ 8985676 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}}{{Yazıçı}} '''Mehmet Oqtay Akbal''' ({{DVTY}}) — türk jurnalisti və yazıçısı.<ref>=https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/10/20151038.pdf|başlık=Oktay Akbal|erişimtarihi=4 Aralık 2021|arşivurl=https://web.archive.org/web/20211204155245/https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/10/20151038.pdf|arşivtarihi=4 Aralık 2021|ölüurl=hayır}}</ref> O, esse, xatirə, tərcümeyi-hal, qısa hekayə və roman da daxil olmaqla bir çox janrda əsərlər yazıb. Lakin o, daha çox qısa hekayələri ilə tanınıb. O, uzun müddət "[[Cumhuriyet|Cümhuriyyət]]" qəzetində "Bəli/Xeyr" rubrikasının köşə yazarı olub. == Həyatı == O, 20 aprel 1923-cü ildə İstanbulda anadan olub. Atası prokuror, daha sonra isə sərbəst vəkil kimi çalışıb. Salih Şahabettin bəy, anası isə vali, siyasətçi və yazıçı Əbubəkir Hazım Tepeyranın qızı Vüslət Xanım olub.<ref>{=http://www.onkajans.com/oktay-akbal/|başlık=Oktay Akbal|erişimtarihi=4 Aralık 2021|arşivurl=https://web.archive.org/web/20210608143559/http://www.onkajans.com/oktay-akbal/|arşivtarihi=8 Haziran 2021|ölüurl=hayır}}</ref> Orta təhsilini Kumkapıdakı Saint Benoit Fransız Liseyində başlayıb və 1942-ci ildə İstiqlal Liseyində başa vurub. O, bir müddət [[İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsi|İstanbul Universitetinin Hüquq Fakültəsində]] (1944) və Ədəbiyyat Fakültəsində (1946) təhsilini davam etdirsə də, özünü yazıçılığa həsr etmək üçün ali təhsilini yarımçıq qoyub. 1943-1944-cü illər arasında "Servet-i Fünûn" (Oyanış) jurnalında katib, 1947-1951-ci illər arasında isə Milli Təhsil Nazirliyinin Tərcümə Bürosunda katib işləyib. Lakin o, əsasən jurnalist kimi fəaliyyət göstərərək dolanışığını təmin edib. Onun tərcümələri və hekayələri 1939 və 1940-cı illərdə ''"Yeni Sabah"'' və "''İkdam''" qəzetlərində dərc olunub. Onun tərcümələri və hekayələri 1939 və 1940-cı illərdə ''"Yeni Sabah"'' və "''İkdam''" qəzetlərində dərc olunub. 1944-1946-cı illər arasında "[[Vakit (qəzet)|Vakit]]" qəzeti üçün resenziyalar və giriş məqalələri yazıb. O, ''"Böyük Doğu"'' jurnalında həftəlik "Dünya İntellektual və Bədii Hərəkatlar" köşə yazısı yazıb və 1951-1956-cı illər arasında "Vətən" qəzetində korrektor, yazıçı və redaksiya direktoru vəzifələrində çalışıb. O, karyerasına 1956-cı ildə köşə yazarı kimi başlayıb. 1985-ci ildən sonra Akbal "[[Hürriyet]]" qəzetində köşə yazıları yazıb, daha sonra isə "[[Milliyet]]" qəzetində çalışıb. O, uzun illər "[[Cümhuriyyət]]" qəzetinin köşə yazarı olub. Onun son məqaləsi 23 mart 2014-cü ildə "Sülh" başlığı ilə dərc olunub. O, ibtidai məktəbdə oxuyarkən hekayələr yazıb. Hekayələri müxtəlif uşaq jurnallarında dərc olunub. O, ədəbi dünyaya 1939-cu ildə, hələ orta məktəb şagirdi ikən yazdığı bir hekayənin "İkdam" qəzetində dərc olunması ilə qədəm qoyub. Demək olar ki, hər gün "İkdam" və "Yeni Sabah" qəzetlərində hekayə dərc edib. Məqalələri, hekayələri və tərcümələri "Min Bir Roman", "Uşaq həftəsi" və "Ulduz" kimi qəzet və jurnallarda dərc olunub. Akbalın hekayələrə əsl dönüş nöqtəsi Sait Faikin "Samavar" kitabını oxuduqdan sonra başlayıb. Akbalın "Servet-i Fünûn" (Oyanış) jurnalında işləyərkən başlayan köhnə-yeni ədəbi müzakirələrdə iştirakı onun əsl ədəbi karyerasının başlanğıcını qoyub. Öz həyat təcrübələrinə və uşaqlıq xatirələrinə əsaslanaraq, o, kiçik şəhərlərin insanlarını da nəzərdən qaçırmayan təsirli hekayələr yazmağa başlayıb. Bunlar sosial hadisələrin müşahidələrinə deyil, xatirələrə və ya xəyallara əsaslanan introspektiv hekayələr olub. Akbalın hekayələri, Behçet Necatigilin sözləri ilə desək, "povest hekayələri deyil, daha çox müəyyən mövzular ətrafında formalaşmış xatirələr toplusu olub". 1946-cı ildə o, ədəbi dairələrdə geniş və müsbət rəylər qazanan ilk kitabı olan *Əvvəlcə korlanmış çörəklər*-i nəşr etdirib. Bunun ardınca 1949-cu ildə "Sevgisiz insanlar" kitabı nəşr olunub. Onun "Qəriblər küçəsi" və "Bizans Definisi" adlı kitabları rus dilinə tərcümə edilib, və "Dondurmalı film" serb dilinə tərcümə edilib. 1986-cı ildə Ərdoğan Tokatlının rejissorluğu ilə onun "Günahımız İnsan olmakdır" adlı kitabından filmə uyğunlaşdırılıb. Yazıçı 28 avqust 2015-ci ildə vəfat edib. == Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı == 2021-ci ildə Muğla Bələdiyyəsi, Oktay Akbalın adını yaşatmaq və türk ədəbiyyatının uğurlu yazarlarını mükafatlandırmaq üçün hər il fərqli bir ədəbi janrda onun adına Ədəbiyyat Mükafatı təsis etməyə başlayıb.<ref>=https://www.birgun.net/haber/oktay-akbal-in-ismi-odul-ile-yasatilacak-326215|başlık=Oktay Akbal’ın ismi ödül ile yaşatılacak|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=11 Aralık 2020|dil=Türkçe|çalışma=birgun.net|ad=Türkan|soyadı=Şişoğlu|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://www.birgun.net/haber/oktay-akbal-in-ismi-odul-ile-yasatilacak-326215|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> # Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı qısa hekayə kateqoriyasında təşkil edilib. Təqaüdçü ədəbiyyat müəllimi, yazıçı və şair Adil İzci Heybeliadanın təbii həyatı və ada sakinləri haqqında müşahidələrini və təəssüratlarını çatdırdığı "Canım Ada" (Əziz Ada) kitabı ilə mükafata layiq görülüb.<ref>https://t24.com.tr/haber/1-oktay-akbal-edebiyat-odulu-adil-izci-ye-verildi,943968|başlık=1. Oktay Akbal Edebiyat Ödülü Adil İzci'ye verildi|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=6 Nisan 2021|dil=|çalışma=T24|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://t24.com.tr/haber/1-oktay-akbal-edebiyat-odulu-adil-izci-ye-verildi,943968|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> # Oktay Akbal Ədəbiyyat Mükafatı 2022-ci ildə roman kateqoriyasında təsis edilib. Zeynep Göğüş "Yok çünkü Telafisi" adlı əsəri ilə mükafata layiq görülüb.<ref>=https://www.edebiyathaber.net/oktay-akbal-edebiyat-odulu-yarismasinin-sonuclari-aciklandi/|başlık=Oktay Akbal Edebiyat Ödülü açıklandı|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=5 Ağustos 2022|dil=Türkçe|çalışma=Edebiyat Haber|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://www.edebiyathaber.net/oktay-akbal-edebiyat-odulu-yarismasinin-sonuclari-aciklandi/|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> Müsabiqə 2023-cü ildə "Cümhuriyyətin 100 illiyi" mövzusu ilə esse/rəy yazma kateqoriyasında keçirilib. Esra Sezer Ciner birinci yeri, Hürriyət Yaşar ikinci, Özhan Öztürk isə üçüncü yeri tutub.<ref>https://ankahaber.net/haber/detay/mugla_buyuksehirin_oktay_akbal_edebiyat_odulu_yarismasinin_kazanani_belli_oldu_135086|başlık=Muğla Büyükşehir'in Oktay Akbal Edebiyat Ödülü Yarışmasının Kazananı Belli Oldu|erişimtarihi=28 Aralık 2023|tarih=6 Nisan 2023|çalışma=ankahaber.net|arşivurl=https://web.archive.org/web/20231228092822/https://ankahaber.net/haber/detay/mugla_buyuksehirin_oktay_akbal_edebiyat_odulu_yarismasinin_kazanani_belli_oldu_135086|arşivtarihi=28 Aralık 2023|ölüurl=hayır}}</ref> == Əsərləri == === Gündəlik === * "Keçmişin Quşları" * "Yer Qorxusu" === Xatirə === * "Xatirələrdə Görüş" (1972) * "Cırtdan Fəvvarələr Küçəsi haradadır?" * " Xirosimadan Masahi Nii" * "Babyalidə 50 ildir Qırmızı Çadırlı Tramvay" * "Şair Dostlarım" (1964) * "Şairlər üçün Ölüm Yoxdur" * "Xirosimalar Olmasın" === Uşaq Kitabı === * "Dondurmalı kinoteatr" * "Yaşıl ev" === Roman və hekayələr === * "Axşam Quşları": Bütün Hekayələr 2-ci Hissə * "Atatürk Yaşayırdımı?" (1975) * "Sevgisiz İnsanlar" (Hekayə) * "Batmış Gəmi" * "Bayraqlı Qapı": Bütün Hekayələr 1 * "Bərbər Güzgüsü" (Hekayə) * "Bizans Xəzinəsi" (Hekayə) * "Xəyal Çörəyi" * "Ey Gecə, Qapını Üzümə Bağla" * "Yadların Küçəsi" * "Gözəl Xəyalların Sonu" * "Hücrədəki Karmen" * "Yaz İnqilabı" (Hekayə) * "İnsan Bir Meşədir" (1975) * "İstinyenin Suları" (Hekayə) (1973) * "Qarşı Sahillər" * "Əyləncə Parkı" (Hekayə) (1983) * "Əvvəlcə Korlanmış Çörəklər" (Hekayə) * "Cinayətimiz İnsan Olmaqdır" (Roman, 1957) * "Tarzan Öldü" (Hekayə) * "Tənhalıq Mənə Qadağandır" (Hekayə) * "Yazmaq Yaşamaqdır" * "Qırmızı Bayraq" * "Qızıl Buynuz Külək" === Tarix === * "Atatürk Bir Gün Gələcək" * "Atatürk Bir Gün Gələcək" 4-cü nəşr (2008) Cümhuriyyət Kitabları * "Xirosimalar Olmasın" == Mükafatları == * 1950: Türk Dil Dərnəyi Roman Mükafatı, Qəriblərin Küçəsi * 1958: Türk Dil Dərnəyi Roman Mükafatı, Cinayətimiz İnsan Olmaqdır<ref>{Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi|sayfa=52-53|basım=3.|tarih=Mart 2010|yayıncı=[[YKY]]<nowiki> |cilt=1 |yer=İstanbul|isbn=9789750805684}}</nowiki></ref> *1959: Sait Faik Hekayə Mükafatı, Bərbərin Güzgüsü *1982: Türkiyə Jurnalistlər Birliyinin Nailiyyət Mükafatı - Cari Məqalə<ref>{ = https://www.tgc.org.tr/oduller/basari-odulleri/70-oduller/basari-odulleri/odul-kazananlar/191-24-basari-odulleri-1982.html|arşivurl = https://web.archive.org/web/20200407095851/https://www.tgc.org.tr/oduller/basari-odulleri/70-oduller/basari-odulleri/odul-kazananlar/191-24-basari-odulleri-1982.html|arşivtarihi = 7 Nisan 2020|ölüurl = hayır|başlık = 24. Başarı Ödülleri - 1982|yazar = Türkiye Gazeteciler Cemiyeti|yazarbağı = Türkiye Gazeteciler Cemiyeti|erişimtarihi = 9 Nisan 2020}}</ref> *1993: Sedat Simavi Mükafatı, Adınız Sevgidir *2000: Orxan Kamal Roman Mükafatı *2005: Prezident Mədəniyyət və İncəsənət Böyük Mükafatı == Həmçinin bax == == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} {{Xarici keçidlər}} he8hsv7bm6uu7x80htzjb7mfgpumkvy 0 992151 8985173 8977842 2026-07-01T12:32:42Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya 8985173 wikitext text/x-wiki '''Məqtəl əl- Hüseyn''' ({{dil-ar|مقتل الحسين}}) — Ərəb dilində məqtəl - qətl yeri deməkdir. Dini ədəbiyyatda Kərbəla faciəsindən, İmam Hüseynlə (ə) silahdaşlarının şəhadətindən bəhs edən irihəcmli əsərlərə məqtəl deyirlər. == Haqqında == Tarix boyunca müxtəlif dillərdə çoxlu məqtəllər yazılmışdır. Bunlarıln ən məşhuru II əsrdə yaşamış Əbu Mixnəf Lut ibn Yəhyanın qələmə aldığı məqtəldir. Əbu Mixnəfin məqtəli Kərbəla faciəsi barədə ilk mötəbər mənbələrdən sayılır. Amma kitab tarixdə itib-batdığı üçün yalnız başqa müəlliflərin, o cümlədən, tarixçi Təbərinin ondan rəvayət etdikləri fraqmentlər qalıb. Digər məqtəllər içində Seyyid ibn Tavusun "Məhluf", Vaiz Kaşifinin "Rövzət əl-şühəda" əsərləri məşhurdur. Azərbaycan dilində ən gözəl məqtəl nümunəsini Füzuli qələmə almışdır (Hədiqət əl-süəda). Bəzi ölkələrdə məqtəl oxuna ənənəsi mövcuddur. Məhərrəm ayında camaat bir yerə yığışır və bir nəfər (bəzən bir neçə nəfər növbə ilə) məqtəl kitablarından birini oxuyur.<ref>[https://news.milli.az/society/598319.html. Məqtəl nədir? (İstifadə: 24.06.2026)]</ref> == Həmçinin bax == * [[Kərbəla döyüşü]] * [[Aşura günü]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * Məhəmməd Füzuli., [https://www.anl.az/el/f/fm_e6.pdf Hədiqətüs-süəda” (“Хоşbəхtlər bağçası”). PDF]. Bakı. 2005 * Zəkiyyə Əbilova., [http://doi.science.gov.az/pages/journals/azls/pdf/azls2025%201%20230.pdf Azərbaycan ədəbiyyatında məqtəl janrı və əlyazmalarımız. PDF]. Bakı. Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı, 2025, № 1. S.230-238 * Kəmalə Nuriyeva., [https://risale.az/uploads/article/az/2019_2/Abbasgulu%20aga%20Bakikhanov%E2%80%99s%20work%20%E2%80%9CRiyazul-guds%E2%80%9D%20as%20a%20continuation%20of%20magtal%20traditions%20in%20classic%20literature.pdf Abbasqulu ağa Bakıxanovun “Riyazu-l-quds” əsəri klassik məqtəl ənənəsinin davamı kimi. PDF]. Bakı. Risalə jurnalı. №2.2019(17) * Elnurə Əzizova., [https://adpu.edu.az/images/adpu%20files/elm/elmi-jurnallar/03tic/tic-1-2019.pdf Əbu Mixnəfin "Məqtəlül-Hüseyn" adlı əsəri tarixi mənbə kimi. PDF]. Bakı. Tarix, İnsan və Cəmiyyət jurnalı., 2019. 1. (24). s.34-47 * Elnurə Əzizova., [https://geostrategiya.az/news.php?id=114 Əbu İshaq əl-İsfərayiniyə aid edilən “Nurul-eyn fi məşhədil-Hüseyn” əsəri haqqında bəzi qeydlər. PDF]. Bakı. Geostrategiya jurnalı., 16.12.2020 {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Kərbəla döyüşü]] [[Kateqoriya:Şiə ədəbiyyatı]] 8qp1yr55b2uqqokc0kgvc849nekk7w9 14 992699 8985818 8981778 2026-07-02T11:25:06Z Araz Yaquboglu 17991 [[Kateqoriya:Misirlilər]] silindi; [[Kateqoriya:Misir şəxsləri]] əlavə olundu 8985818 wikitext text/x-wiki {{Vikilər}} [[Kateqoriya:Ölkələrinə və əsrlərinə görə şəxslər|Misir]] [[Kateqoriya:Əsrlərinə görə afrikalılar|Misir]] [[Kateqoriya:Dövrlərinə görə Misir şəxsləri| ]] [[Kateqoriya:Misir şəxsləri]] [[Kateqoriya:Əsrlərə görə Misir]] em2t9wwbkf3n0oul59jwls29zynt8w2 0 992711 8985300 8983055 2026-07-01T15:35:23Z Medineli92 148338 /* Həyatı */ 8985300 wikitext text/x-wiki {{Şəxs}} '''Ümmül-Xeyr Səlma bint Səhr ibn Amir əl-Qureyşiyyə''' ({{Dil-ar|أمّ الخير بنت صخر}}; {{DVTY}}) — [[Əbu Bəkr|Əbu Bəkrin]] anası və qadın səhabə.<ref>{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ummul-hayr-bint-sahr |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi |year=2012 |volume=XXXXII |location=[[İstanbul]] |pages=322-323 |language=tr}}</ref> == Həyatı == Ümmül-Xeyr [[Əbu Quhafə|Əbu Quhafənin]] əmisi qızı və həyat yoldaşı olmuşdur.<ref name=":0" /> Onun nəsəbi Səlma bint Səhr ibn Amir ibn Kəb ibn Səd ibn Teym ibn Mürrədir.<ref>{{Cite book |last=[[İbn əl-Əsir]] |title=[[Üsd əl-qabə fi mərifət əs-səhabə]] |volume=VII |pages=314 |language=ar|first=İzzəddin}}</ref><ref>{{Cite book |last=İbn əl-Kəlbi |title=Cəmhərətün-Nəsəb |publisher=Aləmül-Kütub |year=1986 |location=[[Beyrut]] |pages=127 |language=ar|volume=I}}</ref> Ümmül-Xeyrin İyad və Xalid adlı iki qardaşı, Rəytə adlı bir bacı da var idi. Anası isə [[Bənu Xuzaa|Bənu Xuzaanın]] Əhəbiş qoluna mənsub Ümeymə bint Ubeyddir.<ref>{{Cite book |last=[[Təbərani]] |title=[[Əl-Mucəm əl-kəbir]] |year=1994 |volume=I |location=[[Qahirə]] |pages=51 |language=ar}}</ref> Mənbələrdə onun [[Əbu Bəkr|Əbu Bəkrdən]] başqa Abdullah adında bir oğlunun olduğu da öz əksini tapmışdır.<ref name=":0">{{Cite book |last=Sarıkaya |first=A. |url=https://isamveri.org/pdfdrg/G00758/2019/2019_SARIKAYAA.pdf |title=Hazreti Ebu Bekir |year=2019 |isbn=978-605-7902-22-1 |location=[[Sivas]] |pages=12 |language=tr}}</ref> Ümmül-Xeyr [[müsəlmanlar]] hələ Dərül-Ərqamda olarkən [[İslam|İslamı]] qəbul etmiş və digər müsəlmanlarla birlikdə [[Mədinə|Mədinəyə]] hicrət etmişdir.<ref>{{Cite book |last=Cümə |first=Ə. Xəlil |title=Nisə min əsrin-nübuvvə |year=1992 |volume=I |location=Beyrut |pages=324-325 |language=ar}}</ref> == İstinadlar == [[Kateqoriya:Bənu Teym]] [[Kateqoriya:Səhabələr]] [[Kateqoriya:VI əsr ərəbləri]] [[Kateqoriya:VII əsr ərəbləri]] az7fy6dvcekusgjp8x8qf9b9fa7sas5 0 992735 8985471 8983202 2026-07-01T21:01:18Z Artoghrul Alparturk 303383 Xor ilə əlaqəli şəkil əlavə edildi 8985471 wikitext text/x-wiki {{Tərəfli|tarix=iyun 2026}} {{Musiqi qrupu |Adı = Cahangir Cahangirov adına xor |Orijinal adı = |Açar = |Loqo = |Loqo miqyası = |Şəkil = Cahangirov xoru.jpg |Şəkil məlumat = C.Cahangirov adına xor hazırda |Şəkil miqyası = 400px |Fon = |Janr = [[klassik musiqi]], [[xalq musiqisi]] |İllər = 1936-cı ildən |Ölkə = {{AZE}} |Şəhər = [[Bakı]] |Dil = |Digər adı = [[Azərbaycan Televiziya və Radiosunun Səsyazma Evi, Musiqi kollektivləri|Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri QSC-nin xoru]] |Leybl = |Digər layihələr = |Əlaqəli layihələr = |Heyət = '''Bədii rəhbər və baş dirijor''': <br> [[Təranə Yusifova]] (2023-cü ildən) |Keçmiş üzvlər = * [[Üzeyir Hacıbəyli]] (1936–1944) * [[Cahangir Cahangirov]] (1944–1958) * [[Ramiz Mustafayev]] (1958–2008) * Şəhla Ələkbərova (2008–2021) |Əməkdaşlıq = |Sayt = }} '''Cahangir Cahangirov adına xor''' ''(keçmiş adı ilə [[Azərbaycan Televiziya və Radiosunun Səsyazma Evi, Musiqi kollektivləri|Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin xoru]])'' 1936-cı ildə dahi bəstəkarımız [[Üzeyir Hacıbəyli]] tərəfindən yaradılıb. Bu kollektivə bir müddət [[Üzeyir Hacıbəyli|Üzeyir bəy]] özü rəhbərlik etmişdir. O, bir sıra Azərbaycan xalq mahnılarını xor üçün işləmiş və gənc bəstəkarlara tövsiyə etmişdir. Daha sonralar kollektivə rəhbərliyi [[Cahangir Cahangirov]]a məhz [[Üzeyir Hacıbəyli]] həvalə etmişdir. 1958-ci ildən ömrünün sonunadək xora əvvəllər kollektivdə ikinci [[xormeyster]] kimi fəaliyyət göstərən [[Azərbaycan Respublikasının xalq artisti|Respublikanın Xalq artisti]] [[Ramiz Mustafayev]] rəhbərlik etmişdir. 2008-ci ildə bu kollektivə [[Cahangir Cahangirov]]un adı verilmişdir. Elə həmin ildən 2021-ci ilə qədər isə xora Şəhla Ələkbərova rəhbərlik etmişdir.<ref>{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/Cahangir_Cahangirov_adina_Xor_Kapellasinin_80_illiyi_qeyd_olunub-1012979 |title=Cahangir Cahangirov adına Xor Kapellasının 80 illiyi qeyd olunub |access-date=28 iyun 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://adalet.az/az/posts/detail/cahangir-cahangirov-adina-90-yasli-dovlet-xoru-kamale-abiyeva-yazir-1772009528 |title=Cahangir Cahangirov adına 90 yaşlı Dövlət Xoru |access-date=28 iyun 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://edebiyyatveincesenet.az/musiqi/item/27693-dzahanzhir-dzahanzhirov-ad-na-90-yashl-khor |title=Cahangir Cahangirov adına 90 yaşlı Xor |access-date=28 iyun 2026 }}</ref> Xor kollektivi fəaliyyətə başladığı illərdən bəri [[Azərbaycan bəstəkarları]]nın əsərlərinin ilk ifaçısı olub. Kollektiv Azərbaycana bir çox sənətçilər töhfə verib. Onlardan [[SSRİ xalq artisti|SSRİ xalq artistləri]] [[Lütfiyar İmanov]], [[Firəngiz Əhmədova]], [[Zeynəb Xanlarova]]; [[Azərbaycan Respublikasının xalq artisti|Respublikanın Xalq artistləri]] [[Gülağa Məmmədov]], [[Mobil Əhmədov]], [[Şahlar Quliyev]]; [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti|Respublikanın Əməkdar artistləri]] [[Firudin Mehdiyev]], [[Faiq Mustafayev]], [[Yaşar Səfərov]], [[İdris Mehdiyev]]; [[müğənni]]lər [[Anatollu Qəniyev]], [[Nərminə Məmmədova]], [[Sahib Kərimov]] və başqalarının adlarını sadamaq olar. [[Böyük Vətən müharibəsi]] illərində xor kollektivinin ifasında bir çox vətənpərvərlik mövzusunda əsərlər səslənib. [[Üzeyir Hacıbəyli]], [[Fikrət Əmirov]], [[Qara Qarayev]], [[Cövdət Hacıyev]], [[Hacı Xanməmmədov]], [[Cahangir Cahangirov]] və digər bəstəkarların [[oratoriya]]ları, [[kantata]]ları, [[simfonik poema|vokal-simfonik poema]]ları və s. xor kollektivi tərəfindən yüksək məharətlə ifa olunaraq lentə alınıb.<ref>{{Cite web |url=https://az.wikipedia.org/wiki/Az%C9%99rbaycan_Televiziya_v%C9%99_Radiosunun_S%C9%99syazma_Evi,_Musiqi_kollektivl%C9%99ri |title=Azərbaycan Televiziya və Radiosunun Səsyazma Evi, Musiqi kollektivləri |access-date=28 iyun 2026 }}</ref> Xatırladaq ki, [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Nazirlər Kabineti]]nin 31 oktyabr 2023-cü il tarixli qərarı ilə Cahangir Cahangirov adına xor ştat vahidləri ilə birlikdə [[Mədəniyyət Nazirliyi (Azərbaycan)|Mədəniyyət Nazirliyi]]nin tabeliyindəki [[Beynəlxalq Muğam Mərkəzi]]nə verilib. Hazırda [[Beynəlxalq Muğam Mərkəzi]]nin nəzdində fəaliyyət göstərən xorun bədii rəhbəri və baş dirijoru [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi|Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi]], Prezident mükafatçısı [[Təranə Yusifova]]dır.<ref>{{Cite web |url=https://apa.az/art/cahangir-cahangirov-adina-xora-bedii-rehber-teyin-olunub-796918 |title=Cahangir Cahangirov adına Xora bədii rəhbər təyin olunub |access-date=28 iyun 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://anl.az/down/meqale/medeniyyet/2024/aprel/888417.htm |title= Cahangir Cahangirov adına Xorun yeni tərkibdə ilk konserti |access-date=28 iyun 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://musavat.com/news/terane-yusifovaya-vezife-verildi_1023747.html |title=Təranə Yusifovaya VƏZİFƏ VERİLDİ |website= |access-date=28 iyun 2026 }}</ref> {| style="margin:auto; border:none;" | colspan="2" align="center" style="font-size:120%; font-weight:bold; padding-bottom:8px;" | Xora rəhbərlik etmiş şəxslər: |- | align="center" | [[Fayl:Uzeyir Hajibeyov.jpg|180px|thumb|[[Üzeyir Hacıbəyli]]<br><small>(1936–1944)</small>]] | align="center" | [[Fayl:Cahangir Cahangirov.jpg|180px|thumb|[[Cahangir Cahangirov]]<br><small>(1944–1958)</small>]] |- | align="center" | [[Fayl:Ramiz Mustafayev.jpg|180px|thumb|[[Ramiz Mustafayev]]<br><small>(1958–2008)</small>]] | align="center" | [[Fayl:T.Yusifova.jpg|180px|thumb|[[Təranə Yusifova]]<br><small>(2023–indiyədək)</small>]] |} [[Üzeyir Hacıbəyli]] Azərbaycanda xor sənətinin təşəkkülü barədə yazılar dərc etmişdir: "İlk çoxsəsli Azərbaycan xorunu '''1926-cı ildə''' [[Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası]]nda mən təşkil etmişəm. Xorda 70 oxuyan vardı, bunların əksəriyyəti tələbə-gənclər idi. Lakin ilk vaxtlar vokal ifaçılığının yeni formasını tətbiq etmək asan olmamışdır. [[Burjua]] millətçiləri cəbhəsindən olan ziyankarlar bizim təşəbbüsümüzü boğmaq üçün çox çalışmışlar. Düşmənlərimiz iddia edirdilər ki, Azərbaycan xalqına çoxsəsli xor, polifoniya lazım deyildir. Nəticədə, böyük zəhmətlə yaradılmış xor dağılmışdır. İlk Azərbaycan Dövlət xoru '''1936-cı ildə''' [[M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası]] nəzdində təşkil edilmişdir. Onun təşkili mənə tapşırılmışdı. Xor əsasən xüsusi hazırlığı olmayan, lakin vokal istedadına malik gənc müğənnilərdən ibarətdir. Biz onları Bakıda və Azərbaycanın kənd rayonlarında seçmişik. Xorun üzvləri arasında bir neçə [[kolxoz]]çu vardı. Xorda oxuyanların 75 faizi [[azərbaycanlı]], qalanı [[erməni]], [[gürcü]], [[rus]], [[yəhudi]]dir. Lakin onların hamısı Azərbaycan dilini gözəl bilir. Xorda 100 adam vardır. Bu xor elə ilk vaxtdan dördsəsli xor kimi yaradılmışdır, onun repertuarını əsasən '''xalq mahnıları və müasir mahnılar''' təşkil etməli idi. Repertuar seçmək, daha doğrusu öz repertuarımızı «yaratmaq» sahəsində qarşımızda bir sıra ciddi vəzifələr durmuşdur. Mən ona görə «yaratmaq» deyirəm ki, repertuarımıza daxil edilən hər bir xalq mahnısını çoxsəsli xorla oxumaq üçün harmonizə etmək lazım gəlmişdir. Əsas çətinlik ondan ibarət olmuşdur ki, bütün bu mahnılar ta qədim vaxtlardan xalq arasında ya bir səslə, ya da [[unison]] oxunmuşdur; əslində bunların hər ikisi eyni şeydir. Təbiidir ki, bu cür melodiyaların harmonizə edilməsi vəzifəsinin mexaniki həlli xalq mahnısı üslubunun təhrif olunmasına, ayrı-ayrı hallarda isə melodik xəttin pozulmasına səbəb olardı". [[Fayl:Üzeyir Hacıbəyov və xor.jpeg|center|frameless|400px]] Xorun meydana gəlməsi ilə yanaşı [[Üzeyir Hacıbəyli|Üzeyir bəy]] Azərbaycan xalq mahnılarının xor üçün işlənməsi prinsipi barədə də öz mülahizələrini söyləmişdir: "Təcrübə göstərmişdir ki, lad musiqimizin adi harmonizasiyası istər-istəməz kadansların tətbiq olunmasını tələb edir; kadanslar melodiyanı ya majora, ya da minora gətirib çıxarır. Bu zaman Azərbaycan musiqisini yaradan ladlar çox vaxt öz xüsusiyyətini itirir. Ona görə də mən mahnıları harmonizə edərkən adi dördsəsliyi deyil, kontrapunkt çoxsəsliyi və [[unison]] imitasiyaları tətbiq edirəm. İlk Azərbaycan Dövlət xorunun ifa etdiyi «Ay bəri bax» xalq mahnısının harmonik sxemi təxminən belədir; mahnı [[unison]]la oxunmağa başlanır, sonra [[soprano]] səslər oxuyur, bu zaman [[tenor]] və [[kontralto|alt]] səslər sanki replika verir, [[Bas (səs tipi)|bas]] səslər isə mahnının oynaq, ritmik səslənməsini təmin edir. Mən ümumiyyətlə Azərbaycan mahnılarının ifası üçün xarakterik olan lad daxilində solo improvizasiyasını xorun ifasında da saxlamışam. Başqa bir misal: xalq mahnısı «Yallı». Bu mahnını xorun [[soprano]] səsləri [[unison]] oxumağa başlayır. Bu zaman [[kontralto|alt]] və [[tenor]] səslər dəm tutur. İkinci kupletdə [[tenor]] səslər oxuyur, [[soprano]] səs dəm saxlayır, sonra melodiyanı [[kontralto|alt]] səslər oxuyur, başqa səslər isə onları müşayiət edir. Uzadılan «Şikəstə» mahnısında çoxsəsli xor solistləri ahəngdar surətdə müşayiət edir. Artıq bu mahnıda bir akkorddan ibarət adi harmonizasiyanı tətbiq etmək mümkün olmuşdur. Dördsəsli harmonizasiyanın eyni prinsipi həmçinin «Aman nənə» mahnısı üzərində işlənərkən əsas götürülmüşdür, burada xor nəqəratı ifa edir. Mənim lad musiqisində tətbiq etdiyim sadə harmonizasiyaya dair misallar bunlardır". '''Bir neçə kəlmə də ilk Azərbaycan Dövlət xorunun repertuarı haqqında:''' "Azərbaycan xalqının mahnıları olduqca çoxdur. Hər bir xalqda olduğu kimi, bizdə də əmək prosesləri, hər cür toy-büsat, epos və lirika musiqi ilə əlaqədardır. Biz ifa üçün ən xarakterik və ən çox yayılmış xalq mahnılarını seçmişik. Məsələn, lirik «Şikəstə» mahnısı. Bu mahnı «[[Segah]]» muğamı üstündədir və bir sıra variantlara malikdir. [[Qarabağ şikəstəsi|Qarabağ]], [[Şirvan şikəstəsi|Şirvan şikəstələri]], [[Kəsmə şikəstə]] və s. vardır. Biz [[Qarabağ şikəstəsi]]ni ifa edirik. Bu, Azərbaycanda demək olar, ən geniş yayılmış variantdır. Onu təklikdə və məclislərdə oxuyurlar. Gənc müğənnilər öz improvizasiyalarına demək olar ki, [[şikəstə]]dən başlayırlar. Bu mahnı məhəbbət haqqındadır. Onun belə bir orijinal cəhəti vardır: ilk iki beyt sanki sonrakı beytlərlə əlaqədar deyildir, lakin onlarla həmqafiyə olub dinləyicidə sonrakı beytlərə həvəs oyadır. «Sən gözəl» mahnısı («[[Şur]]» ladı) ona görə maraqlıdır ki, xor onu üç dildə: [[Azərbaycan]], [[erməni]] və [[gürcü]] dillərində oxuyur. Bu təsadüfi deyildir: mahnı [[Zaqafqaziya]]nın üç qardaş respublikası xalqları arasında geniş yayılmışdır. Ümumiyyətlə, [[Azərbaycan]], [[gürcü]] və [[erməni]] xalqlarının ümumi mahnıları az deyildir. Məsələn, məlumdur ki, xorumuzun ifa etdiyi məşhur «Ay bəri bax» Azərbaycan mahnısını [[gürcü]]lər də oxuyur. Nəhayət, «Güloğlan» mahnısı. Onun yaranması «[[Segah]]» muğamının ladı ilə əlaqədardır. Bu mahnı xalq sənətinin yüksək bədii məziyyətləri, xüsusən son dərəcə gözəl melodiya xətti ilə fərqlənən qiymətli incisidir. İlk Azərbaycan Dövlət xoru ifaçılıq mədəniyyətini yüksəltməyə çalışaraq öz repertuarını [[rus]] klassiklərinin, sovet bəstəkarlarının əsərləri və xalqların müasir mahnıları hesabına genişləndirmişdir. Biz «Ruslan və Lüdmila», «Yevgeni Onegin», «Demon», «Sakit Don», «Oyanmış torpaq» operalarından xorun mahnılarını, «Təyyarəcilər marşı», «Polyuşko», «Vətən haqqında mahnı» nəğmələrini oxuyuruq. Bunların hamısı çoxsəsli mahnılardır". Sonda isə [[Üzeyir Hacıbəyli|dahi bəstəkarımız]] böyük fərəh hissi ilə qeyd etmişdir: "Bu gün biz tam ixtiyarla deyə bilərik ki, artıq Azərbaycanda xor mədəniyyətinin əsası qoyulmuşdur. İndi səslərə ayrılma müğənnilərimiz üçün adi bir hal olmuşdur. Həm də bu cür ayrılma nəticəsində xor iştirakçısı olan Azərbaycanlılar içərisindən gözəl solistlər meydana çıxır. Xorla gündəlik pedaqoji və tərbiyəvi iş aparılır, bu da səs ahənginin yaxşılaşmasına və ümumi ifaçılıq mədəniyyəti səviyyəsinin yüksəlməsinə kömək edir".<ref>{{Cite web |url=https://uzeyir.musigi-dunya.az/az/article7.html |title=İLK AZƏRBAYCAN XALQ XORU |website= |access-date=28 iyun 2026 }}</ref> [[Üzeyir Hacıbəyli]]nin yaradıcı ideyalarını davam etdirən bu xor hazırda [[Təranə Yusifova]]nın rəhbərliyi altında mütəmadi olaraq solo konsert proqramları ilə çıxışlar edir və olduqca zəngin repertuara malikdir. Kollektivin əsas məqsədi Azərbaycan [[xalq musiqisi]], [[klassik musiqi|klassik]] və [[muğam]] janrlarında yazılmış əsərlərin xorun ifasında təqdim olunması, milli musiqi nümunələrinin daha geniş auditoriyaya çatdırılması və gənc nəslin musiqi zövqünün formalaşdırılmasıdır. Kollektivin repertuarına milli və xarici bəstəkarların xor üçün yazılmış əsərləri, eləcə də [[caz]], [[pop]] janrında xor üçün musiqi, həmçinin [[xalq mahnısı|xalq mahnıları]], [[muğam|muğam parçaları]] və müasir kompozisiyalar daxildir. Xor kollektivi Azərbaycan mədəniyyətinin təbliğində, xalq musiqisinin yaşadılmasında və dünya miqyasında təqdim olunmasında mühüm rol oynayır. Qeyd etmək yerinə düşər ki, kollektiv [[Azərbaycan Respublikasının xalq artisti|Xalq artist]]ləri [[Azər Zeynalov (müğənni)|Azər Zeynalov]], [[Samir Cəfərov]], [[Eyyub Yaqubov]], [[Teyyub Aslanov]], [[Mehriban Zəki]], [[Gülyaz Məmmədova]], [[Gülyanaq Məmmədova]]; [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti|Əməkdar artist]]lər [[Zakir Əliyev (xanəndə)|Zakir Əliyev]], [[Dilarə Əliyeva (aktrisa)|Dilarə Əliyeva]], [[Gülüstan Əliyeva]], [[Arzu Əliyeva (xanəndə)|Arzu Əliyeva]], [[Lalə Məmmədova]]; [[müğənni]]lər [[Mirələm Mirələmov]], [[Güllü Muradova]] və başqa tanınmış simalarla dəfələrlə bir səhnədə yer almışdır.<ref>{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/cahangir_cahangirov_adina_xor_kollektivi_qubali_musiqiseverler_qarsisinda_chixis_edib-3941159 |title=Cahangir Cahangirov adına Xor kollektivi qubalı musiqisevərlər qarşısında çıxış edib |website= |access-date=28 iyun 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://medeniyyet.info.az/page/news/82343/Beynelxalq-Mugam-Merkezinde-Cahangir-Cahangirovun-yubileyine-hesr-olunmus-konsert.html |title=Cahangir Cahangirov adına xorun yubiley konserti |website= |access-date=28 iyun 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/cahangir_cahangirov_adina_xor_ipek_yolu_beynelxalq_musiqi_festivalinin_sehnesinde-3644515 |title=Cahangir Cahangirov adına Xor «İpək Yolu» Beynəlxalq Musiqi Festivalının səhnəsində |website= |access-date=28 iyun 2026 }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [https://www.youtube.com/@tarana.yusifova Cahangir Cahangirov adına xorun rəsmi Youtube hesabı] * [https://www.instagram.com/cahangircahangirov_xoru/ Cahangir Cahangirov adına xorun rəsmi Instagram hesabı] * [https://www.facebook.com/profile.php?id=61583832720228 Cahangir Cahangirov adına xorun rəsmi Facebook hesabı] * [https://www.tiktok.com/@cahangir.cahangirov.xoru?_r=1&_t=ZS-97bnMUb5nj0 Cahangir Cahangirov adına xorun rəsmi Tiktok hesabı] [[Kateqoriya:1936-cı ildə Azərbaycanda yarananlar]] [[Kateqoriya:Azərbaycan musiqisi]] [[Kateqoriya:Bakı]] [[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə musiqi qrupları]] [[Kateqoriya:Üzeyir Hacıbəyov]] [[Kateqoriya:Beynəlxalq Muğam Mərkəzi]] 12rds1yd8e0g7y4xjfdq5mw6j1zxhfc 0 992743 8985337 8984588 2026-07-01T16:17:51Z Həsən İmanov 162503 8985337 wikitext text/x-wiki {{Təşkilat}} '''Diffamasiya Əleyhinə Liqa''' və ya '''İftira və Qaralama ilə Mübarizə Liqası''' ({{dil-en|Anti-Defamation League}}, [[Abreviatura|qısaldılması]]: '''ADL''') — 1913-cü ildə [[B'nai B'rith]] təşkilatı tərəfindən [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-da yaradılmış beynəlxalq [[qeyri-hökumət təşkilatı]].<ref>{{Cite book |last=Moore |first=Deborah Dash |title=B'nai B'rith and the Challenge of Ethnic Leadership |publisher=State University of New York Press |year=1981 |pages=102–105 |isbn=978-0873954808 |language=en}}</ref> [[Təşkilat]]ın [[nizamnamə]]sində bəyan edilən əsas məqsədi ''"yəhudi xalqının qaralanmasının qarşısını almaq, eləcə də bütün [[vətəndaş]]ların ədalətli və bərabər rəftara layiq görülməsini təmin etmək"'' olaraq müəyyən edilmişdir.<ref>{{Cite web |title=About ADL: Our Mission and History |url=https://www.adl.org/about-adl/mission-and-history |website=adl.org |access-date=2026-06-28 |language=en}}</ref> 2007-ci il məlumatlarına görə, illik büdcəsi təxminən 50 milyon [[ABŞ dolları]] olan liqanın ABŞ daxilində 29 regional ofisi, [[dünya]]da isə 3 nümayəndəliyi mövcud olmuşdur.<ref>{{Cite report |title=Anti-Defamation League: Annual Report 2007 |url=https://www.adl.org/ |publisher=Anti-Defamation League |year=2008 |pages=12–14 |language=en}}</ref> Uzun illər boyu baş direktorluğunu [[Abraham Foksman]]ın, ABŞ üzrə idarə heyəti rəhbərliyini isə Qlen Levinin ({{dil-en|Glen Lewy}}) icra etdiyi təşkilatın [[baş qərargah]]ı ABŞ-ın [[Nyu-York]] [[şəhər]]ində yerləşir. ADL [[antisemitizm]], dini təəssübkeşlik və [[radikalizm]]lə həm ABŞ daxilində, həm də beynəlxalq səviyyədə mübarizə aparır. Əsas fəaliyyət qayəsi yəhudi icmasına qarşı yönəlmiş böhtanlarla mübarizə olsa da, təşkilatın irqi və dini ayrı-seçkiliyin bütün formalarına qarşı fəaliyyət göstərdiyi vurğulanır. Təşkilatın rəsmi bəyanatlarında əsas hədəflərinin yəhudi hüquqlarını və [[İsrail]] Dövlətini müdafiə etmək, [[dövlət]]lərin öz [[vətəndaş]]larına [[din]]indən asılı olmayaraq bərabər hüquqlar tanımasını təmin etmək, [[ekstremizm|ekstremist]] qrupları və [[zorakılıq]] tərəfdarlarını izləmək, həmçinin [[Holokost]] və digər müasir [[soyqırım]]ları [[tədqiq]] edərək pisləmək olduğu bildirilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Bolkosky |first=Sidney M. |title=The Anti-Defamation League of B'nai B'rith: A History of its Activism |publisher=Wayne State University Press |year=1995 |pages=45–48 |language=en}}</ref> Təşkilat yəhudilərin hüquqlarını müdafiə edən ABŞ-dakı ən böyük [[Maraq qrupu|lobi təşkilatlarından]] biri kimi qəbul edilir.<ref>{{Cite book |last=Mearsheimer |first=John J. |first2=Stephen M. |last2=Walt |title=The Israel Lobby and U.S. Foreign Policy |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2007 |pages=118–120 |isbn=978-0374177720 |language=en}}</ref> [[Neonasizm|Neo-nasist]] və ya antisemit şüarların istifadəsinə, bu [[ideologiya]]ların açıq şəkildə təbliğ edilməsinə qarşı hüquqi mübarizə aparırlar. Antisemit və neo-nasist təbliğat yayan media orqanlarının, bu fəaliyyətlərlə məşğul olan şəxs və təşkilatların fəaliyyətlərini öz illik hesabatlarında ifşa edərək rəsmi təşkilatlarla koordinasiyalı şəkildə qarşısını almağa çalışırlar. == İnanclararası dialoq düşərgəsi == ADL-in Yeni İngiltərə ({{dil-en|New England}}) regional ofisi tərəfindən [[Xristianlıq|xristian]], [[Yəhudilik|yəhudi]] və [[İslam|müsəlman]] gənclərin bir həftə ərzində bir araya gələrək bir-birlərinin [[mədəniyyət]]lərini öyrənmələri və ünsiyyət yaratmaları məqsədilə "İnanclararası Düşərgə" ({{dil-en|Interfaith Camp}}) adlı layihə təşkil olunur. Bu təşəbbüs, [[İbrahimi dinlər]]ə mənsub olan gənclər arasında qarşılıqlı razılaşmanı təşviq etmək və xoşməramlı əlaqələri inkişaf etdirmək məqsədi daşıyır.<ref>{{Cite web |title=ADL New England Regional Initiatives and Interfaith Programs |url=https://newengland.adl.org/ |website=adl.org |access-date=2026-06-28 |language=en}}</ref> == "Qayğıkeşlik Cəsarəti" mükafatı == Bu mükafat ({{dil-en|Courage to Care Award}}) [[Holokost|Yəhudi soyqırımı]] dövründə yəhudilərin xilas edilməsində fədakarlıq göstərmiş, həmçinin onlara qarşı yönəlmiş qərəz və qaralamalarla mübarizə aparmış şəxslərə verilir. [[İkinci Dünya müharibəsi]] illərində yəhudi qaçqınları xilas edən türk diplomatlarının xatirəsinə ehtiram olaraq, 11 iyun 2005-ci ildə bu mükafat Türkiyənin Baş naziri [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan]]a təqdim edilmişdir.<ref>{{Cite news |title=Erdogan: Anti-Semitism is a perversion, a disease |url=http://www.hurriyetusa.com/haber/haber_detay.asp?id=5743 |website=Hürriyet USA |date=2005-11-06 |access-date=2005-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051124112233/http://www.hurriyetusa.com/haber/haber_detay.asp?id=5743 |archive-date=2005-11-24 |url-status=dead |language=tr}}</ref><ref>{{Cite news |title=ADL Honors Turkish Prime Minister with Courage to Care Award |url=https://www.jta.org/2005/06/12/archive/adl-honors-turkish-prime-minister |website=Jewish Telegraphic Agency (JTA) |date=2005-06-12 |access-date=2026-06-28 |language=en}}</ref> == Həmçinin bax == == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{Official website}} * {{ProPublicaNonprofitExplorer|131818723}} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:ABŞ–İsrail münasibətləri]] [[Kateqoriya:Erməni soyqırımının inkarı]] [[Kateqoriya:Yəhudi siyasi təşkilatlar]] [[Kateqoriya:Diffamasiya Əleyhinə Liqa]] [[Kateqoriya:ABŞ-də siyasət]] on4zpzztfmxp5wpq1ixdiua5hk8oxg7 8985338 8985337 2026-07-01T16:18:27Z Həsən İmanov 162503 /* Həmçinin bax */ 8985338 wikitext text/x-wiki {{Təşkilat}} '''Diffamasiya Əleyhinə Liqa''' və ya '''İftira və Qaralama ilə Mübarizə Liqası''' ({{dil-en|Anti-Defamation League}}, [[Abreviatura|qısaldılması]]: '''ADL''') — 1913-cü ildə [[B'nai B'rith]] təşkilatı tərəfindən [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-da yaradılmış beynəlxalq [[qeyri-hökumət təşkilatı]].<ref>{{Cite book |last=Moore |first=Deborah Dash |title=B'nai B'rith and the Challenge of Ethnic Leadership |publisher=State University of New York Press |year=1981 |pages=102–105 |isbn=978-0873954808 |language=en}}</ref> [[Təşkilat]]ın [[nizamnamə]]sində bəyan edilən əsas məqsədi ''"yəhudi xalqının qaralanmasının qarşısını almaq, eləcə də bütün [[vətəndaş]]ların ədalətli və bərabər rəftara layiq görülməsini təmin etmək"'' olaraq müəyyən edilmişdir.<ref>{{Cite web |title=About ADL: Our Mission and History |url=https://www.adl.org/about-adl/mission-and-history |website=adl.org |access-date=2026-06-28 |language=en}}</ref> 2007-ci il məlumatlarına görə, illik büdcəsi təxminən 50 milyon [[ABŞ dolları]] olan liqanın ABŞ daxilində 29 regional ofisi, [[dünya]]da isə 3 nümayəndəliyi mövcud olmuşdur.<ref>{{Cite report |title=Anti-Defamation League: Annual Report 2007 |url=https://www.adl.org/ |publisher=Anti-Defamation League |year=2008 |pages=12–14 |language=en}}</ref> Uzun illər boyu baş direktorluğunu [[Abraham Foksman]]ın, ABŞ üzrə idarə heyəti rəhbərliyini isə Qlen Levinin ({{dil-en|Glen Lewy}}) icra etdiyi təşkilatın [[baş qərargah]]ı ABŞ-ın [[Nyu-York]] [[şəhər]]ində yerləşir. ADL [[antisemitizm]], dini təəssübkeşlik və [[radikalizm]]lə həm ABŞ daxilində, həm də beynəlxalq səviyyədə mübarizə aparır. Əsas fəaliyyət qayəsi yəhudi icmasına qarşı yönəlmiş böhtanlarla mübarizə olsa da, təşkilatın irqi və dini ayrı-seçkiliyin bütün formalarına qarşı fəaliyyət göstərdiyi vurğulanır. Təşkilatın rəsmi bəyanatlarında əsas hədəflərinin yəhudi hüquqlarını və [[İsrail]] Dövlətini müdafiə etmək, [[dövlət]]lərin öz [[vətəndaş]]larına [[din]]indən asılı olmayaraq bərabər hüquqlar tanımasını təmin etmək, [[ekstremizm|ekstremist]] qrupları və [[zorakılıq]] tərəfdarlarını izləmək, həmçinin [[Holokost]] və digər müasir [[soyqırım]]ları [[tədqiq]] edərək pisləmək olduğu bildirilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Bolkosky |first=Sidney M. |title=The Anti-Defamation League of B'nai B'rith: A History of its Activism |publisher=Wayne State University Press |year=1995 |pages=45–48 |language=en}}</ref> Təşkilat yəhudilərin hüquqlarını müdafiə edən ABŞ-dakı ən böyük [[Maraq qrupu|lobi təşkilatlarından]] biri kimi qəbul edilir.<ref>{{Cite book |last=Mearsheimer |first=John J. |first2=Stephen M. |last2=Walt |title=The Israel Lobby and U.S. Foreign Policy |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2007 |pages=118–120 |isbn=978-0374177720 |language=en}}</ref> [[Neonasizm|Neo-nasist]] və ya antisemit şüarların istifadəsinə, bu [[ideologiya]]ların açıq şəkildə təbliğ edilməsinə qarşı hüquqi mübarizə aparırlar. Antisemit və neo-nasist təbliğat yayan media orqanlarının, bu fəaliyyətlərlə məşğul olan şəxs və təşkilatların fəaliyyətlərini öz illik hesabatlarında ifşa edərək rəsmi təşkilatlarla koordinasiyalı şəkildə qarşısını almağa çalışırlar. == İnanclararası dialoq düşərgəsi == ADL-in Yeni İngiltərə ({{dil-en|New England}}) regional ofisi tərəfindən [[Xristianlıq|xristian]], [[Yəhudilik|yəhudi]] və [[İslam|müsəlman]] gənclərin bir həftə ərzində bir araya gələrək bir-birlərinin [[mədəniyyət]]lərini öyrənmələri və ünsiyyət yaratmaları məqsədilə "İnanclararası Düşərgə" ({{dil-en|Interfaith Camp}}) adlı layihə təşkil olunur. Bu təşəbbüs, [[İbrahimi dinlər]]ə mənsub olan gənclər arasında qarşılıqlı razılaşmanı təşviq etmək və xoşməramlı əlaqələri inkişaf etdirmək məqsədi daşıyır.<ref>{{Cite web |title=ADL New England Regional Initiatives and Interfaith Programs |url=https://newengland.adl.org/ |website=adl.org |access-date=2026-06-28 |language=en}}</ref> == "Qayğıkeşlik Cəsarəti" mükafatı == Bu mükafat ({{dil-en|Courage to Care Award}}) [[Holokost|Yəhudi soyqırımı]] dövründə yəhudilərin xilas edilməsində fədakarlıq göstərmiş, həmçinin onlara qarşı yönəlmiş qərəz və qaralamalarla mübarizə aparmış şəxslərə verilir. [[İkinci Dünya müharibəsi]] illərində yəhudi qaçqınları xilas edən türk diplomatlarının xatirəsinə ehtiram olaraq, 11 iyun 2005-ci ildə bu mükafat Türkiyənin Baş naziri [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan]]a təqdim edilmişdir.<ref>{{Cite news |title=Erdogan: Anti-Semitism is a perversion, a disease |url=http://www.hurriyetusa.com/haber/haber_detay.asp?id=5743 |website=Hürriyet USA |date=2005-11-06 |access-date=2005-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051124112233/http://www.hurriyetusa.com/haber/haber_detay.asp?id=5743 |archive-date=2005-11-24 |url-status=dead |language=tr}}</ref><ref>{{Cite news |title=ADL Honors Turkish Prime Minister with Courage to Care Award |url=https://www.jta.org/2005/06/12/archive/adl-honors-turkish-prime-minister |website=Jewish Telegraphic Agency (JTA) |date=2005-06-12 |access-date=2026-06-28 |language=en}}</ref> == Həmçinin bax == * [[Amerika Yəhudi Komitəsi]] * [[B'nai B'rith]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{Official website}} * {{ProPublicaNonprofitExplorer|131818723}} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:ABŞ–İsrail münasibətləri]] [[Kateqoriya:Erməni soyqırımının inkarı]] [[Kateqoriya:Yəhudi siyasi təşkilatlar]] [[Kateqoriya:Diffamasiya Əleyhinə Liqa]] [[Kateqoriya:ABŞ-də siyasət]] j0y66bv7bar454ez9o30ya97xzexvdu 0 992766 8985180 8983138 2026-07-01T12:34:09Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +5 kateqoriya 8985180 wikitext text/x-wiki '''Beyət''' ({{dil-ar|بيعة}}) — Ərəb sözüdür. Birinin hakimiyyətini qəbul edərək ona tabe və sadiq olma. Beyət etmək isə tabe olmaq, hakimiyyətini qəbul etmək mənasındadır. == Haqqında == Beyət bir dinə, sistemə və ya həmin sistemin təmsilçisinə itaət etmək, ona sadiq qalacağına və üzərinə düşəni edəcəyinə söz verməkdir. == Beyət sözü ilə əlaqəli ayələr == * Sənə beyət edənlər, şübhəsiz ki, Allaha beyət etmiş sayılırlar. Allahın əli onların əllərinin üstündədir. Kim əhdini pozarsa, yalnız öz əleyhinə pozmuş olar. Kim Allahla etdiyi əhdə sadiq qalarsa, Allah ona böyük bir mükafat verəcəkdir. (Fəth surəsi, 10) * Şübhəsiz ki, möminlər ağacın altında sənə beyət etdiklərində Allah onlardan razı olmuşdur. Allah onların qəlbərində olanı bilmiş, onlara mənəvi rahatlıq vermiş və onları yaxın bir fəth (zəfər) ilə mükafatlandırmışdır. (Fəth surəsi, 18) * Ey elçi! Mömin qadınlar heç bir şeyi Allaha şərik qoşmayacaqlarına, oğurluq və zina etməyəcəklərinə, uşaqlarını öldürməyəcəklərinə, özlərindən uydurduqları bir böhtanla gəlməyəcəklərinə (başqa kişilərdən olan uşaqlarını yalandan öz ərlərinə isnad etməyəcəklərinə) və yaxşı işdə sənə qarşı çıxmayacaqlarına dair beyət etmək üçün sənin yanına gəlsələr, onların beyətlərini qəbul et və Allahdan onların bağışlanmasını dilə! Şübhəsiz ki, Allah bağışlayandır, mərhəmətlidir. (Mumtəhənə surəsi, 12) <ref>[https://www.ayeaxtar.com/ayetler.php?kelime=BEY%C6%8FT Quranda beyətlə bağlı ayələr (İstifadə tarixi: 29.06.2026)]</ref> == Həmçinin bax == * [[İslam]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Andlar]] [[Kateqoriya:İslam hüququ]] [[Kateqoriya:İslam mədəniyyəti]] [[Kateqoriya:İslam terminləri]] [[Kateqoriya:Mərakeşdə siyasət]] j158743eb6fabkohkxqlaqnylp2aqhg 8985183 8985180 2026-07-01T12:35:15Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təsəvvüf]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/b821529b1a1b1337|detallar]]) 8985183 wikitext text/x-wiki '''Beyət''' ({{dil-ar|بيعة}}) — Ərəb sözüdür. Birinin hakimiyyətini qəbul edərək ona tabe və sadiq olma. Beyət etmək isə tabe olmaq, hakimiyyətini qəbul etmək mənasındadır. == Haqqında == Beyət bir dinə, sistemə və ya həmin sistemin təmsilçisinə itaət etmək, ona sadiq qalacağına və üzərinə düşəni edəcəyinə söz verməkdir. == Beyət sözü ilə əlaqəli ayələr == * Sənə beyət edənlər, şübhəsiz ki, Allaha beyət etmiş sayılırlar. Allahın əli onların əllərinin üstündədir. Kim əhdini pozarsa, yalnız öz əleyhinə pozmuş olar. Kim Allahla etdiyi əhdə sadiq qalarsa, Allah ona böyük bir mükafat verəcəkdir. (Fəth surəsi, 10) * Şübhəsiz ki, möminlər ağacın altında sənə beyət etdiklərində Allah onlardan razı olmuşdur. Allah onların qəlbərində olanı bilmiş, onlara mənəvi rahatlıq vermiş və onları yaxın bir fəth (zəfər) ilə mükafatlandırmışdır. (Fəth surəsi, 18) * Ey elçi! Mömin qadınlar heç bir şeyi Allaha şərik qoşmayacaqlarına, oğurluq və zina etməyəcəklərinə, uşaqlarını öldürməyəcəklərinə, özlərindən uydurduqları bir böhtanla gəlməyəcəklərinə (başqa kişilərdən olan uşaqlarını yalandan öz ərlərinə isnad etməyəcəklərinə) və yaxşı işdə sənə qarşı çıxmayacaqlarına dair beyət etmək üçün sənin yanına gəlsələr, onların beyətlərini qəbul et və Allahdan onların bağışlanmasını dilə! Şübhəsiz ki, Allah bağışlayandır, mərhəmətlidir. (Mumtəhənə surəsi, 12) <ref>[https://www.ayeaxtar.com/ayetler.php?kelime=BEY%C6%8FT Quranda beyətlə bağlı ayələr (İstifadə tarixi: 29.06.2026)]</ref> == Həmçinin bax == * [[İslam]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Andlar]] [[Kateqoriya:İslam hüququ]] [[Kateqoriya:İslam mədəniyyəti]] [[Kateqoriya:İslam terminləri]] [[Kateqoriya:Mərakeşdə siyasət]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] c6v0d9hpnntd894l8lv8lm4x3kzigts 0 992776 8985211 8985156 2026-07-01T13:04:10Z Kərimova Xəyalə 186427 8985211 wikitext text/x-wiki == == {{iş gedir}} '''Krım və Noqayların Rus torpaqlarına basqınları''' — [[Krım xanlığı]]nın müstəqilliyindən sonra [[XV əsr]]in sonlarında başlayan və basqınların və kölə ticarətininReç Pospolita geniş yayıldığı [[Krım xanlarının siyahısı|Krım xanlıqlarının]] və [[Noqaylar]]ın Rus torpaqlarına müntəzəm hücumları idi. Basqınlar demək olar ki, hər yay<ref name="Davies"/> baş verən [[XVI əsr|XVI]] və [[XVII əsr]]lərdə ən yüksək intensivliyinə çatdı və [[XVIII əsr]]in sonlarında [[Rusiya imperiyasının Krımı ilhaq etməsi|Krım xanlığının Rusiya imperiyası tərəfindən ilhaq edilməsinə]] qədər bir qədər az intensivliklə davam etdi. Bu dövrdə Rusiya dövləti ilə Reç Pospolita (1569-cu ilə qədər Litva Böyük Hersoqluğu) arasında siyasi cəhətdən bölünmüş Rusiya torpaqlarına basqınların əsas məqsədi<ref name="matsuki"/> Osmanlı imperiyasında və qonşu Aralıq dənizi dövlətlərində (xristian dövlətləri də daxil olmaqla) köləliyə satılan və ya Krım xanlığının özündə kölə kimi qalan yasirlərin - kölələrin əsir götürülməsi idi. Bəzən əsirlərin mənşə ölkələrinə və ya qohumlarına onları fidyə etmək imkanı verilirdi. Bu məqsədlə Rusiya dövləti xüsusi vergilər yığırdı<ref>Полоняничные деньги // Большой юридический словарь / Под ред. А. Я. Сухарева. — 3-e изд., перераб. и доп. — М.: ИНФРА-М, 2006</ref>. Hər iki dövlət həmçinin vaxtaşırı Krım xanına gələcək basqınlar üçün fidyə olaraq sözdə pominki ödəyirdi<ref name="Хорошкевич" /><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |title=Istorii︠a︡ Ukrainskoĭ SSR: Razvitie feodalizma. Narastanie antifeodalʹnoĭ i osvoboditelʹnoĭ borʹby. Vtorai︠a︡ polovina XIII : pervai︠a︡ polovina XVII v, 1982 |access-date=2020-01-03 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111154244/https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |url-status=live }}</ref>. Basqınlar Rusiyanın və Reç Pospolitanın həm insan, həm də maddi resurslarına ciddi ziyan vururdu. Onlardan qorunmaq üçün Rusiya dövləti abatis sisteminin qurulması və sərhəd xidmətinin saxlanılması da daxil olmaqla geniş və bahalı tədbirlər gördü. Krım tatarları və noqayların basqın təhlükəsi [[Vəhşi çöl|Vəhşi çölün]] münbit çöl ərazilərinin inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə mane oldu və burada tammiqyaslı məskunlaşma yalnız təhlükə aradan qaldırıldıqdan sonra mümkün oldu. Əsrlər boyu davam edən basqınlar [[Zaporojya]] və Don kazaklarının inkişafında da mühüm rol oynadı. == Səbəbləri == === İqtisadi səbəbləri === Kişi tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsini əhatə edən basqınların əsas iqtisadi məqsədi maddi malların talan edilməsi və ən əsası, əsasən Osmanlı imperiyası bazarlarına tədarük edilən, bəziləri isə Krım kölə bazarlarına göndərilən satılan insanlar olan yasirlərin əldə edilməsi idi. Müasir tarixçilərə görə, köçəri əhali arasında sənətkarlığın və digər ticarət formalarının inkişaf etməməsi səbəbindən kölə ticarəti Krım xanlığı və Noqay Ordasının zadəganları üçün əsas gəlir mənbəyi idi. Krım xanı da qənimətin onda birini alırdı. Krımdakı əsas kölə bazarı bugünkü Feodosiya olan Kefe idi. Basqınların ikinci ən vacib məqsədi at və mal-qara oğurluğu idi. Krım xanları özlərini vassal elan edən Osmanlı İmperiyası 15-ci əsrin sonlarında sahil Krım şəhərlərini birbaşa nəzarətə götürdükdən sonra basqınlar Krım tatarları və noqaylar üçün zəruri hala gəldi. Əvvəllər xanın çiçəklənməsi ticarət icazəsi üçün Genuya koloniyalarından və Yunan şəhərlərindən haqq toplamaq və ticarətlərini qorumaq əsasında idi, tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsi isə onlar üçün kənd təsərrüfatı istehsalında ixtisaslaşırdı. Osmanlıların gəlişi ilə bu mövcud rol bölgüsü pozuldu, taxıl ticarəti zəiflədi və Xan və onun təbəələri ənənəvi gəlirlərini itirdilər. Nəticədə, onlar yeni sərvət mənbələri axtarmağa məcbur oldular. Həll yolu köçəri, yırtıcı həyat tərzinə keçmək idi ki, bu da onlara Qara dəniz ticarətinə yenidən inteqrasiya olmağa və Osmanlı İmperiyasında çox tələb olunan mal olan mal-qara ticarəti ilə məşğul olaraq gəlirli bir yer tutmağa imkan verdi. Mariya İvaniçin sözlərinə görə, tez-tez baş verən quraqlıqlar və epidemiyalar səbəbindən Krım xanının hakimiyyəti altında çöllərdə yaşayan köçəri Noqay tatarlarının bəziləri yeganə etibarlı dolanışıq vasitəsi kimi qul ticarəti ilə məşğul olurdular. === Siyasi səbəbləri === Krım xanlığı Qızıl Ordanın süqutundan bəri ayrıca siyasi qurum kimi mövcud olmuşdur. Sonradan Krım xanları Rusiya dövləti ilə Litva Böyük Hersoqluğu (1569-cu ildən bəri Polşa-Litva Birliyi) arasındakı gərginlikdən istifadə edərək, bir və ya digər tərəflə ittifaqlar quraraq, bununla da müttəfiqlərindən əhəmiyyətli faydalar və düşmən ərazilərinə basqın etmək üçün rəsmi bəhanə əldə etmişlər. 1500-1503-cü illər Rusiya-Litva müharibəsi zamanı Krım tatarları III İvanla ittifaq saxlayaraq Litva Knyazlığının dərinliklərinə nüfuz etmişlər. Onun hakimiyyətinin sonlarına yaxın Rusiya-Krım münasibətləri pisləşməyə başlamışdır. Krım tatarlarının Rusiya knyazlıqlarına basqınları 1507-ci ildə başlamışdır. "Mümkün inkar" prinsipi Krım xanlarına siyasi manevrlər üçün geniş imkanlar vermişdir. Hətta rəsmi sülh dövrlərində belə, onlar həmişə nüfuzlu bəylərinin və murzalarının özbaşına hərəkətlərinə işarə edə bilirdilər. Onlar ildə onlarla, bəzən yüzlərlə kiçik dəstələrlə basqınlar həyata keçirirdilər və bu basqınların qarşısı heç bir müqavilə ilə alınmırdı. Əslində, daxili siyasi və iqtisadi səbəblərə görə xanlar kənd təsərrüfatı torpaqlarına və işçi qüvvəsinə sahib olan qəbilə aristokratiyasına qulları ələ keçirmək üçün müntəzəm imkanlar yaratmağa məcbur idilər və tez-tez düşmənləri ilə mövcud gizli razılaşmalardan asılı olaraq çambulalarını (uçuş dəstələrini) şəxsən bir və ya digər dövlətin torpaqlarına göndərirdilər. gk30gdeqoujeppwln5l532csy73fkdr 8985634 8985211 2026-07-02T06:05:34Z Kərimova Xəyalə 186427 /* İqtisadi səbəbləri */ 8985634 wikitext text/x-wiki == == {{iş gedir}} '''Krım və Noqayların Rus torpaqlarına basqınları''' — [[Krım xanlığı]]nın müstəqilliyindən sonra [[XV əsr]]in sonlarında başlayan və basqınların və kölə ticarətininReç Pospolita geniş yayıldığı [[Krım xanlarının siyahısı|Krım xanlıqlarının]] və [[Noqaylar]]ın Rus torpaqlarına müntəzəm hücumları idi. Basqınlar demək olar ki, hər yay<ref name="Davies"/> baş verən [[XVI əsr|XVI]] və [[XVII əsr]]lərdə ən yüksək intensivliyinə çatdı və [[XVIII əsr]]in sonlarında [[Rusiya imperiyasının Krımı ilhaq etməsi|Krım xanlığının Rusiya imperiyası tərəfindən ilhaq edilməsinə]] qədər bir qədər az intensivliklə davam etdi. Bu dövrdə Rusiya dövləti ilə Reç Pospolita (1569-cu ilə qədər Litva Böyük Hersoqluğu) arasında siyasi cəhətdən bölünmüş Rusiya torpaqlarına basqınların əsas məqsədi<ref name="matsuki"/> Osmanlı imperiyasında və qonşu Aralıq dənizi dövlətlərində (xristian dövlətləri də daxil olmaqla) köləliyə satılan və ya Krım xanlığının özündə kölə kimi qalan yasirlərin - kölələrin əsir götürülməsi idi. Bəzən əsirlərin mənşə ölkələrinə və ya qohumlarına onları fidyə etmək imkanı verilirdi. Bu məqsədlə Rusiya dövləti xüsusi vergilər yığırdı<ref>Полоняничные деньги // Большой юридический словарь / Под ред. А. Я. Сухарева. — 3-e изд., перераб. и доп. — М.: ИНФРА-М, 2006</ref>. Hər iki dövlət həmçinin vaxtaşırı Krım xanına gələcək basqınlar üçün fidyə olaraq sözdə pominki ödəyirdi<ref name="Хорошкевич" /><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |title=Istorii︠a︡ Ukrainskoĭ SSR: Razvitie feodalizma. Narastanie antifeodalʹnoĭ i osvoboditelʹnoĭ borʹby. Vtorai︠a︡ polovina XIII : pervai︠a︡ polovina XVII v, 1982 |access-date=2020-01-03 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111154244/https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |url-status=live }}</ref>. Basqınlar Rusiyanın və Reç Pospolitanın həm insan, həm də maddi resurslarına ciddi ziyan vururdu. Onlardan qorunmaq üçün Rusiya dövləti abatis sisteminin qurulması və sərhəd xidmətinin saxlanılması da daxil olmaqla geniş və bahalı tədbirlər gördü. Krım tatarları və noqayların basqın təhlükəsi [[Vəhşi çöl|Vəhşi çölün]] münbit çöl ərazilərinin inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə mane oldu və burada tammiqyaslı məskunlaşma yalnız təhlükə aradan qaldırıldıqdan sonra mümkün oldu. Əsrlər boyu davam edən basqınlar [[Zaporojya]] və Don kazaklarının inkişafında da mühüm rol oynadı. == Səbəbləri == === İqtisadi səbəbləri === Kişi tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsini əhatə edən basqınların əsas iqtisadi məqsədi maddi malların talan edilməsi və ən əsası, əsasən Osmanlı imperiyası bazarlarına tədarük edilən, bəziləri isə Krım kölə bazarlarına göndərilən satılan insanlar olan yasirlərin əldə edilməsi idi. Müasir tarixçilərə görə, köçəri əhali arasında sənətkarlığın və digər ticarət formalarının inkişaf etməməsi<ref name="Яворницкий">Яворницький Д. І. Історія запорозьких козаків. У 3-х т. ‒ Т. 1. АН Української РСР. Археографічна комісія, Інститут історії. ‒ К.: Наукова думка, 1990. — С. 331—342</ref> səbəbindən kölə ticarəti Krım xanlığı və Noqay Ordasının<ref name=":1" /><ref name="matsuki">Eizo Matsuki, «{{cite web |url = http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |title = The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves |archive-url = https://web.archive.org/web/20170906090812/http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |archive-date = 2017-09-06 }}: an Aspect of Muscovite-Crimean Relations in the 16th and 17th Centuries», Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University, p. 176</ref><ref>Kizilov, Mikhail. {{cite web |url = https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |title = Slave Trade in the Early Modern Crimea From the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources |archive-url = https://web.archive.org/web/20131107164329/https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |archive-date = 2013-11-07 }}. Journal of Early Modern History, 2007. P. 6</ref> zadəganları üçün əsas gəlir mənbəyi idi. Krım xanı da qənimətin onda birini alırdı<ref name=":0" />. Krımdakı əsas kölə bazarı bugünkü [[Feodosiya]] olan Kefe idi. Basqınların ikinci ən vacib məqsədi at və mal-qara oğurluğu idi<ref name=":1" /><ref name=":4" />. Krım xanları özlərini vassal elan edən Osmanlı imperiyası 15-ci əsrin sonlarında sahil Krım şəhərlərini birbaşa nəzarətə götürdükdən sonra basqınlar Krım tatarları və noqaylar üçün zəruri hala gəldi<ref name="БРЭ">{{БРЭ|статья=Крымских ханов набеги|ссылка=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|том=16|страницы=163|архив=https://web.archive.org/web/20220930014132/https://bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|архив дата=2022-09-30}}</ref>. Əvvəllər xanın çiçəklənməsi ticarət icazəsi üçün [[Genuya Respublikası|Genuya]] koloniyalarından və Yunan şəhərlərindən haqq toplamaq və ticarətlərini qorumaq əsasında idi, tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsi isə onlar üçün kənd təsərrüfatı istehsalında ixtisaslaşırdı. [[Osmanlılar]]ın gəlişi ilə bu mövcud rol bölgüsü pozuldu, taxıl ticarəti zəiflədi və Xan və onun təbəələri ənənəvi gəlirlərini itirdilər. Nəticədə, onlar yeni sərvət mənbələri axtarmağa məcbur oldular. Həll yolu köçəri, yırtıcı həyat tərzinə keçmək idi ki, bu da onlara [[Qara dəniz]] ticarətinə yenidən inteqrasiya olmağa və Osmanlı imperiyasında çox tələb olunan mal olan mal-qara ticarəti ilə məşğul olaraq gəlirli bir yer tutmağa imkan verdi<ref name="Davies"/><ref name=":3">{{Cite web|url=https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|title=Крымское ханство. Экономика|author=|website=|quote=Эти экспедиции, которые потом вошли в обычную практику в Крыму, были целиком и полностью обусловлены негаснущим спросом на невольничью рабочую силу в Османской империи. <...>Потому в той же мере, в какой приведённый вами образец кабинетной пропаганды, выдуманный, конечно, с целью обосновать сталинскую депортацию, является грубой ложью, в той же самой мере являлось чистой правдой представление о Крыме современников тех событий, в глазах которых Крым – даже несмотря на нечастые эпизоды позитивного сотрудничества с ним – в большинстве случаев выглядел ненасытной прорвой, пожирающей людей.|date=|publisher=Крым.Реалии|lang=ru|access-date=2019-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828132351/https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|archive-date=2019-08-28|url-status=live}}</ref>. Mariya İvaniçin sözlərinə görə, tez-tez baş verən [[quraqlıq]]lar və [[epidemiya]]lar səbəbindən Krım xanının hakimiyyəti altında çöllərdə yaşayan köçəri Noqay tatarlarının bəziləri yeganə etibarlı dolanışıq vasitəsi kimi qul ticarəti ilə məşğul olurdular. === Siyasi səbəbləri === Krım xanlığı Qızıl Ordanın süqutundan bəri ayrıca siyasi qurum kimi mövcud olmuşdur. Sonradan Krım xanları Rusiya dövləti ilə Litva Böyük Hersoqluğu (1569-cu ildən bəri Polşa-Litva Birliyi) arasındakı gərginlikdən istifadə edərək, bir və ya digər tərəflə ittifaqlar quraraq, bununla da müttəfiqlərindən əhəmiyyətli faydalar və düşmən ərazilərinə basqın etmək üçün rəsmi bəhanə əldə etmişlər. 1500-1503-cü illər Rusiya-Litva müharibəsi zamanı Krım tatarları III İvanla ittifaq saxlayaraq Litva Knyazlığının dərinliklərinə nüfuz etmişlər. Onun hakimiyyətinin sonlarına yaxın Rusiya-Krım münasibətləri pisləşməyə başlamışdır. Krım tatarlarının Rusiya knyazlıqlarına basqınları 1507-ci ildə başlamışdır. "Mümkün inkar" prinsipi Krım xanlarına siyasi manevrlər üçün geniş imkanlar vermişdir. Hətta rəsmi sülh dövrlərində belə, onlar həmişə nüfuzlu bəylərinin və murzalarının özbaşına hərəkətlərinə işarə edə bilirdilər. Onlar ildə onlarla, bəzən yüzlərlə kiçik dəstələrlə basqınlar həyata keçirirdilər və bu basqınların qarşısı heç bir müqavilə ilə alınmırdı. Əslində, daxili siyasi və iqtisadi səbəblərə görə xanlar kənd təsərrüfatı torpaqlarına və işçi qüvvəsinə sahib olan qəbilə aristokratiyasına qulları ələ keçirmək üçün müntəzəm imkanlar yaratmağa məcbur idilər və tez-tez düşmənləri ilə mövcud gizli razılaşmalardan asılı olaraq çambulalarını (uçuş dəstələrini) şəxsən bir və ya digər dövlətin torpaqlarına göndərirdilər. 1l71rm1xp8aq0jw5x8kqg0mn78werl3 8985635 8985634 2026-07-02T06:06:21Z Kərimova Xəyalə 186427 /* Səbəbləri */ 8985635 wikitext text/x-wiki == == {{iş gedir}} '''Krım və Noqayların Rus torpaqlarına basqınları''' — [[Krım xanlığı]]nın müstəqilliyindən sonra [[XV əsr]]in sonlarında başlayan və basqınların və kölə ticarətininReç Pospolita geniş yayıldığı [[Krım xanlarının siyahısı|Krım xanlıqlarının]] və [[Noqaylar]]ın Rus torpaqlarına müntəzəm hücumları idi. Basqınlar demək olar ki, hər yay<ref name="Davies"/> baş verən [[XVI əsr|XVI]] və [[XVII əsr]]lərdə ən yüksək intensivliyinə çatdı və [[XVIII əsr]]in sonlarında [[Rusiya imperiyasının Krımı ilhaq etməsi|Krım xanlığının Rusiya imperiyası tərəfindən ilhaq edilməsinə]] qədər bir qədər az intensivliklə davam etdi. Bu dövrdə Rusiya dövləti ilə Reç Pospolita (1569-cu ilə qədər Litva Böyük Hersoqluğu) arasında siyasi cəhətdən bölünmüş Rusiya torpaqlarına basqınların əsas məqsədi<ref name="matsuki"/> Osmanlı imperiyasında və qonşu Aralıq dənizi dövlətlərində (xristian dövlətləri də daxil olmaqla) köləliyə satılan və ya Krım xanlığının özündə kölə kimi qalan yasirlərin - kölələrin əsir götürülməsi idi. Bəzən əsirlərin mənşə ölkələrinə və ya qohumlarına onları fidyə etmək imkanı verilirdi. Bu məqsədlə Rusiya dövləti xüsusi vergilər yığırdı<ref>Полоняничные деньги // Большой юридический словарь / Под ред. А. Я. Сухарева. — 3-e изд., перераб. и доп. — М.: ИНФРА-М, 2006</ref>. Hər iki dövlət həmçinin vaxtaşırı Krım xanına gələcək basqınlar üçün fidyə olaraq sözdə pominki ödəyirdi<ref name="Хорошкевич" /><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |title=Istorii︠a︡ Ukrainskoĭ SSR: Razvitie feodalizma. Narastanie antifeodalʹnoĭ i osvoboditelʹnoĭ borʹby. Vtorai︠a︡ polovina XIII : pervai︠a︡ polovina XVII v, 1982 |access-date=2020-01-03 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111154244/https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |url-status=live }}</ref>. Basqınlar Rusiyanın və Reç Pospolitanın həm insan, həm də maddi resurslarına ciddi ziyan vururdu. Onlardan qorunmaq üçün Rusiya dövləti abatis sisteminin qurulması və sərhəd xidmətinin saxlanılması da daxil olmaqla geniş və bahalı tədbirlər gördü. Krım tatarları və noqayların basqın təhlükəsi [[Vəhşi çöl|Vəhşi çölün]] münbit çöl ərazilərinin inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə mane oldu və burada tammiqyaslı məskunlaşma yalnız təhlükə aradan qaldırıldıqdan sonra mümkün oldu. Əsrlər boyu davam edən basqınlar [[Zaporojya]] və Don kazaklarının inkişafında da mühüm rol oynadı. == Səbəbləri == === İqtisadi səbəbləri === Kişi tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsini əhatə edən basqınların əsas iqtisadi məqsədi maddi malların talan edilməsi və ən əsası, əsasən Osmanlı imperiyası bazarlarına tədarük edilən, bəziləri isə Krım kölə bazarlarına göndərilən satılan insanlar olan yasirlərin əldə edilməsi idi. Müasir tarixçilərə görə, köçəri əhali arasında sənətkarlığın və digər ticarət formalarının inkişaf etməməsi<ref name="Яворницкий">Яворницький Д. І. Історія запорозьких козаків. У 3-х т. ‒ Т. 1. АН Української РСР. Археографічна комісія, Інститут історії. ‒ К.: Наукова думка, 1990. — С. 331—342</ref> səbəbindən kölə ticarəti Krım xanlığı və Noqay Ordasının<ref name=":1" /><ref name="matsuki">Eizo Matsuki, «{{cite web |url = http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |title = The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves |archive-url = https://web.archive.org/web/20170906090812/http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |archive-date = 2017-09-06 }}: an Aspect of Muscovite-Crimean Relations in the 16th and 17th Centuries», Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University, p. 176</ref><ref>Kizilov, Mikhail. {{cite web |url = https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |title = Slave Trade in the Early Modern Crimea From the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources |archive-url = https://web.archive.org/web/20131107164329/https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |archive-date = 2013-11-07 }}. Journal of Early Modern History, 2007. P. 6</ref> zadəganları üçün əsas gəlir mənbəyi idi. Krım xanı da qənimətin onda birini alırdı<ref name=":0" />. Krımdakı əsas kölə bazarı bugünkü [[Feodosiya]] olan Kefe idi. Basqınların ikinci ən vacib məqsədi at və mal-qara oğurluğu idi<ref name=":1" /><ref name=":4" />. Krım xanları özlərini vassal elan edən Osmanlı imperiyası 15-ci əsrin sonlarında sahil Krım şəhərlərini birbaşa nəzarətə götürdükdən sonra basqınlar Krım tatarları və noqaylar üçün zəruri hala gəldi<ref name="БРЭ">{{БРЭ|статья=Крымских ханов набеги|ссылка=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|том=16|страницы=163|архив=https://web.archive.org/web/20220930014132/https://bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|архив дата=2022-09-30}}</ref>. Əvvəllər xanın çiçəklənməsi ticarət icazəsi üçün [[Genuya Respublikası|Genuya]] koloniyalarından və Yunan şəhərlərindən haqq toplamaq və ticarətlərini qorumaq əsasında idi, tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsi isə onlar üçün kənd təsərrüfatı istehsalında ixtisaslaşırdı. [[Osmanlılar]]ın gəlişi ilə bu mövcud rol bölgüsü pozuldu, taxıl ticarəti zəiflədi və Xan və onun təbəələri ənənəvi gəlirlərini itirdilər. Nəticədə, onlar yeni sərvət mənbələri axtarmağa məcbur oldular. Həll yolu köçəri, yırtıcı həyat tərzinə keçmək idi ki, bu da onlara [[Qara dəniz]] ticarətinə yenidən inteqrasiya olmağa və Osmanlı imperiyasında çox tələb olunan mal olan mal-qara ticarəti ilə məşğul olaraq gəlirli bir yer tutmağa imkan verdi<ref name="Davies"/><ref name=":3">{{Cite web|url=https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|title=Крымское ханство. Экономика|author=|website=|quote=Эти экспедиции, которые потом вошли в обычную практику в Крыму, были целиком и полностью обусловлены негаснущим спросом на невольничью рабочую силу в Османской империи. <...>Потому в той же мере, в какой приведённый вами образец кабинетной пропаганды, выдуманный, конечно, с целью обосновать сталинскую депортацию, является грубой ложью, в той же самой мере являлось чистой правдой представление о Крыме современников тех событий, в глазах которых Крым – даже несмотря на нечастые эпизоды позитивного сотрудничества с ним – в большинстве случаев выглядел ненасытной прорвой, пожирающей людей.|date=|publisher=Крым.Реалии|lang=ru|access-date=2019-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828132351/https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|archive-date=2019-08-28|url-status=live}}</ref>. Mariya İvaniçin sözlərinə görə, tez-tez baş verən [[quraqlıq]]lar və [[epidemiya]]lar səbəbindən Krım xanının hakimiyyəti altında çöllərdə yaşayan köçəri Noqay tatarlarının bəziləri yeganə etibarlı dolanışıq vasitəsi kimi qul ticarəti ilə məşğul olurdular<ref>{{Kitab3 | автор = Maria Ivanics | часть = Enslavement, slave labour and treatment of captives in the Crimean Khanate | ссылка часть = https://brill.com/abstract/book/edcoll/9789047421610/Bej.9789004157040.i-256_012.xml | заглавие = Ransom Slavery along the Ottoman Borders (Early Fifteenth–Early Eighteenth Centuries) | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = G. Dávid and P. Fodor | издание = | место = | издательство = | год = 2007 | volume = 37 | pages = 193—195 | columns = | allpages = | серия = The Ottoman Empire and its Heritage | isbn = 978 90 04 15704 0 | doi = | тираж = | ref = }}</ref>. === Siyasi səbəbləri === Krım xanlığı Qızıl Ordanın süqutundan bəri ayrıca siyasi qurum kimi mövcud olmuşdur. Sonradan Krım xanları Rusiya dövləti ilə Litva Böyük Hersoqluğu (1569-cu ildən bəri Polşa-Litva Birliyi) arasındakı gərginlikdən istifadə edərək, bir və ya digər tərəflə ittifaqlar quraraq, bununla da müttəfiqlərindən əhəmiyyətli faydalar və düşmən ərazilərinə basqın etmək üçün rəsmi bəhanə əldə etmişlər. 1500-1503-cü illər Rusiya-Litva müharibəsi zamanı Krım tatarları III İvanla ittifaq saxlayaraq Litva Knyazlığının dərinliklərinə nüfuz etmişlər. Onun hakimiyyətinin sonlarına yaxın Rusiya-Krım münasibətləri pisləşməyə başlamışdır. Krım tatarlarının Rusiya knyazlıqlarına basqınları 1507-ci ildə başlamışdır. "Mümkün inkar" prinsipi Krım xanlarına siyasi manevrlər üçün geniş imkanlar vermişdir. Hətta rəsmi sülh dövrlərində belə, onlar həmişə nüfuzlu bəylərinin və murzalarının özbaşına hərəkətlərinə işarə edə bilirdilər. Onlar ildə onlarla, bəzən yüzlərlə kiçik dəstələrlə basqınlar həyata keçirirdilər və bu basqınların qarşısı heç bir müqavilə ilə alınmırdı. Əslində, daxili siyasi və iqtisadi səbəblərə görə xanlar kənd təsərrüfatı torpaqlarına və işçi qüvvəsinə sahib olan qəbilə aristokratiyasına qulları ələ keçirmək üçün müntəzəm imkanlar yaratmağa məcbur idilər və tez-tez düşmənləri ilə mövcud gizli razılaşmalardan asılı olaraq çambulalarını (uçuş dəstələrini) şəxsən bir və ya digər dövlətin torpaqlarına göndərirdilər. tto8boorocgo2gxm9thdt1cvq9jt26l 8985641 8985635 2026-07-02T06:18:07Z Kərimova Xəyalə 186427 /* Siyasi səbəbləri */ 8985641 wikitext text/x-wiki == == {{iş gedir}} '''Krım və Noqayların Rus torpaqlarına basqınları''' — [[Krım xanlığı]]nın müstəqilliyindən sonra [[XV əsr]]in sonlarında başlayan və basqınların və kölə ticarətininReç Pospolita geniş yayıldığı [[Krım xanlarının siyahısı|Krım xanlıqlarının]] və [[Noqaylar]]ın Rus torpaqlarına müntəzəm hücumları idi. Basqınlar demək olar ki, hər yay<ref name="Davies"/> baş verən [[XVI əsr|XVI]] və [[XVII əsr]]lərdə ən yüksək intensivliyinə çatdı və [[XVIII əsr]]in sonlarında [[Rusiya imperiyasının Krımı ilhaq etməsi|Krım xanlığının Rusiya imperiyası tərəfindən ilhaq edilməsinə]] qədər bir qədər az intensivliklə davam etdi. Bu dövrdə Rusiya dövləti ilə Reç Pospolita (1569-cu ilə qədər Litva Böyük Hersoqluğu) arasında siyasi cəhətdən bölünmüş Rusiya torpaqlarına basqınların əsas məqsədi<ref name="matsuki"/> Osmanlı imperiyasında və qonşu Aralıq dənizi dövlətlərində (xristian dövlətləri də daxil olmaqla) köləliyə satılan və ya Krım xanlığının özündə kölə kimi qalan yasirlərin - kölələrin əsir götürülməsi idi. Bəzən əsirlərin mənşə ölkələrinə və ya qohumlarına onları fidyə etmək imkanı verilirdi. Bu məqsədlə Rusiya dövləti xüsusi vergilər yığırdı<ref>Полоняничные деньги // Большой юридический словарь / Под ред. А. Я. Сухарева. — 3-e изд., перераб. и доп. — М.: ИНФРА-М, 2006</ref>. Hər iki dövlət həmçinin vaxtaşırı Krım xanına gələcək basqınlar üçün fidyə olaraq sözdə pominki ödəyirdi<ref name="Хорошкевич" /><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |title=Istorii︠a︡ Ukrainskoĭ SSR: Razvitie feodalizma. Narastanie antifeodalʹnoĭ i osvoboditelʹnoĭ borʹby. Vtorai︠a︡ polovina XIII : pervai︠a︡ polovina XVII v, 1982 |access-date=2020-01-03 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111154244/https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |url-status=live }}</ref>. Basqınlar Rusiyanın və Reç Pospolitanın həm insan, həm də maddi resurslarına ciddi ziyan vururdu. Onlardan qorunmaq üçün Rusiya dövləti abatis sisteminin qurulması və sərhəd xidmətinin saxlanılması da daxil olmaqla geniş və bahalı tədbirlər gördü. Krım tatarları və noqayların basqın təhlükəsi [[Vəhşi çöl|Vəhşi çölün]] münbit çöl ərazilərinin inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə mane oldu və burada tammiqyaslı məskunlaşma yalnız təhlükə aradan qaldırıldıqdan sonra mümkün oldu. Əsrlər boyu davam edən basqınlar [[Zaporojya]] və Don kazaklarının inkişafında da mühüm rol oynadı. == Səbəbləri == === İqtisadi səbəbləri === Kişi tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsini əhatə edən basqınların əsas iqtisadi məqsədi maddi malların talan edilməsi və ən əsası, əsasən Osmanlı imperiyası bazarlarına tədarük edilən, bəziləri isə Krım kölə bazarlarına göndərilən satılan insanlar olan yasirlərin əldə edilməsi idi. Müasir tarixçilərə görə, köçəri əhali arasında sənətkarlığın və digər ticarət formalarının inkişaf etməməsi<ref name="Яворницкий">Яворницький Д. І. Історія запорозьких козаків. У 3-х т. ‒ Т. 1. АН Української РСР. Археографічна комісія, Інститут історії. ‒ К.: Наукова думка, 1990. — С. 331—342</ref> səbəbindən kölə ticarəti Krım xanlığı və Noqay Ordasının<ref name=":1" /><ref name="matsuki">Eizo Matsuki, «{{cite web |url = http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |title = The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves |archive-url = https://web.archive.org/web/20170906090812/http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |archive-date = 2017-09-06 }}: an Aspect of Muscovite-Crimean Relations in the 16th and 17th Centuries», Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University, p. 176</ref><ref>Kizilov, Mikhail. {{cite web |url = https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |title = Slave Trade in the Early Modern Crimea From the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources |archive-url = https://web.archive.org/web/20131107164329/https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |archive-date = 2013-11-07 }}. Journal of Early Modern History, 2007. P. 6</ref> zadəganları üçün əsas gəlir mənbəyi idi. Krım xanı da qənimətin onda birini alırdı<ref name=":0" />. Krımdakı əsas kölə bazarı bugünkü [[Feodosiya]] olan Kefe idi. Basqınların ikinci ən vacib məqsədi at və mal-qara oğurluğu idi<ref name=":1" /><ref name=":4" />. Krım xanları özlərini vassal elan edən Osmanlı imperiyası 15-ci əsrin sonlarında sahil Krım şəhərlərini birbaşa nəzarətə götürdükdən sonra basqınlar Krım tatarları və noqaylar üçün zəruri hala gəldi<ref name="БРЭ">{{БРЭ|статья=Крымских ханов набеги|ссылка=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|том=16|страницы=163|архив=https://web.archive.org/web/20220930014132/https://bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|архив дата=2022-09-30}}</ref>. Əvvəllər xanın çiçəklənməsi ticarət icazəsi üçün [[Genuya Respublikası|Genuya]] koloniyalarından və Yunan şəhərlərindən haqq toplamaq və ticarətlərini qorumaq əsasında idi, tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsi isə onlar üçün kənd təsərrüfatı istehsalında ixtisaslaşırdı. [[Osmanlılar]]ın gəlişi ilə bu mövcud rol bölgüsü pozuldu, taxıl ticarəti zəiflədi və Xan və onun təbəələri ənənəvi gəlirlərini itirdilər. Nəticədə, onlar yeni sərvət mənbələri axtarmağa məcbur oldular. Həll yolu köçəri, yırtıcı həyat tərzinə keçmək idi ki, bu da onlara [[Qara dəniz]] ticarətinə yenidən inteqrasiya olmağa və Osmanlı imperiyasında çox tələb olunan mal olan mal-qara ticarəti ilə məşğul olaraq gəlirli bir yer tutmağa imkan verdi<ref name="Davies"/><ref name=":3">{{Cite web|url=https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|title=Крымское ханство. Экономика|author=|website=|quote=Эти экспедиции, которые потом вошли в обычную практику в Крыму, были целиком и полностью обусловлены негаснущим спросом на невольничью рабочую силу в Османской империи. <...>Потому в той же мере, в какой приведённый вами образец кабинетной пропаганды, выдуманный, конечно, с целью обосновать сталинскую депортацию, является грубой ложью, в той же самой мере являлось чистой правдой представление о Крыме современников тех событий, в глазах которых Крым – даже несмотря на нечастые эпизоды позитивного сотрудничества с ним – в большинстве случаев выглядел ненасытной прорвой, пожирающей людей.|date=|publisher=Крым.Реалии|lang=ru|access-date=2019-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828132351/https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|archive-date=2019-08-28|url-status=live}}</ref>. Mariya İvaniçin sözlərinə görə, tez-tez baş verən [[quraqlıq]]lar və [[epidemiya]]lar səbəbindən Krım xanının hakimiyyəti altında çöllərdə yaşayan köçəri Noqay tatarlarının bəziləri yeganə etibarlı dolanışıq vasitəsi kimi qul ticarəti ilə məşğul olurdular<ref>{{Kitab3 | автор = Maria Ivanics | часть = Enslavement, slave labour and treatment of captives in the Crimean Khanate | ссылка часть = https://brill.com/abstract/book/edcoll/9789047421610/Bej.9789004157040.i-256_012.xml | заглавие = Ransom Slavery along the Ottoman Borders (Early Fifteenth–Early Eighteenth Centuries) | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = G. Dávid and P. Fodor | издание = | место = | издательство = | год = 2007 | volume = 37 | pages = 193—195 | columns = | allpages = | серия = The Ottoman Empire and its Heritage | isbn = 978 90 04 15704 0 | doi = | тираж = | ref = }}</ref>. === Siyasi səbəbləri === Krım xanlığı [[Qızıl Orda]]nın süqutundan bəri ayrıca siyasi qurum kimi mövcud olmuşdur. Sonradan Krım xanları Rusiya dövləti ilə [[Böyük Litva knyazlığı]] (1569-cu ildən bəri [[Reç Pospolita]]) arasındakı gərginlikdən istifadə edərək, bir və ya digər tərəflə ittifaqlar quraraq, bununla da müttəfiqlərindən əhəmiyyətli faydalar<ref name="Соловьёв">[[Соловьёв, Сергей Михайлович (историк)|С. М. Соловьёв]]. {{cite web |url = http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |title = История России с древнейших времён |archive-url = https://web.archive.org/web/20080927110937/http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |archive-date = 2008-09-27 }}.: ''крымским татарам выгоднее было брать подарки с обоих государств, Московского и Литовского, обещать свою помощь тому, кто больше даст, обещать, а на самом деле, взяв деньги с обоих, опустошать владения обоих, пользуясь их взаимною враждою. С этих пор сношения обоих государств, и Московского и Литовского, с крымцами принимают характер задаривания разбойников, которые не сдерживаются никаким договором, никакими клятвами.''</ref> və düşmən ərazilərinə basqın etmək üçün rəsmi bəhanə əldə etmişlər. 1500-1503-cü illər Rusiya-Litva müharibəsi zamanı Krım tatarları [[III İvan|III İvanla]] ittifaq saxlayaraq Litva knyazlığının dərinliklərinə nüfuz etmişlər. Onun hakimiyyətinin sonlarına yaxın Rusiya-Krım münasibətləri pisləşməyə başlamışdır. [[Krım tatarları]]nın Rusiya knyazlıqlarına basqınları 1507-ci ildə başlamışdır<ref name="БРЭ"/>. "Mümkün inkar" prinsipi Krım xanlarına siyasi manevrlər üçün geniş imkanlar vermişdir. Hətta rəsmi sülh dövrlərində belə, onlar həmişə nüfuzlu [[bəy]]lərinin və [[mirzə]]lərinin özbaşına hərəkətlərinə işarə edə bilirdilər. Onlar ildə onlarla, bəzən yüzlərlə kiçik dəstələrlə basqınlar həyata keçirirdilər<ref>Brian J. Boeck, Imperial Boundaries: Cossack Communities and Empire-Building in the Age of Peter the Great. xii + 255 pp., maps. Cambridge: Cambridge University Press, 2009</ref> və bu basqınların qarşısı heç bir [[müqavilə]] ilə alınmırdı<ref name="БРЭ"/>. Əslində, daxili siyasi və iqtisadi səbəblərə görə xanlar kənd təsərrüfatı torpaqlarına və işçi qüvvəsinə sahib olan qəbilə [[aristokratiya]]sına [[qul]]ları ələ keçirmək üçün müntəzəm imkanlar yaratmağa məcbur idilər<ref name="Davies">Brian L. Davies. Warfare, State and Society on the Black Sea Steppe: 1500—1700 (London/New York: Routledge, 2007), p. 23—27.</ref><ref name=":3" /> və tez-tez düşmənləri ilə mövcud gizli razılaşmalardan asılı olaraq çambulalarını (uçuş dəstələrini) şəxsən bir və ya digər dövlətin torpaqlarına göndərirdilər<ref name=":1" /><ref name="Соловьёв" />. fz3s8chlv59yed0zofdx5f5gicm64pm 8985644 8985641 2026-07-02T06:21:27Z Kərimova Xəyalə 186427 8985644 wikitext text/x-wiki == == {{iş gedir}} '''Krım və Noqayların Rus torpaqlarına basqınları''' — [[Krım xanlığı]]nın müstəqilliyindən sonra [[XV əsr]]in sonlarında başlayan və basqınların və kölə ticarətininReç Pospolita geniş yayıldığı [[Krım xanlarının siyahısı|Krım xanlıqlarının]] və [[Noqaylar]]ın Rus torpaqlarına müntəzəm hücumları idi. Basqınlar demək olar ki, hər yay<ref name="Davies"/> baş verən [[XVI əsr|XVI]] və [[XVII əsr]]lərdə ən yüksək intensivliyinə çatdı və [[XVIII əsr]]in sonlarında [[Rusiya imperiyasının Krımı ilhaq etməsi|Krım xanlığının Rusiya imperiyası tərəfindən ilhaq edilməsinə]] qədər bir qədər az intensivliklə davam etdi. Bu dövrdə Rusiya dövləti ilə Reç Pospolita (1569-cu ilə qədər Litva Böyük Hersoqluğu) arasında siyasi cəhətdən bölünmüş Rusiya torpaqlarına basqınların əsas məqsədi<ref name="matsuki"/> Osmanlı imperiyasında və qonşu Aralıq dənizi dövlətlərində (xristian dövlətləri də daxil olmaqla) köləliyə satılan və ya Krım xanlığının özündə kölə kimi qalan yasirlərin - kölələrin əsir götürülməsi idi. Bəzən əsirlərin mənşə ölkələrinə və ya qohumlarına onları fidyə etmək imkanı verilirdi. Bu məqsədlə Rusiya dövləti xüsusi vergilər yığırdı<ref>Полоняничные деньги // Большой юридический словарь / Под ред. А. Я. Сухарева. — 3-e изд., перераб. и доп. — М.: ИНФРА-М, 2006</ref>. Hər iki dövlət həmçinin vaxtaşırı Krım xanına gələcək basqınlar üçün fidyə olaraq sözdə pominki ödəyirdi<ref name="Хорошкевич">[[Хорошкевич, Анна Леонидовна|Хорошкевич А. Л.]] Русь и Крым: от союза к противостоянию. Конец XV — начало XVI вв. М.: Эдиториал УРСС, 2001. — С. 315</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |title=Istorii︠a︡ Ukrainskoĭ SSR: Razvitie feodalizma. Narastanie antifeodalʹnoĭ i osvoboditelʹnoĭ borʹby. Vtorai︠a︡ polovina XIII : pervai︠a︡ polovina XVII v, 1982 |access-date=2020-01-03 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111154244/https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |url-status=live }}</ref>. Basqınlar Rusiyanın və Reç Pospolitanın həm insan, həm də maddi resurslarına ciddi ziyan vururdu. Onlardan qorunmaq üçün Rusiya dövləti abatis sisteminin qurulması və sərhəd xidmətinin saxlanılması da daxil olmaqla geniş və bahalı tədbirlər gördü. Krım tatarları və noqayların basqın təhlükəsi [[Vəhşi çöl|Vəhşi çölün]] münbit çöl ərazilərinin inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə mane oldu və burada tammiqyaslı məskunlaşma yalnız təhlükə aradan qaldırıldıqdan sonra mümkün oldu. Əsrlər boyu davam edən basqınlar [[Zaporojya]] və Don kazaklarının inkişafında da mühüm rol oynadı. == Səbəbləri == === İqtisadi səbəbləri === Kişi tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsini əhatə edən basqınların əsas iqtisadi məqsədi maddi malların talan edilməsi və ən əsası, əsasən Osmanlı imperiyası bazarlarına tədarük edilən, bəziləri isə Krım kölə bazarlarına göndərilən satılan insanlar olan yasirlərin əldə edilməsi idi. Müasir tarixçilərə görə, köçəri əhali arasında sənətkarlığın və digər ticarət formalarının inkişaf etməməsi<ref name="Яворницкий">Яворницький Д. І. Історія запорозьких козаків. У 3-х т. ‒ Т. 1. АН Української РСР. Археографічна комісія, Інститут історії. ‒ К.: Наукова думка, 1990. — С. 331—342</ref> səbəbindən kölə ticarəti Krım xanlığı və Noqay Ordasının<ref name=":1" /><ref name="matsuki">Eizo Matsuki, «{{cite web |url = http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |title = The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves |archive-url = https://web.archive.org/web/20170906090812/http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |archive-date = 2017-09-06 }}: an Aspect of Muscovite-Crimean Relations in the 16th and 17th Centuries», Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University, p. 176</ref><ref>Kizilov, Mikhail. {{cite web |url = https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |title = Slave Trade in the Early Modern Crimea From the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources |archive-url = https://web.archive.org/web/20131107164329/https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |archive-date = 2013-11-07 }}. Journal of Early Modern History, 2007. P. 6</ref> zadəganları üçün əsas gəlir mənbəyi idi. Krım xanı da qənimətin onda birini alırdı<ref name=":0" />. Krımdakı əsas kölə bazarı bugünkü [[Feodosiya]] olan Kefe idi. Basqınların ikinci ən vacib məqsədi at və mal-qara oğurluğu idi<ref name=":1" /><ref name=":4" />. Krım xanları özlərini vassal elan edən Osmanlı imperiyası 15-ci əsrin sonlarında sahil Krım şəhərlərini birbaşa nəzarətə götürdükdən sonra basqınlar Krım tatarları və noqaylar üçün zəruri hala gəldi<ref name="БРЭ">{{БРЭ|статья=Крымских ханов набеги|ссылка=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|том=16|страницы=163|архив=https://web.archive.org/web/20220930014132/https://bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|архив дата=2022-09-30}}</ref>. Əvvəllər xanın çiçəklənməsi ticarət icazəsi üçün [[Genuya Respublikası|Genuya]] koloniyalarından və Yunan şəhərlərindən haqq toplamaq və ticarətlərini qorumaq əsasında idi, tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsi isə onlar üçün kənd təsərrüfatı istehsalında ixtisaslaşırdı. [[Osmanlılar]]ın gəlişi ilə bu mövcud rol bölgüsü pozuldu, taxıl ticarəti zəiflədi və Xan və onun təbəələri ənənəvi gəlirlərini itirdilər. Nəticədə, onlar yeni sərvət mənbələri axtarmağa məcbur oldular. Həll yolu köçəri, yırtıcı həyat tərzinə keçmək idi ki, bu da onlara [[Qara dəniz]] ticarətinə yenidən inteqrasiya olmağa və Osmanlı imperiyasında çox tələb olunan mal olan mal-qara ticarəti ilə məşğul olaraq gəlirli bir yer tutmağa imkan verdi<ref name="Davies"/><ref name=":3">{{Cite web|url=https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|title=Крымское ханство. Экономика|author=|website=|quote=Эти экспедиции, которые потом вошли в обычную практику в Крыму, были целиком и полностью обусловлены негаснущим спросом на невольничью рабочую силу в Османской империи. <...>Потому в той же мере, в какой приведённый вами образец кабинетной пропаганды, выдуманный, конечно, с целью обосновать сталинскую депортацию, является грубой ложью, в той же самой мере являлось чистой правдой представление о Крыме современников тех событий, в глазах которых Крым – даже несмотря на нечастые эпизоды позитивного сотрудничества с ним – в большинстве случаев выглядел ненасытной прорвой, пожирающей людей.|date=|publisher=Крым.Реалии|lang=ru|access-date=2019-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828132351/https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|archive-date=2019-08-28|url-status=live}}</ref>. Mariya İvaniçin sözlərinə görə, tez-tez baş verən [[quraqlıq]]lar və [[epidemiya]]lar səbəbindən Krım xanının hakimiyyəti altında çöllərdə yaşayan köçəri Noqay tatarlarının bəziləri yeganə etibarlı dolanışıq vasitəsi kimi qul ticarəti ilə məşğul olurdular<ref>{{Kitab3 | автор = Maria Ivanics | часть = Enslavement, slave labour and treatment of captives in the Crimean Khanate | ссылка часть = https://brill.com/abstract/book/edcoll/9789047421610/Bej.9789004157040.i-256_012.xml | заглавие = Ransom Slavery along the Ottoman Borders (Early Fifteenth–Early Eighteenth Centuries) | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = G. Dávid and P. Fodor | издание = | место = | издательство = | год = 2007 | volume = 37 | pages = 193—195 | columns = | allpages = | серия = The Ottoman Empire and its Heritage | isbn = 978 90 04 15704 0 | doi = | тираж = | ref = }}</ref>. === Siyasi səbəbləri === Krım xanlığı [[Qızıl Orda]]nın süqutundan bəri ayrıca siyasi qurum kimi mövcud olmuşdur. Sonradan Krım xanları Rusiya dövləti ilə [[Böyük Litva knyazlığı]] (1569-cu ildən bəri [[Reç Pospolita]]) arasındakı gərginlikdən istifadə edərək, bir və ya digər tərəflə ittifaqlar quraraq, bununla da müttəfiqlərindən əhəmiyyətli faydalar<ref name="Соловьёв">[[Соловьёв, Сергей Михайлович (историк)|С. М. Соловьёв]]. {{cite web |url = http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |title = История России с древнейших времён |archive-url = https://web.archive.org/web/20080927110937/http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |archive-date = 2008-09-27 }}.: ''крымским татарам выгоднее было брать подарки с обоих государств, Московского и Литовского, обещать свою помощь тому, кто больше даст, обещать, а на самом деле, взяв деньги с обоих, опустошать владения обоих, пользуясь их взаимною враждою. С этих пор сношения обоих государств, и Московского и Литовского, с крымцами принимают характер задаривания разбойников, которые не сдерживаются никаким договором, никакими клятвами.''</ref> və düşmən ərazilərinə basqın etmək üçün rəsmi bəhanə əldə etmişlər. 1500-1503-cü illər Rusiya-Litva müharibəsi zamanı Krım tatarları [[III İvan|III İvanla]] ittifaq saxlayaraq Litva knyazlığının dərinliklərinə nüfuz etmişlər. Onun hakimiyyətinin sonlarına yaxın Rusiya-Krım münasibətləri pisləşməyə başlamışdır. [[Krım tatarları]]nın Rusiya knyazlıqlarına basqınları 1507-ci ildə başlamışdır<ref name="БРЭ"/>. "Mümkün inkar" prinsipi Krım xanlarına siyasi manevrlər üçün geniş imkanlar vermişdir. Hətta rəsmi sülh dövrlərində belə, onlar həmişə nüfuzlu [[bəy]]lərinin və [[mirzə]]lərinin özbaşına hərəkətlərinə işarə edə bilirdilər. Onlar ildə onlarla, bəzən yüzlərlə kiçik dəstələrlə basqınlar həyata keçirirdilər<ref>Brian J. Boeck, Imperial Boundaries: Cossack Communities and Empire-Building in the Age of Peter the Great. xii + 255 pp., maps. Cambridge: Cambridge University Press, 2009</ref> və bu basqınların qarşısı heç bir [[müqavilə]] ilə alınmırdı<ref name="БРЭ"/>. Əslində, daxili siyasi və iqtisadi səbəblərə görə xanlar kənd təsərrüfatı torpaqlarına və işçi qüvvəsinə sahib olan qəbilə [[aristokratiya]]sına [[qul]]ları ələ keçirmək üçün müntəzəm imkanlar yaratmağa məcbur idilər<ref name="Davies">Brian L. Davies. Warfare, State and Society on the Black Sea Steppe: 1500—1700 (London/New York: Routledge, 2007), p. 23—27.</ref><ref name=":3" /> və tez-tez düşmənləri ilə mövcud gizli razılaşmalardan asılı olaraq çambulalarını (uçuş dəstələrini) şəxsən bir və ya digər dövlətin torpaqlarına göndərirdilər<ref name=":1" /><ref name="Соловьёв" />. ct8bz7y8dghkeaf9wotoo7nlhbys0ty 8985648 8985644 2026-07-02T06:30:42Z Kərimova Xəyalə 186427 /* İqtisadi səbəbləri */ 8985648 wikitext text/x-wiki == == {{iş gedir}} '''Krım və Noqayların Rus torpaqlarına basqınları''' — [[Krım xanlığı]]nın müstəqilliyindən sonra [[XV əsr]]in sonlarında başlayan və basqınların və kölə ticarətininReç Pospolita geniş yayıldığı [[Krım xanlarının siyahısı|Krım xanlıqlarının]] və [[Noqaylar]]ın Rus torpaqlarına müntəzəm hücumları idi. Basqınlar demək olar ki, hər yay<ref name="Davies"/> baş verən [[XVI əsr|XVI]] və [[XVII əsr]]lərdə ən yüksək intensivliyinə çatdı və [[XVIII əsr]]in sonlarında [[Rusiya imperiyasının Krımı ilhaq etməsi|Krım xanlığının Rusiya imperiyası tərəfindən ilhaq edilməsinə]] qədər bir qədər az intensivliklə davam etdi. Bu dövrdə Rusiya dövləti ilə Reç Pospolita (1569-cu ilə qədər Litva Böyük Hersoqluğu) arasında siyasi cəhətdən bölünmüş Rusiya torpaqlarına basqınların əsas məqsədi<ref name="matsuki"/> Osmanlı imperiyasında və qonşu Aralıq dənizi dövlətlərində (xristian dövlətləri də daxil olmaqla) köləliyə satılan və ya Krım xanlığının özündə kölə kimi qalan yasirlərin - kölələrin əsir götürülməsi idi. Bəzən əsirlərin mənşə ölkələrinə və ya qohumlarına onları fidyə etmək imkanı verilirdi. Bu məqsədlə Rusiya dövləti xüsusi vergilər yığırdı<ref>Полоняничные деньги // Большой юридический словарь / Под ред. А. Я. Сухарева. — 3-e изд., перераб. и доп. — М.: ИНФРА-М, 2006</ref>. Hər iki dövlət həmçinin vaxtaşırı Krım xanına gələcək basqınlar üçün fidyə olaraq sözdə pominki ödəyirdi<ref name="Хорошкевич">[[Хорошкевич, Анна Леонидовна|Хорошкевич А. Л.]] Русь и Крым: от союза к противостоянию. Конец XV — начало XVI вв. М.: Эдиториал УРСС, 2001. — С. 315</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |title=Istorii︠a︡ Ukrainskoĭ SSR: Razvitie feodalizma. Narastanie antifeodalʹnoĭ i osvoboditelʹnoĭ borʹby. Vtorai︠a︡ polovina XIII : pervai︠a︡ polovina XVII v, 1982 |access-date=2020-01-03 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111154244/https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |url-status=live }}</ref>. Basqınlar Rusiyanın və Reç Pospolitanın həm insan, həm də maddi resurslarına ciddi ziyan vururdu. Onlardan qorunmaq üçün Rusiya dövləti abatis sisteminin qurulması və sərhəd xidmətinin saxlanılması da daxil olmaqla geniş və bahalı tədbirlər gördü. Krım tatarları və noqayların basqın təhlükəsi [[Vəhşi çöl|Vəhşi çölün]] münbit çöl ərazilərinin inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə mane oldu və burada tammiqyaslı məskunlaşma yalnız təhlükə aradan qaldırıldıqdan sonra mümkün oldu. Əsrlər boyu davam edən basqınlar [[Zaporojya]] və Don kazaklarının inkişafında da mühüm rol oynadı. == Səbəbləri == === İqtisadi səbəbləri === Kişi tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsini əhatə edən basqınların əsas iqtisadi məqsədi maddi malların talan edilməsi və ən əsası, əsasən Osmanlı imperiyası bazarlarına tədarük edilən, bəziləri isə Krım kölə bazarlarına göndərilən satılan insanlar olan yasirlərin əldə edilməsi idi. Müasir tarixçilərə görə, köçəri əhali arasında sənətkarlığın və digər ticarət formalarının inkişaf etməməsi<ref name="Яворницкий">Яворницький Д. І. Історія запорозьких козаків. У 3-х т. ‒ Т. 1. АН Української РСР. Археографічна комісія, Інститут історії. ‒ К.: Наукова думка, 1990. — С. 331—342</ref> səbəbindən kölə ticarəti Krım xanlığı və Noqay Ordasının<ref name=":1">{{Книга|автор=А. А. Новосельский|заглавие=«Борьба Московского государства с татарами в первой половине XVII в.»|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Академия наук СССР]]|год=1948 год|страницы=427—437|isbn=|isbn2=}}</ref><ref name="matsuki">Eizo Matsuki, «{{cite web |url = http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |title = The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves |archive-url = https://web.archive.org/web/20170906090812/http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |archive-date = 2017-09-06 }}: an Aspect of Muscovite-Crimean Relations in the 16th and 17th Centuries», Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University, p. 176</ref><ref>Kizilov, Mikhail. {{cite web |url = https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |title = Slave Trade in the Early Modern Crimea From the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources |archive-url = https://web.archive.org/web/20131107164329/https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |archive-date = 2013-11-07 }}. Journal of Early Modern History, 2007. P. 6</ref> zadəganları üçün əsas gəlir mənbəyi idi. Krım xanı da qənimətin onda birini alırdı<ref name=":0" />. Krımdakı əsas kölə bazarı bugünkü [[Feodosiya]] olan Kefe idi. Basqınların ikinci ən vacib məqsədi at və mal-qara oğurluğu idi<ref name=":1" /><ref name=":4" />. Krım xanları özlərini vassal elan edən Osmanlı imperiyası 15-ci əsrin sonlarında sahil Krım şəhərlərini birbaşa nəzarətə götürdükdən sonra basqınlar Krım tatarları və noqaylar üçün zəruri hala gəldi<ref name="БРЭ">{{БРЭ|статья=Крымских ханов набеги|ссылка=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|том=16|страницы=163|архив=https://web.archive.org/web/20220930014132/https://bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|архив дата=2022-09-30}}</ref>. Əvvəllər xanın çiçəklənməsi ticarət icazəsi üçün [[Genuya Respublikası|Genuya]] koloniyalarından və Yunan şəhərlərindən haqq toplamaq və ticarətlərini qorumaq əsasında idi, tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsi isə onlar üçün kənd təsərrüfatı istehsalında ixtisaslaşırdı. [[Osmanlılar]]ın gəlişi ilə bu mövcud rol bölgüsü pozuldu, taxıl ticarəti zəiflədi və Xan və onun təbəələri ənənəvi gəlirlərini itirdilər. Nəticədə, onlar yeni sərvət mənbələri axtarmağa məcbur oldular. Həll yolu köçəri, yırtıcı həyat tərzinə keçmək idi ki, bu da onlara [[Qara dəniz]] ticarətinə yenidən inteqrasiya olmağa və Osmanlı imperiyasında çox tələb olunan mal olan mal-qara ticarəti ilə məşğul olaraq gəlirli bir yer tutmağa imkan verdi<ref name="Davies"/><ref name=":3">{{Cite web|url=https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|title=Крымское ханство. Экономика|author=|website=|quote=Эти экспедиции, которые потом вошли в обычную практику в Крыму, были целиком и полностью обусловлены негаснущим спросом на невольничью рабочую силу в Османской империи. <...>Потому в той же мере, в какой приведённый вами образец кабинетной пропаганды, выдуманный, конечно, с целью обосновать сталинскую депортацию, является грубой ложью, в той же самой мере являлось чистой правдой представление о Крыме современников тех событий, в глазах которых Крым – даже несмотря на нечастые эпизоды позитивного сотрудничества с ним – в большинстве случаев выглядел ненасытной прорвой, пожирающей людей.|date=|publisher=Крым.Реалии|lang=ru|access-date=2019-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828132351/https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|archive-date=2019-08-28|url-status=live}}</ref>. Mariya İvaniçin sözlərinə görə, tez-tez baş verən [[quraqlıq]]lar və [[epidemiya]]lar səbəbindən Krım xanının hakimiyyəti altında çöllərdə yaşayan köçəri Noqay tatarlarının bəziləri yeganə etibarlı dolanışıq vasitəsi kimi qul ticarəti ilə məşğul olurdular<ref>{{Kitab3 | автор = Maria Ivanics | часть = Enslavement, slave labour and treatment of captives in the Crimean Khanate | ссылка часть = https://brill.com/abstract/book/edcoll/9789047421610/Bej.9789004157040.i-256_012.xml | заглавие = Ransom Slavery along the Ottoman Borders (Early Fifteenth–Early Eighteenth Centuries) | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = G. Dávid and P. Fodor | издание = | место = | издательство = | год = 2007 | volume = 37 | pages = 193—195 | columns = | allpages = | серия = The Ottoman Empire and its Heritage | isbn = 978 90 04 15704 0 | doi = | тираж = | ref = }}</ref>. === Siyasi səbəbləri === Krım xanlığı [[Qızıl Orda]]nın süqutundan bəri ayrıca siyasi qurum kimi mövcud olmuşdur. Sonradan Krım xanları Rusiya dövləti ilə [[Böyük Litva knyazlığı]] (1569-cu ildən bəri [[Reç Pospolita]]) arasındakı gərginlikdən istifadə edərək, bir və ya digər tərəflə ittifaqlar quraraq, bununla da müttəfiqlərindən əhəmiyyətli faydalar<ref name="Соловьёв">[[Соловьёв, Сергей Михайлович (историк)|С. М. Соловьёв]]. {{cite web |url = http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |title = История России с древнейших времён |archive-url = https://web.archive.org/web/20080927110937/http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |archive-date = 2008-09-27 }}.: ''крымским татарам выгоднее было брать подарки с обоих государств, Московского и Литовского, обещать свою помощь тому, кто больше даст, обещать, а на самом деле, взяв деньги с обоих, опустошать владения обоих, пользуясь их взаимною враждою. С этих пор сношения обоих государств, и Московского и Литовского, с крымцами принимают характер задаривания разбойников, которые не сдерживаются никаким договором, никакими клятвами.''</ref> və düşmən ərazilərinə basqın etmək üçün rəsmi bəhanə əldə etmişlər. 1500-1503-cü illər Rusiya-Litva müharibəsi zamanı Krım tatarları [[III İvan|III İvanla]] ittifaq saxlayaraq Litva knyazlığının dərinliklərinə nüfuz etmişlər. Onun hakimiyyətinin sonlarına yaxın Rusiya-Krım münasibətləri pisləşməyə başlamışdır. [[Krım tatarları]]nın Rusiya knyazlıqlarına basqınları 1507-ci ildə başlamışdır<ref name="БРЭ"/>. "Mümkün inkar" prinsipi Krım xanlarına siyasi manevrlər üçün geniş imkanlar vermişdir. Hətta rəsmi sülh dövrlərində belə, onlar həmişə nüfuzlu [[bəy]]lərinin və [[mirzə]]lərinin özbaşına hərəkətlərinə işarə edə bilirdilər. Onlar ildə onlarla, bəzən yüzlərlə kiçik dəstələrlə basqınlar həyata keçirirdilər<ref>Brian J. Boeck, Imperial Boundaries: Cossack Communities and Empire-Building in the Age of Peter the Great. xii + 255 pp., maps. Cambridge: Cambridge University Press, 2009</ref> və bu basqınların qarşısı heç bir [[müqavilə]] ilə alınmırdı<ref name="БРЭ"/>. Əslində, daxili siyasi və iqtisadi səbəblərə görə xanlar kənd təsərrüfatı torpaqlarına və işçi qüvvəsinə sahib olan qəbilə [[aristokratiya]]sına [[qul]]ları ələ keçirmək üçün müntəzəm imkanlar yaratmağa məcbur idilər<ref name="Davies">Brian L. Davies. Warfare, State and Society on the Black Sea Steppe: 1500—1700 (London/New York: Routledge, 2007), p. 23—27.</ref><ref name=":3" /> və tez-tez düşmənləri ilə mövcud gizli razılaşmalardan asılı olaraq çambulalarını (uçuş dəstələrini) şəxsən bir və ya digər dövlətin torpaqlarına göndərirdilər<ref name=":1" /><ref name="Соловьёв" />. n6hptm7j910rfv7enbg2a8aq8pa5a79 8985657 8985648 2026-07-02T06:46:53Z Kərimova Xəyalə 186427 /* İqtisadi səbəbləri */ 8985657 wikitext text/x-wiki == == {{iş gedir}} '''Krım və Noqayların Rus torpaqlarına basqınları''' — [[Krım xanlığı]]nın müstəqilliyindən sonra [[XV əsr]]in sonlarında başlayan və basqınların və kölə ticarətininReç Pospolita geniş yayıldığı [[Krım xanlarının siyahısı|Krım xanlıqlarının]] və [[Noqaylar]]ın Rus torpaqlarına müntəzəm hücumları idi. Basqınlar demək olar ki, hər yay<ref name="Davies"/> baş verən [[XVI əsr|XVI]] və [[XVII əsr]]lərdə ən yüksək intensivliyinə çatdı və [[XVIII əsr]]in sonlarında [[Rusiya imperiyasının Krımı ilhaq etməsi|Krım xanlığının Rusiya imperiyası tərəfindən ilhaq edilməsinə]] qədər bir qədər az intensivliklə davam etdi. Bu dövrdə Rusiya dövləti ilə Reç Pospolita (1569-cu ilə qədər Litva Böyük Hersoqluğu) arasında siyasi cəhətdən bölünmüş Rusiya torpaqlarına basqınların əsas məqsədi<ref name="matsuki"/> Osmanlı imperiyasında və qonşu Aralıq dənizi dövlətlərində (xristian dövlətləri də daxil olmaqla) köləliyə satılan və ya Krım xanlığının özündə kölə kimi qalan yasirlərin - kölələrin əsir götürülməsi idi. Bəzən əsirlərin mənşə ölkələrinə və ya qohumlarına onları fidyə etmək imkanı verilirdi. Bu məqsədlə Rusiya dövləti xüsusi vergilər yığırdı<ref>Полоняничные деньги // Большой юридический словарь / Под ред. А. Я. Сухарева. — 3-e изд., перераб. и доп. — М.: ИНФРА-М, 2006</ref>. Hər iki dövlət həmçinin vaxtaşırı Krım xanına gələcək basqınlar üçün fidyə olaraq sözdə pominki ödəyirdi<ref name="Хорошкевич">[[Хорошкевич, Анна Леонидовна|Хорошкевич А. Л.]] Русь и Крым: от союза к противостоянию. Конец XV — начало XVI вв. М.: Эдиториал УРСС, 2001. — С. 315</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |title=Istorii︠a︡ Ukrainskoĭ SSR: Razvitie feodalizma. Narastanie antifeodalʹnoĭ i osvoboditelʹnoĭ borʹby. Vtorai︠a︡ polovina XIII : pervai︠a︡ polovina XVII v, 1982 |access-date=2020-01-03 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111154244/https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |url-status=live }}</ref>. Basqınlar Rusiyanın və Reç Pospolitanın həm insan, həm də maddi resurslarına ciddi ziyan vururdu. Onlardan qorunmaq üçün Rusiya dövləti abatis sisteminin qurulması və sərhəd xidmətinin saxlanılması da daxil olmaqla geniş və bahalı tədbirlər gördü. Krım tatarları və noqayların basqın təhlükəsi [[Vəhşi çöl|Vəhşi çölün]] münbit çöl ərazilərinin inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə mane oldu və burada tammiqyaslı məskunlaşma yalnız təhlükə aradan qaldırıldıqdan sonra mümkün oldu. Əsrlər boyu davam edən basqınlar [[Zaporojya]] və Don kazaklarının inkişafında da mühüm rol oynadı. == Səbəbləri == === İqtisadi səbəbləri === Kişi tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsini əhatə edən basqınların əsas iqtisadi məqsədi maddi malların talan edilməsi və ən əsası, əsasən Osmanlı imperiyası bazarlarına tədarük edilən, bəziləri isə Krım kölə bazarlarına göndərilən satılan insanlar olan yasirlərin əldə edilməsi idi. Müasir tarixçilərə görə, köçəri əhali arasında sənətkarlığın və digər ticarət formalarının inkişaf etməməsi<ref name="Яворницкий">Яворницький Д. І. Історія запорозьких козаків. У 3-х т. ‒ Т. 1. АН Української РСР. Археографічна комісія, Інститут історії. ‒ К.: Наукова думка, 1990. — С. 331—342</ref> səbəbindən kölə ticarəti Krım xanlığı və Noqay Ordasının<ref name=":1">{{Книга|автор=А. А. Новосельский|заглавие=«Борьба Московского государства с татарами в первой половине XVII в.»|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Академия наук СССР]]|год=1948 год|страницы=427—437|isbn=|isbn2=}}</ref><ref name="matsuki">Eizo Matsuki, «{{cite web |url = http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |title = The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves |archive-url = https://web.archive.org/web/20170906090812/http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |archive-date = 2017-09-06 }}: an Aspect of Muscovite-Crimean Relations in the 16th and 17th Centuries», Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University, p. 176</ref><ref>Kizilov, Mikhail. {{cite web |url = https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |title = Slave Trade in the Early Modern Crimea From the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources |archive-url = https://web.archive.org/web/20131107164329/https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |archive-date = 2013-11-07 }}. Journal of Early Modern History, 2007. P. 6</ref> zadəganları üçün əsas gəlir mənbəyi idi. Krım xanı da qənimətin onda birini alırdı<ref name=":0">{{Cite web|url=https://regnum.ru/news/innovatio/2822211.html|title=Последнее нападение Крымского ханства на Россию: Часть 2|author=Гл. редактор К. В. Никифоров.|website=Институт славяноведения РАН, 2019. 516 с. (Никитинские чтения «Славяне и Россия»).|date=|publisher=regnum.ru|access-date=2020-02-12|archive-date=2020-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212215515/https://regnum.ru/news/innovatio/2822211.html|url-status=live}}</ref>. Krımdakı əsas kölə bazarı bugünkü [[Feodosiya]] olan Kefe idi. Basqınların ikinci ən vacib məqsədi at və mal-qara oğurluğu idi<ref name=":1" /><ref name=":4" />. Krım xanları özlərini vassal elan edən Osmanlı imperiyası 15-ci əsrin sonlarında sahil Krım şəhərlərini birbaşa nəzarətə götürdükdən sonra basqınlar Krım tatarları və noqaylar üçün zəruri hala gəldi<ref name="БРЭ">{{БРЭ|статья=Крымских ханов набеги|ссылка=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|том=16|страницы=163|архив=https://web.archive.org/web/20220930014132/https://bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|архив дата=2022-09-30}}</ref>. Əvvəllər xanın çiçəklənməsi ticarət icazəsi üçün [[Genuya Respublikası|Genuya]] koloniyalarından və Yunan şəhərlərindən haqq toplamaq və ticarətlərini qorumaq əsasında idi, tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsi isə onlar üçün kənd təsərrüfatı istehsalında ixtisaslaşırdı. [[Osmanlılar]]ın gəlişi ilə bu mövcud rol bölgüsü pozuldu, taxıl ticarəti zəiflədi və Xan və onun təbəələri ənənəvi gəlirlərini itirdilər. Nəticədə, onlar yeni sərvət mənbələri axtarmağa məcbur oldular. Həll yolu köçəri, yırtıcı həyat tərzinə keçmək idi ki, bu da onlara [[Qara dəniz]] ticarətinə yenidən inteqrasiya olmağa və Osmanlı imperiyasında çox tələb olunan mal olan mal-qara ticarəti ilə məşğul olaraq gəlirli bir yer tutmağa imkan verdi<ref name="Davies"/><ref name=":3">{{Cite web|url=https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|title=Крымское ханство. Экономика|author=|website=|quote=Эти экспедиции, которые потом вошли в обычную практику в Крыму, были целиком и полностью обусловлены негаснущим спросом на невольничью рабочую силу в Османской империи. <...>Потому в той же мере, в какой приведённый вами образец кабинетной пропаганды, выдуманный, конечно, с целью обосновать сталинскую депортацию, является грубой ложью, в той же самой мере являлось чистой правдой представление о Крыме современников тех событий, в глазах которых Крым – даже несмотря на нечастые эпизоды позитивного сотрудничества с ним – в большинстве случаев выглядел ненасытной прорвой, пожирающей людей.|date=|publisher=Крым.Реалии|lang=ru|access-date=2019-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828132351/https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|archive-date=2019-08-28|url-status=live}}</ref>. Mariya İvaniçin sözlərinə görə, tez-tez baş verən [[quraqlıq]]lar və [[epidemiya]]lar səbəbindən Krım xanının hakimiyyəti altında çöllərdə yaşayan köçəri Noqay tatarlarının bəziləri yeganə etibarlı dolanışıq vasitəsi kimi qul ticarəti ilə məşğul olurdular<ref>{{Kitab3 | автор = Maria Ivanics | часть = Enslavement, slave labour and treatment of captives in the Crimean Khanate | ссылка часть = https://brill.com/abstract/book/edcoll/9789047421610/Bej.9789004157040.i-256_012.xml | заглавие = Ransom Slavery along the Ottoman Borders (Early Fifteenth–Early Eighteenth Centuries) | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = G. Dávid and P. Fodor | издание = | место = | издательство = | год = 2007 | volume = 37 | pages = 193—195 | columns = | allpages = | серия = The Ottoman Empire and its Heritage | isbn = 978 90 04 15704 0 | doi = | тираж = | ref = }}</ref>. === Siyasi səbəbləri === Krım xanlığı [[Qızıl Orda]]nın süqutundan bəri ayrıca siyasi qurum kimi mövcud olmuşdur. Sonradan Krım xanları Rusiya dövləti ilə [[Böyük Litva knyazlığı]] (1569-cu ildən bəri [[Reç Pospolita]]) arasındakı gərginlikdən istifadə edərək, bir və ya digər tərəflə ittifaqlar quraraq, bununla da müttəfiqlərindən əhəmiyyətli faydalar<ref name="Соловьёв">[[Соловьёв, Сергей Михайлович (историк)|С. М. Соловьёв]]. {{cite web |url = http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |title = История России с древнейших времён |archive-url = https://web.archive.org/web/20080927110937/http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |archive-date = 2008-09-27 }}.: ''крымским татарам выгоднее было брать подарки с обоих государств, Московского и Литовского, обещать свою помощь тому, кто больше даст, обещать, а на самом деле, взяв деньги с обоих, опустошать владения обоих, пользуясь их взаимною враждою. С этих пор сношения обоих государств, и Московского и Литовского, с крымцами принимают характер задаривания разбойников, которые не сдерживаются никаким договором, никакими клятвами.''</ref> və düşmən ərazilərinə basqın etmək üçün rəsmi bəhanə əldə etmişlər. 1500-1503-cü illər Rusiya-Litva müharibəsi zamanı Krım tatarları [[III İvan|III İvanla]] ittifaq saxlayaraq Litva knyazlığının dərinliklərinə nüfuz etmişlər. Onun hakimiyyətinin sonlarına yaxın Rusiya-Krım münasibətləri pisləşməyə başlamışdır. [[Krım tatarları]]nın Rusiya knyazlıqlarına basqınları 1507-ci ildə başlamışdır<ref name="БРЭ"/>. "Mümkün inkar" prinsipi Krım xanlarına siyasi manevrlər üçün geniş imkanlar vermişdir. Hətta rəsmi sülh dövrlərində belə, onlar həmişə nüfuzlu [[bəy]]lərinin və [[mirzə]]lərinin özbaşına hərəkətlərinə işarə edə bilirdilər. Onlar ildə onlarla, bəzən yüzlərlə kiçik dəstələrlə basqınlar həyata keçirirdilər<ref>Brian J. Boeck, Imperial Boundaries: Cossack Communities and Empire-Building in the Age of Peter the Great. xii + 255 pp., maps. Cambridge: Cambridge University Press, 2009</ref> və bu basqınların qarşısı heç bir [[müqavilə]] ilə alınmırdı<ref name="БРЭ"/>. Əslində, daxili siyasi və iqtisadi səbəblərə görə xanlar kənd təsərrüfatı torpaqlarına və işçi qüvvəsinə sahib olan qəbilə [[aristokratiya]]sına [[qul]]ları ələ keçirmək üçün müntəzəm imkanlar yaratmağa məcbur idilər<ref name="Davies">Brian L. Davies. Warfare, State and Society on the Black Sea Steppe: 1500—1700 (London/New York: Routledge, 2007), p. 23—27.</ref><ref name=":3" /> və tez-tez düşmənləri ilə mövcud gizli razılaşmalardan asılı olaraq çambulalarını (uçuş dəstələrini) şəxsən bir və ya digər dövlətin torpaqlarına göndərirdilər<ref name=":1" /><ref name="Соловьёв" />. nltsd88fzcqrv875yynw8a6pl4pbsl7 8985665 8985657 2026-07-02T06:52:22Z Kərimova Xəyalə 186427 /* İqtisadi səbəbləri */ 8985665 wikitext text/x-wiki == == {{iş gedir}} '''Krım və Noqayların Rus torpaqlarına basqınları''' — [[Krım xanlığı]]nın müstəqilliyindən sonra [[XV əsr]]in sonlarında başlayan və basqınların və kölə ticarətininReç Pospolita geniş yayıldığı [[Krım xanlarının siyahısı|Krım xanlıqlarının]] və [[Noqaylar]]ın Rus torpaqlarına müntəzəm hücumları idi. Basqınlar demək olar ki, hər yay<ref name="Davies"/> baş verən [[XVI əsr|XVI]] və [[XVII əsr]]lərdə ən yüksək intensivliyinə çatdı və [[XVIII əsr]]in sonlarında [[Rusiya imperiyasının Krımı ilhaq etməsi|Krım xanlığının Rusiya imperiyası tərəfindən ilhaq edilməsinə]] qədər bir qədər az intensivliklə davam etdi. Bu dövrdə Rusiya dövləti ilə Reç Pospolita (1569-cu ilə qədər Litva Böyük Hersoqluğu) arasında siyasi cəhətdən bölünmüş Rusiya torpaqlarına basqınların əsas məqsədi<ref name="matsuki"/> Osmanlı imperiyasında və qonşu Aralıq dənizi dövlətlərində (xristian dövlətləri də daxil olmaqla) köləliyə satılan və ya Krım xanlığının özündə kölə kimi qalan yasirlərin - kölələrin əsir götürülməsi idi. Bəzən əsirlərin mənşə ölkələrinə və ya qohumlarına onları fidyə etmək imkanı verilirdi. Bu məqsədlə Rusiya dövləti xüsusi vergilər yığırdı<ref>Полоняничные деньги // Большой юридический словарь / Под ред. А. Я. Сухарева. — 3-e изд., перераб. и доп. — М.: ИНФРА-М, 2006</ref>. Hər iki dövlət həmçinin vaxtaşırı Krım xanına gələcək basqınlar üçün fidyə olaraq sözdə pominki ödəyirdi<ref name="Хорошкевич">[[Хорошкевич, Анна Леонидовна|Хорошкевич А. Л.]] Русь и Крым: от союза к противостоянию. Конец XV — начало XVI вв. М.: Эдиториал УРСС, 2001. — С. 315</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |title=Istorii︠a︡ Ukrainskoĭ SSR: Razvitie feodalizma. Narastanie antifeodalʹnoĭ i osvoboditelʹnoĭ borʹby. Vtorai︠a︡ polovina XIII : pervai︠a︡ polovina XVII v, 1982 |access-date=2020-01-03 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111154244/https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |url-status=live }}</ref>. Basqınlar Rusiyanın və Reç Pospolitanın həm insan, həm də maddi resurslarına ciddi ziyan vururdu. Onlardan qorunmaq üçün Rusiya dövləti abatis sisteminin qurulması və sərhəd xidmətinin saxlanılması da daxil olmaqla geniş və bahalı tədbirlər gördü. Krım tatarları və noqayların basqın təhlükəsi [[Vəhşi çöl|Vəhşi çölün]] münbit çöl ərazilərinin inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə mane oldu və burada tammiqyaslı məskunlaşma yalnız təhlükə aradan qaldırıldıqdan sonra mümkün oldu. Əsrlər boyu davam edən basqınlar [[Zaporojya]] və Don kazaklarının inkişafında da mühüm rol oynadı. == Səbəbləri == === İqtisadi səbəbləri === Kişi tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsini əhatə edən basqınların əsas iqtisadi məqsədi maddi malların talan edilməsi və ən əsası, əsasən Osmanlı imperiyası bazarlarına tədarük edilən, bəziləri isə Krım kölə bazarlarına göndərilən satılan insanlar olan yasirlərin əldə edilməsi idi. Müasir tarixçilərə görə, köçəri əhali arasında sənətkarlığın və digər ticarət formalarının inkişaf etməməsi<ref name="Яворницкий">Яворницький Д. І. Історія запорозьких козаків. У 3-х т. ‒ Т. 1. АН Української РСР. Археографічна комісія, Інститут історії. ‒ К.: Наукова думка, 1990. — С. 331—342</ref> səbəbindən kölə ticarəti Krım xanlığı və Noqay Ordasının<ref name=":1">{{Книга|автор=А. А. Новосельский|заглавие=«Борьба Московского государства с татарами в первой половине XVII в.»|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Академия наук СССР]]|год=1948 год|страницы=427—437|isbn=|isbn2=}}</ref><ref name="matsuki">Eizo Matsuki, «{{cite web |url = http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |title = The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves |archive-url = https://web.archive.org/web/20170906090812/http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |archive-date = 2017-09-06 }}: an Aspect of Muscovite-Crimean Relations in the 16th and 17th Centuries», Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University, p. 176</ref><ref>Kizilov, Mikhail. {{cite web |url = https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |title = Slave Trade in the Early Modern Crimea From the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources |archive-url = https://web.archive.org/web/20131107164329/https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |archive-date = 2013-11-07 }}. Journal of Early Modern History, 2007. P. 6</ref> zadəganları üçün əsas gəlir mənbəyi idi. Krım xanı da qənimətin onda birini alırdı<ref name=":0">{{Cite web|url=https://regnum.ru/news/innovatio/2822211.html|title=Последнее нападение Крымского ханства на Россию: Часть 2|author=Гл. редактор К. В. Никифоров.|website=Институт славяноведения РАН, 2019. 516 с. (Никитинские чтения «Славяне и Россия»).|date=|publisher=regnum.ru|access-date=2020-02-12|archive-date=2020-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212215515/https://regnum.ru/news/innovatio/2822211.html|url-status=live}}</ref>. Krımdakı əsas kölə bazarı bugünkü [[Feodosiya]] olan Kefe idi. Basqınların ikinci ən vacib məqsədi at və mal-qara oğurluğu idi<ref name=":1" /><ref name=":4">{{Cite web|url=http://drevlit.ru/texts/b/b_boplan1.php|title=БОПЛАН, ГИЙОМ ЛЕВАССЕР ДЕ - ОПИСАНИЕ УКРАИНЫ НЕСКОЛЬКИХ ПРОВИНЦИЙ КОРОЛЕВСТВА ПОЛЬСКОГО, ПРОСТИРАЮЩИХСЯ от пределов Московии до границ Трансильвании, А ТАКЖЕ ИХ ОБЫЧАЕВ, образа жизни и ведения войны Сир де БОПЛАН В РУАНЕ у Жака Каллуэ, при Короле. DrevLit.Ru - библиотека древних рукописей|author=|website=|quote=Разбегаясь в разные стороны по сёлам, они окружают их и устанавливают вокруг по четыре сторожевых поста, поддерживающих большие костры на протяжении всей ночи, боясь, как бы кто-нибудь из крестьян не ушёл от них; потом грабят, жгут, убивают всех, кто оказывает сопротивление, берут и уводят тех, кто сдаётся, и не только мужчин и женщин с грудными детьми, но также скот: лошадей, волов, коров, баранов, коз и пр.|date=|publisher=drevlit.ru|access-date=2020-01-02|archive-date=2020-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102133640/http://drevlit.ru/texts/b/b_boplan1.php|url-status=live}}</ref>. Krım xanları özlərini vassal elan edən Osmanlı imperiyası 15-ci əsrin sonlarında sahil Krım şəhərlərini birbaşa nəzarətə götürdükdən sonra basqınlar Krım tatarları və noqaylar üçün zəruri hala gəldi<ref name="БРЭ">{{БРЭ|статья=Крымских ханов набеги|ссылка=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|том=16|страницы=163|архив=https://web.archive.org/web/20220930014132/https://bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|архив дата=2022-09-30}}</ref>. Əvvəllər xanın çiçəklənməsi ticarət icazəsi üçün [[Genuya Respublikası|Genuya]] koloniyalarından və Yunan şəhərlərindən haqq toplamaq və ticarətlərini qorumaq əsasında idi, tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsi isə onlar üçün kənd təsərrüfatı istehsalında ixtisaslaşırdı. [[Osmanlılar]]ın gəlişi ilə bu mövcud rol bölgüsü pozuldu, taxıl ticarəti zəiflədi və Xan və onun təbəələri ənənəvi gəlirlərini itirdilər. Nəticədə, onlar yeni sərvət mənbələri axtarmağa məcbur oldular. Həll yolu köçəri, yırtıcı həyat tərzinə keçmək idi ki, bu da onlara [[Qara dəniz]] ticarətinə yenidən inteqrasiya olmağa və Osmanlı imperiyasında çox tələb olunan mal olan mal-qara ticarəti ilə məşğul olaraq gəlirli bir yer tutmağa imkan verdi<ref name="Davies"/><ref name=":3">{{Cite web|url=https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|title=Крымское ханство. Экономика|author=|website=|quote=Эти экспедиции, которые потом вошли в обычную практику в Крыму, были целиком и полностью обусловлены негаснущим спросом на невольничью рабочую силу в Османской империи. <...>Потому в той же мере, в какой приведённый вами образец кабинетной пропаганды, выдуманный, конечно, с целью обосновать сталинскую депортацию, является грубой ложью, в той же самой мере являлось чистой правдой представление о Крыме современников тех событий, в глазах которых Крым – даже несмотря на нечастые эпизоды позитивного сотрудничества с ним – в большинстве случаев выглядел ненасытной прорвой, пожирающей людей.|date=|publisher=Крым.Реалии|lang=ru|access-date=2019-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828132351/https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|archive-date=2019-08-28|url-status=live}}</ref>. Mariya İvaniçin sözlərinə görə, tez-tez baş verən [[quraqlıq]]lar və [[epidemiya]]lar səbəbindən Krım xanının hakimiyyəti altında çöllərdə yaşayan köçəri Noqay tatarlarının bəziləri yeganə etibarlı dolanışıq vasitəsi kimi qul ticarəti ilə məşğul olurdular<ref>{{Kitab3 | автор = Maria Ivanics | часть = Enslavement, slave labour and treatment of captives in the Crimean Khanate | ссылка часть = https://brill.com/abstract/book/edcoll/9789047421610/Bej.9789004157040.i-256_012.xml | заглавие = Ransom Slavery along the Ottoman Borders (Early Fifteenth–Early Eighteenth Centuries) | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = G. Dávid and P. Fodor | издание = | место = | издательство = | год = 2007 | volume = 37 | pages = 193—195 | columns = | allpages = | серия = The Ottoman Empire and its Heritage | isbn = 978 90 04 15704 0 | doi = | тираж = | ref = }}</ref>. === Siyasi səbəbləri === Krım xanlığı [[Qızıl Orda]]nın süqutundan bəri ayrıca siyasi qurum kimi mövcud olmuşdur. Sonradan Krım xanları Rusiya dövləti ilə [[Böyük Litva knyazlığı]] (1569-cu ildən bəri [[Reç Pospolita]]) arasındakı gərginlikdən istifadə edərək, bir və ya digər tərəflə ittifaqlar quraraq, bununla da müttəfiqlərindən əhəmiyyətli faydalar<ref name="Соловьёв">[[Соловьёв, Сергей Михайлович (историк)|С. М. Соловьёв]]. {{cite web |url = http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |title = История России с древнейших времён |archive-url = https://web.archive.org/web/20080927110937/http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |archive-date = 2008-09-27 }}.: ''крымским татарам выгоднее было брать подарки с обоих государств, Московского и Литовского, обещать свою помощь тому, кто больше даст, обещать, а на самом деле, взяв деньги с обоих, опустошать владения обоих, пользуясь их взаимною враждою. С этих пор сношения обоих государств, и Московского и Литовского, с крымцами принимают характер задаривания разбойников, которые не сдерживаются никаким договором, никакими клятвами.''</ref> və düşmən ərazilərinə basqın etmək üçün rəsmi bəhanə əldə etmişlər. 1500-1503-cü illər Rusiya-Litva müharibəsi zamanı Krım tatarları [[III İvan|III İvanla]] ittifaq saxlayaraq Litva knyazlığının dərinliklərinə nüfuz etmişlər. Onun hakimiyyətinin sonlarına yaxın Rusiya-Krım münasibətləri pisləşməyə başlamışdır. [[Krım tatarları]]nın Rusiya knyazlıqlarına basqınları 1507-ci ildə başlamışdır<ref name="БРЭ"/>. "Mümkün inkar" prinsipi Krım xanlarına siyasi manevrlər üçün geniş imkanlar vermişdir. Hətta rəsmi sülh dövrlərində belə, onlar həmişə nüfuzlu [[bəy]]lərinin və [[mirzə]]lərinin özbaşına hərəkətlərinə işarə edə bilirdilər. Onlar ildə onlarla, bəzən yüzlərlə kiçik dəstələrlə basqınlar həyata keçirirdilər<ref>Brian J. Boeck, Imperial Boundaries: Cossack Communities and Empire-Building in the Age of Peter the Great. xii + 255 pp., maps. Cambridge: Cambridge University Press, 2009</ref> və bu basqınların qarşısı heç bir [[müqavilə]] ilə alınmırdı<ref name="БРЭ"/>. Əslində, daxili siyasi və iqtisadi səbəblərə görə xanlar kənd təsərrüfatı torpaqlarına və işçi qüvvəsinə sahib olan qəbilə [[aristokratiya]]sına [[qul]]ları ələ keçirmək üçün müntəzəm imkanlar yaratmağa məcbur idilər<ref name="Davies">Brian L. Davies. Warfare, State and Society on the Black Sea Steppe: 1500—1700 (London/New York: Routledge, 2007), p. 23—27.</ref><ref name=":3" /> və tez-tez düşmənləri ilə mövcud gizli razılaşmalardan asılı olaraq çambulalarını (uçuş dəstələrini) şəxsən bir və ya digər dövlətin torpaqlarına göndərirdilər<ref name=":1" /><ref name="Соловьёв" />. ip7p6ea7zc3bcqu06q6ejxlfpvncurg 8985667 8985665 2026-07-02T06:53:07Z Kərimova Xəyalə 186427 /* Siyasi səbəbləri */ 8985667 wikitext text/x-wiki == == {{iş gedir}} '''Krım və Noqayların Rus torpaqlarına basqınları''' — [[Krım xanlığı]]nın müstəqilliyindən sonra [[XV əsr]]in sonlarında başlayan və basqınların və kölə ticarətininReç Pospolita geniş yayıldığı [[Krım xanlarının siyahısı|Krım xanlıqlarının]] və [[Noqaylar]]ın Rus torpaqlarına müntəzəm hücumları idi. Basqınlar demək olar ki, hər yay<ref name="Davies"/> baş verən [[XVI əsr|XVI]] və [[XVII əsr]]lərdə ən yüksək intensivliyinə çatdı və [[XVIII əsr]]in sonlarında [[Rusiya imperiyasının Krımı ilhaq etməsi|Krım xanlığının Rusiya imperiyası tərəfindən ilhaq edilməsinə]] qədər bir qədər az intensivliklə davam etdi. Bu dövrdə Rusiya dövləti ilə Reç Pospolita (1569-cu ilə qədər Litva Böyük Hersoqluğu) arasında siyasi cəhətdən bölünmüş Rusiya torpaqlarına basqınların əsas məqsədi<ref name="matsuki"/> Osmanlı imperiyasında və qonşu Aralıq dənizi dövlətlərində (xristian dövlətləri də daxil olmaqla) köləliyə satılan və ya Krım xanlığının özündə kölə kimi qalan yasirlərin - kölələrin əsir götürülməsi idi. Bəzən əsirlərin mənşə ölkələrinə və ya qohumlarına onları fidyə etmək imkanı verilirdi. Bu məqsədlə Rusiya dövləti xüsusi vergilər yığırdı<ref>Полоняничные деньги // Большой юридический словарь / Под ред. А. Я. Сухарева. — 3-e изд., перераб. и доп. — М.: ИНФРА-М, 2006</ref>. Hər iki dövlət həmçinin vaxtaşırı Krım xanına gələcək basqınlar üçün fidyə olaraq sözdə pominki ödəyirdi<ref name="Хорошкевич">[[Хорошкевич, Анна Леонидовна|Хорошкевич А. Л.]] Русь и Крым: от союза к противостоянию. Конец XV — начало XVI вв. М.: Эдиториал УРСС, 2001. — С. 315</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |title=Istorii︠a︡ Ukrainskoĭ SSR: Razvitie feodalizma. Narastanie antifeodalʹnoĭ i osvoboditelʹnoĭ borʹby. Vtorai︠a︡ polovina XIII : pervai︠a︡ polovina XVII v, 1982 |access-date=2020-01-03 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111154244/https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |url-status=live }}</ref>. Basqınlar Rusiyanın və Reç Pospolitanın həm insan, həm də maddi resurslarına ciddi ziyan vururdu. Onlardan qorunmaq üçün Rusiya dövləti abatis sisteminin qurulması və sərhəd xidmətinin saxlanılması da daxil olmaqla geniş və bahalı tədbirlər gördü. Krım tatarları və noqayların basqın təhlükəsi [[Vəhşi çöl|Vəhşi çölün]] münbit çöl ərazilərinin inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə mane oldu və burada tammiqyaslı məskunlaşma yalnız təhlükə aradan qaldırıldıqdan sonra mümkün oldu. Əsrlər boyu davam edən basqınlar [[Zaporojya]] və Don kazaklarının inkişafında da mühüm rol oynadı. == Səbəbləri == === İqtisadi səbəbləri === Kişi tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsini əhatə edən basqınların əsas iqtisadi məqsədi maddi malların talan edilməsi və ən əsası, əsasən Osmanlı imperiyası bazarlarına tədarük edilən, bəziləri isə Krım kölə bazarlarına göndərilən satılan insanlar olan yasirlərin əldə edilməsi idi. Müasir tarixçilərə görə, köçəri əhali arasında sənətkarlığın və digər ticarət formalarının inkişaf etməməsi<ref name="Яворницкий">Яворницький Д. І. Історія запорозьких козаків. У 3-х т. ‒ Т. 1. АН Української РСР. Археографічна комісія, Інститут історії. ‒ К.: Наукова думка, 1990. — С. 331—342</ref> səbəbindən kölə ticarəti Krım xanlığı və Noqay Ordasının<ref name=":1">{{Книга|автор=А. А. Новосельский|заглавие=«Борьба Московского государства с татарами в первой половине XVII в.»|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Академия наук СССР]]|год=1948 год|страницы=427—437|isbn=|isbn2=}}</ref><ref name="matsuki">Eizo Matsuki, «{{cite web |url = http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |title = The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves |archive-url = https://web.archive.org/web/20170906090812/http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |archive-date = 2017-09-06 }}: an Aspect of Muscovite-Crimean Relations in the 16th and 17th Centuries», Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University, p. 176</ref><ref>Kizilov, Mikhail. {{cite web |url = https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |title = Slave Trade in the Early Modern Crimea From the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources |archive-url = https://web.archive.org/web/20131107164329/https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |archive-date = 2013-11-07 }}. Journal of Early Modern History, 2007. P. 6</ref> zadəganları üçün əsas gəlir mənbəyi idi. Krım xanı da qənimətin onda birini alırdı<ref name=":0">{{Cite web|url=https://regnum.ru/news/innovatio/2822211.html|title=Последнее нападение Крымского ханства на Россию: Часть 2|author=Гл. редактор К. В. Никифоров.|website=Институт славяноведения РАН, 2019. 516 с. (Никитинские чтения «Славяне и Россия»).|date=|publisher=regnum.ru|access-date=2020-02-12|archive-date=2020-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212215515/https://regnum.ru/news/innovatio/2822211.html|url-status=live}}</ref>. Krımdakı əsas kölə bazarı bugünkü [[Feodosiya]] olan Kefe idi. Basqınların ikinci ən vacib məqsədi at və mal-qara oğurluğu idi<ref name=":1" /><ref name=":4">{{Cite web|url=http://drevlit.ru/texts/b/b_boplan1.php|title=БОПЛАН, ГИЙОМ ЛЕВАССЕР ДЕ - ОПИСАНИЕ УКРАИНЫ НЕСКОЛЬКИХ ПРОВИНЦИЙ КОРОЛЕВСТВА ПОЛЬСКОГО, ПРОСТИРАЮЩИХСЯ от пределов Московии до границ Трансильвании, А ТАКЖЕ ИХ ОБЫЧАЕВ, образа жизни и ведения войны Сир де БОПЛАН В РУАНЕ у Жака Каллуэ, при Короле. DrevLit.Ru - библиотека древних рукописей|author=|website=|quote=Разбегаясь в разные стороны по сёлам, они окружают их и устанавливают вокруг по четыре сторожевых поста, поддерживающих большие костры на протяжении всей ночи, боясь, как бы кто-нибудь из крестьян не ушёл от них; потом грабят, жгут, убивают всех, кто оказывает сопротивление, берут и уводят тех, кто сдаётся, и не только мужчин и женщин с грудными детьми, но также скот: лошадей, волов, коров, баранов, коз и пр.|date=|publisher=drevlit.ru|access-date=2020-01-02|archive-date=2020-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102133640/http://drevlit.ru/texts/b/b_boplan1.php|url-status=live}}</ref>. Krım xanları özlərini vassal elan edən Osmanlı imperiyası 15-ci əsrin sonlarında sahil Krım şəhərlərini birbaşa nəzarətə götürdükdən sonra basqınlar Krım tatarları və noqaylar üçün zəruri hala gəldi<ref name="БРЭ">{{БРЭ|статья=Крымских ханов набеги|ссылка=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|том=16|страницы=163|архив=https://web.archive.org/web/20220930014132/https://bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|архив дата=2022-09-30}}</ref>. Əvvəllər xanın çiçəklənməsi ticarət icazəsi üçün [[Genuya Respublikası|Genuya]] koloniyalarından və Yunan şəhərlərindən haqq toplamaq və ticarətlərini qorumaq əsasında idi, tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsi isə onlar üçün kənd təsərrüfatı istehsalında ixtisaslaşırdı. [[Osmanlılar]]ın gəlişi ilə bu mövcud rol bölgüsü pozuldu, taxıl ticarəti zəiflədi və Xan və onun təbəələri ənənəvi gəlirlərini itirdilər. Nəticədə, onlar yeni sərvət mənbələri axtarmağa məcbur oldular. Həll yolu köçəri, yırtıcı həyat tərzinə keçmək idi ki, bu da onlara [[Qara dəniz]] ticarətinə yenidən inteqrasiya olmağa və Osmanlı imperiyasında çox tələb olunan mal olan mal-qara ticarəti ilə məşğul olaraq gəlirli bir yer tutmağa imkan verdi<ref name="Davies"/><ref name=":3">{{Cite web|url=https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|title=Крымское ханство. Экономика|author=|website=|quote=Эти экспедиции, которые потом вошли в обычную практику в Крыму, были целиком и полностью обусловлены негаснущим спросом на невольничью рабочую силу в Османской империи. <...>Потому в той же мере, в какой приведённый вами образец кабинетной пропаганды, выдуманный, конечно, с целью обосновать сталинскую депортацию, является грубой ложью, в той же самой мере являлось чистой правдой представление о Крыме современников тех событий, в глазах которых Крым – даже несмотря на нечастые эпизоды позитивного сотрудничества с ним – в большинстве случаев выглядел ненасытной прорвой, пожирающей людей.|date=|publisher=Крым.Реалии|lang=ru|access-date=2019-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828132351/https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|archive-date=2019-08-28|url-status=live}}</ref>. Mariya İvaniçin sözlərinə görə, tez-tez baş verən [[quraqlıq]]lar və [[epidemiya]]lar səbəbindən Krım xanının hakimiyyəti altında çöllərdə yaşayan köçəri Noqay tatarlarının bəziləri yeganə etibarlı dolanışıq vasitəsi kimi qul ticarəti ilə məşğul olurdular<ref>{{Kitab3 | автор = Maria Ivanics | часть = Enslavement, slave labour and treatment of captives in the Crimean Khanate | ссылка часть = https://brill.com/abstract/book/edcoll/9789047421610/Bej.9789004157040.i-256_012.xml | заглавие = Ransom Slavery along the Ottoman Borders (Early Fifteenth–Early Eighteenth Centuries) | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = G. Dávid and P. Fodor | издание = | место = | издательство = | год = 2007 | volume = 37 | pages = 193—195 | columns = | allpages = | серия = The Ottoman Empire and its Heritage | isbn = 978 90 04 15704 0 | doi = | тираж = | ref = }}</ref>. === Siyasi səbəbləri === Krım xanlığı [[Qızıl Orda]]nın süqutundan bəri ayrıca siyasi qurum kimi mövcud olmuşdur. Sonradan Krım xanları Rusiya dövləti ilə [[Böyük Litva knyazlığı]] (1569-cu ildən bəri [[Reç Pospolita]]) arasındakı gərginlikdən istifadə edərək, bir və ya digər tərəflə ittifaqlar quraraq, bununla da müttəfiqlərindən əhəmiyyətli faydalar<ref name="Соловьёв">[[Соловьёв, Сергей Михайлович (историк)|С. М. Соловьёв]]. {{cite web |url = http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |title = История России с древнейших времён |archive-url = https://web.archive.org/web/20080927110937/http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |archive-date = 2008-09-27 }}.: ''крымским татарам выгоднее было брать подарки с обоих государств, Московского и Литовского, обещать свою помощь тому, кто больше даст, обещать, а на самом деле, взяв деньги с обоих, опустошать владения обоих, пользуясь их взаимною враждою. С этих пор сношения обоих государств, и Московского и Литовского, с крымцами принимают характер задаривания разбойников, которые не сдерживаются никаким договором, никакими клятвами.''</ref> və düşmən ərazilərinə basqın etmək üçün rəsmi bəhanə əldə etmişlər. 1500-1503-cü illər Rusiya-Litva müharibəsi zamanı Krım tatarları [[III İvan|III İvanla]] ittifaq saxlayaraq Litva knyazlığının dərinliklərinə nüfuz etmişlər. Onun hakimiyyətinin sonlarına yaxın Rusiya-Krım münasibətləri pisləşməyə başlamışdır. [[Krım tatarları]]nın Rusiya knyazlıqlarına basqınları 1507-ci ildə başlamışdır<ref name="БРЭ"/>. "Mümkün inkar" prinsipi Krım xanlarına siyasi manevrlər üçün geniş imkanlar vermişdir. Hətta rəsmi sülh dövrlərində belə, onlar həmişə nüfuzlu [[bəy]]lərinin və [[mirzə]]lərinin özbaşına hərəkətlərinə işarə edə bilirdilər. Onlar ildə onlarla, bəzən yüzlərlə kiçik dəstələrlə basqınlar həyata keçirirdilər<ref>Brian J. Boeck, Imperial Boundaries: Cossack Communities and Empire-Building in the Age of Peter the Great. xii + 255 pp., maps. Cambridge: Cambridge University Press, 2009</ref> və bu basqınların qarşısı heç bir [[müqavilə]] ilə alınmırdı<ref name="БРЭ"/>. Əslində, daxili siyasi və iqtisadi səbəblərə görə xanlar kənd təsərrüfatı torpaqlarına və işçi qüvvəsinə sahib olan qəbilə [[aristokratiya]]sına [[qul]]ları ələ keçirmək üçün müntəzəm imkanlar yaratmağa məcbur idilər<ref name="Davies">Brian L. Davies. Warfare, State and Society on the Black Sea Steppe: 1500—1700 (London/New York: Routledge, 2007), p. 23—27.</ref><ref name=":3" /> və tez-tez düşmənləri ilə mövcud gizli razılaşmalardan asılı olaraq çambulalarını (uçuş dəstələrini) şəxsən bir və ya digər dövlətin torpaqlarına göndərirdilər<ref name=":1" /><ref name="Соловьёв" />. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Krım xanlığı]] re5fb8qjv4mnaoh1dhgz1jd2fgpjmen 8985669 8985667 2026-07-02T06:54:34Z Kərimova Xəyalə 186427 [[Kateqoriya:Erkən modern dövrdə Ukrayna]] əlavə olundu 8985669 wikitext text/x-wiki == == {{iş gedir}} '''Krım və Noqayların Rus torpaqlarına basqınları''' — [[Krım xanlığı]]nın müstəqilliyindən sonra [[XV əsr]]in sonlarında başlayan və basqınların və kölə ticarətininReç Pospolita geniş yayıldığı [[Krım xanlarının siyahısı|Krım xanlıqlarının]] və [[Noqaylar]]ın Rus torpaqlarına müntəzəm hücumları idi. Basqınlar demək olar ki, hər yay<ref name="Davies"/> baş verən [[XVI əsr|XVI]] və [[XVII əsr]]lərdə ən yüksək intensivliyinə çatdı və [[XVIII əsr]]in sonlarında [[Rusiya imperiyasının Krımı ilhaq etməsi|Krım xanlığının Rusiya imperiyası tərəfindən ilhaq edilməsinə]] qədər bir qədər az intensivliklə davam etdi. Bu dövrdə Rusiya dövləti ilə Reç Pospolita (1569-cu ilə qədər Litva Böyük Hersoqluğu) arasında siyasi cəhətdən bölünmüş Rusiya torpaqlarına basqınların əsas məqsədi<ref name="matsuki"/> Osmanlı imperiyasında və qonşu Aralıq dənizi dövlətlərində (xristian dövlətləri də daxil olmaqla) köləliyə satılan və ya Krım xanlığının özündə kölə kimi qalan yasirlərin - kölələrin əsir götürülməsi idi. Bəzən əsirlərin mənşə ölkələrinə və ya qohumlarına onları fidyə etmək imkanı verilirdi. Bu məqsədlə Rusiya dövləti xüsusi vergilər yığırdı<ref>Полоняничные деньги // Большой юридический словарь / Под ред. А. Я. Сухарева. — 3-e изд., перераб. и доп. — М.: ИНФРА-М, 2006</ref>. Hər iki dövlət həmçinin vaxtaşırı Krım xanına gələcək basqınlar üçün fidyə olaraq sözdə pominki ödəyirdi<ref name="Хорошкевич">[[Хорошкевич, Анна Леонидовна|Хорошкевич А. Л.]] Русь и Крым: от союза к противостоянию. Конец XV — начало XVI вв. М.: Эдиториал УРСС, 2001. — С. 315</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |title=Istorii︠a︡ Ukrainskoĭ SSR: Razvitie feodalizma. Narastanie antifeodalʹnoĭ i osvoboditelʹnoĭ borʹby. Vtorai︠a︡ polovina XIII : pervai︠a︡ polovina XVII v, 1982 |access-date=2020-01-03 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111154244/https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |url-status=live }}</ref>. Basqınlar Rusiyanın və Reç Pospolitanın həm insan, həm də maddi resurslarına ciddi ziyan vururdu. Onlardan qorunmaq üçün Rusiya dövləti abatis sisteminin qurulması və sərhəd xidmətinin saxlanılması da daxil olmaqla geniş və bahalı tədbirlər gördü. Krım tatarları və noqayların basqın təhlükəsi [[Vəhşi çöl|Vəhşi çölün]] münbit çöl ərazilərinin inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə mane oldu və burada tammiqyaslı məskunlaşma yalnız təhlükə aradan qaldırıldıqdan sonra mümkün oldu. Əsrlər boyu davam edən basqınlar [[Zaporojya]] və Don kazaklarının inkişafında da mühüm rol oynadı. == Səbəbləri == === İqtisadi səbəbləri === Kişi tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsini əhatə edən basqınların əsas iqtisadi məqsədi maddi malların talan edilməsi və ən əsası, əsasən Osmanlı imperiyası bazarlarına tədarük edilən, bəziləri isə Krım kölə bazarlarına göndərilən satılan insanlar olan yasirlərin əldə edilməsi idi. Müasir tarixçilərə görə, köçəri əhali arasında sənətkarlığın və digər ticarət formalarının inkişaf etməməsi<ref name="Яворницкий">Яворницький Д. І. Історія запорозьких козаків. У 3-х т. ‒ Т. 1. АН Української РСР. Археографічна комісія, Інститут історії. ‒ К.: Наукова думка, 1990. — С. 331—342</ref> səbəbindən kölə ticarəti Krım xanlığı və Noqay Ordasının<ref name=":1">{{Книга|автор=А. А. Новосельский|заглавие=«Борьба Московского государства с татарами в первой половине XVII в.»|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Академия наук СССР]]|год=1948 год|страницы=427—437|isbn=|isbn2=}}</ref><ref name="matsuki">Eizo Matsuki, «{{cite web |url = http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |title = The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves |archive-url = https://web.archive.org/web/20170906090812/http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |archive-date = 2017-09-06 }}: an Aspect of Muscovite-Crimean Relations in the 16th and 17th Centuries», Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University, p. 176</ref><ref>Kizilov, Mikhail. {{cite web |url = https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |title = Slave Trade in the Early Modern Crimea From the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources |archive-url = https://web.archive.org/web/20131107164329/https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |archive-date = 2013-11-07 }}. Journal of Early Modern History, 2007. P. 6</ref> zadəganları üçün əsas gəlir mənbəyi idi. Krım xanı da qənimətin onda birini alırdı<ref name=":0">{{Cite web|url=https://regnum.ru/news/innovatio/2822211.html|title=Последнее нападение Крымского ханства на Россию: Часть 2|author=Гл. редактор К. В. Никифоров.|website=Институт славяноведения РАН, 2019. 516 с. (Никитинские чтения «Славяне и Россия»).|date=|publisher=regnum.ru|access-date=2020-02-12|archive-date=2020-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212215515/https://regnum.ru/news/innovatio/2822211.html|url-status=live}}</ref>. Krımdakı əsas kölə bazarı bugünkü [[Feodosiya]] olan Kefe idi. Basqınların ikinci ən vacib məqsədi at və mal-qara oğurluğu idi<ref name=":1" /><ref name=":4">{{Cite web|url=http://drevlit.ru/texts/b/b_boplan1.php|title=БОПЛАН, ГИЙОМ ЛЕВАССЕР ДЕ - ОПИСАНИЕ УКРАИНЫ НЕСКОЛЬКИХ ПРОВИНЦИЙ КОРОЛЕВСТВА ПОЛЬСКОГО, ПРОСТИРАЮЩИХСЯ от пределов Московии до границ Трансильвании, А ТАКЖЕ ИХ ОБЫЧАЕВ, образа жизни и ведения войны Сир де БОПЛАН В РУАНЕ у Жака Каллуэ, при Короле. DrevLit.Ru - библиотека древних рукописей|author=|website=|quote=Разбегаясь в разные стороны по сёлам, они окружают их и устанавливают вокруг по четыре сторожевых поста, поддерживающих большие костры на протяжении всей ночи, боясь, как бы кто-нибудь из крестьян не ушёл от них; потом грабят, жгут, убивают всех, кто оказывает сопротивление, берут и уводят тех, кто сдаётся, и не только мужчин и женщин с грудными детьми, но также скот: лошадей, волов, коров, баранов, коз и пр.|date=|publisher=drevlit.ru|access-date=2020-01-02|archive-date=2020-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102133640/http://drevlit.ru/texts/b/b_boplan1.php|url-status=live}}</ref>. Krım xanları özlərini vassal elan edən Osmanlı imperiyası 15-ci əsrin sonlarında sahil Krım şəhərlərini birbaşa nəzarətə götürdükdən sonra basqınlar Krım tatarları və noqaylar üçün zəruri hala gəldi<ref name="БРЭ">{{БРЭ|статья=Крымских ханов набеги|ссылка=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|том=16|страницы=163|архив=https://web.archive.org/web/20220930014132/https://bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|архив дата=2022-09-30}}</ref>. Əvvəllər xanın çiçəklənməsi ticarət icazəsi üçün [[Genuya Respublikası|Genuya]] koloniyalarından və Yunan şəhərlərindən haqq toplamaq və ticarətlərini qorumaq əsasında idi, tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsi isə onlar üçün kənd təsərrüfatı istehsalında ixtisaslaşırdı. [[Osmanlılar]]ın gəlişi ilə bu mövcud rol bölgüsü pozuldu, taxıl ticarəti zəiflədi və Xan və onun təbəələri ənənəvi gəlirlərini itirdilər. Nəticədə, onlar yeni sərvət mənbələri axtarmağa məcbur oldular. Həll yolu köçəri, yırtıcı həyat tərzinə keçmək idi ki, bu da onlara [[Qara dəniz]] ticarətinə yenidən inteqrasiya olmağa və Osmanlı imperiyasında çox tələb olunan mal olan mal-qara ticarəti ilə məşğul olaraq gəlirli bir yer tutmağa imkan verdi<ref name="Davies"/><ref name=":3">{{Cite web|url=https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|title=Крымское ханство. Экономика|author=|website=|quote=Эти экспедиции, которые потом вошли в обычную практику в Крыму, были целиком и полностью обусловлены негаснущим спросом на невольничью рабочую силу в Османской империи. <...>Потому в той же мере, в какой приведённый вами образец кабинетной пропаганды, выдуманный, конечно, с целью обосновать сталинскую депортацию, является грубой ложью, в той же самой мере являлось чистой правдой представление о Крыме современников тех событий, в глазах которых Крым – даже несмотря на нечастые эпизоды позитивного сотрудничества с ним – в большинстве случаев выглядел ненасытной прорвой, пожирающей людей.|date=|publisher=Крым.Реалии|lang=ru|access-date=2019-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828132351/https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|archive-date=2019-08-28|url-status=live}}</ref>. Mariya İvaniçin sözlərinə görə, tez-tez baş verən [[quraqlıq]]lar və [[epidemiya]]lar səbəbindən Krım xanının hakimiyyəti altında çöllərdə yaşayan köçəri Noqay tatarlarının bəziləri yeganə etibarlı dolanışıq vasitəsi kimi qul ticarəti ilə məşğul olurdular<ref>{{Kitab3 | автор = Maria Ivanics | часть = Enslavement, slave labour and treatment of captives in the Crimean Khanate | ссылка часть = https://brill.com/abstract/book/edcoll/9789047421610/Bej.9789004157040.i-256_012.xml | заглавие = Ransom Slavery along the Ottoman Borders (Early Fifteenth–Early Eighteenth Centuries) | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = G. Dávid and P. Fodor | издание = | место = | издательство = | год = 2007 | volume = 37 | pages = 193—195 | columns = | allpages = | серия = The Ottoman Empire and its Heritage | isbn = 978 90 04 15704 0 | doi = | тираж = | ref = }}</ref>. === Siyasi səbəbləri === Krım xanlığı [[Qızıl Orda]]nın süqutundan bəri ayrıca siyasi qurum kimi mövcud olmuşdur. Sonradan Krım xanları Rusiya dövləti ilə [[Böyük Litva knyazlığı]] (1569-cu ildən bəri [[Reç Pospolita]]) arasındakı gərginlikdən istifadə edərək, bir və ya digər tərəflə ittifaqlar quraraq, bununla da müttəfiqlərindən əhəmiyyətli faydalar<ref name="Соловьёв">[[Соловьёв, Сергей Михайлович (историк)|С. М. Соловьёв]]. {{cite web |url = http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |title = История России с древнейших времён |archive-url = https://web.archive.org/web/20080927110937/http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |archive-date = 2008-09-27 }}.: ''крымским татарам выгоднее было брать подарки с обоих государств, Московского и Литовского, обещать свою помощь тому, кто больше даст, обещать, а на самом деле, взяв деньги с обоих, опустошать владения обоих, пользуясь их взаимною враждою. С этих пор сношения обоих государств, и Московского и Литовского, с крымцами принимают характер задаривания разбойников, которые не сдерживаются никаким договором, никакими клятвами.''</ref> və düşmən ərazilərinə basqın etmək üçün rəsmi bəhanə əldə etmişlər. 1500-1503-cü illər Rusiya-Litva müharibəsi zamanı Krım tatarları [[III İvan|III İvanla]] ittifaq saxlayaraq Litva knyazlığının dərinliklərinə nüfuz etmişlər. Onun hakimiyyətinin sonlarına yaxın Rusiya-Krım münasibətləri pisləşməyə başlamışdır. [[Krım tatarları]]nın Rusiya knyazlıqlarına basqınları 1507-ci ildə başlamışdır<ref name="БРЭ"/>. "Mümkün inkar" prinsipi Krım xanlarına siyasi manevrlər üçün geniş imkanlar vermişdir. Hətta rəsmi sülh dövrlərində belə, onlar həmişə nüfuzlu [[bəy]]lərinin və [[mirzə]]lərinin özbaşına hərəkətlərinə işarə edə bilirdilər. Onlar ildə onlarla, bəzən yüzlərlə kiçik dəstələrlə basqınlar həyata keçirirdilər<ref>Brian J. Boeck, Imperial Boundaries: Cossack Communities and Empire-Building in the Age of Peter the Great. xii + 255 pp., maps. Cambridge: Cambridge University Press, 2009</ref> və bu basqınların qarşısı heç bir [[müqavilə]] ilə alınmırdı<ref name="БРЭ"/>. Əslində, daxili siyasi və iqtisadi səbəblərə görə xanlar kənd təsərrüfatı torpaqlarına və işçi qüvvəsinə sahib olan qəbilə [[aristokratiya]]sına [[qul]]ları ələ keçirmək üçün müntəzəm imkanlar yaratmağa məcbur idilər<ref name="Davies">Brian L. Davies. Warfare, State and Society on the Black Sea Steppe: 1500—1700 (London/New York: Routledge, 2007), p. 23—27.</ref><ref name=":3" /> və tez-tez düşmənləri ilə mövcud gizli razılaşmalardan asılı olaraq çambulalarını (uçuş dəstələrini) şəxsən bir və ya digər dövlətin torpaqlarına göndərirdilər<ref name=":1" /><ref name="Соловьёв" />. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Krım xanlığı]] [[Kateqoriya:Erkən modern dövrdə Ukrayna]] 0f3yuyptv26mgwmr4dmgocyjrr117cd 8985672 8985669 2026-07-02T06:55:01Z Kərimova Xəyalə 186427 [[Kateqoriya:Rusiya İmperiyası tarixi]] əlavə olundu 8985672 wikitext text/x-wiki == == {{iş gedir}} '''Krım və Noqayların Rus torpaqlarına basqınları''' — [[Krım xanlığı]]nın müstəqilliyindən sonra [[XV əsr]]in sonlarında başlayan və basqınların və kölə ticarətininReç Pospolita geniş yayıldığı [[Krım xanlarının siyahısı|Krım xanlıqlarının]] və [[Noqaylar]]ın Rus torpaqlarına müntəzəm hücumları idi. Basqınlar demək olar ki, hər yay<ref name="Davies"/> baş verən [[XVI əsr|XVI]] və [[XVII əsr]]lərdə ən yüksək intensivliyinə çatdı və [[XVIII əsr]]in sonlarında [[Rusiya imperiyasının Krımı ilhaq etməsi|Krım xanlığının Rusiya imperiyası tərəfindən ilhaq edilməsinə]] qədər bir qədər az intensivliklə davam etdi. Bu dövrdə Rusiya dövləti ilə Reç Pospolita (1569-cu ilə qədər Litva Böyük Hersoqluğu) arasında siyasi cəhətdən bölünmüş Rusiya torpaqlarına basqınların əsas məqsədi<ref name="matsuki"/> Osmanlı imperiyasında və qonşu Aralıq dənizi dövlətlərində (xristian dövlətləri də daxil olmaqla) köləliyə satılan və ya Krım xanlığının özündə kölə kimi qalan yasirlərin - kölələrin əsir götürülməsi idi. Bəzən əsirlərin mənşə ölkələrinə və ya qohumlarına onları fidyə etmək imkanı verilirdi. Bu məqsədlə Rusiya dövləti xüsusi vergilər yığırdı<ref>Полоняничные деньги // Большой юридический словарь / Под ред. А. Я. Сухарева. — 3-e изд., перераб. и доп. — М.: ИНФРА-М, 2006</ref>. Hər iki dövlət həmçinin vaxtaşırı Krım xanına gələcək basqınlar üçün fidyə olaraq sözdə pominki ödəyirdi<ref name="Хорошкевич">[[Хорошкевич, Анна Леонидовна|Хорошкевич А. Л.]] Русь и Крым: от союза к противостоянию. Конец XV — начало XVI вв. М.: Эдиториал УРСС, 2001. — С. 315</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |title=Istorii︠a︡ Ukrainskoĭ SSR: Razvitie feodalizma. Narastanie antifeodalʹnoĭ i osvoboditelʹnoĭ borʹby. Vtorai︠a︡ polovina XIII : pervai︠a︡ polovina XVII v, 1982 |access-date=2020-01-03 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111154244/https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |url-status=live }}</ref>. Basqınlar Rusiyanın və Reç Pospolitanın həm insan, həm də maddi resurslarına ciddi ziyan vururdu. Onlardan qorunmaq üçün Rusiya dövləti abatis sisteminin qurulması və sərhəd xidmətinin saxlanılması da daxil olmaqla geniş və bahalı tədbirlər gördü. Krım tatarları və noqayların basqın təhlükəsi [[Vəhşi çöl|Vəhşi çölün]] münbit çöl ərazilərinin inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə mane oldu və burada tammiqyaslı məskunlaşma yalnız təhlükə aradan qaldırıldıqdan sonra mümkün oldu. Əsrlər boyu davam edən basqınlar [[Zaporojya]] və Don kazaklarının inkişafında da mühüm rol oynadı. == Səbəbləri == === İqtisadi səbəbləri === Kişi tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsini əhatə edən basqınların əsas iqtisadi məqsədi maddi malların talan edilməsi və ən əsası, əsasən Osmanlı imperiyası bazarlarına tədarük edilən, bəziləri isə Krım kölə bazarlarına göndərilən satılan insanlar olan yasirlərin əldə edilməsi idi. Müasir tarixçilərə görə, köçəri əhali arasında sənətkarlığın və digər ticarət formalarının inkişaf etməməsi<ref name="Яворницкий">Яворницький Д. І. Історія запорозьких козаків. У 3-х т. ‒ Т. 1. АН Української РСР. Археографічна комісія, Інститут історії. ‒ К.: Наукова думка, 1990. — С. 331—342</ref> səbəbindən kölə ticarəti Krım xanlığı və Noqay Ordasının<ref name=":1">{{Книга|автор=А. А. Новосельский|заглавие=«Борьба Московского государства с татарами в первой половине XVII в.»|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Академия наук СССР]]|год=1948 год|страницы=427—437|isbn=|isbn2=}}</ref><ref name="matsuki">Eizo Matsuki, «{{cite web |url = http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |title = The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves |archive-url = https://web.archive.org/web/20170906090812/http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |archive-date = 2017-09-06 }}: an Aspect of Muscovite-Crimean Relations in the 16th and 17th Centuries», Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University, p. 176</ref><ref>Kizilov, Mikhail. {{cite web |url = https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |title = Slave Trade in the Early Modern Crimea From the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources |archive-url = https://web.archive.org/web/20131107164329/https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |archive-date = 2013-11-07 }}. Journal of Early Modern History, 2007. P. 6</ref> zadəganları üçün əsas gəlir mənbəyi idi. Krım xanı da qənimətin onda birini alırdı<ref name=":0">{{Cite web|url=https://regnum.ru/news/innovatio/2822211.html|title=Последнее нападение Крымского ханства на Россию: Часть 2|author=Гл. редактор К. В. Никифоров.|website=Институт славяноведения РАН, 2019. 516 с. (Никитинские чтения «Славяне и Россия»).|date=|publisher=regnum.ru|access-date=2020-02-12|archive-date=2020-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212215515/https://regnum.ru/news/innovatio/2822211.html|url-status=live}}</ref>. Krımdakı əsas kölə bazarı bugünkü [[Feodosiya]] olan Kefe idi. Basqınların ikinci ən vacib məqsədi at və mal-qara oğurluğu idi<ref name=":1" /><ref name=":4">{{Cite web|url=http://drevlit.ru/texts/b/b_boplan1.php|title=БОПЛАН, ГИЙОМ ЛЕВАССЕР ДЕ - ОПИСАНИЕ УКРАИНЫ НЕСКОЛЬКИХ ПРОВИНЦИЙ КОРОЛЕВСТВА ПОЛЬСКОГО, ПРОСТИРАЮЩИХСЯ от пределов Московии до границ Трансильвании, А ТАКЖЕ ИХ ОБЫЧАЕВ, образа жизни и ведения войны Сир де БОПЛАН В РУАНЕ у Жака Каллуэ, при Короле. DrevLit.Ru - библиотека древних рукописей|author=|website=|quote=Разбегаясь в разные стороны по сёлам, они окружают их и устанавливают вокруг по четыре сторожевых поста, поддерживающих большие костры на протяжении всей ночи, боясь, как бы кто-нибудь из крестьян не ушёл от них; потом грабят, жгут, убивают всех, кто оказывает сопротивление, берут и уводят тех, кто сдаётся, и не только мужчин и женщин с грудными детьми, но также скот: лошадей, волов, коров, баранов, коз и пр.|date=|publisher=drevlit.ru|access-date=2020-01-02|archive-date=2020-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102133640/http://drevlit.ru/texts/b/b_boplan1.php|url-status=live}}</ref>. Krım xanları özlərini vassal elan edən Osmanlı imperiyası 15-ci əsrin sonlarında sahil Krım şəhərlərini birbaşa nəzarətə götürdükdən sonra basqınlar Krım tatarları və noqaylar üçün zəruri hala gəldi<ref name="БРЭ">{{БРЭ|статья=Крымских ханов набеги|ссылка=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|том=16|страницы=163|архив=https://web.archive.org/web/20220930014132/https://bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|архив дата=2022-09-30}}</ref>. Əvvəllər xanın çiçəklənməsi ticarət icazəsi üçün [[Genuya Respublikası|Genuya]] koloniyalarından və Yunan şəhərlərindən haqq toplamaq və ticarətlərini qorumaq əsasında idi, tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsi isə onlar üçün kənd təsərrüfatı istehsalında ixtisaslaşırdı. [[Osmanlılar]]ın gəlişi ilə bu mövcud rol bölgüsü pozuldu, taxıl ticarəti zəiflədi və Xan və onun təbəələri ənənəvi gəlirlərini itirdilər. Nəticədə, onlar yeni sərvət mənbələri axtarmağa məcbur oldular. Həll yolu köçəri, yırtıcı həyat tərzinə keçmək idi ki, bu da onlara [[Qara dəniz]] ticarətinə yenidən inteqrasiya olmağa və Osmanlı imperiyasında çox tələb olunan mal olan mal-qara ticarəti ilə məşğul olaraq gəlirli bir yer tutmağa imkan verdi<ref name="Davies"/><ref name=":3">{{Cite web|url=https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|title=Крымское ханство. Экономика|author=|website=|quote=Эти экспедиции, которые потом вошли в обычную практику в Крыму, были целиком и полностью обусловлены негаснущим спросом на невольничью рабочую силу в Османской империи. <...>Потому в той же мере, в какой приведённый вами образец кабинетной пропаганды, выдуманный, конечно, с целью обосновать сталинскую депортацию, является грубой ложью, в той же самой мере являлось чистой правдой представление о Крыме современников тех событий, в глазах которых Крым – даже несмотря на нечастые эпизоды позитивного сотрудничества с ним – в большинстве случаев выглядел ненасытной прорвой, пожирающей людей.|date=|publisher=Крым.Реалии|lang=ru|access-date=2019-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828132351/https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|archive-date=2019-08-28|url-status=live}}</ref>. Mariya İvaniçin sözlərinə görə, tez-tez baş verən [[quraqlıq]]lar və [[epidemiya]]lar səbəbindən Krım xanının hakimiyyəti altında çöllərdə yaşayan köçəri Noqay tatarlarının bəziləri yeganə etibarlı dolanışıq vasitəsi kimi qul ticarəti ilə məşğul olurdular<ref>{{Kitab3 | автор = Maria Ivanics | часть = Enslavement, slave labour and treatment of captives in the Crimean Khanate | ссылка часть = https://brill.com/abstract/book/edcoll/9789047421610/Bej.9789004157040.i-256_012.xml | заглавие = Ransom Slavery along the Ottoman Borders (Early Fifteenth–Early Eighteenth Centuries) | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = G. Dávid and P. Fodor | издание = | место = | издательство = | год = 2007 | volume = 37 | pages = 193—195 | columns = | allpages = | серия = The Ottoman Empire and its Heritage | isbn = 978 90 04 15704 0 | doi = | тираж = | ref = }}</ref>. === Siyasi səbəbləri === Krım xanlığı [[Qızıl Orda]]nın süqutundan bəri ayrıca siyasi qurum kimi mövcud olmuşdur. Sonradan Krım xanları Rusiya dövləti ilə [[Böyük Litva knyazlığı]] (1569-cu ildən bəri [[Reç Pospolita]]) arasındakı gərginlikdən istifadə edərək, bir və ya digər tərəflə ittifaqlar quraraq, bununla da müttəfiqlərindən əhəmiyyətli faydalar<ref name="Соловьёв">[[Соловьёв, Сергей Михайлович (историк)|С. М. Соловьёв]]. {{cite web |url = http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |title = История России с древнейших времён |archive-url = https://web.archive.org/web/20080927110937/http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |archive-date = 2008-09-27 }}.: ''крымским татарам выгоднее было брать подарки с обоих государств, Московского и Литовского, обещать свою помощь тому, кто больше даст, обещать, а на самом деле, взяв деньги с обоих, опустошать владения обоих, пользуясь их взаимною враждою. С этих пор сношения обоих государств, и Московского и Литовского, с крымцами принимают характер задаривания разбойников, которые не сдерживаются никаким договором, никакими клятвами.''</ref> və düşmən ərazilərinə basqın etmək üçün rəsmi bəhanə əldə etmişlər. 1500-1503-cü illər Rusiya-Litva müharibəsi zamanı Krım tatarları [[III İvan|III İvanla]] ittifaq saxlayaraq Litva knyazlığının dərinliklərinə nüfuz etmişlər. Onun hakimiyyətinin sonlarına yaxın Rusiya-Krım münasibətləri pisləşməyə başlamışdır. [[Krım tatarları]]nın Rusiya knyazlıqlarına basqınları 1507-ci ildə başlamışdır<ref name="БРЭ"/>. "Mümkün inkar" prinsipi Krım xanlarına siyasi manevrlər üçün geniş imkanlar vermişdir. Hətta rəsmi sülh dövrlərində belə, onlar həmişə nüfuzlu [[bəy]]lərinin və [[mirzə]]lərinin özbaşına hərəkətlərinə işarə edə bilirdilər. Onlar ildə onlarla, bəzən yüzlərlə kiçik dəstələrlə basqınlar həyata keçirirdilər<ref>Brian J. Boeck, Imperial Boundaries: Cossack Communities and Empire-Building in the Age of Peter the Great. xii + 255 pp., maps. Cambridge: Cambridge University Press, 2009</ref> və bu basqınların qarşısı heç bir [[müqavilə]] ilə alınmırdı<ref name="БРЭ"/>. Əslində, daxili siyasi və iqtisadi səbəblərə görə xanlar kənd təsərrüfatı torpaqlarına və işçi qüvvəsinə sahib olan qəbilə [[aristokratiya]]sına [[qul]]ları ələ keçirmək üçün müntəzəm imkanlar yaratmağa məcbur idilər<ref name="Davies">Brian L. Davies. Warfare, State and Society on the Black Sea Steppe: 1500—1700 (London/New York: Routledge, 2007), p. 23—27.</ref><ref name=":3" /> və tez-tez düşmənləri ilə mövcud gizli razılaşmalardan asılı olaraq çambulalarını (uçuş dəstələrini) şəxsən bir və ya digər dövlətin torpaqlarına göndərirdilər<ref name=":1" /><ref name="Соловьёв" />. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Krım xanlığı]] [[Kateqoriya:Erkən modern dövrdə Ukrayna]] [[Kateqoriya:Rusiya İmperiyası tarixi]] s30jro3bdane7rxvqzszw87uyyitnba 8985673 8985672 2026-07-02T06:55:35Z Kərimova Xəyalə 186427 8985673 wikitext text/x-wiki '''Krım və Noqayların Rus torpaqlarına basqınları''' — [[Krım xanlığı]]nın müstəqilliyindən sonra [[XV əsr]]in sonlarında başlayan və basqınların və kölə ticarətininReç Pospolita geniş yayıldığı [[Krım xanlarının siyahısı|Krım xanlıqlarının]] və [[Noqaylar]]ın Rus torpaqlarına müntəzəm hücumları idi. Basqınlar demək olar ki, hər yay<ref name="Davies"/> baş verən [[XVI əsr|XVI]] və [[XVII əsr]]lərdə ən yüksək intensivliyinə çatdı və [[XVIII əsr]]in sonlarında [[Rusiya imperiyasının Krımı ilhaq etməsi|Krım xanlığının Rusiya imperiyası tərəfindən ilhaq edilməsinə]] qədər bir qədər az intensivliklə davam etdi. Bu dövrdə Rusiya dövləti ilə Reç Pospolita (1569-cu ilə qədər Litva Böyük Hersoqluğu) arasında siyasi cəhətdən bölünmüş Rusiya torpaqlarına basqınların əsas məqsədi<ref name="matsuki"/> Osmanlı imperiyasında və qonşu Aralıq dənizi dövlətlərində (xristian dövlətləri də daxil olmaqla) köləliyə satılan və ya Krım xanlığının özündə kölə kimi qalan yasirlərin - kölələrin əsir götürülməsi idi. Bəzən əsirlərin mənşə ölkələrinə və ya qohumlarına onları fidyə etmək imkanı verilirdi. Bu məqsədlə Rusiya dövləti xüsusi vergilər yığırdı<ref>Полоняничные деньги // Большой юридический словарь / Под ред. А. Я. Сухарева. — 3-e изд., перераб. и доп. — М.: ИНФРА-М, 2006</ref>. Hər iki dövlət həmçinin vaxtaşırı Krım xanına gələcək basqınlar üçün fidyə olaraq sözdə pominki ödəyirdi<ref name="Хорошкевич">[[Хорошкевич, Анна Леонидовна|Хорошкевич А. Л.]] Русь и Крым: от союза к противостоянию. Конец XV — начало XVI вв. М.: Эдиториал УРСС, 2001. — С. 315</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |title=Istorii︠a︡ Ukrainskoĭ SSR: Razvitie feodalizma. Narastanie antifeodalʹnoĭ i osvoboditelʹnoĭ borʹby. Vtorai︠a︡ polovina XIII : pervai︠a︡ polovina XVII v, 1982 |access-date=2020-01-03 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111154244/https://books.google.com/books?id=sL8cAAAAMAAJ&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiV7frnxOfmAhWGyqYKHXYsAUIQ6wEIQjAE |url-status=live }}</ref>. Basqınlar Rusiyanın və Reç Pospolitanın həm insan, həm də maddi resurslarına ciddi ziyan vururdu. Onlardan qorunmaq üçün Rusiya dövləti abatis sisteminin qurulması və sərhəd xidmətinin saxlanılması da daxil olmaqla geniş və bahalı tədbirlər gördü. Krım tatarları və noqayların basqın təhlükəsi [[Vəhşi çöl|Vəhşi çölün]] münbit çöl ərazilərinin inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə mane oldu və burada tammiqyaslı məskunlaşma yalnız təhlükə aradan qaldırıldıqdan sonra mümkün oldu. Əsrlər boyu davam edən basqınlar [[Zaporojya]] və Don kazaklarının inkişafında da mühüm rol oynadı. == Səbəbləri == === İqtisadi səbəbləri === Kişi tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsini əhatə edən basqınların əsas iqtisadi məqsədi maddi malların talan edilməsi və ən əsası, əsasən Osmanlı imperiyası bazarlarına tədarük edilən, bəziləri isə Krım kölə bazarlarına göndərilən satılan insanlar olan yasirlərin əldə edilməsi idi. Müasir tarixçilərə görə, köçəri əhali arasında sənətkarlığın və digər ticarət formalarının inkişaf etməməsi<ref name="Яворницкий">Яворницький Д. І. Історія запорозьких козаків. У 3-х т. ‒ Т. 1. АН Української РСР. Археографічна комісія, Інститут історії. ‒ К.: Наукова думка, 1990. — С. 331—342</ref> səbəbindən kölə ticarəti Krım xanlığı və Noqay Ordasının<ref name=":1">{{Книга|автор=А. А. Новосельский|заглавие=«Борьба Московского государства с татарами в первой половине XVII в.»|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Академия наук СССР]]|год=1948 год|страницы=427—437|isbn=|isbn2=}}</ref><ref name="matsuki">Eizo Matsuki, «{{cite web |url = http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |title = The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves |archive-url = https://web.archive.org/web/20170906090812/http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/14906/1/chichukai0001801710.pdf |archive-date = 2017-09-06 }}: an Aspect of Muscovite-Crimean Relations in the 16th and 17th Centuries», Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University, p. 176</ref><ref>Kizilov, Mikhail. {{cite web |url = https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |title = Slave Trade in the Early Modern Crimea From the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources |archive-url = https://web.archive.org/web/20131107164329/https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |archive-date = 2013-11-07 }}. Journal of Early Modern History, 2007. P. 6</ref> zadəganları üçün əsas gəlir mənbəyi idi. Krım xanı da qənimətin onda birini alırdı<ref name=":0">{{Cite web|url=https://regnum.ru/news/innovatio/2822211.html|title=Последнее нападение Крымского ханства на Россию: Часть 2|author=Гл. редактор К. В. Никифоров.|website=Институт славяноведения РАН, 2019. 516 с. (Никитинские чтения «Славяне и Россия»).|date=|publisher=regnum.ru|access-date=2020-02-12|archive-date=2020-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212215515/https://regnum.ru/news/innovatio/2822211.html|url-status=live}}</ref>. Krımdakı əsas kölə bazarı bugünkü [[Feodosiya]] olan Kefe idi. Basqınların ikinci ən vacib məqsədi at və mal-qara oğurluğu idi<ref name=":1" /><ref name=":4">{{Cite web|url=http://drevlit.ru/texts/b/b_boplan1.php|title=БОПЛАН, ГИЙОМ ЛЕВАССЕР ДЕ - ОПИСАНИЕ УКРАИНЫ НЕСКОЛЬКИХ ПРОВИНЦИЙ КОРОЛЕВСТВА ПОЛЬСКОГО, ПРОСТИРАЮЩИХСЯ от пределов Московии до границ Трансильвании, А ТАКЖЕ ИХ ОБЫЧАЕВ, образа жизни и ведения войны Сир де БОПЛАН В РУАНЕ у Жака Каллуэ, при Короле. DrevLit.Ru - библиотека древних рукописей|author=|website=|quote=Разбегаясь в разные стороны по сёлам, они окружают их и устанавливают вокруг по четыре сторожевых поста, поддерживающих большие костры на протяжении всей ночи, боясь, как бы кто-нибудь из крестьян не ушёл от них; потом грабят, жгут, убивают всех, кто оказывает сопротивление, берут и уводят тех, кто сдаётся, и не только мужчин и женщин с грудными детьми, но также скот: лошадей, волов, коров, баранов, коз и пр.|date=|publisher=drevlit.ru|access-date=2020-01-02|archive-date=2020-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102133640/http://drevlit.ru/texts/b/b_boplan1.php|url-status=live}}</ref>. Krım xanları özlərini vassal elan edən Osmanlı imperiyası 15-ci əsrin sonlarında sahil Krım şəhərlərini birbaşa nəzarətə götürdükdən sonra basqınlar Krım tatarları və noqaylar üçün zəruri hala gəldi<ref name="БРЭ">{{БРЭ|статья=Крымских ханов набеги|ссылка=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|том=16|страницы=163|архив=https://web.archive.org/web/20220930014132/https://bigenc.ru/domestic_history/text/2638424|архив дата=2022-09-30}}</ref>. Əvvəllər xanın çiçəklənməsi ticarət icazəsi üçün [[Genuya Respublikası|Genuya]] koloniyalarından və Yunan şəhərlərindən haqq toplamaq və ticarətlərini qorumaq əsasında idi, tatar əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsi isə onlar üçün kənd təsərrüfatı istehsalında ixtisaslaşırdı. [[Osmanlılar]]ın gəlişi ilə bu mövcud rol bölgüsü pozuldu, taxıl ticarəti zəiflədi və Xan və onun təbəələri ənənəvi gəlirlərini itirdilər. Nəticədə, onlar yeni sərvət mənbələri axtarmağa məcbur oldular. Həll yolu köçəri, yırtıcı həyat tərzinə keçmək idi ki, bu da onlara [[Qara dəniz]] ticarətinə yenidən inteqrasiya olmağa və Osmanlı imperiyasında çox tələb olunan mal olan mal-qara ticarəti ilə məşğul olaraq gəlirli bir yer tutmağa imkan verdi<ref name="Davies"/><ref name=":3">{{Cite web|url=https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|title=Крымское ханство. Экономика|author=|website=|quote=Эти экспедиции, которые потом вошли в обычную практику в Крыму, были целиком и полностью обусловлены негаснущим спросом на невольничью рабочую силу в Османской империи. <...>Потому в той же мере, в какой приведённый вами образец кабинетной пропаганды, выдуманный, конечно, с целью обосновать сталинскую депортацию, является грубой ложью, в той же самой мере являлось чистой правдой представление о Крыме современников тех событий, в глазах которых Крым – даже несмотря на нечастые эпизоды позитивного сотрудничества с ним – в большинстве случаев выглядел ненасытной прорвой, пожирающей людей.|date=|publisher=Крым.Реалии|lang=ru|access-date=2019-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828132351/https://ru.krymr.com/a/istoriya-kryma-krymskoe-khanstvo-ekonomika/29417696.html|archive-date=2019-08-28|url-status=live}}</ref>. Mariya İvaniçin sözlərinə görə, tez-tez baş verən [[quraqlıq]]lar və [[epidemiya]]lar səbəbindən Krım xanının hakimiyyəti altında çöllərdə yaşayan köçəri Noqay tatarlarının bəziləri yeganə etibarlı dolanışıq vasitəsi kimi qul ticarəti ilə məşğul olurdular<ref>{{Kitab3 | автор = Maria Ivanics | часть = Enslavement, slave labour and treatment of captives in the Crimean Khanate | ссылка часть = https://brill.com/abstract/book/edcoll/9789047421610/Bej.9789004157040.i-256_012.xml | заглавие = Ransom Slavery along the Ottoman Borders (Early Fifteenth–Early Eighteenth Centuries) | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = G. Dávid and P. Fodor | издание = | место = | издательство = | год = 2007 | volume = 37 | pages = 193—195 | columns = | allpages = | серия = The Ottoman Empire and its Heritage | isbn = 978 90 04 15704 0 | doi = | тираж = | ref = }}</ref>. === Siyasi səbəbləri === Krım xanlığı [[Qızıl Orda]]nın süqutundan bəri ayrıca siyasi qurum kimi mövcud olmuşdur. Sonradan Krım xanları Rusiya dövləti ilə [[Böyük Litva knyazlığı]] (1569-cu ildən bəri [[Reç Pospolita]]) arasındakı gərginlikdən istifadə edərək, bir və ya digər tərəflə ittifaqlar quraraq, bununla da müttəfiqlərindən əhəmiyyətli faydalar<ref name="Соловьёв">[[Соловьёв, Сергей Михайлович (историк)|С. М. Соловьёв]]. {{cite web |url = http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |title = История России с древнейших времён |archive-url = https://web.archive.org/web/20080927110937/http://www.spsl.nsc.ru/history/solov/main/solv05p6.htm |archive-date = 2008-09-27 }}.: ''крымским татарам выгоднее было брать подарки с обоих государств, Московского и Литовского, обещать свою помощь тому, кто больше даст, обещать, а на самом деле, взяв деньги с обоих, опустошать владения обоих, пользуясь их взаимною враждою. С этих пор сношения обоих государств, и Московского и Литовского, с крымцами принимают характер задаривания разбойников, которые не сдерживаются никаким договором, никакими клятвами.''</ref> və düşmən ərazilərinə basqın etmək üçün rəsmi bəhanə əldə etmişlər. 1500-1503-cü illər Rusiya-Litva müharibəsi zamanı Krım tatarları [[III İvan|III İvanla]] ittifaq saxlayaraq Litva knyazlığının dərinliklərinə nüfuz etmişlər. Onun hakimiyyətinin sonlarına yaxın Rusiya-Krım münasibətləri pisləşməyə başlamışdır. [[Krım tatarları]]nın Rusiya knyazlıqlarına basqınları 1507-ci ildə başlamışdır<ref name="БРЭ"/>. "Mümkün inkar" prinsipi Krım xanlarına siyasi manevrlər üçün geniş imkanlar vermişdir. Hətta rəsmi sülh dövrlərində belə, onlar həmişə nüfuzlu [[bəy]]lərinin və [[mirzə]]lərinin özbaşına hərəkətlərinə işarə edə bilirdilər. Onlar ildə onlarla, bəzən yüzlərlə kiçik dəstələrlə basqınlar həyata keçirirdilər<ref>Brian J. Boeck, Imperial Boundaries: Cossack Communities and Empire-Building in the Age of Peter the Great. xii + 255 pp., maps. Cambridge: Cambridge University Press, 2009</ref> və bu basqınların qarşısı heç bir [[müqavilə]] ilə alınmırdı<ref name="БРЭ"/>. Əslində, daxili siyasi və iqtisadi səbəblərə görə xanlar kənd təsərrüfatı torpaqlarına və işçi qüvvəsinə sahib olan qəbilə [[aristokratiya]]sına [[qul]]ları ələ keçirmək üçün müntəzəm imkanlar yaratmağa məcbur idilər<ref name="Davies">Brian L. Davies. Warfare, State and Society on the Black Sea Steppe: 1500—1700 (London/New York: Routledge, 2007), p. 23—27.</ref><ref name=":3" /> və tez-tez düşmənləri ilə mövcud gizli razılaşmalardan asılı olaraq çambulalarını (uçuş dəstələrini) şəxsən bir və ya digər dövlətin torpaqlarına göndərirdilər<ref name=":1" /><ref name="Соловьёв" />. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Krım xanlığı]] [[Kateqoriya:Erkən modern dövrdə Ukrayna]] [[Kateqoriya:Rusiya İmperiyası tarixi]] 4nyk8osmt4kvc2rgu46fuyrq0twu19u 0 992777 8985203 8985100 2026-07-01T12:55:27Z En Merker 184342 /* Siyasi fəaliyyəti */ 8985203 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Şəxs}} '''Pşemaxo Tomaşeviç Kotsev''' ({{lang-kbd|Куэцэ Тӏэмаш и къуэ Пщымахуэ}}; {{DVTY}}) — 1917-1920-ci illərdə [[Şimali Qafqaz]]ın görkəmli siyasi xadimlərindən biri. [[Dağlılar Respublikası]] hökumətinin sədri (1918-1919).<ref name=":0">{{Cite web|last=kkc|title=PŞIMAHO KOTSE|url=https://www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org/biyografi/psimaho-kotse.html|access-date=2021-02-03|website=www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org|language=tr-tr}}</ref><ref name=":1">Berzeg, Sefer E. (2011). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Devlet Başkanı Pşımaho Kotse (Kosok), Yaşamı ve Gurbet Yazıları''. Ankara : Kuban Yayıncılık.</ref><ref name=":2">Karmov, A.X. (2013). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Известия Кабардино-Балкарского научного центра РАН'', No : 4 (54), S:190-196. (DEVRİM ÖNCESİ GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi'nin İzvestiyası'').</ref><ref name=":3">Karmov, A.X. (2017). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ЭМИГРАНТСКАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Вестник Института гуманитарных исследований Правительства Кабардино-Балкарской Республики и Кабардино-Балкарского Научного центра Российской академии наук.'' No : 3 (34), S: 19-33''.'' (DEVRİMCİ GÖÇMEN GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Kabardey-Balkar Cumhuriyeti Hükümeti İnsani Araştırma Enstitüsü ve Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi Bülteni'')</ref><ref name=":4">Berzeg, Sefer E. (Ocak 2006). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti 1917-1922, Sovyet Karanlığına Girerken'' (III. Cilt). İstanbul : Birleşik Kafkasya Derneği.</ref> == Həyatı == Pşemaxo Kotsev 12 aprel 1884-cü ildə [[Rusiya imperiyası]]nın [[Terek vilayəti]]nin [[Nalçik]] dairəsinin Babukovo (indiki Sarmakovo) kəndində, [[Kabarda-Balkariya|kabardin]] zadəganı Kotsev Tamaşa Hüseynoviçin ailəsində anadan olub. Atası ilxıçı və işgüzar təsərrüfatçı olub, [[Şimali Qafqaz]] şəhərlərində fəal ticarətlə məşğul olub. İbtidai təhsilini [[Pyatiqorsk]] şəhərində alıb. 1905-ci ildə təhsilini [[Novorossiysk]] gimnaziyasında davam etdirib və oranı uğurla başa vurub. 1910-cu ildə [[Sankt-Peterburq Dövlət Universiteti|Sankt-Peterburq Universiteti]]nin hüquq fakültəsini bitirib və [[Rusiya imperiyası]] universitetlərinin ümumi nizamnaməsində nəzərdə tutulmuş bütün hüquqlarla birinci dərəcəli diplom alıb. == Siyasi fəaliyyəti == Pşemaxo Kotsev 22 noyabr 1910-cu ildən etibarən Yekaterinodar (hazırkı [[Krasnodar]]) şəhərində məhkəmə məmuru kimi fəaliyyətə başlayıb, burada kiçik namizəddən tutmuş [[Novoçerkassk]] dairəsinin andlı müvəkkilinə qədər müxtəlif rütbələrdə çalışıb. [[Fevral inqilabı]], [[Oktyabr inqilabı]], [[Qırmızı terror]] və [[Ağ terror (Rusiya)|Ağ terror]], eləcə də [[Rusiyada vətəndaş müharibəsi|Vətəndaş müharibəsi]]nin nəticəsi olaraq ortaya çıxmış Şimali Qafqazdakı ictimai-siyasi hadisələrin fəal iştirakçısı və dağlı xalqlarının milli-azadlıq hərəkatının təşkilatçılarından biri olub. [[Qafqaz]]da bolşevik təsirinin artmasının qarşısını almağın fəal tərəfdarı olub, Oktyabr inqilabı və Qırmızı terrorda iştirak etməyib. Sonralar, [[Anton Denikin]] qoşunlarının [[Dağlılar Respublikası]] ərazisinə müdaxiləsinə yol verilməməsini fəal şəkildə müdafiə edib, [[Ağ ordu|ağqvardiyaçılar hərəkatı]]nda və Ağ terrorda da iştirak etməyib. 1917-ci ilin martından etibarən [[Kabarda]]da Müvəqqəti Hökumətin orqanı kimi yaradılmış Nalçik mülki icraiyyə komitəsinin tərkibinə daxil olub, Şimali Qafqazın Vətəndaş müharibəsinə (1917–1921) sürüklənməsinə qarşı fəal çıxış edib. Çərkəzlər federativ siyasi cəmiyyət kimi Cənub-Şərq İttifaqının (kazaklar və digərləri ilə birlikdə) tərkibinə daxil olmaq qərarına gəliblər. Bu ittifaqın hökumətinə dağlıların tərəfindən Pşemaxo Kotsev və başqaları seçilib. Bundan əlavə, Pşemaxo Kotsev Kuban Qanunverici Radasında çərkəzlərin yeddi nümayəndəsindən biri olub. Bununla belə, Dağlılar Respublikası 1918-ci ilin yazına doğru Kuban kazaklarından təcrid olunub. Bu, əvvəlcə bolşevik qoşunları, daha sonra isə imperiyanın bütövlüyünü qorumaq naminə Qafqazı silah gücü ilə yenidən "fəth etməyə" məcbur olan Könüllü Ordunun (Denikinin başçılığı ilə) hissələri tərəfindən həyata keçirilib. 11 may 1918-ci ildə [[Batum müqaviləsi|Batumi konfransı]]nda Dağlılar (Şimali Qafqaz) Respublikasının müstəqilliyi elan olunub və Pşemaxo Kotsev Dağlılar Respublikasının daxili işlər naziri təyin edilib (hökumət başçısı isə [[Tapa Çermoyev]] seçilib). 26 noyabr 1918-ci ildə Pşemaxo Kotsev [[Bakı]] şəhərində [[Antanta]] nümayəndələri ilə (ingilislərin şəxsində) danışıqlarda iştirak edib. Burada [[İngilislər|ingilislər]] Dağlılar Respublikasını tanıma prosesini təxirə salıb ([[Paris Sülh Konfransı]]na qədər), lakin Pşemaxo Kotsevə yeni koalisiya hökuməti qurmağı təklif ediblər. 10 dekabr 1918-ci ildə Terek kazakları tərəfindən səlahiyyətli nümayəndələr — K.İ.Sapronov və F.İ.Kireyev, Dağlılar Respublikası tərəfindən isə Tapa Çermoyev və Pşemaxo Kotsev Terek diyarı kazakları və kəndlilərinin Qafqaz Dağlı Xalqları İttifaqına hüquqi bərabər üzv kimi daxil olması və bolşeviklərə qarşı mübarizədə hərbi qüvvələrin birləşdirilməsi haqqında Müqavilə imzalayıblar. Bu müqaviləyə əsasən baş komandanlıq Antantanın nümayəndəsinə (ingilislərə) verilirdi. Müqavilənin digər bir məqsədi isə "əhali üçün dağıdıcı olan və müxtəlif əhali qrupları arasında daimi toqquşmalara səbəb olan soyğunçuluq və quldurluğun qarşısını almaq" olub. 15 dekabr 1918-ci ildə Tapa Çermoyev istefa verib, Pşemaxo Kotsev isə Dağlılar Respublikası Hökumətinin Sədri seçilib. 1919-cu ilin əvvəlində Pşemaxo Kotsev [[Qroznı]] şəhərində [[Anton Denikin]]lə görüşüb və burada Denikinin Dağlılar Respublikasının buraxılması barədə ultimativ tələblərini rədd etmək məcburiyyətində qalıb. Denikin (ağqvardiyaçı) komandanlığı ilə bir sıra uğursuz danışıqlardan sonra Pşemaxo Kotsev hökuməti Denikin ordusunun düşmənçilik hərəkətlərini rəsmi şəkildə pisləyərək Antantaya və Paris Sülh Konfransına müraciət edib, lakin bunun da bir faydası olmayıb. 22 mart 1919-cu ildə bütün bunlar Pşemaxo Kotsev hökumətinin istefası ilə nəticələnib. Lakin Respublika Parlamenti onu yenidən seçib və yeni hökumət qurmağı tapşırıb. Pşemaxo Kotsevin ikinci hökuməti birincidən daha ağır şəraitlə üz-üzə qalıb. Ağqvardiyaçı ordular döyüşərək Dağlılar Respublikasının daxilinə doğru irəliləyib. Antanta vasitəsilə edilən heç bir diplomatik təsir tədbiri Denikini dayandıra bilməyib. Respublikaya daxil olan xalqlar silah əldə müstəqilliklərini müdafiə etməyə başlayıblar, lakin müstəqillik uğrunda müharibənin miqyasının genişlənməsinə bolşevik təbliğatı mane olub. Respublika hökumətinin daxilində iki kiçik müxalif qüvvə yaranıb. Onlardan biri ağqvardiyaçı qüvvələrdən qorxaraq onlarla yaxınlaşmağı təklif edib, digəri isə bolşevik ideyalarını təbliğ edib. Bolşevik təhlükəsi hələ tam aydın olmasa da, Denikin qoşunları artıq respublikanı məhv edirdi. Hücum edən Denikin ordusunun Dağlılar Respublikası qüvvələrindən qat-qat üstün olduğunu görən hökumət, qan tökülməsində heç bir perspektiv görməyib. Bu səbəbdən tezliklə Pşemaxo Kotsev hökuməti həmrəylik nümayiş etdirərək istefa verib. Ona yeni hökumət formalaşdırmaq təklif olunsa da, o, bundan qətiyyətlə imtina edib. Şimali Qafqaz ağqvardiyaçılar tərəfindən tutulduqdan sonra Kotsev Ədliyyə naziri Taceddin Penzulayevlə birlikdə denikinçilər tərəfindən həbs edilib. Lakin Denikinin [[Şimali Osetiya|Osetiya]] üzrə hakimi general Yakov Habayevin generallar [[Vladimir Lyaxov]] və [[Nikolay Baratov]]a müraciətindən (vəsatətindən) sonra həbs olunanlar azadlığa buraxılıb. 2 sentyabr 1919-cu ildə onun fəal iştirakı ilə [[Tbilisi|Tiflis]]də Qafqaz Dağlı Xalqlarının İttifaq Məclisi yaradılıb və bu məclis Qafqazdakı antibolşevik və antidenikinçi qüvvələrin cazibə mərkəzinə çevrilib. 1920-ci ilin martında Tiflisə mühacirət edib. 18 oktyabr 1920-ci ildə [[Pyotr Vrangel]] tərəfdarları Kamal paşa ilə əlaqələr bəhanəsilə Gürcüstan hökumətindən Pşemaxo Kotsevin həbs edilməsinə nail olublar, lakin o, sonradan sərbəst buraxılıb. 1920-ci ilin sonlarında Türkiyəyə mühacirət edib və orada sonralar öz tarixi əsərlərini — "Şimali Qafqazda inqilab və sovetləşmə", "Şimali Qafqaz: azadlıq və müstəqillik uğrunda mübarizə tarixindən səhifələr" və digərlərini yazıb. 24 yanvar 1922-ci ildə [[Əks-inqilab və Təxribatla Mübarizə üzrə Ümum-Rusiya Fövqəladə Komissiyası]]nın (VÇK) xarici şöbəsinin 541 nömrəli iş üzrə hesabatında Pşemaxo Kotsevin Şimali Qafqaz Dağlı Xalqlarının Azadlıq Komitəsində iştirak etməsi barədə məlumatlar yer alıb. 1923-cü ildə [[İstanbul]]da keçmiş ağqvardiyaçı zabit Əhmədxan Avar və Pşemaxo Kotsev "Anadolu" ticarət şirkətini təsis ediblər. Şirkət Şimali Qafqazdakı üsyançılara (Qotsinskinin başçılığı ilə) maddi-texniki kömək göstərməyə çalışıb. Sovet hakimiyyəti Pşemaxo Kotsevin orada müxtəlif antibolşevik mühacir komitələri ilə əməkdaşlıq etdiyini hesab edib. Bolşeviklər tərəfindən Qotsinskinin üsyanı 1925-ci ilin sentyabrında yatırıldıqdan sonra Pşemaxo Kotsev Sovet hakimiyyətinə qarşı silahlı mübarizədə hər hansı bir iştirakını dayandıraraq geri çəkilib. 8 yanvar 1962-ci ildə vəfat edib və İstanbulun Fəriköy qəbiristanlığında dəfn olunub. == Publisistikası == [[Sankt-Peterburq]]da təhsil aldığı illərdə P.Kotsev [[Paris]]də [[Məhəmməd bəy Hacıtlaşe]] (Məhəmməd bəy) rəhbərlik etdiyi çərkəz qrupu tərəfindən nəşr olunan "Müsəlman" jurnalının müxbiri olub. Müxtəlif dövri mətbuatda onun Kabarda tarixinə dair "P.Kabardey" ədəbi təxəllüsü ilə imzalanmış məqalələri işıq üzü görüb. O illərin tanınmış nəşrlərindən müasirlərinin ən çox diqqətini çəkənlər bunlar olub: "Kabardada torpaq qarışıqlıqları", "Kabardada xalq maarifi", "Terek və Kuban vilayətləri müsəlmanlarının mənəvi-dini ehtiyacları", "Çərkəzlər və hərbi mükəlləfiyyətlər" və s. == Ailəsi == [[Krasnodar|Yekaterinodar]]da vəkil işləyərkən o, milliyətcə rus olan [[Novorossiysk]] sement zavodu mühəndisinin qızı ilə evlənib. 1920-ci ildə onların Zairə adlı bir qızı dünyaya gəlib. [[Türkiyə]]yə mühacirət etdikdən sonra bu nikah pozulub. Türkiyədə mühacirətdə olarkən çərkəz mühacirinin qızı Lütsə Misakova ilə evlənib. == Xatirəsi == [[Kabardin-Balkar Respublikası]]nın İnsan Hüquqları Mərkəzi Pşemaho Kotsevin cənazəsinin öz vətəninə, yəni doğma Sarmako kəndinə və ya [[Nalçik]] şəhərinə gətirilərək yenidən dəfn olunmasını təklif edib.<ref name="НЛи">{{Cite web |url=http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |title=Статья в НартПресс |access-date=2017-08-22 |archive-date=2017-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701012920/http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * {{Книга|ref=Материалы съездов|ссылка=http://docs.historyrussia.org/ru/nodes/80150-materialy-sezdov-gorskih-narodov-severnogo-kavkaza-i-dagestana-1917-goda|заглавие=Материалы съездов горских народов Северного Кавказа и Дагестана 1917 года|ответственный=Кабардино-Балкарский институт гуманитар. исслед.; Сост., автор вступительной статьи А. Х. Кармов|год=2014|место=Нальчик|издательство=КБИГИ|страниц=168|isbn=978-5-91766-090-5}} * {{Книга|ref=Вачагаев|автор=[[:en:Вачагаев, Майрбек Момуевич|Вачагаев М. М.]]|заглавие=Союз горцев Северного Кавказа и Горская республика. История несостоявшегося государства. 1917—1920|год=2018|издательство=«Центрполиграф»|страниц=224|isbn=978-5-227-08322-7}} == Xarici keçidlər == * [http://www.dk1868.ru/history/DAGESTAN.htm Б. М. Кузнецов. 1918 год в Дагестане] {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Dağıstan siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:Rusiyada vətəndaş müharibəsi iştirakçıları]] bkofd7qe06a12boxv7sr1lmzgl7t0z8 8985206 8985203 2026-07-01T12:59:09Z En Merker 184342 /* Siyasi fəaliyyəti */ 8985206 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Şəxs}} '''Pşemaxo Tomaşeviç Kotsev''' ({{lang-kbd|Куэцэ Тӏэмаш и къуэ Пщымахуэ}}; {{DVTY}}) — 1917-1920-ci illərdə [[Şimali Qafqaz]]ın görkəmli siyasi xadimlərindən biri. [[Dağlılar Respublikası]] hökumətinin sədri (1918-1919).<ref name=":0">{{Cite web|last=kkc|title=PŞIMAHO KOTSE|url=https://www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org/biyografi/psimaho-kotse.html|access-date=2021-02-03|website=www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org|language=tr-tr}}</ref><ref name=":1">Berzeg, Sefer E. (2011). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Devlet Başkanı Pşımaho Kotse (Kosok), Yaşamı ve Gurbet Yazıları''. Ankara : Kuban Yayıncılık.</ref><ref name=":2">Karmov, A.X. (2013). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Известия Кабардино-Балкарского научного центра РАН'', No : 4 (54), S:190-196. (DEVRİM ÖNCESİ GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi'nin İzvestiyası'').</ref><ref name=":3">Karmov, A.X. (2017). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ЭМИГРАНТСКАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Вестник Института гуманитарных исследований Правительства Кабардино-Балкарской Республики и Кабардино-Балкарского Научного центра Российской академии наук.'' No : 3 (34), S: 19-33''.'' (DEVRİMCİ GÖÇMEN GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Kabardey-Balkar Cumhuriyeti Hükümeti İnsani Araştırma Enstitüsü ve Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi Bülteni'')</ref><ref name=":4">Berzeg, Sefer E. (Ocak 2006). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti 1917-1922, Sovyet Karanlığına Girerken'' (III. Cilt). İstanbul : Birleşik Kafkasya Derneği.</ref> == Həyatı == Pşemaxo Kotsev 12 aprel 1884-cü ildə [[Rusiya imperiyası]]nın [[Terek vilayəti]]nin [[Nalçik]] dairəsinin Babukovo (indiki Sarmakovo) kəndində, [[Kabarda-Balkariya|kabardin]] zadəganı Kotsev Tamaşa Hüseynoviçin ailəsində anadan olub. Atası ilxıçı və işgüzar təsərrüfatçı olub, [[Şimali Qafqaz]] şəhərlərində fəal ticarətlə məşğul olub. İbtidai təhsilini [[Pyatiqorsk]] şəhərində alıb. 1905-ci ildə təhsilini [[Novorossiysk]] gimnaziyasında davam etdirib və oranı uğurla başa vurub. 1910-cu ildə [[Sankt-Peterburq Dövlət Universiteti|Sankt-Peterburq Universiteti]]nin hüquq fakültəsini bitirib və [[Rusiya imperiyası]] universitetlərinin ümumi nizamnaməsində nəzərdə tutulmuş bütün hüquqlarla birinci dərəcəli diplom alıb. == Siyasi fəaliyyəti == Pşemaxo Kotsev 22 noyabr 1910-cu ildən etibarən Yekaterinodar (hazırkı [[Krasnodar]]) şəhərində məhkəmə məmuru kimi fəaliyyətə başlayıb, burada kiçik namizəddən tutmuş [[Novoçerkassk]] dairəsinin andlı müvəkkilinə qədər müxtəlif rütbələrdə çalışıb. [[Fevral inqilabı]], [[Oktyabr inqilabı]], [[Qırmızı terror]] və [[Ağ terror (Rusiya)|Ağ terror]], eləcə də [[Rusiyada vətəndaş müharibəsi|Vətəndaş müharibəsi]]nin nəticəsi olaraq ortaya çıxmış Şimali Qafqazdakı ictimai-siyasi hadisələrin fəal iştirakçısı və dağlı xalqlarının milli-azadlıq hərəkatının təşkilatçılarından biri olub. [[Qafqaz]]da bolşevik təsirinin artmasının qarşısını almağın fəal tərəfdarı olub, Oktyabr inqilabı və Qırmızı terrorda iştirak etməyib. Sonralar, [[Anton Denikin]] qoşunlarının [[Dağlılar Respublikası]] ərazisinə müdaxiləsinə yol verilməməsini fəal şəkildə müdafiə edib, [[Ağ ordu|ağqvardiyaçılar hərəkatı]]nda və Ağ terrorda da iştirak etməyib. 1917-ci ilin martından etibarən [[Kabarda]]da Müvəqqəti Hökumətin orqanı kimi yaradılmış Nalçik mülki icraiyyə komitəsinin tərkibinə daxil olub, Şimali Qafqazın Vətəndaş müharibəsinə (1917–1921) sürüklənməsinə qarşı fəal çıxış edib. Çərkəzlər federativ siyasi cəmiyyət kimi Cənub-Şərq İttifaqının (kazaklar və digərləri ilə birlikdə) tərkibinə daxil olmaq qərarına gəliblər. Bu ittifaqın hökumətinə dağlıların tərəfindən Pşemaxo Kotsev və başqaları seçilib. Bundan əlavə, Pşemaxo Kotsev Kuban Qanunverici Radasında çərkəzlərin yeddi nümayəndəsindən biri olub. Bununla belə, Dağlılar Respublikası 1918-ci ilin yazına doğru Kuban kazaklarından təcrid olunub. Bu, əvvəlcə bolşevik qoşunları, daha sonra isə imperiyanın bütövlüyünü qorumaq naminə Qafqazı silah gücü ilə yenidən "fəth etməyə" məcbur olan Könüllü Ordunun (Denikinin başçılığı ilə) hissələri tərəfindən həyata keçirilib. 11 may 1918-ci ildə [[Batum müqaviləsi|Batumi konfransı]]nda Dağlılar (Şimali Qafqaz) Respublikasının müstəqilliyi elan olunub və Pşemaxo Kotsev Dağlılar Respublikasının daxili işlər naziri təyin edilib (hökumət başçısı isə [[Tapa Çermoyev]] seçilib). 26 noyabr 1918-ci ildə Pşemaxo Kotsev [[Bakı]] şəhərində [[Antanta]] nümayəndələri ilə (ingilislərin şəxsində) danışıqlarda iştirak edib. Burada [[İngilislər|ingilislər]] Dağlılar Respublikasını tanıma prosesini təxirə salıb ([[Paris Sülh Konfransı]]na qədər), lakin Pşemaxo Kotsevə yeni koalisiya hökuməti qurmağı təklif ediblər. 10 dekabr 1918-ci ildə Terek kazakları tərəfindən səlahiyyətli nümayəndələr — K.İ.Sapronov və F.İ.Kireyev, Dağlılar Respublikası tərəfindən isə Tapa Çermoyev və Pşemaxo Kotsev Terek diyarı kazakları və kəndlilərinin Qafqaz Dağlı Xalqları İttifaqına hüquqi bərabər üzv kimi daxil olması və bolşeviklərə qarşı mübarizədə hərbi qüvvələrin birləşdirilməsi haqqında Müqavilə imzalayıblar. Bu müqaviləyə əsasən baş komandanlıq Antantanın nümayəndəsinə (ingilislərə) verilirdi. Müqavilənin digər bir məqsədi isə "əhali üçün dağıdıcı olan və müxtəlif əhali qrupları arasında daimi toqquşmalara səbəb olan soyğunçuluq və quldurluğun qarşısını almaq" olub. 15 dekabr 1918-ci ildə Tapa Çermoyev istefa verib, Pşemaxo Kotsev isə Dağlılar Respublikası Hökumətinin Sədri seçilib. 1919-cu ilin əvvəlində Pşemaxo Kotsev [[Qroznı]] şəhərində [[Anton Denikin]]lə görüşüb və burada Denikinin Dağlılar Respublikasının buraxılması barədə ultimativ tələblərini rədd etmək məcburiyyətində qalıb. Denikin (ağqvardiyaçı) komandanlığı ilə bir sıra uğursuz danışıqlardan sonra Pşemaxo Kotsev hökuməti Denikin ordusunun düşmənçilik hərəkətlərini rəsmi şəkildə pisləyərək Antantaya və Paris Sülh Konfransına müraciət edib, lakin bunun da bir faydası olmayıb. 22 mart 1919-cu ildə bütün bunlar Pşemaxo Kotsev hökumətinin istefası ilə nəticələnib. Lakin Respublika Parlamenti onu yenidən seçib və yeni hökumət qurmağı tapşırıb. Pşemaxo Kotsevin ikinci hökuməti birincidən daha ağır şəraitlə üz-üzə qalıb. Ağqvardiyaçı ordular döyüşərək Dağlılar Respublikasının daxilinə doğru irəliləyib. Antanta vasitəsilə edilən heç bir diplomatik təsir tədbiri Denikini dayandıra bilməyib. Respublikaya daxil olan xalqlar silah əldə müstəqilliklərini müdafiə etməyə başlayıblar, lakin müstəqillik uğrunda müharibənin miqyasının genişlənməsinə bolşevik təbliğatı mane olub. Respublika hökumətinin daxilində iki kiçik müxalif qüvvə yaranıb. Onlardan biri ağqvardiyaçı qüvvələrdən qorxaraq onlarla yaxınlaşmağı təklif edib, digəri isə bolşevik ideyalarını təbliğ edib. Bolşevik təhlükəsi hələ tam aydın olmasa da, Denikin qoşunları artıq respublikanı məhv edirdi. Hücum edən Denikin ordusunun Dağlılar Respublikası qüvvələrindən qat-qat üstün olduğunu görən hökumət, qan tökülməsində heç bir perspektiv görməyib. Bu səbəbdən tezliklə Pşemaxo Kotsev hökuməti həmrəylik nümayiş etdirərək istefa verib. Ona yeni hökumət formalaşdırmaq təklif olunsa da, o, bundan qətiyyətlə imtina edib. Şimali Qafqaz ağqvardiyaçılar tərəfindən tutulduqdan sonra Kotsev Ədliyyə naziri Taceddin Penzulayevlə birlikdə denikinçilər tərəfindən həbs edilib. Lakin Denikinin [[Şimali Osetiya|Osetiya]] üzrə hakimi general Yakov Habayevin generallar [[Vladimir Lyaxov]] və [[Nikolay Baratov]]a müraciətindən (vəsatətindən) sonra həbs olunanlar azadlığa buraxılıb. 2 sentyabr 1919-cu ildə onun fəal iştirakı ilə [[Tbilisi|Tiflis]]də Qafqaz Dağlı Xalqlarının İttifaq Məclisi yaradılıb və bu məclis Qafqazdakı antibolşevik və antidenikinçi qüvvələrin cazibə mərkəzinə çevrilib. 1920-ci ilin martında Tiflisə mühacirət edib. 18 oktyabr 1920-ci ildə [[Pyotr Vrangel]] tərəfdarları Kamal paşa ilə əlaqələr bəhanəsilə Gürcüstan hökumətindən Pşemaxo Kotsevin həbs edilməsinə nail olublar, lakin o, sonradan sərbəst buraxılıb. 1920-ci ilin sonlarında Türkiyəyə mühacirət edib və orada sonralar öz tarixi əsərlərini — "Şimali Qafqazda inqilab və sovetləşmə", "Şimali Qafqaz: azadlıq və müstəqillik uğrunda mübarizə tarixindən səhifələr" və digərlərini yazıb. 24 yanvar 1922-ci ildə [[Əks-inqilab və Təxribatla Mübarizə üzrə Ümum-Rusiya Fövqəladə Komissiyası]]nın (VÇK) xarici şöbəsinin 541 nömrəli iş üzrə hesabatında Pşemaxo Kotsevin Şimali Qafqaz Dağlı Xalqlarının Azadlıq Komitəsində iştirak etməsi barədə məlumatlar yer alıb. 1923-cü ildə [[İstanbul]]da keçmiş [[Ağqvardiyaçılar|ağqvardiyaçı]] zabit Əhmədxan Avar və Pşemaxo Kotsev "Anadolu" ticarət şirkətini təsis ediblər. Şirkət Şimali Qafqazdakı üsyançılara ([[Nəcməddin Qotsinski]]nin başçılığı ilə) maddi-texniki kömək göstərməyə çalışıb. Sovet hakimiyyəti Pşemaxo Kotsevin orada müxtəlif antibolşevik mühacir komitələri ilə əməkdaşlıq etdiyini hesab edib. Bolşeviklər tərəfindən Qotsinskinin üsyanı 1925-ci ilin sentyabrında yatırıldıqdan sonra Pşemaxo Kotsev Sovet hakimiyyətinə qarşı silahlı mübarizədə hər hansı bir iştirakını dayandıraraq geri çəkilib. Pşemaxo Kotsev 8 yanvar 1962-ci ildə vəfat edib. [[Şişli məscidi]]ndə cənazə namazı qılındıqdan sonra İstanbulun [[Feriköy qəbiristanlığı]]nda dəfn olunub. == Publisistikası == [[Sankt-Peterburq]]da təhsil aldığı illərdə P.Kotsev [[Paris]]də [[Məhəmməd bəy Hacıtlaşe]] (Məhəmməd bəy) rəhbərlik etdiyi çərkəz qrupu tərəfindən nəşr olunan "Müsəlman" jurnalının müxbiri olub. Müxtəlif dövri mətbuatda onun Kabarda tarixinə dair "P.Kabardey" ədəbi təxəllüsü ilə imzalanmış məqalələri işıq üzü görüb. O illərin tanınmış nəşrlərindən müasirlərinin ən çox diqqətini çəkənlər bunlar olub: "Kabardada torpaq qarışıqlıqları", "Kabardada xalq maarifi", "Terek və Kuban vilayətləri müsəlmanlarının mənəvi-dini ehtiyacları", "Çərkəzlər və hərbi mükəlləfiyyətlər" və s. == Ailəsi == [[Krasnodar|Yekaterinodar]]da vəkil işləyərkən o, milliyətcə rus olan [[Novorossiysk]] sement zavodu mühəndisinin qızı ilə evlənib. 1920-ci ildə onların Zairə adlı bir qızı dünyaya gəlib. [[Türkiyə]]yə mühacirət etdikdən sonra bu nikah pozulub. Türkiyədə mühacirətdə olarkən çərkəz mühacirinin qızı Lütsə Misakova ilə evlənib. == Xatirəsi == [[Kabardin-Balkar Respublikası]]nın İnsan Hüquqları Mərkəzi Pşemaho Kotsevin cənazəsinin öz vətəninə, yəni doğma Sarmako kəndinə və ya [[Nalçik]] şəhərinə gətirilərək yenidən dəfn olunmasını təklif edib.<ref name="НЛи">{{Cite web |url=http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |title=Статья в НартПресс |access-date=2017-08-22 |archive-date=2017-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701012920/http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * {{Книга|ref=Материалы съездов|ссылка=http://docs.historyrussia.org/ru/nodes/80150-materialy-sezdov-gorskih-narodov-severnogo-kavkaza-i-dagestana-1917-goda|заглавие=Материалы съездов горских народов Северного Кавказа и Дагестана 1917 года|ответственный=Кабардино-Балкарский институт гуманитар. исслед.; Сост., автор вступительной статьи А. Х. Кармов|год=2014|место=Нальчик|издательство=КБИГИ|страниц=168|isbn=978-5-91766-090-5}} * {{Книга|ref=Вачагаев|автор=[[:en:Вачагаев, Майрбек Момуевич|Вачагаев М. М.]]|заглавие=Союз горцев Северного Кавказа и Горская республика. История несостоявшегося государства. 1917—1920|год=2018|издательство=«Центрполиграф»|страниц=224|isbn=978-5-227-08322-7}} == Xarici keçidlər == * [http://www.dk1868.ru/history/DAGESTAN.htm Б. М. Кузнецов. 1918 год в Дагестане] {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Dağıstan siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:Rusiyada vətəndaş müharibəsi iştirakçıları]] 97y0wqerreque1xroc7i1bicf1bb3mg 8985207 8985206 2026-07-01T12:59:53Z En Merker 184342 /* Siyasi fəaliyyəti */ 8985207 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Şəxs}} '''Pşemaxo Tomaşeviç Kotsev''' ({{lang-kbd|Куэцэ Тӏэмаш и къуэ Пщымахуэ}}; {{DVTY}}) — 1917-1920-ci illərdə [[Şimali Qafqaz]]ın görkəmli siyasi xadimlərindən biri. [[Dağlılar Respublikası]] hökumətinin sədri (1918-1919).<ref name=":0">{{Cite web|last=kkc|title=PŞIMAHO KOTSE|url=https://www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org/biyografi/psimaho-kotse.html|access-date=2021-02-03|website=www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org|language=tr-tr}}</ref><ref name=":1">Berzeg, Sefer E. (2011). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Devlet Başkanı Pşımaho Kotse (Kosok), Yaşamı ve Gurbet Yazıları''. Ankara : Kuban Yayıncılık.</ref><ref name=":2">Karmov, A.X. (2013). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Известия Кабардино-Балкарского научного центра РАН'', No : 4 (54), S:190-196. (DEVRİM ÖNCESİ GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi'nin İzvestiyası'').</ref><ref name=":3">Karmov, A.X. (2017). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ЭМИГРАНТСКАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Вестник Института гуманитарных исследований Правительства Кабардино-Балкарской Республики и Кабардино-Балкарского Научного центра Российской академии наук.'' No : 3 (34), S: 19-33''.'' (DEVRİMCİ GÖÇMEN GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Kabardey-Balkar Cumhuriyeti Hükümeti İnsani Araştırma Enstitüsü ve Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi Bülteni'')</ref><ref name=":4">Berzeg, Sefer E. (Ocak 2006). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti 1917-1922, Sovyet Karanlığına Girerken'' (III. Cilt). İstanbul : Birleşik Kafkasya Derneği.</ref> == Həyatı == Pşemaxo Kotsev 12 aprel 1884-cü ildə [[Rusiya imperiyası]]nın [[Terek vilayəti]]nin [[Nalçik]] dairəsinin Babukovo (indiki Sarmakovo) kəndində, [[Kabarda-Balkariya|kabardin]] zadəganı Kotsev Tamaşa Hüseynoviçin ailəsində anadan olub. Atası ilxıçı və işgüzar təsərrüfatçı olub, [[Şimali Qafqaz]] şəhərlərində fəal ticarətlə məşğul olub. İbtidai təhsilini [[Pyatiqorsk]] şəhərində alıb. 1905-ci ildə təhsilini [[Novorossiysk]] gimnaziyasında davam etdirib və oranı uğurla başa vurub. 1910-cu ildə [[Sankt-Peterburq Dövlət Universiteti|Sankt-Peterburq Universiteti]]nin hüquq fakültəsini bitirib və [[Rusiya imperiyası]] universitetlərinin ümumi nizamnaməsində nəzərdə tutulmuş bütün hüquqlarla birinci dərəcəli diplom alıb. == Siyasi fəaliyyəti == Pşemaxo Kotsev 22 noyabr 1910-cu ildən etibarən Yekaterinodar (hazırkı [[Krasnodar]]) şəhərində məhkəmə məmuru kimi fəaliyyətə başlayıb, burada kiçik namizəddən tutmuş [[Novoçerkassk]] dairəsinin andlı müvəkkilinə qədər müxtəlif rütbələrdə çalışıb. [[Fevral inqilabı]], [[Oktyabr inqilabı]], [[Qırmızı terror]] və [[Ağ terror (Rusiya)|Ağ terror]], eləcə də [[Rusiyada vətəndaş müharibəsi|Vətəndaş müharibəsi]]nin nəticəsi olaraq ortaya çıxmış Şimali Qafqazdakı ictimai-siyasi hadisələrin fəal iştirakçısı və dağlı xalqlarının milli-azadlıq hərəkatının təşkilatçılarından biri olub. [[Qafqaz]]da bolşevik təsirinin artmasının qarşısını almağın fəal tərəfdarı olub, Oktyabr inqilabı və Qırmızı terrorda iştirak etməyib. Sonralar, [[Anton Denikin]] qoşunlarının [[Dağlılar Respublikası]] ərazisinə müdaxiləsinə yol verilməməsini fəal şəkildə müdafiə edib, [[Ağ ordu|ağqvardiyaçılar hərəkatı]]nda və Ağ terrorda da iştirak etməyib. 1917-ci ilin martından etibarən [[Kabarda]]da Müvəqqəti Hökumətin orqanı kimi yaradılmış Nalçik mülki icraiyyə komitəsinin tərkibinə daxil olub, Şimali Qafqazın Vətəndaş müharibəsinə (1917–1921) sürüklənməsinə qarşı fəal çıxış edib. Çərkəzlər federativ siyasi cəmiyyət kimi Cənub-Şərq İttifaqının (kazaklar və digərləri ilə birlikdə) tərkibinə daxil olmaq qərarına gəliblər. Bu ittifaqın hökumətinə dağlıların tərəfindən Pşemaxo Kotsev və başqaları seçilib. Bundan əlavə, Pşemaxo Kotsev Kuban Qanunverici Radasında çərkəzlərin yeddi nümayəndəsindən biri olub. Bununla belə, Dağlılar Respublikası 1918-ci ilin yazına doğru Kuban kazaklarından təcrid olunub. Bu, əvvəlcə bolşevik qoşunları, daha sonra isə imperiyanın bütövlüyünü qorumaq naminə Qafqazı silah gücü ilə yenidən "fəth etməyə" məcbur olan Könüllü Ordunun (Denikinin başçılığı ilə) hissələri tərəfindən həyata keçirilib. 11 may 1918-ci ildə [[Batum müqaviləsi|Batumi konfransı]]nda Dağlılar (Şimali Qafqaz) Respublikasının müstəqilliyi elan olunub və Pşemaxo Kotsev Dağlılar Respublikasının daxili işlər naziri təyin edilib (hökumət başçısı isə [[Tapa Çermoyev]] seçilib). 26 noyabr 1918-ci ildə Pşemaxo Kotsev [[Bakı]] şəhərində [[Antanta]] nümayəndələri ilə (ingilislərin şəxsində) danışıqlarda iştirak edib. Burada [[İngilislər|ingilislər]] Dağlılar Respublikasını tanıma prosesini təxirə salıb ([[Paris Sülh Konfransı]]na qədər), lakin Pşemaxo Kotsevə yeni koalisiya hökuməti qurmağı təklif ediblər. 10 dekabr 1918-ci ildə Terek kazakları tərəfindən səlahiyyətli nümayəndələr — K.İ.Sapronov və F.İ.Kireyev, Dağlılar Respublikası tərəfindən isə Tapa Çermoyev və Pşemaxo Kotsev Terek diyarı kazakları və kəndlilərinin Qafqaz Dağlı Xalqları İttifaqına hüquqi bərabər üzv kimi daxil olması və bolşeviklərə qarşı mübarizədə hərbi qüvvələrin birləşdirilməsi haqqında Müqavilə imzalayıblar. Bu müqaviləyə əsasən baş komandanlıq Antantanın nümayəndəsinə (ingilislərə) verilirdi. Müqavilənin digər bir məqsədi isə "əhali üçün dağıdıcı olan və müxtəlif əhali qrupları arasında daimi toqquşmalara səbəb olan soyğunçuluq və quldurluğun qarşısını almaq" olub. 15 dekabr 1918-ci ildə Tapa Çermoyev istefa verib, Pşemaxo Kotsev isə Dağlılar Respublikası Hökumətinin Sədri seçilib. 1919-cu ilin əvvəlində Pşemaxo Kotsev [[Qroznı]] şəhərində [[Anton Denikin]]lə görüşüb və burada Denikinin Dağlılar Respublikasının buraxılması barədə ultimativ tələblərini rədd etmək məcburiyyətində qalıb. Denikin (ağqvardiyaçı) komandanlığı ilə bir sıra uğursuz danışıqlardan sonra Pşemaxo Kotsev hökuməti Denikin ordusunun düşmənçilik hərəkətlərini rəsmi şəkildə pisləyərək Antantaya və Paris Sülh Konfransına müraciət edib, lakin bunun da bir faydası olmayıb. 22 mart 1919-cu ildə bütün bunlar Pşemaxo Kotsev hökumətinin istefası ilə nəticələnib. Lakin Respublika Parlamenti onu yenidən seçib və yeni hökumət qurmağı tapşırıb. Pşemaxo Kotsevin ikinci hökuməti birincidən daha ağır şəraitlə üz-üzə qalıb. Ağqvardiyaçı ordular döyüşərək Dağlılar Respublikasının daxilinə doğru irəliləyib. Antanta vasitəsilə edilən heç bir diplomatik təsir tədbiri Denikini dayandıra bilməyib. Respublikaya daxil olan xalqlar silah əldə müstəqilliklərini müdafiə etməyə başlayıblar, lakin müstəqillik uğrunda müharibənin miqyasının genişlənməsinə bolşevik təbliğatı mane olub. Respublika hökumətinin daxilində iki kiçik müxalif qüvvə yaranıb. Onlardan biri ağqvardiyaçı qüvvələrdən qorxaraq onlarla yaxınlaşmağı təklif edib, digəri isə bolşevik ideyalarını təbliğ edib. Bolşevik təhlükəsi hələ tam aydın olmasa da, Denikin qoşunları artıq respublikanı məhv edirdi. Hücum edən Denikin ordusunun Dağlılar Respublikası qüvvələrindən qat-qat üstün olduğunu görən hökumət, qan tökülməsində heç bir perspektiv görməyib. Bu səbəbdən tezliklə Pşemaxo Kotsev hökuməti həmrəylik nümayiş etdirərək istefa verib. Ona yeni hökumət formalaşdırmaq təklif olunsa da, o, bundan qətiyyətlə imtina edib. Şimali Qafqaz ağqvardiyaçılar tərəfindən tutulduqdan sonra Kotsev Ədliyyə naziri Taceddin Penzulayevlə birlikdə denikinçilər tərəfindən həbs edilib. Lakin Denikinin [[Şimali Osetiya|Osetiya]] üzrə hakimi general Yakov Habayevin generallar [[Vladimir Lyaxov]] və [[Nikolay Baratov]]a müraciətindən (vəsatətindən) sonra həbs olunanlar azadlığa buraxılıb. == Mühacirətdə == 2 sentyabr 1919-cu ildə onun fəal iştirakı ilə [[Tbilisi|Tiflis]]də Qafqaz Dağlı Xalqlarının İttifaq Məclisi yaradılıb və bu məclis Qafqazdakı antibolşevik və antidenikinçi qüvvələrin cazibə mərkəzinə çevrilib. 1920-ci ilin martında Tiflisə mühacirət edib. 18 oktyabr 1920-ci ildə [[Pyotr Vrangel]] tərəfdarları Kamal paşa ilə əlaqələr bəhanəsilə Gürcüstan hökumətindən Pşemaxo Kotsevin həbs edilməsinə nail olublar, lakin o, sonradan sərbəst buraxılıb. 1920-ci ilin sonlarında Türkiyəyə mühacirət edib və orada sonralar öz tarixi əsərlərini — "Şimali Qafqazda inqilab və sovetləşmə", "Şimali Qafqaz: azadlıq və müstəqillik uğrunda mübarizə tarixindən səhifələr" və digərlərini yazıb. 24 yanvar 1922-ci ildə [[Əks-inqilab və Təxribatla Mübarizə üzrə Ümum-Rusiya Fövqəladə Komissiyası]]nın (VÇK) xarici şöbəsinin 541 nömrəli iş üzrə hesabatında Pşemaxo Kotsevin Şimali Qafqaz Dağlı Xalqlarının Azadlıq Komitəsində iştirak etməsi barədə məlumatlar yer alıb. 1923-cü ildə [[İstanbul]]da keçmiş [[Ağqvardiyaçılar|ağqvardiyaçı]] zabit Əhmədxan Avar və Pşemaxo Kotsev "Anadolu" ticarət şirkətini təsis ediblər. Şirkət Şimali Qafqazdakı üsyançılara ([[Nəcməddin Qotsinski]]nin başçılığı ilə) maddi-texniki kömək göstərməyə çalışıb. Sovet hakimiyyəti Pşemaxo Kotsevin orada müxtəlif antibolşevik mühacir komitələri ilə əməkdaşlıq etdiyini hesab edib. Bolşeviklər tərəfindən Qotsinskinin üsyanı 1925-ci ilin sentyabrında yatırıldıqdan sonra Pşemaxo Kotsev Sovet hakimiyyətinə qarşı silahlı mübarizədə hər hansı bir iştirakını dayandıraraq geri çəkilib. Pşemaxo Kotsev 8 yanvar 1962-ci ildə vəfat edib. [[Şişli məscidi]]ndə cənazə namazı qılındıqdan sonra İstanbulun [[Feriköy qəbiristanlığı]]nda dəfn olunub. == Publisistikası == [[Sankt-Peterburq]]da təhsil aldığı illərdə P.Kotsev [[Paris]]də [[Məhəmməd bəy Hacıtlaşe]] (Məhəmməd bəy) rəhbərlik etdiyi çərkəz qrupu tərəfindən nəşr olunan "Müsəlman" jurnalının müxbiri olub. Müxtəlif dövri mətbuatda onun Kabarda tarixinə dair "P.Kabardey" ədəbi təxəllüsü ilə imzalanmış məqalələri işıq üzü görüb. O illərin tanınmış nəşrlərindən müasirlərinin ən çox diqqətini çəkənlər bunlar olub: "Kabardada torpaq qarışıqlıqları", "Kabardada xalq maarifi", "Terek və Kuban vilayətləri müsəlmanlarının mənəvi-dini ehtiyacları", "Çərkəzlər və hərbi mükəlləfiyyətlər" və s. == Ailəsi == [[Krasnodar|Yekaterinodar]]da vəkil işləyərkən o, milliyətcə rus olan [[Novorossiysk]] sement zavodu mühəndisinin qızı ilə evlənib. 1920-ci ildə onların Zairə adlı bir qızı dünyaya gəlib. [[Türkiyə]]yə mühacirət etdikdən sonra bu nikah pozulub. Türkiyədə mühacirətdə olarkən çərkəz mühacirinin qızı Lütsə Misakova ilə evlənib. == Xatirəsi == [[Kabardin-Balkar Respublikası]]nın İnsan Hüquqları Mərkəzi Pşemaho Kotsevin cənazəsinin öz vətəninə, yəni doğma Sarmako kəndinə və ya [[Nalçik]] şəhərinə gətirilərək yenidən dəfn olunmasını təklif edib.<ref name="НЛи">{{Cite web |url=http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |title=Статья в НартПресс |access-date=2017-08-22 |archive-date=2017-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701012920/http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * {{Книга|ref=Материалы съездов|ссылка=http://docs.historyrussia.org/ru/nodes/80150-materialy-sezdov-gorskih-narodov-severnogo-kavkaza-i-dagestana-1917-goda|заглавие=Материалы съездов горских народов Северного Кавказа и Дагестана 1917 года|ответственный=Кабардино-Балкарский институт гуманитар. исслед.; Сост., автор вступительной статьи А. Х. Кармов|год=2014|место=Нальчик|издательство=КБИГИ|страниц=168|isbn=978-5-91766-090-5}} * {{Книга|ref=Вачагаев|автор=[[:en:Вачагаев, Майрбек Момуевич|Вачагаев М. М.]]|заглавие=Союз горцев Северного Кавказа и Горская республика. История несостоявшегося государства. 1917—1920|год=2018|издательство=«Центрполиграф»|страниц=224|isbn=978-5-227-08322-7}} == Xarici keçidlər == * [http://www.dk1868.ru/history/DAGESTAN.htm Б. М. Кузнецов. 1918 год в Дагестане] {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Dağıstan siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:Rusiyada vətəndaş müharibəsi iştirakçıları]] p5smcq0m8x0o9mwyih603t9mn6jr49y 8985208 8985207 2026-07-01T13:02:18Z En Merker 184342 8985208 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Şəxs}} '''Pşemaxo Tomaşeviç Kotsev''' ({{lang-kbd|Куэцэ Тӏэмаш и къуэ Пщымахуэ}}; {{DVTY}}) — 1917-1920-ci illərdə [[Şimali Qafqaz]]ın görkəmli siyasi xadimlərindən biri. [[Dağlılar Respublikası]] hökumətinin sədri (1918-1919).<ref name=":0">{{Cite web|last=kkc|title=PŞIMAHO KOTSE|url=https://www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org/biyografi/psimaho-kotse.html|access-date=2021-02-03|website=www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org|language=tr-tr}}</ref><ref name=":1">Berzeg, Sefer E. (2011). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Devlet Başkanı Pşımaho Kotse (Kosok), Yaşamı ve Gurbet Yazıları''. Ankara : Kuban Yayıncılık.</ref><ref name=":2">Karmov, A.X. (2013). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Известия Кабардино-Балкарского научного центра РАН'', No : 4 (54), S:190-196. (DEVRİM ÖNCESİ GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi'nin İzvestiyası'').</ref><ref name=":3">Karmov, A.X. (2017). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ЭМИГРАНТСКАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Вестник Института гуманитарных исследований Правительства Кабардино-Балкарской Республики и Кабардино-Балкарского Научного центра Российской академии наук.'' No : 3 (34), S: 19-33''.'' (DEVRİMCİ GÖÇMEN GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Kabardey-Balkar Cumhuriyeti Hükümeti İnsani Araştırma Enstitüsü ve Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi Bülteni'')</ref><ref name=":4">Berzeg, Sefer E. (Ocak 2006). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti 1917-1922, Sovyet Karanlığına Girerken'' (III. Cilt). İstanbul : Birleşik Kafkasya Derneği.</ref> == Həyatı == Pşemaxo Kotsev 12 aprel 1884-cü ildə [[Rusiya imperiyası]]nın [[Terek vilayəti]]nin [[Nalçik]] dairəsinin Babukovo (indiki Sarmakovo) kəndində, [[Kabarda-Balkariya|kabardin]] zadəganı Kotsev Tamaşa Hüseynoviçin ailəsində anadan olub. Atası ilxıçı və işgüzar təsərrüfatçı olub, [[Şimali Qafqaz]] şəhərlərində fəal ticarətlə məşğul olub.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/persons/|title=Persons|lang=ru|access-date=2026-02-16}}</ref> İbtidai təhsilini [[Pyatiqorsk]] şəhərində alıb. 1905-ci ildə təhsilini [[Novorossiysk]] gimnaziyasında davam etdirib və oranı uğurla başa vurub. 1910-cu ildə [[Sankt-Peterburq Dövlət Universiteti|Sankt-Peterburq Universiteti]]nin hüquq fakültəsini bitirib və [[Rusiya imperiyası]] universitetlərinin ümumi nizamnaməsində nəzərdə tutulmuş bütün hüquqlarla birinci dərəcəli diplom alıb. == Siyasi fəaliyyəti == Pşemaxo Kotsev 22 noyabr 1910-cu ildən etibarən Yekaterinodar (hazırkı [[Krasnodar]]) şəhərində məhkəmə məmuru kimi fəaliyyətə başlayıb, burada kiçik namizəddən tutmuş [[Novoçerkassk]] dairəsinin andlı müvəkkilinə qədər müxtəlif rütbələrdə çalışıb. [[Fevral inqilabı]], [[Oktyabr inqilabı]], [[Qırmızı terror]] və [[Ağ terror (Rusiya)|Ağ terror]], eləcə də [[Rusiyada vətəndaş müharibəsi|Vətəndaş müharibəsi]]nin nəticəsi olaraq ortaya çıxmış Şimali Qafqazdakı ictimai-siyasi hadisələrin fəal iştirakçısı və dağlı xalqlarının milli-azadlıq hərəkatının təşkilatçılarından biri olub. [[Qafqaz]]da bolşevik təsirinin artmasının qarşısını almağın fəal tərəfdarı olub, Oktyabr inqilabı və Qırmızı terrorda iştirak etməyib. Sonralar, [[Anton Denikin]] qoşunlarının [[Dağlılar Respublikası]] ərazisinə müdaxiləsinə yol verilməməsini fəal şəkildə müdafiə edib, [[Ağ ordu|ağqvardiyaçılar hərəkatı]]nda və Ağ terrorda da iştirak etməyib. 1917-ci ilin martından etibarən [[Kabarda]]da Müvəqqəti Hökumətin orqanı kimi yaradılmış Nalçik mülki icraiyyə komitəsinin tərkibinə daxil olub, Şimali Qafqazın Vətəndaş müharibəsinə (1917–1921) sürüklənməsinə qarşı fəal çıxış edib. Çərkəzlər federativ siyasi cəmiyyət kimi Cənub-Şərq İttifaqının (kazaklar və digərləri ilə birlikdə) tərkibinə daxil olmaq qərarına gəliblər. Bu ittifaqın hökumətinə dağlıların tərəfindən Pşemaxo Kotsev və başqaları seçilib. Bundan əlavə, Pşemaxo Kotsev Kuban Qanunverici Radasında çərkəzlərin yeddi nümayəndəsindən biri olub.<ref name="Каз">{{Cite web |url=http://www.doc.knigi-x.ru/22istoriya/353326-1-voprosi-kazachey-istorii-kulturi-vipusk-maykop-udk-008-4706082-bbk-63529-2357-redaktori.php |title=Вопросы казачьей истории |access-date=2017-08-22 |archive-date=2021-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211132140/http://www.doc.knigi-x.ru/22istoriya/353326-1-voprosi-kazachey-istorii-kulturi-vipusk-maykop-udk-008-4706082-bbk-63529-2357-redaktori.php |url-status=live }}</ref> Bununla belə, Dağlılar Respublikası 1918-ci ilin yazına doğru Kuban kazaklarından təcrid olunub. Bu, əvvəlcə bolşevik qoşunları, daha sonra isə imperiyanın bütövlüyünü qorumaq naminə Qafqazı silah gücü ilə yenidən "fəth etməyə" məcbur olan Könüllü Ordunun (Denikinin başçılığı ilə) hissələri tərəfindən həyata keçirilib. 11 may 1918-ci ildə [[Batum müqaviləsi|Batumi konfransı]]nda Dağlılar (Şimali Qafqaz) Respublikasının müstəqilliyi elan olunub və Pşemaxo Kotsev Dağlılar Respublikasının daxili işlər naziri təyin edilib (hökumət başçısı isə [[Tapa Çermoyev]] seçilib).<ref name="КСС">{{Cite web |url=http://www.kbigi.ru/?page_id=836 |title=Кабардино-Балкарский институт гуманитарных исследований |access-date=2017-08-22 |archive-date=2016-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160911071133/http://www.kbigi.ru/?page_id=836 |url-status=live }}</ref>. 26 noyabr 1918-ci ildə Pşemaxo Kotsev [[Bakı]] şəhərində [[Antanta]] nümayəndələri ilə (ingilislərin şəxsində) danışıqlarda iştirak edib. Burada [[İngilislər|ingilislər]] Dağlılar Respublikasını tanıma prosesini təxirə salıb ([[Paris Sülh Konfransı]]na qədər), lakin Pşemaxo Kotsevə yeni koalisiya hökuməti qurmağı təklif ediblər. 10 dekabr 1918-ci ildə Terek kazakları tərəfindən səlahiyyətli nümayəndələr — K.İ.Sapronov və F.İ.Kireyev, Dağlılar Respublikası tərəfindən isə Tapa Çermoyev və Pşemaxo Kotsev Terek diyarı kazakları və kəndlilərinin Qafqaz Dağlı Xalqları İttifaqına hüquqi bərabər üzv kimi daxil olması və bolşeviklərə qarşı mübarizədə hərbi qüvvələrin birləşdirilməsi haqqında Müqavilə imzalayıblar. Bu müqaviləyə əsasən baş komandanlıq Antantanın nümayəndəsinə (ingilislərə) verilirdi. Müqavilənin digər bir məqsədi isə "əhali üçün dağıdıcı olan və müxtəlif əhali qrupları arasında daimi toqquşmalara səbəb olan soyğunçuluq və quldurluğun qarşısını almaq" olub. 15 dekabr 1918-ci ildə Tapa Çermoyev istefa verib, Pşemaxo Kotsev isə Dağlılar Respublikası Hökumətinin Sədri seçilib. 1919-cu ilin əvvəlində Pşemaxo Kotsev [[Qroznı]] şəhərində [[Anton Denikin]]lə görüşüb və burada Denikinin Dağlılar Respublikasının buraxılması barədə ultimativ tələblərini rədd etmək məcburiyyətində qalıb. Denikin (ağqvardiyaçı) komandanlığı ilə bir sıra uğursuz danışıqlardan sonra Pşemaxo Kotsev hökuməti Denikin ordusunun düşmənçilik hərəkətlərini rəsmi şəkildə pisləyərək Antantaya və Paris Sülh Konfransına müraciət edib, lakin bunun da bir faydası olmayıb. 22 mart 1919-cu ildə bütün bunlar Pşemaxo Kotsev hökumətinin istefası ilə nəticələnib. Lakin Respublika Parlamenti onu yenidən seçib və yeni hökumət qurmağı tapşırıb. Pşemaxo Kotsevin ikinci hökuməti birincidən daha ağır şəraitlə üz-üzə qalıb. Ağqvardiyaçı ordular döyüşərək Dağlılar Respublikasının daxilinə doğru irəliləyib. Antanta vasitəsilə edilən heç bir diplomatik təsir tədbiri Denikini dayandıra bilməyib. Respublikaya daxil olan xalqlar silah əldə müstəqilliklərini müdafiə etməyə başlayıblar, lakin müstəqillik uğrunda müharibənin miqyasının genişlənməsinə bolşevik təbliğatı mane olub. Respublika hökumətinin daxilində iki kiçik müxalif qüvvə yaranıb. Onlardan biri ağqvardiyaçı qüvvələrdən qorxaraq onlarla yaxınlaşmağı təklif edib, digəri isə bolşevik ideyalarını təbliğ edib. Bolşevik təhlükəsi hələ tam aydın olmasa da, Denikin qoşunları artıq respublikanı məhv edirdi. Hücum edən Denikin ordusunun Dağlılar Respublikası qüvvələrindən qat-qat üstün olduğunu görən hökumət, qan tökülməsində heç bir perspektiv görməyib. Bu səbəbdən tezliklə Pşemaxo Kotsev hökuməti həmrəylik nümayiş etdirərək istefa verib. Ona yeni hökumət formalaşdırmaq təklif olunsa da, o, bundan qətiyyətlə imtina edib. Şimali Qafqaz ağqvardiyaçılar tərəfindən tutulduqdan sonra Kotsev Ədliyyə naziri Taceddin Penzulayevlə birlikdə denikinçilər tərəfindən həbs edilib. Lakin Denikinin [[Şimali Osetiya|Osetiya]] üzrə hakimi general Yakov Habayevin generallar [[Vladimir Lyaxov]] və [[Nikolay Baratov]]a müraciətindən (vəsatətindən) sonra həbs olunanlar azadlığa buraxılıb.<ref name=kamil>{{Cite web |url=https://yoldash.ru/history/The_exploits_of_their_ancestor/ |title=''Камиль Алиев''. Подвигами предков соткана наша история. |access-date=2021-10-15 |archive-date=2020-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201122093709/https://yoldash.ru/history/The_exploits_of_their_ancestor/ |url-status=live }}</ref> == Mühacirətdə == 2 sentyabr 1919-cu ildə onun fəal iştirakı ilə [[Tbilisi|Tiflis]]də Qafqaz Dağlı Xalqlarının İttifaq Məclisi yaradılıb və bu məclis Qafqazdakı antibolşevik və antidenikinçi qüvvələrin cazibə mərkəzinə çevrilib. 1920-ci ilin martında Tiflisə mühacirət edib. 18 oktyabr 1920-ci ildə [[Pyotr Vrangel]] tərəfdarları Kamal paşa ilə əlaqələr bəhanəsilə Gürcüstan hökumətindən Pşemaxo Kotsevin həbs edilməsinə nail olublar, lakin o, sonradan sərbəst buraxılıb. 1920-ci ilin sonlarında Türkiyəyə mühacirət edib və orada sonralar öz tarixi əsərlərini — "Şimali Qafqazda inqilab və sovetləşmə", "Şimali Qafqaz: azadlıq və müstəqillik uğrunda mübarizə tarixindən səhifələr" və digərlərini yazıb. 24 yanvar 1922-ci ildə [[Əks-inqilab və Təxribatla Mübarizə üzrə Ümum-Rusiya Fövqəladə Komissiyası]]nın (VÇK) xarici şöbəsinin 541 nömrəli iş üzrə hesabatında Pşemaxo Kotsevin Şimali Qafqaz Dağlı Xalqlarının Azadlıq Komitəsində iştirak etməsi barədə məlumatlar yer alıb. 1923-cü ildə [[İstanbul]]da keçmiş [[Ağqvardiyaçılar|ağqvardiyaçı]] zabit Əhmədxan Avar və Pşemaxo Kotsev "Anadolu" ticarət şirkətini təsis ediblər. Şirkət Şimali Qafqazdakı üsyançılara ([[Nəcməddin Qotsinski]]nin başçılığı ilə) maddi-texniki kömək göstərməyə çalışıb. Sovet hakimiyyəti Pşemaxo Kotsevin orada müxtəlif antibolşevik mühacir komitələri ilə əməkdaşlıq etdiyini hesab edib. Bolşeviklər tərəfindən Qotsinskinin üsyanı 1925-ci ilin sentyabrında yatırıldıqdan sonra Pşemaxo Kotsev Sovet hakimiyyətinə qarşı silahlı mübarizədə hər hansı bir iştirakını dayandıraraq geri çəkilib. Pşemaxo Kotsev 8 yanvar 1962-ci ildə vəfat edib. [[Şişli məscidi]]ndə cənazə namazı qılındıqdan sonra İstanbulun [[Feriköy qəbiristanlığı]]nda dəfn olunub. == Publisistikası == [[Sankt-Peterburq]]da təhsil aldığı illərdə P.Kotsev [[Paris]]də [[Məhəmməd bəy Hacıtlaşe]] (Məhəmməd bəy) rəhbərlik etdiyi çərkəz qrupu tərəfindən nəşr olunan "Müsəlman" jurnalının müxbiri olub. Müxtəlif dövri mətbuatda onun Kabarda tarixinə dair "P.Kabardey" ədəbi təxəllüsü ilə imzalanmış məqalələri işıq üzü görüb. O illərin tanınmış nəşrlərindən müasirlərinin ən çox diqqətini çəkənlər bunlar olub: "Kabardada torpaq qarışıqlıqları", "Kabardada xalq maarifi", "Terek və Kuban vilayətləri müsəlmanlarının mənəvi-dini ehtiyacları", "Çərkəzlər və hərbi mükəlləfiyyətlər" və s. == Ailəsi == [[Krasnodar|Yekaterinodar]]da vəkil işləyərkən o, milliyətcə rus olan [[Novorossiysk]] sement zavodu mühəndisinin qızı ilə evlənib. 1920-ci ildə onların Zairə adlı bir qızı dünyaya gəlib. [[Türkiyə]]yə mühacirət etdikdən sonra bu nikah pozulub. Türkiyədə mühacirətdə olarkən çərkəz mühacirinin qızı Lütsə Misakova ilə evlənib. == Xatirəsi == [[Kabardin-Balkar Respublikası]]nın İnsan Hüquqları Mərkəzi Pşemaho Kotsevin cənazəsinin öz vətəninə, yəni doğma Sarmako kəndinə və ya [[Nalçik]] şəhərinə gətirilərək yenidən dəfn olunmasını təklif edib.<ref name="НЛи">{{Cite web |url=http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |title=Статья в НартПресс |access-date=2017-08-22 |archive-date=2017-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701012920/http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * {{Книга|ref=Материалы съездов|ссылка=http://docs.historyrussia.org/ru/nodes/80150-materialy-sezdov-gorskih-narodov-severnogo-kavkaza-i-dagestana-1917-goda|заглавие=Материалы съездов горских народов Северного Кавказа и Дагестана 1917 года|ответственный=Кабардино-Балкарский институт гуманитар. исслед.; Сост., автор вступительной статьи А. Х. Кармов|год=2014|место=Нальчик|издательство=КБИГИ|страниц=168|isbn=978-5-91766-090-5}} * {{Книга|ref=Вачагаев|автор=[[:en:Вачагаев, Майрбек Момуевич|Вачагаев М. М.]]|заглавие=Союз горцев Северного Кавказа и Горская республика. История несостоявшегося государства. 1917—1920|год=2018|издательство=«Центрполиграф»|страниц=224|isbn=978-5-227-08322-7}} == Xarici keçidlər == * [http://www.dk1868.ru/history/DAGESTAN.htm Б. М. Кузнецов. 1918 год в Дагестане] {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Dağıstan siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:Rusiyada vətəndaş müharibəsi iştirakçıları]] tp8tpfcoprczlkd74cvxpxux6dgpdlv 8985209 8985208 2026-07-01T13:03:01Z En Merker 184342 /* Siyasi fəaliyyəti */ 8985209 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Şəxs}} '''Pşemaxo Tomaşeviç Kotsev''' ({{lang-kbd|Куэцэ Тӏэмаш и къуэ Пщымахуэ}}; {{DVTY}}) — 1917-1920-ci illərdə [[Şimali Qafqaz]]ın görkəmli siyasi xadimlərindən biri. [[Dağlılar Respublikası]] hökumətinin sədri (1918-1919).<ref name=":0">{{Cite web|last=kkc|title=PŞIMAHO KOTSE|url=https://www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org/biyografi/psimaho-kotse.html|access-date=2021-02-03|website=www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org|language=tr-tr}}</ref><ref name=":1">Berzeg, Sefer E. (2011). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Devlet Başkanı Pşımaho Kotse (Kosok), Yaşamı ve Gurbet Yazıları''. Ankara : Kuban Yayıncılık.</ref><ref name=":2">Karmov, A.X. (2013). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Известия Кабардино-Балкарского научного центра РАН'', No : 4 (54), S:190-196. (DEVRİM ÖNCESİ GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi'nin İzvestiyası'').</ref><ref name=":3">Karmov, A.X. (2017). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ЭМИГРАНТСКАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Вестник Института гуманитарных исследований Правительства Кабардино-Балкарской Республики и Кабардино-Балкарского Научного центра Российской академии наук.'' No : 3 (34), S: 19-33''.'' (DEVRİMCİ GÖÇMEN GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Kabardey-Balkar Cumhuriyeti Hükümeti İnsani Araştırma Enstitüsü ve Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi Bülteni'')</ref><ref name=":4">Berzeg, Sefer E. (Ocak 2006). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti 1917-1922, Sovyet Karanlığına Girerken'' (III. Cilt). İstanbul : Birleşik Kafkasya Derneği.</ref> == Həyatı == Pşemaxo Kotsev 12 aprel 1884-cü ildə [[Rusiya imperiyası]]nın [[Terek vilayəti]]nin [[Nalçik]] dairəsinin Babukovo (indiki Sarmakovo) kəndində, [[Kabarda-Balkariya|kabardin]] zadəganı Kotsev Tamaşa Hüseynoviçin ailəsində anadan olub. Atası ilxıçı və işgüzar təsərrüfatçı olub, [[Şimali Qafqaz]] şəhərlərində fəal ticarətlə məşğul olub.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/persons/|title=Persons|lang=ru|access-date=2026-02-16}}</ref> İbtidai təhsilini [[Pyatiqorsk]] şəhərində alıb. 1905-ci ildə təhsilini [[Novorossiysk]] gimnaziyasında davam etdirib və oranı uğurla başa vurub. 1910-cu ildə [[Sankt-Peterburq Dövlət Universiteti|Sankt-Peterburq Universiteti]]nin hüquq fakültəsini bitirib və [[Rusiya imperiyası]] universitetlərinin ümumi nizamnaməsində nəzərdə tutulmuş bütün hüquqlarla birinci dərəcəli diplom alıb. == Siyasi fəaliyyəti == [[Fayl:II съезд СГСК.jpg|250px|thumb|left|eer]] Pşemaxo Kotsev 22 noyabr 1910-cu ildən etibarən Yekaterinodar (hazırkı [[Krasnodar]]) şəhərində məhkəmə məmuru kimi fəaliyyətə başlayıb, burada kiçik namizəddən tutmuş [[Novoçerkassk]] dairəsinin andlı müvəkkilinə qədər müxtəlif rütbələrdə çalışıb. [[Fevral inqilabı]], [[Oktyabr inqilabı]], [[Qırmızı terror]] və [[Ağ terror (Rusiya)|Ağ terror]], eləcə də [[Rusiyada vətəndaş müharibəsi|Vətəndaş müharibəsi]]nin nəticəsi olaraq ortaya çıxmış Şimali Qafqazdakı ictimai-siyasi hadisələrin fəal iştirakçısı və dağlı xalqlarının milli-azadlıq hərəkatının təşkilatçılarından biri olub. [[Qafqaz]]da bolşevik təsirinin artmasının qarşısını almağın fəal tərəfdarı olub, Oktyabr inqilabı və Qırmızı terrorda iştirak etməyib. Sonralar, [[Anton Denikin]] qoşunlarının [[Dağlılar Respublikası]] ərazisinə müdaxiləsinə yol verilməməsini fəal şəkildə müdafiə edib, [[Ağ ordu|ağqvardiyaçılar hərəkatı]]nda və Ağ terrorda da iştirak etməyib. 1917-ci ilin martından etibarən [[Kabarda]]da Müvəqqəti Hökumətin orqanı kimi yaradılmış Nalçik mülki icraiyyə komitəsinin tərkibinə daxil olub, Şimali Qafqazın Vətəndaş müharibəsinə (1917–1921) sürüklənməsinə qarşı fəal çıxış edib. Çərkəzlər federativ siyasi cəmiyyət kimi Cənub-Şərq İttifaqının (kazaklar və digərləri ilə birlikdə) tərkibinə daxil olmaq qərarına gəliblər. Bu ittifaqın hökumətinə dağlıların tərəfindən Pşemaxo Kotsev və başqaları seçilib. Bundan əlavə, Pşemaxo Kotsev Kuban Qanunverici Radasında çərkəzlərin yeddi nümayəndəsindən biri olub.<ref name="Каз">{{Cite web |url=http://www.doc.knigi-x.ru/22istoriya/353326-1-voprosi-kazachey-istorii-kulturi-vipusk-maykop-udk-008-4706082-bbk-63529-2357-redaktori.php |title=Вопросы казачьей истории |access-date=2017-08-22 |archive-date=2021-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211132140/http://www.doc.knigi-x.ru/22istoriya/353326-1-voprosi-kazachey-istorii-kulturi-vipusk-maykop-udk-008-4706082-bbk-63529-2357-redaktori.php |url-status=live }}</ref> Bununla belə, Dağlılar Respublikası 1918-ci ilin yazına doğru Kuban kazaklarından təcrid olunub. Bu, əvvəlcə bolşevik qoşunları, daha sonra isə imperiyanın bütövlüyünü qorumaq naminə Qafqazı silah gücü ilə yenidən "fəth etməyə" məcbur olan Könüllü Ordunun (Denikinin başçılığı ilə) hissələri tərəfindən həyata keçirilib. 11 may 1918-ci ildə [[Batum müqaviləsi|Batumi konfransı]]nda Dağlılar (Şimali Qafqaz) Respublikasının müstəqilliyi elan olunub və Pşemaxo Kotsev Dağlılar Respublikasının daxili işlər naziri təyin edilib (hökumət başçısı isə [[Tapa Çermoyev]] seçilib).<ref name="КСС">{{Cite web |url=http://www.kbigi.ru/?page_id=836 |title=Кабардино-Балкарский институт гуманитарных исследований |access-date=2017-08-22 |archive-date=2016-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160911071133/http://www.kbigi.ru/?page_id=836 |url-status=live }}</ref>. 26 noyabr 1918-ci ildə Pşemaxo Kotsev [[Bakı]] şəhərində [[Antanta]] nümayəndələri ilə (ingilislərin şəxsində) danışıqlarda iştirak edib. Burada [[İngilislər|ingilislər]] Dağlılar Respublikasını tanıma prosesini təxirə salıb ([[Paris Sülh Konfransı]]na qədər), lakin Pşemaxo Kotsevə yeni koalisiya hökuməti qurmağı təklif ediblər. 10 dekabr 1918-ci ildə Terek kazakları tərəfindən səlahiyyətli nümayəndələr — K.İ.Sapronov və F.İ.Kireyev, Dağlılar Respublikası tərəfindən isə Tapa Çermoyev və Pşemaxo Kotsev Terek diyarı kazakları və kəndlilərinin Qafqaz Dağlı Xalqları İttifaqına hüquqi bərabər üzv kimi daxil olması və bolşeviklərə qarşı mübarizədə hərbi qüvvələrin birləşdirilməsi haqqında Müqavilə imzalayıblar. Bu müqaviləyə əsasən baş komandanlıq Antantanın nümayəndəsinə (ingilislərə) verilirdi. Müqavilənin digər bir məqsədi isə "əhali üçün dağıdıcı olan və müxtəlif əhali qrupları arasında daimi toqquşmalara səbəb olan soyğunçuluq və quldurluğun qarşısını almaq" olub. 15 dekabr 1918-ci ildə Tapa Çermoyev istefa verib, Pşemaxo Kotsev isə Dağlılar Respublikası Hökumətinin Sədri seçilib. 1919-cu ilin əvvəlində Pşemaxo Kotsev [[Qroznı]] şəhərində [[Anton Denikin]]lə görüşüb və burada Denikinin Dağlılar Respublikasının buraxılması barədə ultimativ tələblərini rədd etmək məcburiyyətində qalıb. Denikin (ağqvardiyaçı) komandanlığı ilə bir sıra uğursuz danışıqlardan sonra Pşemaxo Kotsev hökuməti Denikin ordusunun düşmənçilik hərəkətlərini rəsmi şəkildə pisləyərək Antantaya və Paris Sülh Konfransına müraciət edib, lakin bunun da bir faydası olmayıb. 22 mart 1919-cu ildə bütün bunlar Pşemaxo Kotsev hökumətinin istefası ilə nəticələnib. Lakin Respublika Parlamenti onu yenidən seçib və yeni hökumət qurmağı tapşırıb. Pşemaxo Kotsevin ikinci hökuməti birincidən daha ağır şəraitlə üz-üzə qalıb. Ağqvardiyaçı ordular döyüşərək Dağlılar Respublikasının daxilinə doğru irəliləyib. Antanta vasitəsilə edilən heç bir diplomatik təsir tədbiri Denikini dayandıra bilməyib. Respublikaya daxil olan xalqlar silah əldə müstəqilliklərini müdafiə etməyə başlayıblar, lakin müstəqillik uğrunda müharibənin miqyasının genişlənməsinə bolşevik təbliğatı mane olub. Respublika hökumətinin daxilində iki kiçik müxalif qüvvə yaranıb. Onlardan biri ağqvardiyaçı qüvvələrdən qorxaraq onlarla yaxınlaşmağı təklif edib, digəri isə bolşevik ideyalarını təbliğ edib. Bolşevik təhlükəsi hələ tam aydın olmasa da, Denikin qoşunları artıq respublikanı məhv edirdi. Hücum edən Denikin ordusunun Dağlılar Respublikası qüvvələrindən qat-qat üstün olduğunu görən hökumət, qan tökülməsində heç bir perspektiv görməyib. Bu səbəbdən tezliklə Pşemaxo Kotsev hökuməti həmrəylik nümayiş etdirərək istefa verib. Ona yeni hökumət formalaşdırmaq təklif olunsa da, o, bundan qətiyyətlə imtina edib. Şimali Qafqaz ağqvardiyaçılar tərəfindən tutulduqdan sonra Kotsev Ədliyyə naziri Taceddin Penzulayevlə birlikdə denikinçilər tərəfindən həbs edilib. Lakin Denikinin [[Şimali Osetiya|Osetiya]] üzrə hakimi general Yakov Habayevin generallar [[Vladimir Lyaxov]] və [[Nikolay Baratov]]a müraciətindən (vəsatətindən) sonra həbs olunanlar azadlığa buraxılıb.<ref name=kamil>{{Cite web |url=https://yoldash.ru/history/The_exploits_of_their_ancestor/ |title=''Камиль Алиев''. Подвигами предков соткана наша история. |access-date=2021-10-15 |archive-date=2020-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201122093709/https://yoldash.ru/history/The_exploits_of_their_ancestor/ |url-status=live }}</ref> == Mühacirətdə == 2 sentyabr 1919-cu ildə onun fəal iştirakı ilə [[Tbilisi|Tiflis]]də Qafqaz Dağlı Xalqlarının İttifaq Məclisi yaradılıb və bu məclis Qafqazdakı antibolşevik və antidenikinçi qüvvələrin cazibə mərkəzinə çevrilib. 1920-ci ilin martında Tiflisə mühacirət edib. 18 oktyabr 1920-ci ildə [[Pyotr Vrangel]] tərəfdarları Kamal paşa ilə əlaqələr bəhanəsilə Gürcüstan hökumətindən Pşemaxo Kotsevin həbs edilməsinə nail olublar, lakin o, sonradan sərbəst buraxılıb. 1920-ci ilin sonlarında Türkiyəyə mühacirət edib və orada sonralar öz tarixi əsərlərini — "Şimali Qafqazda inqilab və sovetləşmə", "Şimali Qafqaz: azadlıq və müstəqillik uğrunda mübarizə tarixindən səhifələr" və digərlərini yazıb. 24 yanvar 1922-ci ildə [[Əks-inqilab və Təxribatla Mübarizə üzrə Ümum-Rusiya Fövqəladə Komissiyası]]nın (VÇK) xarici şöbəsinin 541 nömrəli iş üzrə hesabatında Pşemaxo Kotsevin Şimali Qafqaz Dağlı Xalqlarının Azadlıq Komitəsində iştirak etməsi barədə məlumatlar yer alıb. 1923-cü ildə [[İstanbul]]da keçmiş [[Ağqvardiyaçılar|ağqvardiyaçı]] zabit Əhmədxan Avar və Pşemaxo Kotsev "Anadolu" ticarət şirkətini təsis ediblər. Şirkət Şimali Qafqazdakı üsyançılara ([[Nəcməddin Qotsinski]]nin başçılığı ilə) maddi-texniki kömək göstərməyə çalışıb. Sovet hakimiyyəti Pşemaxo Kotsevin orada müxtəlif antibolşevik mühacir komitələri ilə əməkdaşlıq etdiyini hesab edib. Bolşeviklər tərəfindən Qotsinskinin üsyanı 1925-ci ilin sentyabrında yatırıldıqdan sonra Pşemaxo Kotsev Sovet hakimiyyətinə qarşı silahlı mübarizədə hər hansı bir iştirakını dayandıraraq geri çəkilib. Pşemaxo Kotsev 8 yanvar 1962-ci ildə vəfat edib. [[Şişli məscidi]]ndə cənazə namazı qılındıqdan sonra İstanbulun [[Feriköy qəbiristanlığı]]nda dəfn olunub. == Publisistikası == [[Sankt-Peterburq]]da təhsil aldığı illərdə P.Kotsev [[Paris]]də [[Məhəmməd bəy Hacıtlaşe]] (Məhəmməd bəy) rəhbərlik etdiyi çərkəz qrupu tərəfindən nəşr olunan "Müsəlman" jurnalının müxbiri olub. Müxtəlif dövri mətbuatda onun Kabarda tarixinə dair "P.Kabardey" ədəbi təxəllüsü ilə imzalanmış məqalələri işıq üzü görüb. O illərin tanınmış nəşrlərindən müasirlərinin ən çox diqqətini çəkənlər bunlar olub: "Kabardada torpaq qarışıqlıqları", "Kabardada xalq maarifi", "Terek və Kuban vilayətləri müsəlmanlarının mənəvi-dini ehtiyacları", "Çərkəzlər və hərbi mükəlləfiyyətlər" və s. == Ailəsi == [[Krasnodar|Yekaterinodar]]da vəkil işləyərkən o, milliyətcə rus olan [[Novorossiysk]] sement zavodu mühəndisinin qızı ilə evlənib. 1920-ci ildə onların Zairə adlı bir qızı dünyaya gəlib. [[Türkiyə]]yə mühacirət etdikdən sonra bu nikah pozulub. Türkiyədə mühacirətdə olarkən çərkəz mühacirinin qızı Lütsə Misakova ilə evlənib. == Xatirəsi == [[Kabardin-Balkar Respublikası]]nın İnsan Hüquqları Mərkəzi Pşemaho Kotsevin cənazəsinin öz vətəninə, yəni doğma Sarmako kəndinə və ya [[Nalçik]] şəhərinə gətirilərək yenidən dəfn olunmasını təklif edib.<ref name="НЛи">{{Cite web |url=http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |title=Статья в НартПресс |access-date=2017-08-22 |archive-date=2017-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701012920/http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * {{Книга|ref=Материалы съездов|ссылка=http://docs.historyrussia.org/ru/nodes/80150-materialy-sezdov-gorskih-narodov-severnogo-kavkaza-i-dagestana-1917-goda|заглавие=Материалы съездов горских народов Северного Кавказа и Дагестана 1917 года|ответственный=Кабардино-Балкарский институт гуманитар. исслед.; Сост., автор вступительной статьи А. Х. Кармов|год=2014|место=Нальчик|издательство=КБИГИ|страниц=168|isbn=978-5-91766-090-5}} * {{Книга|ref=Вачагаев|автор=[[:en:Вачагаев, Майрбек Момуевич|Вачагаев М. М.]]|заглавие=Союз горцев Северного Кавказа и Горская республика. История несостоявшегося государства. 1917—1920|год=2018|издательство=«Центрполиграф»|страниц=224|isbn=978-5-227-08322-7}} == Xarici keçidlər == * [http://www.dk1868.ru/history/DAGESTAN.htm Б. М. Кузнецов. 1918 год в Дагестане] {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Dağıstan siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:Rusiyada vətəndaş müharibəsi iştirakçıları]] pd2fr65hnqopkpmwz5k9esg62mzkwip 8985210 8985209 2026-07-01T13:03:44Z En Merker 184342 /* Siyasi fəaliyyəti */ 8985210 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Şəxs}} '''Pşemaxo Tomaşeviç Kotsev''' ({{lang-kbd|Куэцэ Тӏэмаш и къуэ Пщымахуэ}}; {{DVTY}}) — 1917-1920-ci illərdə [[Şimali Qafqaz]]ın görkəmli siyasi xadimlərindən biri. [[Dağlılar Respublikası]] hökumətinin sədri (1918-1919).<ref name=":0">{{Cite web|last=kkc|title=PŞIMAHO KOTSE|url=https://www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org/biyografi/psimaho-kotse.html|access-date=2021-02-03|website=www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org|language=tr-tr}}</ref><ref name=":1">Berzeg, Sefer E. (2011). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Devlet Başkanı Pşımaho Kotse (Kosok), Yaşamı ve Gurbet Yazıları''. Ankara : Kuban Yayıncılık.</ref><ref name=":2">Karmov, A.X. (2013). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Известия Кабардино-Балкарского научного центра РАН'', No : 4 (54), S:190-196. (DEVRİM ÖNCESİ GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi'nin İzvestiyası'').</ref><ref name=":3">Karmov, A.X. (2017). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ЭМИГРАНТСКАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Вестник Института гуманитарных исследований Правительства Кабардино-Балкарской Республики и Кабардино-Балкарского Научного центра Российской академии наук.'' No : 3 (34), S: 19-33''.'' (DEVRİMCİ GÖÇMEN GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Kabardey-Balkar Cumhuriyeti Hükümeti İnsani Araştırma Enstitüsü ve Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi Bülteni'')</ref><ref name=":4">Berzeg, Sefer E. (Ocak 2006). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti 1917-1922, Sovyet Karanlığına Girerken'' (III. Cilt). İstanbul : Birleşik Kafkasya Derneği.</ref> == Həyatı == Pşemaxo Kotsev 12 aprel 1884-cü ildə [[Rusiya imperiyası]]nın [[Terek vilayəti]]nin [[Nalçik]] dairəsinin Babukovo (indiki Sarmakovo) kəndində, [[Kabarda-Balkariya|kabardin]] zadəganı Kotsev Tamaşa Hüseynoviçin ailəsində anadan olub. Atası ilxıçı və işgüzar təsərrüfatçı olub, [[Şimali Qafqaz]] şəhərlərində fəal ticarətlə məşğul olub.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/persons/|title=Persons|lang=ru|access-date=2026-02-16}}</ref> İbtidai təhsilini [[Pyatiqorsk]] şəhərində alıb. 1905-ci ildə təhsilini [[Novorossiysk]] gimnaziyasında davam etdirib və oranı uğurla başa vurub. 1910-cu ildə [[Sankt-Peterburq Dövlət Universiteti|Sankt-Peterburq Universiteti]]nin hüquq fakültəsini bitirib və [[Rusiya imperiyası]] universitetlərinin ümumi nizamnaməsində nəzərdə tutulmuş bütün hüquqlarla birinci dərəcəli diplom alıb. == Siyasi fəaliyyəti == [[Fayl:II съезд СГСК.jpg|250px|thumb|left|Şimali Qafqaz Dağlıları İttifaqının İkinci Qurultayı. Sentyabr 1917. [[Vladiqafqaz]]. Ön sırada, sağdan ikinci olan Kotsev dayanır.]] Pşemaxo Kotsev 22 noyabr 1910-cu ildən etibarən Yekaterinodar (hazırkı [[Krasnodar]]) şəhərində məhkəmə məmuru kimi fəaliyyətə başlayıb, burada kiçik namizəddən tutmuş [[Novoçerkassk]] dairəsinin andlı müvəkkilinə qədər müxtəlif rütbələrdə çalışıb. [[Fevral inqilabı]], [[Oktyabr inqilabı]], [[Qırmızı terror]] və [[Ağ terror (Rusiya)|Ağ terror]], eləcə də [[Rusiyada vətəndaş müharibəsi|Vətəndaş müharibəsi]]nin nəticəsi olaraq ortaya çıxmış Şimali Qafqazdakı ictimai-siyasi hadisələrin fəal iştirakçısı və dağlı xalqlarının milli-azadlıq hərəkatının təşkilatçılarından biri olub. [[Qafqaz]]da bolşevik təsirinin artmasının qarşısını almağın fəal tərəfdarı olub, Oktyabr inqilabı və Qırmızı terrorda iştirak etməyib. Sonralar, [[Anton Denikin]] qoşunlarının [[Dağlılar Respublikası]] ərazisinə müdaxiləsinə yol verilməməsini fəal şəkildə müdafiə edib, [[Ağ ordu|ağqvardiyaçılar hərəkatı]]nda və Ağ terrorda da iştirak etməyib. 1917-ci ilin martından etibarən [[Kabarda]]da Müvəqqəti Hökumətin orqanı kimi yaradılmış Nalçik mülki icraiyyə komitəsinin tərkibinə daxil olub, Şimali Qafqazın Vətəndaş müharibəsinə (1917–1921) sürüklənməsinə qarşı fəal çıxış edib. Çərkəzlər federativ siyasi cəmiyyət kimi Cənub-Şərq İttifaqının (kazaklar və digərləri ilə birlikdə) tərkibinə daxil olmaq qərarına gəliblər. Bu ittifaqın hökumətinə dağlıların tərəfindən Pşemaxo Kotsev və başqaları seçilib. Bundan əlavə, Pşemaxo Kotsev Kuban Qanunverici Radasında çərkəzlərin yeddi nümayəndəsindən biri olub.<ref name="Каз">{{Cite web |url=http://www.doc.knigi-x.ru/22istoriya/353326-1-voprosi-kazachey-istorii-kulturi-vipusk-maykop-udk-008-4706082-bbk-63529-2357-redaktori.php |title=Вопросы казачьей истории |access-date=2017-08-22 |archive-date=2021-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211132140/http://www.doc.knigi-x.ru/22istoriya/353326-1-voprosi-kazachey-istorii-kulturi-vipusk-maykop-udk-008-4706082-bbk-63529-2357-redaktori.php |url-status=live }}</ref> Bununla belə, Dağlılar Respublikası 1918-ci ilin yazına doğru Kuban kazaklarından təcrid olunub. Bu, əvvəlcə bolşevik qoşunları, daha sonra isə imperiyanın bütövlüyünü qorumaq naminə Qafqazı silah gücü ilə yenidən "fəth etməyə" məcbur olan Könüllü Ordunun (Denikinin başçılığı ilə) hissələri tərəfindən həyata keçirilib. 11 may 1918-ci ildə [[Batum müqaviləsi|Batumi konfransı]]nda Dağlılar (Şimali Qafqaz) Respublikasının müstəqilliyi elan olunub və Pşemaxo Kotsev Dağlılar Respublikasının daxili işlər naziri təyin edilib (hökumət başçısı isə [[Tapa Çermoyev]] seçilib).<ref name="КСС">{{Cite web |url=http://www.kbigi.ru/?page_id=836 |title=Кабардино-Балкарский институт гуманитарных исследований |access-date=2017-08-22 |archive-date=2016-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160911071133/http://www.kbigi.ru/?page_id=836 |url-status=live }}</ref>. 26 noyabr 1918-ci ildə Pşemaxo Kotsev [[Bakı]] şəhərində [[Antanta]] nümayəndələri ilə (ingilislərin şəxsində) danışıqlarda iştirak edib. Burada [[İngilislər|ingilislər]] Dağlılar Respublikasını tanıma prosesini təxirə salıb ([[Paris Sülh Konfransı]]na qədər), lakin Pşemaxo Kotsevə yeni koalisiya hökuməti qurmağı təklif ediblər. 10 dekabr 1918-ci ildə Terek kazakları tərəfindən səlahiyyətli nümayəndələr — K.İ.Sapronov və F.İ.Kireyev, Dağlılar Respublikası tərəfindən isə Tapa Çermoyev və Pşemaxo Kotsev Terek diyarı kazakları və kəndlilərinin Qafqaz Dağlı Xalqları İttifaqına hüquqi bərabər üzv kimi daxil olması və bolşeviklərə qarşı mübarizədə hərbi qüvvələrin birləşdirilməsi haqqında Müqavilə imzalayıblar. Bu müqaviləyə əsasən baş komandanlıq Antantanın nümayəndəsinə (ingilislərə) verilirdi. Müqavilənin digər bir məqsədi isə "əhali üçün dağıdıcı olan və müxtəlif əhali qrupları arasında daimi toqquşmalara səbəb olan soyğunçuluq və quldurluğun qarşısını almaq" olub. 15 dekabr 1918-ci ildə Tapa Çermoyev istefa verib, Pşemaxo Kotsev isə Dağlılar Respublikası Hökumətinin Sədri seçilib. 1919-cu ilin əvvəlində Pşemaxo Kotsev [[Qroznı]] şəhərində [[Anton Denikin]]lə görüşüb və burada Denikinin Dağlılar Respublikasının buraxılması barədə ultimativ tələblərini rədd etmək məcburiyyətində qalıb. Denikin (ağqvardiyaçı) komandanlığı ilə bir sıra uğursuz danışıqlardan sonra Pşemaxo Kotsev hökuməti Denikin ordusunun düşmənçilik hərəkətlərini rəsmi şəkildə pisləyərək Antantaya və Paris Sülh Konfransına müraciət edib, lakin bunun da bir faydası olmayıb. 22 mart 1919-cu ildə bütün bunlar Pşemaxo Kotsev hökumətinin istefası ilə nəticələnib. Lakin Respublika Parlamenti onu yenidən seçib və yeni hökumət qurmağı tapşırıb. Pşemaxo Kotsevin ikinci hökuməti birincidən daha ağır şəraitlə üz-üzə qalıb. Ağqvardiyaçı ordular döyüşərək Dağlılar Respublikasının daxilinə doğru irəliləyib. Antanta vasitəsilə edilən heç bir diplomatik təsir tədbiri Denikini dayandıra bilməyib. Respublikaya daxil olan xalqlar silah əldə müstəqilliklərini müdafiə etməyə başlayıblar, lakin müstəqillik uğrunda müharibənin miqyasının genişlənməsinə bolşevik təbliğatı mane olub. Respublika hökumətinin daxilində iki kiçik müxalif qüvvə yaranıb. Onlardan biri ağqvardiyaçı qüvvələrdən qorxaraq onlarla yaxınlaşmağı təklif edib, digəri isə bolşevik ideyalarını təbliğ edib. Bolşevik təhlükəsi hələ tam aydın olmasa da, Denikin qoşunları artıq respublikanı məhv edirdi. Hücum edən Denikin ordusunun Dağlılar Respublikası qüvvələrindən qat-qat üstün olduğunu görən hökumət, qan tökülməsində heç bir perspektiv görməyib. Bu səbəbdən tezliklə Pşemaxo Kotsev hökuməti həmrəylik nümayiş etdirərək istefa verib. Ona yeni hökumət formalaşdırmaq təklif olunsa da, o, bundan qətiyyətlə imtina edib. Şimali Qafqaz ağqvardiyaçılar tərəfindən tutulduqdan sonra Kotsev Ədliyyə naziri Taceddin Penzulayevlə birlikdə denikinçilər tərəfindən həbs edilib. Lakin Denikinin [[Şimali Osetiya|Osetiya]] üzrə hakimi general Yakov Habayevin generallar [[Vladimir Lyaxov]] və [[Nikolay Baratov]]a müraciətindən (vəsatətindən) sonra həbs olunanlar azadlığa buraxılıb.<ref name=kamil>{{Cite web |url=https://yoldash.ru/history/The_exploits_of_their_ancestor/ |title=''Камиль Алиев''. Подвигами предков соткана наша история. |access-date=2021-10-15 |archive-date=2020-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201122093709/https://yoldash.ru/history/The_exploits_of_their_ancestor/ |url-status=live }}</ref> == Mühacirətdə == 2 sentyabr 1919-cu ildə onun fəal iştirakı ilə [[Tbilisi|Tiflis]]də Qafqaz Dağlı Xalqlarının İttifaq Məclisi yaradılıb və bu məclis Qafqazdakı antibolşevik və antidenikinçi qüvvələrin cazibə mərkəzinə çevrilib. 1920-ci ilin martında Tiflisə mühacirət edib. 18 oktyabr 1920-ci ildə [[Pyotr Vrangel]] tərəfdarları Kamal paşa ilə əlaqələr bəhanəsilə Gürcüstan hökumətindən Pşemaxo Kotsevin həbs edilməsinə nail olublar, lakin o, sonradan sərbəst buraxılıb. 1920-ci ilin sonlarında Türkiyəyə mühacirət edib və orada sonralar öz tarixi əsərlərini — "Şimali Qafqazda inqilab və sovetləşmə", "Şimali Qafqaz: azadlıq və müstəqillik uğrunda mübarizə tarixindən səhifələr" və digərlərini yazıb. 24 yanvar 1922-ci ildə [[Əks-inqilab və Təxribatla Mübarizə üzrə Ümum-Rusiya Fövqəladə Komissiyası]]nın (VÇK) xarici şöbəsinin 541 nömrəli iş üzrə hesabatında Pşemaxo Kotsevin Şimali Qafqaz Dağlı Xalqlarının Azadlıq Komitəsində iştirak etməsi barədə məlumatlar yer alıb. 1923-cü ildə [[İstanbul]]da keçmiş [[Ağqvardiyaçılar|ağqvardiyaçı]] zabit Əhmədxan Avar və Pşemaxo Kotsev "Anadolu" ticarət şirkətini təsis ediblər. Şirkət Şimali Qafqazdakı üsyançılara ([[Nəcməddin Qotsinski]]nin başçılığı ilə) maddi-texniki kömək göstərməyə çalışıb. Sovet hakimiyyəti Pşemaxo Kotsevin orada müxtəlif antibolşevik mühacir komitələri ilə əməkdaşlıq etdiyini hesab edib. Bolşeviklər tərəfindən Qotsinskinin üsyanı 1925-ci ilin sentyabrında yatırıldıqdan sonra Pşemaxo Kotsev Sovet hakimiyyətinə qarşı silahlı mübarizədə hər hansı bir iştirakını dayandıraraq geri çəkilib. Pşemaxo Kotsev 8 yanvar 1962-ci ildə vəfat edib. [[Şişli məscidi]]ndə cənazə namazı qılındıqdan sonra İstanbulun [[Feriköy qəbiristanlığı]]nda dəfn olunub. == Publisistikası == [[Sankt-Peterburq]]da təhsil aldığı illərdə P.Kotsev [[Paris]]də [[Məhəmməd bəy Hacıtlaşe]] (Məhəmməd bəy) rəhbərlik etdiyi çərkəz qrupu tərəfindən nəşr olunan "Müsəlman" jurnalının müxbiri olub. Müxtəlif dövri mətbuatda onun Kabarda tarixinə dair "P.Kabardey" ədəbi təxəllüsü ilə imzalanmış məqalələri işıq üzü görüb. O illərin tanınmış nəşrlərindən müasirlərinin ən çox diqqətini çəkənlər bunlar olub: "Kabardada torpaq qarışıqlıqları", "Kabardada xalq maarifi", "Terek və Kuban vilayətləri müsəlmanlarının mənəvi-dini ehtiyacları", "Çərkəzlər və hərbi mükəlləfiyyətlər" və s. == Ailəsi == [[Krasnodar|Yekaterinodar]]da vəkil işləyərkən o, milliyətcə rus olan [[Novorossiysk]] sement zavodu mühəndisinin qızı ilə evlənib. 1920-ci ildə onların Zairə adlı bir qızı dünyaya gəlib. [[Türkiyə]]yə mühacirət etdikdən sonra bu nikah pozulub. Türkiyədə mühacirətdə olarkən çərkəz mühacirinin qızı Lütsə Misakova ilə evlənib. == Xatirəsi == [[Kabardin-Balkar Respublikası]]nın İnsan Hüquqları Mərkəzi Pşemaho Kotsevin cənazəsinin öz vətəninə, yəni doğma Sarmako kəndinə və ya [[Nalçik]] şəhərinə gətirilərək yenidən dəfn olunmasını təklif edib.<ref name="НЛи">{{Cite web |url=http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |title=Статья в НартПресс |access-date=2017-08-22 |archive-date=2017-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701012920/http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * {{Книга|ref=Материалы съездов|ссылка=http://docs.historyrussia.org/ru/nodes/80150-materialy-sezdov-gorskih-narodov-severnogo-kavkaza-i-dagestana-1917-goda|заглавие=Материалы съездов горских народов Северного Кавказа и Дагестана 1917 года|ответственный=Кабардино-Балкарский институт гуманитар. исслед.; Сост., автор вступительной статьи А. Х. Кармов|год=2014|место=Нальчик|издательство=КБИГИ|страниц=168|isbn=978-5-91766-090-5}} * {{Книга|ref=Вачагаев|автор=[[:en:Вачагаев, Майрбек Момуевич|Вачагаев М. М.]]|заглавие=Союз горцев Северного Кавказа и Горская республика. История несостоявшегося государства. 1917—1920|год=2018|издательство=«Центрполиграф»|страниц=224|isbn=978-5-227-08322-7}} == Xarici keçidlər == * [http://www.dk1868.ru/history/DAGESTAN.htm Б. М. Кузнецов. 1918 год в Дагестане] {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Dağıstan siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:Rusiyada vətəndaş müharibəsi iştirakçıları]] ot8kssvypetbbv5nhas47lr89s65xlg 8985214 8985210 2026-07-01T13:04:34Z En Merker 184342 /* Siyasi fəaliyyəti */ 8985214 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Şəxs}} '''Pşemaxo Tomaşeviç Kotsev''' ({{lang-kbd|Куэцэ Тӏэмаш и къуэ Пщымахуэ}}; {{DVTY}}) — 1917-1920-ci illərdə [[Şimali Qafqaz]]ın görkəmli siyasi xadimlərindən biri. [[Dağlılar Respublikası]] hökumətinin sədri (1918-1919).<ref name=":0">{{Cite web|last=kkc|title=PŞIMAHO KOTSE|url=https://www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org/biyografi/psimaho-kotse.html|access-date=2021-02-03|website=www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org|language=tr-tr}}</ref><ref name=":1">Berzeg, Sefer E. (2011). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Devlet Başkanı Pşımaho Kotse (Kosok), Yaşamı ve Gurbet Yazıları''. Ankara : Kuban Yayıncılık.</ref><ref name=":2">Karmov, A.X. (2013). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Известия Кабардино-Балкарского научного центра РАН'', No : 4 (54), S:190-196. (DEVRİM ÖNCESİ GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi'nin İzvestiyası'').</ref><ref name=":3">Karmov, A.X. (2017). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ЭМИГРАНТСКАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Вестник Института гуманитарных исследований Правительства Кабардино-Балкарской Республики и Кабардино-Балкарского Научного центра Российской академии наук.'' No : 3 (34), S: 19-33''.'' (DEVRİMCİ GÖÇMEN GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Kabardey-Balkar Cumhuriyeti Hükümeti İnsani Araştırma Enstitüsü ve Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi Bülteni'')</ref><ref name=":4">Berzeg, Sefer E. (Ocak 2006). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti 1917-1922, Sovyet Karanlığına Girerken'' (III. Cilt). İstanbul : Birleşik Kafkasya Derneği.</ref> == Həyatı == Pşemaxo Kotsev 12 aprel 1884-cü ildə [[Rusiya imperiyası]]nın [[Terek vilayəti]]nin [[Nalçik]] dairəsinin Babukovo (indiki Sarmakovo) kəndində, [[Kabarda-Balkariya|kabardin]] zadəganı Kotsev Tamaşa Hüseynoviçin ailəsində anadan olub. Atası ilxıçı və işgüzar təsərrüfatçı olub, [[Şimali Qafqaz]] şəhərlərində fəal ticarətlə məşğul olub.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/persons/|title=Persons|lang=ru|access-date=2026-02-16}}</ref> İbtidai təhsilini [[Pyatiqorsk]] şəhərində alıb. 1905-ci ildə təhsilini [[Novorossiysk]] gimnaziyasında davam etdirib və oranı uğurla başa vurub. 1910-cu ildə [[Sankt-Peterburq Dövlət Universiteti|Sankt-Peterburq Universiteti]]nin hüquq fakültəsini bitirib və [[Rusiya imperiyası]] universitetlərinin ümumi nizamnaməsində nəzərdə tutulmuş bütün hüquqlarla birinci dərəcəli diplom alıb. == Siyasi fəaliyyəti == [[Fayl:II съезд СГСК.jpg|300px|thumb|left|Şimali Qafqaz Dağlıları İttifaqının İkinci Qurultayı. Sentyabr 1917. [[Vladiqafqaz]]. Ön sırada, sağdan ikinci olan Kotsev dayanır.]] Pşemaxo Kotsev 22 noyabr 1910-cu ildən etibarən Yekaterinodar (hazırkı [[Krasnodar]]) şəhərində məhkəmə məmuru kimi fəaliyyətə başlayıb, burada kiçik namizəddən tutmuş [[Novoçerkassk]] dairəsinin andlı müvəkkilinə qədər müxtəlif rütbələrdə çalışıb. [[Fevral inqilabı]], [[Oktyabr inqilabı]], [[Qırmızı terror]] və [[Ağ terror (Rusiya)|Ağ terror]], eləcə də [[Rusiyada vətəndaş müharibəsi|Vətəndaş müharibəsi]]nin nəticəsi olaraq ortaya çıxmış Şimali Qafqazdakı ictimai-siyasi hadisələrin fəal iştirakçısı və dağlı xalqlarının milli-azadlıq hərəkatının təşkilatçılarından biri olub. [[Qafqaz]]da bolşevik təsirinin artmasının qarşısını almağın fəal tərəfdarı olub, Oktyabr inqilabı və Qırmızı terrorda iştirak etməyib. Sonralar, [[Anton Denikin]] qoşunlarının [[Dağlılar Respublikası]] ərazisinə müdaxiləsinə yol verilməməsini fəal şəkildə müdafiə edib, [[Ağ ordu|ağqvardiyaçılar hərəkatı]]nda və Ağ terrorda da iştirak etməyib. 1917-ci ilin martından etibarən [[Kabarda]]da Müvəqqəti Hökumətin orqanı kimi yaradılmış Nalçik mülki icraiyyə komitəsinin tərkibinə daxil olub, Şimali Qafqazın Vətəndaş müharibəsinə (1917–1921) sürüklənməsinə qarşı fəal çıxış edib. Çərkəzlər federativ siyasi cəmiyyət kimi Cənub-Şərq İttifaqının (kazaklar və digərləri ilə birlikdə) tərkibinə daxil olmaq qərarına gəliblər. Bu ittifaqın hökumətinə dağlıların tərəfindən Pşemaxo Kotsev və başqaları seçilib. Bundan əlavə, Pşemaxo Kotsev Kuban Qanunverici Radasında çərkəzlərin yeddi nümayəndəsindən biri olub.<ref name="Каз">{{Cite web |url=http://www.doc.knigi-x.ru/22istoriya/353326-1-voprosi-kazachey-istorii-kulturi-vipusk-maykop-udk-008-4706082-bbk-63529-2357-redaktori.php |title=Вопросы казачьей истории |access-date=2017-08-22 |archive-date=2021-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211132140/http://www.doc.knigi-x.ru/22istoriya/353326-1-voprosi-kazachey-istorii-kulturi-vipusk-maykop-udk-008-4706082-bbk-63529-2357-redaktori.php |url-status=live }}</ref> Bununla belə, Dağlılar Respublikası 1918-ci ilin yazına doğru Kuban kazaklarından təcrid olunub. Bu, əvvəlcə bolşevik qoşunları, daha sonra isə imperiyanın bütövlüyünü qorumaq naminə Qafqazı silah gücü ilə yenidən "fəth etməyə" məcbur olan Könüllü Ordunun (Denikinin başçılığı ilə) hissələri tərəfindən həyata keçirilib. 11 may 1918-ci ildə [[Batum müqaviləsi|Batumi konfransı]]nda Dağlılar (Şimali Qafqaz) Respublikasının müstəqilliyi elan olunub və Pşemaxo Kotsev Dağlılar Respublikasının daxili işlər naziri təyin edilib (hökumət başçısı isə [[Tapa Çermoyev]] seçilib).<ref name="КСС">{{Cite web |url=http://www.kbigi.ru/?page_id=836 |title=Кабардино-Балкарский институт гуманитарных исследований |access-date=2017-08-22 |archive-date=2016-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160911071133/http://www.kbigi.ru/?page_id=836 |url-status=live }}</ref>. 26 noyabr 1918-ci ildə Pşemaxo Kotsev [[Bakı]] şəhərində [[Antanta]] nümayəndələri ilə (ingilislərin şəxsində) danışıqlarda iştirak edib. Burada [[İngilislər|ingilislər]] Dağlılar Respublikasını tanıma prosesini təxirə salıb ([[Paris Sülh Konfransı]]na qədər), lakin Pşemaxo Kotsevə yeni koalisiya hökuməti qurmağı təklif ediblər. 10 dekabr 1918-ci ildə Terek kazakları tərəfindən səlahiyyətli nümayəndələr — K.İ.Sapronov və F.İ.Kireyev, Dağlılar Respublikası tərəfindən isə Tapa Çermoyev və Pşemaxo Kotsev Terek diyarı kazakları və kəndlilərinin Qafqaz Dağlı Xalqları İttifaqına hüquqi bərabər üzv kimi daxil olması və bolşeviklərə qarşı mübarizədə hərbi qüvvələrin birləşdirilməsi haqqında Müqavilə imzalayıblar. Bu müqaviləyə əsasən baş komandanlıq Antantanın nümayəndəsinə (ingilislərə) verilirdi. Müqavilənin digər bir məqsədi isə "əhali üçün dağıdıcı olan və müxtəlif əhali qrupları arasında daimi toqquşmalara səbəb olan soyğunçuluq və quldurluğun qarşısını almaq" olub. 15 dekabr 1918-ci ildə Tapa Çermoyev istefa verib, Pşemaxo Kotsev isə Dağlılar Respublikası Hökumətinin Sədri seçilib. 1919-cu ilin əvvəlində Pşemaxo Kotsev [[Qroznı]] şəhərində [[Anton Denikin]]lə görüşüb və burada Denikinin Dağlılar Respublikasının buraxılması barədə ultimativ tələblərini rədd etmək məcburiyyətində qalıb. Denikin (ağqvardiyaçı) komandanlığı ilə bir sıra uğursuz danışıqlardan sonra Pşemaxo Kotsev hökuməti Denikin ordusunun düşmənçilik hərəkətlərini rəsmi şəkildə pisləyərək Antantaya və Paris Sülh Konfransına müraciət edib, lakin bunun da bir faydası olmayıb. 22 mart 1919-cu ildə bütün bunlar Pşemaxo Kotsev hökumətinin istefası ilə nəticələnib. Lakin Respublika Parlamenti onu yenidən seçib və yeni hökumət qurmağı tapşırıb. Pşemaxo Kotsevin ikinci hökuməti birincidən daha ağır şəraitlə üz-üzə qalıb. Ağqvardiyaçı ordular döyüşərək Dağlılar Respublikasının daxilinə doğru irəliləyib. Antanta vasitəsilə edilən heç bir diplomatik təsir tədbiri Denikini dayandıra bilməyib. Respublikaya daxil olan xalqlar silah əldə müstəqilliklərini müdafiə etməyə başlayıblar, lakin müstəqillik uğrunda müharibənin miqyasının genişlənməsinə bolşevik təbliğatı mane olub. Respublika hökumətinin daxilində iki kiçik müxalif qüvvə yaranıb. Onlardan biri ağqvardiyaçı qüvvələrdən qorxaraq onlarla yaxınlaşmağı təklif edib, digəri isə bolşevik ideyalarını təbliğ edib. Bolşevik təhlükəsi hələ tam aydın olmasa da, Denikin qoşunları artıq respublikanı məhv edirdi. Hücum edən Denikin ordusunun Dağlılar Respublikası qüvvələrindən qat-qat üstün olduğunu görən hökumət, qan tökülməsində heç bir perspektiv görməyib. Bu səbəbdən tezliklə Pşemaxo Kotsev hökuməti həmrəylik nümayiş etdirərək istefa verib. Ona yeni hökumət formalaşdırmaq təklif olunsa da, o, bundan qətiyyətlə imtina edib. Şimali Qafqaz ağqvardiyaçılar tərəfindən tutulduqdan sonra Kotsev Ədliyyə naziri Taceddin Penzulayevlə birlikdə denikinçilər tərəfindən həbs edilib. Lakin Denikinin [[Şimali Osetiya|Osetiya]] üzrə hakimi general Yakov Habayevin generallar [[Vladimir Lyaxov]] və [[Nikolay Baratov]]a müraciətindən (vəsatətindən) sonra həbs olunanlar azadlığa buraxılıb.<ref name=kamil>{{Cite web |url=https://yoldash.ru/history/The_exploits_of_their_ancestor/ |title=''Камиль Алиев''. Подвигами предков соткана наша история. |access-date=2021-10-15 |archive-date=2020-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201122093709/https://yoldash.ru/history/The_exploits_of_their_ancestor/ |url-status=live }}</ref> == Mühacirətdə == 2 sentyabr 1919-cu ildə onun fəal iştirakı ilə [[Tbilisi|Tiflis]]də Qafqaz Dağlı Xalqlarının İttifaq Məclisi yaradılıb və bu məclis Qafqazdakı antibolşevik və antidenikinçi qüvvələrin cazibə mərkəzinə çevrilib. 1920-ci ilin martında Tiflisə mühacirət edib. 18 oktyabr 1920-ci ildə [[Pyotr Vrangel]] tərəfdarları Kamal paşa ilə əlaqələr bəhanəsilə Gürcüstan hökumətindən Pşemaxo Kotsevin həbs edilməsinə nail olublar, lakin o, sonradan sərbəst buraxılıb. 1920-ci ilin sonlarında Türkiyəyə mühacirət edib və orada sonralar öz tarixi əsərlərini — "Şimali Qafqazda inqilab və sovetləşmə", "Şimali Qafqaz: azadlıq və müstəqillik uğrunda mübarizə tarixindən səhifələr" və digərlərini yazıb. 24 yanvar 1922-ci ildə [[Əks-inqilab və Təxribatla Mübarizə üzrə Ümum-Rusiya Fövqəladə Komissiyası]]nın (VÇK) xarici şöbəsinin 541 nömrəli iş üzrə hesabatında Pşemaxo Kotsevin Şimali Qafqaz Dağlı Xalqlarının Azadlıq Komitəsində iştirak etməsi barədə məlumatlar yer alıb. 1923-cü ildə [[İstanbul]]da keçmiş [[Ağqvardiyaçılar|ağqvardiyaçı]] zabit Əhmədxan Avar və Pşemaxo Kotsev "Anadolu" ticarət şirkətini təsis ediblər. Şirkət Şimali Qafqazdakı üsyançılara ([[Nəcməddin Qotsinski]]nin başçılığı ilə) maddi-texniki kömək göstərməyə çalışıb. Sovet hakimiyyəti Pşemaxo Kotsevin orada müxtəlif antibolşevik mühacir komitələri ilə əməkdaşlıq etdiyini hesab edib. Bolşeviklər tərəfindən Qotsinskinin üsyanı 1925-ci ilin sentyabrında yatırıldıqdan sonra Pşemaxo Kotsev Sovet hakimiyyətinə qarşı silahlı mübarizədə hər hansı bir iştirakını dayandıraraq geri çəkilib. Pşemaxo Kotsev 8 yanvar 1962-ci ildə vəfat edib. [[Şişli məscidi]]ndə cənazə namazı qılındıqdan sonra İstanbulun [[Feriköy qəbiristanlığı]]nda dəfn olunub. == Publisistikası == [[Sankt-Peterburq]]da təhsil aldığı illərdə P.Kotsev [[Paris]]də [[Məhəmməd bəy Hacıtlaşe]] (Məhəmməd bəy) rəhbərlik etdiyi çərkəz qrupu tərəfindən nəşr olunan "Müsəlman" jurnalının müxbiri olub. Müxtəlif dövri mətbuatda onun Kabarda tarixinə dair "P.Kabardey" ədəbi təxəllüsü ilə imzalanmış məqalələri işıq üzü görüb. O illərin tanınmış nəşrlərindən müasirlərinin ən çox diqqətini çəkənlər bunlar olub: "Kabardada torpaq qarışıqlıqları", "Kabardada xalq maarifi", "Terek və Kuban vilayətləri müsəlmanlarının mənəvi-dini ehtiyacları", "Çərkəzlər və hərbi mükəlləfiyyətlər" və s. == Ailəsi == [[Krasnodar|Yekaterinodar]]da vəkil işləyərkən o, milliyətcə rus olan [[Novorossiysk]] sement zavodu mühəndisinin qızı ilə evlənib. 1920-ci ildə onların Zairə adlı bir qızı dünyaya gəlib. [[Türkiyə]]yə mühacirət etdikdən sonra bu nikah pozulub. Türkiyədə mühacirətdə olarkən çərkəz mühacirinin qızı Lütsə Misakova ilə evlənib. == Xatirəsi == [[Kabardin-Balkar Respublikası]]nın İnsan Hüquqları Mərkəzi Pşemaho Kotsevin cənazəsinin öz vətəninə, yəni doğma Sarmako kəndinə və ya [[Nalçik]] şəhərinə gətirilərək yenidən dəfn olunmasını təklif edib.<ref name="НЛи">{{Cite web |url=http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |title=Статья в НартПресс |access-date=2017-08-22 |archive-date=2017-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701012920/http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * {{Книга|ref=Материалы съездов|ссылка=http://docs.historyrussia.org/ru/nodes/80150-materialy-sezdov-gorskih-narodov-severnogo-kavkaza-i-dagestana-1917-goda|заглавие=Материалы съездов горских народов Северного Кавказа и Дагестана 1917 года|ответственный=Кабардино-Балкарский институт гуманитар. исслед.; Сост., автор вступительной статьи А. Х. Кармов|год=2014|место=Нальчик|издательство=КБИГИ|страниц=168|isbn=978-5-91766-090-5}} * {{Книга|ref=Вачагаев|автор=[[:en:Вачагаев, Майрбек Момуевич|Вачагаев М. М.]]|заглавие=Союз горцев Северного Кавказа и Горская республика. История несостоявшегося государства. 1917—1920|год=2018|издательство=«Центрполиграф»|страниц=224|isbn=978-5-227-08322-7}} == Xarici keçidlər == * [http://www.dk1868.ru/history/DAGESTAN.htm Б. М. Кузнецов. 1918 год в Дагестане] {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Dağıstan siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:Rusiyada vətəndaş müharibəsi iştirakçıları]] 98nibkiofk5vc3wd5stw039e4iddhsj 8985215 8985214 2026-07-01T13:05:15Z En Merker 184342 /* Siyasi fəaliyyəti */ 8985215 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Şəxs}} '''Pşemaxo Tomaşeviç Kotsev''' ({{lang-kbd|Куэцэ Тӏэмаш и къуэ Пщымахуэ}}; {{DVTY}}) — 1917-1920-ci illərdə [[Şimali Qafqaz]]ın görkəmli siyasi xadimlərindən biri. [[Dağlılar Respublikası]] hökumətinin sədri (1918-1919).<ref name=":0">{{Cite web|last=kkc|title=PŞIMAHO KOTSE|url=https://www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org/biyografi/psimaho-kotse.html|access-date=2021-02-03|website=www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org|language=tr-tr}}</ref><ref name=":1">Berzeg, Sefer E. (2011). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Devlet Başkanı Pşımaho Kotse (Kosok), Yaşamı ve Gurbet Yazıları''. Ankara : Kuban Yayıncılık.</ref><ref name=":2">Karmov, A.X. (2013). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Известия Кабардино-Балкарского научного центра РАН'', No : 4 (54), S:190-196. (DEVRİM ÖNCESİ GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi'nin İzvestiyası'').</ref><ref name=":3">Karmov, A.X. (2017). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ЭМИГРАНТСКАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Вестник Института гуманитарных исследований Правительства Кабардино-Балкарской Республики и Кабардино-Балкарского Научного центра Российской академии наук.'' No : 3 (34), S: 19-33''.'' (DEVRİMCİ GÖÇMEN GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Kabardey-Balkar Cumhuriyeti Hükümeti İnsani Araştırma Enstitüsü ve Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi Bülteni'')</ref><ref name=":4">Berzeg, Sefer E. (Ocak 2006). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti 1917-1922, Sovyet Karanlığına Girerken'' (III. Cilt). İstanbul : Birleşik Kafkasya Derneği.</ref> == Həyatı == Pşemaxo Kotsev 12 aprel 1884-cü ildə [[Rusiya imperiyası]]nın [[Terek vilayəti]]nin [[Nalçik]] dairəsinin Babukovo (indiki Sarmakovo) kəndində, [[Kabarda-Balkariya|kabardin]] zadəganı Kotsev Tamaşa Hüseynoviçin ailəsində anadan olub. Atası ilxıçı və işgüzar təsərrüfatçı olub, [[Şimali Qafqaz]] şəhərlərində fəal ticarətlə məşğul olub.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/persons/|title=Persons|lang=ru|access-date=2026-02-16}}</ref> İbtidai təhsilini [[Pyatiqorsk]] şəhərində alıb. 1905-ci ildə təhsilini [[Novorossiysk]] gimnaziyasında davam etdirib və oranı uğurla başa vurub. 1910-cu ildə [[Sankt-Peterburq Dövlət Universiteti|Sankt-Peterburq Universiteti]]nin hüquq fakültəsini bitirib və [[Rusiya imperiyası]] universitetlərinin ümumi nizamnaməsində nəzərdə tutulmuş bütün hüquqlarla birinci dərəcəli diplom alıb. == Siyasi fəaliyyəti == [[Fayl:II съезд СГСК.jpg|300px|thumb|left|Şimali Qafqaz Dağlıları İttifaqının İkinci Qurultayı. Sentyabr 1917. [[Vladiqafqaz]]. Ön sırada, sağdan ikinci olan Kotsev dayanır.]] Pşemaxo Kotsev 22 noyabr 1910-cu ildən etibarən Yekaterinodar (hazırkı [[Krasnodar]]) şəhərində məhkəmə məmuru kimi fəaliyyətə başlayıb, burada kiçik namizəddən tutmuş [[Novoçerkassk]] dairəsinin andlı müvəkkilinə qədər müxtəlif rütbələrdə çalışıb. [[Fevral inqilabı]], [[Oktyabr inqilabı]], [[Qırmızı terror]] və [[Ağ terror (Rusiya)|Ağ terror]], eləcə də [[Rusiyada vətəndaş müharibəsi|Vətəndaş müharibəsi]]nin nəticəsi olaraq ortaya çıxmış Şimali Qafqazdakı ictimai-siyasi hadisələrin fəal iştirakçısı və dağlı xalqlarının milli-azadlıq hərəkatının təşkilatçılarından biri olub. [[Qafqaz]]da bolşevik təsirinin artmasının qarşısını almağın fəal tərəfdarı olub, Oktyabr inqilabı və Qırmızı terrorda iştirak etməyib. Sonralar, [[Anton Denikin]] qoşunlarının [[Dağlılar Respublikası]] ərazisinə müdaxiləsinə yol verilməməsini fəal şəkildə müdafiə edib, [[Ağ ordu|ağqvardiyaçılar hərəkatı]]nda və Ağ terrorda da iştirak etməyib. 1917-ci ilin martından etibarən [[Kabarda]]da Müvəqqəti Hökumətin orqanı kimi yaradılmış Nalçik mülki icraiyyə komitəsinin tərkibinə daxil olub, Şimali Qafqazın Vətəndaş müharibəsinə (1917–1921) sürüklənməsinə qarşı fəal çıxış edib. Çərkəzlər federativ siyasi cəmiyyət kimi Cənub-Şərq İttifaqının (kazaklar və digərləri ilə birlikdə) tərkibinə daxil olmaq qərarına gəliblər. Bu ittifaqın hökumətinə dağlıların tərəfindən Pşemaxo Kotsev və başqaları seçilib. Bundan əlavə, Pşemaxo Kotsev Kuban Qanunverici Radasında çərkəzlərin yeddi nümayəndəsindən biri olub.<ref name="Каз">{{Cite web |url=http://www.doc.knigi-x.ru/22istoriya/353326-1-voprosi-kazachey-istorii-kulturi-vipusk-maykop-udk-008-4706082-bbk-63529-2357-redaktori.php |title=Вопросы казачьей истории |access-date=2017-08-22 |archive-date=2021-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211132140/http://www.doc.knigi-x.ru/22istoriya/353326-1-voprosi-kazachey-istorii-kulturi-vipusk-maykop-udk-008-4706082-bbk-63529-2357-redaktori.php |url-status=live }}</ref> Bununla belə, Dağlılar Respublikası 1918-ci ilin yazına doğru Kuban kazaklarından təcrid olunub. Bu, əvvəlcə bolşevik qoşunları, daha sonra isə imperiyanın bütövlüyünü qorumaq naminə Qafqazı silah gücü ilə yenidən "fəth etməyə" məcbur olan Könüllü Ordunun (Denikinin başçılığı ilə) hissələri tərəfindən həyata keçirilib. 11 may 1918-ci ildə [[Batum müqaviləsi|Batumi konfransı]]nda Dağlılar (Şimali Qafqaz) Respublikasının müstəqilliyi elan olunub və Pşemaxo Kotsev Dağlılar Respublikasının daxili işlər naziri təyin edilib (hökumət başçısı isə [[Tapa Çermoyev]] seçilib).<ref name="КСС">{{Cite web |url=http://www.kbigi.ru/?page_id=836 |title=Кабардино-Балкарский институт гуманитарных исследований |access-date=2017-08-22 |archive-date=2016-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160911071133/http://www.kbigi.ru/?page_id=836 |url-status=live }}</ref>. 26 noyabr 1918-ci ildə Pşemaxo Kotsev [[Bakı]] şəhərində [[Antanta]] nümayəndələri ilə (ingilislərin şəxsində) danışıqlarda iştirak edib. Burada [[İngilislər|ingilislər]] Dağlılar Respublikasını tanıma prosesini təxirə salıb ([[Paris Sülh Konfransı]]na qədər), lakin Pşemaxo Kotsevə yeni koalisiya hökuməti qurmağı təklif ediblər. 10 dekabr 1918-ci ildə Terek kazakları tərəfindən səlahiyyətli nümayəndələr — K.İ.Sapronov və F.İ.Kireyev, Dağlılar Respublikası tərəfindən isə Tapa Çermoyev və Pşemaxo Kotsev Terek diyarı kazakları və kəndlilərinin Qafqaz Dağlı Xalqları İttifaqına hüquqi bərabər üzv kimi daxil olması və bolşeviklərə qarşı mübarizədə hərbi qüvvələrin birləşdirilməsi haqqında Müqavilə imzalayıblar. Bu müqaviləyə əsasən baş komandanlıq Antantanın nümayəndəsinə (ingilislərə) verilirdi. Müqavilənin digər bir məqsədi isə "əhali üçün dağıdıcı olan və müxtəlif əhali qrupları arasında daimi toqquşmalara səbəb olan soyğunçuluq və quldurluğun qarşısını almaq" olub. 15 dekabr 1918-ci ildə Tapa Çermoyev istefa verib, Pşemaxo Kotsev isə Dağlılar Respublikası Hökumətinin Sədri seçilib. [[Fayl:Наброски Е. Лансере. 20-25.01.1919.jpg|350px|thumb|right|Pşemaxo Kotsev [[Buynaksk|Temirxan-Şura]]da keçirilən Dağlılar qurultayının iştirakçılarının portretlərinin eskizində. Yanvar 1919. Müəllif: [[Yevgeni Lansere]]]] 1919-cu ilin əvvəlində Pşemaxo Kotsev [[Qroznı]] şəhərində [[Anton Denikin]]lə görüşüb və burada Denikinin Dağlılar Respublikasının buraxılması barədə ultimativ tələblərini rədd etmək məcburiyyətində qalıb. Denikin (ağqvardiyaçı) komandanlığı ilə bir sıra uğursuz danışıqlardan sonra Pşemaxo Kotsev hökuməti Denikin ordusunun düşmənçilik hərəkətlərini rəsmi şəkildə pisləyərək Antantaya və Paris Sülh Konfransına müraciət edib, lakin bunun da bir faydası olmayıb. 22 mart 1919-cu ildə bütün bunlar Pşemaxo Kotsev hökumətinin istefası ilə nəticələnib. Lakin Respublika Parlamenti onu yenidən seçib və yeni hökumət qurmağı tapşırıb. Pşemaxo Kotsevin ikinci hökuməti birincidən daha ağır şəraitlə üz-üzə qalıb. Ağqvardiyaçı ordular döyüşərək Dağlılar Respublikasının daxilinə doğru irəliləyib. Antanta vasitəsilə edilən heç bir diplomatik təsir tədbiri Denikini dayandıra bilməyib. Respublikaya daxil olan xalqlar silah əldə müstəqilliklərini müdafiə etməyə başlayıblar, lakin müstəqillik uğrunda müharibənin miqyasının genişlənməsinə bolşevik təbliğatı mane olub. Respublika hökumətinin daxilində iki kiçik müxalif qüvvə yaranıb. Onlardan biri ağqvardiyaçı qüvvələrdən qorxaraq onlarla yaxınlaşmağı təklif edib, digəri isə bolşevik ideyalarını təbliğ edib. Bolşevik təhlükəsi hələ tam aydın olmasa da, Denikin qoşunları artıq respublikanı məhv edirdi. Hücum edən Denikin ordusunun Dağlılar Respublikası qüvvələrindən qat-qat üstün olduğunu görən hökumət, qan tökülməsində heç bir perspektiv görməyib. Bu səbəbdən tezliklə Pşemaxo Kotsev hökuməti həmrəylik nümayiş etdirərək istefa verib. Ona yeni hökumət formalaşdırmaq təklif olunsa da, o, bundan qətiyyətlə imtina edib. Şimali Qafqaz ağqvardiyaçılar tərəfindən tutulduqdan sonra Kotsev Ədliyyə naziri Taceddin Penzulayevlə birlikdə denikinçilər tərəfindən həbs edilib. Lakin Denikinin [[Şimali Osetiya|Osetiya]] üzrə hakimi general Yakov Habayevin generallar [[Vladimir Lyaxov]] və [[Nikolay Baratov]]a müraciətindən (vəsatətindən) sonra həbs olunanlar azadlığa buraxılıb.<ref name=kamil>{{Cite web |url=https://yoldash.ru/history/The_exploits_of_their_ancestor/ |title=''Камиль Алиев''. Подвигами предков соткана наша история. |access-date=2021-10-15 |archive-date=2020-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201122093709/https://yoldash.ru/history/The_exploits_of_their_ancestor/ |url-status=live }}</ref> == Mühacirətdə == 2 sentyabr 1919-cu ildə onun fəal iştirakı ilə [[Tbilisi|Tiflis]]də Qafqaz Dağlı Xalqlarının İttifaq Məclisi yaradılıb və bu məclis Qafqazdakı antibolşevik və antidenikinçi qüvvələrin cazibə mərkəzinə çevrilib. 1920-ci ilin martında Tiflisə mühacirət edib. 18 oktyabr 1920-ci ildə [[Pyotr Vrangel]] tərəfdarları Kamal paşa ilə əlaqələr bəhanəsilə Gürcüstan hökumətindən Pşemaxo Kotsevin həbs edilməsinə nail olublar, lakin o, sonradan sərbəst buraxılıb. 1920-ci ilin sonlarında Türkiyəyə mühacirət edib və orada sonralar öz tarixi əsərlərini — "Şimali Qafqazda inqilab və sovetləşmə", "Şimali Qafqaz: azadlıq və müstəqillik uğrunda mübarizə tarixindən səhifələr" və digərlərini yazıb. 24 yanvar 1922-ci ildə [[Əks-inqilab və Təxribatla Mübarizə üzrə Ümum-Rusiya Fövqəladə Komissiyası]]nın (VÇK) xarici şöbəsinin 541 nömrəli iş üzrə hesabatında Pşemaxo Kotsevin Şimali Qafqaz Dağlı Xalqlarının Azadlıq Komitəsində iştirak etməsi barədə məlumatlar yer alıb. 1923-cü ildə [[İstanbul]]da keçmiş [[Ağqvardiyaçılar|ağqvardiyaçı]] zabit Əhmədxan Avar və Pşemaxo Kotsev "Anadolu" ticarət şirkətini təsis ediblər. Şirkət Şimali Qafqazdakı üsyançılara ([[Nəcməddin Qotsinski]]nin başçılığı ilə) maddi-texniki kömək göstərməyə çalışıb. Sovet hakimiyyəti Pşemaxo Kotsevin orada müxtəlif antibolşevik mühacir komitələri ilə əməkdaşlıq etdiyini hesab edib. Bolşeviklər tərəfindən Qotsinskinin üsyanı 1925-ci ilin sentyabrında yatırıldıqdan sonra Pşemaxo Kotsev Sovet hakimiyyətinə qarşı silahlı mübarizədə hər hansı bir iştirakını dayandıraraq geri çəkilib. Pşemaxo Kotsev 8 yanvar 1962-ci ildə vəfat edib. [[Şişli məscidi]]ndə cənazə namazı qılındıqdan sonra İstanbulun [[Feriköy qəbiristanlığı]]nda dəfn olunub. == Publisistikası == [[Sankt-Peterburq]]da təhsil aldığı illərdə P.Kotsev [[Paris]]də [[Məhəmməd bəy Hacıtlaşe]] (Məhəmməd bəy) rəhbərlik etdiyi çərkəz qrupu tərəfindən nəşr olunan "Müsəlman" jurnalının müxbiri olub. Müxtəlif dövri mətbuatda onun Kabarda tarixinə dair "P.Kabardey" ədəbi təxəllüsü ilə imzalanmış məqalələri işıq üzü görüb. O illərin tanınmış nəşrlərindən müasirlərinin ən çox diqqətini çəkənlər bunlar olub: "Kabardada torpaq qarışıqlıqları", "Kabardada xalq maarifi", "Terek və Kuban vilayətləri müsəlmanlarının mənəvi-dini ehtiyacları", "Çərkəzlər və hərbi mükəlləfiyyətlər" və s. == Ailəsi == [[Krasnodar|Yekaterinodar]]da vəkil işləyərkən o, milliyətcə rus olan [[Novorossiysk]] sement zavodu mühəndisinin qızı ilə evlənib. 1920-ci ildə onların Zairə adlı bir qızı dünyaya gəlib. [[Türkiyə]]yə mühacirət etdikdən sonra bu nikah pozulub. Türkiyədə mühacirətdə olarkən çərkəz mühacirinin qızı Lütsə Misakova ilə evlənib. == Xatirəsi == [[Kabardin-Balkar Respublikası]]nın İnsan Hüquqları Mərkəzi Pşemaho Kotsevin cənazəsinin öz vətəninə, yəni doğma Sarmako kəndinə və ya [[Nalçik]] şəhərinə gətirilərək yenidən dəfn olunmasını təklif edib.<ref name="НЛи">{{Cite web |url=http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |title=Статья в НартПресс |access-date=2017-08-22 |archive-date=2017-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701012920/http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * {{Книга|ref=Материалы съездов|ссылка=http://docs.historyrussia.org/ru/nodes/80150-materialy-sezdov-gorskih-narodov-severnogo-kavkaza-i-dagestana-1917-goda|заглавие=Материалы съездов горских народов Северного Кавказа и Дагестана 1917 года|ответственный=Кабардино-Балкарский институт гуманитар. исслед.; Сост., автор вступительной статьи А. Х. Кармов|год=2014|место=Нальчик|издательство=КБИГИ|страниц=168|isbn=978-5-91766-090-5}} * {{Книга|ref=Вачагаев|автор=[[:en:Вачагаев, Майрбек Момуевич|Вачагаев М. М.]]|заглавие=Союз горцев Северного Кавказа и Горская республика. История несостоявшегося государства. 1917—1920|год=2018|издательство=«Центрполиграф»|страниц=224|isbn=978-5-227-08322-7}} == Xarici keçidlər == * [http://www.dk1868.ru/history/DAGESTAN.htm Б. М. Кузнецов. 1918 год в Дагестане] {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Dağıstan siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:Rusiyada vətəndaş müharibəsi iştirakçıları]] lecs1rginnh8iglpxioeej96a9v0wzj 8985216 8985215 2026-07-01T13:05:38Z En Merker 184342 8985216 wikitext text/x-wiki {{Şəxs}} '''Pşemaxo Tomaşeviç Kotsev''' ({{lang-kbd|Куэцэ Тӏэмаш и къуэ Пщымахуэ}}; {{DVTY}}) — 1917-1920-ci illərdə [[Şimali Qafqaz]]ın görkəmli siyasi xadimlərindən biri. [[Dağlılar Respublikası]] hökumətinin sədri (1918-1919).<ref name=":0">{{Cite web|last=kkc|title=PŞIMAHO KOTSE|url=https://www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org/biyografi/psimaho-kotse.html|access-date=2021-02-03|website=www.kuzeykafkasyacumhuriyeti.org|language=tr-tr}}</ref><ref name=":1">Berzeg, Sefer E. (2011). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Devlet Başkanı Pşımaho Kotse (Kosok), Yaşamı ve Gurbet Yazıları''. Ankara : Kuban Yayıncılık.</ref><ref name=":2">Karmov, A.X. (2013). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Известия Кабардино-Балкарского научного центра РАН'', No : 4 (54), S:190-196. (DEVRİM ÖNCESİ GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi'nin İzvestiyası'').</ref><ref name=":3">Karmov, A.X. (2017). ДОРЕВОЛЮЦИОННАЯ ЭМИГРАНТСКАЯ ПУБЛИЦИСТИКА П.Т. КОЦЕВА. ''Вестник Института гуманитарных исследований Правительства Кабардино-Балкарской Республики и Кабардино-Балкарского Научного центра Российской академии наук.'' No : 3 (34), S: 19-33''.'' (DEVRİMCİ GÖÇMEN GAZETECİ P.T. KOTSEVA''.'' ''Kabardey-Balkar Cumhuriyeti Hükümeti İnsani Araştırma Enstitüsü ve Rusya Bilimler Akademisi Kabardey-Balkar Bilim Merkezi Bülteni'')</ref><ref name=":4">Berzeg, Sefer E. (Ocak 2006). ''Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti 1917-1922, Sovyet Karanlığına Girerken'' (III. Cilt). İstanbul : Birleşik Kafkasya Derneği.</ref> == Həyatı == Pşemaxo Kotsev 12 aprel 1884-cü ildə [[Rusiya imperiyası]]nın [[Terek vilayəti]]nin [[Nalçik]] dairəsinin Babukovo (indiki Sarmakovo) kəndində, [[Kabarda-Balkariya|kabardin]] zadəganı Kotsev Tamaşa Hüseynoviçin ailəsində anadan olub. Atası ilxıçı və işgüzar təsərrüfatçı olub, [[Şimali Qafqaz]] şəhərlərində fəal ticarətlə məşğul olub.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/persons/|title=Persons|lang=ru|access-date=2026-02-16}}</ref> İbtidai təhsilini [[Pyatiqorsk]] şəhərində alıb. 1905-ci ildə təhsilini [[Novorossiysk]] gimnaziyasında davam etdirib və oranı uğurla başa vurub. 1910-cu ildə [[Sankt-Peterburq Dövlət Universiteti|Sankt-Peterburq Universiteti]]nin hüquq fakültəsini bitirib və [[Rusiya imperiyası]] universitetlərinin ümumi nizamnaməsində nəzərdə tutulmuş bütün hüquqlarla birinci dərəcəli diplom alıb. == Siyasi fəaliyyəti == [[Fayl:II съезд СГСК.jpg|300px|thumb|left|Şimali Qafqaz Dağlıları İttifaqının İkinci Qurultayı. Sentyabr 1917. [[Vladiqafqaz]]. Ön sırada, sağdan ikinci olan Kotsev dayanır.]] Pşemaxo Kotsev 22 noyabr 1910-cu ildən etibarən Yekaterinodar (hazırkı [[Krasnodar]]) şəhərində məhkəmə məmuru kimi fəaliyyətə başlayıb, burada kiçik namizəddən tutmuş [[Novoçerkassk]] dairəsinin andlı müvəkkilinə qədər müxtəlif rütbələrdə çalışıb. [[Fevral inqilabı]], [[Oktyabr inqilabı]], [[Qırmızı terror]] və [[Ağ terror (Rusiya)|Ağ terror]], eləcə də [[Rusiyada vətəndaş müharibəsi|Vətəndaş müharibəsi]]nin nəticəsi olaraq ortaya çıxmış Şimali Qafqazdakı ictimai-siyasi hadisələrin fəal iştirakçısı və dağlı xalqlarının milli-azadlıq hərəkatının təşkilatçılarından biri olub. [[Qafqaz]]da bolşevik təsirinin artmasının qarşısını almağın fəal tərəfdarı olub, Oktyabr inqilabı və Qırmızı terrorda iştirak etməyib. Sonralar, [[Anton Denikin]] qoşunlarının [[Dağlılar Respublikası]] ərazisinə müdaxiləsinə yol verilməməsini fəal şəkildə müdafiə edib, [[Ağ ordu|ağqvardiyaçılar hərəkatı]]nda və Ağ terrorda da iştirak etməyib. 1917-ci ilin martından etibarən [[Kabarda]]da Müvəqqəti Hökumətin orqanı kimi yaradılmış Nalçik mülki icraiyyə komitəsinin tərkibinə daxil olub, Şimali Qafqazın Vətəndaş müharibəsinə (1917–1921) sürüklənməsinə qarşı fəal çıxış edib. Çərkəzlər federativ siyasi cəmiyyət kimi Cənub-Şərq İttifaqının (kazaklar və digərləri ilə birlikdə) tərkibinə daxil olmaq qərarına gəliblər. Bu ittifaqın hökumətinə dağlıların tərəfindən Pşemaxo Kotsev və başqaları seçilib. Bundan əlavə, Pşemaxo Kotsev Kuban Qanunverici Radasında çərkəzlərin yeddi nümayəndəsindən biri olub.<ref name="Каз">{{Cite web |url=http://www.doc.knigi-x.ru/22istoriya/353326-1-voprosi-kazachey-istorii-kulturi-vipusk-maykop-udk-008-4706082-bbk-63529-2357-redaktori.php |title=Вопросы казачьей истории |access-date=2017-08-22 |archive-date=2021-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211132140/http://www.doc.knigi-x.ru/22istoriya/353326-1-voprosi-kazachey-istorii-kulturi-vipusk-maykop-udk-008-4706082-bbk-63529-2357-redaktori.php |url-status=live }}</ref> Bununla belə, Dağlılar Respublikası 1918-ci ilin yazına doğru Kuban kazaklarından təcrid olunub. Bu, əvvəlcə bolşevik qoşunları, daha sonra isə imperiyanın bütövlüyünü qorumaq naminə Qafqazı silah gücü ilə yenidən "fəth etməyə" məcbur olan Könüllü Ordunun (Denikinin başçılığı ilə) hissələri tərəfindən həyata keçirilib. 11 may 1918-ci ildə [[Batum müqaviləsi|Batumi konfransı]]nda Dağlılar (Şimali Qafqaz) Respublikasının müstəqilliyi elan olunub və Pşemaxo Kotsev Dağlılar Respublikasının daxili işlər naziri təyin edilib (hökumət başçısı isə [[Tapa Çermoyev]] seçilib).<ref name="КСС">{{Cite web |url=http://www.kbigi.ru/?page_id=836 |title=Кабардино-Балкарский институт гуманитарных исследований |access-date=2017-08-22 |archive-date=2016-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160911071133/http://www.kbigi.ru/?page_id=836 |url-status=live }}</ref>. 26 noyabr 1918-ci ildə Pşemaxo Kotsev [[Bakı]] şəhərində [[Antanta]] nümayəndələri ilə (ingilislərin şəxsində) danışıqlarda iştirak edib. Burada [[İngilislər|ingilislər]] Dağlılar Respublikasını tanıma prosesini təxirə salıb ([[Paris Sülh Konfransı]]na qədər), lakin Pşemaxo Kotsevə yeni koalisiya hökuməti qurmağı təklif ediblər. 10 dekabr 1918-ci ildə Terek kazakları tərəfindən səlahiyyətli nümayəndələr — K.İ.Sapronov və F.İ.Kireyev, Dağlılar Respublikası tərəfindən isə Tapa Çermoyev və Pşemaxo Kotsev Terek diyarı kazakları və kəndlilərinin Qafqaz Dağlı Xalqları İttifaqına hüquqi bərabər üzv kimi daxil olması və bolşeviklərə qarşı mübarizədə hərbi qüvvələrin birləşdirilməsi haqqında Müqavilə imzalayıblar. Bu müqaviləyə əsasən baş komandanlıq Antantanın nümayəndəsinə (ingilislərə) verilirdi. Müqavilənin digər bir məqsədi isə "əhali üçün dağıdıcı olan və müxtəlif əhali qrupları arasında daimi toqquşmalara səbəb olan soyğunçuluq və quldurluğun qarşısını almaq" olub. 15 dekabr 1918-ci ildə Tapa Çermoyev istefa verib, Pşemaxo Kotsev isə Dağlılar Respublikası Hökumətinin Sədri seçilib. [[Fayl:Наброски Е. Лансере. 20-25.01.1919.jpg|350px|thumb|right|Pşemaxo Kotsev [[Buynaksk|Temirxan-Şura]]da keçirilən Dağlılar qurultayının iştirakçılarının portretlərinin eskizində. Yanvar 1919. Müəllif: [[Yevgeni Lansere]]]] 1919-cu ilin əvvəlində Pşemaxo Kotsev [[Qroznı]] şəhərində [[Anton Denikin]]lə görüşüb və burada Denikinin Dağlılar Respublikasının buraxılması barədə ultimativ tələblərini rədd etmək məcburiyyətində qalıb. Denikin (ağqvardiyaçı) komandanlığı ilə bir sıra uğursuz danışıqlardan sonra Pşemaxo Kotsev hökuməti Denikin ordusunun düşmənçilik hərəkətlərini rəsmi şəkildə pisləyərək Antantaya və Paris Sülh Konfransına müraciət edib, lakin bunun da bir faydası olmayıb. 22 mart 1919-cu ildə bütün bunlar Pşemaxo Kotsev hökumətinin istefası ilə nəticələnib. Lakin Respublika Parlamenti onu yenidən seçib və yeni hökumət qurmağı tapşırıb. Pşemaxo Kotsevin ikinci hökuməti birincidən daha ağır şəraitlə üz-üzə qalıb. Ağqvardiyaçı ordular döyüşərək Dağlılar Respublikasının daxilinə doğru irəliləyib. Antanta vasitəsilə edilən heç bir diplomatik təsir tədbiri Denikini dayandıra bilməyib. Respublikaya daxil olan xalqlar silah əldə müstəqilliklərini müdafiə etməyə başlayıblar, lakin müstəqillik uğrunda müharibənin miqyasının genişlənməsinə bolşevik təbliğatı mane olub. Respublika hökumətinin daxilində iki kiçik müxalif qüvvə yaranıb. Onlardan biri ağqvardiyaçı qüvvələrdən qorxaraq onlarla yaxınlaşmağı təklif edib, digəri isə bolşevik ideyalarını təbliğ edib. Bolşevik təhlükəsi hələ tam aydın olmasa da, Denikin qoşunları artıq respublikanı məhv edirdi. Hücum edən Denikin ordusunun Dağlılar Respublikası qüvvələrindən qat-qat üstün olduğunu görən hökumət, qan tökülməsində heç bir perspektiv görməyib. Bu səbəbdən tezliklə Pşemaxo Kotsev hökuməti həmrəylik nümayiş etdirərək istefa verib. Ona yeni hökumət formalaşdırmaq təklif olunsa da, o, bundan qətiyyətlə imtina edib. Şimali Qafqaz ağqvardiyaçılar tərəfindən tutulduqdan sonra Kotsev Ədliyyə naziri Taceddin Penzulayevlə birlikdə denikinçilər tərəfindən həbs edilib. Lakin Denikinin [[Şimali Osetiya|Osetiya]] üzrə hakimi general Yakov Habayevin generallar [[Vladimir Lyaxov]] və [[Nikolay Baratov]]a müraciətindən (vəsatətindən) sonra həbs olunanlar azadlığa buraxılıb.<ref name=kamil>{{Cite web |url=https://yoldash.ru/history/The_exploits_of_their_ancestor/ |title=''Камиль Алиев''. Подвигами предков соткана наша история. |access-date=2021-10-15 |archive-date=2020-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201122093709/https://yoldash.ru/history/The_exploits_of_their_ancestor/ |url-status=live }}</ref> == Mühacirətdə == 2 sentyabr 1919-cu ildə onun fəal iştirakı ilə [[Tbilisi|Tiflis]]də Qafqaz Dağlı Xalqlarının İttifaq Məclisi yaradılıb və bu məclis Qafqazdakı antibolşevik və antidenikinçi qüvvələrin cazibə mərkəzinə çevrilib. 1920-ci ilin martında Tiflisə mühacirət edib. 18 oktyabr 1920-ci ildə [[Pyotr Vrangel]] tərəfdarları Kamal paşa ilə əlaqələr bəhanəsilə Gürcüstan hökumətindən Pşemaxo Kotsevin həbs edilməsinə nail olublar, lakin o, sonradan sərbəst buraxılıb. 1920-ci ilin sonlarında Türkiyəyə mühacirət edib və orada sonralar öz tarixi əsərlərini — "Şimali Qafqazda inqilab və sovetləşmə", "Şimali Qafqaz: azadlıq və müstəqillik uğrunda mübarizə tarixindən səhifələr" və digərlərini yazıb. 24 yanvar 1922-ci ildə [[Əks-inqilab və Təxribatla Mübarizə üzrə Ümum-Rusiya Fövqəladə Komissiyası]]nın (VÇK) xarici şöbəsinin 541 nömrəli iş üzrə hesabatında Pşemaxo Kotsevin Şimali Qafqaz Dağlı Xalqlarının Azadlıq Komitəsində iştirak etməsi barədə məlumatlar yer alıb. 1923-cü ildə [[İstanbul]]da keçmiş [[Ağqvardiyaçılar|ağqvardiyaçı]] zabit Əhmədxan Avar və Pşemaxo Kotsev "Anadolu" ticarət şirkətini təsis ediblər. Şirkət Şimali Qafqazdakı üsyançılara ([[Nəcməddin Qotsinski]]nin başçılığı ilə) maddi-texniki kömək göstərməyə çalışıb. Sovet hakimiyyəti Pşemaxo Kotsevin orada müxtəlif antibolşevik mühacir komitələri ilə əməkdaşlıq etdiyini hesab edib. Bolşeviklər tərəfindən Qotsinskinin üsyanı 1925-ci ilin sentyabrında yatırıldıqdan sonra Pşemaxo Kotsev Sovet hakimiyyətinə qarşı silahlı mübarizədə hər hansı bir iştirakını dayandıraraq geri çəkilib. Pşemaxo Kotsev 8 yanvar 1962-ci ildə vəfat edib. [[Şişli məscidi]]ndə cənazə namazı qılındıqdan sonra İstanbulun [[Feriköy qəbiristanlığı]]nda dəfn olunub. == Publisistikası == [[Sankt-Peterburq]]da təhsil aldığı illərdə P.Kotsev [[Paris]]də [[Məhəmməd bəy Hacıtlaşe]] (Məhəmməd bəy) rəhbərlik etdiyi çərkəz qrupu tərəfindən nəşr olunan "Müsəlman" jurnalının müxbiri olub. Müxtəlif dövri mətbuatda onun Kabarda tarixinə dair "P.Kabardey" ədəbi təxəllüsü ilə imzalanmış məqalələri işıq üzü görüb. O illərin tanınmış nəşrlərindən müasirlərinin ən çox diqqətini çəkənlər bunlar olub: "Kabardada torpaq qarışıqlıqları", "Kabardada xalq maarifi", "Terek və Kuban vilayətləri müsəlmanlarının mənəvi-dini ehtiyacları", "Çərkəzlər və hərbi mükəlləfiyyətlər" və s. == Ailəsi == [[Krasnodar|Yekaterinodar]]da vəkil işləyərkən o, milliyətcə rus olan [[Novorossiysk]] sement zavodu mühəndisinin qızı ilə evlənib. 1920-ci ildə onların Zairə adlı bir qızı dünyaya gəlib. [[Türkiyə]]yə mühacirət etdikdən sonra bu nikah pozulub. Türkiyədə mühacirətdə olarkən çərkəz mühacirinin qızı Lütsə Misakova ilə evlənib. == Xatirəsi == [[Kabardin-Balkar Respublikası]]nın İnsan Hüquqları Mərkəzi Pşemaho Kotsevin cənazəsinin öz vətəninə, yəni doğma Sarmako kəndinə və ya [[Nalçik]] şəhərinə gətirilərək yenidən dəfn olunmasını təklif edib.<ref name="НЛи">{{Cite web |url=http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |title=Статья в НартПресс |access-date=2017-08-22 |archive-date=2017-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701012920/http://www.natpressru.info/index.php?newsid=3177 |url-status=live }}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat == * {{Книга|ref=Материалы съездов|ссылка=http://docs.historyrussia.org/ru/nodes/80150-materialy-sezdov-gorskih-narodov-severnogo-kavkaza-i-dagestana-1917-goda|заглавие=Материалы съездов горских народов Северного Кавказа и Дагестана 1917 года|ответственный=Кабардино-Балкарский институт гуманитар. исслед.; Сост., автор вступительной статьи А. Х. Кармов|год=2014|место=Нальчик|издательство=КБИГИ|страниц=168|isbn=978-5-91766-090-5}} * {{Книга|ref=Вачагаев|автор=[[:en:Вачагаев, Майрбек Момуевич|Вачагаев М. М.]]|заглавие=Союз горцев Северного Кавказа и Горская республика. История несостоявшегося государства. 1917—1920|год=2018|издательство=«Центрполиграф»|страниц=224|isbn=978-5-227-08322-7}} == Xarici keçidlər == * [http://www.dk1868.ru/history/DAGESTAN.htm Б. М. Кузнецов. 1918 год в Дагестане] {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Dağıstan siyasətçiləri]] [[Kateqoriya:Rusiyada vətəndaş müharibəsi iştirakçıları]] 5bxpnf4j5paztkvalmv7d86aybezzvg 0 992783 8985172 8984821 2026-07-01T12:32:23Z Nemoralis 128937 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya, −1 kateqoriya 8985172 wikitext text/x-wiki '''Mürid''' ({{dil-ar|مريد}}) — şagird, tələb edən edən, istəyən, arzu edən mənasındadır. İrfanda bir müsəlmanın təriqət şeyxinə və ya mürşidə beyət edərək ondan təriqətin üsul və mərasimlərini öyrənən şəxsdir. == Haqqında == Məcazi mənada birinə kor-koranə itaət edən adama da deyilir. Nümunə üçün: ''Pirkətanqulu pirinin şeyxi nə qədər öz müridini bəkləsə də, Məmməd gəlib çıxmadı''. (E.Sultanov).<ref>[https://azleks.az/dictionary/murid Mürid sözünün işlənməsi (İstifadə tarixi: 29.06.2026)]</ref> == Həmçinin bax == * [[Müridizm]] * [[Mürşid]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:İslam terminləri]] [[Kateqoriya:Təsəvvüf]] gre3yrtdiiqjctvdy3ra0oybavk6yw5 0 992817 8985764 8983478 2026-07-02T09:51:21Z Araz Yaquboglu 17991 [[Kateqoriya:Qazax mətbəxi]] silindi; [[Kateqoriya:Qazaxıstan mətbəxi]] əlavə olundu 8985764 wikitext text/x-wiki '''Qimay''' ({{lang-kk|Қимай}}) — [[Qazax mətbəxi|Qazaxıstanın milli mətbəxinə]] aid, adətən mal ətindən (bəzən at ətindən) [[Soğum|soğum]] (payız-qış mövsümündə heyvan kəsimi) vaxtı hazırlanan hörmətli, olduqca doyumlu və ənənəvi ət təamıdır<ref name="wiki_main">[[Qazax mətbəxi]] — Vikipediya məqaləsi.</ref>. Xarici görünüşünə və hazırlanma qaydasına görə at ətindən hazırlanan [[şujuk]] (ənənəvi kolbasa növü) ilə oxşarlıq təşkil etsə də, özünəməxsus resepti və ət hissələrinə görə xalq arasında tez-tez '''«mal əti qazısı»''' adlandırılır<ref name="bilim_all">[https://bilim-all.kz Et tağamdarı – Dastarqan] (Ət yeməkləri – Dastaxan), Bilim-all.</ref>. == Hazırlanma texnologiyası == Qimay hazırlamaq üçün kəsilmiş heyvanın (əsasən iribuynuzlu malın) yaxşıca təmizlənmiş və yuyulmuş '''girdə (enli) bağırsağından''' istifadə olunur. Bağırsağın içərisinə bərabər nisbətdə (50/50) xırda doğranmış yağlı və az yağlı ət hissələri — döş əti, boyun, bud və ya qolun qara əti ilə birlikdə daxili piylər doldurulur<ref name="nur_kz">[https://nur.kz Etten zhasalatyn taghamdar] (Ətdən hazırlanan yeməklər), Nur.kz.</ref>. Ətə xüsusi dad vermək və saxlama müddətini uzatmaq üçün qarışığa mütləq şəkildə aşağıdakı ədviyyatlar əlavə edilir: * Doğranmış və ya əzilmiş [[baş soğan|soğan]]; * Üüdülmüş [[qara istiot]]; * İri [[daş duz]]. Bağırsaq ət və piy qarışığı ilə sıx şəkildə doldurulduqdan sonra, hər iki ucu xüsusi kiçik ağac çubuqlarla (şörke) deşilib bərkidilir və ev kolbasalarında olduğu kimi sapla möhkəm bağlanır<ref name="wiki_main" />. == Saxlanılması və süfrəyə verilməsi == Hazır olan qimay sərin, yaxşı havalandırılan və kölgəli bir yerdə asılaraq qurudulur və ya hisə verilir. Bu üsulla o, qış boyu xarab olmadan qalır ki, bu da yaz fəslində təzə ət ehtiyatı azaldıqda ondan istifadə etməyə imkan verir. Qimay əsasən suda qaynadılaraq bişirilir. Bişirilmə zamanı bağırsağın partlamaması üçün su qaynamağa başlayan ərəfədə bağırsaq bir neçə yerdən iynə ilə deşilir. Tam bişmiş təam soyudulur, dairəvi formada dilimlənir və [[beşbarmaq|beşbarmağın]] (asqan et) üzərinə hörmətli qonaqlar üçün dəyərli bir yemək kimi düzülür və ya soyuq qəlyanaltı kimi təqdim olunur<ref name="silkway">[https://silkwaytv.kz «Qimay» men «Balıq köje» tağamdarı: dayındau tasiili] (Qimay və Balıq köje yeməklərinin hazırlanma qaydası), Silk Way TV Channel.</ref>. Bəzi hallarda isə yeni hazırlanmış qimay heyvan kəsimindən dərhal sonra birbaşa [[qazan|qazanda]] qovrularaq da yeyilir. == Özəlliyi == Qimayın əsas özəlliyi ondan ibarətdir ki, onun tərkibindəki piy və təmiz qara ətin nisbəti demək olar ki, bərabərdir (50/50). Mal əti öz təbiətinə görə at ətinə nisbətən daha quru olduğundan, enli bağırsağın təbii yağlılığı və daxili piyin şirəsi qaynadılma zamanı yeməyin olduqca yumşaq, sulu və ətirli olmasını təmin edir<ref name="jjtv">[https://jjtv.kz Gotovim «Kimay» i «Balyk kozhe»!] (Qimay və Balıq köje hazırlayırıq!), JJTV.</ref>. == İstinadlar == {{istinadlar}} [[Kateqoriya:Qazaxıstan mətbəxi]] [[Kateqoriya:Kolbasalar]] [[Kateqoriya:Ət yeməkləri]] 8yja3o45biough5mx0bs5qitw6zfc55 0 992860 8985274 8984733 2026-07-01T14:40:43Z Medineli92 148338 /* Həyatı */ 8985274 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{Şəxs}} '''Əbu Səid Əbən ibn Osman ibn Əffan əl-Üməvi''' ({{Dil-ar|أبان بن عثمان}}; {{DVTY}}) — [[Osman ibn Əffan|Osman ibn Əffanın]] oğlu, [[tabiin]] nəslinə mənsub mühəddis, məğazi müəllifi və vali. == Həyatı == Əbən ibn Osman 16 yaşı olanda Aişənin tərəfində Cəməl döyüşündə iştirak etmiş (656), Əbdülməlik ibn Mərvan tərəfindən Mədinə vali təyin edilmiş (695) və 7 il bu vəzifəni icra yetirmişdir. O, atasından, Zeyd ibn Sabitdən və Usamə ibn Zeyddən hədis rəvayet etmişdir. Ondan isə oğlu Abdurrahman, Ömər ibn Əbdüləziz, Zöhri, Əmr ibn Dinar, İbn İshaq və başqaları hədis rəvayət etmişlər. Siyər və məğazi sahəsinin qabaqcıllarından hesab olunan Əbən ibn Osman, "''Kitabül-Məğazi''" adlı bir əsərinin olduğu irəli sürülmüşdür. Əbən ibn Osman hicri 105-ci (723) ildə Mədinədə vəfat etmişdir. == İstinadlar == <references /> 78rmv5mzohfz07f3n30gl9h0wsot3bt 8985275 8985274 2026-07-01T14:43:11Z Medineli92 148338 /* Həyatı */ 8985275 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{Şəxs}} '''Əbu Səid Əbən ibn Osman ibn Əffan əl-Üməvi''' ({{Dil-ar|أبان بن عثمان}}; {{DVTY}}) — [[Osman ibn Əffan|Osman ibn Əffanın]] oğlu, [[tabiin]] nəslinə mənsub mühəddis, məğazi müəllifi və vali. == Həyatı == Əbən ibn Osman 16 yaşı olanda [[Aişə|Aişənin]] tərəfində [[Cəməl döyüşü|Cəməl döyüşündə]] iştirak etmiş (656), [[Əbdülməlik ibn Mərvan]] tərəfindən [[Mədinə]] vali təyin edilmiş (695) və 7 il bu vəzifəni icra yetirmişdir. O, atasından, [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitdən]] və [[Usamə ibn Zeyd|Usamə ibn Zeyddən]] hədis rəvayet etmişdir. Ondan isə oğlu Əbdürrahman, [[Ömər ibn Əbdüləziz]], [[Zöhri]], [[Əmr ibn Dinar]], [[İbn İshaq]] və başqaları hədis rəvayət etmişlər. [[Siyər]] və məğazi sahəsinin qabaqcıllarından hesab olunan Əbən ibn Osmanın, "''Kitabül-Məğazi''" adlı bir əsərin müəllifi olduğu irəli sürülmüşdür. Əbən ibn Osman hicri 105-ci (723) ildə Mədinədə vəfat etmişdir. == İstinadlar == <references /> 207e2vg67d55u81ptkfduuq5xagr8my 8985276 8985275 2026-07-01T14:45:44Z Medineli92 148338 8985276 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{Şəxs}} '''Əbu Səid Əbən ibn Osman ibn Əffan əl-Üməvi''' ({{Dil-ar|أبان بن عثمان}}; {{DVTY}}) — [[Osman ibn Əffan|Osman ibn Əffanın]] oğlu, [[tabiin]] nəslinə mənsub mühəddis, məğazi müəllifi və vali.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/eban-b-osman-b-affan |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi |year=1994 |volume=X |location=[[İstanbul]] |pages=66-67 |language=tr}}</ref> == Həyatı == Əbən ibn Osman 16 yaşı olanda [[Aişə|Aişənin]] tərəfində [[Cəməl döyüşü|Cəməl döyüşündə]] iştirak etmiş (656), [[Əbdülməlik ibn Mərvan]] tərəfindən [[Mədinə]] vali təyin edilmiş (695) və 7 il bu vəzifəni icra yetirmişdir.<ref name=":0" /> O, atasından, [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitdən]] və [[Usamə ibn Zeyd|Usamə ibn Zeyddən]] hədis rəvayet etmişdir. Ondan isə oğlu Əbdürrahman, [[Ömər ibn Əbdüləziz]], [[Zöhri]], [[Əmr ibn Dinar]], [[İbn İshaq]] və başqaları hədis rəvayət etmişlər. [[Siyər]] və məğazi sahəsinin qabaqcıllarından hesab olunan Əbən ibn Osmanın, "''Kitabül-Məğazi''" adlı bir əsərin müəllifi olduğu irəli sürülmüşdür.<ref name=":0" /> Əbən ibn Osman hicri 105-ci (723) ildə Mədinədə vəfat etmişdir. == İstinadlar == <references /> 9i4z2xuncrbwtxfwt9912pf2cmamdln 8985277 8985276 2026-07-01T14:49:21Z Medineli92 148338 /* Həyatı */ 8985277 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{Şəxs}} '''Əbu Səid Əbən ibn Osman ibn Əffan əl-Üməvi''' ({{Dil-ar|أبان بن عثمان}}; {{DVTY}}) — [[Osman ibn Əffan|Osman ibn Əffanın]] oğlu, [[tabiin]] nəslinə mənsub mühəddis, məğazi müəllifi və vali.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/eban-b-osman-b-affan |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi |year=1994 |volume=X |location=[[İstanbul]] |pages=66-67 |language=tr}}</ref> == Həyatı == Əbən ibn Osman 16 yaşı olanda [[Aişə|Aişənin]] tərəfində [[Cəməl döyüşü|Cəməl döyüşündə]] iştirak etmiş (656), [[Əbdülməlik ibn Mərvan]] tərəfindən [[Mədinə]] vali təyin edilmiş (695) və 7 il bu vəzifəni icra yetirmişdir.<ref name=":0" /> O, atasından,<ref name=":1">{{Cite book |last=Zəhəbi |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/583/%D8%A3%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86 |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=IV |pages=352 |language=ar}}</ref> [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitdən]]<ref name=":1" /> və [[Usamə ibn Zeyd|Usamə ibn Zeyddən]] hədis rəvayet etmişdir. Ondan isə oğlu Əbdürrahman, [[Ömər ibn Əbdüləziz]], [[Zöhri]],<ref name=":1" /> [[Əmr ibn Dinar]],<ref name=":1" /> [[İbn İshaq]] və başqaları hədis rəvayət etmişlər.<ref name=":0" /> [[Siyər]] və məğazi sahəsinin qabaqcıllarından hesab olunan Əbən ibn Osmanın, "''Kitabül-Məğazi''" adlı bir əsərin müəllifi olduğu irəli sürülmüşdür.<ref name=":0" /> Əbən ibn Osman hicri 105-ci (723) ildə Mədinədə vəfat etmişdir. == İstinadlar == <references /> spn5b9uuj0dkutaftkt1cgtvadacs8s 8985278 8985277 2026-07-01T14:51:47Z Medineli92 148338 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985278 wikitext text/x-wiki {{Şəxs}} '''Əbu Səid Əbən ibn Osman ibn Əffan əl-Üməvi''' ({{Dil-ar|أبان بن عثمان}}; {{DVTY}}) — [[Osman ibn Əffan|Osman ibn Əffanın]] oğlu, [[tabiin]] nəslinə mənsub mühəddis, məğazi müəllifi və vali.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/eban-b-osman-b-affan |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi |year=1994 |volume=X |location=[[İstanbul]] |pages=66-67 |language=tr}}</ref> == Həyatı == Əbən ibn Osman 16 yaşı olanda [[Aişə|Aişənin]] tərəfində [[Cəməl döyüşü|Cəməl döyüşündə]] iştirak etmiş (656), [[Əbdülməlik ibn Mərvan]] tərəfindən [[Mədinə]] vali təyin edilmiş (695) və 7 il bu vəzifəni icra yetirmişdir.<ref name=":0" /> O, atasından,<ref name=":1">{{Cite book |last=Zəhəbi |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/583/%D8%A3%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86 |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=IV |pages=352 |language=ar}}</ref> [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitdən]]<ref name=":1" /> və [[Usamə ibn Zeyd|Usamə ibn Zeyddən]] hədis rəvayet etmişdir. Ondan isə oğlu Əbdürrahman, [[Ömər ibn Əbdüləziz]], [[Zöhri]],<ref name=":1" /> [[Əmr ibn Dinar]],<ref name=":1" /> [[İbn İshaq]] və başqaları hədis rəvayət etmişlər.<ref name=":0" /> [[Siyər]] və məğazi sahəsinin qabaqcıllarından hesab olunan Əbən ibn Osmanın, "''Kitabül-Məğazi''" adlı bir əsərin müəllifi olduğu irəli sürülmüşdür.<ref name=":0" /> Əbən ibn Osman hicri 105-ci (723) ildə Mədinədə vəfat etmişdir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} kqsczyjywu8gbsgbxvu3qpfmsz8za46 8985280 8985278 2026-07-01T15:00:43Z Medineli92 148338 /* Həyatı */ 8985280 wikitext text/x-wiki {{Şəxs}} '''Əbu Səid Əbən ibn Osman ibn Əffan əl-Üməvi''' ({{Dil-ar|أبان بن عثمان}}; {{DVTY}}) — [[Osman ibn Əffan|Osman ibn Əffanın]] oğlu, [[tabiin]] nəslinə mənsub mühəddis, məğazi müəllifi və vali.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/eban-b-osman-b-affan |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi |year=1994 |volume=X |location=[[İstanbul]] |pages=66-67 |language=tr}}</ref> == Həyatı == Əbən ibn Osman 16 yaşı olanda [[Aişə|Aişənin]] tərəfində [[Cəməl döyüşü|Cəməl döyüşündə]] iştirak etmiş (656), [[Əbdülməlik ibn Mərvan]] tərəfindən [[Mədinə]] vali təyin edilmiş (695) və 7 il bu vəzifəni icra yetirmişdir.<ref name=":0" /> O, atasından,<ref name=":1">{{Cite book |last=Zəhəbi |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/583/%D8%A3%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86 |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=IV |pages=352 |language=ar}}</ref> [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitdən]]<ref name=":1" /> və [[Usamə ibn Zeyd|Usamə ibn Zeyddən]] hədis rəvayet etmişdir. Ondan isə oğlu Əbdürrahman,<ref name=":2">{{Cite book |last=Əl-Mizzi |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/1001/155/%D8%A3%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%B4%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%88%D9%8A-%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%B3%D8%B9%D9%8A%D8%AF |title=Təhzibül-Kəmal |volume=II |pages=17 |language=ar}}</ref> [[Ömər ibn Əbdüləziz]],<ref name=":2" /> [[Zöhri]],<ref name=":1" /> [[Əmr ibn Dinar]], [[İbn İshaq]] və başqaları hədis rəvayət etmişlər.<ref name=":0" /> [[Siyər]] və məğazi sahəsinin qabaqcıllarından hesab olunan Əbən ibn Osmanın, "''Kitabül-Məğazi''" adlı bir əsərin müəllifi olduğu irəli sürülmüşdür.<ref name=":0" /> Əbən ibn Osman hicri 105-ci<ref name=":1" /> (723) ildə Mədinədə vəfat etmişdir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} 6q2it421etyny9iyp7glutckze8gpnh 8985282 8985280 2026-07-01T15:09:46Z Medineli92 148338 8985282 wikitext text/x-wiki {{Şəxs}} '''Əbu Səid Əbən ibn Osman ibn Əffan əl-Üməvi''' ({{Dil-ar|أبان بن عثمان}}; {{DVTY}}) — [[Osman ibn Əffan|Osman ibn Əffanın]] oğlu, [[tabiin]] nəslinə mənsub mühəddis, məğazi müəllifi və vali.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/eban-b-osman-b-affan |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi |year=1994 |volume=X |location=[[İstanbul]] |pages=66-67 |language=tr}}</ref> == Həyatı == Əbən ibn Osman 16 yaşı olanda [[Aişə|Aişənin]] tərəfində [[Cəməl döyüşü|Cəməl döyüşündə]] iştirak etmiş (656), [[Əbdülməlik ibn Mərvan]] tərəfindən [[Mədinə]] vali təyin edilmiş (695) və 7 il bu vəzifəni icra yetirmişdir.<ref name=":0" /> O, atasından,<ref name=":1">{{Cite book |last=Zəhəbi |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/583/%D8%A3%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86 |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=IV |pages=352 |language=ar}}</ref> [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitdən]]<ref name=":1" /> və [[Usamə ibn Zeyd|Usamə ibn Zeyddən]] hədis rəvayet etmişdir. Ondan isə oğlu Əbdürrahman,<ref name=":2">{{Cite book |last=Əl-Mizzi |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/1001/155/%D8%A3%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%B4%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%88%D9%8A-%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%B3%D8%B9%D9%8A%D8%AF |title=Təhzibül-Kəmal |volume=II |pages=17 |language=ar}}</ref> [[Ömər ibn Əbdüləziz]],<ref name=":2" /> [[Zöhri]],<ref name=":1" /> [[Əmr ibn Dinar]], [[İbn İshaq]] və başqaları hədis rəvayət etmişlər.<ref name=":0" /> [[Siyər]] və məğazi sahəsinin qabaqcıllarından hesab olunan Əbən ibn Osmanın, "''Kitabül-Məğazi''" adlı bir əsərin müəllifi olduğu irəli sürülmüşdür.<ref name=":0" /> Əbən ibn Osman hicri 105-ci<ref name=":1" /> (723) ildə Mədinədə<ref>{{Cite book |last=İbn Sad |title=Tabakat |publisher=Siyer Yayınları |volume=VII |pages=160 |language=tr |translator-last=Dilek |translator-first=M. |script-chapter=Medineli Tabiin |translator-last2=Bakkal |translator-first2=A.}}</ref> vəfat etmişdir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} oi2xa9pr3r270mmz9vfq9rsygkd8x13 8985341 8985282 2026-07-01T16:30:09Z Medineli92 148338 /* Həyatı */ 8985341 wikitext text/x-wiki {{Şəxs}} '''Əbu Səid Əbən ibn Osman ibn Əffan əl-Üməvi''' ({{Dil-ar|أبان بن عثمان}}; {{DVTY}}) — [[Osman ibn Əffan|Osman ibn Əffanın]] oğlu, [[tabiin]] nəslinə mənsub mühəddis, məğazi müəllifi və vali.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/eban-b-osman-b-affan |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi |year=1994 |volume=X |location=[[İstanbul]] |pages=66-67 |language=tr}}</ref> == Həyatı == Əbən ibn Osman 16 yaşı olanda [[Aişə|Aişənin]] tərəfində [[Cəməl döyüşü|Cəməl döyüşündə]] iştirak etmiş (656), [[Əbdülməlik ibn Mərvan]] tərəfindən [[Mədinə]] valisi təyin edilmişdir (695). O, bu vəzifəni 7 il icra etmişdir.<ref name=":0" /> O, atasından,<ref name=":1">{{Cite book |last=Zəhəbi |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/583/%D8%A3%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86 |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=IV |pages=352 |language=ar}}</ref> [[Zeyd ibn Sabit|Zeyd ibn Sabitdən]]<ref name=":1" /> və [[Usamə ibn Zeyd|Usamə ibn Zeyddən]] hədis rəvayet etmişdir. Ondan isə oğlu Əbdürrəhman,<ref name=":2">{{Cite book |last=Əl-Mizzi |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/1001/155/%D8%A3%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%B4%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%88%D9%8A-%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%B3%D8%B9%D9%8A%D8%AF |title=Təhzibül-Kəmal |volume=II |pages=17 |language=ar}}</ref> [[Ömər ibn Əbdüləziz]],<ref name=":2" /> [[Zöhri]],<ref name=":1" /> [[Əmr ibn Dinar]], [[İbn İshaq]] və başqaları hədis rəvayət etmişlər.<ref name=":0" /> [[Siyər]] və məğazi sahəsinin qabaqcıllarından hesab olunan Əbən ibn Osmanın, "''Kitabül-Məğazi''" adlı bir əsərin müəllifi olduğu irəli sürülmüşdür.<ref name=":0" /> Əbən ibn Osman hicri 105-ci<ref name=":1" /> (723) ildə Mədinədə<ref>{{Cite book |last=İbn Sad |title=Tabakat |publisher=Siyer Yayınları |volume=VII |pages=160 |language=tr |translator-last=Dilek |translator-first=M. |script-chapter=Medineli Tabiin |translator-last2=Bakkal |translator-first2=A.}}</ref> vəfat etmişdir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} 8bsxhe3781mjqng0r7p57p181j58l0h 0 992903 8985334 8984649 2026-07-01T16:12:09Z Həsən İmanov 162503 8985334 wikitext text/x-wiki {{Təşkilat}} [[Fayl:B'nai B'rith membership certificate 1876.jpg|thumb|B'nai B'rith üzvlük sertifikatı, 1876-cı il]] '''B'nai B'rith''' ({{lang-he|בני ברית}} — "Əhd övladları"; {{IPAc-en|b|ə|n|eɪ|;_|ˈ|b|r|ɪ|θ}}) — [[dünya]]dakı ən qədim fəal [[Yəhudilər|yəhudi]] [[İctimaiyyət|ictimai]] və xidmət təşkilatıdır. Təşkilat 13 oktyabr 1843-cü ildə [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-ın [[Nyu-York]] şəhərində Henri Consun rəhbərliyi ilə 12 yəhudi [[mühacir]] tərəfindən təsis edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=Mark |title=B'nai B'rith: 175 Years of Service to Humanity |publisher=B'nai B'rith International |year=2018 |pages=12–18 |isbn=978-0692123456 |language=en}}</ref><ref name="experience">{{Cite web |url=http://www.experiencefestival.com/a/Bnai_Brith/id/1924149 |title=B'nai Brith: Encyclopedia - B'nai Brith |access-date=2008-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080123143605/http://www.experiencefestival.com/a/Bnai_Brith/id/1924149 |archive-date=2008-01-23 |url-status=dead }}</ref> Təşkilat qlobal miqyasda yəhudi icmalarının fəaliyyətini əlaqələndirir, yəhudi məsələləri və mənafeləri ilə bağlı beynəlxalq münasibətlər yaradır. B'nai B'rith təşkilatının [[baş qərargah]]ı ABŞ-ın [[paytaxt]]ı [[Vaşinqton]] [[şəhər]]ində yerləşir. Təşkilat [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]]nda (BMT) qeyri-hökumət təşkilatı statusu ilə iştirak edir.<ref>{{Cite book |last=Wilhelm |first=Cornelia |title=The Independent Order B'nai B'rith and the Modernization of American Judaism |publisher=Wayne State University Press |year=2011 |pages=85–92 |isbn=978-0814334362 |language=en}}</ref> Təşkilatın fəaliyyət sahələrinə yəhudi hüquqlarının müdafiəsi, təbii fəlakət qurbanlarına humanitar yardımların göstərilməsi, müvəffəqiyyətli yəhudi tələbələrin mükafatlandırılması, [[antisemitizm]]ə qarşı [[insan hüquqları]] kampaniyalarının təşkili və geniş sosial layihələr daxildir.<ref name="history">{{Cite web |url=http://bnaibrith.org/general/history/aboutBBI.cfm |title=The History of B'nai B'rith |publisher=B'nai B'rith International |access-date=2008-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080302222508/http://bnaibrith.org/general/history/aboutBBI.cfm |archive-date=2008-03-02 |url-status=dead |language=en}}</ref> Bundan əlavə, təşkilat [[İsrail]] dövlətinin [[Təhlükəsizlik|təhlükəsizliyini]] və mövcudluğunu fəal şəkildə dəstəkləyir. [[Dünya]]nın onlarla [[ölkə]]sində yerli şöbə və nümayəndəlikləri fəaliyyət göstərir. Təşkilat [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[Holokost]]dan zərər çəkmiş yəhudilərin hüquqlarını müdafiə edərək, [[Almaniya]] hökumətindən [[kompensasiya]] (təzminat) alınması prosesində, eləcə də "Yəhudilərin Almaniyaya Qarşı Maddi İddiaları Konfransı"nın ({{dil-en|Claims Conference}}) yaradılmasında mühüm rol oynamışdır.<ref>{{Cite book |last=Zweig |first=Ronald W. |title=German Reparations and the Jewish World: A History of the Claims Conference |publisher=Routledge |year=2001 |pages=44–51 |isbn=978-0714651521 |language=en}}</ref> Hazırda dünyanın 60-dan çox ölkəsində fəal üzvlərə və yerli şöbələrə malikdir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{EB1911 poster|B'nai B'rith, Independent Order of|B'nai B'rith}} * {{Official website|https://www.bnaibrith.org/}} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Xeyriyyə təşkilatları]] [[Kateqoriya:İvrit dilində sözlər və ifadələr]] [[Kateqoriya:Sionist təşkilatlar]] ppok8hqkt01y9krla62hst3ox5qijtw 8985335 8985334 2026-07-01T16:15:55Z Həsən İmanov 162503 8985335 wikitext text/x-wiki {{Təşkilat}} [[Fayl:B'nai B'rith membership certificate 1876.jpg|thumb|B'nai B'rith üzvlük sertifikatı, 1876-cı il]] '''B'nai B'rith''' ({{lang-he|בני ברית}} — "Əhd övladları"; {{IPAc-en|b|ə|n|eɪ|;_|ˈ|b|r|ɪ|θ}}) — [[dünya]]dakı ən qədim fəal [[Yəhudilər|yəhudi]] [[İctimaiyyət|ictimai]] və xidmət təşkilatıdır. Təşkilat 13 oktyabr 1843-cü ildə [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-ın [[Nyu-York]] şəhərində Henri Consun rəhbərliyi ilə 12 yəhudi [[mühacir]] tərəfindən təsis edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=Mark |title=B'nai B'rith: 175 Years of Service to Humanity |publisher=B'nai B'rith International |year=2018 |pages=12–18 |isbn=978-0692123456 |language=en}}</ref><ref name="experience">{{Cite web |url=http://www.experiencefestival.com/a/Bnai_Brith/id/1924149 |title=B'nai Brith: Encyclopedia - B'nai Brith |access-date=2008-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080123143605/http://www.experiencefestival.com/a/Bnai_Brith/id/1924149 |archive-date=2008-01-23 |url-status=dead }}</ref> Təşkilat qlobal miqyasda yəhudi icmalarının fəaliyyətini əlaqələndirir, yəhudi məsələləri və mənafeləri ilə bağlı beynəlxalq münasibətlər yaradır. B'nai B'rith təşkilatının [[baş qərargah]]ı ABŞ-ın [[paytaxt]]ı [[Vaşinqton]] [[şəhər]]ində yerləşir. Təşkilat [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]]nda (BMT) qeyri-hökumət təşkilatı statusu ilə iştirak edir.<ref>{{Cite book |last=Wilhelm |first=Cornelia |title=The Independent Order B'nai B'rith and the Modernization of American Judaism |publisher=Wayne State University Press |year=2011 |pages=85–92 |isbn=978-0814334362 |language=en}}</ref> Təşkilatın fəaliyyət sahələrinə yəhudi hüquqlarının müdafiəsi, təbii fəlakət qurbanlarına humanitar yardımların göstərilməsi, müvəffəqiyyətli yəhudi tələbələrin mükafatlandırılması, [[antisemitizm]]ə qarşı [[insan hüquqları]] kampaniyalarının təşkili və geniş sosial layihələr daxildir.<ref name="history">{{Cite web |url=http://bnaibrith.org/general/history/aboutBBI.cfm |title=The History of B'nai B'rith |publisher=B'nai B'rith International |access-date=2008-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080302222508/http://bnaibrith.org/general/history/aboutBBI.cfm |archive-date=2008-03-02 |url-status=dead |language=en}}</ref> Bundan əlavə, təşkilat [[İsrail]] dövlətinin [[Təhlükəsizlik|təhlükəsizliyini]] və mövcudluğunu fəal şəkildə dəstəkləyir. [[Dünya]]nın onlarla [[ölkə]]sində yerli şöbə və nümayəndəlikləri fəaliyyət göstərir. Təşkilat [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[Holokost]]dan zərər çəkmiş yəhudilərin hüquqlarını müdafiə edərək, [[Almaniya]] hökumətindən [[kompensasiya]] (təzminat) alınması prosesində, eləcə də "Yəhudilərin Almaniyaya Qarşı Maddi İddiaları Konfransı"nın ({{dil-en|Claims Conference}}) yaradılmasında mühüm rol oynamışdır.<ref>{{Cite book |last=Zweig |first=Ronald W. |title=German Reparations and the Jewish World: A History of the Claims Conference |publisher=Routledge |year=2001 |pages=44–51 |isbn=978-0714651521 |language=en}}</ref> Hazırda dünyanın 60-dan çox ölkəsində fəal üzvlərə və yerli şöbələrə malikdir. == Həmçinin bax == == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{EB1911 poster|B'nai B'rith, Independent Order of|B'nai B'rith}} * {{Official website|https://www.bnaibrith.org/}} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Xeyriyyə təşkilatları]] [[Kateqoriya:İvrit dilində sözlər və ifadələr]] [[Kateqoriya:Sionist təşkilatlar]] t2ywzciztqzdo7x4tkeb6oez9sp38tg 8985336 8985335 2026-07-01T16:16:28Z Həsən İmanov 162503 /* Həmçinin bax */ 8985336 wikitext text/x-wiki {{Təşkilat}} [[Fayl:B'nai B'rith membership certificate 1876.jpg|thumb|B'nai B'rith üzvlük sertifikatı, 1876-cı il]] '''B'nai B'rith''' ({{lang-he|בני ברית}} — "Əhd övladları"; {{IPAc-en|b|ə|n|eɪ|;_|ˈ|b|r|ɪ|θ}}) — [[dünya]]dakı ən qədim fəal [[Yəhudilər|yəhudi]] [[İctimaiyyət|ictimai]] və xidmət təşkilatıdır. Təşkilat 13 oktyabr 1843-cü ildə [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-ın [[Nyu-York]] şəhərində Henri Consun rəhbərliyi ilə 12 yəhudi [[mühacir]] tərəfindən təsis edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=Mark |title=B'nai B'rith: 175 Years of Service to Humanity |publisher=B'nai B'rith International |year=2018 |pages=12–18 |isbn=978-0692123456 |language=en}}</ref><ref name="experience">{{Cite web |url=http://www.experiencefestival.com/a/Bnai_Brith/id/1924149 |title=B'nai Brith: Encyclopedia - B'nai Brith |access-date=2008-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080123143605/http://www.experiencefestival.com/a/Bnai_Brith/id/1924149 |archive-date=2008-01-23 |url-status=dead }}</ref> Təşkilat qlobal miqyasda yəhudi icmalarının fəaliyyətini əlaqələndirir, yəhudi məsələləri və mənafeləri ilə bağlı beynəlxalq münasibətlər yaradır. B'nai B'rith təşkilatının [[baş qərargah]]ı ABŞ-ın [[paytaxt]]ı [[Vaşinqton]] [[şəhər]]ində yerləşir. Təşkilat [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]]nda (BMT) qeyri-hökumət təşkilatı statusu ilə iştirak edir.<ref>{{Cite book |last=Wilhelm |first=Cornelia |title=The Independent Order B'nai B'rith and the Modernization of American Judaism |publisher=Wayne State University Press |year=2011 |pages=85–92 |isbn=978-0814334362 |language=en}}</ref> Təşkilatın fəaliyyət sahələrinə yəhudi hüquqlarının müdafiəsi, təbii fəlakət qurbanlarına humanitar yardımların göstərilməsi, müvəffəqiyyətli yəhudi tələbələrin mükafatlandırılması, [[antisemitizm]]ə qarşı [[insan hüquqları]] kampaniyalarının təşkili və geniş sosial layihələr daxildir.<ref name="history">{{Cite web |url=http://bnaibrith.org/general/history/aboutBBI.cfm |title=The History of B'nai B'rith |publisher=B'nai B'rith International |access-date=2008-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080302222508/http://bnaibrith.org/general/history/aboutBBI.cfm |archive-date=2008-03-02 |url-status=dead |language=en}}</ref> Bundan əlavə, təşkilat [[İsrail]] dövlətinin [[Təhlükəsizlik|təhlükəsizliyini]] və mövcudluğunu fəal şəkildə dəstəkləyir. [[Dünya]]nın onlarla [[ölkə]]sində yerli şöbə və nümayəndəlikləri fəaliyyət göstərir. Təşkilat [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründə [[Holokost]]dan zərər çəkmiş yəhudilərin hüquqlarını müdafiə edərək, [[Almaniya]] hökumətindən [[kompensasiya]] (təzminat) alınması prosesində, eləcə də "Yəhudilərin Almaniyaya Qarşı Maddi İddiaları Konfransı"nın ({{dil-en|Claims Conference}}) yaradılmasında mühüm rol oynamışdır.<ref>{{Cite book |last=Zweig |first=Ronald W. |title=German Reparations and the Jewish World: A History of the Claims Conference |publisher=Routledge |year=2001 |pages=44–51 |isbn=978-0714651521 |language=en}}</ref> Hazırda dünyanın 60-dan çox ölkəsində fəal üzvlərə və yerli şöbələrə malikdir. == Həmçinin bax == * [[Diffamasiya Əleyhinə Liqa]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{EB1911 poster|B'nai B'rith, Independent Order of|B'nai B'rith}} * {{Official website|https://www.bnaibrith.org/}} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Xeyriyyə təşkilatları]] [[Kateqoriya:İvrit dilində sözlər və ifadələr]] [[Kateqoriya:Sionist təşkilatlar]] 4i1g3waliapa48djmn2kuf3ndj8bm3a 0 992920 8985801 8984784 2026-07-02T11:14:33Z C Mirəli2001 213736 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985801 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{Mənbə azlığı|date=July 2008}}Böyük Britaniyada hersoq (Duke) titulu, Britaniya adalarının beş zadəganlıq pilləsinin (peerage) ən yüksək irsi tituludur. Beləliklə, hersoq digər bütün zadəganlıq titullarının sahiblərindən (markiz, qraf, viskont və baron və ya parlament lordu) daha yüksək rütbəyə malikdir. Hersoqun həyat yoldaşı hersoginya adlanır. Bu həm də öz hüququ ilə hersoqluq titulunu daşıyan qadına verilən tituldur və o, "suo jure" hersoginya kimi tanınır. Lakin onun həyat yoldaşı heç bir titul almır. Böyük Britaniyadakı rütbə cədvəlinə görə, dövlət vəzifələri və ya mövqeləri olmayan qeyri-kral hersoqları, adətən, kral ailəsi üzvlərindən və müəyyən dövlət rəsmilərindən sonra, titulun yaradılma tarixinə uyğun olaraq digər bütün zadəganlardan daha yüksək rütbəyə malikdirlər. == Kral Hersoqları == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Əsas|Royal dukedoms in the United Kingdom}}Kral hersoqu (Royal duke), Britaniya kral ailəsinin üzvü olan və "Əlahəzrət" (His Royal Highness) müraciət formasına hüququ çatan hersoqdur. Hazırkı kral hersoqluqları, onların sahiblərinin rütbə ardıcıllığına görə (yəni, hersoqluqların öz rütbə ardıcıllığına görə deyil) aşağıdakılardır: # Kornuoll hersoqu (İngiltərə), Rotsey hersoqu (Şotlandiya), Kembric hersoqu (Birləşmiş Krallıq) (hazırda hamısı bir şəxsdə cəmlənib) – Uels şahzadəsi Uilyam (Kral III Çarlzın böyük oğlu) tərəfindən daşınır. # Susseks hersoqu – Şahzadə Harri (Kral III Çarlzın kiçik oğlu) tərəfindən daşınır. # York hersoqu – əvvəllər Endryu Mauntbetten-Vindzor (Kral III Çarlzın qardaşı) tərəfindən daşınırdı, lakin hazırda istifadə olunmur. # Edinburq hersoqu – Şahzadə Edvard (Kral III Çarlzın qardaşı) tərəfindən daşınır. # Qloster hersoqu – Şahzadə Riçard (Kral III Çarlzın ikinci dərəcəli əmisi oğlu) tərəfindən daşınır. # Kent hersoqu – Şahzadə Edvard (Kral III Çarlzın ikinci dərəcəli əmisi oğlu) tərəfindən daşınır. Kornuoll və Rotsey hersoqluqları (yalnız hökmdarın vəliəhd olan böyük oğlu tərəfindən daşına bilən) və Edinburq hersoqluğunun sonuncu yaradılması (hazırkı hersoqun ölümü ilə ləğv ediləcək ömürlük titul) istisna olmaqla, kral hersoqluqları onları yaradan patent məktublarının şərtlərinə əsasən irsidir; bu sənədlərdə adətən "onun bədənindən olan qanuni kişi varislər" üçün standart qalıq müddəalar olur. Britaniya monarxı həmçinin Lankaster hersoqluğunu idarə edir və onun gəlirlərini almaq hüququna malikdir; Lankaşir qraflığının sərhədləri daxilində titul texniki olaraq ləğv olunsa da, ənənəyə görə monarx "Lankaster hersoqu" kimi salamlanır, Kanal adalarında isə monarx qeyri-rəsmi olaraq Normandiya hersoqu kimi tanınır. Hətta monarx qadın olduqda belə, o, hersoginya titulundan istifadə etmir. == Kral Olmayan Hersoqlar == Birləşmiş Krallıqda mövcud olan aşağıdakı '''kral olmayan hersoqlar mövcuddur (əlifba sırası ilə):''' #* '''Aberkorn hersoqu''' (İrlandiya), '''Şatellero hersoqu''' (Fransa) (hazırda hər ikisi bir şəxsin tituludur) #* '''Arqayl hersoqu''' (Şotlandiya, Birləşmiş Krallıq) #* '''Atholl hersoqu''' (Şotlandiya) #* '''Bofort hersoqu''' (İngiltərə) #* '''Bedford hersoqu''' (İngiltərə) #* '''Bakluh hersoqu''' (Şotlandiya), '''Kvinsberi hersoqu''' (Şotlandiya) (hazırda hər ikisi bir şəxsin tituludur) #* '''Devonşir hersoqu''' (İngiltərə) #* '''Fayf hersoqu''' (Birləşmiş Krallıq) #* '''Qrafton hersoqu''' (İngiltərə) #* '''Hamilton hersoqu''' (Şotlandiya) (həmin rütbə cədvəlində ən yüksəkrütbəli qeyri-kral hersoq), '''Brandon hersoqu''' (Böyük Britaniya) (hazırda hər ikisi bir şəxsin tituludur) #* '''Leynster hersoqu''' (İrlandiya) (həmin rütbə cədvəlində ən yüksəkrütbəli qeyri-kral hersoq) #* '''Mançester hersoqu''' (Böyük Britaniya) #* '''Marlboro hersoqu''' (İngiltərə) #* '''Montroz hersoqu''' (Şotlandiya) #* '''Norfolk hersoqu''' (İngiltərə) (həmin rütbə cədvəlində ən yüksəkrütbəli qeyri-kral hersoq) (eyni zamanda Erl Marşal vəzifəsini icra edir) #* '''Nortumberlend hersoqu''' (Böyük Britaniya) #* '''Riçmond hersoqu''' (İngiltərə), '''Qordon hersoqu''' (Şotlandiya, Birləşmiş Krallıq), '''Lennoks hersoqu''' (Şotlandiya), '''Obini hersoqu''' (Fransa) (hazırda hamısı bir şəxsin tituludur) #* '''Roksburq hersoqu''' (Şotlandiya) #* '''Rutlend hersoqu''' (İngiltərə) #* '''Somerset hersoqu''' (İngiltərə) #* '''Sent-Olbans hersoqu''' (İngiltərə) #* '''Sazerlend hersoqu''' (Birləşmiş Krallıq) #* '''Vellinqton hersoqu''' (Birləşmiş Krallıq) #* '''Vestminster hersoqu''' (Birləşmiş Krallıq) == Ünvan Formaları == [[Fayl:Coronet_of_a_British_Duke.svg|thumb|150x150px|Hersoqun tacqoyma mərasimi]] * Başlayın: Lord Hersoq * Ünvan: _____ Hersoqu, onun Lütfü * Danışın: Sizin cənablarınız (rəsmi və işçilər), Hersoq (ictimai) * Mərasim, rəsmi və ya hüquqi titul: Ən Ali, Nəcib və Qüdrətli Şahzadə, Onun Lütfkarlığı [ad], _____ hersoqu. == Tac == [[Fayl:Duke_of_manchester_coronet.jpg|thumb|169x169px|Mançester hersoqunun tacqoyması. Tacqoyması hazırda Kaylmor abbatlığında nümayiş olunur. Fotoqraf Nikolas Hodkinsondur.]] Britaniya və ya İrlandiya hersoqu dairənin kənarında səkkiz ənənəvi çiyələk yarpağı olan tacqoyma tacına (gümüş rəngli, zərgərlik kimi işlənmiş, lakin əslində daş-qaşla bəzədilməmiş dairə) sahib olmaq hüququna malikdir. Fiziki tacqoyma tacı yalnız tacqoyma mərasimlərində taxılır. Hər hansı bir həmyaşıd rütbəli tacı qalxanın üstündəki gerbində daşıya == Həmçinin baxın == * British nobility * List of dukes in the peerages of Britain and Ireland * List of dukedoms in the peerages of Britain and Ireland == İstinadlar == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{İstinad siyahısı}}{{Extant British dukedoms}}{{British royal titles}} [[Kateqoriya:Britniya Hersoqları]] [[Kateqoriya:Birləşmiş Krallıqdakı həmyaşı]] riwfb20g5j5vfazzqdo5x55j5ht15sh 0 992921 8985799 8984799 2026-07-02T11:13:35Z C Mirəli2001 213736 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985799 wikitext text/x-wiki Mehen — [[Misir mifologiyası|Antik Misir mifologiyası]]nda ilan formalı [[tanrı]]. Mehenə aid ən qədim yazılara Tabut mətnlərində rast gəlinir.<ref>The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt by R. Wilkinson.</ref> Mehen günəş tanrısı [[Ra]]nın səyahəti boyunca Ranı qoruyan ilan tanrı kimi təsvir olunur.<ref>The Ancient Egyptian Books of the Afterlife by Erik Hornung.</ref> Mehen Ra üçün təhlükəli ola biləcək təhdid və ya xaosa qarşı qoruyucu, bir növ qalxan olmaqla yanaşı, həm də Ranın gecə saatlarında yeraltı dünyanın qapılarından təhlükəsiz keçməsini təmin edirdi.<ref>[https://worldhistoryedu.com/mehen-in-ancient-egyptian-mythology/ Mehen in Ancient Egyptian Mythology.] İstifadə tarixi: 1 iyul 2026.</ref> Bu mənada Mehen həm də kosmik nizamın qoruyucusu kimi qəbul oluna bilər. Bəzi mətnlərdə isə Mehen Osirisin cəsədinin keşikçisi kimi qeyd olunur.<ref>[https://www.blackdrago.com/fame/mehen.htm Mehen.] İstifadə tarixi: 1 iyul 2026.</ref> == Mehen oyunu == Qazıntılar zamanı Mehen ilə eyni adı daşıyan, qıvrılmış ilan formalı daş oyun dəsti tapılıb. Ancaq oyunun dəqiq oynama qaydaları məlum deyil. == Həmçinin bax == * [[Anat]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Misir tanrıları]] [[Kateqoriya:Qədim Misir mifologiyasındakı mifik varlıqlar]] [[Kateqoriya:Tanrılar]] 81nfb0r1wzdecgqzzm86bezuk5xkuu4 0 992922 8985751 8985036 2026-07-02T09:00:13Z Nigar1972 250934 8985751 wikitext text/x-wiki [[Şəkil:Deniz Polisi, Istanbul (P1100264).jpg|thumb|Dəniz polisi gəmisi.]] '''Deniz polisi''' — Türkiyədə terrorizmlə mübarizə, qaçaqmalçılığın qarşısının alınması, həmçinin sahillər və körfəzlər kimi ərazilərdə, bəndlərdə, göllərdə və çaylarda təhlükəsizliyin təmin edilməsinə cavabdehdir. == Haqqında == Dəniz polisləri [[Türkiyə polisi|Təhlükəsizlik Ümumi Müdirliyinin]] nəzdində fəaliyyət göstərirlər və Çanaqqala Dəniz Polisi Tədris mərkəzində təlim keçirlər.<ref>[https://web.archive.org/web/20210623082146/https://www.trthaber.com/haber/turkiye/bogazin-asayisi-onlara-emanet-deniz-polisleri-590394.html Boğaz'ın asayişi onlara emanet: Deniz polisleri]</ref> Dəniz polisi bölməsi qərargah səviyyəsində Mühafizə Departamentinə bağlı Dəniz limanları şöbə müdirliyi, əyalətlərdə filial müdirlikləri və sualtı qrup nəzarətçiləri ilə təşkil edilir. == Vəzifələri == Dəniz polisi [[Terrorizm|terrorizm]]ə qarşı mübarizə, [[Qaçaqmalçılıq|qaçaqmalçılığ]]ın qarşısının alınması, axtarış-xilasetmə işlərinin aparılması, eyni zamanda strateji obyektlərin və oxşar ərazilərin dənizdən mühafizəsini təmin etmək üçün məsuliyyət daşıyırlar.<ref>[https://web.archive.org/web/20200512015556/https://www.egm.gov.tr/deniz-polisi Deniz Polisi. Görev ve Yetkileri]</ref> Xarici hərbi gəmilərin və [[Nüvə enerjisi|nüvə enerjisi]] ilə işləyən gəmilərin səfərlərini nəzarət etmək və bununla bağlı digər təşkilatlarla koordinasiyasına cavabdehdilər.<ref>[https://www.egm.gov.tr/koruma/deniz Koruma Daire Başkanlığı]</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [https://web.archive.org/web/20200229084642/https://twitter.com/EmniyetGM Türk Polis Teşkilatı ] * [https://www.egm.gov.tr/deniz-polisi Deniz Polisi] {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Türkiyə polisləri]] [[Kateqoriya:Türkiyə polisləri]] [[Kateqoriya:Ölkələrinə görə polis]] [[Kateqoriya:Türkiyədə polis]] fp30a2ytd3rrt7s4gx4pqbkb6p4nzh2 8985797 8985751 2026-07-02T11:13:11Z C Mirəli2001 213736 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985797 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Deniz Polisi, Istanbul (P1100264).jpg|thumb|Dəniz polisi gəmisi.]] '''Deniz polisi''' — Türkiyədə terrorizmlə mübarizə, qaçaqmalçılığın qarşısının alınması, həmçinin sahillər və körfəzlər kimi ərazilərdə, bəndlərdə, göllərdə və çaylarda təhlükəsizliyin təmin edilməsinə cavabdehdir. == Haqqında == Dəniz polisləri [[Türkiyə polisi|Təhlükəsizlik Ümumi Müdirliyinin]] nəzdində fəaliyyət göstərirlər və Çanaqqala Dəniz Polisi Tədris mərkəzində təlim keçirlər.<ref>[https://web.archive.org/web/20210623082146/https://www.trthaber.com/haber/turkiye/bogazin-asayisi-onlara-emanet-deniz-polisleri-590394.html Boğaz'ın asayişi onlara emanet: Deniz polisleri]</ref> Dəniz polisi bölməsi qərargah səviyyəsində Mühafizə Departamentinə bağlı Dəniz limanları şöbə müdirliyi, əyalətlərdə filial müdirlikləri və sualtı qrup nəzarətçiləri ilə təşkil edilir. == Vəzifələri == Dəniz polisi [[Terrorizm|terrorizm]]ə qarşı mübarizə, [[Qaçaqmalçılıq|qaçaqmalçılığ]]ın qarşısının alınması, axtarış-xilasetmə işlərinin aparılması, eyni zamanda strateji obyektlərin və oxşar ərazilərin dənizdən mühafizəsini təmin etmək üçün məsuliyyət daşıyırlar.<ref>[https://web.archive.org/web/20200512015556/https://www.egm.gov.tr/deniz-polisi Deniz Polisi. Görev ve Yetkileri]</ref> Xarici hərbi gəmilərin və [[Nüvə enerjisi|nüvə enerjisi]] ilə işləyən gəmilərin səfərlərini nəzarət etmək və bununla bağlı digər təşkilatlarla koordinasiyasına cavabdehdilər.<ref>[https://www.egm.gov.tr/koruma/deniz Koruma Daire Başkanlığı]</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [https://web.archive.org/web/20200229084642/https://twitter.com/EmniyetGM Türk Polis Teşkilatı ] * [https://www.egm.gov.tr/deniz-polisi Deniz Polisi] {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Türkiyə polisləri]] [[Kateqoriya:Türkiyə polisləri]] [[Kateqoriya:Ölkələrinə görə polis]] [[Kateqoriya:Türkiyədə polis]] 85di0z2sk3zfu626vqaqnmzk5vrdg22 0 992923 8985202 8985006 2026-07-01T12:53:09Z Rəcəb Yaxşı 145872 /* Həyatı */ 8985202 wikitext text/x-wiki {{Vəzifəli şəxs |vəzifə = [[Azərbaycan Dövlət Bankı (1919)|Azərbaycan Dövlət Bankının]] müdir müavini |bayraq = Coat of arms of Azerbaijan.svg |bayraq2 = Flag of Azerbaijan 1918.svg |başlanğıc = 1919 |son = 1920 |vəzifə_2 = [[Nəşri-maarif]] cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvü |vəzifə_3 = [[Difai]] Təşkilatının katibi }} '''Həsən Fəttah Başoğuz''' və ya '''Həsən bəy Fəttahov''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı maaliyyəçi, siyasətçi, siyasi mühacir.{{Bax|#Həyatı|1}} [[Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti|Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin]] üzvü, [[Nəşri-maarif]] cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvü olub olub. 1905-ci ildə yaradılmış [[Difai Partiyası|Difai]] təşkilatının katibi, 1917-ci ildə yaradılmış [[Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Firqəsi|Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Partiyasının]] qurucularından biri olub. Bir müddət [[Gəncə]] şəhərinin bələdiyyə başçısı olub. [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti|Azərbaycan Cümhuriyyəti]] dövründə [[Azərbaycan Dövlət Bankı (1919)|Dövlət Bankının]] direktor müavini təyin edilib.{{Bax|#Həyatı|1}} [[Aprel işğalı|Aprel işğalına]] qarşı baş tutmuş [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanında]] iştirak edib. Üsyan yatırıldıqdan sonra [[Türkiyə|Türkiyəyə]] mühacirət edib.{{Bax|#Həyatı|1}} == Həyatı == Həsən bəy Fəttahov 1881-ci ildə [[Gəncə|Gəncə şəhərində]] anadan olub.{{sfn |Attar,Şimşir |2013 |p=217}} 1905-ci ildə yaradılmış [[Difai Partiyası|Difai təşkilatının]] katibi olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2017-11-19 |title=Rəsulzadənin dostu, Atatürkün “İstiqlal” ordeni verdiyi azərbaycanlı – Foto |url=https://teleqraf.az/news/toplum/155790.html |access-date=2026-07-01 |website=Teleqraf |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salmanlı |first=Qoşqar |date=2024-01-25 |title=Ermənilərin ölüm fərmanı verdiyi “Difai”çi mühacirin həyat hekayəsi |url=https://ulusal.az/ermenilerin-olum-fermani-verdiyi-difai-ci-muhacirin-heyat-hekayesi |access-date=2026-07-01 |website=Ulusal.az |language=az}}</ref> Həmçinin [[Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti|Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin]] üzvü olub.<ref>{{Cite web |title=Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti (GMXC) |url=http://ganca.org/index.php?option=com_content&view=article&id=118:gnc-mueslman-xeyriyy-cmiyyti&catid=6:gnc-mueslman-xeyriyy-cmiyyti&Itemid=5 |access-date=2026-07-01 |website=ganca.org |language=ru-ru |archive-date=2020-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031171114/http://ganca.org/index.php?option=com_content&view=article&id=118:gnc-mueslman-xeyriyy-cmiyyti&catid=6:gnc-mueslman-xeyriyy-cmiyyti&Itemid=5 |url-status=live }}</ref> 1910-cu ildə [[Nəşri-maarif]] cəmiyyətinin idarə heyətinə üzv seçilib.<ref>{{Cite book |last=Cəfərova |first=Səyyarə |url=https://www.scribd.com/document/665303871/N%C9%99%C5%9Fri-maarif#content=query:F%C9%99ttah,pageNum:5,indexOnPage:0,bestMatch:false |title="Nəşri-maarif" xeyriyyə cəmiyyəti |publisher=Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun Elmi Əsərləri |year=2018 |volume=85 |location=[[Bakı]] |pages=231 |language=az |issn=2409-8817}}</ref> 1917-ci il iyunun 17-də Gəncədə [[Nəsib bəy Yusifbəyli|Nəsib bəy Yusifbəylinin]] rəhbərliyi ilə təsis edilmiş [[Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Firqəsi|Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Partiyasının]] qurucularından biri olub. Elə həmin dövrdə Gəncə şəhərinin Bələdiyyə başçısı seçilib.{{sfn |Attar,Şimşir |2013 |p=217}}<ref name=":0" /> 1918-ci il mayın 28-də [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti|Azərbaycan Cümhuriyyəti]] elan olunub.{{sfn |Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |2010 |p=519}}{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I |2014 |p=11}} Bu dövrdə Həsən bəy [[Azərbaycan Dövlət Bankı (1919)|Dövlət Bankının]] direktor müavini təyin olunub.<ref>{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı - Tarix |url=https://www.cbar.az/pages/about-us/history/ |access-date=2026-07-01 |website=www.cbar.az}}</ref>{{sfn |Attar,Şimşir |2013 |p=218}}<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-06-10 |title=Dilqəm Əhməd: Mühacirətə gedənlərin sənədləri olmadığı üçün Türkiyə onlara yardım edib |url=https://azpress.az/public/index.php/home/show-news/3935/az |access-date=2026-07-01 |website=Azpress |language=en |archive-date=2025-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251117063432/https://www.azpress.az/public/index.php/home/show-news/3935/az |url-status=live }}</ref> [[Aprel işğalı|Aprel işğalından]] sonra Gəncəyə gedib. Sovet işğalında qarşı baş tutmuş [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanında]] iştirak edib.<ref name=":0" /> Üsyan yatırıldıqdan sonra, 1920-ci ilin iyun ayında [[Türkiyə|Türkiyəyə]] mühacirət edib.{{sfn |Attar,Şimşir |2013 |p=218}}<ref name=":0" /> Türkiyədə adını Həsən Fəttah Başoğuz olaraq dəyişdirib.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2021-11-25 |title=Unudulmuş soydaşlarımız |url=https://teleqraf.az/news/yazarlar/308688.html |access-date=2026-07-01 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayıb və bank sahəsində fəaliyyət göstərib.<ref name=":0" /> 1961-ci il sentyabrın 16-da İstanbulda vəfat edib.{{sfn |Attar,Şimşir |2013 |p=218}} [[Feriköy qəbiristanlığı|Feriköy qəbiristanlığında]] dəfn olunub.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-05-15 |title=Fəriköydəki Cümhuriyyət |url=https://teleqraf.az/news/yazarlar/173864.html |access-date=2026-07-01 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{cite book |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=213361&pno=1 |title=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |publisher=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi |year=2010 |isbn=978-9952-441-5-5 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=604 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Milli Ensiklopediyası|2010}}}} * {{cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/iDeYnxc8 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası |publisher=Şərq-Qərb nəşriyyatı |year=2014 |isbn=978-9952-32-017-6 |volume=I |location=[[Bakı]] |page=440 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I|2014}} |access-date=2026-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251215110801/https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/iDeYnxc8 |archive-date=2025-12-15 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Attar |first=Aygün |url=https://anl.az/el/kitab2022/04/cd/Sh-22140.pdf |title=Tarihten günümüze - Türkiye'de yaşayan Azerbaycan türkleri |last2=Şimşir |first2=Səbahəddin |publisher=Berikan Yayınevi |year=2013 |isbn=978-975-267-883-5 |location=[[Ankara]] |page=265 |language=tr |ref={{SfnRef|Attar,Şimşir|2013}} |author-link1=Aygün Attar |author-link2=Səbahəddin Şimşir}} {{Sovet işğalına qarşı üsyanlar}} [[Kateqoriya:Gəncə üsyanının iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Firqəsinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Difai Partiyasının üzvləri]] [[Kateqoriya:Sovet işğalına qarşı döyüşənlər]] [[Kateqoriya:Türkiyə azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasətçiləri]] iweyn4cb65ds2neudjoazoxkb0r7eje 8985796 8985202 2026-07-02T11:12:37Z C Mirəli2001 213736 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985796 wikitext text/x-wiki {{Vəzifəli şəxs |vəzifə = [[Azərbaycan Dövlət Bankı (1919)|Azərbaycan Dövlət Bankının]] müdir müavini |bayraq = Coat of arms of Azerbaijan.svg |bayraq2 = Flag of Azerbaijan 1918.svg |başlanğıc = 1919 |son = 1920 |vəzifə_2 = [[Nəşri-maarif]] cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvü |vəzifə_3 = [[Difai]] Təşkilatının katibi }} '''Həsən Fəttah Başoğuz''' və ya '''Həsən bəy Fəttahov''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı maaliyyəçi, siyasətçi, siyasi mühacir.{{Bax|#Həyatı|1}} [[Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti|Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin]] üzvü, [[Nəşri-maarif]] cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvü olub olub. 1905-ci ildə yaradılmış [[Difai Partiyası|Difai]] təşkilatının katibi, 1917-ci ildə yaradılmış [[Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Firqəsi|Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Partiyasının]] qurucularından biri olub. Bir müddət [[Gəncə]] şəhərinin bələdiyyə başçısı olub. [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti|Azərbaycan Cümhuriyyəti]] dövründə [[Azərbaycan Dövlət Bankı (1919)|Dövlət Bankının]] direktor müavini təyin edilib.{{Bax|#Həyatı|1}} [[Aprel işğalı|Aprel işğalına]] qarşı baş tutmuş [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanında]] iştirak edib. Üsyan yatırıldıqdan sonra [[Türkiyə|Türkiyəyə]] mühacirət edib.{{Bax|#Həyatı|1}} == Həyatı == Həsən bəy Fəttahov 1881-ci ildə [[Gəncə|Gəncə şəhərində]] anadan olub.{{sfn |Attar,Şimşir |2013 |p=217}} 1905-ci ildə yaradılmış [[Difai Partiyası|Difai təşkilatının]] katibi olub.<ref name=":0">{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2017-11-19 |title=Rəsulzadənin dostu, Atatürkün “İstiqlal” ordeni verdiyi azərbaycanlı – Foto |url=https://teleqraf.az/news/toplum/155790.html |access-date=2026-07-01 |website=Teleqraf |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salmanlı |first=Qoşqar |date=2024-01-25 |title=Ermənilərin ölüm fərmanı verdiyi “Difai”çi mühacirin həyat hekayəsi |url=https://ulusal.az/ermenilerin-olum-fermani-verdiyi-difai-ci-muhacirin-heyat-hekayesi |access-date=2026-07-01 |website=Ulusal.az |language=az}}</ref> Həmçinin [[Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti|Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin]] üzvü olub.<ref>{{Cite web |title=Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti (GMXC) |url=http://ganca.org/index.php?option=com_content&view=article&id=118:gnc-mueslman-xeyriyy-cmiyyti&catid=6:gnc-mueslman-xeyriyy-cmiyyti&Itemid=5 |access-date=2026-07-01 |website=ganca.org |language=ru-ru |archive-date=2020-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031171114/http://ganca.org/index.php?option=com_content&view=article&id=118:gnc-mueslman-xeyriyy-cmiyyti&catid=6:gnc-mueslman-xeyriyy-cmiyyti&Itemid=5 |url-status=live }}</ref> 1910-cu ildə [[Nəşri-maarif]] cəmiyyətinin idarə heyətinə üzv seçilib.<ref>{{Cite book |last=Cəfərova |first=Səyyarə |url=https://www.scribd.com/document/665303871/N%C9%99%C5%9Fri-maarif#content=query:F%C9%99ttah,pageNum:5,indexOnPage:0,bestMatch:false |title="Nəşri-maarif" xeyriyyə cəmiyyəti |publisher=Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun Elmi Əsərləri |year=2018 |volume=85 |location=[[Bakı]] |pages=231 |language=az |issn=2409-8817}}</ref> 1917-ci il iyunun 17-də Gəncədə [[Nəsib bəy Yusifbəyli|Nəsib bəy Yusifbəylinin]] rəhbərliyi ilə təsis edilmiş [[Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Firqəsi|Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Partiyasının]] qurucularından biri olub. Elə həmin dövrdə Gəncə şəhərinin Bələdiyyə başçısı seçilib.{{sfn |Attar,Şimşir |2013 |p=217}}<ref name=":0" /> 1918-ci il mayın 28-də [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti|Azərbaycan Cümhuriyyəti]] elan olunub.{{sfn |Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |2010 |p=519}}{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I |2014 |p=11}} Bu dövrdə Həsən bəy [[Azərbaycan Dövlət Bankı (1919)|Dövlət Bankının]] direktor müavini təyin olunub.<ref>{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı - Tarix |url=https://www.cbar.az/pages/about-us/history/ |access-date=2026-07-01 |website=www.cbar.az}}</ref>{{sfn |Attar,Şimşir |2013 |p=218}}<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2025-06-10 |title=Dilqəm Əhməd: Mühacirətə gedənlərin sənədləri olmadığı üçün Türkiyə onlara yardım edib |url=https://azpress.az/public/index.php/home/show-news/3935/az |access-date=2026-07-01 |website=Azpress |language=en |archive-date=2025-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251117063432/https://www.azpress.az/public/index.php/home/show-news/3935/az |url-status=live }}</ref> [[Aprel işğalı|Aprel işğalından]] sonra Gəncəyə gedib. Sovet işğalında qarşı baş tutmuş [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanında]] iştirak edib.<ref name=":0" /> Üsyan yatırıldıqdan sonra, 1920-ci ilin iyun ayında [[Türkiyə|Türkiyəyə]] mühacirət edib.{{sfn |Attar,Şimşir |2013 |p=218}}<ref name=":0" /> Türkiyədə adını Həsən Fəttah Başoğuz olaraq dəyişdirib.<ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2021-11-25 |title=Unudulmuş soydaşlarımız |url=https://teleqraf.az/news/yazarlar/308688.html |access-date=2026-07-01 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> [[İstanbul|İstanbulda]] yaşayıb və bank sahəsində fəaliyyət göstərib.<ref name=":0" /> 1961-ci il sentyabrın 16-da İstanbulda vəfat edib.{{sfn |Attar,Şimşir |2013 |p=218}} [[Feriköy qəbiristanlığı|Feriköy qəbiristanlığında]] dəfn olunub.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Əhməd |first=Dilqəm |author-link=Dilqəm Əhməd |date=2018-05-15 |title=Fəriköydəki Cümhuriyyət |url=https://teleqraf.az/news/yazarlar/173864.html |access-date=2026-07-01 |website=Teleqraf |language=az}}</ref> == Mənbə == === İstinadlar === {{İstinad siyahısı}} === Ədəbiyyat === * {{cite book |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=213361&pno=1 |title=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |publisher=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi |year=2010 |isbn=978-9952-441-5-5 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=604 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Milli Ensiklopediyası|2010}}}} * {{cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/iDeYnxc8 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası |publisher=Şərq-Qərb nəşriyyatı |year=2014 |isbn=978-9952-32-017-6 |volume=I |location=[[Bakı]] |page=440 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I|2014}} |access-date=2026-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251215110801/https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/iDeYnxc8 |archive-date=2025-12-15 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Attar |first=Aygün |url=https://anl.az/el/kitab2022/04/cd/Sh-22140.pdf |title=Tarihten günümüze - Türkiye'de yaşayan Azerbaycan türkleri |last2=Şimşir |first2=Səbahəddin |publisher=Berikan Yayınevi |year=2013 |isbn=978-975-267-883-5 |location=[[Ankara]] |page=265 |language=tr |ref={{SfnRef|Attar,Şimşir|2013}} |author-link1=Aygün Attar |author-link2=Səbahəddin Şimşir}} {{Sovet işğalına qarşı üsyanlar}} [[Kateqoriya:Gəncə üsyanının iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Firqəsinin üzvləri]] [[Kateqoriya:Difai Partiyasının üzvləri]] [[Kateqoriya:Sovet işğalına qarşı döyüşənlər]] [[Kateqoriya:Türkiyə azərbaycanlıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi mühacirlər]] [[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasətçiləri]] mfimilws1pcbvm8c1m6x89srkk1e7lz 0 992924 8985780 8984926 2026-07-02T10:59:33Z Shahdag 154927 Vikiləşdirmə 8985780 wikitext text/x-wiki {{Vəzifəli şəxs}} '''Adil Mehdi oğlu Hacınski''' ({{DVTY}}) — Sovet-Azərbaycan mühəndis-hərbçisi, İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçısı, mühəndis-podpolkovnik, dosent.{{Bax|#Həyatı|1}} == Həyatı == Adil Hacınski 1913-cü il avqustun 18-də teatr xadimi, publisist, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucularından və [[Azərbaycanın İstiqlal Bəyannaməsi|İstiqlal Bəyannaməsini]] imzalayan 26 deputatdan biri olan Mehdi bəy Hacınskinin ailəsində Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. Erkən yaşlarında ailəsi ilə birlikdə [[Bakı|Bakıya]] köçmüşdür. Ali texniki təhsilini başa vurduqdan sonra [[mühəndislik]] fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. === Hərbi xidməti === 1941-ci ilin sentyabrında [[Kirov (şəhər)|Kirov]] şəhər hərbi komissarlığı tərəfindən [[Qızıl Ordu|Qırmızı Ordu]] sıralarına çağırılmışdır. [[İkinci Dünya müharibəsi|Müharibə]] illərində mühəndis-kapitan rütbəsindən mühəndis-podpolkovnik rütbəsinə qədər yüksələn Adil Hacınski, cəbhəboyu hərbi daşımaların və [[Logistika|logistikanın]] təşkilində mühüm rol oynamışdır. O, Qırmızı Ordunun Hərbi Daşımalar Mərkəzi İdarəsinin qərargahında və [[Orenburq]] dəmir yolunda Qoşunların Hərəkəti İdarəsində xidmət etmişdir. Sonradan cəbhə xəttinə göndərilərək 2-ci və 3-cü [[Belorusiya]] cəbhələri tərkibində, [[Belostok]] dəmir yolunda Qoşunların Hərəkəti İdarəsinin bölmə rəisi vəzifəsini icra etmişdir. Belarus, [[Polşa]] və [[Şərqi Prussiya|Şərqi Prussiyanın]] azad edilməsi əməliyyatlarında, o cümlədən [[Köniqsberq|Keniqsberqin]] alınmasında cəbhənin döyüş sursatı, [[yanacaq]] və mühüm təchizat yüklərinin vaxtında çatdırılmasını təmin etmişdir. === Sonrakı illəri === Müharibə bitdikdən sonra ordudan tərxis olunan Adil Hacınski Bakıya qayıtmış və elmi-pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. O, [[Azərbaycan Texniki Universiteti|Azərbaycan Politexnik İnstitutunda]] [[dosent]] vəzifəsində çalışmış, respublika üçün yüksəkixtisaslı mühəndis kadrların hazırlanmasında böyük xidmətlər göstərmişdir. Müharibə illərində keçirdiyi sarsıntılar və gərginlik onun səhhətinə mənfi təsir göstərmiş, 1979-cu ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir. == Ailəsi == Adil Hacınski Azərbaycan bəstəkarı [[Tofiq Quliyev|Tofiq Quliyevin]] bacısı, professor Fəridə-Simuzər Quliyeva (1925-2016) ilə ailə qurmuşdur. Hacınskilər nəslinin nümayəndələrindən olan nəvəsi Rəna Hacınski isə 2020-ci illərdə vəfat etmişdir.<ref>{{Cite news |last=Raufqızı |first=Gülşən |date=7 İyun 2016 |title=Tofiq Quliyevin bacısı vəfat edib |language=az |work=modern.az |url=https://modern.az/az/news/103796/ |access-date=25 yanvar 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=Quliyeva Simuzər Ələkbər qızı |url=https://musicacademy.edu.az/az/struktur/fakulte-mn/fortepiano-fakultesi/96-ikhtisas-fortepiano-kf/ixtisas-ft-gorkemli/284-quliyeva-simuzer.html |access-date=1 iyul 2026 |website=Bakı Musiqi Akademiyası |language=az}}</ref> == Mükafatları == * [["Vətən müharibəsi" ordeni|II dərəcəli "Vətən Müharibəsi" ordeni]]; * [["Qırmızı ulduz" ordeni]], (2 dəfə); * [["1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı|"1941–1945-ci illər Böyük Vətən Müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı]]; * [["Köniqsberqin alınmasına görə" medalı]]; * [["Döyüş xidmətlərinə görə" medalı]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero92788025/ Adil Hacınski haqqında məlumat] — ''{{dil keçidi|Xalqın xatirəsi||ru|Память народа}}'' elektron məlumat bazasında. [[Kateqoriya:Azərbaycan hərbçiləri]] [[Kateqoriya:Böyük Vətən müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsində SSRİ hərbçiləri]] 3d6qjrf0dzfcobw3fra7u5a7e31kq9c 0 992934 8985412 8985095 2026-07-01T18:54:05Z Padarli73 328404 8985412 wikitext text/x-wiki [[File:Orpheus Instructing a Savage People in Theology and the Arts of Social Life MET DP845495.jpg|thumb|300px|Orfey vəhşi bir insana ilahiyyat və sosial həyat sənətləri üzrə təlim verir]] '''Sosial mifologiya''' ({{dil-gr|μυθολογία от μῦθος}} sözündən — əfsanə, nağıl)— kontekst baxımından şərti olaraq doğru və [[Aksiologiya|aksioloji]] cəhətdən (dəyərlər və onların normaları baxımından) etibarlı bir ifadədir<ref>{{Книга|автор=Ульяновский А. В.|заглавие=Мифодизайн рекламы|ответственный=|издание=|место=СПб|издательство=Институт личности|год=1995|страницы=|страниц=300|isbn=}}</ref>. "Sosial mif" anlayışı 20-ci əsrdə əsasən ideoloji baxışların əks olunması, insanların müəyyən bir istiqamətdə sosial fəaliyyətinin əsası və motivasiyası kimi ortaya çıxmış, fərdi qrup, sinif, dövlət və ya milli maraqları ifadə etmişdir<ref>{{Книга|автор=Осипов Г. В.|заглавие=Социология и социальное мифотворчество|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Норма|год=2002|страницы=1|страниц=656|isbn=5-89123-593-5}}</ref>. == Klassik və sosial mif== Sosial mif fenomenini öyrənərkən əsas məsələ onun mahiyyətini klassik miflə əlaqəsi vasitəsilə müəyyən etməkdir. Sosial mif maraqlı sosial qruplar tərəfindən süni şəkildə qurulur ki, bu da onu kortəbii şəkildə yaranan ənənəvi mifdən fərqləndirir. Bundan əlavə, sosial miflər sosial reallıqlara yönəlmiş və kütləvi kommunikasiya və informasiya vasitələri vasitəsilə yayılır ki, bu da arxaik miflərdən fərqləndirici xüsusiyyətdir. Sosial miflərin yaradılması və yayılması, onların müasir mədəniyyətdə davamlı mövcudluğunun əsas səbəbi olan kollektiv qavrayışda kök salmış iştirakı olmadan mümkün deyil. Kütləvi şüur vasitəsilə cəmiyyətdə fəaliyyət göstərən sosial mifologiya birbaşa gündəlik inanclar, stereotiplər, sosial illüziyalar, simvollar və müxtəlif növ mədəni mətnlərdə (reklam, incəsənət, təbliğat və s.) olan işarələr vasitəsilə ötürülür. XX əsrin humanitar elmlər alimləri miflərin və müasir mədəniyyətin ayrılmaz olduğuna inanırdılar (miflərin semantik modellərinə bir çox gündəlik təcrübələrdə rast gəlmək olar). Elmi biliklərdə hazırda ənənəvi (klassik) mifologiya "arxaik mentalitet formalarına əsaslanan" bir mədəniyyət növü <ref>{{Книга|автор=|заглавие=Новейший философский словарь|ответственный=Сост. и глав. науч. ред. А. А. Грицанов, отв. ред. М. А. Можейко и Т. Г. Румянцева|издание=3-е изд., исправл.|место=Мн.|издательство=Книжный дом|год=2003|страницы=634|страниц=1280|isbn=985-428-636-3}}</ref> və müasir sosial mifologiya "mifin şüurlu, refleksiv məqsəd qoyma, siyasi-ideoloji təcrübənin bir variantı nəticəsində qeyri-mifoloji mədəni ənənəyə daxil edilməsini təmsil edən bir fenomen" <ref>{{Книга|автор=|заглавие=Новейший философский словарь|ответственный=А. А. Грицанов, отв. ред. М. А. Можейко и Т. Г. Румянцева|издание=3-е изд., исправл.|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2003|страницы=|страниц=1280|isbn=985-428-636-3}}</ref> arasında fərq qoyulur. Müasir mifologiya sosial təbiətlidir və fərqli praktik fokusa malikdir. Sosial və klassik miflər arasındakı fərqlərə baxmayaraq, bir sıra tədqiqatçılar müəyyən ortaq xüsusiyyətləri müəyyən edirlər. Məsələn, A. L. Toporkov hesab edir ki: * Sosial və klassik miflər yalnız mövcud reallığı izah etmir, həm də gələcəyin spesifik obrazını yaradır; * Həm keçmişdə, həm də bu gün miflər fərdlərin və kütlələrin davranışını təşkil edən və tənzimləyən aktiv bir qüvvədir; * Hər hansı bir tarixi dövrün mifləri keçmişi mifləşdirir, onu indiki ilə əlaqəli edir; * Mifin nə ənənə daşıyıcısı, nə də müasir insan üçün təsdiqə ehtiyacı yoxdur<ref> {{Cite web|url=http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov1.htm|title=Мифы и мифология XX века: традиции и восприятие|author=Топорков А. Л.|work=Центр типологии и семиотики фольклора Российского государственного гуманитарного университета|date=|publisher=|access-date=2016-04-10|archive-date=2021-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130141653/http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov1.htm|url-status=live}}</ref>. ==Sosial mifin tədqiqi== [[Humanitar elmlər|Humanitar elmlərin]] müxtəlif sahələrində sosial mifin bir sıra tərifləri mövcuddur. 20-ci əsrdə sosial mif həm [[Qərb]] alimləri (J. Sorel, E. Cassirer, R. Barthes, F. Nietzsche, S.Freud, G. Le Bon, C. Levi-Strauss, E. Durkheim və başqaları), həm də rus alimləri ([[Yeleazar Meletinski]], [[Aleksey Losyev]], [[Vladimir Propp]], M. M. Baxtin, P. S. Gurevich və başqaları) tərəfindən öyrənilmişdir. Diqqət əsasən klassik mifologiyanın təhlilinə, mif yaratma proseslərinə və mif-şüurun xüsusi bir idrak forması və sosiomədəni reallığın yaradılması kimi xüsusiyyətlərinin öyrənilməsinə yönəlmişdir. Məsələn, Aleksey Losyev mifi hissləri ifadə etməyin xüsusi bir forması kimi təyin edir və mifin bizi əhatə edən reallıq olduğunu vurğulayır: <blockquote>"Mif... konkretliyinə görə ən yüksək, ən gərgin və ən gərgin reallıqdır." "Bu, uydurma deyil, ən canlı və ən həqiqi reallıqdır. Bu, hər hansı təsadüfilikdən və ya özbaşınalıqdan uzaq, tamamilə zəruri bir düşüncə və həyat kateqoriyasıdır" <ref>{{Книга|автор=Лосев А. Ф.|заглавие=Философия. Мифология. Культура.|ответственный=|издание=|место=Москва|издательство=Мысль|год=1991|страницы=24|страниц=|isbn=}}</ref></blockquote> P.S. Qureviçin "Sosial Mifologiya" (1983) əsəri marksist elmi fəlsəfə çərçivəsində yazılmışdır və burada müəllif müasir sosial mifologiyanı kapitalist cəmiyyətinin ideoloji təcrübəsinin spesifik bir fenomeni; hakim elita tərəfindən kütlələrə təsir göstərmək üçün qəsdən becərilən siyasi illüziyaların yaradılması, yayılması və saxlanması üçün xüsusi bir mənəvi fəaliyyət növü kimi görür <ref>{{Книга|автор=Гуревич П. С.|заглавие=Социальная мифология|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Мысль (московское издательство)|год=1983|страницы=|страниц=175|isbn=}}</ref>. Buna baxmayaraq, Qureviçin əsərində vurğulanan sosial mifin mədəni bir fenomen kimi bir sıra vacib xüsusiyyətlərini qeyd etmək lazımdır: sosial reallıqlara diqqət yetirilməsi, dünyagörüşünün digər formalarına təsiri və müxtəlif ideoloji təbəqələrin birləşməsi. Roland Barthes mifi müəyyən bir ünvana yönəlmiş sosial məzmunlu xüsusi bir forma kimi təyin edir. R. Barthes mifin ikinci dərəcəli semioloji sistem olduğuna və üç elementli bir quruluşa malik ilkin dil sistemi əsasında yaradıldığına inanırdı: işarələyici, işarələnmiş və işarə. Mifdə mesajın təhrif olunması ilkin mənaların formal strukturunda bir səviyyə dəyişikliyi ilə baş verir. "Əvvəlcə reallığın özü deyil, onun təsviri gəlir; mənadan formaya çevrilərək, obraz ehtiva etdiyi biliyi itirir" <ref>{{Книга|автор=Барт Р.|заглавие=Мифологии|ответственный=пер., вступ. ст. и коммент. С. Н. Зенкина|издание=|место=М.|издательство=Академический проект|год=2010|страницы=271|страниц=|isbn=978-5-8291-1239-4}}</ref>. Beləliklə, Bartesin mifoloji niyyəti müəyyən bir ikililik ehtiva edir. Mifin istehlakçısı mifi sadəlövh və sadə şəkildə qavradıqda, onun ideoloji yükünü qəbul etmədikdə, mifin mövcudluğu mənasını itirir. Əksinə, ideoloji alt mətn mifdə aydın şəkildə görünürsə, mif mahiyyətini itirir və ideoloji müraciətə çevrilir. Fransız sosioloqu Jorj Sorel ideologiyaya sosial inteqrasiya vasitəsi kimi baxırdı. Müəyyən bir ideya (azadlıq, bərabərlik və s. ideyası) ətrafında birləşən sosial qrup - Sorel məhz bu gələcək ideyasını sosial mif kimi başa düşürdü, inanırdı ki, bir ideyanın gücü insanları səfərbər edə və onları dünyanı yenidən təşkil etmək üçün konkret hərəkətlər etməyə ruhlandıra bilər. Məsələn, dini peyğəmbərin və ya sosializm nəzəriyyəsinin gələcəyin müəyyən anlayışları kimi insanların ümidlərinə uyğun gələn ifadələri kütlələri hərəkətə çağıran ideyadır. "Mifoloji konsepsiyanı təşkil edən detallardan hansının tarixi hadisələr zamanı gerçəkləşəcəyini bilmək heç bir əhəmiyyət kəsb etmir... Bu miflərə indiki zamana təsir vasitəsi kimi baxılmalıdır... mifoloji konsepsiyanın bütövlüyü bizim üçün vacibdir; onun ayrı-ayrı hissələri yalnız içindəki ideyanın daha aydın şəkildə ortaya çıxmasına imkan verdiyi qədər vacibdir"<ref>{{Статья|автор=Климов И.|заглавие=Теория социальных мифов Жоржа Сореля|ссылка=http://www.syndikalist.narod.ru/sorel/sorel3.htm#8|язык=|издание=Социологический журнал|тип=|год=2002|месяц=|число=|том=|номер=1|страницы=|issn=|archive-date=2016-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414070348/http://www.syndikalist.narod.ru/sorel/sorel3.htm#8}}</ref>. [[Mifologiya|Mifologiyanın]] sosial aspektlərini araşdıran mədə<blockquote>ni sosioloq Q. İonin miflərin enerji funksiyasını ən əhəmiyyətlisi kimi vurğulayır: "Mif sosial enerjini bağlayır və yönləndirir... Mif enerjini cəmləşdirir və onu formalaşmış obyektlərə yönəldir."<ref>{{Книга|автор=Ионин Л. Г.|заглавие=Социология культуры|ответственный=|издание=4-е изд., перераб. и доп.|место=М.|издательство=Высшая школа экономики|Изд. дом ГУ ВШЭ|год=2004|страницы=111|страниц=427|isbn=}}</ref></blockquote> Miflərin digər bir funksiyası müxtəlif qrupların (futbol komandasından tutmuş bütün millətə qədər) yaradılması, eləcə də dəyərlər və normalar vasitəsilə reallaşan kollektiv kimliyin formalaşması və bərpasıdır. Bundan əlavə, mif xüsusilə geosiyasi mühakimələrdə özünü göstərən məkanın formalaşmasında və strukturlaşdırılmasında rol oynayır. Mədəniyyətşünas A. V. Ulyanovski sosial mifi müəyyən bir məqsədə çatmaq üçün ideoloji, sırf rasional bir formasiya kimi təyin edir<ref>{{Книга|автор=Ульяновский А. В.|заглавие=Мифодизайн: коммерческие и социальные мифы|ответственный=|издание=|место=СПб.|издательство=Питер (издательство)|Питер|год=2005|страницы=136|страниц=544|isbn=5-469-00204-7}}</ref>. 20-ci əsrin birinci yarısında siyasi ideologiya sosial mif kimi çıxış edirdi, lakin 20-ci əsrin ikinci yarısından bu günə qədər kapitalist model brendinq şəklində mövcuddur. A. V. Ulyanovski brendlərin yaradılması üçün əsas kimi sosial miflərin tipologiyasını təklif etmişdir. Müəllif gizli, açıq və aşkar mifləri fərqləndirir. Sosial mifin ortaq cəhəti odur ki, onun istənilən anda təzahürü nisbi, lokal və mümkündür: istənilən anda eyni zamanda mifdə yaşayanlar var ki, onlar üçün gizli, təzahür edən və açıqdır<ref name="prolegomeny">{{Статья|автор=Ульяновский А. В.|заглавие=Пролегомены социальной мифологии|ссылка=http://cyberleninka.ru/article/n/prolegomeny-sotsialnoy-mifologii|язык=ru|издание=Известия Российского государственного педагогического университета им. А. И. Герцена|тип=|год=2006|месяц=|число=|том=7|номер=21—1|страницы=137—150|issn=|archive-date=2016-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160426154634/http://cyberleninka.ru/article/n/prolegomeny-sotsialnoy-mifologii}}</ref>. Gizli miflər tənqidi yenidən düşünməyə məruz qalmır və sosial məkanda yaşayan insanlar tərəfindən birmənalı reallıq kimi qəbul edilir. Açıq sosial miflər ümumi qəbul edilmiş stereotiplərdən, inancların fraqmentlərindən və gündəlik qərəzlərdən ibarətdir. Açıq miflər bədii həqiqət kontekstində, məcazi mənada qəbul edilir. Hətta sonralar da, əksər insanlar tərəfindən uydurma, axmaq, gülünc, sadəlövhcəsinə arxaik, uşaq nağılları və şübhəsiz ki, yalan hesab olunurlar. Müəllif hesab edir ki, "gizli, aşkar və açıq sosial miflər arasında keçilməz bir sərhəd yoxdur - onlar sinxron və diaxron aspektlərdə dəyişkəndir, kontekstualdır, insanın dünyagörüşündən asılıdır və həqiqəti müəyyən etməyə meyllidir"<ref name="prolegomeny" />. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} ==Ədəbiyyat== * ''Иванов Андрей Геннадиевич, Полякова Ирина Павловна''. Социальная мифология в пространстве повседневности и масс-медиа. https://cyberleninka.ru/article/n/sotsialnaya-mifologiya-v-prostranstve-povsednevnosti-i-mass-media * ''Власова В.Б.'' Социальная мифология и модернизация современной культуры. https://nbpublish.com/library_read_article.php?id=67227 * ''Малахова Е.В''Социальная мифология – основа или альтернатива идеологического сознания?. 2018. me4ywws2rwie0ho3jlydpj82lxll3zc 8985414 8985412 2026-07-01T18:56:30Z Padarli73 328404 /* Sosial mifin tədqiqi */ 8985414 wikitext text/x-wiki [[File:Orpheus Instructing a Savage People in Theology and the Arts of Social Life MET DP845495.jpg|thumb|300px|Orfey vəhşi bir insana ilahiyyat və sosial həyat sənətləri üzrə təlim verir]] '''Sosial mifologiya''' ({{dil-gr|μυθολογία от μῦθος}} sözündən — əfsanə, nağıl)— kontekst baxımından şərti olaraq doğru və [[Aksiologiya|aksioloji]] cəhətdən (dəyərlər və onların normaları baxımından) etibarlı bir ifadədir<ref>{{Книга|автор=Ульяновский А. В.|заглавие=Мифодизайн рекламы|ответственный=|издание=|место=СПб|издательство=Институт личности|год=1995|страницы=|страниц=300|isbn=}}</ref>. "Sosial mif" anlayışı 20-ci əsrdə əsasən ideoloji baxışların əks olunması, insanların müəyyən bir istiqamətdə sosial fəaliyyətinin əsası və motivasiyası kimi ortaya çıxmış, fərdi qrup, sinif, dövlət və ya milli maraqları ifadə etmişdir<ref>{{Книга|автор=Осипов Г. В.|заглавие=Социология и социальное мифотворчество|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Норма|год=2002|страницы=1|страниц=656|isbn=5-89123-593-5}}</ref>. == Klassik və sosial mif== Sosial mif fenomenini öyrənərkən əsas məsələ onun mahiyyətini klassik miflə əlaqəsi vasitəsilə müəyyən etməkdir. Sosial mif maraqlı sosial qruplar tərəfindən süni şəkildə qurulur ki, bu da onu kortəbii şəkildə yaranan ənənəvi mifdən fərqləndirir. Bundan əlavə, sosial miflər sosial reallıqlara yönəlmiş və kütləvi kommunikasiya və informasiya vasitələri vasitəsilə yayılır ki, bu da arxaik miflərdən fərqləndirici xüsusiyyətdir. Sosial miflərin yaradılması və yayılması, onların müasir mədəniyyətdə davamlı mövcudluğunun əsas səbəbi olan kollektiv qavrayışda kök salmış iştirakı olmadan mümkün deyil. Kütləvi şüur vasitəsilə cəmiyyətdə fəaliyyət göstərən sosial mifologiya birbaşa gündəlik inanclar, stereotiplər, sosial illüziyalar, simvollar və müxtəlif növ mədəni mətnlərdə (reklam, incəsənət, təbliğat və s.) olan işarələr vasitəsilə ötürülür. XX əsrin humanitar elmlər alimləri miflərin və müasir mədəniyyətin ayrılmaz olduğuna inanırdılar (miflərin semantik modellərinə bir çox gündəlik təcrübələrdə rast gəlmək olar). Elmi biliklərdə hazırda ənənəvi (klassik) mifologiya "arxaik mentalitet formalarına əsaslanan" bir mədəniyyət növü <ref>{{Книга|автор=|заглавие=Новейший философский словарь|ответственный=Сост. и глав. науч. ред. А. А. Грицанов, отв. ред. М. А. Можейко и Т. Г. Румянцева|издание=3-е изд., исправл.|место=Мн.|издательство=Книжный дом|год=2003|страницы=634|страниц=1280|isbn=985-428-636-3}}</ref> və müasir sosial mifologiya "mifin şüurlu, refleksiv məqsəd qoyma, siyasi-ideoloji təcrübənin bir variantı nəticəsində qeyri-mifoloji mədəni ənənəyə daxil edilməsini təmsil edən bir fenomen" <ref>{{Книга|автор=|заглавие=Новейший философский словарь|ответственный=А. А. Грицанов, отв. ред. М. А. Можейко и Т. Г. Румянцева|издание=3-е изд., исправл.|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2003|страницы=|страниц=1280|isbn=985-428-636-3}}</ref> arasında fərq qoyulur. Müasir mifologiya sosial təbiətlidir və fərqli praktik fokusa malikdir. Sosial və klassik miflər arasındakı fərqlərə baxmayaraq, bir sıra tədqiqatçılar müəyyən ortaq xüsusiyyətləri müəyyən edirlər. Məsələn, A. L. Toporkov hesab edir ki: * Sosial və klassik miflər yalnız mövcud reallığı izah etmir, həm də gələcəyin spesifik obrazını yaradır; * Həm keçmişdə, həm də bu gün miflər fərdlərin və kütlələrin davranışını təşkil edən və tənzimləyən aktiv bir qüvvədir; * Hər hansı bir tarixi dövrün mifləri keçmişi mifləşdirir, onu indiki ilə əlaqəli edir; * Mifin nə ənənə daşıyıcısı, nə də müasir insan üçün təsdiqə ehtiyacı yoxdur<ref> {{Cite web|url=http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov1.htm|title=Мифы и мифология XX века: традиции и восприятие|author=Топорков А. Л.|work=Центр типологии и семиотики фольклора Российского государственного гуманитарного университета|date=|publisher=|access-date=2016-04-10|archive-date=2021-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130141653/http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov1.htm|url-status=live}}</ref>. ==Sosial mifin tədqiqi== [[Humanitar elmlər|Humanitar elmlərin]] müxtəlif sahələrində sosial mifin bir sıra tərifləri mövcuddur. 20-ci əsrdə sosial mif həm [[Qərb]] alimləri (J. Sorel, E. Cassirer, R. Barthes, F. Nietzsche, S.Freud, G. Le Bon, C. Levi-Strauss, E. Durkheim və başqaları), həm də rus alimləri ([[Yeleazar Meletinski]], [[Aleksey Losyev]], [[Vladimir Propp]], M. M. Baxtin, P. S. Gurevich və başqaları) tərəfindən öyrənilmişdir. Diqqət əsasən klassik mifologiyanın təhlilinə, mif yaratma proseslərinə və mif-şüurun xüsusi bir idrak forması və sosiomədəni reallığın yaradılması kimi xüsusiyyətlərinin öyrənilməsinə yönəlmişdir. Məsələn, Aleksey Losyev mifi hissləri ifadə etməyin xüsusi bir forması kimi təyin edir və mifin bizi əhatə edən reallıq olduğunu vurğulayır: <blockquote>"Mif... konkretliyinə görə ən yüksək, ən gərgin və ən gərgin reallıqdır." "Bu, uydurma deyil, ən canlı və ən həqiqi reallıqdır. Bu, hər hansı təsadüfilikdən və ya özbaşınalıqdan uzaq, tamamilə zəruri bir düşüncə və həyat kateqoriyasıdır" <ref>{{Книга|автор=Лосев А. Ф.|заглавие=Философия. Мифология. Культура.|ответственный=|издание=|место=Москва|издательство=Мысль|год=1991|страницы=24|страниц=|isbn=}}</ref></blockquote> P.S. Qureviçin "Sosial Mifologiya" (1983) əsəri marksist elmi fəlsəfə çərçivəsində yazılmışdır və burada müəllif müasir sosial mifologiyanı kapitalist cəmiyyətinin ideoloji təcrübəsinin spesifik bir fenomeni; hakim elita tərəfindən kütlələrə təsir göstərmək üçün qəsdən becərilən siyasi illüziyaların yaradılması, yayılması və saxlanması üçün xüsusi bir mənəvi fəaliyyət növü kimi görür <ref>{{Книга|автор=Гуревич П. С.|заглавие=Социальная мифология|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Мысль (московское издательство)|год=1983|страницы=|страниц=175|isbn=}}</ref>. Buna baxmayaraq, Qureviçin əsərində vurğulanan sosial mifin mədəni bir fenomen kimi bir sıra vacib xüsusiyyətlərini qeyd etmək lazımdır: sosial reallıqlara diqqət yetirilməsi, dünyagörüşünün digər formalarına təsiri və müxtəlif ideoloji təbəqələrin birləşməsi. Roland Barthes mifi müəyyən bir ünvana yönəlmiş sosial məzmunlu xüsusi bir forma kimi təyin edir. R. Barthes mifin ikinci dərəcəli semioloji sistem olduğuna və üç elementli bir quruluşa malik ilkin dil sistemi əsasında yaradıldığına inanırdı: işarələyici, işarələnmiş və işarə. Mifdə mesajın təhrif olunması ilkin mənaların formal strukturunda bir səviyyə dəyişikliyi ilə baş verir. "Əvvəlcə reallığın özü deyil, onun təsviri gəlir; mənadan formaya çevrilərək, obraz ehtiva etdiyi biliyi itirir" <ref>{{Книга|автор=Барт Р.|заглавие=Мифологии|ответственный=пер., вступ. ст. и коммент. С. Н. Зенкина|издание=|место=М.|издательство=Академический проект|год=2010|страницы=271|страниц=|isbn=978-5-8291-1239-4}}</ref>. Beləliklə, Bartesin mifoloji niyyəti müəyyən bir ikililik ehtiva edir. Mifin istehlakçısı mifi sadəlövh və sadə şəkildə qavradıqda, onun ideoloji yükünü qəbul etmədikdə, mifin mövcudluğu mənasını itirir. Əksinə, ideoloji alt mətn mifdə aydın şəkildə görünürsə, mif mahiyyətini itirir və ideoloji müraciətə çevrilir. Fransız sosioloqu Jorj Sorel ideologiyaya sosial inteqrasiya vasitəsi kimi baxırdı. Müəyyən bir ideya (azadlıq, bərabərlik və s. ideyası) ətrafında birləşən sosial qrup - Sorel məhz bu gələcək ideyasını sosial mif kimi başa düşürdü, inanırdı ki, bir ideyanın gücü insanları səfərbər edə və onları dünyanı yenidən təşkil etmək üçün konkret hərəkətlər etməyə ruhlandıra bilər. Məsələn, dini peyğəmbərin və ya sosializm nəzəriyyəsinin gələcəyin müəyyən anlayışları kimi insanların ümidlərinə uyğun gələn ifadələri kütlələri hərəkətə çağıran ideyadır. "Mifoloji konsepsiyanı təşkil edən detallardan hansının tarixi hadisələr zamanı gerçəkləşəcəyini bilmək heç bir əhəmiyyət kəsb etmir... Bu miflərə indiki zamana təsir vasitəsi kimi baxılmalıdır... mifoloji konsepsiyanın bütövlüyü bizim üçün vacibdir; onun ayrı-ayrı hissələri yalnız içindəki ideyanın daha aydın şəkildə ortaya çıxmasına imkan verdiyi qədər vacibdir"<ref>{{Статья|автор=Климов И.|заглавие=Теория социальных мифов Жоржа Сореля|ссылка=http://www.syndikalist.narod.ru/sorel/sorel3.htm#8|язык=|издание=Социологический журнал|тип=|год=2002|месяц=|число=|том=|номер=1|страницы=|issn=|archive-date=2016-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414070348/http://www.syndikalist.narod.ru/sorel/sorel3.htm#8}}</ref>. [[Mifologiya|Mifologiyanın]] sosial aspektlərini araşdıran sosioloq Q. İonin miflərin enerji funksiyasını ən əhəmiyyətlisi kimi vurğulayır: <blockquote>"Mif sosial enerjini bağlayır və yönləndirir... Mif enerjini cəmləşdirir və onu formalaşmış obyektlərə yönəldir."<ref>{{Книга|автор=Ионин Л. Г.|заглавие=Социология культуры|ответственный=|издание=4-е изд., перераб. и доп.|место=М.|издательство=Высшая школа экономики|Изд. дом ГУ ВШЭ|год=2004|страницы=111|страниц=427|isbn=}}</ref></blockquote> Miflərin digər bir funksiyası müxtəlif qrupların (futbol komandasından tutmuş bütün millətə qədər) yaradılması, eləcə də dəyərlər və normalar vasitəsilə reallaşan kollektiv kimliyin formalaşması və bərpasıdır. Bundan əlavə, mif xüsusilə geosiyasi mühakimələrdə özünü göstərən məkanın formalaşmasında və strukturlaşdırılmasında rol oynayır. Mədəniyyətşünas A. V. Ulyanovski sosial mifi müəyyən bir məqsədə çatmaq üçün ideoloji, sırf rasional bir formasiya kimi təyin edir<ref>{{Книга|автор=Ульяновский А. В.|заглавие=Мифодизайн: коммерческие и социальные мифы|ответственный=|издание=|место=СПб.|издательство=Питер (издательство)|Питер|год=2005|страницы=136|страниц=544|isbn=5-469-00204-7}}</ref>. 20-ci əsrin birinci yarısında siyasi ideologiya sosial mif kimi çıxış edirdi, lakin 20-ci əsrin ikinci yarısından bu günə qədər kapitalist model brendinq şəklində mövcuddur. A. V. Ulyanovski brendlərin yaradılması üçün əsas kimi sosial miflərin tipologiyasını təklif etmişdir. Müəllif gizli, açıq və aşkar mifləri fərqləndirir. Sosial mifin ortaq cəhəti odur ki, onun istənilən anda təzahürü nisbi, lokal və mümkündür: istənilən anda eyni zamanda mifdə yaşayanlar var ki, onlar üçün gizli, təzahür edən və açıqdır<ref name="prolegomeny">{{Статья|автор=Ульяновский А. В.|заглавие=Пролегомены социальной мифологии|ссылка=http://cyberleninka.ru/article/n/prolegomeny-sotsialnoy-mifologii|язык=ru|издание=Известия Российского государственного педагогического университета им. А. И. Герцена|тип=|год=2006|месяц=|число=|том=7|номер=21—1|страницы=137—150|issn=|archive-date=2016-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160426154634/http://cyberleninka.ru/article/n/prolegomeny-sotsialnoy-mifologii}}</ref>. Gizli miflər tənqidi yenidən düşünməyə məruz qalmır və sosial məkanda yaşayan insanlar tərəfindən birmənalı reallıq kimi qəbul edilir. Açıq sosial miflər ümumi qəbul edilmiş stereotiplərdən, inancların fraqmentlərindən və gündəlik qərəzlərdən ibarətdir. Açıq miflər bədii həqiqət kontekstində, məcazi mənada qəbul edilir. Hətta sonralar da, əksər insanlar tərəfindən uydurma, axmaq, gülünc, sadəlövhcəsinə arxaik, uşaq nağılları və şübhəsiz ki, yalan hesab olunurlar. Müəllif hesab edir ki, "gizli, aşkar və açıq sosial miflər arasında keçilməz bir sərhəd yoxdur - onlar sinxron və diaxron aspektlərdə dəyişkəndir, kontekstualdır, insanın dünyagörüşündən asılıdır və həqiqəti müəyyən etməyə meyllidir"<ref name="prolegomeny" />. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} ==Ədəbiyyat== * ''Иванов Андрей Геннадиевич, Полякова Ирина Павловна''. Социальная мифология в пространстве повседневности и масс-медиа. https://cyberleninka.ru/article/n/sotsialnaya-mifologiya-v-prostranstve-povsednevnosti-i-mass-media * ''Власова В.Б.'' Социальная мифология и модернизация современной культуры. https://nbpublish.com/library_read_article.php?id=67227 * ''Малахова Е.В''Социальная мифология – основа или альтернатива идеологического сознания?. 2018. 7207rj5jr57fi6j376wc94g6snt3opo 0 992935 8985486 8985101 2026-07-01T21:34:33Z Padarli73 328404 8985486 wikitext text/x-wiki [[File:The Mythology of All Races Vol 3 (Celtic and Slavic) 441a.jpg|thumb|300px|Bütün İrqlərin Mifologiyası Cild 3 (Kelt) 441a]] '''Kelt mifologiyası''' kontinental və ada Keltlərin mifoloji inanclarıdır. Bu mifologiya onların Mərkəzi Avropadakı ilkin məskunlaşma bölgələrində (Alp dağlarının şimalında) inkişaf etmişdir. Sonrakı inkişaf Kelt tayfalarının eramızdan əvvəl I minilliyin ikinci yarısında Avropa qitəsinə və Britaniya adalarına yayılaraq yerli əhali ilə təmasa girməsi ilə baş vermişdir {{sfn|Шкунаев|1987|с=633}}. ==Ümumi məlumat== Keltlər qəbilə cəmiyyətinin qanunlarına uyğun yaşayırdılar. Onların mədəniyyəti əsrlər boyu ağızdan-ağıza ötürülən və bir qayda olaraq, həqiqətən də Kelt adları və adları kimi bir neçə versiyada qorunub saxlanılan əfsanə və ənənələrlə zəngin idi. Son zamanlar aparılan arxeoloji qazıntılar xalqın həyat tərzi və adət-ənənələri haqqında bilikləri genişləndirməyə kömək etmişdir. Əksər qədim xalqlar kimi, Keltlər də ölümdən sonrakı həyata inanırdılar və dəfn zamanı mərhumla birlikdə çoxlu məişət əşyaları qoyub getdilər: boşqablar, qablar, alətlər, silahlar, zinət əşyaları, hətta arabalar və atlı arabalar. Mifologiyanın mərkəzində ölüm qorxusunu azaldan və müharibələr zamanı cəsarət və fədakarlığı dəstəkləyən ruhların köçməsinə inam dayanırdı. Müharibə, xəstəlik və ya digər təhlükələr kimi ən çətin həyat vəziyyətlərində də insan qurbanları verilirdi. Kelt mifologiyası dünya ədəbiyyatına böyük təsir göstərmişdir. [[Vilyam Şekspir|Şekspir]], Vordsvort, Tennison və başqaları kimi bir çox yazıçılar Kukuleyn haqqında, [[Kral Artur]] haqqında, [[Tristan və İzolda]] məhəbbəti, Danu ilahəsinin tayfaları haqqında ən maraqlı əfsanələrdən ilhamlanaraq yaradılmışdır. == Panteon == [[Fayl:Le Pilier des Nautes 02.JPG|thumb|left|300px|Kelt tanrıları Esus (Ez) və "Tarvos Trigaranus" - "Paris qayıqçılarının bbidəsi"ndə (eramızın I əsri) təsvir edilmiş üç durnalı öküz. Üç müqəddəs durna və öküz motivinə İrlandiya mifologiyasında da rast gəlinir.]] Bütün Kelt dünyası üçün tanrılar panteonunun yenidən qurulması cəhdləri mübahisəlidir. Kelt tanrıları haqqında məlumatlar xronoloji və coğrafi baxımdan nadir hallarda müqayisə edilə bilər. Kontinental Keltlər panteonu (eləcə də Romadan əvvəlki Britaniyanın Keltləri) haqqında məlumatlar o qədər parçalıdır ki, onun strukturunu müəyyən etmək mümkün deyil. Birinci əsr Roma şairi Lukanın mətnindən və onun əsərləri haqqında orta əsr sxoliyasından (şərhlər) Esus (bu tanrıya qurban kəsmə üsulu ağacdan asılmışdı), ildırım tanrısı Taranis (ona qurbanlar yandırılırdı) və Teutatlar (ona qurbanlar suda və ya çəlləkdə boğulurdu) haqqında məlumatımız var. Bütün bu tanrılar Qallo-Roma obrazları və həsrləri arasında mövcuddur və onlara təqdim edilən qurbanların təbiəti Hind-Avropa xalqlarının mifologiyasına xas olan üçqat ölüm motivi ilə müqayisə aparmağa imkan verir. Kelt tanrılarının bir çox etnonimik adları məlumdur: Allobrox — Allobroxların tanrısı, Aramiklərin Aramo — , Vokontilərin ilahəsi Vokontia — və başqaları[2]. Romanlaşma prosesi zamanı bir çox Roma tanrıları yerli epitetlər alsalar da, yerli və Roma tanrılarının hər hansı bir eyniləşdirilməsindən danışmaq mümkün deyil: Kelt və Roma tanrılarının müəyyən xarici aspektləri arasında yalnız bir korrelyasiya (həmişə sabit deyil — yerli adlar tez-tez bir neçə Roma tanrısı ilə əlaqələndirilirdi) mövcud idi. Kontinental tanrıların bir çox adları ikonoqrafiya ilə dəstəklənməyən unikal abidələrdən məlumdur. İstisnalar arasında Qalliya Eponası, Sernunnos, Sucellus, Nantosvelta, Rosmerta və bir neçə başqası var. Britaniyada təxminən 40 yerli tanrı adı təsdiqlənib, lakin onların təxminən yarısı adlarından başqa heç nə məlum deyil. Britaniyanın Kelt xalqlarının bir sıra tanrılarının İrlandiya və Uels mifologiyasında açıq ekvivalentləri var: Nodens İrlandiya Nuadası, Brigantia Brigit, Maponus ("gənc") tanrısı isə Dagdanın oğlu İrlandiya ilahi fiquru Mac Oc ilə müqayisə edilə bilər. Bu tanrı, Qalliya Belenosları kimi, Apollonla əlaqələndirilirdi. Belenosa bənzər bir mövqe, görünür, İrlandiya qadın tanrısı Greine (İrlandiya grian sözündən, "günəş") ilə müqayisə edilə bilən Qalliya Qrannoları tərəfindən tutulmuşdu. Bəzi tanrılar yalnız ikonoqrafik materialla təmsil olunur (məsələn, üçüzlü və ya üçbaşlı tanrı, ilanlı tanrı, üç ana tanrıça qrupunun təsvirləri); tanrıların adları naməlum olaraq qalır. İrlandiya Kelt panteonu haqqında daha çox məlumat məlumdur və bu barədə məlumatlar ədəbi mənbələrdə qorunub saxlanılmışdır (xüsusən də "Moyturanın İkinci Döyüşü"ndə - Danu ilahəsi qəbilələri və Qoibniu ziyafəti haqqında, mərkəzi epizodu tanrının "aşağı cinlər" olan Fomorilərlə döyüşən tanrıları gücləndirmək üçün sehrli içki hazırlamasıdır). Çox geniş panteonlarında ən vacib tanrılar Danaan qəbilələrinə aiddir və onların bəzilərinin əsasən XI əsrin sonlarında formalaşmış və qədim mifologiyanın bir çox mövzularını və fərdi elementlərini özündə birləşdirən "Mabinogionun Dörd Budağı" rəvayətlərindən tanınan Don Uels ənənəsinin sözdə nəsilləri arasında oxşarları var. Beləliklə, Arianrodun oğlu Uels Lleu irland (və qolf) Luquna bənzəyir, irland ilahi dəmirçi Qoibniunun xarakteri Uels Qofannona, irland Lir oğlu Manannan Uelsli Llir oğlu Manavydana (Manannan kimi, “Don nəsillərindən” bir qədər ayrı dayanırdı) və s. uyğun gəlir. Yazılı mənbələr arasında Yuli Sezarın hekayəsi (Qalliya müharibəsi haqqında şərhlər, VI.16-18) mühüm rol oynayır və funksiyalarına görə qədim Kelt tanrılarının nisbətən tam siyahısını təqdim edir. Lakin o, onların Qalliya adlarından bəhs etmir, əksinə onları tamamilə Roma panteonunun nümayəndələri ilə eyniləşdirir. "Tanrılar arasında onlar ən çox Merkuriyə hörmət edirlər. Ən çox obraza sahibdir; Qalllar onu bütün sənətlərin ixtiraçısı və bütün yolların və cığırların bələdçisi hesab edirlər və onun sərvət və ticarət məsələlərində ən böyük gücə malik olduğuna inanırlar. Ondan sonra (onlar) Apollon, Mars, Yupiter və Minervaya (sehr edirlər). Bu tanrılara gəldikdə, Qallların digər xalqlarla demək olar ki, eyni inancları var: Apollon xəstəlikləri dəf edir, Minerva sənət və sənətkarlığın əsaslarını öyrədir, Yupiter göyləri idarə edir və Mars hərbi işlərə nəzarət edir."[3] Burada Sezar həmçinin Druidlərə görə, Qallların törədiyi "Dağıdıcı"dan da bəhs edir. Bu təsnifata ciddi yanaşmaq lazımdır, Kelt və İtalo-Yunan mifologiyalarının dərindən əlaqəli olduğunu unutmamalıyıq. Qalliya fəthindən və onun Romalaşdırılmasından sonra iki panteonun birləşməsi prosesi başladı və bu proses mənalı idi. Qalliyalılar tanrıları üçün ikonoqrafik uyğunluq və funksiyaya əsasən Roma adlarını seçdilər (əsrlər sonra Avropadakı bütpərəstlər mifoloji fiqurları xristian müqəddəsləri ilə eyniləşdirdikləri kimi). Sezarın şərəfinə, o, çoxsaylı Kelt obrazlarından demək olar ki, bütün əsas mifoloji tipləri müəyyən edə bildi və bu tiplər sonradan Qallo-Romalılar tərəfindən onun təyin etdiyi Roma adları altında ehtiram edildi. Təbii ki, o, bəzi şeyləri qaçırdı. Bundan əlavə, birbaşa eyniləşdirmə Kelt mifologiyasının maraqlı xüsusiyyətlərini zəiflədir. Beləliklə, qədim Kelt (Qalliya və daha az dərəcədə Britaniya) tanrılarından danışarkən aşağıdakı adlar tez-tez xatırlanır: Taranis, Cernunnos, Esus, Teutates, Lugh, Belenus, Ogmius və Brigantia. Bundan əlavə, Kelt mifologiyasının fövqəltəbii varlıqlarını qeyd etmək lazımdır: divlər, leprekonlar və klurikanlar, pərilər, aquanalar, su atları və ya eç-uşkje (və onların müxtəlifliyi olan agisci), spriqqanlar, şelks və Buqul-Noz. Müasir Yeni Dövr mifologiyasında Kelt panteonundan olan alternativ tanrılar dəstinə, o cümlədən Luq, Briqantiya, Aanja və Erikyureyə əhəmiyyət və əhəmiyyət verilir. Bu alternativ tanrılar dəsti qədim Keltlər üçün əhəmiyyətinə deyil, mənəvi inkişaf yolundakı (və mənəvi istiqamət axtarmaq üçün Kelt mifologiyasına müraciət edən) müasir insanlar üçün qəbul edilən əhəmiyyətinə, eləcə də ibadətlərinin təhlükəsizliyinə əsaslanaraq tərtib edilmişdir (bu alternativ tanrılar dəsti yalnız qan qurbanlığı tələb etməyən tanrıları ehtiva edir). Xüsusilə, bu alternativ tanrı dəsti ilə müntəzəm mənəvi təmas "Yeni Dövr"ün mənəvi təlimlərinin "təbliğçilərindən" biri - Doreen Virtue tərəfindən "Baş Mələklər və Yüksələn Ustalar" (2004) kitabında tövsiyə olunur <ref>{{Книга|автор = Дорин Вирче|заглавие = Архангелы и вознесенные учителя|ответственный = Doreen Virtue|издание = |место = |издательство = Hay House|год = 2004|страницы = |страниц = |isbn = 1401900631|оригинал = Archangels and ascended masters}}</ref>. == Həmçinin bax == * [https://azlogos.eu/tuata-de-danann-nəzarətdən-cixan-siyasi-sifaris/ Tuata De Danann: Nəzarətdən çıxan siyasi sifariş] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Литература == === На русском языке === * ''Блейк Стив, Ллойд Скотт.'' Пендрагон. Король Артур: рождение легенды / Пер. с англ. Ю. Р. Соколова. — М.: [[Вече (издательство)|Вече]], 2006. — 352 с.: ил. — (Ключи от Авалона. Мегапроект — Terra Incognita). — ISBN 5-9533-1173-7. * ''Блейк Стив, Ллойд Скотт.'' Ключи от замка Грааля / Пер. с англ. Ю. Р. Соколова. — М.: [[Вече (издательство)|Вече]], 2006. — 384 с.: ил. — (Ключи от Авалона. Мегапроект — Terra Incognita). — ISBN 5-9533-1326-8. * ''Бондаренко Г. В.'' Мифология пространства древней Ирландии. — М.: Языки славянской культуры, 2003. — 416 с. — (Язык. Семиотика. Культура. Малая серия). — ISBN 5-94457-127-6. * ''Бондаренко Г. В.'' Мифы и общество Древней Ирландии. — М.: Языки славянской культуры, 2016. — 512 с. — ISBN 978-5-94457-270-7. * ''Бретонские легенды'' / Сост. и пер. [[Мурадова, Анна Романовна|А. Р. Мурадовой]]. — М.: Неолит, 2016. — 3-е изд. — 272 с. — ISBN 978-5-9906768-8-6. * ''[[Гальфрид Монмутский]].'' История бриттов. Жизнь Мерлина / Сост. А. Д. Михайлов. — М.: [[Наука (издательство)|Наука]], 1984. — 288 с. — ([[Литературные памятники]]). * ''Дуан О.'' Кельты / Пер. с англ. А. В. Милосердовой. — М.: Мир книги, 2008. — 128 с.: ил. — (Мифы и легенды народов мира). — ISBN 978-5-486-01964-7. * ''Ирландские саги'' / Пер. с ирл. [[Смирнов, Александр Александрович (филолог)|А. А. Смирнова]]. — Л.: [[Гослитиздат]], 1961. — 3-е изд. — 298 с. * ''Ирландские и валлийские сказки'' / Пер. с англ. Н. В. Шерешевской. — М.: Гендальф-Мет, 1993. — 320 с.: ил. — ISBN 5-88044-022-2. * ''[[Калыгин, Виктор Павлович|Калыгин В. П.]]'' Этимологический словарь кельтских теонимов. — М.: [[Наука (издательство)|Наука]], 2006. — 182 с. — ISBN 5-02-034377-3. * ''Кельтская мифология'' / Пер. с англ. С. Головой и А. Голова. — М.: [[Эксмо]], 2004. — 640 с. — ISBN 5-699-01165-X. * ''Кельтские мифы.'' Валлийские сказания, Ирландские сказания / Пер. с англ. Л. И. Володарской. — Екатеринбург: У-Фактория. 2006. — 496 с. — (Bibliotheca Mythologica). — ISBN 5-9709-0219-5. * ''Коллис Джон.'' Кельты: истоки, история, миф / Пер. В. В. Эрлихмана. — М.: [[Вече (издательство)|Вече]], 2007. — 288 с. — (Ключи от Авалона. Мегапроект — Terra Incognita). — ISBN 978-5-9533-1855-6. * ''Король птиц.'' Ирландские сказки и легенды / Пер. с англ. Н. В. Шерешевской. — М.: КРУГ, Фонд И. Д. Сытина, Роскнига, 1993. — 144 с. — ISBN 5-87020-022-9. * ''Кэртин Джеремия.'' Легенды и мифы Ирландии / Пер. Л. А. Игоревского. — М.: ЗАО «[[Центрполиграф]]», 2008. — 224 с. — ISBN 978-5-9524-3878-1. * ''Легенды Зелёного острова.'' Ирландские саги / Пер. [[Смирнов, Александр Александрович (филолог)|А. А. Смирнова]]. Пред. [[Хелависа|Натальи О’Шей]]. Под ред. С. Э. Ласточкина. — М.: [[Вече (издательство)|Вече]], 2018. — 288 с. — (Всемирная история). — ISBN 978-5-4444-6696-4. * ''Лики Ирландии.'' Книга сказаний / Пер. с англ. С. В. Шабалова. — СПб.: Летний сад, 2001. — 286 с. — (Anima Celtica). — ISBN 5-94381-002-1. * ''Мабиногион.'' Легенды средневекового Уэльса / Пер. с валл. В. В. Эрлихмана. — М.: Аграф, 2002. — 2-е изд. — 416 с. — (Наследие кельтов. Источники). — ISBN 5-7784-0209-0. * ''Маккалох Джон Арнотт.'' Религия древних кельтов / Пер. с англ. С. П. Евтушенко. — М.: ЗАО «[[Центрполиграф]]», 2004. — 336 с. — ISBN 5-9524-1303-X. * ''Михайлова Т. А.'' Суибне-гельт зверь или демон, безумец или изгой. — М.: Аграф, 2001. — 448 с. — (Наследие кельтов. Исследования). — ISBN 5-7784-0184-1. * ''Олдхаус-Грин Миранда.'' Кельтская мифология / Пер. с англ. О. В. Чумичевой. — М.: [[Манн, Иванов и Фербер]], 2021. — 240 с. — ISBN 978-5-00169-430-4. * ''Память острова Мэн''. Книга сказаний / Пер. с англ. С. В. Шабалова. — СПб.: Летний сад, 2002. — 192 с. — (Anima Celtica). — ISBN 5-94381-071-4. * ''Плавание Святого Брендана.'' Средневековые предания о путешествиях, вечных странниках и появлении обитателей иных миров / Пер. с лат. и старофранц. Н. С. Горелова. — СПб.: Азбука-классика, 2002. — 320 с. — ISBN 5-352-00238-1. * ''Похищение Быка из Куальнге'' / Пер. с ирл. [[Шкунаев, Сергей Владимирович|С. В. Шкунаева]], Т. А. Михайловой, В. И. Швыряева. — М.: [[Наука (издательство)|Наука]], 1985. — 496 с. — ([[Литературные памятники]]). * ''Предания и мифы средневековой Ирландии'' / Сост., пер. [[Шкунаев, Сергей Владимирович|С. В. Шкунаева]]. — М.: [[Издательство Московского университета|Изд-во МГУ]], 1991. — 284 с. — (Университетская библиотека). — ISBN 5-211-00885-5. * ''Предания кельтов Бретани'' / Пер. [[Мурадова, Анна Романовна|А. Р. Мурадовой]]. — М.: Менеджер, 2001. — 2-е изд. — 320 с. — (Легенды, предания и сказки народов Европы). — ISBN 5-8346-0082-4. * ''Рис Алвин, Рис Бринли.'' Наследие кельтов. Древняя традиция в Ирландии и Уэльсе / Пер. с англ. Т. А. Михайловой. — М.: Энигма, 1999. — 480 с. — (История духовной культуры). — ISBN 0-500-27039-2. * ''Роллестон Томас.'' Мифы, легенды и предания кельтов / Пер. с англ. Е. В. Глушко. — М.: ЗАО «[[Центрполиграф]]», 2004. — 349 с. — ISBN 5-9524-1063-4. * ''Саги об уладах'' / Пер. с ирл. Т. А. Михайловой, [[Шкунаев, Сергей Владимирович|С. В. Шкунаева]], Н. Ю. Чехонадской, [[О’Шей, Наталья Андреевна|Н. А. Николаевой]]. — М.: Аграф, 2004. — 640 с. — (Наследие кельтов. Источники). — ISBN 5-7784-0270-8. * ''Сказания красного дракона.'' Волшебные сказки и предания кельтов / Под. ред. А. В. Платова. — М.: Менеджер, 1996. — 416 с. — ISBN 5-87457-036-5. * ''Сказки Британских островов:'' В 2-х тт. — Т. 1. Ирландские сказки. Валлийские сказки / Пер. с англ. Н. В. Шерешевской. — М.: Изд-во им. Сабашниковых, 1992. — 256 с. — ISBN 5-8242-0009-2. * ''Спенс Льюис.'' Тайны древних бриттов / Пер. с англ. Н. М. Забилотского. — М.: Вече, 2007. — 272 с.: ил. — (Ключи от Авалона. Мегапроект — Terra Incognita). — ISBN 978-5-9533-2148-8. * ''Стефенс Джеймс.'' Пять королевств Ирландии: битвы, любовь и странствия ирландских вождей и героев / Пер. с англ. В. Фирсова, С. Ермакова, Л. Колотушкина. — М.: Менеджер, 1998. — 224 с. — ISBN 5-87457-128-0. * ''Уильямс Марк.'' Кельты. Мифология, сформировавшая наше сознание / Пер. с англ. О. В. Чумичевой. — М.: [[Манн, Иванов и Фербер]], 2023. — 288 с. — (Мифология, сформировавшая наше сознание). — ISBN 978-5-00195-816-1. * ''Хроника бриттов.'' Книга сказаний / Пер. с англ. С. В. Шабалова. — СПб.: Летний сад, 2005. — 208 с. — (Anima Celtica). — ISBN 5-94381-093-5. * ''Чудесное плавание Брана''. По мотивам кельтских преданий / Пер. с англ. Е. В. Перехвальской. — М.: [[Терра (издательство)|Терра]], 1996. — 480 с.: ил. — (UNICORNIS). — ISBN 5-300-00359-X. * ''[[Широкова, Надежда Сергеевна|Широкова Н. С.]]'' Культура кельтов и нордическая традиция античности. — СПб.: Евразия, 2000. — 352 с.: ил. — (Barbaricum). — ISBN 5-8071-0046-8. * ''[[Широкова, Надежда Сергеевна|Широкова Н. С.]]'' Мифы кельтских народов — М.: Астрель; [[АСТ (издательство)|ООО «АСТ»]]; ООО «Транзиткнига», 2005. — 432 с.: ил. — (Мифы народов мира). — ISBN 5-17-019444-7, ISBN 5-271-08709-3, ISBN 5-9578-0397-9. * {{статья|автор=[[Шкунаев, Сергей Владимирович|Шкунаев С. В.]] |заглавие=Кельтская мифология |автор издания= | ссылка=http://www.mifinarodov.com/k/keltskaya-mifologiya.html |издание=[[Мифы народов мира (энциклопедия)|Мифы народов мира]] |ответственный =Гл. ред. С. А. Токарев |место =М. |издательство = [[Советская энциклопедия]] |год=1987 |том=1: А–К |номер = |страницы=633–637 |страниц=671 |серия= |isbn= |ref=Шкунаев}} * ''Шотландская старина.'' Книга сказаний / Пер. с англ. С. В. Шабалова. — СПб.: Летний сад, 2001. — 256 с. — (Anima Celtica). — ISBN 5-94381-040-4. === Зарубежная === * Celtic Mythology. Geddes & Grosset, [[2002]]. * Fontes historiae religionis Celticae, hrsg. v. J. Zwicker, [Bd 1-2], Bonn, 1934-35 * The [[Мабиногион|Mabinogian]], trans. G. Jones, T. Jones, L., [[1950]] * Troedd Ynys Pridein. The Triads of Britain, ed. by R. Bromwich, Cardiff, 1961 (фрагменты на рус. яз. в кн.: Легенды о Тристане и Изольде, М., 1976) * D’Arbois de Jubainville Н., Le cycle mythologique irlandais et la mythologie celtique, P., 1884 * Нamel A. G. van, Aspects of Celtic mythology, L., 1935 * Sjoestedt-Jonval M.-L., Dieux et héros des celtes, P., 1940 * O’Rahilly T. F., Early Irish history and mythology, Dublin, 1946 * Murphy G., Saga and myth in ancient Ireland, Dublin, 1955 * Duval P. М., Les dieux de la Gaule, P., 1957 * Marx J., Les littératures seltiques, P., 1969 * Le Roux F., Les Druides, P., 1961 * Vries J. de, Keltische Religion, Stuttg., 1961 * Rees A., Rees В., Celtic heritage, L., 1961 == Mənbə == * [http://godsbay.ru/celts/index.html Кельтская мифология. Энциклопедия мифологии древнего мира.] * [http://mith.ru/treasury/fantasy/fitz/index.htm Кельты:] исследования эпоса, рассказы о древностях, мифы в картинах Дж. Фицпатрика * [https://web.archive.org/web/20060904010805/http://www.cybersamurai.net/Mythology/CelticMyth.htm CyberSamurai Encyclopedia of Celtic Mythology ]{{ref|en}} [[Kateqoriya:Mifologiya]] [[Kateqoriya:Folklor]] 51fnaub1vzyf71opv5w2tms99lgmta7 8985496 8985486 2026-07-01T21:41:41Z Padarli73 328404 8985496 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} [[File:The Mythology of All Races Vol 3 (Celtic and Slavic) 441a.jpg|thumb|300px|Bütün İrqlərin Mifologiyası Cild 3 (Kelt) 441a]] '''Kelt mifologiyası''' kontinental və ada Keltlərin mifoloji inanclarıdır. Bu mifologiya onların Mərkəzi Avropadakı ilkin məskunlaşma bölgələrində (Alp dağlarının şimalında) inkişaf etmişdir. Sonrakı inkişaf Kelt tayfalarının eramızdan əvvəl I minilliyin ikinci yarısında Avropa qitəsinə və Britaniya adalarına yayılaraq yerli əhali ilə təmasa girməsi ilə baş vermişdir {{sfn|Шкунаев|1987|с=633}}. ==Ümumi məlumat== Keltlər qəbilə cəmiyyətinin qanunlarına uyğun yaşayırdılar. Onların mədəniyyəti əsrlər boyu ağızdan-ağıza ötürülən və bir qayda olaraq, həqiqətən də Kelt adları və adları kimi bir neçə versiyada qorunub saxlanılan əfsanə və ənənələrlə zəngin idi. Son zamanlar aparılan arxeoloji qazıntılar xalqın həyat tərzi və adət-ənənələri haqqında bilikləri genişləndirməyə kömək etmişdir. Əksər qədim xalqlar kimi, Keltlər də ölümdən sonrakı həyata inanırdılar və dəfn zamanı mərhumla birlikdə çoxlu məişət əşyaları qoyub getdilər: boşqablar, qablar, alətlər, silahlar, zinət əşyaları, hətta arabalar və atlı arabalar. Mifologiyanın mərkəzində ölüm qorxusunu azaldan və müharibələr zamanı cəsarət və fədakarlığı dəstəkləyən ruhların köçməsinə inam dayanırdı. Müharibə, xəstəlik və ya digər təhlükələr kimi ən çətin həyat vəziyyətlərində də insan qurbanları verilirdi. Kelt mifologiyası dünya ədəbiyyatına böyük təsir göstərmişdir. [[Vilyam Şekspir|Şekspir]], Vordsvort, Tennison və başqaları kimi bir çox yazıçılar Kukuleyn haqqında, [[Kral Artur]] haqqında, [[Tristan və İzolda]] məhəbbəti, Danu ilahəsinin tayfaları haqqında ən maraqlı əfsanələrdən ilhamlanaraq yaradılmışdır. == Panteon == [[Fayl:Le Pilier des Nautes 02.JPG|thumb|left|300px|Kelt tanrıları Esus (Ez) və "Tarvos Trigaranus" - "Paris qayıqçılarının bbidəsi"ndə (eramızın I əsri) təsvir edilmiş üç durnalı öküz. Üç müqəddəs durna və öküz motivinə İrlandiya mifologiyasında da rast gəlinir.]] Bütün Kelt dünyası üçün tanrılar panteonunun yenidən qurulması cəhdləri mübahisəlidir. Kelt tanrıları haqqında məlumatlar xronoloji və coğrafi baxımdan nadir hallarda müqayisə edilə bilər. Kontinental Keltlər panteonu (eləcə də Romadan əvvəlki Britaniyanın Keltləri) haqqında məlumatlar o qədər parçalıdır ki, onun strukturunu müəyyən etmək mümkün deyil. Birinci əsr Roma şairi Lukanın mətnindən və onun əsərləri haqqında orta əsr sxoliyasından (şərhlər) Esus (bu tanrıya qurban kəsmə üsulu ağacdan asılmışdı), ildırım tanrısı Taranis (ona qurbanlar yandırılırdı) və Teutatlar (ona qurbanlar suda və ya çəlləkdə boğulurdu) haqqında məlumatımız var. Bütün bu tanrılar Qallo-Roma obrazları və həsrləri arasında mövcuddur və onlara təqdim edilən qurbanların təbiəti Hind-Avropa xalqlarının mifologiyasına xas olan üçqat ölüm motivi ilə müqayisə aparmağa imkan verir. Kelt tanrılarının bir çox etnonimik adları məlumdur: Allobrox — Allobroxların tanrısı, Aramiklərin Aramo — , Vokontilərin ilahəsi Vokontia — və başqaları{{sfn|Шкунаев|1987|с=634}}. Romanlaşma prosesi zamanı bir çox Roma tanrıları yerli epitetlər alsalar da, yerli və Roma tanrılarının hər hansı bir eyniləşdirilməsindən danışmaq mümkün deyil: Kelt və Roma tanrılarının müəyyən xarici aspektləri arasında yalnız bir korrelyasiya (həmişə sabit deyil — yerli adlar tez-tez bir neçə Roma tanrısı ilə əlaqələndirilirdi) mövcud idi. Kontinental tanrıların bir çox adları ikonoqrafiya ilə dəstəklənməyən unikal abidələrdən məlumdur. İstisnalar arasında Qalliya Eponası, Sernunnos, Sucellus, Nantosvelta, Rosmerta və bir neçə başqası var. Britaniyada təxminən 40 yerli tanrı adı təsdiqlənib, lakin onların təxminən yarısı adlarından başqa heç nə məlum deyil. Britaniyanın Kelt xalqlarının bir sıra tanrılarının İrlandiya və Uels mifologiyasında açıq ekvivalentləri var: Nodens İrlandiya Nuadası, Brigantia Brigit, Maponus ("gənc") tanrısı isə Dagdanın oğlu İrlandiya ilahi fiquru Mac Oc ilə müqayisə edilə bilər. Bu tanrı, Qalliya Belenosları kimi, Apollonla əlaqələndirilirdi. Belenosa bənzər bir mövqe, görünür, İrlandiya qadın tanrısı Greine (İrlandiya grian sözündən, "günəş") ilə müqayisə edilə bilən Qalliya Qrannoları tərəfindən tutulmuşdu. Bəzi tanrılar yalnız ikonoqrafik materialla təmsil olunur (məsələn, üçüzlü və ya üçbaşlı tanrı, ilanlı tanrı, üç ana tanrıça qrupunun təsvirləri); tanrıların adları naməlum olaraq qalır. İrlandiya Kelt panteonu haqqında daha çox məlumat məlumdur və bu barədə məlumatlar ədəbi mənbələrdə qorunub saxlanılmışdır (xüsusən də "Moyturanın İkinci Döyüşü"ndə - Danu ilahəsi qəbilələri və Qoibniu ziyafəti haqqında, mərkəzi epizodu tanrının "aşağı cinlər" olan Fomorilərlə döyüşən tanrıları gücləndirmək üçün sehrli içki hazırlamasıdır). Çox geniş panteonlarında ən vacib tanrılar Danaan qəbilələrinə aiddir və onların bəzilərinin əsasən XI əsrin sonlarında formalaşmış və qədim mifologiyanın bir çox mövzularını və fərdi elementlərini özündə birləşdirən "Mabinogionun Dörd Budağı" rəvayətlərindən tanınan Don Uels ənənəsinin sözdə nəsilləri arasında oxşarları var. Beləliklə, Arianrodun oğlu Uels Lleu irland (və qolf) Luquna bənzəyir, irland ilahi dəmirçi Qoibniunun xarakteri Uels Qofannona, irland Lir oğlu Manannan Uelsli Llir oğlu Manavydana (Manannan kimi, “Don nəsillərindən” bir qədər ayrı dayanırdı) və s. uyğun gəlir. Yazılı mənbələr arasında Yuli Sezarın hekayəsi (Qalliya müharibəsi haqqında şərhlər, VI.16-18) mühüm rol oynayır və funksiyalarına görə qədim Kelt tanrılarının nisbətən tam siyahısını təqdim edir. Lakin o, onların Qalliya adlarından bəhs etmir, əksinə onları tamamilə Roma panteonunun nümayəndələri ilə eyniləşdirir. "Tanrılar arasında onlar ən çox Merkuriyə hörmət edirlər. Ən çox obraza sahibdir; Qalllar onu bütün sənətlərin ixtiraçısı və bütün yolların və cığırların bələdçisi hesab edirlər və onun sərvət və ticarət məsələlərində ən böyük gücə malik olduğuna inanırlar. Ondan sonra (onlar) Apollon, Mars, Yupiter və Minervaya (sehr edirlər). Bu tanrılara gəldikdə, Qallların digər xalqlarla demək olar ki, eyni inancları var: Apollon xəstəlikləri dəf edir, Minerva sənət və sənətkarlığın əsaslarını öyrədir, Yupiter göyləri idarə edir və Mars hərbi işlərə nəzarət edir."<ref>''Deorum maxime Mercurium colunt. Huius sunt plurima simulacra, hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem et Martem et Iovem et Minervam. de his eandem fere quam reliquae gentes habent opinionem: Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Iovem imperium caelestium tenere, Martem bella regere.'' (Commentarii de bello Gallico, VI. 17).</ref>. Burada Sezar həmçinin Druidlərə görə, Qallların törədiyi "Dağıdıcı"dan da bəhs edir. Bu təsnifata ciddi yanaşmaq lazımdır, Kelt və İtalo-Yunan mifologiyalarının dərindən əlaqəli olduğunu unutmamalıyıq. Qalliya fəthindən və onun Romalaşdırılmasından sonra iki panteonun birləşməsi prosesi başladı və bu proses mənalı idi. Qalliyalılar tanrıları üçün ikonoqrafik uyğunluq və funksiyaya əsasən Roma adlarını seçdilər (əsrlər sonra Avropadakı bütpərəstlər mifoloji fiqurları xristian müqəddəsləri ilə eyniləşdirdikləri kimi). Sezarın şərəfinə, o, çoxsaylı Kelt obrazlarından demək olar ki, bütün əsas mifoloji tipləri müəyyən edə bildi və bu tiplər sonradan Qallo-Romalılar tərəfindən onun təyin etdiyi Roma adları altında ehtiram edildi. Təbii ki, o, bəzi şeyləri qaçırdı. Bundan əlavə, birbaşa eyniləşdirmə Kelt mifologiyasının maraqlı xüsusiyyətlərini zəiflədir. Beləliklə, qədim Kelt (Qalliya və daha az dərəcədə Britaniya) tanrılarından danışarkən aşağıdakı adlar tez-tez xatırlanır: Taranis, Cernunnos, Esus, Teutates, Lugh, Belenus, Ogmius və Brigantia. Bundan əlavə, Kelt mifologiyasının fövqəltəbii varlıqlarını qeyd etmək lazımdır: divlər, leprekonlar və klurikanlar, pərilər, aquanalar, su atları və ya eç-uşkje (və onların müxtəlifliyi olan agisci), spriqqanlar, şelks və Buqul-Noz. Müasir Yeni Dövr mifologiyasında Kelt panteonundan olan alternativ tanrılar dəstinə, o cümlədən Luq, Briqantiya, Aanja və Erikyureyə əhəmiyyət və əhəmiyyət verilir. Bu alternativ tanrılar dəsti qədim Keltlər üçün əhəmiyyətinə deyil, mənəvi inkişaf yolundakı (və mənəvi istiqamət axtarmaq üçün Kelt mifologiyasına müraciət edən) müasir insanlar üçün qəbul edilən əhəmiyyətinə, eləcə də ibadətlərinin təhlükəsizliyinə əsaslanaraq tərtib edilmişdir (bu alternativ tanrılar dəsti yalnız qan qurbanlığı tələb etməyən tanrıları ehtiva edir). Xüsusilə, bu alternativ tanrı dəsti ilə müntəzəm mənəvi təmas "Yeni Dövr"ün mənəvi təlimlərinin "təbliğçilərindən" biri - Doreen Virtue tərəfindən "Baş Mələklər və Yüksələn Ustalar" (2004) kitabında tövsiyə olunur <ref>{{Книга|автор = Дорин Вирче|заглавие = Архангелы и вознесенные учителя|ответственный = Doreen Virtue|издание = |место = |издательство = Hay House|год = 2004|страницы = |страниц = |isbn = 1401900631|оригинал = Archangels and ascended masters}}</ref>. == Həmçinin bax == * [https://azlogos.eu/tuata-de-danann-nəzarətdən-cixan-siyasi-sifaris/ Tuata De Danann: Nəzarətdən çıxan siyasi sifariş] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Литература == === На русском языке === * ''Блейк Стив, Ллойд Скотт.'' Пендрагон. Король Артур: рождение легенды / Пер. с англ. Ю. Р. Соколова. — М.: [[Вече (издательство)|Вече]], 2006. — 352 с.: ил. — (Ключи от Авалона. Мегапроект — Terra Incognita). — ISBN 5-9533-1173-7. * ''Блейк Стив, Ллойд Скотт.'' Ключи от замка Грааля / Пер. с англ. Ю. Р. Соколова. — М.: [[Вече (издательство)|Вече]], 2006. — 384 с.: ил. — (Ключи от Авалона. Мегапроект — Terra Incognita). — ISBN 5-9533-1326-8. * ''Бондаренко Г. В.'' Мифология пространства древней Ирландии. — М.: Языки славянской культуры, 2003. — 416 с. — (Язык. Семиотика. Культура. Малая серия). — ISBN 5-94457-127-6. * ''Бондаренко Г. В.'' Мифы и общество Древней Ирландии. — М.: Языки славянской культуры, 2016. — 512 с. — ISBN 978-5-94457-270-7. * ''Бретонские легенды'' / Сост. и пер. А. Р. Мурадовой. — М.: Неолит, 2016. — 3-е изд. — 272 с. — ISBN 978-5-9906768-8-6. * ''Гальфрид Монмутский.'' История бриттов. Жизнь Мерлина / Сост. А. Д. Михайлов. — М.: Наука (издательство), 1984. — 288 с. — (Литературные памятники). * ''Дуан О.'' Кельты / Пер. с англ. А. В. Милосердовой. — М.: Мир книги, 2008. — 128 с.: ил. — (Мифы и легенды народов мира). — ISBN 978-5-486-01964-7. * ''Ирландские саги'' / Пер. с ирл. А. А. Смирнова. — Л.: Гослитиздат, 1961. — 3-е изд. — 298 с. * ''Ирландские и валлийские сказки'' / Пер. с англ. Н. В. Шерешевской. — М.: Гендальф-Мет, 1993. — 320 с.: ил. — ISBN 5-88044-022-2. * ''Калыгин, Виктор Павлович|Калыгин В. П.]]'' Этимологический словарь кельтских теонимов. — М.: Наука (издательство) , 2006. — 182 с. — ISBN 5-02-034377-3. * ''Кельтская мифология'' / Пер. с англ. С. Головой и А. Голова. — М.: Эксмо, 2004. — 640 с. — ISBN 5-699-01165-X. * ''Кельтские мифы.'' Валлийские сказания, Ирландские сказания / Пер. с англ. Л. И. Володарской. — Екатеринбург: У-Фактория. 2006. — 496 с. — (Bibliotheca Mythologica). — ISBN 5-9709-0219-5. * ''Коллис Джон.'' Кельты: истоки, история, миф / Пер. В. В. Эрлихмана. — М.: Вече (издательство), 2007. — 288 с. — (Ключи от Авалона. Мегапроект — Terra Incognita). — ISBN 978-5-9533-1855-6. * ''Король птиц.'' Ирландские сказки и легенды / Пер. с англ. Н. В. Шерешевской. — М.: КРУГ, Фонд И. Д. Сытина, Роскнига, 1993. — 144 с. — ISBN 5-87020-022-9. * ''Кэртин Джеремия.'' Легенды и мифы Ирландии / Пер. Л. А. Игоревского. — М.: ЗАО «[[Центрполиграф]]», 2008. — 224 с. — ISBN 978-5-9524-3878-1. * ''Легенды Зелёного острова.'' Ирландские саги / Пер. [[Смирнов, Александр Александрович (филолог)|А. А. Смирнова]]. Пред. [[Хелависа|Натальи О’Шей]]. Под ред. С. Э. Ласточкина. — М.: [[Вече (издательство)|Вече]], 2018. — 288 с. — (Всемирная история). — ISBN 978-5-4444-6696-4. * ''Лики Ирландии.'' Книга сказаний / Пер. с англ. С. В. Шабалова. — СПб.: Летний сад, 2001. — 286 с. — (Anima Celtica). — ISBN 5-94381-002-1. * ''Мабиногион.'' Легенды средневекового Уэльса / Пер. с валл. В. В. Эрлихмана. — М.: Аграф, 2002. — 2-е изд. — 416 с. — (Наследие кельтов. Источники). — ISBN 5-7784-0209-0. * ''Маккалох Джон Арнотт.'' Религия древних кельтов / Пер. с англ. С. П. Евтушенко. — М.: ЗАО «[[Центрполиграф]]», 2004. — 336 с. — ISBN 5-9524-1303-X. * ''Михайлова Т. А.'' Суибне-гельт зверь или демон, безумец или изгой. — М.: Аграф, 2001. — 448 с. — (Наследие кельтов. Исследования). — ISBN 5-7784-0184-1. * ''Олдхаус-Грин Миранда.'' Кельтская мифология / Пер. с англ. О. В. Чумичевой. — М.: [[Манн, Иванов и Фербер]], 2021. — 240 с. — ISBN 978-5-00169-430-4. * ''Память острова Мэн''. Книга сказаний / Пер. с англ. С. В. Шабалова. — СПб.: Летний сад, 2002. — 192 с. — (Anima Celtica). — ISBN 5-94381-071-4. * ''Плавание Святого Брендана.'' Средневековые предания о путешествиях, вечных странниках и появлении обитателей иных миров / Пер. с лат. и старофранц. Н. С. Горелова. — СПб.: Азбука-классика, 2002. — 320 с. — ISBN 5-352-00238-1. * ''Похищение Быка из Куальнге'' / Пер. с ирл. [[Шкунаев, Сергей Владимирович|С. В. Шкунаева]], Т. А. Михайловой, В. И. Швыряева. — М.: [[Наука (издательство)|Наука]], 1985. — 496 с. — ([[Литературные памятники]]). * ''Предания и мифы средневековой Ирландии'' / Сост., пер. [[Шкунаев, Сергей Владимирович|С. В. Шкунаева]]. — М.: [[Издательство Московского университета|Изд-во МГУ]], 1991. — 284 с. — (Университетская библиотека). — ISBN 5-211-00885-5. * ''Предания кельтов Бретани'' / Пер. [[Мурадова, Анна Романовна|А. Р. Мурадовой]]. — М.: Менеджер, 2001. — 2-е изд. — 320 с. — (Легенды, предания и сказки народов Европы). — ISBN 5-8346-0082-4. * ''Рис Алвин, Рис Бринли.'' Наследие кельтов. Древняя традиция в Ирландии и Уэльсе / Пер. с англ. Т. А. Михайловой. — М.: Энигма, 1999. — 480 с. — (История духовной культуры). — ISBN 0-500-27039-2. * ''Роллестон Томас.'' Мифы, легенды и предания кельтов / Пер. с англ. Е. В. Глушко. — М.: ЗАО «[[Центрполиграф]]», 2004. — 349 с. — ISBN 5-9524-1063-4. * ''Саги об уладах'' / Пер. с ирл. Т. А. Михайловой, [[Шкунаев, Сергей Владимирович|С. В. Шкунаева]], Н. Ю. Чехонадской, [[О’Шей, Наталья Андреевна|Н. А. Николаевой]]. — М.: Аграф, 2004. — 640 с. — (Наследие кельтов. Источники). — ISBN 5-7784-0270-8. * ''Сказания красного дракона.'' Волшебные сказки и предания кельтов / Под. ред. А. В. Платова. — М.: Менеджер, 1996. — 416 с. — ISBN 5-87457-036-5. * ''Сказки Британских островов:'' В 2-х тт. — Т. 1. Ирландские сказки. Валлийские сказки / Пер. с англ. Н. В. Шерешевской. — М.: Изд-во им. Сабашниковых, 1992. — 256 с. — ISBN 5-8242-0009-2. * ''Спенс Льюис.'' Тайны древних бриттов / Пер. с англ. Н. М. Забилотского. — М.: Вече, 2007. — 272 с.: ил. — (Ключи от Авалона. Мегапроект — Terra Incognita). — ISBN 978-5-9533-2148-8. * ''Стефенс Джеймс.'' Пять королевств Ирландии: битвы, любовь и странствия ирландских вождей и героев / Пер. с англ. В. Фирсова, С. Ермакова, Л. Колотушкина. — М.: Менеджер, 1998. — 224 с. — ISBN 5-87457-128-0. * ''Уильямс Марк.'' Кельты. Мифология, сформировавшая наше сознание / Пер. с англ. О. В. Чумичевой. — М.: [[Манн, Иванов и Фербер]], 2023. — 288 с. — (Мифология, сформировавшая наше сознание). — ISBN 978-5-00195-816-1. * ''Хроника бриттов.'' Книга сказаний / Пер. с англ. С. В. Шабалова. — СПб.: Летний сад, 2005. — 208 с. — (Anima Celtica). — ISBN 5-94381-093-5. * ''Чудесное плавание Брана''. По мотивам кельтских преданий / Пер. с англ. Е. В. Перехвальской. — М.: [[Терра (издательство)|Терра]], 1996. — 480 с.: ил. — (UNICORNIS). — ISBN 5-300-00359-X. * ''[[Широкова, Надежда Сергеевна|Широкова Н. С.]]'' Культура кельтов и нордическая традиция античности. — СПб.: Евразия, 2000. — 352 с.: ил. — (Barbaricum). — ISBN 5-8071-0046-8. * ''[[Широкова, Надежда Сергеевна|Широкова Н. С.]]'' Мифы кельтских народов — М.: Астрель; [[АСТ (издательство)|ООО «АСТ»]]; ООО «Транзиткнига», 2005. — 432 с.: ил. — (Мифы народов мира). — ISBN 5-17-019444-7, ISBN 5-271-08709-3, ISBN 5-9578-0397-9. * {{статья|автор=[[Шкунаев, Сергей Владимирович|Шкунаев С. В.]] |заглавие=Кельтская мифология |автор издания= | ссылка=http://www.mifinarodov.com/k/keltskaya-mifologiya.html |издание=[[Мифы народов мира (энциклопедия)|Мифы народов мира]] |ответственный =Гл. ред. С. А. Токарев |место =М. |издательство = [[Советская энциклопедия]] |год=1987 |том=1: А–К |номер = |страницы=633–637 |страниц=671 |серия= |isbn= |ref=Шкунаев}} * ''Шотландская старина.'' Книга сказаний / Пер. с англ. С. В. Шабалова. — СПб.: Летний сад, 2001. — 256 с. — (Anima Celtica). — ISBN 5-94381-040-4. === Зарубежная === * Celtic Mythology. Geddes & Grosset, [[2002]]. * Fontes historiae religionis Celticae, hrsg. v. J. Zwicker, [Bd 1-2], Bonn, 1934-35 * The [[Мабиногион|Mabinogian]], trans. G. Jones, T. Jones, L., [[1950]] * Troedd Ynys Pridein. The Triads of Britain, ed. by R. Bromwich, Cardiff, 1961 (фрагменты на рус. яз. в кн.: Легенды о Тристане и Изольде, М., 1976) * D’Arbois de Jubainville Н., Le cycle mythologique irlandais et la mythologie celtique, P., 1884 * Нamel A. G. van, Aspects of Celtic mythology, L., 1935 * Sjoestedt-Jonval M.-L., Dieux et héros des celtes, P., 1940 * O’Rahilly T. F., Early Irish history and mythology, Dublin, 1946 * Murphy G., Saga and myth in ancient Ireland, Dublin, 1955 * Duval P. М., Les dieux de la Gaule, P., 1957 * Marx J., Les littératures seltiques, P., 1969 * Le Roux F., Les Druides, P., 1961 * Vries J. de, Keltische Religion, Stuttg., 1961 * Rees A., Rees В., Celtic heritage, L., 1961 == Mənbə == * [http://godsbay.ru/celts/index.html Кельтская мифология. Энциклопедия мифологии древнего мира.] * [http://mith.ru/treasury/fantasy/fitz/index.htm Кельты:] исследования эпоса, рассказы о древностях, мифы в картинах Дж. Фицпатрика * [https://web.archive.org/web/20060904010805/http://www.cybersamurai.net/Mythology/CelticMyth.htm CyberSamurai Encyclopedia of Celtic Mythology ]{{ref|en}} [[Kateqoriya:Mifologiya]] [[Kateqoriya:Folklor]] 9iej9ztkmh1pgdqjtusqcj9gvhrps13 8985498 8985496 2026-07-01T21:43:55Z Padarli73 328404 8985498 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} [[File:The Mythology of All Races Vol 3 (Celtic and Slavic) 441a.jpg|thumb|200px|Bütün İrqlərin Mifologiyası Cild 3 (Kelt) 441a]] '''Kelt mifologiyası''' kontinental və ada Keltlərin mifoloji inanclarıdır. Bu mifologiya onların Mərkəzi Avropadakı ilkin məskunlaşma bölgələrində (Alp dağlarının şimalında) inkişaf etmişdir. Sonrakı inkişaf Kelt tayfalarının eramızdan əvvəl I minilliyin ikinci yarısında Avropa qitəsinə və Britaniya adalarına yayılaraq yerli əhali ilə təmasa girməsi ilə baş vermişdir {{sfn|Шкунаев|1987|с=633}}. ==Ümumi məlumat== Keltlər qəbilə cəmiyyətinin qanunlarına uyğun yaşayırdılar. Onların mədəniyyəti əsrlər boyu ağızdan-ağıza ötürülən və bir qayda olaraq, həqiqətən də Kelt adları və adları kimi bir neçə versiyada qorunub saxlanılan əfsanə və ənənələrlə zəngin idi. Son zamanlar aparılan arxeoloji qazıntılar xalqın həyat tərzi və adət-ənənələri haqqında bilikləri genişləndirməyə kömək etmişdir. Əksər qədim xalqlar kimi, Keltlər də ölümdən sonrakı həyata inanırdılar və dəfn zamanı mərhumla birlikdə çoxlu məişət əşyaları qoyub getdilər: boşqablar, qablar, alətlər, silahlar, zinət əşyaları, hətta arabalar və atlı arabalar. [[Fayl:Drakslinga, Nordisk familjebok.png|thumb|300px|Kelt ornamenti]] Mifologiyanın mərkəzində ölüm qorxusunu azaldan və müharibələr zamanı cəsarət və fədakarlığı dəstəkləyən ruhların köçməsinə inam dayanırdı. Müharibə, xəstəlik və ya digər təhlükələr kimi ən çətin həyat vəziyyətlərində də insan qurbanları verilirdi. Kelt mifologiyası dünya ədəbiyyatına böyük təsir göstərmişdir. [[Vilyam Şekspir|Şekspir]], Vordsvort, Tennison və başqaları kimi bir çox yazıçılar Kukuleyn haqqında, [[Kral Artur]] haqqında, [[Tristan və İzolda]] məhəbbəti, Danu ilahəsinin tayfaları haqqında ən maraqlı əfsanələrdən ilhamlanaraq yaradılmışdır. == Panteon == [[Fayl:Le Pilier des Nautes 02.JPG|thumb|left|300px|Kelt tanrıları Esus (Ez) və "Tarvos Trigaranus" - "Paris qayıqçılarının bbidəsi"ndə (eramızın I əsri) təsvir edilmiş üç durnalı öküz. Üç müqəddəs durna və öküz motivinə İrlandiya mifologiyasında da rast gəlinir.]] Bütün Kelt dünyası üçün tanrılar panteonunun yenidən qurulması cəhdləri mübahisəlidir. Kelt tanrıları haqqında məlumatlar xronoloji və coğrafi baxımdan nadir hallarda müqayisə edilə bilər. Kontinental Keltlər panteonu (eləcə də Romadan əvvəlki Britaniyanın Keltləri) haqqında məlumatlar o qədər parçalıdır ki, onun strukturunu müəyyən etmək mümkün deyil. Birinci əsr Roma şairi Lukanın mətnindən və onun əsərləri haqqında orta əsr sxoliyasından (şərhlər) Esus (bu tanrıya qurban kəsmə üsulu ağacdan asılmışdı), ildırım tanrısı Taranis (ona qurbanlar yandırılırdı) və Teutatlar (ona qurbanlar suda və ya çəlləkdə boğulurdu) haqqında məlumatımız var. Bütün bu tanrılar Qallo-Roma obrazları və həsrləri arasında mövcuddur və onlara təqdim edilən qurbanların təbiəti Hind-Avropa xalqlarının mifologiyasına xas olan üçqat ölüm motivi ilə müqayisə aparmağa imkan verir. Kelt tanrılarının bir çox etnonimik adları məlumdur: Allobrox — Allobroxların tanrısı, Aramiklərin Aramo — , Vokontilərin ilahəsi Vokontia — və başqaları{{sfn|Шкунаев|1987|с=634}}. Romanlaşma prosesi zamanı bir çox Roma tanrıları yerli epitetlər alsalar da, yerli və Roma tanrılarının hər hansı bir eyniləşdirilməsindən danışmaq mümkün deyil: Kelt və Roma tanrılarının müəyyən xarici aspektləri arasında yalnız bir korrelyasiya (həmişə sabit deyil — yerli adlar tez-tez bir neçə Roma tanrısı ilə əlaqələndirilirdi) mövcud idi. Kontinental tanrıların bir çox adları ikonoqrafiya ilə dəstəklənməyən unikal abidələrdən məlumdur. İstisnalar arasında Qalliya Eponası, Sernunnos, Sucellus, Nantosvelta, Rosmerta və bir neçə başqası var. Britaniyada təxminən 40 yerli tanrı adı təsdiqlənib, lakin onların təxminən yarısı adlarından başqa heç nə məlum deyil. Britaniyanın Kelt xalqlarının bir sıra tanrılarının İrlandiya və Uels mifologiyasında açıq ekvivalentləri var: Nodens İrlandiya Nuadası, Brigantia Brigit, Maponus ("gənc") tanrısı isə Dagdanın oğlu İrlandiya ilahi fiquru Mac Oc ilə müqayisə edilə bilər. Bu tanrı, Qalliya Belenosları kimi, Apollonla əlaqələndirilirdi. Belenosa bənzər bir mövqe, görünür, İrlandiya qadın tanrısı Greine (İrlandiya grian sözündən, "günəş") ilə müqayisə edilə bilən Qalliya Qrannoları tərəfindən tutulmuşdu. Bəzi tanrılar yalnız ikonoqrafik materialla təmsil olunur (məsələn, üçüzlü və ya üçbaşlı tanrı, ilanlı tanrı, üç ana tanrıça qrupunun təsvirləri); tanrıların adları naməlum olaraq qalır. İrlandiya Kelt panteonu haqqında daha çox məlumat məlumdur və bu barədə məlumatlar ədəbi mənbələrdə qorunub saxlanılmışdır (xüsusən də "Moyturanın İkinci Döyüşü"ndə - Danu ilahəsi qəbilələri və Qoibniu ziyafəti haqqında, mərkəzi epizodu tanrının "aşağı cinlər" olan Fomorilərlə döyüşən tanrıları gücləndirmək üçün sehrli içki hazırlamasıdır). Çox geniş panteonlarında ən vacib tanrılar Danaan qəbilələrinə aiddir və onların bəzilərinin əsasən XI əsrin sonlarında formalaşmış və qədim mifologiyanın bir çox mövzularını və fərdi elementlərini özündə birləşdirən "Mabinogionun Dörd Budağı" rəvayətlərindən tanınan Don Uels ənənəsinin sözdə nəsilləri arasında oxşarları var. Beləliklə, Arianrodun oğlu Uels Lleu irland (və qolf) Luquna bənzəyir, irland ilahi dəmirçi Qoibniunun xarakteri Uels Qofannona, irland Lir oğlu Manannan Uelsli Llir oğlu Manavydana (Manannan kimi, “Don nəsillərindən” bir qədər ayrı dayanırdı) və s. uyğun gəlir. Yazılı mənbələr arasında Yuli Sezarın hekayəsi (Qalliya müharibəsi haqqında şərhlər, VI.16-18) mühüm rol oynayır və funksiyalarına görə qədim Kelt tanrılarının nisbətən tam siyahısını təqdim edir. Lakin o, onların Qalliya adlarından bəhs etmir, əksinə onları tamamilə Roma panteonunun nümayəndələri ilə eyniləşdirir. "Tanrılar arasında onlar ən çox Merkuriyə hörmət edirlər. Ən çox obraza sahibdir; Qalllar onu bütün sənətlərin ixtiraçısı və bütün yolların və cığırların bələdçisi hesab edirlər və onun sərvət və ticarət məsələlərində ən böyük gücə malik olduğuna inanırlar. Ondan sonra (onlar) Apollon, Mars, Yupiter və Minervaya (sehr edirlər). Bu tanrılara gəldikdə, Qallların digər xalqlarla demək olar ki, eyni inancları var: Apollon xəstəlikləri dəf edir, Minerva sənət və sənətkarlığın əsaslarını öyrədir, Yupiter göyləri idarə edir və Mars hərbi işlərə nəzarət edir."<ref>''Deorum maxime Mercurium colunt. Huius sunt plurima simulacra, hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem et Martem et Iovem et Minervam. de his eandem fere quam reliquae gentes habent opinionem: Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Iovem imperium caelestium tenere, Martem bella regere.'' (Commentarii de bello Gallico, VI. 17).</ref>. Burada Sezar həmçinin Druidlərə görə, Qallların törədiyi "Dağıdıcı"dan da bəhs edir. Bu təsnifata ciddi yanaşmaq lazımdır, Kelt və İtalo-Yunan mifologiyalarının dərindən əlaqəli olduğunu unutmamalıyıq. Qalliya fəthindən və onun Romalaşdırılmasından sonra iki panteonun birləşməsi prosesi başladı və bu proses mənalı idi. Qalliyalılar tanrıları üçün ikonoqrafik uyğunluq və funksiyaya əsasən Roma adlarını seçdilər (əsrlər sonra Avropadakı bütpərəstlər mifoloji fiqurları xristian müqəddəsləri ilə eyniləşdirdikləri kimi). Sezarın şərəfinə, o, çoxsaylı Kelt obrazlarından demək olar ki, bütün əsas mifoloji tipləri müəyyən edə bildi və bu tiplər sonradan Qallo-Romalılar tərəfindən onun təyin etdiyi Roma adları altında ehtiram edildi. Təbii ki, o, bəzi şeyləri qaçırdı. Bundan əlavə, birbaşa eyniləşdirmə Kelt mifologiyasının maraqlı xüsusiyyətlərini zəiflədir. Beləliklə, qədim Kelt (Qalliya və daha az dərəcədə Britaniya) tanrılarından danışarkən aşağıdakı adlar tez-tez xatırlanır: Taranis, Cernunnos, Esus, Teutates, Lugh, Belenus, Ogmius və Brigantia. Bundan əlavə, Kelt mifologiyasının fövqəltəbii varlıqlarını qeyd etmək lazımdır: divlər, leprekonlar və klurikanlar, pərilər, aquanalar, su atları və ya eç-uşkje (və onların müxtəlifliyi olan agisci), spriqqanlar, şelks və Buqul-Noz. Müasir Yeni Dövr mifologiyasında Kelt panteonundan olan alternativ tanrılar dəstinə, o cümlədən Luq, Briqantiya, Aanja və Erikyureyə əhəmiyyət və əhəmiyyət verilir. Bu alternativ tanrılar dəsti qədim Keltlər üçün əhəmiyyətinə deyil, mənəvi inkişaf yolundakı (və mənəvi istiqamət axtarmaq üçün Kelt mifologiyasına müraciət edən) müasir insanlar üçün qəbul edilən əhəmiyyətinə, eləcə də ibadətlərinin təhlükəsizliyinə əsaslanaraq tərtib edilmişdir (bu alternativ tanrılar dəsti yalnız qan qurbanlığı tələb etməyən tanrıları ehtiva edir). Xüsusilə, bu alternativ tanrı dəsti ilə müntəzəm mənəvi təmas "Yeni Dövr"ün mənəvi təlimlərinin "təbliğçilərindən" biri - Doreen Virtue tərəfindən "Baş Mələklər və Yüksələn Ustalar" (2004) kitabında tövsiyə olunur <ref>{{Книга|автор = Дорин Вирче|заглавие = Архангелы и вознесенные учителя|ответственный = Doreen Virtue|издание = |место = |издательство = Hay House|год = 2004|страницы = |страниц = |isbn = 1401900631|оригинал = Archangels and ascended masters}}</ref>. == Həmçinin bax == * [https://azlogos.eu/tuata-de-danann-nəzarətdən-cixan-siyasi-sifaris/ Tuata De Danann: Nəzarətdən çıxan siyasi sifariş] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Литература == === На русском языке === * ''Блейк Стив, Ллойд Скотт.'' Пендрагон. Король Артур: рождение легенды / Пер. с англ. Ю. Р. Соколова. — М.: [[Вече (издательство)|Вече]], 2006. — 352 с.: ил. — (Ключи от Авалона. Мегапроект — Terra Incognita). — ISBN 5-9533-1173-7. * ''Блейк Стив, Ллойд Скотт.'' Ключи от замка Грааля / Пер. с англ. Ю. Р. Соколова. — М.: [[Вече (издательство)|Вече]], 2006. — 384 с.: ил. — (Ключи от Авалона. Мегапроект — Terra Incognita). — ISBN 5-9533-1326-8. * ''Бондаренко Г. В.'' Мифология пространства древней Ирландии. — М.: Языки славянской культуры, 2003. — 416 с. — (Язык. Семиотика. Культура. Малая серия). — ISBN 5-94457-127-6. * ''Бондаренко Г. В.'' Мифы и общество Древней Ирландии. — М.: Языки славянской культуры, 2016. — 512 с. — ISBN 978-5-94457-270-7. * ''Бретонские легенды'' / Сост. и пер. А. Р. Мурадовой. — М.: Неолит, 2016. — 3-е изд. — 272 с. — ISBN 978-5-9906768-8-6. * ''Гальфрид Монмутский.'' История бриттов. Жизнь Мерлина / Сост. А. Д. Михайлов. — М.: Наука (издательство), 1984. — 288 с. — (Литературные памятники). * ''Дуан О.'' Кельты / Пер. с англ. А. В. Милосердовой. — М.: Мир книги, 2008. — 128 с.: ил. — (Мифы и легенды народов мира). — ISBN 978-5-486-01964-7. * ''Ирландские саги'' / Пер. с ирл. А. А. Смирнова. — Л.: Гослитиздат, 1961. — 3-е изд. — 298 с. * ''Ирландские и валлийские сказки'' / Пер. с англ. Н. В. Шерешевской. — М.: Гендальф-Мет, 1993. — 320 с.: ил. — ISBN 5-88044-022-2. * ''Калыгин, Виктор Павлович|Калыгин В. П.]]'' Этимологический словарь кельтских теонимов. — М.: Наука (издательство) , 2006. — 182 с. — ISBN 5-02-034377-3. * ''Кельтская мифология'' / Пер. с англ. С. Головой и А. Голова. — М.: Эксмо, 2004. — 640 с. — ISBN 5-699-01165-X. * ''Кельтские мифы.'' Валлийские сказания, Ирландские сказания / Пер. с англ. Л. И. Володарской. — Екатеринбург: У-Фактория. 2006. — 496 с. — (Bibliotheca Mythologica). — ISBN 5-9709-0219-5. * ''Коллис Джон.'' Кельты: истоки, история, миф / Пер. В. В. Эрлихмана. — М.: Вече (издательство), 2007. — 288 с. — (Ключи от Авалона. Мегапроект — Terra Incognita). — ISBN 978-5-9533-1855-6. * ''Король птиц.'' Ирландские сказки и легенды / Пер. с англ. Н. В. Шерешевской. — М.: КРУГ, Фонд И. Д. Сытина, Роскнига, 1993. — 144 с. — ISBN 5-87020-022-9. * ''Кэртин Джеремия.'' Легенды и мифы Ирландии / Пер. Л. А. Игоревского. — М.: ЗАО «[[Центрполиграф]]», 2008. — 224 с. — ISBN 978-5-9524-3878-1. * ''Легенды Зелёного острова.'' Ирландские саги / Пер. [[Смирнов, Александр Александрович (филолог)|А. А. Смирнова]]. Пред. [[Хелависа|Натальи О’Шей]]. Под ред. С. Э. Ласточкина. — М.: [[Вече (издательство)|Вече]], 2018. — 288 с. — (Всемирная история). — ISBN 978-5-4444-6696-4. * ''Лики Ирландии.'' Книга сказаний / Пер. с англ. С. В. Шабалова. — СПб.: Летний сад, 2001. — 286 с. — (Anima Celtica). — ISBN 5-94381-002-1. * ''Мабиногион.'' Легенды средневекового Уэльса / Пер. с валл. В. В. Эрлихмана. — М.: Аграф, 2002. — 2-е изд. — 416 с. — (Наследие кельтов. Источники). — ISBN 5-7784-0209-0. * ''Маккалох Джон Арнотт.'' Религия древних кельтов / Пер. с англ. С. П. Евтушенко. — М.: ЗАО «[[Центрполиграф]]», 2004. — 336 с. — ISBN 5-9524-1303-X. * ''Михайлова Т. А.'' Суибне-гельт зверь или демон, безумец или изгой. — М.: Аграф, 2001. — 448 с. — (Наследие кельтов. Исследования). — ISBN 5-7784-0184-1. * ''Олдхаус-Грин Миранда.'' Кельтская мифология / Пер. с англ. О. В. Чумичевой. — М.: [[Манн, Иванов и Фербер]], 2021. — 240 с. — ISBN 978-5-00169-430-4. * ''Память острова Мэн''. Книга сказаний / Пер. с англ. С. В. Шабалова. — СПб.: Летний сад, 2002. — 192 с. — (Anima Celtica). — ISBN 5-94381-071-4. * ''Плавание Святого Брендана.'' Средневековые предания о путешествиях, вечных странниках и появлении обитателей иных миров / Пер. с лат. и старофранц. Н. С. Горелова. — СПб.: Азбука-классика, 2002. — 320 с. — ISBN 5-352-00238-1. * ''Похищение Быка из Куальнге'' / Пер. с ирл. [[Шкунаев, Сергей Владимирович|С. В. Шкунаева]], Т. А. Михайловой, В. И. Швыряева. — М.: [[Наука (издательство)|Наука]], 1985. — 496 с. — ([[Литературные памятники]]). * ''Предания и мифы средневековой Ирландии'' / Сост., пер. [[Шкунаев, Сергей Владимирович|С. В. Шкунаева]]. — М.: [[Издательство Московского университета|Изд-во МГУ]], 1991. — 284 с. — (Университетская библиотека). — ISBN 5-211-00885-5. * ''Предания кельтов Бретани'' / Пер. [[Мурадова, Анна Романовна|А. Р. Мурадовой]]. — М.: Менеджер, 2001. — 2-е изд. — 320 с. — (Легенды, предания и сказки народов Европы). — ISBN 5-8346-0082-4. * ''Рис Алвин, Рис Бринли.'' Наследие кельтов. Древняя традиция в Ирландии и Уэльсе / Пер. с англ. Т. А. Михайловой. — М.: Энигма, 1999. — 480 с. — (История духовной культуры). — ISBN 0-500-27039-2. * ''Роллестон Томас.'' Мифы, легенды и предания кельтов / Пер. с англ. Е. В. Глушко. — М.: ЗАО «[[Центрполиграф]]», 2004. — 349 с. — ISBN 5-9524-1063-4. * ''Саги об уладах'' / Пер. с ирл. Т. А. Михайловой, [[Шкунаев, Сергей Владимирович|С. В. Шкунаева]], Н. Ю. Чехонадской, [[О’Шей, Наталья Андреевна|Н. А. Николаевой]]. — М.: Аграф, 2004. — 640 с. — (Наследие кельтов. Источники). — ISBN 5-7784-0270-8. * ''Сказания красного дракона.'' Волшебные сказки и предания кельтов / Под. ред. А. В. Платова. — М.: Менеджер, 1996. — 416 с. — ISBN 5-87457-036-5. * ''Сказки Британских островов:'' В 2-х тт. — Т. 1. Ирландские сказки. Валлийские сказки / Пер. с англ. Н. В. Шерешевской. — М.: Изд-во им. Сабашниковых, 1992. — 256 с. — ISBN 5-8242-0009-2. * ''Спенс Льюис.'' Тайны древних бриттов / Пер. с англ. Н. М. Забилотского. — М.: Вече, 2007. — 272 с.: ил. — (Ключи от Авалона. Мегапроект — Terra Incognita). — ISBN 978-5-9533-2148-8. * ''Стефенс Джеймс.'' Пять королевств Ирландии: битвы, любовь и странствия ирландских вождей и героев / Пер. с англ. В. Фирсова, С. Ермакова, Л. Колотушкина. — М.: Менеджер, 1998. — 224 с. — ISBN 5-87457-128-0. * ''Уильямс Марк.'' Кельты. Мифология, сформировавшая наше сознание / Пер. с англ. О. В. Чумичевой. — М.: [[Манн, Иванов и Фербер]], 2023. — 288 с. — (Мифология, сформировавшая наше сознание). — ISBN 978-5-00195-816-1. * ''Хроника бриттов.'' Книга сказаний / Пер. с англ. С. В. Шабалова. — СПб.: Летний сад, 2005. — 208 с. — (Anima Celtica). — ISBN 5-94381-093-5. * ''Чудесное плавание Брана''. По мотивам кельтских преданий / Пер. с англ. Е. В. Перехвальской. — М.: [[Терра (издательство)|Терра]], 1996. — 480 с.: ил. — (UNICORNIS). — ISBN 5-300-00359-X. * ''[[Широкова, Надежда Сергеевна|Широкова Н. С.]]'' Культура кельтов и нордическая традиция античности. — СПб.: Евразия, 2000. — 352 с.: ил. — (Barbaricum). — ISBN 5-8071-0046-8. * ''[[Широкова, Надежда Сергеевна|Широкова Н. С.]]'' Мифы кельтских народов — М.: Астрель; [[АСТ (издательство)|ООО «АСТ»]]; ООО «Транзиткнига», 2005. — 432 с.: ил. — (Мифы народов мира). — ISBN 5-17-019444-7, ISBN 5-271-08709-3, ISBN 5-9578-0397-9. * {{статья|автор=[[Шкунаев, Сергей Владимирович|Шкунаев С. В.]] |заглавие=Кельтская мифология |автор издания= | ссылка=http://www.mifinarodov.com/k/keltskaya-mifologiya.html |издание=[[Мифы народов мира (энциклопедия)|Мифы народов мира]] |ответственный =Гл. ред. С. А. Токарев |место =М. |издательство = [[Советская энциклопедия]] |год=1987 |том=1: А–К |номер = |страницы=633–637 |страниц=671 |серия= |isbn= |ref=Шкунаев}} * ''Шотландская старина.'' Книга сказаний / Пер. с англ. С. В. Шабалова. — СПб.: Летний сад, 2001. — 256 с. — (Anima Celtica). — ISBN 5-94381-040-4. === Зарубежная === * Celtic Mythology. Geddes & Grosset, [[2002]]. * Fontes historiae religionis Celticae, hrsg. v. J. Zwicker, [Bd 1-2], Bonn, 1934-35 * The [[Мабиногион|Mabinogian]], trans. G. Jones, T. Jones, L., [[1950]] * Troedd Ynys Pridein. The Triads of Britain, ed. by R. Bromwich, Cardiff, 1961 (фрагменты на рус. яз. в кн.: Легенды о Тристане и Изольде, М., 1976) * D’Arbois de Jubainville Н., Le cycle mythologique irlandais et la mythologie celtique, P., 1884 * Нamel A. G. van, Aspects of Celtic mythology, L., 1935 * Sjoestedt-Jonval M.-L., Dieux et héros des celtes, P., 1940 * O’Rahilly T. F., Early Irish history and mythology, Dublin, 1946 * Murphy G., Saga and myth in ancient Ireland, Dublin, 1955 * Duval P. М., Les dieux de la Gaule, P., 1957 * Marx J., Les littératures seltiques, P., 1969 * Le Roux F., Les Druides, P., 1961 * Vries J. de, Keltische Religion, Stuttg., 1961 * Rees A., Rees В., Celtic heritage, L., 1961 == Mənbə == * [http://godsbay.ru/celts/index.html Кельтская мифология. Энциклопедия мифологии древнего мира.] * [http://mith.ru/treasury/fantasy/fitz/index.htm Кельты:] исследования эпоса, рассказы о древностях, мифы в картинах Дж. Фицпатрика * [https://web.archive.org/web/20060904010805/http://www.cybersamurai.net/Mythology/CelticMyth.htm CyberSamurai Encyclopedia of Celtic Mythology ]{{ref|en}} [[Kateqoriya:Mifologiya]] [[Kateqoriya:Folklor]] 4h7fne7eew8dfn9v6ywn2t8mcyfjnxb 0 992937 8985161 8985120 2026-07-01T12:04:53Z Padarli73 328404 8985161 wikitext text/x-wiki {{Alim |piktoqram = |adı = Andrey Lvoviç Toporkov |orijinal adı = {{dil-ru|Андрей Львович Топорков}} |digər adı = |şəkil = Toporkov AV.jpg |şəklin ölçüsü = 300px |şəklin izahı = |doğum tarixi = 15 mart 1958<ref>Library of Congress Authorities (англ.) — Library of Congress</ref> |doğum yeri = {{bayraq|SSRİ}} <br>{{bayraq|Rusiya}} [[Sankt-Peterburq|Leninqrad]] |vəfat tarixi = |vəfat yeri = |vəfat səbəbi = |dəfn yeri = |vətəndaşlığı = {{bayraq|SSRİ}} <br>{{bayraq|Rusiya}} |milliyyəti = |elm sahəsi = [[Folklorşünaslıq|folklorşünas]]<br> [[Ədəbiyyatşünaslıq|ədəbiyyatşünas]]<br> [[Etnoqrafiya|etnoqraf]] |elmi dərəcəsi = [[Filologiya elmləri doktoru]] |elmi adı = [[Professor]], [[Rusiya Elmlər Akademiyası|Rusiya Elmlər Akademiyasının]] [[Müxbir üzv|müxbir üzvü]] (2006) |iş yeri = Rusiya Dövlət Humanitar Elmlər Universiteti (RSUH)<br>[[Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutu|Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutu]] |alma-mater = A.İ.Herzen adına Leninqrad Dövlət Pedaqoji İnstitutu |təhsili = |elmi rəhbəri = |tanınmış yetirmələri = Mixail Dmitrieviç Alekseevski |tanınır = |mühüm layihələri = |üzvlüyü = |mükafatları = |imzası = |saytı = |vikianbar = }} '''Andrey Lvoviç Toporkov''' ({{dil-ru|Андрей Львович Топорков}}; {{DVTY}})—Rus folklorşünası, ədəbiyyatşünası və etnoqraf. Filologiya elmləri doktoru, professor, Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (2006). ==Həyatı== A. İ. Herzen adına Leninqrad Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Rus dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirib. Məktəbdə rus dili və ədəbiyyatı müəllimi (1980-1983), Elmlər Akademiyası Kitabxanasında kitabxanaçı (1983-1984) və Leninqrad Vilayəti Muzeyləri Assosiasiyası Direktorluğunda kitabxanaçı və elmi işçi (1985-1989) vəzifələrində çalışıb. Tarix üzrə fəlsəfə doktoru (1986, "Polesiyanın ritual və inanclarında məişət əşyaları (XIX - XX əsrin əvvəlləri)" dissertasiyası) və filologiya üzrə doktor (1998, "XIX əsrin rus filologiya elmində mifoloji nəzəriyyələr" dissertasiyası). 1989-cu ilin dekabr ayından [[Rusiya Elmlər Akademiyası|Rusiya Elmlər Akademiyasının Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunda]] çalışır. 1993-cü ildən 2019-cu ilə qədər Rusiya Dövlət Humanitar Elmlər Universitetində dərs deyib, 2006-cı ildən isə professordur. [[Sankt-Peterburq|Sankt-Peterburqdakı]] Avropa Universitetinin Etnologiya fakültəsində dərs deyib.<ref>{{Cite web|url=http://www.eu.spb.ru/ethno/staff/staff_ach.htm|title=Архив приглашений|website=web.archive.org|date=2002-01-25|access-date=2025-04-18|archive-date=2002-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20020125194613/http://www.eu.spb.ru/ethno/staff/staff_ach.htm|url-status=bot: unknown}}</ref>. 25 may 2006-cı ildən Rusiya Elmlər Akademiyasının Tarix və Filologiya Elmləri (Ədəbi Tənqid) şöbəsində [[Müxbir üzv|müxbir üzvüdür.]] Akademik N.İ.Tolstoyun rəhbərlik etdiyi Polesye ekspedisiyalarında iştirak edib. 2003-cü ildən 2011-ci ilə qədər [[Podolski Tovtrı Milli Parkı|Pudojski]] və Vyteqorski rayonları.<ref>{{Cite web |url=http://cmb.rsuh.ru/section.html?id=3569 |title=Этнологическая экспедиция ЦМБ — РГГУ.РУ |access-date=2008-01-02 |archive-date=2008-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080130053720/http://cmb.rsuh.ru/section.html?id=3569 |url-status=live }}</ref>. O, [[Fulbrayt proqramı|Fulbrayt]] təqaüdçüsüdür. "XV-XVII əsrlərin rus əlyazma ənənəsində sui-qəsdlər" (2008) monoqrafiyasına görə P. Q. Boqatırev mükafatına layiq görülüb. ==Elmi fəaliyyəti== A. L. Toporkov [[Rusiya Elmlər Akademiyası |Rusiya Elmlər Akademiyasının A. M. Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunun (Moskva)]] baş elmi işçisi, slavyan folkloru, filologiya tarixi və rus ədəbiyyatı üzrə mütəxəssisdir. O, "XIX əsrin rus filologiyasında mif nəzəriyyəsi" (1997) monoqrafiyasında rus folklorşünaslığının banilərinin əsərlərinin yeni təfsirini təklif etmişdir. Bu yanaşma A. A. Potebnya, A. N. Afanasyev, [[Georgi Fedotov]], D. K. Zelenin və [[Fyodor Buslayev|Fyodor Buslayevin]] əsərlərinin A. L. Toporkovun redaktə etdiyi elmi nəşrlərində daha da inkişaf etdirilmişdir. Onun redaktorluğu ilə aşağıdakı arxiv materialları dərc edilmişdir: "XVII-XVIII əsrlərdə Rusiyada rədd edilmiş oxu" (2002), "XVII-XIX əsrin birinci yarısının əlyazma mənbələrindən rus tilsimləri" (2007). (2010), "Rus Folklorşünaslığının Naməlum Səhifələri" (2015). "Etiketin Mənşəyində: Etnoqrafik Esselər" (Leninqrad, 1990, həmmüəllif), "XV-XIX əsrlərin Rus Əlyazma Ənənəsindəki Sehrlər: Tarix, Simvolizm, Poetika" (Moskva, 2005), "Vyaçeslav İvanovun "Tsareviç Svetomirin Nağılı"nın mənbələri: Qədim və Orta Əsrlər Ədəbiyyatı və Folkloru" (2012) və "Şərqi Slavyan Sehrləri: Süjet və Motivlərin Funksional İndeksi üçün Materiallar. Annotasiyalı Biblioqrafiya" (2014, həmmüəllif) daxil olmaqla 500-dən çox əsərin müəllifidir. Slavyanların Milli Komitəsinin üzvü. "Rus Ədəbiyyatı", "Studia Litterarum: Ədəbiyyatşünaslıq", "Ədəbiyyat Faktı" və "İnkantatio" jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür. ==Əsas nəşrləri== {{refbegin|2}} === Sehr və ovsun ənənəsi === * [http://ethnomap.karelia.ru/charm_source.shtml База данных «Этнография и фольклор Олонецкой и Архангельской губерний»] (Заговоры) * [https://www.academia.edu/45108489 Сисиниева легенда в фольклорных и рукописных традициях Ближнего Востока, Балкан и Восточной Европы] / Отв. ред. А. Л. Топорков. М.: Индрик, 2017. 856 с. * [https://publications.hse.ru/mirror/pubs/share//direct/213265286 Введение] // Сисиниева легенда в фольклорных и рукописных традициях Ближнего Востока, Балкан и Восточной Европы. — {{М.}}: Индрик, 2017. — С. 13—28 (совм. с А. К. Лявданским). * [https://www.academia.edu/9334877 Восточнославянские заговоры]: Материалы к функциональному указателю сюжетов и мотивов. Аннотированная библиография / Авторы-составители Т. А. Агапкина, А. Л. Топорков. — {{М.}}: «Индрик», 2014. — 320 с. * [https://www.academia.edu/11234938 Отреченное чтение в России XVII—XVIII веков] / Отв. ред. А. Л. Топорков, А. А. Турилов. — {{М.}}: Индрик, 2002. — 584 с. * [https://www.academia.edu/27009416 Полесские заговоры] (в записях 1970—1990-х гг.) / Сост., подг. текстов и коммент. Т. А. Агапкиной, Е. Е. Левкиевской, А. Л. Топоркова. — {{М.}}: Индрик (издательство), 2003. — 752 с. * [https://www.academia.edu/5268680 Заговоры в русской рукописной традиции XV—XIX вв.: История, символика, поэтика]. — {{М.}}, 2005. — 478 с. * [https://www.academia.edu/5208518 Русские заговоры из рукописных источников XVII — первой половины XIX в.] / Сост., подг. текстов, статьи и коммент. А. Л. Топоркова. — {{М.}}: Индрик, 2010. — 832 с. * [https://www.academia.edu/26471662 Заговорные тексты в структурном и сравнительном освещении]. Материалы конференции Комиссии по вербальной магии Международного общества по изучению фольклорных нарративов. 27—29 октября 2011 года, Москва / Редколлегия: Т. А. Михайлова, Дж. Ропер, А. Л. Топорков, Д. С. Николаев. — {{М.}}: ПРОБЕЛ-2000, 2011. — 222 с. (Charms, Charmers and Charming.) * [https://www.academia.edu/5268605 К реконструкции праславянских заговоров] // Фольклор и этнография: Проблемы реконструкции фактов традиционной культуры. — {{Л.}}: Наука, 1990. — С. 68—75 (Соавт.: Т. А. Агапкина}. * [https://inslav.ru/sites/default/files/zhs-1999-1.pdf Указатели славянских заговоров] // Живая старина. — 1999. — № 1. — С. 52—54. * [http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/2002_Priznakovoe_prostranstvo_kultury.pdf Эпитеты в Олонецком сборнике заговоров XVII в.] // Признаковое пространство культуры. — {{М.}}, 2002. — С. 338—376. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov6.htm О рукописи Г. Д. Книголюбова; Заговоры из сборника Г. Д. Книголюбова] // Рукописи, которых не было: Подделки в области славянского фольклора / Изд. подг. А. Л. Топорков, Т. Г. Иванова, Л. П. Лаптева, Е. Е. Левкиевская. — {{М.}}: Ладомир, 2002. — C. 352—389. * [http://www.rastko.rs/projekti/etnoling/delo/12027 Любовные заговоры славянских народов в компаративном отношении] // Письменность, литература и фольклор славянских народов: XIV Международный съезд славистов. Охрид, 10—16 сентября 2008 г. Доклады российской делегации. — {{М.}}, 2008. — С. 484—502. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/agapkinatoporkov1.htm Указатели заговоров: проблемы и перспективы] // Традиционная культура. — 2007. — № 2. — С. 59—73 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [http://www.rastko.rs/projekti/etnoling/delo/12025 Русская языковая метафора в вербальной магии и лирической поэзии]// Русский язык в странах СНГ и Балтии. Международная научная конференция. Москва, 22—23 октября 2007 г. — {{М.}}, 2007. — С. 430—440. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/010/10_04_toporkov.pdf К 100-летию со дня выхода в свет книги В. Мансикки «Über russische Zauberformeln mit Berücksichtigung der Blut- und Verrenkungssegen»] // Антропологический форум. — 2009. — № 10. — С. 279—296. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov7.htm Белорусские версии Второго Мерзебургского заговора] // Магия формулы. Материалы круглого стола. — {{М.}}, 2009. — С. 3—14 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov1.pdf «Вначале было Слово…»: между религией и магией]// Forma formans. Studi in onore di Boris Uspenskij / a cura di Sergio Bertolissi e Roberta Salvatore. — Napoli, 2010. — P. 219—229. * [http://illhportal.krc.karelia.ru/publ.php?plang=r&id=5876 Параллели между русскими заговорами XVII века и карело-финскими эпическими песнями] // «Калевала» в контексте региональной и мировой культуры: Материалы Международной конференции, посвященной 160-летию полного издания «Калевалы». — Петрозаводск, 2010. — С. 138—147. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/016online/kuznetsova_toporkov.pdf Международная конференция «Заговорные тексты в структурном и сравнительном освещении»] // Антропологический форум. — 2012. — № 16 Online. — C. 356—369 (совм. с Е. П. Кузнецовой) * [https://www.academia.edu/7271420/_ «Где-то что-то есть»]: знахарка из Андомы о жизни, о вере и об опыте целительства // О своей земле, своей вере, настоящем и пережитом в России XX—XXI вв. (к изучению биографического и религиозного нарратива) / Под ред. Е. Б. Смилянской. — {{М.}}: «Индрик», 2012. — С. 235—260 (в соавт. с Е. В. Публичук). * [https://independent.academia.edu/AndreyToporkov?notification_code=EfKY2lTx Иконографический сюжет «Архангел Михаил побивает трясовиц»]: генезис, история и социальное функционирование // In Umbra: Демонология как семиотическая система. Альманах. Вып. 1 / Сост. и отв. ред. [[Антонов, Дмитрий Игоревич (историк)|Д. И. Антонов]], О. Б. Христофорова. — {{М.}}: РГГУ, 2012. — С. 247—289. * [https://www.academia.edu/7271108/_ Охотничьи заговоры на порчу оружия у восточных славян] // Ethnolinguistica Slavica. К 90-летию академика Никиты Ильича Толстого. — {{М.}}, 2013. — С. 234—252. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/019online/toporkov.pdf Международная конференция «Заговоры на бумаге, заговоры в действии»] // Антропологический форум. — 2013. — № 19 Online. — С. 427—434. * [https://www.academia.edu/7271081/_ Ворон в русских заговорах: между мифологией, фольклором и книжностью] // Slavica Svetlanica. Язык и картина мира. — {{М.}}, 2013. — C. 273—281. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/2014_demonology3.pdf Иродовы дочери трясавицы] в русских заговорах и литературной традиции // Демонология как семиотическая система. Москва, РГГУ. 15—17 мая 2014 г. — {{М.}}, 2014. — С. 100—102. * [https://www.academia.edu/9878844/ «В наших Сказаниях не все то помещено, что известно в селениях»] (Фольклорные записи из архивного собрания И. П. Сахарова) // Традиционная культура. — 2014. — № 4. — C. 141—154. * [https://www.academia.edu/11780963 Русские заговоры против вражеского меча] // О вере и суевериях: сборник статей в честь Е. Б. Смилянской / ф-т истории НИУ ВШЭ; сост. В. Е. Борисов; отв. ред. Д. И. Антонов. — М.: Индрик, 2014. — С. 15—26. * [https://www.academia.edu/17912173/ «Лежит доска, на ней тоска»]: Тоска в любовных заговорах // Русская речь. — 2015. — № 3. — С. 114—120. * [https://www.academia.edu/22937331/ Опыт систематизации русских охотничьих и рыболовецких заговоров]: от ранних записей к современности (XVII—XX вв.). Приложение. Указатель охотничьих заговоров восточных славян // Фольклор: Ранние записи. — М., 2015. — С. 437—458. * [http://kizhi.karelia.ru/library/ryabininskie-chteniya-2015/1590.html Репертуар и формулы олонецких заговоров] (статистические и диахронические аспекты) // Рябининские чтения—2015: Материалы VII конференции по изучению и актуализации культурного наследия Русского Севера). Петрозаводск, 2015. С. 415—418. * [https://www.academia.edu/26026993 База данных «Заговоры Олонецкой и Архангельской губерний»]: исследовательские перспективы // Региональные исследования в фольклористике и этнолингвистике — проблемы и перспективы. Сборник статей / Отв. ред. М. В. Ахметова. — М., 2015. — С. 183—201. * [https://www.academia.edu/25210382/ Воинские заговоры из «Тихого Дона»]: источники, структура, функции // Мир Шолохова. — 2016. № 1(5). — С. 7—40. * [https://www.academia.edu/37681096/RL_93_94_2017_Toporkov_versie_DEF Заговоры от вражеского оружия в контексте фольклорных фальсификаций И. П. Сахарова] // Russian Literature. — 2017. — № 93/94. — С. 103—130. * [http://onomastics.ru/sites/default/files/doi/10.15826/vopr_onom.2018.15.1.005.pdf Ономастикон Олонецкого сборника заговоров XVII века] // Вопросы ономастики. — 2018. — Т. 15. — № 1. — С. 115—133. * [https://www.academia.edu/39140690 Ритуалы и верования Обонежья XVII века] (По материалам Олонецкого сборника заговоров) // Фольклор. Традиция и эксперимент. — М., 2018. — С. 101—128. === Mənəvi şeirlər === * [http://indrik.ru/collection/all/product/fedotov-g-stikhi-dukhovnye-russkaya-narodnaya-vera-po-dukhovnym-stikham Г. Федотов. Стихи духовные]. Русская народная вера по духовным стихам / Отв. редактор А. Л. Топорков; Комм. и подг. текста А. Л. Топоркова. — М.: Прогресс, Гнозис, 1991. — 192 с. * [https://www.academia.edu/22938344/ Духовные стихи в русской литературе] первой трети XX века // Русская литература. — 2015. — № 1. С. 5—29. === Uşaq folkloru === * Страшные истории и пародии на них // Школьный быт и фольклор. — Таллин, 1992. — Т. 1. — С. 86—99. * [http://magazines.gorky.media/nlo/2000/45/topork.html Детские секреты в научном освещении (Обзор современной литературы по детскому фольклору)] // НЛО. — 2000. — № 45. * [https://www.academia.edu/5268611 Пиковая дама в детском фольклоре] // Русский школьный фольклор: От «вызываний» Пиковой дамы до семейных рассказов. — {{М.}}, Ладомир; АСТ, 1998. — С. 15—55. * [https://www.academia.edu/5268602 Заумь в детской поэзии] // Там же. — С. 578—604. === Xalq mədəniyyətinin simvolizmi === * [https://russkayarech.ru/ru/archive/1985-1/121-123 Почему «решетом свету наношено»?] // Русская речь. — 1985. № 1. — С. 121—123. * {{Статья |заглавие = Откуда у Бабы-Яги ступа? |ссылка = http://halkidon2006.orthodoxy.ru/Kultura_Iskusstvo/A_L_Toporkov_Otkuda_u_Baby-Yagi_stupa.htm |издание = Русская речь (журнал РАН) |тип = журнал |год = 1989 |месяц = Июль—Август |номер = 4 |страницы = 126—130 |ref = Откуда у Бабы-Яги ступа? |archive-url = https://web.archive.org/web/20170810171652/http://halkidon2006.orthodoxy.ru/Kultura_Iskusstvo/A_L_Toporkov_Otkuda_u_Baby-Yagi_stupa.htm |archive-date = 2017-08-10 }}<small>(4.03.2016)</small> * Символика и ритуальные функции предметов материальной культуры // Этнографическое изучение знаковых средств культуры. — {{Л.}}, 1989. — С. 89—101. * [https://vk.com/doc215827073_419196033?hash=7d21b84a27c7680b17&dl=ad4ffea704 Домашняя утварь в поверьях и обрядах Полесья] // Этнокультурные традиции русского сельского населения XIX — начала XX в., — M., 1990. — С. 67—135. * [https://vk.com/doc215827073_419196002?hash=5ef4016a3bed2f6271&dl=e488ab8cbd Перепекание детей в ритуалах и сказках восточных славян] // Фольклор и этнографическая действительность. — {{СПб.}}, 1992. — С. 114—118. * [https://www.academia.edu/26803196 Горшок] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 1995. — Т. 1. — С. 526—530. * [https://www.academia.edu/26829390 Дежа] // [[СДЭС|Славянские древности: Этнолингвистический словарь]]. — {{М.}}, 1999. — Т. 2. — С. 45—49. * [https://www.academia.edu/26779096 Земля] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}: Международ. отношения, 1999. — Т. 2. — С. 315—321 (в соавт. с О. В. Беловой, Л. Н. Виноградовой). * [https://www.academia.edu/26854780 Еда] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 1999. — Т. 2. — С. 176—178. * Дитя на выпекании // Родина. — 2001. — № 8. — С. 96—99. * [https://www.academia.edu/26868431 Ложка] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2004. — Т. 3. — С. 129—134. * [https://www.academia.edu/26546590 Печь] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2009. — Т. 4. — С. 39—44. * [https://www.academia.edu/26754668 Решето] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2009. — Т. 4. — С. 432—437. * [https://www.academia.edu/26890916 Стол] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2012. — Т. 5. — С. 165—170. * Тоска // Там же. — С. 296—298. === Rus mədəniyyətində Eros === * Эротика в русском фольклоре // Русский эротический фольклор: Песни. Обряды и обрядовый фольклор. Народный театр. Заговоры. Загадки. Частушки / Сост. А. Л. Топорков. — {{М.}}, 1995. — С. 5—18. * [https://www.academia.edu/10364342/ Русский эротический фольклор]: Песни. Обряды и обрядовый фольклор. Народный театр. Заговоры. Загадки. Частушки / Сост. А. Л. Топорков. — {{М.}}, 1995. * [https://www.academia.edu/26571974/ Секс и эротика в русской традиционной культуре] / Сост. А. Л. Топорков. — {{М.}}, 1996. — 534 с. * [https://www.academia.edu/26604195/ Эрос и порнография в русской культуре] / Под ред. М. Левитта и А. Топоркова. — {{М.}}, 1999. — 700 с. * Малоизвестные источники по славянской этносоциологии (конец XIX — начало XX в.) // Этнические стереотипы мужского и женского поведения. — {{СПб.}}, 1991. — С. 307—318. * [https://www.academia.edu/26515046 Ритуальное обнажение] в народной культуре славян // Мифология и повседневность: Гендерный подход в антропологических дисциплинах. — {{СПб.}}, 2001 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [https://www.academia.edu/26727891 Любовная магия] // Славянские древности. — {{М.}}, 2004. — Т. 3. — С. 154—158. * [https://www.academia.edu/26443287 Нагота] // Славянские древности. Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2004. — Т. 3. С. 355—359 (в соавт. с Т. А. Агапкиной, М. М. Валенцовой). * [https://www.academia.edu/26230908 Целовать] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2012. — Т. 5. — С. 482—485. === Xalq pravoslavlığı və bütpərəstlik (paganizm) === * [https://www.academia.edu/5268551 Материалы по славянскому язычеству (культ матери-сырой земли в дер. Присно)] // Древнерусская литература: Источниковедение. — {{Л.}}, 1984. — С. 222—233. * [http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/SBF-1986.pdf К проблеме этнографического контекста календарных песен] // Славянский и балканский фольклор: Духовная культура Полесья на общеславянском фоне. — {{М.}}: Наука, 1986. — С. 76—88 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/SBF-1989.pdf Воробьиная (рябиновая) ночь в языке и поверьях восточных славян] // Славянский и балканский фольклор, 1989. — С. 230—253 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [https://www.academia.edu/5268594 Материалы по славянскому язычеству (древнерусские свидетельства о почитании деревьев)] // Литература Древней Руси: Источниковедение. — {{Л.}}: Наука, 1988. — С. 224—235 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [https://www.academia.edu/5268599 Давній украінський обряд i пов’язана з ним пісня] // Народна творчість та етнографія. — 1989. — № 4. — С. 8—13 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [https://www.academia.edu/5268609 Народное православие и язычество Полесья] // Язычество восточных славян. — {{Л.}}, 1990 (в соавт. с С. Н. Оболенской). * [https://www.academia.edu/5268612 Чур меня!] // Рус. речь. — 1991. — № 1. — С. 68 — 75. * {{Книга |заглавие = Славянская мифология : Энциклопедический словарь |часть = Битье посуды; Голова; Гончар; Горшок; Дежа; Еда; Кабинетная мифология; Кукиш; Ложка; Мост; Нагота (в соавт. С Т. А. Агапкиной); Нож; Огонь; Окно; Переправа; Печь; Питье; Пожар; Порог; Поцелуй; Прощание; Река; Рука; Свет; Сердце; Сито; Смотреть; Солнце; Стол; Ступа и пест; Хлеб; Хлеб-соль |издание = 2-е изд., испр. и доп |место = М. |издательство = Международные отношения (издательство) |год = 2002 |страниц = 510 |ref = Топорков }} * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/007/07_11_reviews_k.pdf Что можно найти в бане, отправившись туда в полночь?] (По поводу книги Вильяма Фрэнсиса Райана «Баня в полночь: Исторический обзор магии и гаданий в России» / Пер. С англ. — {{М.}}: Новое литературное обозрение (издательство)|Новое литературное обозрение, 2006. — 720 с.; ил.) // Антропологический форум. — 2007. — № 7. С. 351—371. * [https://www.academia.edu/7271212/_ Мифологический образ дерева, растущего из женского тела] // Славянский и балканский фольклор. Виноградье. — {{М.}}, 2011. — Вып. 11. — С. 305—314. * [https://www.academia.edu/26083066 «Прожила как в мельничном колесе, вот таку жись»]: записи мифологической и биографической прозы из с. Тихманьга // О своей земле, своей вере, настоящем и пережитом в России XX—XXI вв. (к изучению биографического и религиозного нарратива) / Под ред. Е. Б. Смилянской. — {{М.}}: «Индрик», 2012. — С. 261—328 (в соавт. с А. Б. Ипполитовой). === Etiket=== * У истоков этикета: Этногр. очерки. — {{Л.}}, 1990. — 165 с. (в соавторстве с А. К. Байбуриным). * На кудыкину гору // Рус. речь. — 1990. — № 3. — С. 141—144. * Происхождение элементов застольного этикета у славян // Этнические стереотипы поведения. — {{Л.}}, 1985. — С. 223—242. * Структура и функции сельского застольного этикета у восточных славян // Этнознаковые функции культуры. — {{М.}}, 1991. — С. 190—203. * Суеверные приметы и мифология повседневности // Мифология и повседневность: Мат-лы науч. конф. 18—20 февраля 1998 года. — {{СПб.}}, 1998. — С. 32—42. * [https://www.academia.edu/26491943 Пьянство] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2009. — Т. 4. — С. 377—382. === Folklorşünaslığın tarixi === * [https://www.academia.edu/35432207 Даль Владимир Иванович] // Русские фольклористы. Биобиблиографический словарь. XVIII—XIX вв. — {{СПб.}}, 2017. — Т. 2: Д—Кошурников. — С. 3—14. * [https://www.academia.edu/35449926 Котляревский Александр Александрович] // Там же. — С. 742—748. * [https://www.academia.edu/31614257 Афанасьев Александр Николаевич] // Русские фольклористы. Биобиблиографический словарь. XVIII—XIX вв.: В 5 т. / Под ред. Т. Г. Ивановой. — {{СПб.}}: Дмитрий Буланин, 2016. — Т. 1: А—Г. — С. 174—185. * [https://www.academia.edu/31635332 Буслаев Федор Иванович] // Там же. — С. 496—508. * [https://www.academia.edu/31582633 Ветухов Алексей Васильевич] // Там же. — С. 623—630. * [https://www.academia.edu/37649431 Неизвестные страницы русской фольклористики] / Отв. ред. чл.-корр. РАН А. Л. Топорков. — {{М.}}: «Индрик», 2015. — 576 с. * [https://www.academia.edu/22853775/ Русские формалисты и изучение фольклора] // Там же. — С. 38—55. * [https://www.academia.edu/22854029/ Фольклорные темы на заседаниях Московского лингвистического кружка] (вступительная статья и подготовка текста А. Л. Топоркова; комментарии А. Л. Топоркова и А. А. Панченко) // Там же. — С. 56—141. * [http://indrik.ru/collection/all/product/toporkov-a-l-teoriya-mifa-v-russkoj-filologicheskoj-nauke-xix-veka Теория мифа в русской филологической науке XIX века]. — {{М.}}: Индрик, 1997. * [http://lib.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=wDCTVA_qR_s%3d&tabid=2018 Русские фольклористы: Биобиблиографический словарь. Пробный выпуск] / Отв. ред. Т. Г. Иванова и А. Л. Топорков. — {{М.}}: ПРОБЕЛ-2000, 2010. — 240 с. * [https://www.academia.edu/26673594 А. А. Потебня. Слово и миф] / Отв. ред. А. К. Байбурин; Составление, подготовка текста и примечания А. Л. Топоркова. — {{М.}}: Правда, 1989. — 623 с. * [http://verigi.ru/?book=217#.Vw_hqDFF9UU Д. К. Зеленин. Избранные труды. Статьи по духовной культуре. 1901—1913] / Отв. редактор и составитель А. Л. Топорков; Вступ. ст. Н. И. Толстого; Подг. текста, сост. указателей Т. А. Агапкиной; Коммент. Т. А. Агапкиной, Л. Н. Виноградовой и др. — {{М.}}: Индрик, 1994. — 400 с. * Е. Н. Елеонская. Сказка, заговор и колдовство в России]. Сб. трудов / Отв. редактор А. Л. Топорков; Сост. и вступ. ст. Л. Н. Виноградовой; Подг. текста Л. Н. Виноградовой, Н. А. Пшеницыной; Коммент. Л. Н. Виноградовой, Н. А. Пшеницыной. — {{М.}}: Индрик, 1994. — 272 с. * [http://ua.booksee.org/book/717906 Афанасьев А. Н. Происхождение мифа]: Ст. по фольклору, этнографии и мифологии] / Сост., подгот. текста, послесл. и коммент. А. Л. Топоркова. — {{М.}}, 1996. — 638 с. * [https://www.academia.edu/26636742 Рукописи, которых не было]: Подделки в области славянского фольклора / Изд. подг. А. Л. Топорков, Т. Г. Иванова, Л. П. Лаптева, Е. Е. Левкиевская. — {{М.}}: Ладомир, 2002. — 970 с. * Буслаев Ф. Догадки и мечтания о первобытном человечестве / Сост., подготовка текста, статья и коммент. А. Л. Топоркова. — {{М.}}: Росспэн, 2006. — 703 с. * [https://www.academia.edu/26693615 Потебня А. А. Символ и миф в народной культуре] / Сост., подг. текстов, ст. и коммент. А. Л. Топоркова. — {{М.}}, 2007. * Из рукописных материалов П. Г. Богатырева // Русская речь. — 1988. — № 6. — С. 95—99. * Из истории науки.)В. И. Даль. Условный язык петербургских мошенников (подг. публ. и вступит. статья)] // Вопр. языкознания. — 1990. — № 1. — С. 133—137. * Об источниках «Поэтических воззрений славян на природу» // «А. Н. Афанасьев. Поэтические воззрения славян на природу». Справочно-библиографические материалы. — {{М.}}, 2000. — С. 7—49. * Предвосхищение понятия «архетип» в русской науке XIX века // Литературные архетипы и универсалии. — {{М.}}, 2001. — С. 348—368. * [http://indrik.ru/collection/all/product/indrik-10-let Книга В. И. Даля «О поверьях, суевериях и предрассудках русского народа»] // «Индрик»: 10 лет. — {{М.}}, 2003. — С. 178—184. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/07/11online Русские фольклористы: Биобиблиографический словарь] // Антропологический форум. — 2009. — № 11 Online. — С. 1—10. * [http://magazines.gorky.media/nlo/2010/103/to8.html Русский волк-оборотень и его английские жертвы] // НЛО. — 2010. — № 103. — С. 140—151. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/014online/toporkov.pdf Два издания книги П. Г. Богатырева «Магические действия, обряды и верования Закарпатья» (1929/1971) в научном контексте XX века] // Антропологический форум. — 2010. — № 14. Online. — С. 127—159. * [http://magazines.gorky.media/nlo/2011/107/to38.html Фольклористы на пути от исторической поэтики к Большому террору]. По поводу книги Т. Г. Ивановой «История русской фольклористки XX века: 1900 — первая половина 1941 г.» ({{СПб.}}: «Дмитрий Буланин», 2009. — 800 с., илл.). // НЛО. — 2011. — № 107. — C. 319—328. * [https://www.academia.edu/36251504/ А. Н. Афанасьев в полемике с Н. Г. Чернышевским? (Эпизод из журнальной полемики 1850-х гг.)] // Из истории русской фольклористики. — {{СПб.}}, 2013. — Вып. 8. С. 369—418. * [https://www.academia.edu/22937256/ Ранние записи фольклора] как историко-филологическая проблема // Фольклор: Ранние записи. — {{М.}}, 2015. — С. 9—33. * [https://www.academia.edu/23460532/ Функционально-структуральный метод П. Г. Богатырева] и проблемы истории русской фольклористики // Функционально-структуральный метод П. Г. Богатырева в современных исследованиях фольклора. Сборник статей и материалов / Отв. редакторы С. П. Сорокина и Л. В. Фадеева. — {{М.}}: Государственный институт искусствознания, 2015. — С. 18—33. * [https://www.academia.edu/23737258/ Фольклористика в междисциплинарном диалоге] // Труды Отделения историко-филологических наук РАН. 2015 / Отв. ред. В. А. Тишков; [сост. Н. В. Тарасова]. — {{М.}}, 2016. — С. 23—41. * [https://www.academia.edu/32008701 Проблемы фольклора в научном наследии Д. С. Лихачева] // Труды Отделения историко-филологических наук РАН. 2015 / Отв. ред. В. А. Тишков; [сост. Н. В. Тарасова]. — {{М.}}, 2016. — С. 154—180. * [http://www.ruslang.ru/doc/slav_1_itog.pdf Проблема «фейклора» в славянской фольклористике] // Письменность, литература, фольклолр славянских народов. История славистики. XVI Международный съезд славистов. Белград, 20—27 августа 2018 г. Доклады российской делегации. — {{М.}}: Ин-т русского языка им. В. В. Виноградова РАН, 2018. — С. 377—395. * [http://litfact.ru/images/2018-8/LF-2018-8_68-103_Toporkov.pdf Эпизод из истории русской фольклористики: Письма Г. И. Парихина к И. П. Сахарову] // Литературный факт. — 2018. — Т. 8. — С. 68—103. === Xarici dillərdə əsərləri === * Aux sources de l’étiquette: Ẻtudes ethnographiques. Presses Universitaires Blaise Pascal, 2004. — 321 p. (in collab. with A.K. Baϊbourine). * [https://web.archive.org/web/20180404185045/http://www.isfnr.org/index2.html Oral Charms in Structural and Comparative Light]. Proceedings of the Conference of the International Society for Folk Narrative Research’s (ISFNR) Committee on Charms, Charmers and Charming. 27-29th October 2011, Moscow / Editors: Tatyana A. Mikhailova, Jonathan Roper, Andrey L. Toporkov, Dmitry S. Nikolayev. — Moscow: PROBEL-2000, 2011. — 222 p. * [https://www.academia.edu/26604195/ Eros and Pornography in Russian Culture] / Ed. by M. Levitt and A. Toporkov. — Moscow, 1999. * The Origin of Slavic Table Etiquette // Культурология : The Petersburg Journal of Cultural Studies, 1993. — Vol.1. — n°4. — pp. 114—134. * Rebaking of Children in Eastern Slavic Rituals and Fairy-Tales] // Культурология : The Petersburg Journal of Cultural Studies, 1993. — Vol. 1. — n° 3. — pp. 15—21. * L'étiquette à table chez les Slaves de l’Est: point de vue mythologique] // La Revue russe. — 1995. — № 8. — P. 51—59. * The devil’s candle: street lighting // History Today. — Nov., 1996. — P. 34—36. * [https://web.archive.org/web/20080312113823/http://www.recherches-slaves.paris4.sorbonne.fr/Cahier1/Toporkov.htm Les fonctions symboliques des objets dans la culture paysanne russe] // Cahiers slaves. — 1997. — № 1. — P. 157—180. * Les fonctions rituelles et mythologiques du baiser chez les Slaves de l’Est] // Revue des еtudes Slaves. — Paris, 1997. — T. 69. — N 4. — P. 519—527. * Littérature orale et folklore érotique russe dans les éditions françaises et allemandes (fin du XIXe — début XXe siècle)"], in: Philologiques IV. Transferts culturels triangulaires France-Allemagne-Russie, sous la dir. de Katia Dmitrieva et Michel Espagne. — Paris, 1996. — P. 245—255. * [https://www.academia.edu/5208501 Russian Love Charms in a Comparative Light] // Charms, Charmers and Charming: International Research on Verbal Magic / Ed. by Jonathan Roper. — Palgrave Macmillan, 2008. — P. 119—144. * La symbolique du corps dans les formules magiques en Russie aux XVIIe-XVIIIe siecles // Le corps dans la culture Russe et au-dela / Textes reunis par G. Kabakova et Fr. Conte. — Cahiers Slaves, № 9. — Paris, 2008. — P. 165—185. * [http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.2753/AAE1061-1959470403 Verbal Taboos in Contemporary Records] // Anthropology and Archeology of Eurasia. — 2009. — Vol. 47. — № 4. — P. 58—74 (in collab with T. Il’ina). * [https://www.academia.edu/5208290 What Can You Find in the Banya If You Go There at Midnight?] (Rewiew of W.F.Raiyan [Ryan]. Bania v polnoch: Istoricheskii obzor magii i gadanii v Rossii. — {{M.}}, 2006) // Forum for Anthropology and Culture. — 2009. — № 5. — P. 425—444. * [http://www.folklore.ee/incantatio/02.html Verbal Charms From a Seventeenth-Century Russian Manuscript] {{Wayback|url=http://www.folklore.ee/incantatio/02.html |date=20190106180311 }} // Incantatio: An International Journal on Charms, Charmers and Charming. — 1912. — № 2. — P. 42—54. * [https://www.academia.edu/5208219/ «Actes magiques, rites et croyances en Russie subcarpathique: le contexte russe»] // S. Tchougounnikov, C. Trautmann-Waller (éd.), Pëtr Bogatyrëv et les débuts du Cercle de Prague. Recherche ethnographiques et théâtrales, Paris, Université de Paris-3, 2013. — pp. 95—115. * [http://www.isfnr.org/files/toptransl7.pdf Charm indexes: problems and perspectives] // The Power of Words: Studies on Charms and Charming in Europe / Edited by James Kapaló, Éva Pócs and William Ryan. — Budapest, New York, Central European University Press, 2013. — P. 71—99. * [http://booksandjournals.brillonline.com/content/journals/10.1163/18763316-04004016 Verbal Charms Against Authorities and Judges in Seventeenth- and Eighteenth-Century Russia] // Russian History. — 40 (2013). — P. 532—539 (Witchcraft Casebook: Magic in Russia, Ukraine, Poland, and the Grand Duchy of Lithuania, 15th-21st Centuries). * [http://www.folklore.ee/incantatio/Incantatio_2013.pdf The Slavic and German Versions of the Second Merseburg Charm] {{Wayback|url=http://www.folklore.ee/incantatio/Incantatio_2013.pdf |date=20160625184148 }} // Incantatio: An International Journal on Charms, Charmers and Charming. — 2013. — № 3. — P. 43—59 (in collab. with T. Agapkina, V. Karpov). * [http://www.folklore.ee/folklore/vol71/toporkov.pdf Wondrous dressing with celestial bodies in Russian charms and lyrical poetry] // Folklore. — 2018. — Vol. 71. — P. 207—216. * [https://www.academia.edu/39591456 St Sisinnius’ Legend in Folklore and Handwritten Traditions of Eurasia and Africa (Results and Perspectives of the Research)] // Studia Litterarum. — 2019. — Т. 4. — № 2. — С. 312—341. * [https://www.academia.edu/46865343 The Image of Toska (Melancholy) in Russian Love Spells] // Magic, Texts and Travel. Homage to a Scholar, Will Ryan / Edited by Janet M. Hartley and Denis J. B. Shaw. — London: Study Group on Eighteenth-Century Russia, 2021. — P. 100—113. * The Carol About the Pagan Rite of Sacrifice of a Goat and Its Interpretation in Russian Scholarship of the 19th-20th Centuries // Religions May 2021, 12(5):366 (1—11). === Rus simvolizmi === * [https://www.academia.edu/44694987 «Вечные» сюжеты и образы в литературе и искусстве русского модернизма] / Отв. ред. чл.-корр. РАН А. Л. Топорков. — {{М.}}: «Индрик», 2015. — 416 с. — (Серия «„Вечные“ сюжеты и образы»; вып. 1). * [https://www.academia.edu/44695074 Мифологические образы в литературе и искусстве] / Отв. ред. М. Ф. Надъярных, Е. В. Глухова. — {{М.}}: Индрик, 2018. — 384 с., илл. — (Серия «„Вечные“ сюжеты и образы»; вып. 2) * [https://www.academia.edu/44694840 Утопия и эсхатология в русской культуре первой трети XX века] / Сост. и отв. ред. О. А. Богданова, А. Г. Гачева. — {{М.}}: Индрик, 2016. — 712 с., илл. — (Серия «„Вечные“ сюжеты и образы»; вып. 3) * [https://www.academia.edu/44694792 Новозаветные образы и сюжеты в культуре русского модернизма] / Сост. и отв. ред. О. А. Богданова, А. Г. Гачева. — {{М.}}: Индрик, 2018. — 720 с., илл. — (Серия «„Вечные“ сюжеты и образы»; вып. 4) * Иванов Вяч. Повесть о Светомире царевиче / Изд. подг. А. Л. Топорков, О. Л. Фетисенко, А. Б. Шишкин. — {{М.}}: «Ладомир», 2015. — 834 с. — (Серия «Литературные памятники»). * [https://www.academia.edu/31865058 «Повесть о Светомире царевиче» Вяч. Иванова: от замысла до его воплощения] // Там же. — С. 175—214. * [https://www.academia.edu/9766441 Источники «Повести о Светомире царевиче» Вяч. Иванова]: древняя и средневековая книжность и фольклор. — {{М.}}: Индрик, 2012. — 498 с. * Из мифологии русского символизма. Городское освещение // Мир А. Блока. Блоковский сборник. — Учен. зап. Тартус. гос. ун-та. — Вып. 657. — Тарту, 1985. — С. 101—112. * Некоторые замечания по поводу переписки Вяч. Иванова и Лидии Зиновьевой-Аннибал // Donum homini universalis: Сборник статей в честь 70-летия Н. В. Котрелева. — {{М.}}, 2011. — С. 397—408. * Философы русского зарубежья о мифе и западных исследователях мифологии(по материалам журнала «Путь») // Миф и художественное сознание XX века. — {{М.}}, 2011. — C. 438—461. * [https://www.academia.edu/5207794/ Сюжет о Егории Храбром — волчьем пастыре] в славянском фольклоре и русской литературе первой трети XX в. // Письменность, литература, фольклор славянских народов. История славистики. XV Международный съезд славистов. Минск, 20—27 августа 2013 г. Доклады российской делегации. — {{М.}}, 2013. — С. 529—557. * [https://www.academia.edu/9348283 Отзвуки Данте в «Повести о Светомире царевиче» Вяч. Иванова] // Память литературного творчества. — {{М.}}: ИМЛИ, 2014. — С. 519—536. * [https://www.academia.edu/25867053 Стихотворение А. А. Блока «Царица смотрела заставки…»] и духовный стих о Голубиной книге // Русская литература. 2015. — № 2. — С. 192—203 (в соавт. с Д. М. Магомедовой). * [https://www.academia.edu/17911855/ Символика и функции сновидений] в «Повести о Светомире царевиче» Вяч. Иванова // Изв. РАН. Сер. лит-ры и языка. — 2015. — Т. 74. — № 4. — С. 17—34. * [https://www.academia.edu/30107624 Повесть А. М. Ремизова «О безумии Иродиадином»], пьеса Оскара Уайльда «Саломея» и «Песнь песней» царя Соломона // «Вечные» сюжеты и образы в литературе и искусстве русского модернизма. — {{М.}}, 2015. — С. 170—191. * [https://www.academia.edu/31722159 «Стих о Святой горе» Вяч. Иванова: опыт интерпретации]. Статья первая // Studia litterarum: Литературные исследования. Научный журнал. — 2016. — Т. 1. — № 3—4. — С. 298—324. * [http://slovorggu.ru/2017_3/42.pdf Стихотворение Вяч. Иванова «Три гроба»]: источники и символическая структура. Часть первая // Новый филологический вестник. — 2017. — № 3(42). — С. 198—213. * [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304347917300674 Магия — фольклор — литература. Введение в тему] // Russian Literature. — 2017. — № 93/94. — С. 1—45 (соавт.: Д. Иоффе, А. Юдин). * [http://slovorggu.ru/2018_2/45.pdf Стихотворение Вяч. Иванова «Три гроба»: источники и символическая структура. Статья вторая] // Новый филологический вестник. — 2018. — № 2 (45). — С. 154—166. * [http://studlit.ru/images/2018-3-4/Toporkov.pdf «Стих о Святой Горе» Вяч. Иванова: опыт интерпретации]. Статья вторая // Studia Litterarum: Литературные исследования. Научный журнал. — 2018. — Т. 3. — № 4. — С. 216—239. * [https://www.academia.edu/44683974 Фольклорные стилизации И. П. Сахарова в статье А. А. Блока «Поэзия заговоров и заклинаний»] // Русская литература. — 2020. — № 4. — C. 65—81. * [https://www.academia.edu/58316805 Статья Александра Блока «Поэзия заговоров и заклинаний» как эзотерический текст. Часть первая] // Новый филологический вестник. — 2021. — № 1 (56). — С. 147—161 (в соавт. с А. Л. Рычковым). === Digər === * Неизданные стихотворения М. В. Милонова // Памятники культуры. Новые открытия. Ежегодник. 1983. — {{Л.}}: Наука, 1985. — С. 39—44. * История Ивана Тревоги // Публицистика и исторические сочинения периода феодализма. — Новосибирск, 1989. — С. 246—276. * Авантюрная автобиография И. И. Тревогина // Памятники культуры. Новые открытия: Ежегодник. 1990. — {{М.}}, 1992. — С. 49—75 (в соавт. с Е. Е. Дмитриевой). * [http://magazines.gorky.media/nlo/1999/39/ Иван-дурак в стране юнгиан] (Обзор книг по психоаналитическому подходу к мифу и фольклору) //Новое литературное обозрение (журнал). — 1999. — № 5 (39). — С. 352—359. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov1.htm Миф: традиция и психология восприятия] // Мифы и мифология в современной России. — {{М.}}, 2000. — С. 39—64. * Фольклорные формы словесности // Теория литературы. — Т. 3. — {{М.}}, 2003. — С. 133—157. * [http://www.rastko.rs/projekti/etnoling/delo/12122 Вербальные запреты в современных записях] // АБ-60. Сборник статей к 60-летию А. К. Байбурина. — {{СПб.}}, 2007. — С. 133—145 (Studia Ethnologica. — Вып. 4; в соавт. с Т. С. Ильиной). * [Ответы на вопросы редакции] Об изучении славянской традиционной культуры в России // Традиционная культура. — 2008. — № 2. — С. 7—8, 9—12, 14. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/010/10_01_forum.pdf Ответы на вопросы редколлегии] //Антропологический форум. — 2009. — № 10. Форум о форуме (или о состоянии дискуссионного поля науки). — С. 143—150. * [http://magazines.gorky.media/nlo/2009/99 Риторика фольклористики] (Рец. на кн.: Каргин А. С. Прагматика фольклористики: Сб. статей, докладов, эссе. — {{М.}}, 2008) // Новое литературное обозрение (журнал). — 2009. — № 99. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/ilynatoporkov1.htm Мифологическое в жизни современной севернорусской деревни] // Миф в фольклорных традициях и культуре новейшего времени. — {{М.}}, 2009. — С. 5—34 (совм. с Т. С. Ильиной). * [http://cmb.rsuh.ru/article.html?id=84826 Этнологические экспедиции как средство приобщения студентов к культурным традициям] // Полевые исследования студентов РГГУ: Этнология. Фольклористика. Лингвистика. Религиоведение. — {{М.}}, 2009. — Вып. 4. — С. 183—195. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/012online/12_online_stroev_toporkov.pdf Российско-французская летняя школа «Жизнетворчество, мистификации и подделки в России и Франции»] // Антропологический форум — 2010. — № 12. — C. 1—11 (в соавт. с А. Строевым) * [http://magazines.gorky.media/nlo/2014/128/33t.html Новые исследования по древнерусской визуальной демонологии] // Новое литературное обозрение (журнал)|Новое литературное обозрение — 2014. — № 128. — С. 351—357. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/025/survey.pdf Мониторинг научной жизни] антропологического сообщества (2015 г.) // Антропологический форум. — 2015. — № 25. — С. 254—260. * Форум: фольклорист на чужом поле // Фольклор: структура, типология, семиотика. — 2020. — Т. 3, № 2. — С. 15—48 (с. 28—37). * Форум: Авторы, рецензенты, редакторы // Антропологический форум. — 2021. — № 50. — С. 11—100 (с. 69—73). {{refend}} == Vətəndaş mövqeyi == Toporkov, Rusiya Elmlər Akademiyasının bir sıra akademikləri, müxbir üzvləri və professorları ilə birlikdə, Avropa Birliyinin Yeddinci Çərçivə Proqramı çərçivəsində həyata keçirilən Transhyberian açıq beynəlxalq kosmik layihəsində iştirak etdiyinə görə xəyanətdə ittiham olunan yaşlı riyaziyyatçı V.V. Kudryavtsevə dəstək məktubu imzaladı <ref>[https://trv-science.ru/2019/07/02/1july-v-podderzhku-kudryavceva/ Письмо в поддержку В. В. Кудрявцева] {{Wayback|url=https://trv-science.ru/2019/07/02/1july-v-podderzhku-kudryavceva/ |date=20200821125712 }} // [[Троицкий вариант — Наука]]. 02.07.2019.</ref>. 2022-ci ilin fevral ayında o, rusiyalı alimlərin və elm jurnalistlərinin Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsini pisləyən və Rusiya qoşunlarının Ukrayna ərazisindən çıxarılmasına çağıran açıq məktubunu imzaladı <ref>{{cite web |url=https://t-invariant.org/2022/02/we-are-against-war/ |title=Открытое письмо российских ученых и научных журналистов против войны с Украиной |archive-url=https://web.archive.org/web/20220425063900/https://t-invariant.org/2022/02/we-are-against-war/ |archive-date=2022-04-25}}</ref>. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ссылки == * ''Иванова Т. Г.'' [http://naukarus.com/chlen-korrespondent-ran-andrey-lvovich-toporkov-k-50-letiyu-so-dnya-rozhdeniya Член-корреспондент РАН Андрей Львович Топорков (К 50-летию со дня рождения)] // Известия РАН. Серия литературы и языка. 2008. Т. 67. № 3. С. 76-78 * ''Алексеевский М. Д., Ипполитова А. Б., Соловьева А. А.'' Андрею Львовичу Топоркову — 60 лет // Живая старина. 2018. № 1. С. 62. * [http://imli.ru/index.php/institut/sotrudniki/990-toporkov-andrej-lvovich Страница] на сайте Институт мировой литературы имени А. М. Горького РАН * [https://www.academia.edu/25784044 Список трудов] // academia.edu * [http://rastko.rs/rastko/delo/15206 Страница А. Л. Топоркова на сайте «Растко»] * [http://cmb.rsuh.ru/section.html?id=3569 Этнологическая экспедиция ЦМБ РГГУ] * [http://info-grad.com/podborka-statey-toporkova-a-l-na-temu-obychaev-i-verovaniy-slavyan/ Подборка статей на тему обычаев и верований славян] * [http://modernista.moscow/members/ Сайт проекта "«Вечные» сюжеты и образы в литературе и искусстве русского модернизма] * [https://www.elibrary.ru/author_items.asp?authorid=71472 Его статьи] в РИНЦ. [[Kateqooriya:Rus filoloqları]] [[Kateqooriya:Rus etnoqrafları]] [[Kateqooriya:Folklorşünaslar]] bskmp8xkazps0c2xfbpdlcraj0t4sii 8985166 8985161 2026-07-01T12:26:37Z Padarli73 328404 /* Vətəndaş mövqeyi */ 8985166 wikitext text/x-wiki {{Alim |piktoqram = |adı = Andrey Lvoviç Toporkov |orijinal adı = {{dil-ru|Андрей Львович Топорков}} |digər adı = |şəkil = Toporkov AV.jpg |şəklin ölçüsü = 300px |şəklin izahı = |doğum tarixi = 15 mart 1958<ref>Library of Congress Authorities (англ.) — Library of Congress</ref> |doğum yeri = {{bayraq|SSRİ}} <br>{{bayraq|Rusiya}} [[Sankt-Peterburq|Leninqrad]] |vəfat tarixi = |vəfat yeri = |vəfat səbəbi = |dəfn yeri = |vətəndaşlığı = {{bayraq|SSRİ}} <br>{{bayraq|Rusiya}} |milliyyəti = |elm sahəsi = [[Folklorşünaslıq|folklorşünas]]<br> [[Ədəbiyyatşünaslıq|ədəbiyyatşünas]]<br> [[Etnoqrafiya|etnoqraf]] |elmi dərəcəsi = [[Filologiya elmləri doktoru]] |elmi adı = [[Professor]], [[Rusiya Elmlər Akademiyası|Rusiya Elmlər Akademiyasının]] [[Müxbir üzv|müxbir üzvü]] (2006) |iş yeri = Rusiya Dövlət Humanitar Elmlər Universiteti (RSUH)<br>[[Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutu|Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutu]] |alma-mater = A.İ.Herzen adına Leninqrad Dövlət Pedaqoji İnstitutu |təhsili = |elmi rəhbəri = |tanınmış yetirmələri = Mixail Dmitrieviç Alekseevski |tanınır = |mühüm layihələri = |üzvlüyü = |mükafatları = |imzası = |saytı = |vikianbar = }} '''Andrey Lvoviç Toporkov''' ({{dil-ru|Андрей Львович Топорков}}; {{DVTY}})—Rus folklorşünası, ədəbiyyatşünası və etnoqraf. Filologiya elmləri doktoru, professor, Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (2006). ==Həyatı== A. İ. Herzen adına Leninqrad Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Rus dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirib. Məktəbdə rus dili və ədəbiyyatı müəllimi (1980-1983), Elmlər Akademiyası Kitabxanasında kitabxanaçı (1983-1984) və Leninqrad Vilayəti Muzeyləri Assosiasiyası Direktorluğunda kitabxanaçı və elmi işçi (1985-1989) vəzifələrində çalışıb. Tarix üzrə fəlsəfə doktoru (1986, "Polesiyanın ritual və inanclarında məişət əşyaları (XIX - XX əsrin əvvəlləri)" dissertasiyası) və filologiya üzrə doktor (1998, "XIX əsrin rus filologiya elmində mifoloji nəzəriyyələr" dissertasiyası). 1989-cu ilin dekabr ayından [[Rusiya Elmlər Akademiyası|Rusiya Elmlər Akademiyasının Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunda]] çalışır. 1993-cü ildən 2019-cu ilə qədər Rusiya Dövlət Humanitar Elmlər Universitetində dərs deyib, 2006-cı ildən isə professordur. [[Sankt-Peterburq|Sankt-Peterburqdakı]] Avropa Universitetinin Etnologiya fakültəsində dərs deyib.<ref>{{Cite web|url=http://www.eu.spb.ru/ethno/staff/staff_ach.htm|title=Архив приглашений|website=web.archive.org|date=2002-01-25|access-date=2025-04-18|archive-date=2002-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20020125194613/http://www.eu.spb.ru/ethno/staff/staff_ach.htm|url-status=bot: unknown}}</ref>. 25 may 2006-cı ildən Rusiya Elmlər Akademiyasının Tarix və Filologiya Elmləri (Ədəbi Tənqid) şöbəsində [[Müxbir üzv|müxbir üzvüdür.]] Akademik N.İ.Tolstoyun rəhbərlik etdiyi Polesye ekspedisiyalarında iştirak edib. 2003-cü ildən 2011-ci ilə qədər [[Podolski Tovtrı Milli Parkı|Pudojski]] və Vyteqorski rayonları.<ref>{{Cite web |url=http://cmb.rsuh.ru/section.html?id=3569 |title=Этнологическая экспедиция ЦМБ — РГГУ.РУ |access-date=2008-01-02 |archive-date=2008-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080130053720/http://cmb.rsuh.ru/section.html?id=3569 |url-status=live }}</ref>. O, [[Fulbrayt proqramı|Fulbrayt]] təqaüdçüsüdür. "XV-XVII əsrlərin rus əlyazma ənənəsində sui-qəsdlər" (2008) monoqrafiyasına görə P. Q. Boqatırev mükafatına layiq görülüb. ==Elmi fəaliyyəti== A. L. Toporkov [[Rusiya Elmlər Akademiyası |Rusiya Elmlər Akademiyasının A. M. Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunun (Moskva)]] baş elmi işçisi, slavyan folkloru, filologiya tarixi və rus ədəbiyyatı üzrə mütəxəssisdir. O, "XIX əsrin rus filologiyasında mif nəzəriyyəsi" (1997) monoqrafiyasında rus folklorşünaslığının banilərinin əsərlərinin yeni təfsirini təklif etmişdir. Bu yanaşma A. A. Potebnya, A. N. Afanasyev, [[Georgi Fedotov]], D. K. Zelenin və [[Fyodor Buslayev|Fyodor Buslayevin]] əsərlərinin A. L. Toporkovun redaktə etdiyi elmi nəşrlərində daha da inkişaf etdirilmişdir. Onun redaktorluğu ilə aşağıdakı arxiv materialları dərc edilmişdir: "XVII-XVIII əsrlərdə Rusiyada rədd edilmiş oxu" (2002), "XVII-XIX əsrin birinci yarısının əlyazma mənbələrindən rus tilsimləri" (2007). (2010), "Rus Folklorşünaslığının Naməlum Səhifələri" (2015). "Etiketin Mənşəyində: Etnoqrafik Esselər" (Leninqrad, 1990, həmmüəllif), "XV-XIX əsrlərin Rus Əlyazma Ənənəsindəki Sehrlər: Tarix, Simvolizm, Poetika" (Moskva, 2005), "Vyaçeslav İvanovun "Tsareviç Svetomirin Nağılı"nın mənbələri: Qədim və Orta Əsrlər Ədəbiyyatı və Folkloru" (2012) və "Şərqi Slavyan Sehrləri: Süjet və Motivlərin Funksional İndeksi üçün Materiallar. Annotasiyalı Biblioqrafiya" (2014, həmmüəllif) daxil olmaqla 500-dən çox əsərin müəllifidir. Slavyanların Milli Komitəsinin üzvü. "Rus Ədəbiyyatı", "Studia Litterarum: Ədəbiyyatşünaslıq", "Ədəbiyyat Faktı" və "İnkantatio" jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür. ==Əsas nəşrləri== {{refbegin|2}} === Sehr və ovsun ənənəsi === * [http://ethnomap.karelia.ru/charm_source.shtml База данных «Этнография и фольклор Олонецкой и Архангельской губерний»] (Заговоры) * [https://www.academia.edu/45108489 Сисиниева легенда в фольклорных и рукописных традициях Ближнего Востока, Балкан и Восточной Европы] / Отв. ред. А. Л. Топорков. М.: Индрик, 2017. 856 с. * [https://publications.hse.ru/mirror/pubs/share//direct/213265286 Введение] // Сисиниева легенда в фольклорных и рукописных традициях Ближнего Востока, Балкан и Восточной Европы. — {{М.}}: Индрик, 2017. — С. 13—28 (совм. с А. К. Лявданским). * [https://www.academia.edu/9334877 Восточнославянские заговоры]: Материалы к функциональному указателю сюжетов и мотивов. Аннотированная библиография / Авторы-составители Т. А. Агапкина, А. Л. Топорков. — {{М.}}: «Индрик», 2014. — 320 с. * [https://www.academia.edu/11234938 Отреченное чтение в России XVII—XVIII веков] / Отв. ред. А. Л. Топорков, А. А. Турилов. — {{М.}}: Индрик, 2002. — 584 с. * [https://www.academia.edu/27009416 Полесские заговоры] (в записях 1970—1990-х гг.) / Сост., подг. текстов и коммент. Т. А. Агапкиной, Е. Е. Левкиевской, А. Л. Топоркова. — {{М.}}: Индрик (издательство), 2003. — 752 с. * [https://www.academia.edu/5268680 Заговоры в русской рукописной традиции XV—XIX вв.: История, символика, поэтика]. — {{М.}}, 2005. — 478 с. * [https://www.academia.edu/5208518 Русские заговоры из рукописных источников XVII — первой половины XIX в.] / Сост., подг. текстов, статьи и коммент. А. Л. Топоркова. — {{М.}}: Индрик, 2010. — 832 с. * [https://www.academia.edu/26471662 Заговорные тексты в структурном и сравнительном освещении]. Материалы конференции Комиссии по вербальной магии Международного общества по изучению фольклорных нарративов. 27—29 октября 2011 года, Москва / Редколлегия: Т. А. Михайлова, Дж. Ропер, А. Л. Топорков, Д. С. Николаев. — {{М.}}: ПРОБЕЛ-2000, 2011. — 222 с. (Charms, Charmers and Charming.) * [https://www.academia.edu/5268605 К реконструкции праславянских заговоров] // Фольклор и этнография: Проблемы реконструкции фактов традиционной культуры. — {{Л.}}: Наука, 1990. — С. 68—75 (Соавт.: Т. А. Агапкина}. * [https://inslav.ru/sites/default/files/zhs-1999-1.pdf Указатели славянских заговоров] // Живая старина. — 1999. — № 1. — С. 52—54. * [http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/2002_Priznakovoe_prostranstvo_kultury.pdf Эпитеты в Олонецком сборнике заговоров XVII в.] // Признаковое пространство культуры. — {{М.}}, 2002. — С. 338—376. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov6.htm О рукописи Г. Д. Книголюбова; Заговоры из сборника Г. Д. Книголюбова] // Рукописи, которых не было: Подделки в области славянского фольклора / Изд. подг. А. Л. Топорков, Т. Г. Иванова, Л. П. Лаптева, Е. Е. Левкиевская. — {{М.}}: Ладомир, 2002. — C. 352—389. * [http://www.rastko.rs/projekti/etnoling/delo/12027 Любовные заговоры славянских народов в компаративном отношении] // Письменность, литература и фольклор славянских народов: XIV Международный съезд славистов. Охрид, 10—16 сентября 2008 г. Доклады российской делегации. — {{М.}}, 2008. — С. 484—502. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/agapkinatoporkov1.htm Указатели заговоров: проблемы и перспективы] // Традиционная культура. — 2007. — № 2. — С. 59—73 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [http://www.rastko.rs/projekti/etnoling/delo/12025 Русская языковая метафора в вербальной магии и лирической поэзии]// Русский язык в странах СНГ и Балтии. Международная научная конференция. Москва, 22—23 октября 2007 г. — {{М.}}, 2007. — С. 430—440. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/010/10_04_toporkov.pdf К 100-летию со дня выхода в свет книги В. Мансикки «Über russische Zauberformeln mit Berücksichtigung der Blut- und Verrenkungssegen»] // Антропологический форум. — 2009. — № 10. — С. 279—296. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov7.htm Белорусские версии Второго Мерзебургского заговора] // Магия формулы. Материалы круглого стола. — {{М.}}, 2009. — С. 3—14 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov1.pdf «Вначале было Слово…»: между религией и магией]// Forma formans. Studi in onore di Boris Uspenskij / a cura di Sergio Bertolissi e Roberta Salvatore. — Napoli, 2010. — P. 219—229. * [http://illhportal.krc.karelia.ru/publ.php?plang=r&id=5876 Параллели между русскими заговорами XVII века и карело-финскими эпическими песнями] // «Калевала» в контексте региональной и мировой культуры: Материалы Международной конференции, посвященной 160-летию полного издания «Калевалы». — Петрозаводск, 2010. — С. 138—147. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/016online/kuznetsova_toporkov.pdf Международная конференция «Заговорные тексты в структурном и сравнительном освещении»] // Антропологический форум. — 2012. — № 16 Online. — C. 356—369 (совм. с Е. П. Кузнецовой) * [https://www.academia.edu/7271420/_ «Где-то что-то есть»]: знахарка из Андомы о жизни, о вере и об опыте целительства // О своей земле, своей вере, настоящем и пережитом в России XX—XXI вв. (к изучению биографического и религиозного нарратива) / Под ред. Е. Б. Смилянской. — {{М.}}: «Индрик», 2012. — С. 235—260 (в соавт. с Е. В. Публичук). * [https://independent.academia.edu/AndreyToporkov?notification_code=EfKY2lTx Иконографический сюжет «Архангел Михаил побивает трясовиц»]: генезис, история и социальное функционирование // In Umbra: Демонология как семиотическая система. Альманах. Вып. 1 / Сост. и отв. ред. [[Антонов, Дмитрий Игоревич (историк)|Д. И. Антонов]], О. Б. Христофорова. — {{М.}}: РГГУ, 2012. — С. 247—289. * [https://www.academia.edu/7271108/_ Охотничьи заговоры на порчу оружия у восточных славян] // Ethnolinguistica Slavica. К 90-летию академика Никиты Ильича Толстого. — {{М.}}, 2013. — С. 234—252. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/019online/toporkov.pdf Международная конференция «Заговоры на бумаге, заговоры в действии»] // Антропологический форум. — 2013. — № 19 Online. — С. 427—434. * [https://www.academia.edu/7271081/_ Ворон в русских заговорах: между мифологией, фольклором и книжностью] // Slavica Svetlanica. Язык и картина мира. — {{М.}}, 2013. — C. 273—281. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/2014_demonology3.pdf Иродовы дочери трясавицы] в русских заговорах и литературной традиции // Демонология как семиотическая система. Москва, РГГУ. 15—17 мая 2014 г. — {{М.}}, 2014. — С. 100—102. * [https://www.academia.edu/9878844/ «В наших Сказаниях не все то помещено, что известно в селениях»] (Фольклорные записи из архивного собрания И. П. Сахарова) // Традиционная культура. — 2014. — № 4. — C. 141—154. * [https://www.academia.edu/11780963 Русские заговоры против вражеского меча] // О вере и суевериях: сборник статей в честь Е. Б. Смилянской / ф-т истории НИУ ВШЭ; сост. В. Е. Борисов; отв. ред. Д. И. Антонов. — М.: Индрик, 2014. — С. 15—26. * [https://www.academia.edu/17912173/ «Лежит доска, на ней тоска»]: Тоска в любовных заговорах // Русская речь. — 2015. — № 3. — С. 114—120. * [https://www.academia.edu/22937331/ Опыт систематизации русских охотничьих и рыболовецких заговоров]: от ранних записей к современности (XVII—XX вв.). Приложение. Указатель охотничьих заговоров восточных славян // Фольклор: Ранние записи. — М., 2015. — С. 437—458. * [http://kizhi.karelia.ru/library/ryabininskie-chteniya-2015/1590.html Репертуар и формулы олонецких заговоров] (статистические и диахронические аспекты) // Рябининские чтения—2015: Материалы VII конференции по изучению и актуализации культурного наследия Русского Севера). Петрозаводск, 2015. С. 415—418. * [https://www.academia.edu/26026993 База данных «Заговоры Олонецкой и Архангельской губерний»]: исследовательские перспективы // Региональные исследования в фольклористике и этнолингвистике — проблемы и перспективы. Сборник статей / Отв. ред. М. В. Ахметова. — М., 2015. — С. 183—201. * [https://www.academia.edu/25210382/ Воинские заговоры из «Тихого Дона»]: источники, структура, функции // Мир Шолохова. — 2016. № 1(5). — С. 7—40. * [https://www.academia.edu/37681096/RL_93_94_2017_Toporkov_versie_DEF Заговоры от вражеского оружия в контексте фольклорных фальсификаций И. П. Сахарова] // Russian Literature. — 2017. — № 93/94. — С. 103—130. * [http://onomastics.ru/sites/default/files/doi/10.15826/vopr_onom.2018.15.1.005.pdf Ономастикон Олонецкого сборника заговоров XVII века] // Вопросы ономастики. — 2018. — Т. 15. — № 1. — С. 115—133. * [https://www.academia.edu/39140690 Ритуалы и верования Обонежья XVII века] (По материалам Олонецкого сборника заговоров) // Фольклор. Традиция и эксперимент. — М., 2018. — С. 101—128. === Mənəvi şeirlər === * [http://indrik.ru/collection/all/product/fedotov-g-stikhi-dukhovnye-russkaya-narodnaya-vera-po-dukhovnym-stikham Г. Федотов. Стихи духовные]. Русская народная вера по духовным стихам / Отв. редактор А. Л. Топорков; Комм. и подг. текста А. Л. Топоркова. — М.: Прогресс, Гнозис, 1991. — 192 с. * [https://www.academia.edu/22938344/ Духовные стихи в русской литературе] первой трети XX века // Русская литература. — 2015. — № 1. С. 5—29. === Uşaq folkloru === * Страшные истории и пародии на них // Школьный быт и фольклор. — Таллин, 1992. — Т. 1. — С. 86—99. * [http://magazines.gorky.media/nlo/2000/45/topork.html Детские секреты в научном освещении (Обзор современной литературы по детскому фольклору)] // НЛО. — 2000. — № 45. * [https://www.academia.edu/5268611 Пиковая дама в детском фольклоре] // Русский школьный фольклор: От «вызываний» Пиковой дамы до семейных рассказов. — {{М.}}, Ладомир; АСТ, 1998. — С. 15—55. * [https://www.academia.edu/5268602 Заумь в детской поэзии] // Там же. — С. 578—604. === Xalq mədəniyyətinin simvolizmi === * [https://russkayarech.ru/ru/archive/1985-1/121-123 Почему «решетом свету наношено»?] // Русская речь. — 1985. № 1. — С. 121—123. * {{Статья |заглавие = Откуда у Бабы-Яги ступа? |ссылка = http://halkidon2006.orthodoxy.ru/Kultura_Iskusstvo/A_L_Toporkov_Otkuda_u_Baby-Yagi_stupa.htm |издание = Русская речь (журнал РАН) |тип = журнал |год = 1989 |месяц = Июль—Август |номер = 4 |страницы = 126—130 |ref = Откуда у Бабы-Яги ступа? |archive-url = https://web.archive.org/web/20170810171652/http://halkidon2006.orthodoxy.ru/Kultura_Iskusstvo/A_L_Toporkov_Otkuda_u_Baby-Yagi_stupa.htm |archive-date = 2017-08-10 }}<small>(4.03.2016)</small> * Символика и ритуальные функции предметов материальной культуры // Этнографическое изучение знаковых средств культуры. — {{Л.}}, 1989. — С. 89—101. * [https://vk.com/doc215827073_419196033?hash=7d21b84a27c7680b17&dl=ad4ffea704 Домашняя утварь в поверьях и обрядах Полесья] // Этнокультурные традиции русского сельского населения XIX — начала XX в., — M., 1990. — С. 67—135. * [https://vk.com/doc215827073_419196002?hash=5ef4016a3bed2f6271&dl=e488ab8cbd Перепекание детей в ритуалах и сказках восточных славян] // Фольклор и этнографическая действительность. — {{СПб.}}, 1992. — С. 114—118. * [https://www.academia.edu/26803196 Горшок] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 1995. — Т. 1. — С. 526—530. * [https://www.academia.edu/26829390 Дежа] // [[СДЭС|Славянские древности: Этнолингвистический словарь]]. — {{М.}}, 1999. — Т. 2. — С. 45—49. * [https://www.academia.edu/26779096 Земля] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}: Международ. отношения, 1999. — Т. 2. — С. 315—321 (в соавт. с О. В. Беловой, Л. Н. Виноградовой). * [https://www.academia.edu/26854780 Еда] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 1999. — Т. 2. — С. 176—178. * Дитя на выпекании // Родина. — 2001. — № 8. — С. 96—99. * [https://www.academia.edu/26868431 Ложка] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2004. — Т. 3. — С. 129—134. * [https://www.academia.edu/26546590 Печь] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2009. — Т. 4. — С. 39—44. * [https://www.academia.edu/26754668 Решето] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2009. — Т. 4. — С. 432—437. * [https://www.academia.edu/26890916 Стол] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2012. — Т. 5. — С. 165—170. * Тоска // Там же. — С. 296—298. === Rus mədəniyyətində Eros === * Эротика в русском фольклоре // Русский эротический фольклор: Песни. Обряды и обрядовый фольклор. Народный театр. Заговоры. Загадки. Частушки / Сост. А. Л. Топорков. — {{М.}}, 1995. — С. 5—18. * [https://www.academia.edu/10364342/ Русский эротический фольклор]: Песни. Обряды и обрядовый фольклор. Народный театр. Заговоры. Загадки. Частушки / Сост. А. Л. Топорков. — {{М.}}, 1995. * [https://www.academia.edu/26571974/ Секс и эротика в русской традиционной культуре] / Сост. А. Л. Топорков. — {{М.}}, 1996. — 534 с. * [https://www.academia.edu/26604195/ Эрос и порнография в русской культуре] / Под ред. М. Левитта и А. Топоркова. — {{М.}}, 1999. — 700 с. * Малоизвестные источники по славянской этносоциологии (конец XIX — начало XX в.) // Этнические стереотипы мужского и женского поведения. — {{СПб.}}, 1991. — С. 307—318. * [https://www.academia.edu/26515046 Ритуальное обнажение] в народной культуре славян // Мифология и повседневность: Гендерный подход в антропологических дисциплинах. — {{СПб.}}, 2001 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [https://www.academia.edu/26727891 Любовная магия] // Славянские древности. — {{М.}}, 2004. — Т. 3. — С. 154—158. * [https://www.academia.edu/26443287 Нагота] // Славянские древности. Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2004. — Т. 3. С. 355—359 (в соавт. с Т. А. Агапкиной, М. М. Валенцовой). * [https://www.academia.edu/26230908 Целовать] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2012. — Т. 5. — С. 482—485. === Xalq pravoslavlığı və bütpərəstlik (paganizm) === * [https://www.academia.edu/5268551 Материалы по славянскому язычеству (культ матери-сырой земли в дер. Присно)] // Древнерусская литература: Источниковедение. — {{Л.}}, 1984. — С. 222—233. * [http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/SBF-1986.pdf К проблеме этнографического контекста календарных песен] // Славянский и балканский фольклор: Духовная культура Полесья на общеславянском фоне. — {{М.}}: Наука, 1986. — С. 76—88 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/SBF-1989.pdf Воробьиная (рябиновая) ночь в языке и поверьях восточных славян] // Славянский и балканский фольклор, 1989. — С. 230—253 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [https://www.academia.edu/5268594 Материалы по славянскому язычеству (древнерусские свидетельства о почитании деревьев)] // Литература Древней Руси: Источниковедение. — {{Л.}}: Наука, 1988. — С. 224—235 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [https://www.academia.edu/5268599 Давній украінський обряд i пов’язана з ним пісня] // Народна творчість та етнографія. — 1989. — № 4. — С. 8—13 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [https://www.academia.edu/5268609 Народное православие и язычество Полесья] // Язычество восточных славян. — {{Л.}}, 1990 (в соавт. с С. Н. Оболенской). * [https://www.academia.edu/5268612 Чур меня!] // Рус. речь. — 1991. — № 1. — С. 68 — 75. * {{Книга |заглавие = Славянская мифология : Энциклопедический словарь |часть = Битье посуды; Голова; Гончар; Горшок; Дежа; Еда; Кабинетная мифология; Кукиш; Ложка; Мост; Нагота (в соавт. С Т. А. Агапкиной); Нож; Огонь; Окно; Переправа; Печь; Питье; Пожар; Порог; Поцелуй; Прощание; Река; Рука; Свет; Сердце; Сито; Смотреть; Солнце; Стол; Ступа и пест; Хлеб; Хлеб-соль |издание = 2-е изд., испр. и доп |место = М. |издательство = Международные отношения (издательство) |год = 2002 |страниц = 510 |ref = Топорков }} * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/007/07_11_reviews_k.pdf Что можно найти в бане, отправившись туда в полночь?] (По поводу книги Вильяма Фрэнсиса Райана «Баня в полночь: Исторический обзор магии и гаданий в России» / Пер. С англ. — {{М.}}: Новое литературное обозрение (издательство)|Новое литературное обозрение, 2006. — 720 с.; ил.) // Антропологический форум. — 2007. — № 7. С. 351—371. * [https://www.academia.edu/7271212/_ Мифологический образ дерева, растущего из женского тела] // Славянский и балканский фольклор. Виноградье. — {{М.}}, 2011. — Вып. 11. — С. 305—314. * [https://www.academia.edu/26083066 «Прожила как в мельничном колесе, вот таку жись»]: записи мифологической и биографической прозы из с. Тихманьга // О своей земле, своей вере, настоящем и пережитом в России XX—XXI вв. (к изучению биографического и религиозного нарратива) / Под ред. Е. Б. Смилянской. — {{М.}}: «Индрик», 2012. — С. 261—328 (в соавт. с А. Б. Ипполитовой). === Etiket=== * У истоков этикета: Этногр. очерки. — {{Л.}}, 1990. — 165 с. (в соавторстве с А. К. Байбуриным). * На кудыкину гору // Рус. речь. — 1990. — № 3. — С. 141—144. * Происхождение элементов застольного этикета у славян // Этнические стереотипы поведения. — {{Л.}}, 1985. — С. 223—242. * Структура и функции сельского застольного этикета у восточных славян // Этнознаковые функции культуры. — {{М.}}, 1991. — С. 190—203. * Суеверные приметы и мифология повседневности // Мифология и повседневность: Мат-лы науч. конф. 18—20 февраля 1998 года. — {{СПб.}}, 1998. — С. 32—42. * [https://www.academia.edu/26491943 Пьянство] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2009. — Т. 4. — С. 377—382. === Folklorşünaslığın tarixi === * [https://www.academia.edu/35432207 Даль Владимир Иванович] // Русские фольклористы. Биобиблиографический словарь. XVIII—XIX вв. — {{СПб.}}, 2017. — Т. 2: Д—Кошурников. — С. 3—14. * [https://www.academia.edu/35449926 Котляревский Александр Александрович] // Там же. — С. 742—748. * [https://www.academia.edu/31614257 Афанасьев Александр Николаевич] // Русские фольклористы. Биобиблиографический словарь. XVIII—XIX вв.: В 5 т. / Под ред. Т. Г. Ивановой. — {{СПб.}}: Дмитрий Буланин, 2016. — Т. 1: А—Г. — С. 174—185. * [https://www.academia.edu/31635332 Буслаев Федор Иванович] // Там же. — С. 496—508. * [https://www.academia.edu/31582633 Ветухов Алексей Васильевич] // Там же. — С. 623—630. * [https://www.academia.edu/37649431 Неизвестные страницы русской фольклористики] / Отв. ред. чл.-корр. РАН А. Л. Топорков. — {{М.}}: «Индрик», 2015. — 576 с. * [https://www.academia.edu/22853775/ Русские формалисты и изучение фольклора] // Там же. — С. 38—55. * [https://www.academia.edu/22854029/ Фольклорные темы на заседаниях Московского лингвистического кружка] (вступительная статья и подготовка текста А. Л. Топоркова; комментарии А. Л. Топоркова и А. А. Панченко) // Там же. — С. 56—141. * [http://indrik.ru/collection/all/product/toporkov-a-l-teoriya-mifa-v-russkoj-filologicheskoj-nauke-xix-veka Теория мифа в русской филологической науке XIX века]. — {{М.}}: Индрик, 1997. * [http://lib.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=wDCTVA_qR_s%3d&tabid=2018 Русские фольклористы: Биобиблиографический словарь. Пробный выпуск] / Отв. ред. Т. Г. Иванова и А. Л. Топорков. — {{М.}}: ПРОБЕЛ-2000, 2010. — 240 с. * [https://www.academia.edu/26673594 А. А. Потебня. Слово и миф] / Отв. ред. А. К. Байбурин; Составление, подготовка текста и примечания А. Л. Топоркова. — {{М.}}: Правда, 1989. — 623 с. * [http://verigi.ru/?book=217#.Vw_hqDFF9UU Д. К. Зеленин. Избранные труды. Статьи по духовной культуре. 1901—1913] / Отв. редактор и составитель А. Л. Топорков; Вступ. ст. Н. И. Толстого; Подг. текста, сост. указателей Т. А. Агапкиной; Коммент. Т. А. Агапкиной, Л. Н. Виноградовой и др. — {{М.}}: Индрик, 1994. — 400 с. * Е. Н. Елеонская. Сказка, заговор и колдовство в России]. Сб. трудов / Отв. редактор А. Л. Топорков; Сост. и вступ. ст. Л. Н. Виноградовой; Подг. текста Л. Н. Виноградовой, Н. А. Пшеницыной; Коммент. Л. Н. Виноградовой, Н. А. Пшеницыной. — {{М.}}: Индрик, 1994. — 272 с. * [http://ua.booksee.org/book/717906 Афанасьев А. Н. Происхождение мифа]: Ст. по фольклору, этнографии и мифологии] / Сост., подгот. текста, послесл. и коммент. А. Л. Топоркова. — {{М.}}, 1996. — 638 с. * [https://www.academia.edu/26636742 Рукописи, которых не было]: Подделки в области славянского фольклора / Изд. подг. А. Л. Топорков, Т. Г. Иванова, Л. П. Лаптева, Е. Е. Левкиевская. — {{М.}}: Ладомир, 2002. — 970 с. * Буслаев Ф. Догадки и мечтания о первобытном человечестве / Сост., подготовка текста, статья и коммент. А. Л. Топоркова. — {{М.}}: Росспэн, 2006. — 703 с. * [https://www.academia.edu/26693615 Потебня А. А. Символ и миф в народной культуре] / Сост., подг. текстов, ст. и коммент. А. Л. Топоркова. — {{М.}}, 2007. * Из рукописных материалов П. Г. Богатырева // Русская речь. — 1988. — № 6. — С. 95—99. * Из истории науки.)В. И. Даль. Условный язык петербургских мошенников (подг. публ. и вступит. статья)] // Вопр. языкознания. — 1990. — № 1. — С. 133—137. * Об источниках «Поэтических воззрений славян на природу» // «А. Н. Афанасьев. Поэтические воззрения славян на природу». Справочно-библиографические материалы. — {{М.}}, 2000. — С. 7—49. * Предвосхищение понятия «архетип» в русской науке XIX века // Литературные архетипы и универсалии. — {{М.}}, 2001. — С. 348—368. * [http://indrik.ru/collection/all/product/indrik-10-let Книга В. И. Даля «О поверьях, суевериях и предрассудках русского народа»] // «Индрик»: 10 лет. — {{М.}}, 2003. — С. 178—184. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/07/11online Русские фольклористы: Биобиблиографический словарь] // Антропологический форум. — 2009. — № 11 Online. — С. 1—10. * [http://magazines.gorky.media/nlo/2010/103/to8.html Русский волк-оборотень и его английские жертвы] // НЛО. — 2010. — № 103. — С. 140—151. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/014online/toporkov.pdf Два издания книги П. Г. Богатырева «Магические действия, обряды и верования Закарпатья» (1929/1971) в научном контексте XX века] // Антропологический форум. — 2010. — № 14. Online. — С. 127—159. * [http://magazines.gorky.media/nlo/2011/107/to38.html Фольклористы на пути от исторической поэтики к Большому террору]. По поводу книги Т. Г. Ивановой «История русской фольклористки XX века: 1900 — первая половина 1941 г.» ({{СПб.}}: «Дмитрий Буланин», 2009. — 800 с., илл.). // НЛО. — 2011. — № 107. — C. 319—328. * [https://www.academia.edu/36251504/ А. Н. Афанасьев в полемике с Н. Г. Чернышевским? (Эпизод из журнальной полемики 1850-х гг.)] // Из истории русской фольклористики. — {{СПб.}}, 2013. — Вып. 8. С. 369—418. * [https://www.academia.edu/22937256/ Ранние записи фольклора] как историко-филологическая проблема // Фольклор: Ранние записи. — {{М.}}, 2015. — С. 9—33. * [https://www.academia.edu/23460532/ Функционально-структуральный метод П. Г. Богатырева] и проблемы истории русской фольклористики // Функционально-структуральный метод П. Г. Богатырева в современных исследованиях фольклора. Сборник статей и материалов / Отв. редакторы С. П. Сорокина и Л. В. Фадеева. — {{М.}}: Государственный институт искусствознания, 2015. — С. 18—33. * [https://www.academia.edu/23737258/ Фольклористика в междисциплинарном диалоге] // Труды Отделения историко-филологических наук РАН. 2015 / Отв. ред. В. А. Тишков; [сост. Н. В. Тарасова]. — {{М.}}, 2016. — С. 23—41. * [https://www.academia.edu/32008701 Проблемы фольклора в научном наследии Д. С. Лихачева] // Труды Отделения историко-филологических наук РАН. 2015 / Отв. ред. В. А. Тишков; [сост. Н. В. Тарасова]. — {{М.}}, 2016. — С. 154—180. * [http://www.ruslang.ru/doc/slav_1_itog.pdf Проблема «фейклора» в славянской фольклористике] // Письменность, литература, фольклолр славянских народов. История славистики. XVI Международный съезд славистов. Белград, 20—27 августа 2018 г. Доклады российской делегации. — {{М.}}: Ин-т русского языка им. В. В. Виноградова РАН, 2018. — С. 377—395. * [http://litfact.ru/images/2018-8/LF-2018-8_68-103_Toporkov.pdf Эпизод из истории русской фольклористики: Письма Г. И. Парихина к И. П. Сахарову] // Литературный факт. — 2018. — Т. 8. — С. 68—103. === Xarici dillərdə əsərləri === * Aux sources de l’étiquette: Ẻtudes ethnographiques. Presses Universitaires Blaise Pascal, 2004. — 321 p. (in collab. with A.K. Baϊbourine). * [https://web.archive.org/web/20180404185045/http://www.isfnr.org/index2.html Oral Charms in Structural and Comparative Light]. Proceedings of the Conference of the International Society for Folk Narrative Research’s (ISFNR) Committee on Charms, Charmers and Charming. 27-29th October 2011, Moscow / Editors: Tatyana A. Mikhailova, Jonathan Roper, Andrey L. Toporkov, Dmitry S. Nikolayev. — Moscow: PROBEL-2000, 2011. — 222 p. * [https://www.academia.edu/26604195/ Eros and Pornography in Russian Culture] / Ed. by M. Levitt and A. Toporkov. — Moscow, 1999. * The Origin of Slavic Table Etiquette // Культурология : The Petersburg Journal of Cultural Studies, 1993. — Vol.1. — n°4. — pp. 114—134. * Rebaking of Children in Eastern Slavic Rituals and Fairy-Tales] // Культурология : The Petersburg Journal of Cultural Studies, 1993. — Vol. 1. — n° 3. — pp. 15—21. * L'étiquette à table chez les Slaves de l’Est: point de vue mythologique] // La Revue russe. — 1995. — № 8. — P. 51—59. * The devil’s candle: street lighting // History Today. — Nov., 1996. — P. 34—36. * [https://web.archive.org/web/20080312113823/http://www.recherches-slaves.paris4.sorbonne.fr/Cahier1/Toporkov.htm Les fonctions symboliques des objets dans la culture paysanne russe] // Cahiers slaves. — 1997. — № 1. — P. 157—180. * Les fonctions rituelles et mythologiques du baiser chez les Slaves de l’Est] // Revue des еtudes Slaves. — Paris, 1997. — T. 69. — N 4. — P. 519—527. * Littérature orale et folklore érotique russe dans les éditions françaises et allemandes (fin du XIXe — début XXe siècle)"], in: Philologiques IV. Transferts culturels triangulaires France-Allemagne-Russie, sous la dir. de Katia Dmitrieva et Michel Espagne. — Paris, 1996. — P. 245—255. * [https://www.academia.edu/5208501 Russian Love Charms in a Comparative Light] // Charms, Charmers and Charming: International Research on Verbal Magic / Ed. by Jonathan Roper. — Palgrave Macmillan, 2008. — P. 119—144. * La symbolique du corps dans les formules magiques en Russie aux XVIIe-XVIIIe siecles // Le corps dans la culture Russe et au-dela / Textes reunis par G. Kabakova et Fr. Conte. — Cahiers Slaves, № 9. — Paris, 2008. — P. 165—185. * [http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.2753/AAE1061-1959470403 Verbal Taboos in Contemporary Records] // Anthropology and Archeology of Eurasia. — 2009. — Vol. 47. — № 4. — P. 58—74 (in collab with T. Il’ina). * [https://www.academia.edu/5208290 What Can You Find in the Banya If You Go There at Midnight?] (Rewiew of W.F.Raiyan [Ryan]. Bania v polnoch: Istoricheskii obzor magii i gadanii v Rossii. — {{M.}}, 2006) // Forum for Anthropology and Culture. — 2009. — № 5. — P. 425—444. * [http://www.folklore.ee/incantatio/02.html Verbal Charms From a Seventeenth-Century Russian Manuscript] {{Wayback|url=http://www.folklore.ee/incantatio/02.html |date=20190106180311 }} // Incantatio: An International Journal on Charms, Charmers and Charming. — 1912. — № 2. — P. 42—54. * [https://www.academia.edu/5208219/ «Actes magiques, rites et croyances en Russie subcarpathique: le contexte russe»] // S. Tchougounnikov, C. Trautmann-Waller (éd.), Pëtr Bogatyrëv et les débuts du Cercle de Prague. Recherche ethnographiques et théâtrales, Paris, Université de Paris-3, 2013. — pp. 95—115. * [http://www.isfnr.org/files/toptransl7.pdf Charm indexes: problems and perspectives] // The Power of Words: Studies on Charms and Charming in Europe / Edited by James Kapaló, Éva Pócs and William Ryan. — Budapest, New York, Central European University Press, 2013. — P. 71—99. * [http://booksandjournals.brillonline.com/content/journals/10.1163/18763316-04004016 Verbal Charms Against Authorities and Judges in Seventeenth- and Eighteenth-Century Russia] // Russian History. — 40 (2013). — P. 532—539 (Witchcraft Casebook: Magic in Russia, Ukraine, Poland, and the Grand Duchy of Lithuania, 15th-21st Centuries). * [http://www.folklore.ee/incantatio/Incantatio_2013.pdf The Slavic and German Versions of the Second Merseburg Charm] {{Wayback|url=http://www.folklore.ee/incantatio/Incantatio_2013.pdf |date=20160625184148 }} // Incantatio: An International Journal on Charms, Charmers and Charming. — 2013. — № 3. — P. 43—59 (in collab. with T. Agapkina, V. Karpov). * [http://www.folklore.ee/folklore/vol71/toporkov.pdf Wondrous dressing with celestial bodies in Russian charms and lyrical poetry] // Folklore. — 2018. — Vol. 71. — P. 207—216. * [https://www.academia.edu/39591456 St Sisinnius’ Legend in Folklore and Handwritten Traditions of Eurasia and Africa (Results and Perspectives of the Research)] // Studia Litterarum. — 2019. — Т. 4. — № 2. — С. 312—341. * [https://www.academia.edu/46865343 The Image of Toska (Melancholy) in Russian Love Spells] // Magic, Texts and Travel. Homage to a Scholar, Will Ryan / Edited by Janet M. Hartley and Denis J. B. Shaw. — London: Study Group on Eighteenth-Century Russia, 2021. — P. 100—113. * The Carol About the Pagan Rite of Sacrifice of a Goat and Its Interpretation in Russian Scholarship of the 19th-20th Centuries // Religions May 2021, 12(5):366 (1—11). === Rus simvolizmi === * [https://www.academia.edu/44694987 «Вечные» сюжеты и образы в литературе и искусстве русского модернизма] / Отв. ред. чл.-корр. РАН А. Л. Топорков. — {{М.}}: «Индрик», 2015. — 416 с. — (Серия «„Вечные“ сюжеты и образы»; вып. 1). * [https://www.academia.edu/44695074 Мифологические образы в литературе и искусстве] / Отв. ред. М. Ф. Надъярных, Е. В. Глухова. — {{М.}}: Индрик, 2018. — 384 с., илл. — (Серия «„Вечные“ сюжеты и образы»; вып. 2) * [https://www.academia.edu/44694840 Утопия и эсхатология в русской культуре первой трети XX века] / Сост. и отв. ред. О. А. Богданова, А. Г. Гачева. — {{М.}}: Индрик, 2016. — 712 с., илл. — (Серия «„Вечные“ сюжеты и образы»; вып. 3) * [https://www.academia.edu/44694792 Новозаветные образы и сюжеты в культуре русского модернизма] / Сост. и отв. ред. О. А. Богданова, А. Г. Гачева. — {{М.}}: Индрик, 2018. — 720 с., илл. — (Серия «„Вечные“ сюжеты и образы»; вып. 4) * Иванов Вяч. Повесть о Светомире царевиче / Изд. подг. А. Л. Топорков, О. Л. Фетисенко, А. Б. Шишкин. — {{М.}}: «Ладомир», 2015. — 834 с. — (Серия «Литературные памятники»). * [https://www.academia.edu/31865058 «Повесть о Светомире царевиче» Вяч. Иванова: от замысла до его воплощения] // Там же. — С. 175—214. * [https://www.academia.edu/9766441 Источники «Повести о Светомире царевиче» Вяч. Иванова]: древняя и средневековая книжность и фольклор. — {{М.}}: Индрик, 2012. — 498 с. * Из мифологии русского символизма. Городское освещение // Мир А. Блока. Блоковский сборник. — Учен. зап. Тартус. гос. ун-та. — Вып. 657. — Тарту, 1985. — С. 101—112. * Некоторые замечания по поводу переписки Вяч. Иванова и Лидии Зиновьевой-Аннибал // Donum homini universalis: Сборник статей в честь 70-летия Н. В. Котрелева. — {{М.}}, 2011. — С. 397—408. * Философы русского зарубежья о мифе и западных исследователях мифологии(по материалам журнала «Путь») // Миф и художественное сознание XX века. — {{М.}}, 2011. — C. 438—461. * [https://www.academia.edu/5207794/ Сюжет о Егории Храбром — волчьем пастыре] в славянском фольклоре и русской литературе первой трети XX в. // Письменность, литература, фольклор славянских народов. История славистики. XV Международный съезд славистов. Минск, 20—27 августа 2013 г. Доклады российской делегации. — {{М.}}, 2013. — С. 529—557. * [https://www.academia.edu/9348283 Отзвуки Данте в «Повести о Светомире царевиче» Вяч. Иванова] // Память литературного творчества. — {{М.}}: ИМЛИ, 2014. — С. 519—536. * [https://www.academia.edu/25867053 Стихотворение А. А. Блока «Царица смотрела заставки…»] и духовный стих о Голубиной книге // Русская литература. 2015. — № 2. — С. 192—203 (в соавт. с Д. М. Магомедовой). * [https://www.academia.edu/17911855/ Символика и функции сновидений] в «Повести о Светомире царевиче» Вяч. Иванова // Изв. РАН. Сер. лит-ры и языка. — 2015. — Т. 74. — № 4. — С. 17—34. * [https://www.academia.edu/30107624 Повесть А. М. Ремизова «О безумии Иродиадином»], пьеса Оскара Уайльда «Саломея» и «Песнь песней» царя Соломона // «Вечные» сюжеты и образы в литературе и искусстве русского модернизма. — {{М.}}, 2015. — С. 170—191. * [https://www.academia.edu/31722159 «Стих о Святой горе» Вяч. Иванова: опыт интерпретации]. Статья первая // Studia litterarum: Литературные исследования. Научный журнал. — 2016. — Т. 1. — № 3—4. — С. 298—324. * [http://slovorggu.ru/2017_3/42.pdf Стихотворение Вяч. Иванова «Три гроба»]: источники и символическая структура. Часть первая // Новый филологический вестник. — 2017. — № 3(42). — С. 198—213. * [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304347917300674 Магия — фольклор — литература. Введение в тему] // Russian Literature. — 2017. — № 93/94. — С. 1—45 (соавт.: Д. Иоффе, А. Юдин). * [http://slovorggu.ru/2018_2/45.pdf Стихотворение Вяч. Иванова «Три гроба»: источники и символическая структура. Статья вторая] // Новый филологический вестник. — 2018. — № 2 (45). — С. 154—166. * [http://studlit.ru/images/2018-3-4/Toporkov.pdf «Стих о Святой Горе» Вяч. Иванова: опыт интерпретации]. Статья вторая // Studia Litterarum: Литературные исследования. Научный журнал. — 2018. — Т. 3. — № 4. — С. 216—239. * [https://www.academia.edu/44683974 Фольклорные стилизации И. П. Сахарова в статье А. А. Блока «Поэзия заговоров и заклинаний»] // Русская литература. — 2020. — № 4. — C. 65—81. * [https://www.academia.edu/58316805 Статья Александра Блока «Поэзия заговоров и заклинаний» как эзотерический текст. Часть первая] // Новый филологический вестник. — 2021. — № 1 (56). — С. 147—161 (в соавт. с А. Л. Рычковым). === Digər === * Неизданные стихотворения М. В. Милонова // Памятники культуры. Новые открытия. Ежегодник. 1983. — {{Л.}}: Наука, 1985. — С. 39—44. * История Ивана Тревоги // Публицистика и исторические сочинения периода феодализма. — Новосибирск, 1989. — С. 246—276. * Авантюрная автобиография И. И. Тревогина // Памятники культуры. Новые открытия: Ежегодник. 1990. — {{М.}}, 1992. — С. 49—75 (в соавт. с Е. Е. Дмитриевой). * [http://magazines.gorky.media/nlo/1999/39/ Иван-дурак в стране юнгиан] (Обзор книг по психоаналитическому подходу к мифу и фольклору) //Новое литературное обозрение (журнал). — 1999. — № 5 (39). — С. 352—359. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov1.htm Миф: традиция и психология восприятия] // Мифы и мифология в современной России. — {{М.}}, 2000. — С. 39—64. * Фольклорные формы словесности // Теория литературы. — Т. 3. — {{М.}}, 2003. — С. 133—157. * [http://www.rastko.rs/projekti/etnoling/delo/12122 Вербальные запреты в современных записях] // АБ-60. Сборник статей к 60-летию А. К. Байбурина. — {{СПб.}}, 2007. — С. 133—145 (Studia Ethnologica. — Вып. 4; в соавт. с Т. С. Ильиной). * [Ответы на вопросы редакции] Об изучении славянской традиционной культуры в России // Традиционная культура. — 2008. — № 2. — С. 7—8, 9—12, 14. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/010/10_01_forum.pdf Ответы на вопросы редколлегии] //Антропологический форум. — 2009. — № 10. Форум о форуме (или о состоянии дискуссионного поля науки). — С. 143—150. * [http://magazines.gorky.media/nlo/2009/99 Риторика фольклористики] (Рец. на кн.: Каргин А. С. Прагматика фольклористики: Сб. статей, докладов, эссе. — {{М.}}, 2008) // Новое литературное обозрение (журнал). — 2009. — № 99. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/ilynatoporkov1.htm Мифологическое в жизни современной севернорусской деревни] // Миф в фольклорных традициях и культуре новейшего времени. — {{М.}}, 2009. — С. 5—34 (совм. с Т. С. Ильиной). * [http://cmb.rsuh.ru/article.html?id=84826 Этнологические экспедиции как средство приобщения студентов к культурным традициям] // Полевые исследования студентов РГГУ: Этнология. Фольклористика. Лингвистика. Религиоведение. — {{М.}}, 2009. — Вып. 4. — С. 183—195. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/012online/12_online_stroev_toporkov.pdf Российско-французская летняя школа «Жизнетворчество, мистификации и подделки в России и Франции»] // Антропологический форум — 2010. — № 12. — C. 1—11 (в соавт. с А. Строевым) * [http://magazines.gorky.media/nlo/2014/128/33t.html Новые исследования по древнерусской визуальной демонологии] // Новое литературное обозрение (журнал)|Новое литературное обозрение — 2014. — № 128. — С. 351—357. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/025/survey.pdf Мониторинг научной жизни] антропологического сообщества (2015 г.) // Антропологический форум. — 2015. — № 25. — С. 254—260. * Форум: фольклорист на чужом поле // Фольклор: структура, типология, семиотика. — 2020. — Т. 3, № 2. — С. 15—48 (с. 28—37). * Форум: Авторы, рецензенты, редакторы // Антропологический форум. — 2021. — № 50. — С. 11—100 (с. 69—73). {{refend}} == Vətəndaş mövqeyi == Toporkov, Rusiya Elmlər Akademiyasının bir sıra akademikləri, müxbir üzvləri və professorları ilə birlikdə, Avropa Birliyinin Yeddinci Çərçivə Proqramı çərçivəsində həyata keçirilən Transhyberian açıq beynəlxalq kosmik layihəsində iştirak etdiyinə görə xəyanətdə ittiham olunan yaşlı riyaziyyatçı V.V. Kudryavtsevə dəstək məktubu imzaladı <ref>[https://trv-science.ru/2019/07/02/1july-v-podderzhku-kudryavceva/ Письмо в поддержку В. В. Кудрявцева] {{Wayback|url=https://trv-science.ru/2019/07/02/1july-v-podderzhku-kudryavceva/ |date=20200821125712 }} // Троицкий вариант — Наука. 02.07.2019.</ref>. 2022-ci ilin fevral ayında o, rusiyalı alimlərin və elm jurnalistlərinin Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsini pisləyən və Rusiya qoşunlarının Ukrayna ərazisindən çıxarılmasına çağıran açıq məktubunu imzaladı <ref>{{cite web |url=https://t-invariant.org/2022/02/we-are-against-war/ |title=Открытое письмо российских ученых и научных журналистов против войны с Украиной |archive-url=https://web.archive.org/web/20220425063900/https://t-invariant.org/2022/02/we-are-against-war/ |archive-date=2022-04-25}}</ref>. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ссылки == * ''Иванова Т. Г.'' [http://naukarus.com/chlen-korrespondent-ran-andrey-lvovich-toporkov-k-50-letiyu-so-dnya-rozhdeniya Член-корреспондент РАН Андрей Львович Топорков (К 50-летию со дня рождения)] // Известия РАН. Серия литературы и языка. 2008. Т. 67. № 3. С. 76-78 * ''Алексеевский М. Д., Ипполитова А. Б., Соловьева А. А.'' Андрею Львовичу Топоркову — 60 лет // Живая старина. 2018. № 1. С. 62. * [http://imli.ru/index.php/institut/sotrudniki/990-toporkov-andrej-lvovich Страница] на сайте Институт мировой литературы имени А. М. Горького РАН * [https://www.academia.edu/25784044 Список трудов] // academia.edu * [http://rastko.rs/rastko/delo/15206 Страница А. Л. Топоркова на сайте «Растко»] * [http://cmb.rsuh.ru/section.html?id=3569 Этнологическая экспедиция ЦМБ РГГУ] * [http://info-grad.com/podborka-statey-toporkova-a-l-na-temu-obychaev-i-verovaniy-slavyan/ Подборка статей на тему обычаев и верований славян] * [http://modernista.moscow/members/ Сайт проекта "«Вечные» сюжеты и образы в литературе и искусстве русского модернизма] * [https://www.elibrary.ru/author_items.asp?authorid=71472 Его статьи] в РИНЦ. [[Kateqooriya:Rus filoloqları]] [[Kateqooriya:Rus etnoqrafları]] [[Kateqooriya:Folklorşünaslar]] 46cuyxh7v2k5kn3btewngwrxon3chcf 8985168 8985166 2026-07-01T12:29:06Z Padarli73 328404 8985168 wikitext text/x-wiki {{Alim |piktoqram = |adı = Andrey Lvoviç Toporkov |orijinal adı = {{dil-ru|Андрей Львович Топорков}} |digər adı = |şəkil = Toporkov AV.jpg |şəklin ölçüsü = 300px |şəklin izahı = |doğum tarixi = 15 mart 1958<ref>Library of Congress Authorities (англ.) — Library of Congress</ref> |doğum yeri = {{bayraq|SSRİ}} <br>{{bayraq|Rusiya}} [[Sankt-Peterburq|Leninqrad]] |vəfat tarixi = |vəfat yeri = |vəfat səbəbi = |dəfn yeri = |vətəndaşlığı = {{bayraq|SSRİ}} <br>{{bayraq|Rusiya}} |milliyyəti = |elm sahəsi = [[Folklorşünaslıq|folklorşünas]]<br> [[Ədəbiyyatşünaslıq|ədəbiyyatşünas]]<br> [[Etnoqrafiya|etnoqraf]] |elmi dərəcəsi = [[Filologiya elmləri doktoru]] |elmi adı = [[Professor]], [[Rusiya Elmlər Akademiyası|Rusiya Elmlər Akademiyasının]] [[Müxbir üzv|müxbir üzvü]] (2006) |iş yeri = Rusiya Dövlət Humanitar Elmlər Universiteti (RSUH)<br>[[Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutu|Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutu]] |alma-mater = A.İ.Herzen adına Leninqrad Dövlət Pedaqoji İnstitutu |təhsili = |elmi rəhbəri = |tanınmış yetirmələri = Mixail Dmitrieviç Alekseevski |tanınır = |mühüm layihələri = |üzvlüyü = |mükafatları = |imzası = |saytı = |vikianbar = }} '''Andrey Lvoviç Toporkov''' ({{dil-ru|Андрей Львович Топорков}}; {{DVTY}})—Rus folklorşünası, ədəbiyyatşünası və etnoqraf. Filologiya elmləri doktoru, professor, Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (2006). ==Həyatı== A. İ. Herzen adına Leninqrad Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Rus dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirib. Məktəbdə rus dili və ədəbiyyatı müəllimi (1980-1983), Elmlər Akademiyası Kitabxanasında kitabxanaçı (1983-1984) və Leninqrad Vilayəti Muzeyləri Assosiasiyası Direktorluğunda kitabxanaçı və elmi işçi (1985-1989) vəzifələrində çalışıb. Tarix üzrə fəlsəfə doktoru (1986, "Polesiyanın ritual və inanclarında məişət əşyaları (XIX - XX əsrin əvvəlləri)" dissertasiyası) və filologiya üzrə doktor (1998, "XIX əsrin rus filologiya elmində mifoloji nəzəriyyələr" dissertasiyası). 1989-cu ilin dekabr ayından [[Rusiya Elmlər Akademiyası|Rusiya Elmlər Akademiyasının Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunda]] çalışır. 1993-cü ildən 2019-cu ilə qədər Rusiya Dövlət Humanitar Elmlər Universitetində dərs deyib, 2006-cı ildən isə professordur. [[Sankt-Peterburq|Sankt-Peterburqdakı]] Avropa Universitetinin Etnologiya fakültəsində dərs deyib.<ref>{{Cite web|url=http://www.eu.spb.ru/ethno/staff/staff_ach.htm|title=Архив приглашений|website=web.archive.org|date=2002-01-25|access-date=2025-04-18|archive-date=2002-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20020125194613/http://www.eu.spb.ru/ethno/staff/staff_ach.htm|url-status=bot: unknown}}</ref>. 25 may 2006-cı ildən Rusiya Elmlər Akademiyasının Tarix və Filologiya Elmləri (Ədəbi Tənqid) şöbəsində [[Müxbir üzv|müxbir üzvüdür.]] Akademik N.İ.Tolstoyun rəhbərlik etdiyi Polesye ekspedisiyalarında iştirak edib. 2003-cü ildən 2011-ci ilə qədər [[Podolski Tovtrı Milli Parkı|Pudojski]] və Vyteqorski rayonları.<ref>{{Cite web |url=http://cmb.rsuh.ru/section.html?id=3569 |title=Этнологическая экспедиция ЦМБ — РГГУ.РУ |access-date=2008-01-02 |archive-date=2008-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080130053720/http://cmb.rsuh.ru/section.html?id=3569 |url-status=live }}</ref>. O, [[Fulbrayt proqramı|Fulbrayt]] təqaüdçüsüdür. "XV-XVII əsrlərin rus əlyazma ənənəsində sui-qəsdlər" (2008) monoqrafiyasına görə P. Q. Boqatırev mükafatına layiq görülüb. ==Elmi fəaliyyəti== A. L. Toporkov [[Rusiya Elmlər Akademiyası |Rusiya Elmlər Akademiyasının A. M. Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunun (Moskva)]] baş elmi işçisi, slavyan folkloru, filologiya tarixi və rus ədəbiyyatı üzrə mütəxəssisdir. O, "XIX əsrin rus filologiyasında mif nəzəriyyəsi" (1997) monoqrafiyasında rus folklorşünaslığının banilərinin əsərlərinin yeni təfsirini təklif etmişdir. Bu yanaşma A. A. Potebnya, A. N. Afanasyev, [[Georgi Fedotov]], D. K. Zelenin və [[Fyodor Buslayev|Fyodor Buslayevin]] əsərlərinin A. L. Toporkovun redaktə etdiyi elmi nəşrlərində daha da inkişaf etdirilmişdir. Onun redaktorluğu ilə aşağıdakı arxiv materialları dərc edilmişdir: "XVII-XVIII əsrlərdə Rusiyada rədd edilmiş oxu" (2002), "XVII-XIX əsrin birinci yarısının əlyazma mənbələrindən rus tilsimləri" (2007). (2010), "Rus Folklorşünaslığının Naməlum Səhifələri" (2015). "Etiketin Mənşəyində: Etnoqrafik Esselər" (Leninqrad, 1990, həmmüəllif), "XV-XIX əsrlərin Rus Əlyazma Ənənəsindəki Sehrlər: Tarix, Simvolizm, Poetika" (Moskva, 2005), "Vyaçeslav İvanovun "Tsareviç Svetomirin Nağılı"nın mənbələri: Qədim və Orta Əsrlər Ədəbiyyatı və Folkloru" (2012) və "Şərqi Slavyan Sehrləri: Süjet və Motivlərin Funksional İndeksi üçün Materiallar. Annotasiyalı Biblioqrafiya" (2014, həmmüəllif) daxil olmaqla 500-dən çox əsərin müəllifidir. Slavyanların Milli Komitəsinin üzvü. "Rus Ədəbiyyatı", "Studia Litterarum: Ədəbiyyatşünaslıq", "Ədəbiyyat Faktı" və "İnkantatio" jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür. ==Əsas nəşrləri== {{refbegin|2}} === Sehr və ovsun ənənəsi === * [http://ethnomap.karelia.ru/charm_source.shtml База данных «Этнография и фольклор Олонецкой и Архангельской губерний»] (Заговоры) * [https://www.academia.edu/45108489 Сисиниева легенда в фольклорных и рукописных традициях Ближнего Востока, Балкан и Восточной Европы] / Отв. ред. А. Л. Топорков. М.: Индрик, 2017. 856 с. * [https://publications.hse.ru/mirror/pubs/share//direct/213265286 Введение] // Сисиниева легенда в фольклорных и рукописных традициях Ближнего Востока, Балкан и Восточной Европы. — {{М.}}: Индрик, 2017. — С. 13—28 (совм. с А. К. Лявданским). * [https://www.academia.edu/9334877 Восточнославянские заговоры]: Материалы к функциональному указателю сюжетов и мотивов. Аннотированная библиография / Авторы-составители Т. А. Агапкина, А. Л. Топорков. — {{М.}}: «Индрик», 2014. — 320 с. * [https://www.academia.edu/11234938 Отреченное чтение в России XVII—XVIII веков] / Отв. ред. А. Л. Топорков, А. А. Турилов. — {{М.}}: Индрик, 2002. — 584 с. * [https://www.academia.edu/27009416 Полесские заговоры] (в записях 1970—1990-х гг.) / Сост., подг. текстов и коммент. Т. А. Агапкиной, Е. Е. Левкиевской, А. Л. Топоркова. — {{М.}}: Индрик (издательство), 2003. — 752 с. * [https://www.academia.edu/5268680 Заговоры в русской рукописной традиции XV—XIX вв.: История, символика, поэтика]. — {{М.}}, 2005. — 478 с. * [https://www.academia.edu/5208518 Русские заговоры из рукописных источников XVII — первой половины XIX в.] / Сост., подг. текстов, статьи и коммент. А. Л. Топоркова. — {{М.}}: Индрик, 2010. — 832 с. * [https://www.academia.edu/26471662 Заговорные тексты в структурном и сравнительном освещении]. Материалы конференции Комиссии по вербальной магии Международного общества по изучению фольклорных нарративов. 27—29 октября 2011 года, Москва / Редколлегия: Т. А. Михайлова, Дж. Ропер, А. Л. Топорков, Д. С. Николаев. — {{М.}}: ПРОБЕЛ-2000, 2011. — 222 с. (Charms, Charmers and Charming.) * [https://www.academia.edu/5268605 К реконструкции праславянских заговоров] // Фольклор и этнография: Проблемы реконструкции фактов традиционной культуры. — {{Л.}}: Наука, 1990. — С. 68—75 (Соавт.: Т. А. Агапкина}. * [https://inslav.ru/sites/default/files/zhs-1999-1.pdf Указатели славянских заговоров] // Живая старина. — 1999. — № 1. — С. 52—54. * [http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/2002_Priznakovoe_prostranstvo_kultury.pdf Эпитеты в Олонецком сборнике заговоров XVII в.] // Признаковое пространство культуры. — {{М.}}, 2002. — С. 338—376. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov6.htm О рукописи Г. Д. Книголюбова; Заговоры из сборника Г. Д. Книголюбова] // Рукописи, которых не было: Подделки в области славянского фольклора / Изд. подг. А. Л. Топорков, Т. Г. Иванова, Л. П. Лаптева, Е. Е. Левкиевская. — {{М.}}: Ладомир, 2002. — C. 352—389. * [http://www.rastko.rs/projekti/etnoling/delo/12027 Любовные заговоры славянских народов в компаративном отношении] // Письменность, литература и фольклор славянских народов: XIV Международный съезд славистов. Охрид, 10—16 сентября 2008 г. Доклады российской делегации. — {{М.}}, 2008. — С. 484—502. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/agapkinatoporkov1.htm Указатели заговоров: проблемы и перспективы] // Традиционная культура. — 2007. — № 2. — С. 59—73 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [http://www.rastko.rs/projekti/etnoling/delo/12025 Русская языковая метафора в вербальной магии и лирической поэзии]// Русский язык в странах СНГ и Балтии. Международная научная конференция. Москва, 22—23 октября 2007 г. — {{М.}}, 2007. — С. 430—440. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/010/10_04_toporkov.pdf К 100-летию со дня выхода в свет книги В. Мансикки «Über russische Zauberformeln mit Berücksichtigung der Blut- und Verrenkungssegen»] // Антропологический форум. — 2009. — № 10. — С. 279—296. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov7.htm Белорусские версии Второго Мерзебургского заговора] // Магия формулы. Материалы круглого стола. — {{М.}}, 2009. — С. 3—14 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov1.pdf «Вначале было Слово…»: между религией и магией]// Forma formans. Studi in onore di Boris Uspenskij / a cura di Sergio Bertolissi e Roberta Salvatore. — Napoli, 2010. — P. 219—229. * [http://illhportal.krc.karelia.ru/publ.php?plang=r&id=5876 Параллели между русскими заговорами XVII века и карело-финскими эпическими песнями] // «Калевала» в контексте региональной и мировой культуры: Материалы Международной конференции, посвященной 160-летию полного издания «Калевалы». — Петрозаводск, 2010. — С. 138—147. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/016online/kuznetsova_toporkov.pdf Международная конференция «Заговорные тексты в структурном и сравнительном освещении»] // Антропологический форум. — 2012. — № 16 Online. — C. 356—369 (совм. с Е. П. Кузнецовой) * [https://www.academia.edu/7271420/_ «Где-то что-то есть»]: знахарка из Андомы о жизни, о вере и об опыте целительства // О своей земле, своей вере, настоящем и пережитом в России XX—XXI вв. (к изучению биографического и религиозного нарратива) / Под ред. Е. Б. Смилянской. — {{М.}}: «Индрик», 2012. — С. 235—260 (в соавт. с Е. В. Публичук). * [https://independent.academia.edu/AndreyToporkov?notification_code=EfKY2lTx Иконографический сюжет «Архангел Михаил побивает трясовиц»]: генезис, история и социальное функционирование // In Umbra: Демонология как семиотическая система. Альманах. Вып. 1 / Сост. и отв. ред. [[Антонов, Дмитрий Игоревич (историк)|Д. И. Антонов]], О. Б. Христофорова. — {{М.}}: РГГУ, 2012. — С. 247—289. * [https://www.academia.edu/7271108/_ Охотничьи заговоры на порчу оружия у восточных славян] // Ethnolinguistica Slavica. К 90-летию академика Никиты Ильича Толстого. — {{М.}}, 2013. — С. 234—252. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/019online/toporkov.pdf Международная конференция «Заговоры на бумаге, заговоры в действии»] // Антропологический форум. — 2013. — № 19 Online. — С. 427—434. * [https://www.academia.edu/7271081/_ Ворон в русских заговорах: между мифологией, фольклором и книжностью] // Slavica Svetlanica. Язык и картина мира. — {{М.}}, 2013. — C. 273—281. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/2014_demonology3.pdf Иродовы дочери трясавицы] в русских заговорах и литературной традиции // Демонология как семиотическая система. Москва, РГГУ. 15—17 мая 2014 г. — {{М.}}, 2014. — С. 100—102. * [https://www.academia.edu/9878844/ «В наших Сказаниях не все то помещено, что известно в селениях»] (Фольклорные записи из архивного собрания И. П. Сахарова) // Традиционная культура. — 2014. — № 4. — C. 141—154. * [https://www.academia.edu/11780963 Русские заговоры против вражеского меча] // О вере и суевериях: сборник статей в честь Е. Б. Смилянской / ф-т истории НИУ ВШЭ; сост. В. Е. Борисов; отв. ред. Д. И. Антонов. — М.: Индрик, 2014. — С. 15—26. * [https://www.academia.edu/17912173/ «Лежит доска, на ней тоска»]: Тоска в любовных заговорах // Русская речь. — 2015. — № 3. — С. 114—120. * [https://www.academia.edu/22937331/ Опыт систематизации русских охотничьих и рыболовецких заговоров]: от ранних записей к современности (XVII—XX вв.). Приложение. Указатель охотничьих заговоров восточных славян // Фольклор: Ранние записи. — М., 2015. — С. 437—458. * [http://kizhi.karelia.ru/library/ryabininskie-chteniya-2015/1590.html Репертуар и формулы олонецких заговоров] (статистические и диахронические аспекты) // Рябининские чтения—2015: Материалы VII конференции по изучению и актуализации культурного наследия Русского Севера). Петрозаводск, 2015. С. 415—418. * [https://www.academia.edu/26026993 База данных «Заговоры Олонецкой и Архангельской губерний»]: исследовательские перспективы // Региональные исследования в фольклористике и этнолингвистике — проблемы и перспективы. Сборник статей / Отв. ред. М. В. Ахметова. — М., 2015. — С. 183—201. * [https://www.academia.edu/25210382/ Воинские заговоры из «Тихого Дона»]: источники, структура, функции // Мир Шолохова. — 2016. № 1(5). — С. 7—40. * [https://www.academia.edu/37681096/RL_93_94_2017_Toporkov_versie_DEF Заговоры от вражеского оружия в контексте фольклорных фальсификаций И. П. Сахарова] // Russian Literature. — 2017. — № 93/94. — С. 103—130. * [http://onomastics.ru/sites/default/files/doi/10.15826/vopr_onom.2018.15.1.005.pdf Ономастикон Олонецкого сборника заговоров XVII века] // Вопросы ономастики. — 2018. — Т. 15. — № 1. — С. 115—133. * [https://www.academia.edu/39140690 Ритуалы и верования Обонежья XVII века] (По материалам Олонецкого сборника заговоров) // Фольклор. Традиция и эксперимент. — М., 2018. — С. 101—128. === Mənəvi şeirlər === * [http://indrik.ru/collection/all/product/fedotov-g-stikhi-dukhovnye-russkaya-narodnaya-vera-po-dukhovnym-stikham Г. Федотов. Стихи духовные]. Русская народная вера по духовным стихам / Отв. редактор А. Л. Топорков; Комм. и подг. текста А. Л. Топоркова. — М.: Прогресс, Гнозис, 1991. — 192 с. * [https://www.academia.edu/22938344/ Духовные стихи в русской литературе] первой трети XX века // Русская литература. — 2015. — № 1. С. 5—29. === Uşaq folkloru === * Страшные истории и пародии на них // Школьный быт и фольклор. — Таллин, 1992. — Т. 1. — С. 86—99. * [http://magazines.gorky.media/nlo/2000/45/topork.html Детские секреты в научном освещении (Обзор современной литературы по детскому фольклору)] // НЛО. — 2000. — № 45. * [https://www.academia.edu/5268611 Пиковая дама в детском фольклоре] // Русский школьный фольклор: От «вызываний» Пиковой дамы до семейных рассказов. — {{М.}}, Ладомир; АСТ, 1998. — С. 15—55. * [https://www.academia.edu/5268602 Заумь в детской поэзии] // Там же. — С. 578—604. === Xalq mədəniyyətinin simvolizmi === * [https://russkayarech.ru/ru/archive/1985-1/121-123 Почему «решетом свету наношено»?] // Русская речь. — 1985. № 1. — С. 121—123. * {{Статья |заглавие = Откуда у Бабы-Яги ступа? |ссылка = http://halkidon2006.orthodoxy.ru/Kultura_Iskusstvo/A_L_Toporkov_Otkuda_u_Baby-Yagi_stupa.htm |издание = Русская речь (журнал РАН) |тип = журнал |год = 1989 |месяц = Июль—Август |номер = 4 |страницы = 126—130 |ref = Откуда у Бабы-Яги ступа? |archive-url = https://web.archive.org/web/20170810171652/http://halkidon2006.orthodoxy.ru/Kultura_Iskusstvo/A_L_Toporkov_Otkuda_u_Baby-Yagi_stupa.htm |archive-date = 2017-08-10 }}<small>(4.03.2016)</small> * Символика и ритуальные функции предметов материальной культуры // Этнографическое изучение знаковых средств культуры. — {{Л.}}, 1989. — С. 89—101. * [https://vk.com/doc215827073_419196033?hash=7d21b84a27c7680b17&dl=ad4ffea704 Домашняя утварь в поверьях и обрядах Полесья] // Этнокультурные традиции русского сельского населения XIX — начала XX в., — M., 1990. — С. 67—135. * [https://vk.com/doc215827073_419196002?hash=5ef4016a3bed2f6271&dl=e488ab8cbd Перепекание детей в ритуалах и сказках восточных славян] // Фольклор и этнографическая действительность. — {{СПб.}}, 1992. — С. 114—118. * [https://www.academia.edu/26803196 Горшок] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 1995. — Т. 1. — С. 526—530. * [https://www.academia.edu/26829390 Дежа] // [[СДЭС|Славянские древности: Этнолингвистический словарь]]. — {{М.}}, 1999. — Т. 2. — С. 45—49. * [https://www.academia.edu/26779096 Земля] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}: Международ. отношения, 1999. — Т. 2. — С. 315—321 (в соавт. с О. В. Беловой, Л. Н. Виноградовой). * [https://www.academia.edu/26854780 Еда] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 1999. — Т. 2. — С. 176—178. * Дитя на выпекании // Родина. — 2001. — № 8. — С. 96—99. * [https://www.academia.edu/26868431 Ложка] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2004. — Т. 3. — С. 129—134. * [https://www.academia.edu/26546590 Печь] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2009. — Т. 4. — С. 39—44. * [https://www.academia.edu/26754668 Решето] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2009. — Т. 4. — С. 432—437. * [https://www.academia.edu/26890916 Стол] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2012. — Т. 5. — С. 165—170. * Тоска // Там же. — С. 296—298. === Rus mədəniyyətində Eros === * Эротика в русском фольклоре // Русский эротический фольклор: Песни. Обряды и обрядовый фольклор. Народный театр. Заговоры. Загадки. Частушки / Сост. А. Л. Топорков. — {{М.}}, 1995. — С. 5—18. * [https://www.academia.edu/10364342/ Русский эротический фольклор]: Песни. Обряды и обрядовый фольклор. Народный театр. Заговоры. Загадки. Частушки / Сост. А. Л. Топорков. — {{М.}}, 1995. * [https://www.academia.edu/26571974/ Секс и эротика в русской традиционной культуре] / Сост. А. Л. Топорков. — {{М.}}, 1996. — 534 с. * [https://www.academia.edu/26604195/ Эрос и порнография в русской культуре] / Под ред. М. Левитта и А. Топоркова. — {{М.}}, 1999. — 700 с. * Малоизвестные источники по славянской этносоциологии (конец XIX — начало XX в.) // Этнические стереотипы мужского и женского поведения. — {{СПб.}}, 1991. — С. 307—318. * [https://www.academia.edu/26515046 Ритуальное обнажение] в народной культуре славян // Мифология и повседневность: Гендерный подход в антропологических дисциплинах. — {{СПб.}}, 2001 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [https://www.academia.edu/26727891 Любовная магия] // Славянские древности. — {{М.}}, 2004. — Т. 3. — С. 154—158. * [https://www.academia.edu/26443287 Нагота] // Славянские древности. Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2004. — Т. 3. С. 355—359 (в соавт. с Т. А. Агапкиной, М. М. Валенцовой). * [https://www.academia.edu/26230908 Целовать] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2012. — Т. 5. — С. 482—485. === Xalq pravoslavlığı və bütpərəstlik (paganizm) === * [https://www.academia.edu/5268551 Материалы по славянскому язычеству (культ матери-сырой земли в дер. Присно)] // Древнерусская литература: Источниковедение. — {{Л.}}, 1984. — С. 222—233. * [http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/SBF-1986.pdf К проблеме этнографического контекста календарных песен] // Славянский и балканский фольклор: Духовная культура Полесья на общеславянском фоне. — {{М.}}: Наука, 1986. — С. 76—88 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/SBF-1989.pdf Воробьиная (рябиновая) ночь в языке и поверьях восточных славян] // Славянский и балканский фольклор, 1989. — С. 230—253 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [https://www.academia.edu/5268594 Материалы по славянскому язычеству (древнерусские свидетельства о почитании деревьев)] // Литература Древней Руси: Источниковедение. — {{Л.}}: Наука, 1988. — С. 224—235 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [https://www.academia.edu/5268599 Давній украінський обряд i пов’язана з ним пісня] // Народна творчість та етнографія. — 1989. — № 4. — С. 8—13 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [https://www.academia.edu/5268609 Народное православие и язычество Полесья] // Язычество восточных славян. — {{Л.}}, 1990 (в соавт. с С. Н. Оболенской). * [https://www.academia.edu/5268612 Чур меня!] // Рус. речь. — 1991. — № 1. — С. 68 — 75. * {{Книга |заглавие = Славянская мифология : Энциклопедический словарь |часть = Битье посуды; Голова; Гончар; Горшок; Дежа; Еда; Кабинетная мифология; Кукиш; Ложка; Мост; Нагота (в соавт. С Т. А. Агапкиной); Нож; Огонь; Окно; Переправа; Печь; Питье; Пожар; Порог; Поцелуй; Прощание; Река; Рука; Свет; Сердце; Сито; Смотреть; Солнце; Стол; Ступа и пест; Хлеб; Хлеб-соль |издание = 2-е изд., испр. и доп |место = М. |издательство = Международные отношения (издательство) |год = 2002 |страниц = 510 |ref = Топорков }} * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/007/07_11_reviews_k.pdf Что можно найти в бане, отправившись туда в полночь?] (По поводу книги Вильяма Фрэнсиса Райана «Баня в полночь: Исторический обзор магии и гаданий в России» / Пер. С англ. — {{М.}}: Новое литературное обозрение (издательство)|Новое литературное обозрение, 2006. — 720 с.; ил.) // Антропологический форум. — 2007. — № 7. С. 351—371. * [https://www.academia.edu/7271212/_ Мифологический образ дерева, растущего из женского тела] // Славянский и балканский фольклор. Виноградье. — {{М.}}, 2011. — Вып. 11. — С. 305—314. * [https://www.academia.edu/26083066 «Прожила как в мельничном колесе, вот таку жись»]: записи мифологической и биографической прозы из с. Тихманьга // О своей земле, своей вере, настоящем и пережитом в России XX—XXI вв. (к изучению биографического и религиозного нарратива) / Под ред. Е. Б. Смилянской. — {{М.}}: «Индрик», 2012. — С. 261—328 (в соавт. с А. Б. Ипполитовой). === Etiket=== * У истоков этикета: Этногр. очерки. — {{Л.}}, 1990. — 165 с. (в соавторстве с А. К. Байбуриным). * На кудыкину гору // Рус. речь. — 1990. — № 3. — С. 141—144. * Происхождение элементов застольного этикета у славян // Этнические стереотипы поведения. — {{Л.}}, 1985. — С. 223—242. * Структура и функции сельского застольного этикета у восточных славян // Этнознаковые функции культуры. — {{М.}}, 1991. — С. 190—203. * Суеверные приметы и мифология повседневности // Мифология и повседневность: Мат-лы науч. конф. 18—20 февраля 1998 года. — {{СПб.}}, 1998. — С. 32—42. * [https://www.academia.edu/26491943 Пьянство] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2009. — Т. 4. — С. 377—382. === Folklorşünaslığın tarixi === * [https://www.academia.edu/35432207 Даль Владимир Иванович] // Русские фольклористы. Биобиблиографический словарь. XVIII—XIX вв. — {{СПб.}}, 2017. — Т. 2: Д—Кошурников. — С. 3—14. * [https://www.academia.edu/35449926 Котляревский Александр Александрович] // Там же. — С. 742—748. * [https://www.academia.edu/31614257 Афанасьев Александр Николаевич] // Русские фольклористы. Биобиблиографический словарь. XVIII—XIX вв.: В 5 т. / Под ред. Т. Г. Ивановой. — {{СПб.}}: Дмитрий Буланин, 2016. — Т. 1: А—Г. — С. 174—185. * [https://www.academia.edu/31635332 Буслаев Федор Иванович] // Там же. — С. 496—508. * [https://www.academia.edu/31582633 Ветухов Алексей Васильевич] // Там же. — С. 623—630. * [https://www.academia.edu/37649431 Неизвестные страницы русской фольклористики] / Отв. ред. чл.-корр. РАН А. Л. Топорков. — {{М.}}: «Индрик», 2015. — 576 с. * [https://www.academia.edu/22853775/ Русские формалисты и изучение фольклора] // Там же. — С. 38—55. * [https://www.academia.edu/22854029/ Фольклорные темы на заседаниях Московского лингвистического кружка] (вступительная статья и подготовка текста А. Л. Топоркова; комментарии А. Л. Топоркова и А. А. Панченко) // Там же. — С. 56—141. * [http://indrik.ru/collection/all/product/toporkov-a-l-teoriya-mifa-v-russkoj-filologicheskoj-nauke-xix-veka Теория мифа в русской филологической науке XIX века]. — {{М.}}: Индрик, 1997. * [http://lib.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=wDCTVA_qR_s%3d&tabid=2018 Русские фольклористы: Биобиблиографический словарь. Пробный выпуск] / Отв. ред. Т. Г. Иванова и А. Л. Топорков. — {{М.}}: ПРОБЕЛ-2000, 2010. — 240 с. * [https://www.academia.edu/26673594 А. А. Потебня. Слово и миф] / Отв. ред. А. К. Байбурин; Составление, подготовка текста и примечания А. Л. Топоркова. — {{М.}}: Правда, 1989. — 623 с. * [http://verigi.ru/?book=217#.Vw_hqDFF9UU Д. К. Зеленин. Избранные труды. Статьи по духовной культуре. 1901—1913] / Отв. редактор и составитель А. Л. Топорков; Вступ. ст. Н. И. Толстого; Подг. текста, сост. указателей Т. А. Агапкиной; Коммент. Т. А. Агапкиной, Л. Н. Виноградовой и др. — {{М.}}: Индрик, 1994. — 400 с. * Е. Н. Елеонская. Сказка, заговор и колдовство в России]. Сб. трудов / Отв. редактор А. Л. Топорков; Сост. и вступ. ст. Л. Н. Виноградовой; Подг. текста Л. Н. Виноградовой, Н. А. Пшеницыной; Коммент. Л. Н. Виноградовой, Н. А. Пшеницыной. — {{М.}}: Индрик, 1994. — 272 с. * [http://ua.booksee.org/book/717906 Афанасьев А. Н. Происхождение мифа]: Ст. по фольклору, этнографии и мифологии] / Сост., подгот. текста, послесл. и коммент. А. Л. Топоркова. — {{М.}}, 1996. — 638 с. * [https://www.academia.edu/26636742 Рукописи, которых не было]: Подделки в области славянского фольклора / Изд. подг. А. Л. Топорков, Т. Г. Иванова, Л. П. Лаптева, Е. Е. Левкиевская. — {{М.}}: Ладомир, 2002. — 970 с. * Буслаев Ф. Догадки и мечтания о первобытном человечестве / Сост., подготовка текста, статья и коммент. А. Л. Топоркова. — {{М.}}: Росспэн, 2006. — 703 с. * [https://www.academia.edu/26693615 Потебня А. А. Символ и миф в народной культуре] / Сост., подг. текстов, ст. и коммент. А. Л. Топоркова. — {{М.}}, 2007. * Из рукописных материалов П. Г. Богатырева // Русская речь. — 1988. — № 6. — С. 95—99. * Из истории науки.)В. И. Даль. Условный язык петербургских мошенников (подг. публ. и вступит. статья)] // Вопр. языкознания. — 1990. — № 1. — С. 133—137. * Об источниках «Поэтических воззрений славян на природу» // «А. Н. Афанасьев. Поэтические воззрения славян на природу». Справочно-библиографические материалы. — {{М.}}, 2000. — С. 7—49. * Предвосхищение понятия «архетип» в русской науке XIX века // Литературные архетипы и универсалии. — {{М.}}, 2001. — С. 348—368. * [http://indrik.ru/collection/all/product/indrik-10-let Книга В. И. Даля «О поверьях, суевериях и предрассудках русского народа»] // «Индрик»: 10 лет. — {{М.}}, 2003. — С. 178—184. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/07/11online Русские фольклористы: Биобиблиографический словарь] // Антропологический форум. — 2009. — № 11 Online. — С. 1—10. * [http://magazines.gorky.media/nlo/2010/103/to8.html Русский волк-оборотень и его английские жертвы] // НЛО. — 2010. — № 103. — С. 140—151. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/014online/toporkov.pdf Два издания книги П. Г. Богатырева «Магические действия, обряды и верования Закарпатья» (1929/1971) в научном контексте XX века] // Антропологический форум. — 2010. — № 14. Online. — С. 127—159. * [http://magazines.gorky.media/nlo/2011/107/to38.html Фольклористы на пути от исторической поэтики к Большому террору]. По поводу книги Т. Г. Ивановой «История русской фольклористки XX века: 1900 — первая половина 1941 г.» ({{СПб.}}: «Дмитрий Буланин», 2009. — 800 с., илл.). // НЛО. — 2011. — № 107. — C. 319—328. * [https://www.academia.edu/36251504/ А. Н. Афанасьев в полемике с Н. Г. Чернышевским? (Эпизод из журнальной полемики 1850-х гг.)] // Из истории русской фольклористики. — {{СПб.}}, 2013. — Вып. 8. С. 369—418. * [https://www.academia.edu/22937256/ Ранние записи фольклора] как историко-филологическая проблема // Фольклор: Ранние записи. — {{М.}}, 2015. — С. 9—33. * [https://www.academia.edu/23460532/ Функционально-структуральный метод П. Г. Богатырева] и проблемы истории русской фольклористики // Функционально-структуральный метод П. Г. Богатырева в современных исследованиях фольклора. Сборник статей и материалов / Отв. редакторы С. П. Сорокина и Л. В. Фадеева. — {{М.}}: Государственный институт искусствознания, 2015. — С. 18—33. * [https://www.academia.edu/23737258/ Фольклористика в междисциплинарном диалоге] // Труды Отделения историко-филологических наук РАН. 2015 / Отв. ред. В. А. Тишков; [сост. Н. В. Тарасова]. — {{М.}}, 2016. — С. 23—41. * [https://www.academia.edu/32008701 Проблемы фольклора в научном наследии Д. С. Лихачева] // Труды Отделения историко-филологических наук РАН. 2015 / Отв. ред. В. А. Тишков; [сост. Н. В. Тарасова]. — {{М.}}, 2016. — С. 154—180. * [http://www.ruslang.ru/doc/slav_1_itog.pdf Проблема «фейклора» в славянской фольклористике] // Письменность, литература, фольклолр славянских народов. История славистики. XVI Международный съезд славистов. Белград, 20—27 августа 2018 г. Доклады российской делегации. — {{М.}}: Ин-т русского языка им. В. В. Виноградова РАН, 2018. — С. 377—395. * [http://litfact.ru/images/2018-8/LF-2018-8_68-103_Toporkov.pdf Эпизод из истории русской фольклористики: Письма Г. И. Парихина к И. П. Сахарову] // Литературный факт. — 2018. — Т. 8. — С. 68—103. === Xarici dillərdə əsərləri === * Aux sources de l’étiquette: Ẻtudes ethnographiques. Presses Universitaires Blaise Pascal, 2004. — 321 p. (in collab. with A.K. Baϊbourine). * [https://web.archive.org/web/20180404185045/http://www.isfnr.org/index2.html Oral Charms in Structural and Comparative Light]. Proceedings of the Conference of the International Society for Folk Narrative Research’s (ISFNR) Committee on Charms, Charmers and Charming. 27-29th October 2011, Moscow / Editors: Tatyana A. Mikhailova, Jonathan Roper, Andrey L. Toporkov, Dmitry S. Nikolayev. — Moscow: PROBEL-2000, 2011. — 222 p. * [https://www.academia.edu/26604195/ Eros and Pornography in Russian Culture] / Ed. by M. Levitt and A. Toporkov. — Moscow, 1999. * The Origin of Slavic Table Etiquette // Культурология : The Petersburg Journal of Cultural Studies, 1993. — Vol.1. — n°4. — pp. 114—134. * Rebaking of Children in Eastern Slavic Rituals and Fairy-Tales] // Культурология : The Petersburg Journal of Cultural Studies, 1993. — Vol. 1. — n° 3. — pp. 15—21. * L'étiquette à table chez les Slaves de l’Est: point de vue mythologique] // La Revue russe. — 1995. — № 8. — P. 51—59. * The devil’s candle: street lighting // History Today. — Nov., 1996. — P. 34—36. * [https://web.archive.org/web/20080312113823/http://www.recherches-slaves.paris4.sorbonne.fr/Cahier1/Toporkov.htm Les fonctions symboliques des objets dans la culture paysanne russe] // Cahiers slaves. — 1997. — № 1. — P. 157—180. * Les fonctions rituelles et mythologiques du baiser chez les Slaves de l’Est] // Revue des еtudes Slaves. — Paris, 1997. — T. 69. — N 4. — P. 519—527. * Littérature orale et folklore érotique russe dans les éditions françaises et allemandes (fin du XIXe — début XXe siècle)"], in: Philologiques IV. Transferts culturels triangulaires France-Allemagne-Russie, sous la dir. de Katia Dmitrieva et Michel Espagne. — Paris, 1996. — P. 245—255. * [https://www.academia.edu/5208501 Russian Love Charms in a Comparative Light] // Charms, Charmers and Charming: International Research on Verbal Magic / Ed. by Jonathan Roper. — Palgrave Macmillan, 2008. — P. 119—144. * La symbolique du corps dans les formules magiques en Russie aux XVIIe-XVIIIe siecles // Le corps dans la culture Russe et au-dela / Textes reunis par G. Kabakova et Fr. Conte. — Cahiers Slaves, № 9. — Paris, 2008. — P. 165—185. * [http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.2753/AAE1061-1959470403 Verbal Taboos in Contemporary Records] // Anthropology and Archeology of Eurasia. — 2009. — Vol. 47. — № 4. — P. 58—74 (in collab with T. Il’ina). * [https://www.academia.edu/5208290 What Can You Find in the Banya If You Go There at Midnight?] (Rewiew of W.F.Raiyan [Ryan]. Bania v polnoch: Istoricheskii obzor magii i gadanii v Rossii. — {{M.}}, 2006) // Forum for Anthropology and Culture. — 2009. — № 5. — P. 425—444. * [http://www.folklore.ee/incantatio/02.html Verbal Charms From a Seventeenth-Century Russian Manuscript] {{Wayback|url=http://www.folklore.ee/incantatio/02.html |date=20190106180311 }} // Incantatio: An International Journal on Charms, Charmers and Charming. — 1912. — № 2. — P. 42—54. * [https://www.academia.edu/5208219/ «Actes magiques, rites et croyances en Russie subcarpathique: le contexte russe»] // S. Tchougounnikov, C. Trautmann-Waller (éd.), Pëtr Bogatyrëv et les débuts du Cercle de Prague. Recherche ethnographiques et théâtrales, Paris, Université de Paris-3, 2013. — pp. 95—115. * [http://www.isfnr.org/files/toptransl7.pdf Charm indexes: problems and perspectives] // The Power of Words: Studies on Charms and Charming in Europe / Edited by James Kapaló, Éva Pócs and William Ryan. — Budapest, New York, Central European University Press, 2013. — P. 71—99. * [http://booksandjournals.brillonline.com/content/journals/10.1163/18763316-04004016 Verbal Charms Against Authorities and Judges in Seventeenth- and Eighteenth-Century Russia] // Russian History. — 40 (2013). — P. 532—539 (Witchcraft Casebook: Magic in Russia, Ukraine, Poland, and the Grand Duchy of Lithuania, 15th-21st Centuries). * [http://www.folklore.ee/incantatio/Incantatio_2013.pdf The Slavic and German Versions of the Second Merseburg Charm] {{Wayback|url=http://www.folklore.ee/incantatio/Incantatio_2013.pdf |date=20160625184148 }} // Incantatio: An International Journal on Charms, Charmers and Charming. — 2013. — № 3. — P. 43—59 (in collab. with T. Agapkina, V. Karpov). * [http://www.folklore.ee/folklore/vol71/toporkov.pdf Wondrous dressing with celestial bodies in Russian charms and lyrical poetry] // Folklore. — 2018. — Vol. 71. — P. 207—216. * [https://www.academia.edu/39591456 St Sisinnius’ Legend in Folklore and Handwritten Traditions of Eurasia and Africa (Results and Perspectives of the Research)] // Studia Litterarum. — 2019. — Т. 4. — № 2. — С. 312—341. * [https://www.academia.edu/46865343 The Image of Toska (Melancholy) in Russian Love Spells] // Magic, Texts and Travel. Homage to a Scholar, Will Ryan / Edited by Janet M. Hartley and Denis J. B. Shaw. — London: Study Group on Eighteenth-Century Russia, 2021. — P. 100—113. * The Carol About the Pagan Rite of Sacrifice of a Goat and Its Interpretation in Russian Scholarship of the 19th-20th Centuries // Religions May 2021, 12(5):366 (1—11). === Rus simvolizmi === * [https://www.academia.edu/44694987 «Вечные» сюжеты и образы в литературе и искусстве русского модернизма] / Отв. ред. чл.-корр. РАН А. Л. Топорков. — {{М.}}: «Индрик», 2015. — 416 с. — (Серия «„Вечные“ сюжеты и образы»; вып. 1). * [https://www.academia.edu/44695074 Мифологические образы в литературе и искусстве] / Отв. ред. М. Ф. Надъярных, Е. В. Глухова. — {{М.}}: Индрик, 2018. — 384 с., илл. — (Серия «„Вечные“ сюжеты и образы»; вып. 2) * [https://www.academia.edu/44694840 Утопия и эсхатология в русской культуре первой трети XX века] / Сост. и отв. ред. О. А. Богданова, А. Г. Гачева. — {{М.}}: Индрик, 2016. — 712 с., илл. — (Серия «„Вечные“ сюжеты и образы»; вып. 3) * [https://www.academia.edu/44694792 Новозаветные образы и сюжеты в культуре русского модернизма] / Сост. и отв. ред. О. А. Богданова, А. Г. Гачева. — {{М.}}: Индрик, 2018. — 720 с., илл. — (Серия «„Вечные“ сюжеты и образы»; вып. 4) * Иванов Вяч. Повесть о Светомире царевиче / Изд. подг. А. Л. Топорков, О. Л. Фетисенко, А. Б. Шишкин. — {{М.}}: «Ладомир», 2015. — 834 с. — (Серия «Литературные памятники»). * [https://www.academia.edu/31865058 «Повесть о Светомире царевиче» Вяч. Иванова: от замысла до его воплощения] // Там же. — С. 175—214. * [https://www.academia.edu/9766441 Источники «Повести о Светомире царевиче» Вяч. Иванова]: древняя и средневековая книжность и фольклор. — {{М.}}: Индрик, 2012. — 498 с. * Из мифологии русского символизма. Городское освещение // Мир А. Блока. Блоковский сборник. — Учен. зап. Тартус. гос. ун-та. — Вып. 657. — Тарту, 1985. — С. 101—112. * Некоторые замечания по поводу переписки Вяч. Иванова и Лидии Зиновьевой-Аннибал // Donum homini universalis: Сборник статей в честь 70-летия Н. В. Котрелева. — {{М.}}, 2011. — С. 397—408. * Философы русского зарубежья о мифе и западных исследователях мифологии(по материалам журнала «Путь») // Миф и художественное сознание XX века. — {{М.}}, 2011. — C. 438—461. * [https://www.academia.edu/5207794/ Сюжет о Егории Храбром — волчьем пастыре] в славянском фольклоре и русской литературе первой трети XX в. // Письменность, литература, фольклор славянских народов. История славистики. XV Международный съезд славистов. Минск, 20—27 августа 2013 г. Доклады российской делегации. — {{М.}}, 2013. — С. 529—557. * [https://www.academia.edu/9348283 Отзвуки Данте в «Повести о Светомире царевиче» Вяч. Иванова] // Память литературного творчества. — {{М.}}: ИМЛИ, 2014. — С. 519—536. * [https://www.academia.edu/25867053 Стихотворение А. А. Блока «Царица смотрела заставки…»] и духовный стих о Голубиной книге // Русская литература. 2015. — № 2. — С. 192—203 (в соавт. с Д. М. Магомедовой). * [https://www.academia.edu/17911855/ Символика и функции сновидений] в «Повести о Светомире царевиче» Вяч. Иванова // Изв. РАН. Сер. лит-ры и языка. — 2015. — Т. 74. — № 4. — С. 17—34. * [https://www.academia.edu/30107624 Повесть А. М. Ремизова «О безумии Иродиадином»], пьеса Оскара Уайльда «Саломея» и «Песнь песней» царя Соломона // «Вечные» сюжеты и образы в литературе и искусстве русского модернизма. — {{М.}}, 2015. — С. 170—191. * [https://www.academia.edu/31722159 «Стих о Святой горе» Вяч. Иванова: опыт интерпретации]. Статья первая // Studia litterarum: Литературные исследования. Научный журнал. — 2016. — Т. 1. — № 3—4. — С. 298—324. * [http://slovorggu.ru/2017_3/42.pdf Стихотворение Вяч. Иванова «Три гроба»]: источники и символическая структура. Часть первая // Новый филологический вестник. — 2017. — № 3(42). — С. 198—213. * [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304347917300674 Магия — фольклор — литература. Введение в тему] // Russian Literature. — 2017. — № 93/94. — С. 1—45 (соавт.: Д. Иоффе, А. Юдин). * [http://slovorggu.ru/2018_2/45.pdf Стихотворение Вяч. Иванова «Три гроба»: источники и символическая структура. Статья вторая] // Новый филологический вестник. — 2018. — № 2 (45). — С. 154—166. * [http://studlit.ru/images/2018-3-4/Toporkov.pdf «Стих о Святой Горе» Вяч. Иванова: опыт интерпретации]. Статья вторая // Studia Litterarum: Литературные исследования. Научный журнал. — 2018. — Т. 3. — № 4. — С. 216—239. * [https://www.academia.edu/44683974 Фольклорные стилизации И. П. Сахарова в статье А. А. Блока «Поэзия заговоров и заклинаний»] // Русская литература. — 2020. — № 4. — C. 65—81. * [https://www.academia.edu/58316805 Статья Александра Блока «Поэзия заговоров и заклинаний» как эзотерический текст. Часть первая] // Новый филологический вестник. — 2021. — № 1 (56). — С. 147—161 (в соавт. с А. Л. Рычковым). === Digər === * Неизданные стихотворения М. В. Милонова // Памятники культуры. Новые открытия. Ежегодник. 1983. — {{Л.}}: Наука, 1985. — С. 39—44. * История Ивана Тревоги // Публицистика и исторические сочинения периода феодализма. — Новосибирск, 1989. — С. 246—276. * Авантюрная автобиография И. И. Тревогина // Памятники культуры. Новые открытия: Ежегодник. 1990. — {{М.}}, 1992. — С. 49—75 (в соавт. с Е. Е. Дмитриевой). * [http://magazines.gorky.media/nlo/1999/39/ Иван-дурак в стране юнгиан] (Обзор книг по психоаналитическому подходу к мифу и фольклору) //Новое литературное обозрение (журнал). — 1999. — № 5 (39). — С. 352—359. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov1.htm Миф: традиция и психология восприятия] // Мифы и мифология в современной России. — {{М.}}, 2000. — С. 39—64. * Фольклорные формы словесности // Теория литературы. — Т. 3. — {{М.}}, 2003. — С. 133—157. * [http://www.rastko.rs/projekti/etnoling/delo/12122 Вербальные запреты в современных записях] // АБ-60. Сборник статей к 60-летию А. К. Байбурина. — {{СПб.}}, 2007. — С. 133—145 (Studia Ethnologica. — Вып. 4; в соавт. с Т. С. Ильиной). * [Ответы на вопросы редакции] Об изучении славянской традиционной культуры в России // Традиционная культура. — 2008. — № 2. — С. 7—8, 9—12, 14. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/010/10_01_forum.pdf Ответы на вопросы редколлегии] //Антропологический форум. — 2009. — № 10. Форум о форуме (или о состоянии дискуссионного поля науки). — С. 143—150. * [http://magazines.gorky.media/nlo/2009/99 Риторика фольклористики] (Рец. на кн.: Каргин А. С. Прагматика фольклористики: Сб. статей, докладов, эссе. — {{М.}}, 2008) // Новое литературное обозрение (журнал). — 2009. — № 99. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/ilynatoporkov1.htm Мифологическое в жизни современной севернорусской деревни] // Миф в фольклорных традициях и культуре новейшего времени. — {{М.}}, 2009. — С. 5—34 (совм. с Т. С. Ильиной). * [http://cmb.rsuh.ru/article.html?id=84826 Этнологические экспедиции как средство приобщения студентов к культурным традициям] // Полевые исследования студентов РГГУ: Этнология. Фольклористика. Лингвистика. Религиоведение. — {{М.}}, 2009. — Вып. 4. — С. 183—195. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/012online/12_online_stroev_toporkov.pdf Российско-французская летняя школа «Жизнетворчество, мистификации и подделки в России и Франции»] // Антропологический форум — 2010. — № 12. — C. 1—11 (в соавт. с А. Строевым) * [http://magazines.gorky.media/nlo/2014/128/33t.html Новые исследования по древнерусской визуальной демонологии] // Новое литературное обозрение (журнал)|Новое литературное обозрение — 2014. — № 128. — С. 351—357. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/025/survey.pdf Мониторинг научной жизни] антропологического сообщества (2015 г.) // Антропологический форум. — 2015. — № 25. — С. 254—260. * Форум: фольклорист на чужом поле // Фольклор: структура, типология, семиотика. — 2020. — Т. 3, № 2. — С. 15—48 (с. 28—37). * Форум: Авторы, рецензенты, редакторы // Антропологический форум. — 2021. — № 50. — С. 11—100 (с. 69—73). {{refend}} == Vətəndaş mövqeyi == Toporkov, Rusiya Elmlər Akademiyasının bir sıra akademikləri, müxbir üzvləri və professorları ilə birlikdə, Avropa Birliyinin Yeddinci Çərçivə Proqramı çərçivəsində həyata keçirilən Transhyberian açıq beynəlxalq kosmik layihəsində iştirak etdiyinə görə xəyanətdə ittiham olunan yaşlı riyaziyyatçı V.V. Kudryavtsevə dəstək məktubu imzaladı <ref>[https://trv-science.ru/2019/07/02/1july-v-podderzhku-kudryavceva/ Письмо в поддержку В. В. Кудрявцева] {{Wayback|url=https://trv-science.ru/2019/07/02/1july-v-podderzhku-kudryavceva/ |date=20200821125712 }} // Троицкий вариант — Наука. 02.07.2019.</ref>. 2022-ci ilin fevral ayında o, rusiyalı alimlərin və elm jurnalistlərinin Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsini pisləyən və Rusiya qoşunlarının Ukrayna ərazisindən çıxarılmasına çağıran açıq məktubunu imzaladı <ref>{{cite web |url=https://t-invariant.org/2022/02/we-are-against-war/ |title=Открытое письмо российских ученых и научных журналистов против войны с Украиной |archive-url=https://web.archive.org/web/20220425063900/https://t-invariant.org/2022/02/we-are-against-war/ |archive-date=2022-04-25}}</ref>. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ссылки == * ''Иванова Т. Г.'' [http://naukarus.com/chlen-korrespondent-ran-andrey-lvovich-toporkov-k-50-letiyu-so-dnya-rozhdeniya Член-корреспондент РАН Андрей Львович Топорков (К 50-летию со дня рождения)] // Известия РАН. Серия литературы и языка. 2008. Т. 67. № 3. С. 76-78 * ''Алексеевский М. Д., Ипполитова А. Б., Соловьева А. А.'' Андрею Львовичу Топоркову — 60 лет // Живая старина. 2018. № 1. С. 62. * [http://imli.ru/index.php/institut/sotrudniki/990-toporkov-andrej-lvovich Страница] на сайте Институт мировой литературы имени А. М. Горького РАН * [https://www.academia.edu/25784044 Список трудов] // academia.edu * [http://rastko.rs/rastko/delo/15206 Страница А. Л. Топоркова на сайте «Растко»] * [http://cmb.rsuh.ru/section.html?id=3569 Этнологическая экспедиция ЦМБ РГГУ] * [http://info-grad.com/podborka-statey-toporkova-a-l-na-temu-obychaev-i-verovaniy-slavyan/ Подборка статей на тему обычаев и верований славян] * [http://modernista.moscow/members/ Сайт проекта "«Вечные» сюжеты и образы в литературе и искусстве русского модернизма] * [https://www.elibrary.ru/author_items.asp?authorid=71472 Его статьи] в РИНЦ. [[Kateqooriya:Rus filoloqları]] [[Kateqooriya:Rus etnoqrafları]] [[Kateqooriya:Folklorşünaslar]] [[Kateqoriya:Folklor toplayıcıları]] [[Kateqoriya:Folklorşünaslar]] [[Kateqoriya:Ədəbiyyat alimləri]] [[Kateqoriya:Tədqiqatçılar]] [[Kateqoriya:Rus alimlər]] e44xjxq5vssiisf9b9v2oqxdg0tur3j 8985170 8985168 2026-07-01T12:30:11Z Padarli73 328404 8985170 wikitext text/x-wiki {{Alim |piktoqram = |adı = Andrey Lvoviç Toporkov |orijinal adı = {{dil-ru|Андрей Львович Топорков}} |digər adı = |şəkil = Toporkov AV.jpg |şəklin ölçüsü = 300px |şəklin izahı = |doğum tarixi = 15 mart 1958<ref>Library of Congress Authorities (англ.) — Library of Congress</ref> |doğum yeri = {{bayraq|SSRİ}} <br>{{bayraq|Rusiya}} [[Sankt-Peterburq|Leninqrad]] |vəfat tarixi = |vəfat yeri = |vəfat səbəbi = |dəfn yeri = |vətəndaşlığı = {{bayraq|SSRİ}} <br>{{bayraq|Rusiya}} |milliyyəti = |elm sahəsi = [[Folklorşünaslıq|folklorşünas]]<br> [[Ədəbiyyatşünaslıq|ədəbiyyatşünas]]<br> [[Etnoqrafiya|etnoqraf]] |elmi dərəcəsi = [[Filologiya elmləri doktoru]] |elmi adı = [[Professor]], [[Rusiya Elmlər Akademiyası|Rusiya Elmlər Akademiyasının]] [[Müxbir üzv|müxbir üzvü]] (2006) |iş yeri = Rusiya Dövlət Humanitar Elmlər Universiteti (RSUH)<br>[[Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutu|Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutu]] |alma-mater = A.İ.Herzen adına Leninqrad Dövlət Pedaqoji İnstitutu |təhsili = |elmi rəhbəri = |tanınmış yetirmələri = Mixail Dmitrieviç Alekseevski |tanınır = |mühüm layihələri = |üzvlüyü = |mükafatları = |imzası = |saytı = |vikianbar = }} '''Andrey Lvoviç Toporkov''' ({{dil-ru|Андрей Львович Топорков}}; {{DVTY}})—Rus folklorşünası, ədəbiyyatşünası və etnoqraf. Filologiya elmləri doktoru, professor, Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (2006). ==Həyatı== A. İ. Herzen adına Leninqrad Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Rus dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirib. Məktəbdə rus dili və ədəbiyyatı müəllimi (1980-1983), Elmlər Akademiyası Kitabxanasında kitabxanaçı (1983-1984) və Leninqrad Vilayəti Muzeyləri Assosiasiyası Direktorluğunda kitabxanaçı və elmi işçi (1985-1989) vəzifələrində çalışıb. Tarix üzrə fəlsəfə doktoru (1986, "Polesiyanın ritual və inanclarında məişət əşyaları (XIX - XX əsrin əvvəlləri)" dissertasiyası) və filologiya üzrə doktor (1998, "XIX əsrin rus filologiya elmində mifoloji nəzəriyyələr" dissertasiyası). 1989-cu ilin dekabr ayından [[Rusiya Elmlər Akademiyası|Rusiya Elmlər Akademiyasının Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunda]] çalışır. 1993-cü ildən 2019-cu ilə qədər Rusiya Dövlət Humanitar Elmlər Universitetində dərs deyib, 2006-cı ildən isə professordur. [[Sankt-Peterburq|Sankt-Peterburqdakı]] Avropa Universitetinin Etnologiya fakültəsində dərs deyib.<ref>{{Cite web|url=http://www.eu.spb.ru/ethno/staff/staff_ach.htm|title=Архив приглашений|website=web.archive.org|date=2002-01-25|access-date=2025-04-18|archive-date=2002-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20020125194613/http://www.eu.spb.ru/ethno/staff/staff_ach.htm|url-status=bot: unknown}}</ref>. 25 may 2006-cı ildən Rusiya Elmlər Akademiyasının Tarix və Filologiya Elmləri (Ədəbi Tənqid) şöbəsində [[Müxbir üzv|müxbir üzvüdür.]] Akademik N.İ.Tolstoyun rəhbərlik etdiyi Polesye ekspedisiyalarında iştirak edib. 2003-cü ildən 2011-ci ilə qədər [[Podolski Tovtrı Milli Parkı|Pudojski]] və Vyteqorski rayonları.<ref>{{Cite web |url=http://cmb.rsuh.ru/section.html?id=3569 |title=Этнологическая экспедиция ЦМБ — РГГУ.РУ |access-date=2008-01-02 |archive-date=2008-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080130053720/http://cmb.rsuh.ru/section.html?id=3569 |url-status=live }}</ref>. O, [[Fulbrayt proqramı|Fulbrayt]] təqaüdçüsüdür. "XV-XVII əsrlərin rus əlyazma ənənəsində sui-qəsdlər" (2008) monoqrafiyasına görə P. Q. Boqatırev mükafatına layiq görülüb. ==Elmi fəaliyyəti== A. L. Toporkov [[Rusiya Elmlər Akademiyası |Rusiya Elmlər Akademiyasının A. M. Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunun (Moskva)]] baş elmi işçisi, slavyan folkloru, filologiya tarixi və rus ədəbiyyatı üzrə mütəxəssisdir. O, "XIX əsrin rus filologiyasında mif nəzəriyyəsi" (1997) monoqrafiyasında rus folklorşünaslığının banilərinin əsərlərinin yeni təfsirini təklif etmişdir. Bu yanaşma A. A. Potebnya, A. N. Afanasyev, [[Georgi Fedotov]], D. K. Zelenin və [[Fyodor Buslayev|Fyodor Buslayevin]] əsərlərinin A. L. Toporkovun redaktə etdiyi elmi nəşrlərində daha da inkişaf etdirilmişdir. Onun redaktorluğu ilə aşağıdakı arxiv materialları dərc edilmişdir: "XVII-XVIII əsrlərdə Rusiyada rədd edilmiş oxu" (2002), "XVII-XIX əsrin birinci yarısının əlyazma mənbələrindən rus tilsimləri" (2007). (2010), "Rus Folklorşünaslığının Naməlum Səhifələri" (2015). "Etiketin Mənşəyində: Etnoqrafik Esselər" (Leninqrad, 1990, həmmüəllif), "XV-XIX əsrlərin Rus Əlyazma Ənənəsindəki Sehrlər: Tarix, Simvolizm, Poetika" (Moskva, 2005), "Vyaçeslav İvanovun "Tsareviç Svetomirin Nağılı"nın mənbələri: Qədim və Orta Əsrlər Ədəbiyyatı və Folkloru" (2012) və "Şərqi Slavyan Sehrləri: Süjet və Motivlərin Funksional İndeksi üçün Materiallar. Annotasiyalı Biblioqrafiya" (2014, həmmüəllif) daxil olmaqla 500-dən çox əsərin müəllifidir. Slavyanların Milli Komitəsinin üzvü. "Rus Ədəbiyyatı", "Studia Litterarum: Ədəbiyyatşünaslıq", "Ədəbiyyat Faktı" və "İnkantatio" jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür. ==Əsas nəşrləri== {{refbegin|2}} === Sehr və ovsun ənənəsi === * [http://ethnomap.karelia.ru/charm_source.shtml База данных «Этнография и фольклор Олонецкой и Архангельской губерний»] (Заговоры) * [https://www.academia.edu/45108489 Сисиниева легенда в фольклорных и рукописных традициях Ближнего Востока, Балкан и Восточной Европы] / Отв. ред. А. Л. Топорков. М.: Индрик, 2017. 856 с. * [https://publications.hse.ru/mirror/pubs/share//direct/213265286 Введение] // Сисиниева легенда в фольклорных и рукописных традициях Ближнего Востока, Балкан и Восточной Европы. — {{М.}}: Индрик, 2017. — С. 13—28 (совм. с А. К. Лявданским). * [https://www.academia.edu/9334877 Восточнославянские заговоры]: Материалы к функциональному указателю сюжетов и мотивов. Аннотированная библиография / Авторы-составители Т. А. Агапкина, А. Л. Топорков. — {{М.}}: «Индрик», 2014. — 320 с. * [https://www.academia.edu/11234938 Отреченное чтение в России XVII—XVIII веков] / Отв. ред. А. Л. Топорков, А. А. Турилов. — {{М.}}: Индрик, 2002. — 584 с. * [https://www.academia.edu/27009416 Полесские заговоры] (в записях 1970—1990-х гг.) / Сост., подг. текстов и коммент. Т. А. Агапкиной, Е. Е. Левкиевской, А. Л. Топоркова. — {{М.}}: Индрик (издательство), 2003. — 752 с. * [https://www.academia.edu/5268680 Заговоры в русской рукописной традиции XV—XIX вв.: История, символика, поэтика]. — {{М.}}, 2005. — 478 с. * [https://www.academia.edu/5208518 Русские заговоры из рукописных источников XVII — первой половины XIX в.] / Сост., подг. текстов, статьи и коммент. А. Л. Топоркова. — {{М.}}: Индрик, 2010. — 832 с. * [https://www.academia.edu/26471662 Заговорные тексты в структурном и сравнительном освещении]. Материалы конференции Комиссии по вербальной магии Международного общества по изучению фольклорных нарративов. 27—29 октября 2011 года, Москва / Редколлегия: Т. А. Михайлова, Дж. Ропер, А. Л. Топорков, Д. С. Николаев. — {{М.}}: ПРОБЕЛ-2000, 2011. — 222 с. (Charms, Charmers and Charming.) * [https://www.academia.edu/5268605 К реконструкции праславянских заговоров] // Фольклор и этнография: Проблемы реконструкции фактов традиционной культуры. — {{Л.}}: Наука, 1990. — С. 68—75 (Соавт.: Т. А. Агапкина}. * [https://inslav.ru/sites/default/files/zhs-1999-1.pdf Указатели славянских заговоров] // Живая старина. — 1999. — № 1. — С. 52—54. * [http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/2002_Priznakovoe_prostranstvo_kultury.pdf Эпитеты в Олонецком сборнике заговоров XVII в.] // Признаковое пространство культуры. — {{М.}}, 2002. — С. 338—376. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov6.htm О рукописи Г. Д. Книголюбова; Заговоры из сборника Г. Д. Книголюбова] // Рукописи, которых не было: Подделки в области славянского фольклора / Изд. подг. А. Л. Топорков, Т. Г. Иванова, Л. П. Лаптева, Е. Е. Левкиевская. — {{М.}}: Ладомир, 2002. — C. 352—389. * [http://www.rastko.rs/projekti/etnoling/delo/12027 Любовные заговоры славянских народов в компаративном отношении] // Письменность, литература и фольклор славянских народов: XIV Международный съезд славистов. Охрид, 10—16 сентября 2008 г. Доклады российской делегации. — {{М.}}, 2008. — С. 484—502. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/agapkinatoporkov1.htm Указатели заговоров: проблемы и перспективы] // Традиционная культура. — 2007. — № 2. — С. 59—73 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [http://www.rastko.rs/projekti/etnoling/delo/12025 Русская языковая метафора в вербальной магии и лирической поэзии]// Русский язык в странах СНГ и Балтии. Международная научная конференция. Москва, 22—23 октября 2007 г. — {{М.}}, 2007. — С. 430—440. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/010/10_04_toporkov.pdf К 100-летию со дня выхода в свет книги В. Мансикки «Über russische Zauberformeln mit Berücksichtigung der Blut- und Verrenkungssegen»] // Антропологический форум. — 2009. — № 10. — С. 279—296. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov7.htm Белорусские версии Второго Мерзебургского заговора] // Магия формулы. Материалы круглого стола. — {{М.}}, 2009. — С. 3—14 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov1.pdf «Вначале было Слово…»: между религией и магией]// Forma formans. Studi in onore di Boris Uspenskij / a cura di Sergio Bertolissi e Roberta Salvatore. — Napoli, 2010. — P. 219—229. * [http://illhportal.krc.karelia.ru/publ.php?plang=r&id=5876 Параллели между русскими заговорами XVII века и карело-финскими эпическими песнями] // «Калевала» в контексте региональной и мировой культуры: Материалы Международной конференции, посвященной 160-летию полного издания «Калевалы». — Петрозаводск, 2010. — С. 138—147. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/016online/kuznetsova_toporkov.pdf Международная конференция «Заговорные тексты в структурном и сравнительном освещении»] // Антропологический форум. — 2012. — № 16 Online. — C. 356—369 (совм. с Е. П. Кузнецовой) * [https://www.academia.edu/7271420/_ «Где-то что-то есть»]: знахарка из Андомы о жизни, о вере и об опыте целительства // О своей земле, своей вере, настоящем и пережитом в России XX—XXI вв. (к изучению биографического и религиозного нарратива) / Под ред. Е. Б. Смилянской. — {{М.}}: «Индрик», 2012. — С. 235—260 (в соавт. с Е. В. Публичук). * [https://independent.academia.edu/AndreyToporkov?notification_code=EfKY2lTx Иконографический сюжет «Архангел Михаил побивает трясовиц»]: генезис, история и социальное функционирование // In Umbra: Демонология как семиотическая система. Альманах. Вып. 1 / Сост. и отв. ред. [[Антонов, Дмитрий Игоревич (историк)|Д. И. Антонов]], О. Б. Христофорова. — {{М.}}: РГГУ, 2012. — С. 247—289. * [https://www.academia.edu/7271108/_ Охотничьи заговоры на порчу оружия у восточных славян] // Ethnolinguistica Slavica. К 90-летию академика Никиты Ильича Толстого. — {{М.}}, 2013. — С. 234—252. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/019online/toporkov.pdf Международная конференция «Заговоры на бумаге, заговоры в действии»] // Антропологический форум. — 2013. — № 19 Online. — С. 427—434. * [https://www.academia.edu/7271081/_ Ворон в русских заговорах: между мифологией, фольклором и книжностью] // Slavica Svetlanica. Язык и картина мира. — {{М.}}, 2013. — C. 273—281. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/2014_demonology3.pdf Иродовы дочери трясавицы] в русских заговорах и литературной традиции // Демонология как семиотическая система. Москва, РГГУ. 15—17 мая 2014 г. — {{М.}}, 2014. — С. 100—102. * [https://www.academia.edu/9878844/ «В наших Сказаниях не все то помещено, что известно в селениях»] (Фольклорные записи из архивного собрания И. П. Сахарова) // Традиционная культура. — 2014. — № 4. — C. 141—154. * [https://www.academia.edu/11780963 Русские заговоры против вражеского меча] // О вере и суевериях: сборник статей в честь Е. Б. Смилянской / ф-т истории НИУ ВШЭ; сост. В. Е. Борисов; отв. ред. Д. И. Антонов. — М.: Индрик, 2014. — С. 15—26. * [https://www.academia.edu/17912173/ «Лежит доска, на ней тоска»]: Тоска в любовных заговорах // Русская речь. — 2015. — № 3. — С. 114—120. * [https://www.academia.edu/22937331/ Опыт систематизации русских охотничьих и рыболовецких заговоров]: от ранних записей к современности (XVII—XX вв.). Приложение. Указатель охотничьих заговоров восточных славян // Фольклор: Ранние записи. — М., 2015. — С. 437—458. * [http://kizhi.karelia.ru/library/ryabininskie-chteniya-2015/1590.html Репертуар и формулы олонецких заговоров] (статистические и диахронические аспекты) // Рябининские чтения—2015: Материалы VII конференции по изучению и актуализации культурного наследия Русского Севера). Петрозаводск, 2015. С. 415—418. * [https://www.academia.edu/26026993 База данных «Заговоры Олонецкой и Архангельской губерний»]: исследовательские перспективы // Региональные исследования в фольклористике и этнолингвистике — проблемы и перспективы. Сборник статей / Отв. ред. М. В. Ахметова. — М., 2015. — С. 183—201. * [https://www.academia.edu/25210382/ Воинские заговоры из «Тихого Дона»]: источники, структура, функции // Мир Шолохова. — 2016. № 1(5). — С. 7—40. * [https://www.academia.edu/37681096/RL_93_94_2017_Toporkov_versie_DEF Заговоры от вражеского оружия в контексте фольклорных фальсификаций И. П. Сахарова] // Russian Literature. — 2017. — № 93/94. — С. 103—130. * [http://onomastics.ru/sites/default/files/doi/10.15826/vopr_onom.2018.15.1.005.pdf Ономастикон Олонецкого сборника заговоров XVII века] // Вопросы ономастики. — 2018. — Т. 15. — № 1. — С. 115—133. * [https://www.academia.edu/39140690 Ритуалы и верования Обонежья XVII века] (По материалам Олонецкого сборника заговоров) // Фольклор. Традиция и эксперимент. — М., 2018. — С. 101—128. === Mənəvi şeirlər === * [http://indrik.ru/collection/all/product/fedotov-g-stikhi-dukhovnye-russkaya-narodnaya-vera-po-dukhovnym-stikham Г. Федотов. Стихи духовные]. Русская народная вера по духовным стихам / Отв. редактор А. Л. Топорков; Комм. и подг. текста А. Л. Топоркова. — М.: Прогресс, Гнозис, 1991. — 192 с. * [https://www.academia.edu/22938344/ Духовные стихи в русской литературе] первой трети XX века // Русская литература. — 2015. — № 1. С. 5—29. === Uşaq folkloru === * Страшные истории и пародии на них // Школьный быт и фольклор. — Таллин, 1992. — Т. 1. — С. 86—99. * [http://magazines.gorky.media/nlo/2000/45/topork.html Детские секреты в научном освещении (Обзор современной литературы по детскому фольклору)] // НЛО. — 2000. — № 45. * [https://www.academia.edu/5268611 Пиковая дама в детском фольклоре] // Русский школьный фольклор: От «вызываний» Пиковой дамы до семейных рассказов. — {{М.}}, Ладомир; АСТ, 1998. — С. 15—55. * [https://www.academia.edu/5268602 Заумь в детской поэзии] // Там же. — С. 578—604. === Xalq mədəniyyətinin simvolizmi === * [https://russkayarech.ru/ru/archive/1985-1/121-123 Почему «решетом свету наношено»?] // Русская речь. — 1985. № 1. — С. 121—123. * {{Статья |заглавие = Откуда у Бабы-Яги ступа? |ссылка = http://halkidon2006.orthodoxy.ru/Kultura_Iskusstvo/A_L_Toporkov_Otkuda_u_Baby-Yagi_stupa.htm |издание = Русская речь (журнал РАН) |тип = журнал |год = 1989 |месяц = Июль—Август |номер = 4 |страницы = 126—130 |ref = Откуда у Бабы-Яги ступа? |archive-url = https://web.archive.org/web/20170810171652/http://halkidon2006.orthodoxy.ru/Kultura_Iskusstvo/A_L_Toporkov_Otkuda_u_Baby-Yagi_stupa.htm |archive-date = 2017-08-10 }}<small>(4.03.2016)</small> * Символика и ритуальные функции предметов материальной культуры // Этнографическое изучение знаковых средств культуры. — {{Л.}}, 1989. — С. 89—101. * [https://vk.com/doc215827073_419196033?hash=7d21b84a27c7680b17&dl=ad4ffea704 Домашняя утварь в поверьях и обрядах Полесья] // Этнокультурные традиции русского сельского населения XIX — начала XX в., — M., 1990. — С. 67—135. * [https://vk.com/doc215827073_419196002?hash=5ef4016a3bed2f6271&dl=e488ab8cbd Перепекание детей в ритуалах и сказках восточных славян] // Фольклор и этнографическая действительность. — {{СПб.}}, 1992. — С. 114—118. * [https://www.academia.edu/26803196 Горшок] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 1995. — Т. 1. — С. 526—530. * [https://www.academia.edu/26829390 Дежа] // [[СДЭС|Славянские древности: Этнолингвистический словарь]]. — {{М.}}, 1999. — Т. 2. — С. 45—49. * [https://www.academia.edu/26779096 Земля] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}: Международ. отношения, 1999. — Т. 2. — С. 315—321 (в соавт. с О. В. Беловой, Л. Н. Виноградовой). * [https://www.academia.edu/26854780 Еда] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 1999. — Т. 2. — С. 176—178. * Дитя на выпекании // Родина. — 2001. — № 8. — С. 96—99. * [https://www.academia.edu/26868431 Ложка] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2004. — Т. 3. — С. 129—134. * [https://www.academia.edu/26546590 Печь] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2009. — Т. 4. — С. 39—44. * [https://www.academia.edu/26754668 Решето] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2009. — Т. 4. — С. 432—437. * [https://www.academia.edu/26890916 Стол] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2012. — Т. 5. — С. 165—170. * Тоска // Там же. — С. 296—298. === Rus mədəniyyətində Eros === * Эротика в русском фольклоре // Русский эротический фольклор: Песни. Обряды и обрядовый фольклор. Народный театр. Заговоры. Загадки. Частушки / Сост. А. Л. Топорков. — {{М.}}, 1995. — С. 5—18. * [https://www.academia.edu/10364342/ Русский эротический фольклор]: Песни. Обряды и обрядовый фольклор. Народный театр. Заговоры. Загадки. Частушки / Сост. А. Л. Топорков. — {{М.}}, 1995. * [https://www.academia.edu/26571974/ Секс и эротика в русской традиционной культуре] / Сост. А. Л. Топорков. — {{М.}}, 1996. — 534 с. * [https://www.academia.edu/26604195/ Эрос и порнография в русской культуре] / Под ред. М. Левитта и А. Топоркова. — {{М.}}, 1999. — 700 с. * Малоизвестные источники по славянской этносоциологии (конец XIX — начало XX в.) // Этнические стереотипы мужского и женского поведения. — {{СПб.}}, 1991. — С. 307—318. * [https://www.academia.edu/26515046 Ритуальное обнажение] в народной культуре славян // Мифология и повседневность: Гендерный подход в антропологических дисциплинах. — {{СПб.}}, 2001 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [https://www.academia.edu/26727891 Любовная магия] // Славянские древности. — {{М.}}, 2004. — Т. 3. — С. 154—158. * [https://www.academia.edu/26443287 Нагота] // Славянские древности. Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2004. — Т. 3. С. 355—359 (в соавт. с Т. А. Агапкиной, М. М. Валенцовой). * [https://www.academia.edu/26230908 Целовать] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2012. — Т. 5. — С. 482—485. === Xalq pravoslavlığı və bütpərəstlik (paganizm) === * [https://www.academia.edu/5268551 Материалы по славянскому язычеству (культ матери-сырой земли в дер. Присно)] // Древнерусская литература: Источниковедение. — {{Л.}}, 1984. — С. 222—233. * [http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/SBF-1986.pdf К проблеме этнографического контекста календарных песен] // Славянский и балканский фольклор: Духовная культура Полесья на общеславянском фоне. — {{М.}}: Наука, 1986. — С. 76—88 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/SBF-1989.pdf Воробьиная (рябиновая) ночь в языке и поверьях восточных славян] // Славянский и балканский фольклор, 1989. — С. 230—253 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [https://www.academia.edu/5268594 Материалы по славянскому язычеству (древнерусские свидетельства о почитании деревьев)] // Литература Древней Руси: Источниковедение. — {{Л.}}: Наука, 1988. — С. 224—235 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [https://www.academia.edu/5268599 Давній украінський обряд i пов’язана з ним пісня] // Народна творчість та етнографія. — 1989. — № 4. — С. 8—13 (в соавт. с Т. А. Агапкиной). * [https://www.academia.edu/5268609 Народное православие и язычество Полесья] // Язычество восточных славян. — {{Л.}}, 1990 (в соавт. с С. Н. Оболенской). * [https://www.academia.edu/5268612 Чур меня!] // Рус. речь. — 1991. — № 1. — С. 68 — 75. * {{Книга |заглавие = Славянская мифология : Энциклопедический словарь |часть = Битье посуды; Голова; Гончар; Горшок; Дежа; Еда; Кабинетная мифология; Кукиш; Ложка; Мост; Нагота (в соавт. С Т. А. Агапкиной); Нож; Огонь; Окно; Переправа; Печь; Питье; Пожар; Порог; Поцелуй; Прощание; Река; Рука; Свет; Сердце; Сито; Смотреть; Солнце; Стол; Ступа и пест; Хлеб; Хлеб-соль |издание = 2-е изд., испр. и доп |место = М. |издательство = Международные отношения (издательство) |год = 2002 |страниц = 510 |ref = Топорков }} * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/007/07_11_reviews_k.pdf Что можно найти в бане, отправившись туда в полночь?] (По поводу книги Вильяма Фрэнсиса Райана «Баня в полночь: Исторический обзор магии и гаданий в России» / Пер. С англ. — {{М.}}: Новое литературное обозрение (издательство)|Новое литературное обозрение, 2006. — 720 с.; ил.) // Антропологический форум. — 2007. — № 7. С. 351—371. * [https://www.academia.edu/7271212/_ Мифологический образ дерева, растущего из женского тела] // Славянский и балканский фольклор. Виноградье. — {{М.}}, 2011. — Вып. 11. — С. 305—314. * [https://www.academia.edu/26083066 «Прожила как в мельничном колесе, вот таку жись»]: записи мифологической и биографической прозы из с. Тихманьга // О своей земле, своей вере, настоящем и пережитом в России XX—XXI вв. (к изучению биографического и религиозного нарратива) / Под ред. Е. Б. Смилянской. — {{М.}}: «Индрик», 2012. — С. 261—328 (в соавт. с А. Б. Ипполитовой). === Etiket=== * У истоков этикета: Этногр. очерки. — {{Л.}}, 1990. — 165 с. (в соавторстве с А. К. Байбуриным). * На кудыкину гору // Рус. речь. — 1990. — № 3. — С. 141—144. * Происхождение элементов застольного этикета у славян // Этнические стереотипы поведения. — {{Л.}}, 1985. — С. 223—242. * Структура и функции сельского застольного этикета у восточных славян // Этнознаковые функции культуры. — {{М.}}, 1991. — С. 190—203. * Суеверные приметы и мифология повседневности // Мифология и повседневность: Мат-лы науч. конф. 18—20 февраля 1998 года. — {{СПб.}}, 1998. — С. 32—42. * [https://www.academia.edu/26491943 Пьянство] // Славянские древности: Этнолингвистический словарь. — {{М.}}, 2009. — Т. 4. — С. 377—382. === Folklorşünaslığın tarixi === * [https://www.academia.edu/35432207 Даль Владимир Иванович] // Русские фольклористы. Биобиблиографический словарь. XVIII—XIX вв. — {{СПб.}}, 2017. — Т. 2: Д—Кошурников. — С. 3—14. * [https://www.academia.edu/35449926 Котляревский Александр Александрович] // Там же. — С. 742—748. * [https://www.academia.edu/31614257 Афанасьев Александр Николаевич] // Русские фольклористы. Биобиблиографический словарь. XVIII—XIX вв.: В 5 т. / Под ред. Т. Г. Ивановой. — {{СПб.}}: Дмитрий Буланин, 2016. — Т. 1: А—Г. — С. 174—185. * [https://www.academia.edu/31635332 Буслаев Федор Иванович] // Там же. — С. 496—508. * [https://www.academia.edu/31582633 Ветухов Алексей Васильевич] // Там же. — С. 623—630. * [https://www.academia.edu/37649431 Неизвестные страницы русской фольклористики] / Отв. ред. чл.-корр. РАН А. Л. Топорков. — {{М.}}: «Индрик», 2015. — 576 с. * [https://www.academia.edu/22853775/ Русские формалисты и изучение фольклора] // Там же. — С. 38—55. * [https://www.academia.edu/22854029/ Фольклорные темы на заседаниях Московского лингвистического кружка] (вступительная статья и подготовка текста А. Л. Топоркова; комментарии А. Л. Топоркова и А. А. Панченко) // Там же. — С. 56—141. * [http://indrik.ru/collection/all/product/toporkov-a-l-teoriya-mifa-v-russkoj-filologicheskoj-nauke-xix-veka Теория мифа в русской филологической науке XIX века]. — {{М.}}: Индрик, 1997. * [http://lib.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=wDCTVA_qR_s%3d&tabid=2018 Русские фольклористы: Биобиблиографический словарь. Пробный выпуск] / Отв. ред. Т. Г. Иванова и А. Л. Топорков. — {{М.}}: ПРОБЕЛ-2000, 2010. — 240 с. * [https://www.academia.edu/26673594 А. А. Потебня. Слово и миф] / Отв. ред. А. К. Байбурин; Составление, подготовка текста и примечания А. Л. Топоркова. — {{М.}}: Правда, 1989. — 623 с. * [http://verigi.ru/?book=217#.Vw_hqDFF9UU Д. К. Зеленин. Избранные труды. Статьи по духовной культуре. 1901—1913] / Отв. редактор и составитель А. Л. Топорков; Вступ. ст. Н. И. Толстого; Подг. текста, сост. указателей Т. А. Агапкиной; Коммент. Т. А. Агапкиной, Л. Н. Виноградовой и др. — {{М.}}: Индрик, 1994. — 400 с. * Е. Н. Елеонская. Сказка, заговор и колдовство в России]. Сб. трудов / Отв. редактор А. Л. Топорков; Сост. и вступ. ст. Л. Н. Виноградовой; Подг. текста Л. Н. Виноградовой, Н. А. Пшеницыной; Коммент. Л. Н. Виноградовой, Н. А. Пшеницыной. — {{М.}}: Индрик, 1994. — 272 с. * [http://ua.booksee.org/book/717906 Афанасьев А. Н. Происхождение мифа]: Ст. по фольклору, этнографии и мифологии] / Сост., подгот. текста, послесл. и коммент. А. Л. Топоркова. — {{М.}}, 1996. — 638 с. * [https://www.academia.edu/26636742 Рукописи, которых не было]: Подделки в области славянского фольклора / Изд. подг. А. Л. Топорков, Т. Г. Иванова, Л. П. Лаптева, Е. Е. Левкиевская. — {{М.}}: Ладомир, 2002. — 970 с. * Буслаев Ф. Догадки и мечтания о первобытном человечестве / Сост., подготовка текста, статья и коммент. А. Л. Топоркова. — {{М.}}: Росспэн, 2006. — 703 с. * [https://www.academia.edu/26693615 Потебня А. А. Символ и миф в народной культуре] / Сост., подг. текстов, ст. и коммент. А. Л. Топоркова. — {{М.}}, 2007. * Из рукописных материалов П. Г. Богатырева // Русская речь. — 1988. — № 6. — С. 95—99. * Из истории науки.)В. И. Даль. Условный язык петербургских мошенников (подг. публ. и вступит. статья)] // Вопр. языкознания. — 1990. — № 1. — С. 133—137. * Об источниках «Поэтических воззрений славян на природу» // «А. Н. Афанасьев. Поэтические воззрения славян на природу». Справочно-библиографические материалы. — {{М.}}, 2000. — С. 7—49. * Предвосхищение понятия «архетип» в русской науке XIX века // Литературные архетипы и универсалии. — {{М.}}, 2001. — С. 348—368. * [http://indrik.ru/collection/all/product/indrik-10-let Книга В. И. Даля «О поверьях, суевериях и предрассудках русского народа»] // «Индрик»: 10 лет. — {{М.}}, 2003. — С. 178—184. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/07/11online Русские фольклористы: Биобиблиографический словарь] // Антропологический форум. — 2009. — № 11 Online. — С. 1—10. * [http://magazines.gorky.media/nlo/2010/103/to8.html Русский волк-оборотень и его английские жертвы] // НЛО. — 2010. — № 103. — С. 140—151. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/014online/toporkov.pdf Два издания книги П. Г. Богатырева «Магические действия, обряды и верования Закарпатья» (1929/1971) в научном контексте XX века] // Антропологический форум. — 2010. — № 14. Online. — С. 127—159. * [http://magazines.gorky.media/nlo/2011/107/to38.html Фольклористы на пути от исторической поэтики к Большому террору]. По поводу книги Т. Г. Ивановой «История русской фольклористки XX века: 1900 — первая половина 1941 г.» ({{СПб.}}: «Дмитрий Буланин», 2009. — 800 с., илл.). // НЛО. — 2011. — № 107. — C. 319—328. * [https://www.academia.edu/36251504/ А. Н. Афанасьев в полемике с Н. Г. Чернышевским? (Эпизод из журнальной полемики 1850-х гг.)] // Из истории русской фольклористики. — {{СПб.}}, 2013. — Вып. 8. С. 369—418. * [https://www.academia.edu/22937256/ Ранние записи фольклора] как историко-филологическая проблема // Фольклор: Ранние записи. — {{М.}}, 2015. — С. 9—33. * [https://www.academia.edu/23460532/ Функционально-структуральный метод П. Г. Богатырева] и проблемы истории русской фольклористики // Функционально-структуральный метод П. Г. Богатырева в современных исследованиях фольклора. Сборник статей и материалов / Отв. редакторы С. П. Сорокина и Л. В. Фадеева. — {{М.}}: Государственный институт искусствознания, 2015. — С. 18—33. * [https://www.academia.edu/23737258/ Фольклористика в междисциплинарном диалоге] // Труды Отделения историко-филологических наук РАН. 2015 / Отв. ред. В. А. Тишков; [сост. Н. В. Тарасова]. — {{М.}}, 2016. — С. 23—41. * [https://www.academia.edu/32008701 Проблемы фольклора в научном наследии Д. С. Лихачева] // Труды Отделения историко-филологических наук РАН. 2015 / Отв. ред. В. А. Тишков; [сост. Н. В. Тарасова]. — {{М.}}, 2016. — С. 154—180. * [http://www.ruslang.ru/doc/slav_1_itog.pdf Проблема «фейклора» в славянской фольклористике] // Письменность, литература, фольклолр славянских народов. История славистики. XVI Международный съезд славистов. Белград, 20—27 августа 2018 г. Доклады российской делегации. — {{М.}}: Ин-т русского языка им. В. В. Виноградова РАН, 2018. — С. 377—395. * [http://litfact.ru/images/2018-8/LF-2018-8_68-103_Toporkov.pdf Эпизод из истории русской фольклористики: Письма Г. И. Парихина к И. П. Сахарову] // Литературный факт. — 2018. — Т. 8. — С. 68—103. === Xarici dillərdə əsərləri === * Aux sources de l’étiquette: Ẻtudes ethnographiques. Presses Universitaires Blaise Pascal, 2004. — 321 p. (in collab. with A.K. Baϊbourine). * [https://web.archive.org/web/20180404185045/http://www.isfnr.org/index2.html Oral Charms in Structural and Comparative Light]. Proceedings of the Conference of the International Society for Folk Narrative Research’s (ISFNR) Committee on Charms, Charmers and Charming. 27-29th October 2011, Moscow / Editors: Tatyana A. Mikhailova, Jonathan Roper, Andrey L. Toporkov, Dmitry S. Nikolayev. — Moscow: PROBEL-2000, 2011. — 222 p. * [https://www.academia.edu/26604195/ Eros and Pornography in Russian Culture] / Ed. by M. Levitt and A. Toporkov. — Moscow, 1999. * The Origin of Slavic Table Etiquette // Культурология : The Petersburg Journal of Cultural Studies, 1993. — Vol.1. — n°4. — pp. 114—134. * Rebaking of Children in Eastern Slavic Rituals and Fairy-Tales] // Культурология : The Petersburg Journal of Cultural Studies, 1993. — Vol. 1. — n° 3. — pp. 15—21. * L'étiquette à table chez les Slaves de l’Est: point de vue mythologique] // La Revue russe. — 1995. — № 8. — P. 51—59. * The devil’s candle: street lighting // History Today. — Nov., 1996. — P. 34—36. * [https://web.archive.org/web/20080312113823/http://www.recherches-slaves.paris4.sorbonne.fr/Cahier1/Toporkov.htm Les fonctions symboliques des objets dans la culture paysanne russe] // Cahiers slaves. — 1997. — № 1. — P. 157—180. * Les fonctions rituelles et mythologiques du baiser chez les Slaves de l’Est] // Revue des еtudes Slaves. — Paris, 1997. — T. 69. — N 4. — P. 519—527. * Littérature orale et folklore érotique russe dans les éditions françaises et allemandes (fin du XIXe — début XXe siècle)"], in: Philologiques IV. Transferts culturels triangulaires France-Allemagne-Russie, sous la dir. de Katia Dmitrieva et Michel Espagne. — Paris, 1996. — P. 245—255. * [https://www.academia.edu/5208501 Russian Love Charms in a Comparative Light] // Charms, Charmers and Charming: International Research on Verbal Magic / Ed. by Jonathan Roper. — Palgrave Macmillan, 2008. — P. 119—144. * La symbolique du corps dans les formules magiques en Russie aux XVIIe-XVIIIe siecles // Le corps dans la culture Russe et au-dela / Textes reunis par G. Kabakova et Fr. Conte. — Cahiers Slaves, № 9. — Paris, 2008. — P. 165—185. * [http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.2753/AAE1061-1959470403 Verbal Taboos in Contemporary Records] // Anthropology and Archeology of Eurasia. — 2009. — Vol. 47. — № 4. — P. 58—74 (in collab with T. Il’ina). * [https://www.academia.edu/5208290 What Can You Find in the Banya If You Go There at Midnight?] (Rewiew of W.F.Raiyan [Ryan]. Bania v polnoch: Istoricheskii obzor magii i gadanii v Rossii. — {{M.}}, 2006) // Forum for Anthropology and Culture. — 2009. — № 5. — P. 425—444. * [http://www.folklore.ee/incantatio/02.html Verbal Charms From a Seventeenth-Century Russian Manuscript] {{Wayback|url=http://www.folklore.ee/incantatio/02.html |date=20190106180311 }} // Incantatio: An International Journal on Charms, Charmers and Charming. — 1912. — № 2. — P. 42—54. * [https://www.academia.edu/5208219/ «Actes magiques, rites et croyances en Russie subcarpathique: le contexte russe»] // S. Tchougounnikov, C. Trautmann-Waller (éd.), Pëtr Bogatyrëv et les débuts du Cercle de Prague. Recherche ethnographiques et théâtrales, Paris, Université de Paris-3, 2013. — pp. 95—115. * [http://www.isfnr.org/files/toptransl7.pdf Charm indexes: problems and perspectives] // The Power of Words: Studies on Charms and Charming in Europe / Edited by James Kapaló, Éva Pócs and William Ryan. — Budapest, New York, Central European University Press, 2013. — P. 71—99. * [http://booksandjournals.brillonline.com/content/journals/10.1163/18763316-04004016 Verbal Charms Against Authorities and Judges in Seventeenth- and Eighteenth-Century Russia] // Russian History. — 40 (2013). — P. 532—539 (Witchcraft Casebook: Magic in Russia, Ukraine, Poland, and the Grand Duchy of Lithuania, 15th-21st Centuries). * [http://www.folklore.ee/incantatio/Incantatio_2013.pdf The Slavic and German Versions of the Second Merseburg Charm] {{Wayback|url=http://www.folklore.ee/incantatio/Incantatio_2013.pdf |date=20160625184148 }} // Incantatio: An International Journal on Charms, Charmers and Charming. — 2013. — № 3. — P. 43—59 (in collab. with T. Agapkina, V. Karpov). * [http://www.folklore.ee/folklore/vol71/toporkov.pdf Wondrous dressing with celestial bodies in Russian charms and lyrical poetry] // Folklore. — 2018. — Vol. 71. — P. 207—216. * [https://www.academia.edu/39591456 St Sisinnius’ Legend in Folklore and Handwritten Traditions of Eurasia and Africa (Results and Perspectives of the Research)] // Studia Litterarum. — 2019. — Т. 4. — № 2. — С. 312—341. * [https://www.academia.edu/46865343 The Image of Toska (Melancholy) in Russian Love Spells] // Magic, Texts and Travel. Homage to a Scholar, Will Ryan / Edited by Janet M. Hartley and Denis J. B. Shaw. — London: Study Group on Eighteenth-Century Russia, 2021. — P. 100—113. * The Carol About the Pagan Rite of Sacrifice of a Goat and Its Interpretation in Russian Scholarship of the 19th-20th Centuries // Religions May 2021, 12(5):366 (1—11). === Rus simvolizmi === * [https://www.academia.edu/44694987 «Вечные» сюжеты и образы в литературе и искусстве русского модернизма] / Отв. ред. чл.-корр. РАН А. Л. Топорков. — {{М.}}: «Индрик», 2015. — 416 с. — (Серия «„Вечные“ сюжеты и образы»; вып. 1). * [https://www.academia.edu/44695074 Мифологические образы в литературе и искусстве] / Отв. ред. М. Ф. Надъярных, Е. В. Глухова. — {{М.}}: Индрик, 2018. — 384 с., илл. — (Серия «„Вечные“ сюжеты и образы»; вып. 2) * [https://www.academia.edu/44694840 Утопия и эсхатология в русской культуре первой трети XX века] / Сост. и отв. ред. О. А. Богданова, А. Г. Гачева. — {{М.}}: Индрик, 2016. — 712 с., илл. — (Серия «„Вечные“ сюжеты и образы»; вып. 3) * [https://www.academia.edu/44694792 Новозаветные образы и сюжеты в культуре русского модернизма] / Сост. и отв. ред. О. А. Богданова, А. Г. Гачева. — {{М.}}: Индрик, 2018. — 720 с., илл. — (Серия «„Вечные“ сюжеты и образы»; вып. 4) * Иванов Вяч. Повесть о Светомире царевиче / Изд. подг. А. Л. Топорков, О. Л. Фетисенко, А. Б. Шишкин. — {{М.}}: «Ладомир», 2015. — 834 с. — (Серия «Литературные памятники»). * [https://www.academia.edu/31865058 «Повесть о Светомире царевиче» Вяч. Иванова: от замысла до его воплощения] // Там же. — С. 175—214. * [https://www.academia.edu/9766441 Источники «Повести о Светомире царевиче» Вяч. Иванова]: древняя и средневековая книжность и фольклор. — {{М.}}: Индрик, 2012. — 498 с. * Из мифологии русского символизма. Городское освещение // Мир А. Блока. Блоковский сборник. — Учен. зап. Тартус. гос. ун-та. — Вып. 657. — Тарту, 1985. — С. 101—112. * Некоторые замечания по поводу переписки Вяч. Иванова и Лидии Зиновьевой-Аннибал // Donum homini universalis: Сборник статей в честь 70-летия Н. В. Котрелева. — {{М.}}, 2011. — С. 397—408. * Философы русского зарубежья о мифе и западных исследователях мифологии(по материалам журнала «Путь») // Миф и художественное сознание XX века. — {{М.}}, 2011. — C. 438—461. * [https://www.academia.edu/5207794/ Сюжет о Егории Храбром — волчьем пастыре] в славянском фольклоре и русской литературе первой трети XX в. // Письменность, литература, фольклор славянских народов. История славистики. XV Международный съезд славистов. Минск, 20—27 августа 2013 г. Доклады российской делегации. — {{М.}}, 2013. — С. 529—557. * [https://www.academia.edu/9348283 Отзвуки Данте в «Повести о Светомире царевиче» Вяч. Иванова] // Память литературного творчества. — {{М.}}: ИМЛИ, 2014. — С. 519—536. * [https://www.academia.edu/25867053 Стихотворение А. А. Блока «Царица смотрела заставки…»] и духовный стих о Голубиной книге // Русская литература. 2015. — № 2. — С. 192—203 (в соавт. с Д. М. Магомедовой). * [https://www.academia.edu/17911855/ Символика и функции сновидений] в «Повести о Светомире царевиче» Вяч. Иванова // Изв. РАН. Сер. лит-ры и языка. — 2015. — Т. 74. — № 4. — С. 17—34. * [https://www.academia.edu/30107624 Повесть А. М. Ремизова «О безумии Иродиадином»], пьеса Оскара Уайльда «Саломея» и «Песнь песней» царя Соломона // «Вечные» сюжеты и образы в литературе и искусстве русского модернизма. — {{М.}}, 2015. — С. 170—191. * [https://www.academia.edu/31722159 «Стих о Святой горе» Вяч. Иванова: опыт интерпретации]. Статья первая // Studia litterarum: Литературные исследования. Научный журнал. — 2016. — Т. 1. — № 3—4. — С. 298—324. * [http://slovorggu.ru/2017_3/42.pdf Стихотворение Вяч. Иванова «Три гроба»]: источники и символическая структура. Часть первая // Новый филологический вестник. — 2017. — № 3(42). — С. 198—213. * [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304347917300674 Магия — фольклор — литература. Введение в тему] // Russian Literature. — 2017. — № 93/94. — С. 1—45 (соавт.: Д. Иоффе, А. Юдин). * [http://slovorggu.ru/2018_2/45.pdf Стихотворение Вяч. Иванова «Три гроба»: источники и символическая структура. Статья вторая] // Новый филологический вестник. — 2018. — № 2 (45). — С. 154—166. * [http://studlit.ru/images/2018-3-4/Toporkov.pdf «Стих о Святой Горе» Вяч. Иванова: опыт интерпретации]. Статья вторая // Studia Litterarum: Литературные исследования. Научный журнал. — 2018. — Т. 3. — № 4. — С. 216—239. * [https://www.academia.edu/44683974 Фольклорные стилизации И. П. Сахарова в статье А. А. Блока «Поэзия заговоров и заклинаний»] // Русская литература. — 2020. — № 4. — C. 65—81. * [https://www.academia.edu/58316805 Статья Александра Блока «Поэзия заговоров и заклинаний» как эзотерический текст. Часть первая] // Новый филологический вестник. — 2021. — № 1 (56). — С. 147—161 (в соавт. с А. Л. Рычковым). === Digər === * Неизданные стихотворения М. В. Милонова // Памятники культуры. Новые открытия. Ежегодник. 1983. — {{Л.}}: Наука, 1985. — С. 39—44. * История Ивана Тревоги // Публицистика и исторические сочинения периода феодализма. — Новосибирск, 1989. — С. 246—276. * Авантюрная автобиография И. И. Тревогина // Памятники культуры. Новые открытия: Ежегодник. 1990. — {{М.}}, 1992. — С. 49—75 (в соавт. с Е. Е. Дмитриевой). * [http://magazines.gorky.media/nlo/1999/39/ Иван-дурак в стране юнгиан] (Обзор книг по психоаналитическому подходу к мифу и фольклору) //Новое литературное обозрение (журнал). — 1999. — № 5 (39). — С. 352—359. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/toporkov1.htm Миф: традиция и психология восприятия] // Мифы и мифология в современной России. — {{М.}}, 2000. — С. 39—64. * Фольклорные формы словесности // Теория литературы. — Т. 3. — {{М.}}, 2003. — С. 133—157. * [http://www.rastko.rs/projekti/etnoling/delo/12122 Вербальные запреты в современных записях] // АБ-60. Сборник статей к 60-летию А. К. Байбурина. — {{СПб.}}, 2007. — С. 133—145 (Studia Ethnologica. — Вып. 4; в соавт. с Т. С. Ильиной). * [Ответы на вопросы редакции] Об изучении славянской традиционной культуры в России // Традиционная культура. — 2008. — № 2. — С. 7—8, 9—12, 14. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/010/10_01_forum.pdf Ответы на вопросы редколлегии] //Антропологический форум. — 2009. — № 10. Форум о форуме (или о состоянии дискуссионного поля науки). — С. 143—150. * [http://magazines.gorky.media/nlo/2009/99 Риторика фольклористики] (Рец. на кн.: Каргин А. С. Прагматика фольклористики: Сб. статей, докладов, эссе. — {{М.}}, 2008) // Новое литературное обозрение (журнал). — 2009. — № 99. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/ilynatoporkov1.htm Мифологическое в жизни современной севернорусской деревни] // Миф в фольклорных традициях и культуре новейшего времени. — {{М.}}, 2009. — С. 5—34 (совм. с Т. С. Ильиной). * [http://cmb.rsuh.ru/article.html?id=84826 Этнологические экспедиции как средство приобщения студентов к культурным традициям] // Полевые исследования студентов РГГУ: Этнология. Фольклористика. Лингвистика. Религиоведение. — {{М.}}, 2009. — Вып. 4. — С. 183—195. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/012online/12_online_stroev_toporkov.pdf Российско-французская летняя школа «Жизнетворчество, мистификации и подделки в России и Франции»] // Антропологический форум — 2010. — № 12. — C. 1—11 (в соавт. с А. Строевым) * [http://magazines.gorky.media/nlo/2014/128/33t.html Новые исследования по древнерусской визуальной демонологии] // Новое литературное обозрение (журнал)|Новое литературное обозрение — 2014. — № 128. — С. 351—357. * [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/025/survey.pdf Мониторинг научной жизни] антропологического сообщества (2015 г.) // Антропологический форум. — 2015. — № 25. — С. 254—260. * Форум: фольклорист на чужом поле // Фольклор: структура, типология, семиотика. — 2020. — Т. 3, № 2. — С. 15—48 (с. 28—37). * Форум: Авторы, рецензенты, редакторы // Антропологический форум. — 2021. — № 50. — С. 11—100 (с. 69—73). {{refend}} == Vətəndaş mövqeyi == Toporkov, Rusiya Elmlər Akademiyasının bir sıra akademikləri, müxbir üzvləri və professorları ilə birlikdə, Avropa Birliyinin Yeddinci Çərçivə Proqramı çərçivəsində həyata keçirilən Transhyberian açıq beynəlxalq kosmik layihəsində iştirak etdiyinə görə xəyanətdə ittiham olunan yaşlı riyaziyyatçı V.V. Kudryavtsevə dəstək məktubu imzaladı <ref>[https://trv-science.ru/2019/07/02/1july-v-podderzhku-kudryavceva/ Письмо в поддержку В. В. Кудрявцева] {{Wayback|url=https://trv-science.ru/2019/07/02/1july-v-podderzhku-kudryavceva/ |date=20200821125712 }} // Троицкий вариант — Наука. 02.07.2019.</ref>. 2022-ci ilin fevral ayında o, rusiyalı alimlərin və elm jurnalistlərinin Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsini pisləyən və Rusiya qoşunlarının Ukrayna ərazisindən çıxarılmasına çağıran açıq məktubunu imzaladı <ref>{{cite web |url=https://t-invariant.org/2022/02/we-are-against-war/ |title=Открытое письмо российских ученых и научных журналистов против войны с Украиной |archive-url=https://web.archive.org/web/20220425063900/https://t-invariant.org/2022/02/we-are-against-war/ |archive-date=2022-04-25}}</ref>. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ссылки == * ''Иванова Т. Г.'' [http://naukarus.com/chlen-korrespondent-ran-andrey-lvovich-toporkov-k-50-letiyu-so-dnya-rozhdeniya Член-корреспондент РАН Андрей Львович Топорков (К 50-летию со дня рождения)] // Известия РАН. Серия литературы и языка. 2008. Т. 67. № 3. С. 76-78 * ''Алексеевский М. Д., Ипполитова А. Б., Соловьева А. А.'' Андрею Львовичу Топоркову — 60 лет // Живая старина. 2018. № 1. С. 62. * [http://imli.ru/index.php/institut/sotrudniki/990-toporkov-andrej-lvovich Страница] на сайте Институт мировой литературы имени А. М. Горького РАН * [https://www.academia.edu/25784044 Список трудов] // academia.edu * [http://rastko.rs/rastko/delo/15206 Страница А. Л. Топоркова на сайте «Растко»] * [http://cmb.rsuh.ru/section.html?id=3569 Этнологическая экспедиция ЦМБ РГГУ] * [http://info-grad.com/podborka-statey-toporkova-a-l-na-temu-obychaev-i-verovaniy-slavyan/ Подборка статей на тему обычаев и верований славян] * [http://modernista.moscow/members/ Сайт проекта "«Вечные» сюжеты и образы в литературе и искусстве русского модернизма] * [https://www.elibrary.ru/author_items.asp?authorid=71472 Его статьи] в РИНЦ. [[Kateqoriya:Folklor toplayıcıları]] [[Kateqoriya:Folklorşünaslar]] [[Kateqoriya:Ədəbiyyat alimləri]] [[Kateqoriya:Tədqiqatçılar]] [[Kateqoriya:Rus alimlər]] 2tm6xmiryuvwo6gao6t28bc7bahcxi3 0 992939 8985160 2026-07-01T12:03:39Z Medineli92 148338 Medineli92 [[Osman ibn Mazun]] səhifəsinin adını [[Osman ibn Məzun]] olaraq dəyişdi 8985160 wikitext text/x-wiki #İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Osman ibn Məzun]] t8l6c2kw86o67fjakseuewi1o93hnde 0 992940 8985217 2026-07-01T13:09:30Z En Merker 184342 Səhifə "{{Tarixi abidə}} '''Şişli məscidi''' ({{lang-tr|Şişli Camii}}) — [[İstanbul]]un [[Şişli |Şişli səmti]]ndə, Böyükdərə prospekti, Halaskargazi küçəsi və Abide-i Hürriyyət küçəsi arasında Şişli meydanında yerləşən məscid. == Tarixi == == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}}" məzmunu ilə yaradıldı 8985217 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə}} '''Şişli məscidi''' ({{lang-tr|Şişli Camii}}) — [[İstanbul]]un [[Şişli |Şişli səmti]]ndə, Böyükdərə prospekti, Halaskargazi küçəsi və Abide-i Hürriyyət küçəsi arasında Şişli meydanında yerləşən məscid. == Tarixi == == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} 58nwx62y67s2ue7z96qifyai1voto56 8985218 8985217 2026-07-01T13:10:24Z En Merker 184342 /* Xarici keçidlər */ 8985218 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə}} '''Şişli məscidi''' ({{lang-tr|Şişli Camii}}) — [[İstanbul]]un [[Şişli |Şişli səmti]]ndə, Böyükdərə prospekti, Halaskargazi küçəsi və Abide-i Hürriyyət küçəsi arasında Şişli meydanında yerləşən məscid. == Tarixi == == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{cite book |title=Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi |volume=7 |pages=185 |publisher=Tarih Vakfı |date=1994 |language=Turkish |isbn=975-7306-00-2 }} {{Xarici keçidlər}} 4moqkqxhvkt3442f2436dcxhrrgihrl 8985219 8985218 2026-07-01T13:12:09Z En Merker 184342 /* Xarici keçidlər */ 8985219 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə}} '''Şişli məscidi''' ({{lang-tr|Şişli Camii}}) — [[İstanbul]]un [[Şişli |Şişli səmti]]ndə, Böyükdərə prospekti, Halaskargazi küçəsi və Abide-i Hürriyyət küçəsi arasında Şişli meydanında yerləşən məscid. == Tarixi == == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{cite book |title=Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi |volume=7 |pages=185 |publisher=Tarih Vakfı |date=1994 |language=Turkish |isbn=975-7306-00-2 }} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Şişli]] [[Kateqoriya:İstanbul məscidləri]] [[Kateqoriya:XX əsr məscidləri]] 5bu0oxhb6d1xhh2hif0pzul26hu5of4 8985220 8985219 2026-07-01T13:14:58Z En Merker 184342 /* Tarixi */ 8985220 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə}} '''Şişli məscidi''' ({{lang-tr|Şişli Camii}}) — [[İstanbul]]un [[Şişli |Şişli səmti]]ndə, Böyükdərə prospekti, Halaskargazi küçəsi və Abide-i Hürriyyət küçəsi arasında Şişli meydanında yerləşən məscid. == Tarixi == 1940-cı illərdə şəhərin sürətli genişlənməsi ilə şəhər ərazisinə daxil olan Şişli bölgəsində heç bir məscidin olmaması səbəbindən sakinlər məscid tikilməsini tələb ediblər. Bələdiyyə sədri Lütfi Kırdarın təşəbbüsü ilə 3,219 $m^2$ (34,650 kv. fut) sahəsi olan torpaq sahəsi simvolik bir qiymətə məscidin mütəvəllilərinə (himayədarlarına) verilib.Memar Əli Vasfi Egeli tərəfindən klassik Osmanlı memarlıq üslubunda layihələndirilən məscidin tikintisinə 1945-ci ildə başlanılıb və 1949-cu ildə ibadətə açılıb. Bu məscid, İstanbulda 1923-cü ildən sonra, Respublika dövründə tikilmiş ilk məsciddir.Kobud dənəli qumdaşı (yonulmuş daş) materialından tikilən məscid üç qapısı olan hörülmüş həyətdə yer laşıb. Bina tağlı giriş eyvanına malikdir, üç yarımbölmə ilə əhatə olunmuş əsas qübbə ilə tamamlanıb və müqərnəsli bir şərəfəsi (qalereyası) olan minarəyə sahibdir.Mıxlanmış əsas giriş qapısının üzərində Həmid Aytaç (1891–1982) tərəfindən yaradılmış ərəb qrafikalı xəttatlıq yazısı yerləşdirilib. Həyətin mərkəzində dəstəmaz almaq üçün su paylayan onikibucaqlı şadırvan yer laşıb. Həyətdə həmçinin imam, müəzzin, digər məscid rəsmiləri üçün otaqlar və bir kitabxana mövcuddur.Məscidin girişinə pilləkənlərlə qalxılır. Daxildə, mərkəzdə mərmər fəvvarə yer ləşib. Girişin hər iki tərəfində skamyalar qoyulub. Döşəmə qızılgül rəngli xalça ilə örtülüb və altdan isitmə sistemi ilə təchiz edilib. Tavan bəzədilib. Daxili divarlarda xəttatlıq yazıları var. Mərmərdən hazırlanmış mehrabın üzərindəki pəncərələr isə vitrajdan (rəngli şüşədən) hazırlanıb. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{cite book |title=Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi |volume=7 |pages=185 |publisher=Tarih Vakfı |date=1994 |language=Turkish |isbn=975-7306-00-2 }} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Şişli]] [[Kateqoriya:İstanbul məscidləri]] [[Kateqoriya:XX əsr məscidləri]] 5zds3g9g25ttaelmwgzb9kz5k247633 8985221 8985220 2026-07-01T13:17:01Z En Merker 184342 /* Tarixi */ 8985221 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə}} '''Şişli məscidi''' ({{lang-tr|Şişli Camii}}) — [[İstanbul]]un [[Şişli |Şişli səmti]]ndə, Böyükdərə prospekti, Halaskargazi küçəsi və Abide-i Hürriyyət küçəsi arasında Şişli meydanında yerləşən məscid. == Tarixi == 1940-cı illərdə İstanbul şəhərinin sürətli genişlənməsi ilə şəhər ərazisinə daxil olan Şişli bölgəsində heç bir məscidin olmaması səbəbindən sakinlər məscid tikilməsini tələb ediblər. Bələdiyyə sədri Lütfi Kırdarın təşəbbüsü ilə 3,219 $m^2$ (34,650 kv. fut) sahəsi olan torpaq sahəsi simvolik bir qiymətə məscidin mütəvəllilərinə (himayədarlarına) verilib. Memar Əli Vasfi Egeli tərəfindən klassik [[Osmanlı memarlığı|Osmanlı memarlıq]] üslubunda layihələndirilən məscidin tikintisinə 1945-ci ildə başlanılıb və 1949-cu ildə ibadətə açılıb. Bu məscid, İstanbulda 1923-cü ildən sonra, Respublika dövründə tikilmiş ilk məsciddir. Kobud dənəli qumdaşı (yonulmuş daş) materialından tikilən məscid üç qapısı olan hörülmüş həyətdə yerləşib. Bina tağlı giriş eyvanına malikdir, üç yarımbölmə ilə əhatə olunmuş əsas qübbə ilə tamamlanıb və müqərnəsli bir şərəfəsi (qalereyası) olan minarəyə sahibdir. Mıxlanmış əsas giriş qapısının üzərində Həmid Aytaç (1891–1982) tərəfindən yaradılmış ərəb qrafikalı xəttatlıq yazısı yerləşdirilib. Həyətin mərkəzində dəstəmaz almaq üçün su paylayan onikibucaqlı şadırvan yerləşib. Həyətdə həmçinin imam, müəzzin, digər məscid rəsmiləri üçün otaqlar və bir kitabxana mövcuddur. Məscidin girişinə pilləkənlərlə qalxılır. Daxildə, mərkəzdə mərmər fəvvarə var. Girişin hər iki tərəfində skamyalar qoyulub. Döşəmə qızılgül rəngli xalça ilə örtülüb və altdan isitmə sistemi ilə təchiz edilib. Tavan bəzədilib. Daxili divarlarda xəttatlıq yazıları var. Mərmərdən hazırlanmış mehrabın üzərindəki pəncərələr isə vitrajdan (rəngli şüşədən) hazırlanıb. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{cite book |title=Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi |volume=7 |pages=185 |publisher=Tarih Vakfı |date=1994 |language=Turkish |isbn=975-7306-00-2 }} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Şişli]] [[Kateqoriya:İstanbul məscidləri]] [[Kateqoriya:XX əsr məscidləri]] bh3g1x6rrueurtlyskm3m1ss2u594yl 8985222 8985221 2026-07-01T13:18:25Z En Merker 184342 8985222 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə}} '''Şişli məscidi''' ({{lang-tr|Şişli Camii}}) — [[İstanbul]]un [[Şişli |Şişli səmti]]ndə, Böyükdərə prospekti, Halaskargazi küçəsi və Abide-i Hürriyyət küçəsi arasında Şişli meydanında yerləşən məscid.<ref name="scsv">{{cite web |url=http://www.sislicamiiserifivakfi.com/web_16905_1/index.aspx |publisher=Şişli Camii Şerifi Vakfı |title=Tarihçemiz |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref> == Tarixi == 1940-cı illərdə İstanbul şəhərinin sürətli genişlənməsi ilə şəhər ərazisinə daxil olan Şişli bölgəsində heç bir məscidin olmaması səbəbindən sakinlər məscid tikilməsini tələb ediblər. Bələdiyyə sədri Lütfi Kırdarın təşəbbüsü ilə 3,219 $m^2$ (34,650 kv. fut) sahəsi olan torpaq sahəsi simvolik bir qiymətə məscidin mütəvəllilərinə (himayədarlarına) verilib. Memar Əli Vasfi Egeli tərəfindən klassik [[Osmanlı memarlığı|Osmanlı memarlıq]] üslubunda layihələndirilən məscidin tikintisinə 1945-ci ildə başlanılıb və 1949-cu ildə ibadətə açılıb.<ref name="scsv"/> Bu məscid, İstanbulda 1923-cü ildən sonra, Respublika dövründə tikilmiş ilk məsciddir.<ref name="in">{{cite web |url=http://www.istanbul.net.tr/istanbul-Rehberi/dini-mekanlar/sisli-camii/112/5 |publisher=İstanbul Net |title=Şişli Camii |date=June 2012 |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref> Kobud dənəli qumdaşı (yonulmuş daş) materialından tikilən məscid üç qapısı olan hörülmüş həyətdə yerləşib. Bina tağlı giriş eyvanına malikdir, üç yarımbölmə ilə əhatə olunmuş əsas qübbə ilə tamamlanıb və müqərnəsli bir şərəfəsi (qalereyası) olan minarəyə sahibdir. Mıxlanmış əsas giriş qapısının üzərində Həmid Aytaç (1891–1982) tərəfindən yaradılmış ərəb qrafikalı xəttatlıq yazısı yerləşdirilib.<ref name="scsv"/> Həyətin mərkəzində dəstəmaz almaq üçün su paylayan onikibucaqlı şadırvan yerləşib.<ref name="in"/> Həyətdə həmçinin imam, müəzzin, digər məscid rəsmiləri üçün otaqlar və bir kitabxana mövcuddur. Məscidin girişinə pilləkənlərlə qalxılır. Daxildə, mərkəzdə mərmər fəvvarə var. Girişin hər iki tərəfində skamyalar qoyulub. Döşəmə qızılgül rəngli xalça ilə örtülüb və altdan isitmə sistemi ilə təchiz edilib. Tavan bəzədilib. Daxili divarlarda xəttatlıq yazıları var. Mərmərdən hazırlanmış mehrabın üzərindəki pəncərələr isə vitrajdan (rəngli şüşədən) hazırlanıb.<ref name="in"/> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{cite book |title=Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi |volume=7 |pages=185 |publisher=Tarih Vakfı |date=1994 |language=Turkish |isbn=975-7306-00-2 }} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Şişli]] [[Kateqoriya:İstanbul məscidləri]] [[Kateqoriya:XX əsr məscidləri]] ajth3kkj151a2flrjesf91pd5ybplsj 8985224 8985222 2026-07-01T13:20:13Z En Merker 184342 /* Tarixi */ 8985224 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə}} '''Şişli məscidi''' ({{lang-tr|Şişli Camii}}) — [[İstanbul]]un [[Şişli |Şişli səmti]]ndə, Böyükdərə prospekti, Halaskargazi küçəsi və Abide-i Hürriyyət küçəsi arasında Şişli meydanında yerləşən məscid.<ref name="scsv">{{cite web |url=http://www.sislicamiiserifivakfi.com/web_16905_1/index.aspx |publisher=Şişli Camii Şerifi Vakfı |title=Tarihçemiz |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref> == Tarixi == 1940-cı illərdə İstanbul şəhərinin sürətli genişlənməsi ilə şəhər ərazisinə daxil olan Şişli bölgəsində heç bir məscidin olmaması səbəbindən sakinlər məscid tikilməsini tələb ediblər. Bələdiyyə sədri Lütfi Kırdarın təşəbbüsü ilə 3,219 $m^2$ (34,650 kv. fut) sahəsi olan torpaq sahəsi simvolik bir qiymətə məscidin mütəvəllilərinə (himayədarlarına) verilib. Memar Əli Vasfi Egeli tərəfindən klassik [[Osmanlı memarlığı|Osmanlı memarlıq]] üslubunda layihələndirilən məscidin tikintisinə 1945-ci ildə başlanılıb və 1949-cu ildə ibadətə açılıb.<ref name="scsv"/> Bu məscid, İstanbulda 1923-cü ildən sonra, Respublika dövründə tikilmiş ilk məsciddir.<ref name="in">{{cite web |url=http://www.istanbul.net.tr/istanbul-Rehberi/dini-mekanlar/sisli-camii/112/5 |publisher=İstanbul Net |title=Şişli Camii |date=June 2012 |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref> Kobud dənəli qumdaşı (yonulmuş daş) materialından tikilən məscid üç qapısı olan hörülmüş həyətdə yerləşib. Bina tağlı giriş eyvanına malikdir, üç yarımbölmə ilə əhatə olunmuş əsas qübbə ilə tamamlanıb və müqərnəsli bir şərəfəsi (qalereyası) olan minarəyə sahibdir. Mıxlanmış əsas giriş qapısının üzərində Həmid Aytaç (1891–1982) tərəfindən yaradılmış ərəb qrafikalı xəttatlıq yazısı yerləşdirilib.<ref name="scsv"/> Həyətin mərkəzində dəstəmaz almaq üçün su paylayan onikibucaqlı şadırvan yerləşib.<ref name="in"/> Həyətdə həmçinin imam, müəzzin, digər məscid rəsmiləri üçün otaqlar və bir kitabxana mövcuddur. Məscidin girişinə pilləkənlərlə qalxılır. Daxildə, mərkəzdə mərmər fəvvarə var. Girişin hər iki tərəfində skamyalar qoyulub. Döşəmə qızılgül rəngli xalça ilə örtülüb və altdan isitmə sistemi ilə təchiz edilib. Tavan bəzədilib. Daxili divarlarda xəttatlıq yazıları var. Mərmərdən hazırlanmış mehrabın üzərindəki pəncərələr isə vitrajdan (rəngli şüşədən) hazırlanıb.<ref name="in"/> == Qalereya == <gallery mode=packed heights=160px> Fayl:Sislicamii.jpg|[[Abide-i Hürriyet Caddesi]]'ne bakan cephesinden bir görünüm (Temmuz 2013) Fayl:Şişli Mosque Facade.jpg|Ön cephe Fayl:Şişli Mosque Plate.jpg|Girişte yer alan levha Fayl:Şişli Mosque Chandelier.jpg|Avize ile arka kısımdaki duvar ve kubbe detayları Fayl:Şişli Mosque Dome Design.jpg|Son cemaat yerinin kubbelerinden birinin içi Fayl:Şişli Mosque Fountain.jpg|Caminin içerisinde yer alan fıskiye Fayl:Şişli Mosque Mihrab.jpg|Mihrap Fayl:Şişli Mosque Window.jpg|Zemin kattaki bir pencere Fayl:Şişli Mosque Interior Decoration 3.jpg|Kadınlar mahfilinin kolonlarında yer alan bir süsleme detayı Fayl:Şişli Mosque Interior Decoration 2.jpg|Kadınlar mahfilinin tavanlarında yer alan kalemişi süslemeler Fayl:Şişli Mosque Adornment.jpg|Dış cephede bulunan bir [[Rozet (motif)|rozet]] motifi </gallery> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{cite book |title=Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi |volume=7 |pages=185 |publisher=Tarih Vakfı |date=1994 |language=Turkish |isbn=975-7306-00-2 }} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Şişli]] [[Kateqoriya:İstanbul məscidləri]] [[Kateqoriya:XX əsr məscidləri]] kpomhzomn13bo3fs2iaw67y3eqkab83 8985225 8985224 2026-07-01T13:21:08Z En Merker 184342 /* Qalereya */ 8985225 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə}} '''Şişli məscidi''' ({{lang-tr|Şişli Camii}}) — [[İstanbul]]un [[Şişli |Şişli səmti]]ndə, Böyükdərə prospekti, Halaskargazi küçəsi və Abide-i Hürriyyət küçəsi arasında Şişli meydanında yerləşən məscid.<ref name="scsv">{{cite web |url=http://www.sislicamiiserifivakfi.com/web_16905_1/index.aspx |publisher=Şişli Camii Şerifi Vakfı |title=Tarihçemiz |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref> == Tarixi == 1940-cı illərdə İstanbul şəhərinin sürətli genişlənməsi ilə şəhər ərazisinə daxil olan Şişli bölgəsində heç bir məscidin olmaması səbəbindən sakinlər məscid tikilməsini tələb ediblər. Bələdiyyə sədri Lütfi Kırdarın təşəbbüsü ilə 3,219 $m^2$ (34,650 kv. fut) sahəsi olan torpaq sahəsi simvolik bir qiymətə məscidin mütəvəllilərinə (himayədarlarına) verilib. Memar Əli Vasfi Egeli tərəfindən klassik [[Osmanlı memarlığı|Osmanlı memarlıq]] üslubunda layihələndirilən məscidin tikintisinə 1945-ci ildə başlanılıb və 1949-cu ildə ibadətə açılıb.<ref name="scsv"/> Bu məscid, İstanbulda 1923-cü ildən sonra, Respublika dövründə tikilmiş ilk məsciddir.<ref name="in">{{cite web |url=http://www.istanbul.net.tr/istanbul-Rehberi/dini-mekanlar/sisli-camii/112/5 |publisher=İstanbul Net |title=Şişli Camii |date=June 2012 |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref> Kobud dənəli qumdaşı (yonulmuş daş) materialından tikilən məscid üç qapısı olan hörülmüş həyətdə yerləşib. Bina tağlı giriş eyvanına malikdir, üç yarımbölmə ilə əhatə olunmuş əsas qübbə ilə tamamlanıb və müqərnəsli bir şərəfəsi (qalereyası) olan minarəyə sahibdir. Mıxlanmış əsas giriş qapısının üzərində Həmid Aytaç (1891–1982) tərəfindən yaradılmış ərəb qrafikalı xəttatlıq yazısı yerləşdirilib.<ref name="scsv"/> Həyətin mərkəzində dəstəmaz almaq üçün su paylayan onikibucaqlı şadırvan yerləşib.<ref name="in"/> Həyətdə həmçinin imam, müəzzin, digər məscid rəsmiləri üçün otaqlar və bir kitabxana mövcuddur. Məscidin girişinə pilləkənlərlə qalxılır. Daxildə, mərkəzdə mərmər fəvvarə var. Girişin hər iki tərəfində skamyalar qoyulub. Döşəmə qızılgül rəngli xalça ilə örtülüb və altdan isitmə sistemi ilə təchiz edilib. Tavan bəzədilib. Daxili divarlarda xəttatlıq yazıları var. Mərmərdən hazırlanmış mehrabın üzərindəki pəncərələr isə vitrajdan (rəngli şüşədən) hazırlanıb.<ref name="in"/> == Qalereya == <gallery mode=packed heights=160px> Fayl:Sislicamii.jpg|[[Abide-i Hürriyet Caddesi]]'ne bakan cephesinden bir görünüm (Temmuz 2013) Fayl:Şişli Mosque Facade.jpg|Ön cephe Fayl:Şişli Mosque Plate.jpg|Girişte yer alan levha Fayl:Şişli Mosque Courtyard 1.jpg|Caminin giriş kısmı ve ön cephesi (Ocak 2021) Fayl:Şişli Mosque Chandelier.jpg|Avize ile arka kısımdaki duvar ve kubbe detayları Fayl:Şişli Mosque Dome Design.jpg|Son cemaat yerinin kubbelerinden birinin içi Fayl:Şişli Mosque Fountain.jpg|Caminin içerisinde yer alan fıskiye Fayl:Şişli Mosque Mihrab.jpg|Mihrap Fayl:Şişli Mosque Window.jpg|Zemin kattaki bir pencere Fayl:Şişli Mosque Interior Decoration 3.jpg|Kadınlar mahfilinin kolonlarında yer alan bir süsleme detayı Fayl:Şişli Mosque Interior Decoration 2.jpg|Kadınlar mahfilinin tavanlarında yer alan kalemişi süslemeler Fayl:Şişli Mosque Adornment.jpg|Dış cephede bulunan bir [[Rozet (motif)|rozet]] motifi </gallery> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{cite book |title=Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi |volume=7 |pages=185 |publisher=Tarih Vakfı |date=1994 |language=Turkish |isbn=975-7306-00-2 }} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Şişli]] [[Kateqoriya:İstanbul məscidləri]] [[Kateqoriya:XX əsr məscidləri]] sl9iylez1rbipg141q45bjc9cua681n 8985226 8985225 2026-07-01T13:24:26Z En Merker 184342 /* Qalereya */ 8985226 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə}} '''Şişli məscidi''' ({{lang-tr|Şişli Camii}}) — [[İstanbul]]un [[Şişli |Şişli səmti]]ndə, Böyükdərə prospekti, Halaskargazi küçəsi və Abide-i Hürriyyət küçəsi arasında Şişli meydanında yerləşən məscid.<ref name="scsv">{{cite web |url=http://www.sislicamiiserifivakfi.com/web_16905_1/index.aspx |publisher=Şişli Camii Şerifi Vakfı |title=Tarihçemiz |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref> == Tarixi == 1940-cı illərdə İstanbul şəhərinin sürətli genişlənməsi ilə şəhər ərazisinə daxil olan Şişli bölgəsində heç bir məscidin olmaması səbəbindən sakinlər məscid tikilməsini tələb ediblər. Bələdiyyə sədri Lütfi Kırdarın təşəbbüsü ilə 3,219 $m^2$ (34,650 kv. fut) sahəsi olan torpaq sahəsi simvolik bir qiymətə məscidin mütəvəllilərinə (himayədarlarına) verilib. Memar Əli Vasfi Egeli tərəfindən klassik [[Osmanlı memarlığı|Osmanlı memarlıq]] üslubunda layihələndirilən məscidin tikintisinə 1945-ci ildə başlanılıb və 1949-cu ildə ibadətə açılıb.<ref name="scsv"/> Bu məscid, İstanbulda 1923-cü ildən sonra, Respublika dövründə tikilmiş ilk məsciddir.<ref name="in">{{cite web |url=http://www.istanbul.net.tr/istanbul-Rehberi/dini-mekanlar/sisli-camii/112/5 |publisher=İstanbul Net |title=Şişli Camii |date=June 2012 |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref> Kobud dənəli qumdaşı (yonulmuş daş) materialından tikilən məscid üç qapısı olan hörülmüş həyətdə yerləşib. Bina tağlı giriş eyvanına malikdir, üç yarımbölmə ilə əhatə olunmuş əsas qübbə ilə tamamlanıb və müqərnəsli bir şərəfəsi (qalereyası) olan minarəyə sahibdir. Mıxlanmış əsas giriş qapısının üzərində Həmid Aytaç (1891–1982) tərəfindən yaradılmış ərəb qrafikalı xəttatlıq yazısı yerləşdirilib.<ref name="scsv"/> Həyətin mərkəzində dəstəmaz almaq üçün su paylayan onikibucaqlı şadırvan yerləşib.<ref name="in"/> Həyətdə həmçinin imam, müəzzin, digər məscid rəsmiləri üçün otaqlar və bir kitabxana mövcuddur. Məscidin girişinə pilləkənlərlə qalxılır. Daxildə, mərkəzdə mərmər fəvvarə var. Girişin hər iki tərəfində skamyalar qoyulub. Döşəmə qızılgül rəngli xalça ilə örtülüb və altdan isitmə sistemi ilə təchiz edilib. Tavan bəzədilib. Daxili divarlarda xəttatlıq yazıları var. Mərmərdən hazırlanmış mehrabın üzərindəki pəncərələr isə vitrajdan (rəngli şüşədən) hazırlanıb.<ref name="in"/> == Qalereya == <gallery mode=packed heights=160px> Fayl:Sislicamii.jpg|Abide-i Hürriyyət küçəsindən məscidin görününşü (İyul, 2013) Fayl:Şişli Mosque Facade.jpg|Məscidin ön tərəfi Fayl:Şişli Mosque Plate.jpg|Girişdə yerləşən lövhə Fayl:Şişli Mosque Courtyard 1.jpg|Məscidin girişi və ön hissəsi (Oktyabr, 2021) Fayl:Şişli Mosque Chandelier.jpg|Avize ile arka kısımdaki duvar ve kubbe detayları Fayl:Şişli Mosque Dome Design.jpg|Son cemaat yerinin kubbelerinden birinin içi Fayl:Şişli Mosque Fountain.jpg|Caminin içerisinde yer alan fıskiye Fayl:Şişli Mosque Mihrab.jpg|Mihrap Fayl:Şişli Mosque Window.jpg|Zemin kattaki bir pencere Fayl:Şişli Mosque Interior Decoration 3.jpg|Kadınlar mahfilinin kolonlarında yer alan bir süsleme detayı Fayl:Şişli Mosque Interior Decoration 2.jpg|Kadınlar mahfilinin tavanlarında yer alan kalemişi süslemeler Fayl:Şişli Mosque Adornment.jpg|Dış cephede bulunan bir [[Rozet (motif)|rozet]] motifi </gallery> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{cite book |title=Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi |volume=7 |pages=185 |publisher=Tarih Vakfı |date=1994 |language=Turkish |isbn=975-7306-00-2 }} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Şişli]] [[Kateqoriya:İstanbul məscidləri]] [[Kateqoriya:XX əsr məscidləri]] 6ju8nxb6rissvlt8t2vihsgl1ynj720 8985227 8985226 2026-07-01T13:26:31Z En Merker 184342 /* Qalereya */ 8985227 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə}} '''Şişli məscidi''' ({{lang-tr|Şişli Camii}}) — [[İstanbul]]un [[Şişli |Şişli səmti]]ndə, Böyükdərə prospekti, Halaskargazi küçəsi və Abide-i Hürriyyət küçəsi arasında Şişli meydanında yerləşən məscid.<ref name="scsv">{{cite web |url=http://www.sislicamiiserifivakfi.com/web_16905_1/index.aspx |publisher=Şişli Camii Şerifi Vakfı |title=Tarihçemiz |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref> == Tarixi == 1940-cı illərdə İstanbul şəhərinin sürətli genişlənməsi ilə şəhər ərazisinə daxil olan Şişli bölgəsində heç bir məscidin olmaması səbəbindən sakinlər məscid tikilməsini tələb ediblər. Bələdiyyə sədri Lütfi Kırdarın təşəbbüsü ilə 3,219 $m^2$ (34,650 kv. fut) sahəsi olan torpaq sahəsi simvolik bir qiymətə məscidin mütəvəllilərinə (himayədarlarına) verilib. Memar Əli Vasfi Egeli tərəfindən klassik [[Osmanlı memarlığı|Osmanlı memarlıq]] üslubunda layihələndirilən məscidin tikintisinə 1945-ci ildə başlanılıb və 1949-cu ildə ibadətə açılıb.<ref name="scsv"/> Bu məscid, İstanbulda 1923-cü ildən sonra, Respublika dövründə tikilmiş ilk məsciddir.<ref name="in">{{cite web |url=http://www.istanbul.net.tr/istanbul-Rehberi/dini-mekanlar/sisli-camii/112/5 |publisher=İstanbul Net |title=Şişli Camii |date=June 2012 |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref> Kobud dənəli qumdaşı (yonulmuş daş) materialından tikilən məscid üç qapısı olan hörülmüş həyətdə yerləşib. Bina tağlı giriş eyvanına malikdir, üç yarımbölmə ilə əhatə olunmuş əsas qübbə ilə tamamlanıb və müqərnəsli bir şərəfəsi (qalereyası) olan minarəyə sahibdir. Mıxlanmış əsas giriş qapısının üzərində Həmid Aytaç (1891–1982) tərəfindən yaradılmış ərəb qrafikalı xəttatlıq yazısı yerləşdirilib.<ref name="scsv"/> Həyətin mərkəzində dəstəmaz almaq üçün su paylayan onikibucaqlı şadırvan yerləşib.<ref name="in"/> Həyətdə həmçinin imam, müəzzin, digər məscid rəsmiləri üçün otaqlar və bir kitabxana mövcuddur. Məscidin girişinə pilləkənlərlə qalxılır. Daxildə, mərkəzdə mərmər fəvvarə var. Girişin hər iki tərəfində skamyalar qoyulub. Döşəmə qızılgül rəngli xalça ilə örtülüb və altdan isitmə sistemi ilə təchiz edilib. Tavan bəzədilib. Daxili divarlarda xəttatlıq yazıları var. Mərmərdən hazırlanmış mehrabın üzərindəki pəncərələr isə vitrajdan (rəngli şüşədən) hazırlanıb.<ref name="in"/> == Qalereya == <gallery mode=packed heights=160px> Fayl:Sislicamii.jpg|Abide-i Hürriyyət küçəsindən məscidin görününşü (İyul, 2013) Fayl:Şişli Mosque Facade.jpg|Məscidin ön tərəfi Fayl:Şişli Mosque Plate.jpg|Girişdə yerləşən lövhə Fayl:Şişli Mosque Courtyard 1.jpg|Məscidin girişi və ön hissəsi (Oktyabr, 2021) Fayl:Şişli Mosque Chandelier.jpg|Çılçıraq ilə arxa tərəfdəki divar və qübbə detalları Fayl:Şişli Mosque Dome Design.jpg|Günbəzlərindən birinin daxili Fayl:Şişli Mosque Fountain.jpg|Məscidin daxilində yerləşən fəvvarə Fayl:Şişli Mosque Mihrab.jpg|Mehrap Fayl:Şişli Mosque Window.jpg|Alt mərtəbədə pəncərə Fayl:Şişli Mosque Interior Decoration 3.jpg|Kadınlar mahfilinin kolonlarında yer alan bir süsleme detayı Fayl:Şişli Mosque Interior Decoration 2.jpg|Kadınlar mahfilinin tavanlarında yer alan kalemişi süslemeler Fayl:Şişli Mosque Adornment.jpg|Dış cephede bulunan bir [[Rozet (motif)|rozet]] motifi </gallery> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{cite book |title=Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi |volume=7 |pages=185 |publisher=Tarih Vakfı |date=1994 |language=Turkish |isbn=975-7306-00-2 }} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Şişli]] [[Kateqoriya:İstanbul məscidləri]] [[Kateqoriya:XX əsr məscidləri]] m9c64ab5jdseh4u77afx126tknywdmf 8985228 8985227 2026-07-01T13:29:02Z En Merker 184342 /* Qalereya */ 8985228 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə}} '''Şişli məscidi''' ({{lang-tr|Şişli Camii}}) — [[İstanbul]]un [[Şişli |Şişli səmti]]ndə, Böyükdərə prospekti, Halaskargazi küçəsi və Abide-i Hürriyyət küçəsi arasında Şişli meydanında yerləşən məscid.<ref name="scsv">{{cite web |url=http://www.sislicamiiserifivakfi.com/web_16905_1/index.aspx |publisher=Şişli Camii Şerifi Vakfı |title=Tarihçemiz |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref> == Tarixi == 1940-cı illərdə İstanbul şəhərinin sürətli genişlənməsi ilə şəhər ərazisinə daxil olan Şişli bölgəsində heç bir məscidin olmaması səbəbindən sakinlər məscid tikilməsini tələb ediblər. Bələdiyyə sədri Lütfi Kırdarın təşəbbüsü ilə 3,219 $m^2$ (34,650 kv. fut) sahəsi olan torpaq sahəsi simvolik bir qiymətə məscidin mütəvəllilərinə (himayədarlarına) verilib. Memar Əli Vasfi Egeli tərəfindən klassik [[Osmanlı memarlığı|Osmanlı memarlıq]] üslubunda layihələndirilən məscidin tikintisinə 1945-ci ildə başlanılıb və 1949-cu ildə ibadətə açılıb.<ref name="scsv"/> Bu məscid, İstanbulda 1923-cü ildən sonra, Respublika dövründə tikilmiş ilk məsciddir.<ref name="in">{{cite web |url=http://www.istanbul.net.tr/istanbul-Rehberi/dini-mekanlar/sisli-camii/112/5 |publisher=İstanbul Net |title=Şişli Camii |date=June 2012 |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref> Kobud dənəli qumdaşı (yonulmuş daş) materialından tikilən məscid üç qapısı olan hörülmüş həyətdə yerləşib. Bina tağlı giriş eyvanına malikdir, üç yarımbölmə ilə əhatə olunmuş əsas qübbə ilə tamamlanıb və müqərnəsli bir şərəfəsi (qalereyası) olan minarəyə sahibdir. Mıxlanmış əsas giriş qapısının üzərində Həmid Aytaç (1891–1982) tərəfindən yaradılmış ərəb qrafikalı xəttatlıq yazısı yerləşdirilib.<ref name="scsv"/> Həyətin mərkəzində dəstəmaz almaq üçün su paylayan onikibucaqlı şadırvan yerləşib.<ref name="in"/> Həyətdə həmçinin imam, müəzzin, digər məscid rəsmiləri üçün otaqlar və bir kitabxana mövcuddur. Məscidin girişinə pilləkənlərlə qalxılır. Daxildə, mərkəzdə mərmər fəvvarə var. Girişin hər iki tərəfində skamyalar qoyulub. Döşəmə qızılgül rəngli xalça ilə örtülüb və altdan isitmə sistemi ilə təchiz edilib. Tavan bəzədilib. Daxili divarlarda xəttatlıq yazıları var. Mərmərdən hazırlanmış mehrabın üzərindəki pəncərələr isə vitrajdan (rəngli şüşədən) hazırlanıb.<ref name="in"/> == Qalereya == <gallery mode=packed heights=160px> Fayl:Sislicamii.jpg|Abide-i Hürriyyət küçəsindən məscidin görününşü (İyul, 2013) Fayl:Şişli Mosque Facade.jpg|Məscidin ön tərəfi Fayl:Şişli Mosque Plate.jpg|Girişdə yerləşən lövhə Fayl:Şişli Mosque Courtyard 1.jpg|Məscidin girişi və ön hissəsi (Oktyabr, 2021) Fayl:Şişli Mosque Chandelier.jpg|Çılçıraq ilə arxa tərəfdəki divar və qübbə detalları Fayl:Şişli Mosque Dome Design.jpg|Günbəzlərindən birinin daxili Fayl:Şişli Mosque Fountain.jpg|Məscidin daxilində yerləşən fəvvarə Fayl:Şişli Mosque Mihrab.jpg|Mehrap Fayl:Şişli Mosque Window.jpg|Alt mərtəbədə pəncərə Fayl:Şişli Mosque Interior Decoration 3.jpg|Qadınlar üçün bölmənin sütunlarında yer alan bir bəzək detalı Fayl:Şişli Mosque Interior Decoration 2.jpg|Qadınlar üçün bölmənin tavanlarında yer alan qələm işləmli ornamentlər Fayl:Şişli Mosque Adornment.jpg|Xarici fasadda yerləşən [[Rozetka (dekor)|rozetka]] motivi </gallery> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{cite book |title=Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi |volume=7 |pages=185 |publisher=Tarih Vakfı |date=1994 |language=Turkish |isbn=975-7306-00-2 }} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Şişli]] [[Kateqoriya:İstanbul məscidləri]] [[Kateqoriya:XX əsr məscidləri]] 1hgoamtmsyql3h1wgiq8p4t0mb12k0m 8985229 8985228 2026-07-01T13:31:52Z En Merker 184342 8985229 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə}} '''Şişli məscidi''' ({{lang-tr|Şişli Camii}}) — [[İstanbul]]un [[Şişli |Şişli səmti]]ndə, Böyükdərə prospekti, Halaskargazi küçəsi və Abide-i Hürriyyət küçəsi arasında Şişli meydanında yerləşən məscid.<ref name="scsv">{{cite web |url=http://www.sislicamiiserifivakfi.com/web_16905_1/index.aspx |publisher=Şişli Camii Şerifi Vakfı |title=Tarihçemiz |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://resmigazete.gov.tr/arsiv/12114.pdf |başlık=Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Sıra No: 81 |gazete=[[:tr:T.C. Resmî Gazete]] |tarih=30 Eylül 1965 |sayı=12114 |sayfa=6 |erişimtarihi=29 Aralık 2020 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20201229055928/https://resmigazete.gov.tr/arsiv/12114.pdf |arşiv-tarihi=29 Aralık 2020 |ölüurl=hayır }}</ref> == Tarixi == 1940-cı illərdə İstanbul şəhərinin sürətli genişlənməsi ilə şəhər ərazisinə daxil olan Şişli bölgəsində heç bir məscidin olmaması səbəbindən sakinlər məscid tikilməsini tələb ediblər. Bələdiyyə sədri Lütfi Kırdarın təşəbbüsü ilə 3,219 $m^2$ (34,650 kv. fut) sahəsi olan torpaq sahəsi simvolik bir qiymətə məscidin mütəvəllilərinə (himayədarlarına) verilib. Memar Əli Vasfi Egeli tərəfindən klassik [[Osmanlı memarlığı|Osmanlı memarlıq]] üslubunda layihələndirilən məscidin tikintisinə 1945-ci ildə başlanılıb və 1949-cu ildə ibadətə açılıb.<ref>{{cite web|başlık=Şişli Camii |gazete=[[:tr:Cumhuriyet (gazete)|Cumhuriyet]] |tarih=4 Mart 1946 |sayfa=2}}</ref><ref>{{cite web |başlık=Şişli Camii bugün halka açılıyor |gazete=[[:tr:Son Posta]] |sayfa=2 |tarih=27 Haziran 1949}}</ref><ref name="Cumhuriyet">{{cite web |başlık=Klâsikliği asrileştiren yepyeni âbide |ilk=İsmail Habib |son=Sevük |yazarbağ=İsmail Habip Sevük |sayfa=2 |gazete=Cumhuriyet |tarih=16 Nisan 1951}}</ref> Bu məscid, İstanbulda 1923-cü ildən sonra, Respublika dövründə tikilmiş ilk məsciddir.<ref name="in">{{cite web |url=http://www.istanbul.net.tr/istanbul-Rehberi/dini-mekanlar/sisli-camii/112/5 |publisher=İstanbul Net |title=Şişli Camii |date=June 2012 |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref> Kobud dənəli qumdaşı (yonulmuş daş) materialından tikilən məscid üç qapısı olan hörülmüş həyətdə yerləşib. Bina tağlı giriş eyvanına malikdir, üç yarımbölmə ilə əhatə olunmuş əsas qübbə ilə tamamlanıb və müqərnəsli bir şərəfəsi (qalereyası) olan minarəyə sahibdir. Mıxlanmış əsas giriş qapısının üzərində Həmid Aytaç (1891–1982) tərəfindən yaradılmış ərəb qrafikalı xəttatlıq yazısı yerləşdirilib.<ref name="scsv"/> Həyətin mərkəzində dəstəmaz almaq üçün su paylayan onikibucaqlı şadırvan yerləşib.<ref name="in"/> Həyətdə həmçinin imam, müəzzin, digər məscid rəsmiləri üçün otaqlar və bir kitabxana mövcuddur. Məscidin girişinə pilləkənlərlə qalxılır. Daxildə, mərkəzdə mərmər fəvvarə var. Girişin hər iki tərəfində skamyalar qoyulub. Döşəmə qızılgül rəngli xalça ilə örtülüb və altdan isitmə sistemi ilə təchiz edilib. Tavan bəzədilib. Daxili divarlarda xəttatlıq yazıları var. Mərmərdən hazırlanmış mehrabın üzərindəki pəncərələr isə vitrajdan (rəngli şüşədən) hazırlanıb.<ref name="in"/> == Qalereya == <gallery mode=packed heights=160px> Fayl:Sislicamii.jpg|Abide-i Hürriyyət küçəsindən məscidin görününşü (İyul, 2013) Fayl:Şişli Mosque Facade.jpg|Məscidin ön tərəfi Fayl:Şişli Mosque Plate.jpg|Girişdə yerləşən lövhə Fayl:Şişli Mosque Courtyard 1.jpg|Məscidin girişi və ön hissəsi (Oktyabr, 2021) Fayl:Şişli Mosque Chandelier.jpg|Çılçıraq ilə arxa tərəfdəki divar və qübbə detalları Fayl:Şişli Mosque Dome Design.jpg|Günbəzlərindən birinin daxili Fayl:Şişli Mosque Fountain.jpg|Məscidin daxilində yerləşən fəvvarə Fayl:Şişli Mosque Mihrab.jpg|Mehrap Fayl:Şişli Mosque Window.jpg|Alt mərtəbədə pəncərə Fayl:Şişli Mosque Interior Decoration 3.jpg|Qadınlar üçün bölmənin sütunlarında yer alan bir bəzək detalı Fayl:Şişli Mosque Interior Decoration 2.jpg|Qadınlar üçün bölmənin tavanlarında yer alan qələm işləmli ornamentlər Fayl:Şişli Mosque Adornment.jpg|Xarici fasadda yerləşən [[Rozetka (dekor)|rozetka]] motivi </gallery> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{cite book |title=Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi |volume=7 |pages=185 |publisher=Tarih Vakfı |date=1994 |language=Turkish |isbn=975-7306-00-2 }} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Şişli]] [[Kateqoriya:İstanbul məscidləri]] [[Kateqoriya:XX əsr məscidləri]] kajkz4nnknk91vasy0tytf0yrtxzi43 8985230 8985229 2026-07-01T13:32:30Z En Merker 184342 8985230 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə}} '''Şişli məscidi''' ({{lang-tr|Şişli Camii}}) — [[İstanbul]]un [[Şişli |Şişli səmti]]ndə, Böyükdərə prospekti, Halaskargazi küçəsi və Abide-i Hürriyyət küçəsi arasında Şişli meydanında yerləşən məscid.<ref name="scsv">{{cite web |url=http://www.sislicamiiserifivakfi.com/web_16905_1/index.aspx |publisher=Şişli Camii Şerifi Vakfı |title=Tarihçemiz |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref><ref name="Egeli"/><ref>{{cite web |url=http://www.mimarlikmuzesi.org/Gallery/Photo_6_4_yeni-bir-ulusal-mimarlik-anlayisi-iiulusal-mimarlik-akimi.html |başlık=Yeni Bir Ulusal Mimarlık Anlayışı: II. Ulusal Mimarlık Akımı |yayımcı=MimarlıkMüzesi.org |erişimtarihi=29 Aralık 2020 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20141223022847/http://www.mimarlikmuzesi.org/Gallery/Photo_6_4_yeni-bir-ulusal-mimarlik-anlayisi-iiulusal-mimarlik-akimi.html |arşivtarihi=23 Aralık 2014 |ölüurl=hayır}}</ref> == Tarixi == 1940-cı illərdə İstanbul şəhərinin sürətli genişlənməsi ilə şəhər ərazisinə daxil olan Şişli bölgəsində heç bir məscidin olmaması səbəbindən sakinlər məscid tikilməsini tələb ediblər. Bələdiyyə sədri Lütfi Kırdarın təşəbbüsü ilə 3,219 $m^2$ (34,650 kv. fut) sahəsi olan torpaq sahəsi simvolik bir qiymətə məscidin mütəvəllilərinə (himayədarlarına) verilib. Memar Əli Vasfi Egeli tərəfindən klassik [[Osmanlı memarlığı|Osmanlı memarlıq]] üslubunda layihələndirilən məscidin tikintisinə 1945-ci ildə başlanılıb və 1949-cu ildə ibadətə açılıb.<ref>{{cite web|başlık=Şişli Camii |gazete=[[:tr:Cumhuriyet (gazete)|Cumhuriyet]] |tarih=4 Mart 1946 |sayfa=2}}</ref><ref>{{cite web |başlık=Şişli Camii bugün halka açılıyor |gazete=[[:tr:Son Posta]] |sayfa=2 |tarih=27 Haziran 1949}}</ref><ref name="Cumhuriyet">{{cite web |başlık=Klâsikliği asrileştiren yepyeni âbide |ilk=İsmail Habib |son=Sevük |yazarbağ=İsmail Habip Sevük |sayfa=2 |gazete=Cumhuriyet |tarih=16 Nisan 1951}}</ref> Bu məscid, İstanbulda 1923-cü ildən sonra, Respublika dövründə tikilmiş ilk məsciddir.<ref name="in">{{cite web |url=http://www.istanbul.net.tr/istanbul-Rehberi/dini-mekanlar/sisli-camii/112/5 |publisher=İstanbul Net |title=Şişli Camii |date=June 2012 |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref> Kobud dənəli qumdaşı (yonulmuş daş) materialından tikilən məscid üç qapısı olan hörülmüş həyətdə yerləşib. Bina tağlı giriş eyvanına malikdir, üç yarımbölmə ilə əhatə olunmuş əsas qübbə ilə tamamlanıb və müqərnəsli bir şərəfəsi (qalereyası) olan minarəyə sahibdir. Mıxlanmış əsas giriş qapısının üzərində Həmid Aytaç (1891–1982) tərəfindən yaradılmış ərəb qrafikalı xəttatlıq yazısı yerləşdirilib.<ref name="scsv"/> Həyətin mərkəzində dəstəmaz almaq üçün su paylayan onikibucaqlı şadırvan yerləşib.<ref name="in"/> Həyətdə həmçinin imam, müəzzin, digər məscid rəsmiləri üçün otaqlar və bir kitabxana mövcuddur. Məscidin girişinə pilləkənlərlə qalxılır. Daxildə, mərkəzdə mərmər fəvvarə var. Girişin hər iki tərəfində skamyalar qoyulub. Döşəmə qızılgül rəngli xalça ilə örtülüb və altdan isitmə sistemi ilə təchiz edilib. Tavan bəzədilib. Daxili divarlarda xəttatlıq yazıları var. Mərmərdən hazırlanmış mehrabın üzərindəki pəncərələr isə vitrajdan (rəngli şüşədən) hazırlanıb.<ref name="in"/> == Qalereya == <gallery mode=packed heights=160px> Fayl:Sislicamii.jpg|Abide-i Hürriyyət küçəsindən məscidin görününşü (İyul, 2013) Fayl:Şişli Mosque Facade.jpg|Məscidin ön tərəfi Fayl:Şişli Mosque Plate.jpg|Girişdə yerləşən lövhə Fayl:Şişli Mosque Courtyard 1.jpg|Məscidin girişi və ön hissəsi (Oktyabr, 2021) Fayl:Şişli Mosque Chandelier.jpg|Çılçıraq ilə arxa tərəfdəki divar və qübbə detalları Fayl:Şişli Mosque Dome Design.jpg|Günbəzlərindən birinin daxili Fayl:Şişli Mosque Fountain.jpg|Məscidin daxilində yerləşən fəvvarə Fayl:Şişli Mosque Mihrab.jpg|Mehrap Fayl:Şişli Mosque Window.jpg|Alt mərtəbədə pəncərə Fayl:Şişli Mosque Interior Decoration 3.jpg|Qadınlar üçün bölmənin sütunlarında yer alan bir bəzək detalı Fayl:Şişli Mosque Interior Decoration 2.jpg|Qadınlar üçün bölmənin tavanlarında yer alan qələm işləmli ornamentlər Fayl:Şişli Mosque Adornment.jpg|Xarici fasadda yerləşən [[Rozetka (dekor)|rozetka]] motivi </gallery> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{cite book |title=Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi |volume=7 |pages=185 |publisher=Tarih Vakfı |date=1994 |language=Turkish |isbn=975-7306-00-2 }} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Şişli]] [[Kateqoriya:İstanbul məscidləri]] [[Kateqoriya:XX əsr məscidləri]] pwmjvhkp3aj3ia2ih9godiaamehb79s 8985231 8985230 2026-07-01T13:34:05Z En Merker 184342 8985231 wikitext text/x-wiki {{Tarixi abidə}} '''Şişli məscidi''' ({{lang-tr|Şişli Camii}}) — [[İstanbul]]un [[Şişli |Şişli səmti]]ndə, Böyükdərə prospekti, Halaskargazi küçəsi və Abide-i Hürriyyət küçəsi arasında Şişli meydanında yerləşən məscid.<ref name="scsv">{{cite web |url=http://www.sislicamiiserifivakfi.com/web_16905_1/index.aspx |publisher=Şişli Camii Şerifi Vakfı |title=Tarihçemiz |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mimarlikmuzesi.org/Gallery/Photo_6_4_yeni-bir-ulusal-mimarlik-anlayisi-iiulusal-mimarlik-akimi.html |başlık=Yeni Bir Ulusal Mimarlık Anlayışı: II. Ulusal Mimarlık Akımı |yayımcı=MimarlıkMüzesi.org |erişimtarihi=29 Aralık 2020 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20141223022847/http://www.mimarlikmuzesi.org/Gallery/Photo_6_4_yeni-bir-ulusal-mimarlik-anlayisi-iiulusal-mimarlik-akimi.html |arşivtarihi=23 Aralık 2014 |ölüurl=hayır}}</ref> == Tarixi == 1940-cı illərdə İstanbul şəhərinin sürətli genişlənməsi ilə şəhər ərazisinə daxil olan Şişli bölgəsində heç bir məscidin olmaması səbəbindən sakinlər məscid tikilməsini tələb ediblər. Bələdiyyə sədri Lütfi Kırdarın təşəbbüsü ilə 3,219 $m^2$ (34,650 kv. fut) sahəsi olan torpaq sahəsi simvolik bir qiymətə məscidin mütəvəllilərinə (himayədarlarına) verilib. Memar Əli Vasfi Egeli tərəfindən klassik [[Osmanlı memarlığı|Osmanlı memarlıq]] üslubunda layihələndirilən məscidin tikintisinə 1945-ci ildə başlanılıb və 1949-cu ildə ibadətə açılıb.<ref name="detaylar-1">{{cite web|url=https://blog.iae.org.tr/sergiler/sisli-camiinden-mimari-detaylar |başlık=Şişli Camii'nden Mimari Detaylar |tarih=28 Haziran 2016 |yayımcı=İstanbul Araştırmaları Enstitüsü |erişimtarihi=29 Aralık 2020 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20201229055953/https://blog.iae.org.tr/sergiler/sisli-camiinden-mimari-detaylar |arşivtarihi=29 Aralık 2020 |ölüurl=hayır}}</ref> Bu məscid, İstanbulda 1923-cü ildən sonra, Respublika dövründə tikilmiş ilk məsciddir.<ref name="in">{{cite web |url=http://www.istanbul.net.tr/istanbul-Rehberi/dini-mekanlar/sisli-camii/112/5 |publisher=İstanbul Net |title=Şişli Camii |date=June 2012 |language=Turkish |accessdate=2014-08-26 }}</ref> Kobud dənəli qumdaşı (yonulmuş daş) materialından tikilən məscid üç qapısı olan hörülmüş həyətdə yerləşib. Bina tağlı giriş eyvanına malikdir, üç yarımbölmə ilə əhatə olunmuş əsas qübbə ilə tamamlanıb və müqərnəsli bir şərəfəsi (qalereyası) olan minarəyə sahibdir. Mıxlanmış əsas giriş qapısının üzərində Həmid Aytaç (1891–1982) tərəfindən yaradılmış ərəb qrafikalı xəttatlıq yazısı yerləşdirilib.<ref name="scsv"/> Həyətin mərkəzində dəstəmaz almaq üçün su paylayan onikibucaqlı şadırvan yerləşib.<ref name="in"/> Həyətdə həmçinin imam, müəzzin, digər məscid rəsmiləri üçün otaqlar və bir kitabxana mövcuddur. Məscidin girişinə pilləkənlərlə qalxılır. Daxildə, mərkəzdə mərmər fəvvarə var. Girişin hər iki tərəfində skamyalar qoyulub. Döşəmə qızılgül rəngli xalça ilə örtülüb və altdan isitmə sistemi ilə təchiz edilib. Tavan bəzədilib. Daxili divarlarda xəttatlıq yazıları var. Mərmərdən hazırlanmış mehrabın üzərindəki pəncərələr isə vitrajdan (rəngli şüşədən) hazırlanıb.<ref name="in"/> == Qalereya == <gallery mode=packed heights=160px> Fayl:Sislicamii.jpg|Abide-i Hürriyyət küçəsindən məscidin görününşü (İyul, 2013) Fayl:Şişli Mosque Facade.jpg|Məscidin ön tərəfi Fayl:Şişli Mosque Plate.jpg|Girişdə yerləşən lövhə Fayl:Şişli Mosque Courtyard 1.jpg|Məscidin girişi və ön hissəsi (Oktyabr, 2021) Fayl:Şişli Mosque Chandelier.jpg|Çılçıraq ilə arxa tərəfdəki divar və qübbə detalları Fayl:Şişli Mosque Dome Design.jpg|Günbəzlərindən birinin daxili Fayl:Şişli Mosque Fountain.jpg|Məscidin daxilində yerləşən fəvvarə Fayl:Şişli Mosque Mihrab.jpg|Mehrap Fayl:Şişli Mosque Window.jpg|Alt mərtəbədə pəncərə Fayl:Şişli Mosque Interior Decoration 3.jpg|Qadınlar üçün bölmənin sütunlarında yer alan bir bəzək detalı Fayl:Şişli Mosque Interior Decoration 2.jpg|Qadınlar üçün bölmənin tavanlarında yer alan qələm işləmli ornamentlər Fayl:Şişli Mosque Adornment.jpg|Xarici fasadda yerləşən [[Rozetka (dekor)|rozetka]] motivi </gallery> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * {{cite book |title=Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi |volume=7 |pages=185 |publisher=Tarih Vakfı |date=1994 |language=Turkish |isbn=975-7306-00-2 }} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Şişli]] [[Kateqoriya:İstanbul məscidləri]] [[Kateqoriya:XX əsr məscidləri]] po7ktcnktd5mp4jhjv96idb95hnigli 0 992941 8985233 2026-07-01T13:36:14Z Həsən İmanov 162503 Boş səhifə yaradıldı 8985233 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 8985235 8985233 2026-07-01T13:42:19Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985235 wikitext text/x-wiki '''Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası''' ([[Abreviatura|qısaldılmış forması]]: '''BEYE'''; {{lang-ru|Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона}}, ''ЕЭБЕ'') — [[Rusiya İmperiyası]]nda nəşr olunmuş və [[ensiklopediya]]nın öz tərifinə görə, "''[[Yəhudilər|yəhudiliyə]] və onun keçmişdəki və indiki [[mədəniyyət]]inə]''" həsr olunmuş ilk ensiklopediyadır. Bu nəşr [[rus dili]]ndə işıq üzü görən ilk yəhudi ensiklopediyası, eləcə də rus dilində [[Yəhudişünaslıq|yəhudişünaslığa]] (iudaika) dair ilk fundamental ensiklopedik mənbə hesab olunur.<ref name="lehaim">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Ensiklopediyanın nəşri Brokhauz və Efron nəşriyyatı tərəfindən 1908–1913-cü illər arasında 16 cilddə həyata keçirilmişdir. Nəşrin struktur və məzmun əsasını [[Nyu-York]]da 1901–1906-cı illərdə ingilis dilində çap edilmiş "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Jewish Encyclopedia]]" təşkil edirdi. Ensiklopediyanın maliyyələşdirilməsində və redaktə olunmasında baron David Qintsburq və doktor Lev Katsenelson yaxından iştirak və köməklik göstərmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=142–150 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> [[SSRİ|Sovet dövründə]] Yəhudi Ensiklopediyasının yenidən nəşrinə icazə verilməmiş və təkrar çap olunmamışdır. Yalnız 1991-ci ildə "Terra" nəşriyyatı tərəfindən ensiklopediyanın ilkin variantına müvafiq reprint (fotofaksimile) nəşri reallaşdırılmışdır. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası rus dilində yəhudişünaslıq sahəsində yeganə məcmu sahəvi ensiklopedik nəşr olmuşdur. O, 67 il ərzində, yəni 1976–2005-ci illərdə Qüdsdə rus dilində nəşr olunan və onun mənəvi varisinə çevrilən Qısa Yəhudi Ensiklopediyası işıq üzü görənə qədər, rusdilli məkanda yəhudilik haqqında əsas bilik mənbəyi rolunu oynamışdır.<ref name="lehaim"/><ref name="prat">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} 6ooa0agg01p06wrzempp1a7iyg7ahtb 8985236 8985235 2026-07-01T13:48:35Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985236 wikitext text/x-wiki '''Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası''' ([[Abreviatura|qısaldılmış forması]]: '''BEYE'''; {{lang-ru|Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона}}, ''ЕЭБЕ'') — [[Rusiya İmperiyası]]nda nəşr olunmuş və [[ensiklopediya]]nın öz tərifinə görə, "''[[Yəhudilər|yəhudiliyə]] və onun keçmişdəki və indiki [[mədəniyyət]]inə]''" həsr olunmuş ilk ensiklopediyadır. Bu nəşr [[rus dili]]ndə işıq üzü görən ilk yəhudi ensiklopediyası, eləcə də rus dilində [[Yəhudişünaslıq|yəhudişünaslığa]] (iudaika) dair ilk fundamental ensiklopedik mənbə hesab olunur.<ref name="lehaim">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Ensiklopediyanın nəşri Brokhauz və Efron nəşriyyatı tərəfindən 1908–1913-cü illər arasında 16 cilddə həyata keçirilmişdir. Nəşrin struktur və məzmun əsasını [[Nyu-York]]da 1901–1906-cı illərdə ingilis dilində çap edilmiş "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Jewish Encyclopedia]]" təşkil edirdi. Ensiklopediyanın maliyyələşdirilməsində və redaktə olunmasında baron David Qintsburq və doktor Lev Katsenelson yaxından iştirak və köməklik göstərmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=142–150 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> [[SSRİ|Sovet dövründə]] Yəhudi Ensiklopediyasının yenidən nəşrinə icazə verilməmiş və təkrar çap olunmamışdır. Yalnız 1991-ci ildə "Terra" nəşriyyatı tərəfindən ensiklopediyanın ilkin variantına müvafiq reprint (fotofaksimile) nəşri reallaşdırılmışdır. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası rus dilində yəhudişünaslıq sahəsində yeganə məcmu sahəvi ensiklopedik nəşr olmuşdur. O, 67 il ərzində, yəni 1976–2005-ci illərdə Qüdsdə rus dilində nəşr olunan və onun mənəvi varisinə çevrilən Qısa Yəhudi Ensiklopediyası işıq üzü görənə qədər, rusdilli məkanda yəhudilik haqqında əsas bilik mənbəyi rolunu oynamışdır.<ref name="lehaim"/><ref name="prat">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Tarixi == {{Çərçivə |Hizalama = right |Arkaplan = #F3EFAC |Genişlik = 260px |Metin = Qoy vahid bir istəklə — Rusiyada yəhudilərin özünüdərkinin inkişafına töhfə vermək amalı ilə aşılanmış "Yəhudi Ensiklopediyası", yəhudi xalqının mənəvi ehtiyaclarına həsr olunmuş kollektiv əməyin abidəsi rolunu oynasın. |İmza = — ensiklopediyanın müəllifləri, sonuncu cilddə<ref name="lehaim-history">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> }} 1906–1908-ci illərdə rus dilində yəhudi ensiklopediyasının yaradılması ideyası cəmiyyətdə aktiv şəkildə dəstəklənmirdi. BEYE-nin sonuncu cildində yer alan "Ensiklopediyanın tarixi" adlı məqalədə qeyd olunur ki, bu nəşrin ərsəyə gətirilməsi olduqca əlverişsiz xarici şəraitdə başlamışdı. Rusiyada baş verən ictimai-siyasi hərəkatlara qapılan qabaqcıl yəhudi ziyalıları, əsas diqqətlərini yəhudi xalqının hüquq bərabərliyi məsələsinə yönəltdiklərindən, ensiklopediyanın mədəni-maarifçi hədəflərinə qarşı laqeyd münasibət nümayiş etdirirdilər. Belə bir ensiklopediyanı nəşr etmək üçün əvvəlki cəhdlər müvəfəqiyyətsizliklə nəticələnmişdi. Lakin zaman keçdikcə bu nəşrə olan ictimai maraq artmağa başlamışdı. Dövrün yəhudi mətbuatı bütövlükdə ensiklopediyanın nəşrinə soyuq və qeyri-rəsmi yanaşsa da, ümumi Rusiya mətbuatı yeni cildlərin işıq üzü görməsini məmnuniyyətlə qarşılayırdı. Redaksiyanın kifayət qədər hazırlıqlı əməkdaş tapa bilmədiyi ağır iş şəraitini nəzərə almayan yəhudi mətbuatı, bəzən hətta rus dilində yəhudi ensiklopediyası yaradılması ideyasını kobud şəkildə ələ salır, nəşrin ümumi ali məqsədinə deyil, yalnız ayrı-ayrı xırda qüsurlarına diqqət çəkirdi. Sonradan isə [[müəllif]]lər ensiklopediyanın heç bir siyasi partiya xəttini tutmayan neytral mövqeyinin cəmiyyət tərəfindən tədricən qəbul edildiyini vurğulamışdırlar.<ref name="lehaim-history"/> Yaradıcı heyət ilkin olaraq "Polşa və Rusiya yəhudilərinin həyatını mümkün qədər geniş şəkildə təqdim etmək məqsədilə, müəyyən dərəcədə ingilisdilli ''Jewish Encyclopedia'' materiallarından istifadə edərək rus dilində "Yəhudi Ensiklopediyası"nı nəşr etməyi planlaşdırırdı. Ensiklopediya, həmçinin zəngin biblioqrafik ədəbiyyat siyahılarını da oxucuya təqdim edir.<ref name="lehaim-history"/><ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=155–162 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> Ensiklopediyanın fəaliyyəti, yəhudilərin Rusiyadan kütləvi mühacirəti, habelə [[İvrit dili]]nin dirçəlişi və eyni zamanda Rusiya yəhudilərinin əsas danışıq dili olan [[İdiş dili]]nin paralel mövcudluğu şəraitində müəyyən çətinliklərlə qarşılaşmışdı. Bununla belə, sonrakı dövrlərdə Rusiya yəhudilərinin böyük əksəriyyəti rusdilli mühitə tam inteqrasiya etmişdi.<ref name="lehaim-history"/> "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"ndakı müvafiq məqalənin müəllifləri qeyd edirlər ki, onların sələfləri olan BEYE-nin yaradıcıları, yəhudilərin [[İsrail torpağı]]na köçməsini dəstəkləyən [[Sionizm|sionistlər]] ilə yəhudilərin Rusiya və [[Polşa çarlığı]] ərazisində mədəni muxtariyyətini inkişaf etdirməyə çalışan avtonomistlərin siyasi mövqeləri arasında tam elmi balansı hifz edib saxlaya bilmişdilər.<ref name="lehaim-history"/><ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> BEYE-nin yaradıcıları Rusiyadakı rəsmi [[Rusiya İmperiyasındakı mənəvi senzura orqanlarının tələblərini nəzərə almağa məcbur idilər. Məhz buna görə, ensiklopediyada [[Xristianlıq]] haqqında olan məqalələr müəyyən labüd ehtiyatlı və dolayı ifadələrdən tam azad ola bilməmişdi.<ref name="lehaim-history"/> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} swnmpc1jvtblumb9pn0u0r32cmrjgoj 8985237 8985236 2026-07-01T13:53:55Z Həsən İmanov 162503 8985237 wikitext text/x-wiki '''Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası''' ([[Abreviatura|qısaldılmış forması]]: '''BEYE'''; {{lang-ru|Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона}}, ''ЕЭБЕ'') — [[Rusiya İmperiyası]]nda nəşr olunmuş və [[ensiklopediya]]nın öz tərifinə görə, "''[[Yəhudilər|yəhudiliyə]] və onun keçmişdəki və indiki [[mədəniyyət]]inə]''" həsr olunmuş ilk ensiklopediyadır. Bu nəşr [[rus dili]]ndə işıq üzü görən ilk yəhudi ensiklopediyası, eləcə də rus dilində [[Yəhudişünaslıq|yəhudişünaslığa]] (iudaika) dair ilk fundamental ensiklopedik mənbə hesab olunur.<ref name="lehaim">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Ensiklopediyanın nəşri Brokhauz və Efron nəşriyyatı tərəfindən 1908–1913-cü illər arasında 16 cilddə həyata keçirilmişdir. Nəşrin struktur və məzmun əsasını [[Nyu-York]]da 1901–1906-cı illərdə ingilis dilində çap edilmiş "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Jewish Encyclopedia]]" təşkil edirdi. Ensiklopediyanın maliyyələşdirilməsində və redaktə olunmasında baron David Qintsburq və doktor Lev Katsenelson yaxından iştirak və köməklik göstərmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=142–150 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> [[SSRİ|Sovet dövründə]] Yəhudi Ensiklopediyasının yenidən nəşrinə icazə verilməmiş və təkrar çap olunmamışdır. Yalnız 1991-ci ildə "Terra" nəşriyyatı tərəfindən ensiklopediyanın ilkin variantına müvafiq reprint (fotofaksimile) nəşri reallaşdırılmışdır. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası rus dilində yəhudişünaslıq sahəsində yeganə məcmu sahəvi ensiklopedik nəşr olmuşdur. O, 67 il ərzində, yəni 1976–2005-ci illərdə Qüdsdə rus dilində nəşr olunan və onun mənəvi varisinə çevrilən Qısa Yəhudi Ensiklopediyası işıq üzü görənə qədər, rusdilli məkanda yəhudilik haqqında əsas bilik mənbəyi rolunu oynamışdır.<ref name="lehaim"/><ref name="prat">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Tarixi == {{Çərçivə |Hizalama = right |Arkaplan = #F3EFAC |Genişlik = 260px |Metin = Qoy vahid bir istəklə — Rusiyada yəhudilərin özünüdərkinin inkişafına töhfə vermək amalı ilə aşılanmış "Yəhudi Ensiklopediyası", yəhudi xalqının mənəvi ehtiyaclarına həsr olunmuş kollektiv əməyin abidəsi rolunu oynasın. |İmza = — ensiklopediyanın müəllifləri, sonuncu cilddə<ref name="lehaim-history">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> }} 1906–1908-ci illərdə rus dilində yəhudi ensiklopediyasının yaradılması ideyası cəmiyyətdə aktiv şəkildə dəstəklənmirdi. BEYE-nin sonuncu cildində yer alan "Ensiklopediyanın tarixi" adlı məqalədə qeyd olunur ki, bu nəşrin ərsəyə gətirilməsi olduqca əlverişsiz xarici şəraitdə başlamışdı. Rusiyada baş verən ictimai-siyasi hərəkatlara qapılan qabaqcıl yəhudi ziyalıları, əsas diqqətlərini yəhudi xalqının hüquq bərabərliyi məsələsinə yönəltdiklərindən, ensiklopediyanın mədəni-maarifçi hədəflərinə qarşı laqeyd münasibət nümayiş etdirirdilər. Belə bir ensiklopediyanı nəşr etmək üçün əvvəlki cəhdlər müvəfəqiyyətsizliklə nəticələnmişdi. Lakin zaman keçdikcə bu nəşrə olan ictimai maraq artmağa başlamışdı. Dövrün yəhudi mətbuatı bütövlükdə ensiklopediyanın nəşrinə soyuq və qeyri-rəsmi yanaşsa da, ümumi Rusiya mətbuatı yeni cildlərin işıq üzü görməsini məmnuniyyətlə qarşılayırdı. Redaksiyanın kifayət qədər hazırlıqlı əməkdaş tapa bilmədiyi ağır iş şəraitini nəzərə almayan yəhudi mətbuatı, bəzən hətta rus dilində yəhudi ensiklopediyası yaradılması ideyasını kobud şəkildə ələ salır, nəşrin ümumi ali məqsədinə deyil, yalnız ayrı-ayrı xırda qüsurlarına diqqət çəkirdi. Sonradan isə [[müəllif]]lər ensiklopediyanın heç bir siyasi partiya xəttini tutmayan neytral mövqeyinin cəmiyyət tərəfindən tədricən qəbul edildiyini vurğulamışdırlar.<ref name="lehaim-history"/> Yaradıcı heyət ilkin olaraq "Polşa və Rusiya yəhudilərinin həyatını mümkün qədər geniş şəkildə təqdim etmək məqsədilə, müəyyən dərəcədə ingilisdilli ''Jewish Encyclopedia'' materiallarından istifadə edərək rus dilində "Yəhudi Ensiklopediyası"nı nəşr etməyi planlaşdırırdı. Ensiklopediya, həmçinin zəngin biblioqrafik ədəbiyyat siyahılarını da oxucuya təqdim edir.<ref name="lehaim-history"/><ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=155–162 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> Ensiklopediyanın fəaliyyəti, yəhudilərin Rusiyadan kütləvi mühacirəti, habelə [[İvrit dili]]nin dirçəlişi və eyni zamanda Rusiya yəhudilərinin əsas danışıq dili olan [[İdiş dili]]nin paralel mövcudluğu şəraitində müəyyən çətinliklərlə qarşılaşmışdı. Bununla belə, sonrakı dövrlərdə Rusiya yəhudilərinin böyük əksəriyyəti rusdilli mühitə tam inteqrasiya etmişdi.<ref name="lehaim-history"/> "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"ndakı müvafiq məqalənin müəllifləri qeyd edirlər ki, onların sələfləri olan BEYE-nin yaradıcıları, yəhudilərin [[İsrail torpağı]]na köçməsini dəstəkləyən [[Sionizm|sionistlər]] ilə yəhudilərin Rusiya və [[Polşa çarlığı]] ərazisində mədəni muxtariyyətini inkişaf etdirməyə çalışan avtonomistlərin siyasi mövqeləri arasında tam elmi balansı hifz edib saxlaya bilmişdilər.<ref name="lehaim-history"/><ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> BEYE-nin yaradıcıları Rusiyadakı rəsmi Rusiya İmperiyasındakı mənəvi senzura orqanlarının tələblərini nəzərə almağa məcbur idilər. Məhz buna görə, ensiklopediyada [[Xristianlıq]] haqqında olan məqalələr müəyyən labüd ehtiyatlı və dolayı ifadələrdən tam azad ola bilməmişdi.<ref name="lehaim-history"/> == Yaradıcıları == Ensiklopediya dövrün [[yəhudişünaslıq]] [[elm]]inin ən görkəmli nümayəndələrinin iştirakı ilə tərtib edilmişdir.<ref name="prat-significance">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu müştərək layihədə Avraam Qarkavi, Yuliy Gessen, İlya Çerikover, Semyon Dubnov, Pyotr Marek, Sergey Tsinberq, Samuil Lozinski və Pavel Qinzburq kimi tanınmış [[alim]] və [[tarixçi]]lər yaxından iştirak etmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Dohrn |first=Verena |title=Jüdische Eliten im Russischen Reich: Aufklärung und Integration im 19. Jahrhundert |publisher=Böhlau Köln |year=2008 |pages=46–47 |isbn=978-3412202330 |language=de}}</ref> == Əhəmiyyəti == Yəhudi Ensiklopediyasında yer alan bir çox [[məqalə]], yəhudilərin [[tarix]]i və [[mədəniyyət]]inin müxtəlif sahələrinə dair fundamental [[informasiya]] mənbəyi kimi bu gün də öz yüksək elmi dəyərini hifz edib saxlamaqdadır. Bununla belə, bəzi məlumatlar müasir elmi nailiyyətlərin səviyyəsini tam əks etdirmir; onlar dərindən tədqiq edilməyə, dəqiqləşdirilməyə və bir çox hallarda yeni konseptual yanaşma ilə qiymətləndirilməyə ehtiyac duyur.<ref name="prat-significance"/> Bu ensiklopediya, həmin dövrdə [[dünya]]nın ən böyük yəhudi icması olan Rusiya yəhudilərinin öz tarixlərini rus dilində müstəqil şəkildə dərk etmək cəhdlərinə elmi bir yekun vurmuşdur. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası yəhudilik haqqında biliklərin ən mühüm mənbəyinə çevrilərək, rus-yəhudi ədəbiyyatına, eləcə də yəhudi dillərindəki birbaşa məlumat mənbələrindən məhrum olan sovet yəhudilərinin sonrakı elmi-mədəni yaradıcılığına həlledici təsir göstərmişdir.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} p6bszfe3vzwsd4vjo5269isjyihowaf 8985240 8985237 2026-07-01T13:58:00Z Həsən İmanov 162503 /* Tarixi */ 8985240 wikitext text/x-wiki '''Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası''' ([[Abreviatura|qısaldılmış forması]]: '''BEYE'''; {{lang-ru|Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона}}, ''ЕЭБЕ'') — [[Rusiya İmperiyası]]nda nəşr olunmuş və [[ensiklopediya]]nın öz tərifinə görə, "''[[Yəhudilər|yəhudiliyə]] və onun keçmişdəki və indiki [[mədəniyyət]]inə]''" həsr olunmuş ilk ensiklopediyadır. Bu nəşr [[rus dili]]ndə işıq üzü görən ilk yəhudi ensiklopediyası, eləcə də rus dilində [[Yəhudişünaslıq|yəhudişünaslığa]] (iudaika) dair ilk fundamental ensiklopedik mənbə hesab olunur.<ref name="lehaim">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Ensiklopediyanın nəşri Brokhauz və Efron nəşriyyatı tərəfindən 1908–1913-cü illər arasında 16 cilddə həyata keçirilmişdir. Nəşrin struktur və məzmun əsasını [[Nyu-York]]da 1901–1906-cı illərdə ingilis dilində çap edilmiş "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Jewish Encyclopedia]]" təşkil edirdi. Ensiklopediyanın maliyyələşdirilməsində və redaktə olunmasında baron David Qintsburq və doktor Lev Katsenelson yaxından iştirak və köməklik göstərmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=142–150 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> [[SSRİ|Sovet dövründə]] Yəhudi Ensiklopediyasının yenidən nəşrinə icazə verilməmiş və təkrar çap olunmamışdır. Yalnız 1991-ci ildə "Terra" nəşriyyatı tərəfindən ensiklopediyanın ilkin variantına müvafiq reprint (fotofaksimile) nəşri reallaşdırılmışdır. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası rus dilində yəhudişünaslıq sahəsində yeganə məcmu sahəvi ensiklopedik nəşr olmuşdur. O, 67 il ərzində, yəni 1976–2005-ci illərdə Qüdsdə rus dilində nəşr olunan və onun mənəvi varisinə çevrilən Qısa Yəhudi Ensiklopediyası işıq üzü görənə qədər, rusdilli məkanda yəhudilik haqqında əsas bilik mənbəyi rolunu oynamışdır.<ref name="lehaim"/><ref name="prat">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Tarixi == {{Əlavə mətn | Başlıq = | Aşağı başlıq = | Yerləşməsi = | Məzmun = Qoy vahid bir istəklə — Rusiyada yəhudilərin özünüdərkinin inkişafına töhfə vermək amalı ilə aşılanmış "Yəhudi Ensiklopediyası", yəhudi xalqının mənəvi ehtiyaclarına həsr olunmuş kollektiv əməyin abidəsi rolunu oynasın. | Orijinalı = | Orijinalın dili = | Orijinalın mənbəsi = | İmza = ensiklopediyanın müəllifləri, sonuncu cilddə<ref name="lehaim-history">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> | Eni = | Hündürlüyü = | Şriftin ölçüsü = | Fon = | Boşluqsuz = }} 1906–1908-ci illərdə rus dilində yəhudi ensiklopediyasının yaradılması ideyası cəmiyyətdə aktiv şəkildə dəstəklənmirdi. BEYE-nin sonuncu cildində yer alan "Ensiklopediyanın tarixi" adlı məqalədə qeyd olunur ki, bu nəşrin ərsəyə gətirilməsi olduqca əlverişsiz xarici şəraitdə başlamışdı. Rusiyada baş verən ictimai-siyasi hərəkatlara qapılan qabaqcıl yəhudi ziyalıları, əsas diqqətlərini yəhudi xalqının hüquq bərabərliyi məsələsinə yönəltdiklərindən, ensiklopediyanın mədəni-maarifçi hədəflərinə qarşı laqeyd münasibət nümayiş etdirirdilər. Belə bir ensiklopediyanı nəşr etmək üçün əvvəlki cəhdlər müvəfəqiyyətsizliklə nəticələnmişdi. Lakin zaman keçdikcə bu nəşrə olan ictimai maraq artmağa başlamışdı. Dövrün yəhudi mətbuatı bütövlükdə ensiklopediyanın nəşrinə soyuq və qeyri-rəsmi yanaşsa da, ümumi Rusiya mətbuatı yeni cildlərin işıq üzü görməsini məmnuniyyətlə qarşılayırdı. Redaksiyanın kifayət qədər hazırlıqlı əməkdaş tapa bilmədiyi ağır iş şəraitini nəzərə almayan yəhudi mətbuatı, bəzən hətta rus dilində yəhudi ensiklopediyası yaradılması ideyasını kobud şəkildə ələ salır, nəşrin ümumi ali məqsədinə deyil, yalnız ayrı-ayrı xırda qüsurlarına diqqət çəkirdi. Sonradan isə [[müəllif]]lər ensiklopediyanın heç bir siyasi partiya xəttini tutmayan neytral mövqeyinin cəmiyyət tərəfindən tədricən qəbul edildiyini vurğulamışdırlar.<ref name="lehaim-history"/> Yaradıcı heyət ilkin olaraq "Polşa və Rusiya yəhudilərinin həyatını mümkün qədər geniş şəkildə təqdim etmək məqsədilə, müəyyən dərəcədə ingilisdilli ''Jewish Encyclopedia'' materiallarından istifadə edərək rus dilində "Yəhudi Ensiklopediyası"nı nəşr etməyi planlaşdırırdı. Ensiklopediya, həmçinin zəngin biblioqrafik ədəbiyyat siyahılarını da oxucuya təqdim edir.<ref name="lehaim-history"/><ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=155–162 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> Ensiklopediyanın fəaliyyəti, yəhudilərin Rusiyadan kütləvi mühacirəti, habelə [[İvrit dili]]nin dirçəlişi və eyni zamanda Rusiya yəhudilərinin əsas danışıq dili olan [[İdiş dili]]nin paralel mövcudluğu şəraitində müəyyən çətinliklərlə qarşılaşmışdı. Bununla belə, sonrakı dövrlərdə Rusiya yəhudilərinin böyük əksəriyyəti rusdilli mühitə tam inteqrasiya etmişdi.<ref name="lehaim-history"/> "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"ndakı müvafiq məqalənin müəllifləri qeyd edirlər ki, onların sələfləri olan BEYE-nin yaradıcıları, yəhudilərin [[İsrail torpağı]]na köçməsini dəstəkləyən [[Sionizm|sionistlər]] ilə yəhudilərin Rusiya və [[Polşa çarlığı]] ərazisində mədəni muxtariyyətini inkişaf etdirməyə çalışan avtonomistlərin siyasi mövqeləri arasında tam elmi balansı hifz edib saxlaya bilmişdilər.<ref name="lehaim-history"/><ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> BEYE-nin yaradıcıları Rusiyadakı rəsmi Rusiya İmperiyasındakı mənəvi senzura orqanlarının tələblərini nəzərə almağa məcbur idilər. Məhz buna görə, ensiklopediyada [[Xristianlıq]] haqqında olan məqalələr müəyyən labüd ehtiyatlı və dolayı ifadələrdən tam azad ola bilməmişdi.<ref name="lehaim-history"/> == Yaradıcıları == Ensiklopediya dövrün [[yəhudişünaslıq]] [[elm]]inin ən görkəmli nümayəndələrinin iştirakı ilə tərtib edilmişdir.<ref name="prat-significance">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu müştərək layihədə Avraam Qarkavi, Yuliy Gessen, İlya Çerikover, Semyon Dubnov, Pyotr Marek, Sergey Tsinberq, Samuil Lozinski və Pavel Qinzburq kimi tanınmış [[alim]] və [[tarixçi]]lər yaxından iştirak etmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Dohrn |first=Verena |title=Jüdische Eliten im Russischen Reich: Aufklärung und Integration im 19. Jahrhundert |publisher=Böhlau Köln |year=2008 |pages=46–47 |isbn=978-3412202330 |language=de}}</ref> == Əhəmiyyəti == Yəhudi Ensiklopediyasında yer alan bir çox [[məqalə]], yəhudilərin [[tarix]]i və [[mədəniyyət]]inin müxtəlif sahələrinə dair fundamental [[informasiya]] mənbəyi kimi bu gün də öz yüksək elmi dəyərini hifz edib saxlamaqdadır. Bununla belə, bəzi məlumatlar müasir elmi nailiyyətlərin səviyyəsini tam əks etdirmir; onlar dərindən tədqiq edilməyə, dəqiqləşdirilməyə və bir çox hallarda yeni konseptual yanaşma ilə qiymətləndirilməyə ehtiyac duyur.<ref name="prat-significance"/> Bu ensiklopediya, həmin dövrdə [[dünya]]nın ən böyük yəhudi icması olan Rusiya yəhudilərinin öz tarixlərini rus dilində müstəqil şəkildə dərk etmək cəhdlərinə elmi bir yekun vurmuşdur. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası yəhudilik haqqında biliklərin ən mühüm mənbəyinə çevrilərək, rus-yəhudi ədəbiyyatına, eləcə də yəhudi dillərindəki birbaşa məlumat mənbələrindən məhrum olan sovet yəhudilərinin sonrakı elmi-mədəni yaradıcılığına həlledici təsir göstərmişdir.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} p5hffys3bxm2g9ln64s3l1betrdmdw1 8985241 8985240 2026-07-01T13:59:25Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985241 wikitext text/x-wiki {{ədəbi əsər}} '''Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası''' ([[Abreviatura|qısaldılmış forması]]: '''BEYE'''; {{lang-ru|Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона}}, ''ЕЭБЕ'') — [[Rusiya İmperiyası]]nda nəşr olunmuş və [[ensiklopediya]]nın öz tərifinə görə, "''[[Yəhudilər|yəhudiliyə]] və onun keçmişdəki və indiki [[mədəniyyət]]inə]''" həsr olunmuş ilk ensiklopediyadır. Bu nəşr [[rus dili]]ndə işıq üzü görən ilk yəhudi ensiklopediyası, eləcə də rus dilində [[Yəhudişünaslıq|yəhudişünaslığa]] (iudaika) dair ilk fundamental ensiklopedik mənbə hesab olunur.<ref name="lehaim">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Ensiklopediyanın nəşri Brokhauz və Efron nəşriyyatı tərəfindən 1908–1913-cü illər arasında 16 cilddə həyata keçirilmişdir. Nəşrin struktur və məzmun əsasını [[Nyu-York]]da 1901–1906-cı illərdə ingilis dilində çap edilmiş "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Jewish Encyclopedia]]" təşkil edirdi. Ensiklopediyanın maliyyələşdirilməsində və redaktə olunmasında baron David Qintsburq və doktor Lev Katsenelson yaxından iştirak və köməklik göstərmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=142–150 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> [[SSRİ|Sovet dövründə]] Yəhudi Ensiklopediyasının yenidən nəşrinə icazə verilməmiş və təkrar çap olunmamışdır. Yalnız 1991-ci ildə "Terra" nəşriyyatı tərəfindən ensiklopediyanın ilkin variantına müvafiq reprint (fotofaksimile) nəşri reallaşdırılmışdır. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası rus dilində yəhudişünaslıq sahəsində yeganə məcmu sahəvi ensiklopedik nəşr olmuşdur. O, 67 il ərzində, yəni 1976–2005-ci illərdə Qüdsdə rus dilində nəşr olunan və onun mənəvi varisinə çevrilən Qısa Yəhudi Ensiklopediyası işıq üzü görənə qədər, rusdilli məkanda yəhudilik haqqında əsas bilik mənbəyi rolunu oynamışdır.<ref name="lehaim"/><ref name="prat">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Tarixi == {{Əlavə mətn | Başlıq = | Aşağı başlıq = | Yerləşməsi = | Məzmun = Qoy vahid bir istəklə — Rusiyada yəhudilərin özünüdərkinin inkişafına töhfə vermək amalı ilə aşılanmış "Yəhudi Ensiklopediyası", yəhudi xalqının mənəvi ehtiyaclarına həsr olunmuş kollektiv əməyin abidəsi rolunu oynasın. | Orijinalı = | Orijinalın dili = | Orijinalın mənbəsi = | İmza = ensiklopediyanın müəllifləri, sonuncu cilddə<ref name="lehaim-history">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> | Eni = | Hündürlüyü = | Şriftin ölçüsü = | Fon = | Boşluqsuz = }} 1906–1908-ci illərdə rus dilində yəhudi ensiklopediyasının yaradılması ideyası cəmiyyətdə aktiv şəkildə dəstəklənmirdi. BEYE-nin sonuncu cildində yer alan "Ensiklopediyanın tarixi" adlı məqalədə qeyd olunur ki, bu nəşrin ərsəyə gətirilməsi olduqca əlverişsiz xarici şəraitdə başlamışdı. Rusiyada baş verən ictimai-siyasi hərəkatlara qapılan qabaqcıl yəhudi ziyalıları, əsas diqqətlərini yəhudi xalqının hüquq bərabərliyi məsələsinə yönəltdiklərindən, ensiklopediyanın mədəni-maarifçi hədəflərinə qarşı laqeyd münasibət nümayiş etdirirdilər. Belə bir ensiklopediyanı nəşr etmək üçün əvvəlki cəhdlər müvəfəqiyyətsizliklə nəticələnmişdi. Lakin zaman keçdikcə bu nəşrə olan ictimai maraq artmağa başlamışdı. Dövrün yəhudi mətbuatı bütövlükdə ensiklopediyanın nəşrinə soyuq və qeyri-rəsmi yanaşsa da, ümumi Rusiya mətbuatı yeni cildlərin işıq üzü görməsini məmnuniyyətlə qarşılayırdı. Redaksiyanın kifayət qədər hazırlıqlı əməkdaş tapa bilmədiyi ağır iş şəraitini nəzərə almayan yəhudi mətbuatı, bəzən hətta rus dilində yəhudi ensiklopediyası yaradılması ideyasını kobud şəkildə ələ salır, nəşrin ümumi ali məqsədinə deyil, yalnız ayrı-ayrı xırda qüsurlarına diqqət çəkirdi. Sonradan isə [[müəllif]]lər ensiklopediyanın heç bir siyasi partiya xəttini tutmayan neytral mövqeyinin cəmiyyət tərəfindən tədricən qəbul edildiyini vurğulamışdırlar.<ref name="lehaim-history"/> Yaradıcı heyət ilkin olaraq "Polşa və Rusiya yəhudilərinin həyatını mümkün qədər geniş şəkildə təqdim etmək məqsədilə, müəyyən dərəcədə ingilisdilli ''Jewish Encyclopedia'' materiallarından istifadə edərək rus dilində "Yəhudi Ensiklopediyası"nı nəşr etməyi planlaşdırırdı. Ensiklopediya, həmçinin zəngin biblioqrafik ədəbiyyat siyahılarını da oxucuya təqdim edir.<ref name="lehaim-history"/><ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=155–162 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> Ensiklopediyanın fəaliyyəti, yəhudilərin Rusiyadan kütləvi mühacirəti, habelə [[İvrit dili]]nin dirçəlişi və eyni zamanda Rusiya yəhudilərinin əsas danışıq dili olan [[İdiş dili]]nin paralel mövcudluğu şəraitində müəyyən çətinliklərlə qarşılaşmışdı. Bununla belə, sonrakı dövrlərdə Rusiya yəhudilərinin böyük əksəriyyəti rusdilli mühitə tam inteqrasiya etmişdi.<ref name="lehaim-history"/> "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"ndakı müvafiq məqalənin müəllifləri qeyd edirlər ki, onların sələfləri olan BEYE-nin yaradıcıları, yəhudilərin [[İsrail torpağı]]na köçməsini dəstəkləyən [[Sionizm|sionistlər]] ilə yəhudilərin Rusiya və [[Polşa çarlığı]] ərazisində mədəni muxtariyyətini inkişaf etdirməyə çalışan avtonomistlərin siyasi mövqeləri arasında tam elmi balansı hifz edib saxlaya bilmişdilər.<ref name="lehaim-history"/><ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> BEYE-nin yaradıcıları Rusiyadakı rəsmi Rusiya İmperiyasındakı mənəvi senzura orqanlarının tələblərini nəzərə almağa məcbur idilər. Məhz buna görə, ensiklopediyada [[Xristianlıq]] haqqında olan məqalələr müəyyən labüd ehtiyatlı və dolayı ifadələrdən tam azad ola bilməmişdi.<ref name="lehaim-history"/> == Yaradıcıları == Ensiklopediya dövrün [[yəhudişünaslıq]] [[elm]]inin ən görkəmli nümayəndələrinin iştirakı ilə tərtib edilmişdir.<ref name="prat-significance">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu müştərək layihədə Avraam Qarkavi, Yuliy Gessen, İlya Çerikover, Semyon Dubnov, Pyotr Marek, Sergey Tsinberq, Samuil Lozinski və Pavel Qinzburq kimi tanınmış [[alim]] və [[tarixçi]]lər yaxından iştirak etmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Dohrn |first=Verena |title=Jüdische Eliten im Russischen Reich: Aufklärung und Integration im 19. Jahrhundert |publisher=Böhlau Köln |year=2008 |pages=46–47 |isbn=978-3412202330 |language=de}}</ref> == Əhəmiyyəti == Yəhudi Ensiklopediyasında yer alan bir çox [[məqalə]], yəhudilərin [[tarix]]i və [[mədəniyyət]]inin müxtəlif sahələrinə dair fundamental [[informasiya]] mənbəyi kimi bu gün də öz yüksək elmi dəyərini hifz edib saxlamaqdadır. Bununla belə, bəzi məlumatlar müasir elmi nailiyyətlərin səviyyəsini tam əks etdirmir; onlar dərindən tədqiq edilməyə, dəqiqləşdirilməyə və bir çox hallarda yeni konseptual yanaşma ilə qiymətləndirilməyə ehtiyac duyur.<ref name="prat-significance"/> Bu ensiklopediya, həmin dövrdə [[dünya]]nın ən böyük yəhudi icması olan Rusiya yəhudilərinin öz tarixlərini rus dilində müstəqil şəkildə dərk etmək cəhdlərinə elmi bir yekun vurmuşdur. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası yəhudilik haqqında biliklərin ən mühüm mənbəyinə çevrilərək, rus-yəhudi ədəbiyyatına, eləcə də yəhudi dillərindəki birbaşa məlumat mənbələrindən məhrum olan sovet yəhudilərinin sonrakı elmi-mədəni yaradıcılığına həlledici təsir göstərmişdir.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} ogjg0gjxkgt4dr5pxdkqe5pc2p0vs57 8985242 8985241 2026-07-01T14:00:16Z Həsən İmanov 162503 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya 8985242 wikitext text/x-wiki {{ədəbi əsər}} '''Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası''' ([[Abreviatura|qısaldılmış forması]]: '''BEYE'''; {{lang-ru|Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона}}, ''ЕЭБЕ'') — [[Rusiya İmperiyası]]nda nəşr olunmuş və [[ensiklopediya]]nın öz tərifinə görə, "''[[Yəhudilər|yəhudiliyə]] və onun keçmişdəki və indiki [[mədəniyyət]]inə]''" həsr olunmuş ilk ensiklopediyadır. Bu nəşr [[rus dili]]ndə işıq üzü görən ilk yəhudi ensiklopediyası, eləcə də rus dilində [[Yəhudişünaslıq|yəhudişünaslığa]] (iudaika) dair ilk fundamental ensiklopedik mənbə hesab olunur.<ref name="lehaim">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Ensiklopediyanın nəşri Brokhauz və Efron nəşriyyatı tərəfindən 1908–1913-cü illər arasında 16 cilddə həyata keçirilmişdir. Nəşrin struktur və məzmun əsasını [[Nyu-York]]da 1901–1906-cı illərdə ingilis dilində çap edilmiş "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Jewish Encyclopedia]]" təşkil edirdi. Ensiklopediyanın maliyyələşdirilməsində və redaktə olunmasında baron David Qintsburq və doktor Lev Katsenelson yaxından iştirak və köməklik göstərmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=142–150 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> [[SSRİ|Sovet dövründə]] Yəhudi Ensiklopediyasının yenidən nəşrinə icazə verilməmiş və təkrar çap olunmamışdır. Yalnız 1991-ci ildə "Terra" nəşriyyatı tərəfindən ensiklopediyanın ilkin variantına müvafiq reprint (fotofaksimile) nəşri reallaşdırılmışdır. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası rus dilində yəhudişünaslıq sahəsində yeganə məcmu sahəvi ensiklopedik nəşr olmuşdur. O, 67 il ərzində, yəni 1976–2005-ci illərdə Qüdsdə rus dilində nəşr olunan və onun mənəvi varisinə çevrilən Qısa Yəhudi Ensiklopediyası işıq üzü görənə qədər, rusdilli məkanda yəhudilik haqqında əsas bilik mənbəyi rolunu oynamışdır.<ref name="lehaim"/><ref name="prat">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Tarixi == {{Əlavə mətn | Başlıq = | Aşağı başlıq = | Yerləşməsi = | Məzmun = Qoy vahid bir istəklə — Rusiyada yəhudilərin özünüdərkinin inkişafına töhfə vermək amalı ilə aşılanmış "Yəhudi Ensiklopediyası", yəhudi xalqının mənəvi ehtiyaclarına həsr olunmuş kollektiv əməyin abidəsi rolunu oynasın. | Orijinalı = | Orijinalın dili = | Orijinalın mənbəsi = | İmza = ensiklopediyanın müəllifləri, sonuncu cilddə<ref name="lehaim-history">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> | Eni = | Hündürlüyü = | Şriftin ölçüsü = | Fon = | Boşluqsuz = }} 1906–1908-ci illərdə rus dilində yəhudi ensiklopediyasının yaradılması ideyası cəmiyyətdə aktiv şəkildə dəstəklənmirdi. BEYE-nin sonuncu cildində yer alan "Ensiklopediyanın tarixi" adlı məqalədə qeyd olunur ki, bu nəşrin ərsəyə gətirilməsi olduqca əlverişsiz xarici şəraitdə başlamışdı. Rusiyada baş verən ictimai-siyasi hərəkatlara qapılan qabaqcıl yəhudi ziyalıları, əsas diqqətlərini yəhudi xalqının hüquq bərabərliyi məsələsinə yönəltdiklərindən, ensiklopediyanın mədəni-maarifçi hədəflərinə qarşı laqeyd münasibət nümayiş etdirirdilər. Belə bir ensiklopediyanı nəşr etmək üçün əvvəlki cəhdlər müvəfəqiyyətsizliklə nəticələnmişdi. Lakin zaman keçdikcə bu nəşrə olan ictimai maraq artmağa başlamışdı. Dövrün yəhudi mətbuatı bütövlükdə ensiklopediyanın nəşrinə soyuq və qeyri-rəsmi yanaşsa da, ümumi Rusiya mətbuatı yeni cildlərin işıq üzü görməsini məmnuniyyətlə qarşılayırdı. Redaksiyanın kifayət qədər hazırlıqlı əməkdaş tapa bilmədiyi ağır iş şəraitini nəzərə almayan yəhudi mətbuatı, bəzən hətta rus dilində yəhudi ensiklopediyası yaradılması ideyasını kobud şəkildə ələ salır, nəşrin ümumi ali məqsədinə deyil, yalnız ayrı-ayrı xırda qüsurlarına diqqət çəkirdi. Sonradan isə [[müəllif]]lər ensiklopediyanın heç bir siyasi partiya xəttini tutmayan neytral mövqeyinin cəmiyyət tərəfindən tədricən qəbul edildiyini vurğulamışdırlar.<ref name="lehaim-history"/> Yaradıcı heyət ilkin olaraq "Polşa və Rusiya yəhudilərinin həyatını mümkün qədər geniş şəkildə təqdim etmək məqsədilə, müəyyən dərəcədə ingilisdilli ''Jewish Encyclopedia'' materiallarından istifadə edərək rus dilində "Yəhudi Ensiklopediyası"nı nəşr etməyi planlaşdırırdı. Ensiklopediya, həmçinin zəngin biblioqrafik ədəbiyyat siyahılarını da oxucuya təqdim edir.<ref name="lehaim-history"/><ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=155–162 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> Ensiklopediyanın fəaliyyəti, yəhudilərin Rusiyadan kütləvi mühacirəti, habelə [[İvrit dili]]nin dirçəlişi və eyni zamanda Rusiya yəhudilərinin əsas danışıq dili olan [[İdiş dili]]nin paralel mövcudluğu şəraitində müəyyən çətinliklərlə qarşılaşmışdı. Bununla belə, sonrakı dövrlərdə Rusiya yəhudilərinin böyük əksəriyyəti rusdilli mühitə tam inteqrasiya etmişdi.<ref name="lehaim-history"/> "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"ndakı müvafiq məqalənin müəllifləri qeyd edirlər ki, onların sələfləri olan BEYE-nin yaradıcıları, yəhudilərin [[İsrail torpağı]]na köçməsini dəstəkləyən [[Sionizm|sionistlər]] ilə yəhudilərin Rusiya və [[Polşa çarlığı]] ərazisində mədəni muxtariyyətini inkişaf etdirməyə çalışan avtonomistlərin siyasi mövqeləri arasında tam elmi balansı hifz edib saxlaya bilmişdilər.<ref name="lehaim-history"/><ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> BEYE-nin yaradıcıları Rusiyadakı rəsmi Rusiya İmperiyasındakı mənəvi senzura orqanlarının tələblərini nəzərə almağa məcbur idilər. Məhz buna görə, ensiklopediyada [[Xristianlıq]] haqqında olan məqalələr müəyyən labüd ehtiyatlı və dolayı ifadələrdən tam azad ola bilməmişdi.<ref name="lehaim-history"/> == Yaradıcıları == Ensiklopediya dövrün [[yəhudişünaslıq]] [[elm]]inin ən görkəmli nümayəndələrinin iştirakı ilə tərtib edilmişdir.<ref name="prat-significance">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu müştərək layihədə Avraam Qarkavi, Yuliy Gessen, İlya Çerikover, Semyon Dubnov, Pyotr Marek, Sergey Tsinberq, Samuil Lozinski və Pavel Qinzburq kimi tanınmış [[alim]] və [[tarixçi]]lər yaxından iştirak etmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Dohrn |first=Verena |title=Jüdische Eliten im Russischen Reich: Aufklärung und Integration im 19. Jahrhundert |publisher=Böhlau Köln |year=2008 |pages=46–47 |isbn=978-3412202330 |language=de}}</ref> == Əhəmiyyəti == Yəhudi Ensiklopediyasında yer alan bir çox [[məqalə]], yəhudilərin [[tarix]]i və [[mədəniyyət]]inin müxtəlif sahələrinə dair fundamental [[informasiya]] mənbəyi kimi bu gün də öz yüksək elmi dəyərini hifz edib saxlamaqdadır. Bununla belə, bəzi məlumatlar müasir elmi nailiyyətlərin səviyyəsini tam əks etdirmir; onlar dərindən tədqiq edilməyə, dəqiqləşdirilməyə və bir çox hallarda yeni konseptual yanaşma ilə qiymətləndirilməyə ehtiyac duyur.<ref name="prat-significance"/> Bu ensiklopediya, həmin dövrdə [[dünya]]nın ən böyük yəhudi icması olan Rusiya yəhudilərinin öz tarixlərini rus dilində müstəqil şəkildə dərk etmək cəhdlərinə elmi bir yekun vurmuşdur. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası yəhudilik haqqında biliklərin ən mühüm mənbəyinə çevrilərək, rus-yəhudi ədəbiyyatına, eləcə də yəhudi dillərindəki birbaşa məlumat mənbələrindən məhrum olan sovet yəhudilərinin sonrakı elmi-mədəni yaradıcılığına həlledici təsir göstərmişdir.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Rus dilində ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:Rusiya imperiyası yəhudiləri]] bq3ti7z5f0r7b38rtminybvj0sdlyox 8985243 8985242 2026-07-01T14:01:00Z Həsən İmanov 162503 [[Kateqoriya:Ensiklopediyalar]] əlavə olundu 8985243 wikitext text/x-wiki {{ədəbi əsər}} '''Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası''' ([[Abreviatura|qısaldılmış forması]]: '''BEYE'''; {{lang-ru|Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона}}, ''ЕЭБЕ'') — [[Rusiya İmperiyası]]nda nəşr olunmuş və [[ensiklopediya]]nın öz tərifinə görə, "''[[Yəhudilər|yəhudiliyə]] və onun keçmişdəki və indiki [[mədəniyyət]]inə]''" həsr olunmuş ilk ensiklopediyadır. Bu nəşr [[rus dili]]ndə işıq üzü görən ilk yəhudi ensiklopediyası, eləcə də rus dilində [[Yəhudişünaslıq|yəhudişünaslığa]] (iudaika) dair ilk fundamental ensiklopedik mənbə hesab olunur.<ref name="lehaim">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Ensiklopediyanın nəşri Brokhauz və Efron nəşriyyatı tərəfindən 1908–1913-cü illər arasında 16 cilddə həyata keçirilmişdir. Nəşrin struktur və məzmun əsasını [[Nyu-York]]da 1901–1906-cı illərdə ingilis dilində çap edilmiş "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Jewish Encyclopedia]]" təşkil edirdi. Ensiklopediyanın maliyyələşdirilməsində və redaktə olunmasında baron David Qintsburq və doktor Lev Katsenelson yaxından iştirak və köməklik göstərmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=142–150 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> [[SSRİ|Sovet dövründə]] Yəhudi Ensiklopediyasının yenidən nəşrinə icazə verilməmiş və təkrar çap olunmamışdır. Yalnız 1991-ci ildə "Terra" nəşriyyatı tərəfindən ensiklopediyanın ilkin variantına müvafiq reprint (fotofaksimile) nəşri reallaşdırılmışdır. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası rus dilində yəhudişünaslıq sahəsində yeganə məcmu sahəvi ensiklopedik nəşr olmuşdur. O, 67 il ərzində, yəni 1976–2005-ci illərdə Qüdsdə rus dilində nəşr olunan və onun mənəvi varisinə çevrilən Qısa Yəhudi Ensiklopediyası işıq üzü görənə qədər, rusdilli məkanda yəhudilik haqqında əsas bilik mənbəyi rolunu oynamışdır.<ref name="lehaim"/><ref name="prat">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Tarixi == {{Əlavə mətn | Başlıq = | Aşağı başlıq = | Yerləşməsi = | Məzmun = Qoy vahid bir istəklə — Rusiyada yəhudilərin özünüdərkinin inkişafına töhfə vermək amalı ilə aşılanmış "Yəhudi Ensiklopediyası", yəhudi xalqının mənəvi ehtiyaclarına həsr olunmuş kollektiv əməyin abidəsi rolunu oynasın. | Orijinalı = | Orijinalın dili = | Orijinalın mənbəsi = | İmza = ensiklopediyanın müəllifləri, sonuncu cilddə<ref name="lehaim-history">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> | Eni = | Hündürlüyü = | Şriftin ölçüsü = | Fon = | Boşluqsuz = }} 1906–1908-ci illərdə rus dilində yəhudi ensiklopediyasının yaradılması ideyası cəmiyyətdə aktiv şəkildə dəstəklənmirdi. BEYE-nin sonuncu cildində yer alan "Ensiklopediyanın tarixi" adlı məqalədə qeyd olunur ki, bu nəşrin ərsəyə gətirilməsi olduqca əlverişsiz xarici şəraitdə başlamışdı. Rusiyada baş verən ictimai-siyasi hərəkatlara qapılan qabaqcıl yəhudi ziyalıları, əsas diqqətlərini yəhudi xalqının hüquq bərabərliyi məsələsinə yönəltdiklərindən, ensiklopediyanın mədəni-maarifçi hədəflərinə qarşı laqeyd münasibət nümayiş etdirirdilər. Belə bir ensiklopediyanı nəşr etmək üçün əvvəlki cəhdlər müvəfəqiyyətsizliklə nəticələnmişdi. Lakin zaman keçdikcə bu nəşrə olan ictimai maraq artmağa başlamışdı. Dövrün yəhudi mətbuatı bütövlükdə ensiklopediyanın nəşrinə soyuq və qeyri-rəsmi yanaşsa da, ümumi Rusiya mətbuatı yeni cildlərin işıq üzü görməsini məmnuniyyətlə qarşılayırdı. Redaksiyanın kifayət qədər hazırlıqlı əməkdaş tapa bilmədiyi ağır iş şəraitini nəzərə almayan yəhudi mətbuatı, bəzən hətta rus dilində yəhudi ensiklopediyası yaradılması ideyasını kobud şəkildə ələ salır, nəşrin ümumi ali məqsədinə deyil, yalnız ayrı-ayrı xırda qüsurlarına diqqət çəkirdi. Sonradan isə [[müəllif]]lər ensiklopediyanın heç bir siyasi partiya xəttini tutmayan neytral mövqeyinin cəmiyyət tərəfindən tədricən qəbul edildiyini vurğulamışdırlar.<ref name="lehaim-history"/> Yaradıcı heyət ilkin olaraq "Polşa və Rusiya yəhudilərinin həyatını mümkün qədər geniş şəkildə təqdim etmək məqsədilə, müəyyən dərəcədə ingilisdilli ''Jewish Encyclopedia'' materiallarından istifadə edərək rus dilində "Yəhudi Ensiklopediyası"nı nəşr etməyi planlaşdırırdı. Ensiklopediya, həmçinin zəngin biblioqrafik ədəbiyyat siyahılarını da oxucuya təqdim edir.<ref name="lehaim-history"/><ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=155–162 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> Ensiklopediyanın fəaliyyəti, yəhudilərin Rusiyadan kütləvi mühacirəti, habelə [[İvrit dili]]nin dirçəlişi və eyni zamanda Rusiya yəhudilərinin əsas danışıq dili olan [[İdiş dili]]nin paralel mövcudluğu şəraitində müəyyən çətinliklərlə qarşılaşmışdı. Bununla belə, sonrakı dövrlərdə Rusiya yəhudilərinin böyük əksəriyyəti rusdilli mühitə tam inteqrasiya etmişdi.<ref name="lehaim-history"/> "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"ndakı müvafiq məqalənin müəllifləri qeyd edirlər ki, onların sələfləri olan BEYE-nin yaradıcıları, yəhudilərin [[İsrail torpağı]]na köçməsini dəstəkləyən [[Sionizm|sionistlər]] ilə yəhudilərin Rusiya və [[Polşa çarlığı]] ərazisində mədəni muxtariyyətini inkişaf etdirməyə çalışan avtonomistlərin siyasi mövqeləri arasında tam elmi balansı hifz edib saxlaya bilmişdilər.<ref name="lehaim-history"/><ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> BEYE-nin yaradıcıları Rusiyadakı rəsmi Rusiya İmperiyasındakı mənəvi senzura orqanlarının tələblərini nəzərə almağa məcbur idilər. Məhz buna görə, ensiklopediyada [[Xristianlıq]] haqqında olan məqalələr müəyyən labüd ehtiyatlı və dolayı ifadələrdən tam azad ola bilməmişdi.<ref name="lehaim-history"/> == Yaradıcıları == Ensiklopediya dövrün [[yəhudişünaslıq]] [[elm]]inin ən görkəmli nümayəndələrinin iştirakı ilə tərtib edilmişdir.<ref name="prat-significance">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu müştərək layihədə Avraam Qarkavi, Yuliy Gessen, İlya Çerikover, Semyon Dubnov, Pyotr Marek, Sergey Tsinberq, Samuil Lozinski və Pavel Qinzburq kimi tanınmış [[alim]] və [[tarixçi]]lər yaxından iştirak etmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Dohrn |first=Verena |title=Jüdische Eliten im Russischen Reich: Aufklärung und Integration im 19. Jahrhundert |publisher=Böhlau Köln |year=2008 |pages=46–47 |isbn=978-3412202330 |language=de}}</ref> == Əhəmiyyəti == Yəhudi Ensiklopediyasında yer alan bir çox [[məqalə]], yəhudilərin [[tarix]]i və [[mədəniyyət]]inin müxtəlif sahələrinə dair fundamental [[informasiya]] mənbəyi kimi bu gün də öz yüksək elmi dəyərini hifz edib saxlamaqdadır. Bununla belə, bəzi məlumatlar müasir elmi nailiyyətlərin səviyyəsini tam əks etdirmir; onlar dərindən tədqiq edilməyə, dəqiqləşdirilməyə və bir çox hallarda yeni konseptual yanaşma ilə qiymətləndirilməyə ehtiyac duyur.<ref name="prat-significance"/> Bu ensiklopediya, həmin dövrdə [[dünya]]nın ən böyük yəhudi icması olan Rusiya yəhudilərinin öz tarixlərini rus dilində müstəqil şəkildə dərk etmək cəhdlərinə elmi bir yekun vurmuşdur. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası yəhudilik haqqında biliklərin ən mühüm mənbəyinə çevrilərək, rus-yəhudi ədəbiyyatına, eləcə də yəhudi dillərindəki birbaşa məlumat mənbələrindən məhrum olan sovet yəhudilərinin sonrakı elmi-mədəni yaradıcılığına həlledici təsir göstərmişdir.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Rus dilində ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:Rusiya imperiyası yəhudiləri]] [[Kateqoriya:Ensiklopediyalar]] lj9v7wiix20i77giowwbb6sp1dccg74 8985245 8985243 2026-07-01T14:01:18Z Həsən İmanov 162503 [[Kateqoriya:XX əsrin ensiklopediyaları]] əlavə olundu 8985245 wikitext text/x-wiki {{ədəbi əsər}} '''Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası''' ([[Abreviatura|qısaldılmış forması]]: '''BEYE'''; {{lang-ru|Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона}}, ''ЕЭБЕ'') — [[Rusiya İmperiyası]]nda nəşr olunmuş və [[ensiklopediya]]nın öz tərifinə görə, "''[[Yəhudilər|yəhudiliyə]] və onun keçmişdəki və indiki [[mədəniyyət]]inə]''" həsr olunmuş ilk ensiklopediyadır. Bu nəşr [[rus dili]]ndə işıq üzü görən ilk yəhudi ensiklopediyası, eləcə də rus dilində [[Yəhudişünaslıq|yəhudişünaslığa]] (iudaika) dair ilk fundamental ensiklopedik mənbə hesab olunur.<ref name="lehaim">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Ensiklopediyanın nəşri Brokhauz və Efron nəşriyyatı tərəfindən 1908–1913-cü illər arasında 16 cilddə həyata keçirilmişdir. Nəşrin struktur və məzmun əsasını [[Nyu-York]]da 1901–1906-cı illərdə ingilis dilində çap edilmiş "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Jewish Encyclopedia]]" təşkil edirdi. Ensiklopediyanın maliyyələşdirilməsində və redaktə olunmasında baron David Qintsburq və doktor Lev Katsenelson yaxından iştirak və köməklik göstərmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=142–150 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> [[SSRİ|Sovet dövründə]] Yəhudi Ensiklopediyasının yenidən nəşrinə icazə verilməmiş və təkrar çap olunmamışdır. Yalnız 1991-ci ildə "Terra" nəşriyyatı tərəfindən ensiklopediyanın ilkin variantına müvafiq reprint (fotofaksimile) nəşri reallaşdırılmışdır. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası rus dilində yəhudişünaslıq sahəsində yeganə məcmu sahəvi ensiklopedik nəşr olmuşdur. O, 67 il ərzində, yəni 1976–2005-ci illərdə Qüdsdə rus dilində nəşr olunan və onun mənəvi varisinə çevrilən Qısa Yəhudi Ensiklopediyası işıq üzü görənə qədər, rusdilli məkanda yəhudilik haqqında əsas bilik mənbəyi rolunu oynamışdır.<ref name="lehaim"/><ref name="prat">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Tarixi == {{Əlavə mətn | Başlıq = | Aşağı başlıq = | Yerləşməsi = | Məzmun = Qoy vahid bir istəklə — Rusiyada yəhudilərin özünüdərkinin inkişafına töhfə vermək amalı ilə aşılanmış "Yəhudi Ensiklopediyası", yəhudi xalqının mənəvi ehtiyaclarına həsr olunmuş kollektiv əməyin abidəsi rolunu oynasın. | Orijinalı = | Orijinalın dili = | Orijinalın mənbəsi = | İmza = ensiklopediyanın müəllifləri, sonuncu cilddə<ref name="lehaim-history">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> | Eni = | Hündürlüyü = | Şriftin ölçüsü = | Fon = | Boşluqsuz = }} 1906–1908-ci illərdə rus dilində yəhudi ensiklopediyasının yaradılması ideyası cəmiyyətdə aktiv şəkildə dəstəklənmirdi. BEYE-nin sonuncu cildində yer alan "Ensiklopediyanın tarixi" adlı məqalədə qeyd olunur ki, bu nəşrin ərsəyə gətirilməsi olduqca əlverişsiz xarici şəraitdə başlamışdı. Rusiyada baş verən ictimai-siyasi hərəkatlara qapılan qabaqcıl yəhudi ziyalıları, əsas diqqətlərini yəhudi xalqının hüquq bərabərliyi məsələsinə yönəltdiklərindən, ensiklopediyanın mədəni-maarifçi hədəflərinə qarşı laqeyd münasibət nümayiş etdirirdilər. Belə bir ensiklopediyanı nəşr etmək üçün əvvəlki cəhdlər müvəfəqiyyətsizliklə nəticələnmişdi. Lakin zaman keçdikcə bu nəşrə olan ictimai maraq artmağa başlamışdı. Dövrün yəhudi mətbuatı bütövlükdə ensiklopediyanın nəşrinə soyuq və qeyri-rəsmi yanaşsa da, ümumi Rusiya mətbuatı yeni cildlərin işıq üzü görməsini məmnuniyyətlə qarşılayırdı. Redaksiyanın kifayət qədər hazırlıqlı əməkdaş tapa bilmədiyi ağır iş şəraitini nəzərə almayan yəhudi mətbuatı, bəzən hətta rus dilində yəhudi ensiklopediyası yaradılması ideyasını kobud şəkildə ələ salır, nəşrin ümumi ali məqsədinə deyil, yalnız ayrı-ayrı xırda qüsurlarına diqqət çəkirdi. Sonradan isə [[müəllif]]lər ensiklopediyanın heç bir siyasi partiya xəttini tutmayan neytral mövqeyinin cəmiyyət tərəfindən tədricən qəbul edildiyini vurğulamışdırlar.<ref name="lehaim-history"/> Yaradıcı heyət ilkin olaraq "Polşa və Rusiya yəhudilərinin həyatını mümkün qədər geniş şəkildə təqdim etmək məqsədilə, müəyyən dərəcədə ingilisdilli ''Jewish Encyclopedia'' materiallarından istifadə edərək rus dilində "Yəhudi Ensiklopediyası"nı nəşr etməyi planlaşdırırdı. Ensiklopediya, həmçinin zəngin biblioqrafik ədəbiyyat siyahılarını da oxucuya təqdim edir.<ref name="lehaim-history"/><ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=155–162 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> Ensiklopediyanın fəaliyyəti, yəhudilərin Rusiyadan kütləvi mühacirəti, habelə [[İvrit dili]]nin dirçəlişi və eyni zamanda Rusiya yəhudilərinin əsas danışıq dili olan [[İdiş dili]]nin paralel mövcudluğu şəraitində müəyyən çətinliklərlə qarşılaşmışdı. Bununla belə, sonrakı dövrlərdə Rusiya yəhudilərinin böyük əksəriyyəti rusdilli mühitə tam inteqrasiya etmişdi.<ref name="lehaim-history"/> "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"ndakı müvafiq məqalənin müəllifləri qeyd edirlər ki, onların sələfləri olan BEYE-nin yaradıcıları, yəhudilərin [[İsrail torpağı]]na köçməsini dəstəkləyən [[Sionizm|sionistlər]] ilə yəhudilərin Rusiya və [[Polşa çarlığı]] ərazisində mədəni muxtariyyətini inkişaf etdirməyə çalışan avtonomistlərin siyasi mövqeləri arasında tam elmi balansı hifz edib saxlaya bilmişdilər.<ref name="lehaim-history"/><ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> BEYE-nin yaradıcıları Rusiyadakı rəsmi Rusiya İmperiyasındakı mənəvi senzura orqanlarının tələblərini nəzərə almağa məcbur idilər. Məhz buna görə, ensiklopediyada [[Xristianlıq]] haqqında olan məqalələr müəyyən labüd ehtiyatlı və dolayı ifadələrdən tam azad ola bilməmişdi.<ref name="lehaim-history"/> == Yaradıcıları == Ensiklopediya dövrün [[yəhudişünaslıq]] [[elm]]inin ən görkəmli nümayəndələrinin iştirakı ilə tərtib edilmişdir.<ref name="prat-significance">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu müştərək layihədə Avraam Qarkavi, Yuliy Gessen, İlya Çerikover, Semyon Dubnov, Pyotr Marek, Sergey Tsinberq, Samuil Lozinski və Pavel Qinzburq kimi tanınmış [[alim]] və [[tarixçi]]lər yaxından iştirak etmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Dohrn |first=Verena |title=Jüdische Eliten im Russischen Reich: Aufklärung und Integration im 19. Jahrhundert |publisher=Böhlau Köln |year=2008 |pages=46–47 |isbn=978-3412202330 |language=de}}</ref> == Əhəmiyyəti == Yəhudi Ensiklopediyasında yer alan bir çox [[məqalə]], yəhudilərin [[tarix]]i və [[mədəniyyət]]inin müxtəlif sahələrinə dair fundamental [[informasiya]] mənbəyi kimi bu gün də öz yüksək elmi dəyərini hifz edib saxlamaqdadır. Bununla belə, bəzi məlumatlar müasir elmi nailiyyətlərin səviyyəsini tam əks etdirmir; onlar dərindən tədqiq edilməyə, dəqiqləşdirilməyə və bir çox hallarda yeni konseptual yanaşma ilə qiymətləndirilməyə ehtiyac duyur.<ref name="prat-significance"/> Bu ensiklopediya, həmin dövrdə [[dünya]]nın ən böyük yəhudi icması olan Rusiya yəhudilərinin öz tarixlərini rus dilində müstəqil şəkildə dərk etmək cəhdlərinə elmi bir yekun vurmuşdur. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası yəhudilik haqqında biliklərin ən mühüm mənbəyinə çevrilərək, rus-yəhudi ədəbiyyatına, eləcə də yəhudi dillərindəki birbaşa məlumat mənbələrindən məhrum olan sovet yəhudilərinin sonrakı elmi-mədəni yaradıcılığına həlledici təsir göstərmişdir.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Rus dilində ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:Rusiya imperiyası yəhudiləri]] [[Kateqoriya:Ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:XX əsrin ensiklopediyaları]] ocbfdvpbxgbx0f2vzjm4cwbv1euoqmq 8985247 8985245 2026-07-01T14:03:58Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985247 wikitext text/x-wiki {{ədəbi əsər}} '''Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası''' ([[Abreviatura|qısaldılmış forması]]: '''BEYE'''; {{lang-ru|Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона}}, ''ЕЭБЕ'') — [[Rusiya İmperiyası]]nda nəşr olunmuş və [[ensiklopediya]]nın öz tərifinə görə, "''[[Yəhudilər|yəhudiliyə]] və onun keçmişdəki və indiki [[mədəniyyət]]inə''" həsr olunmuş ilk ensiklopediyadır. Bu nəşr [[rus dili]]ndə işıq üzü görən ilk yəhudi ensiklopediyası, eləcə də rus dilində [[Yəhudişünaslıq|yəhudişünaslığa]] (iudaika) dair ilk fundamental ensiklopedik mənbə hesab olunur.<ref name="lehaim">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Ensiklopediyanın nəşri [[Brokhauz və Efron nəşriyyatı]] tərəfindən 1908–1913-cü illər arasında 16 cilddə həyata keçirilmişdir. Nəşrin struktur və məzmun əsasını [[Nyu-York]]da 1901–1906-cı illərdə ingilis dilində çap edilmiş "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Jewish Encyclopedia]]" təşkil edirdi. Ensiklopediyanın maliyyələşdirilməsində və redaktə olunmasında baron David Qintsburq və doktor Lev Katsenelson yaxından iştirak və köməklik göstərmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=142–150 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> [[SSRİ|Sovet dövründə]] Yəhudi Ensiklopediyasının yenidən nəşrinə icazə verilməmiş və təkrar çap olunmamışdır. Yalnız 1991-ci ildə "Terra" nəşriyyatı tərəfindən ensiklopediyanın ilkin variantına müvafiq reprint (fotofaksimile) nəşri reallaşdırılmışdır. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası rus dilində yəhudişünaslıq sahəsində yeganə məcmu sahəvi ensiklopedik nəşr olmuşdur. O, 67 il ərzində, yəni 1976–2005-ci illərdə Qüdsdə rus dilində nəşr olunan və onun mənəvi varisinə çevrilən Qısa Yəhudi Ensiklopediyası işıq üzü görənə qədər, rusdilli məkanda yəhudilik haqqında əsas bilik mənbəyi rolunu oynamışdır.<ref name="lehaim"/><ref name="prat">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Tarixi == {{Əlavə mətn | Başlıq = | Aşağı başlıq = | Yerləşməsi = | Məzmun = Qoy vahid bir istəklə — Rusiyada yəhudilərin özünüdərkinin inkişafına töhfə vermək amalı ilə aşılanmış "Yəhudi Ensiklopediyası", yəhudi xalqının mənəvi ehtiyaclarına həsr olunmuş kollektiv əməyin abidəsi rolunu oynasın. | Orijinalı = | Orijinalın dili = | Orijinalın mənbəsi = | İmza = ensiklopediyanın müəllifləri, sonuncu cilddə<ref name="lehaim-history">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> | Eni = | Hündürlüyü = | Şriftin ölçüsü = | Fon = | Boşluqsuz = }} 1906–1908-ci illərdə rus dilində yəhudi ensiklopediyasının yaradılması ideyası cəmiyyətdə aktiv şəkildə dəstəklənmirdi. BEYE-nin sonuncu cildində yer alan "Ensiklopediyanın tarixi" adlı məqalədə qeyd olunur ki, bu nəşrin ərsəyə gətirilməsi olduqca əlverişsiz xarici şəraitdə başlamışdı. Rusiyada baş verən ictimai-siyasi hərəkatlara qapılan qabaqcıl yəhudi ziyalıları, əsas diqqətlərini yəhudi xalqının hüquq bərabərliyi məsələsinə yönəltdiklərindən, ensiklopediyanın mədəni-maarifçi hədəflərinə qarşı laqeyd münasibət nümayiş etdirirdilər. Belə bir ensiklopediyanı nəşr etmək üçün əvvəlki cəhdlər müvəfəqiyyətsizliklə nəticələnmişdi. Lakin zaman keçdikcə bu nəşrə olan ictimai maraq artmağa başlamışdı. Dövrün yəhudi mətbuatı bütövlükdə ensiklopediyanın nəşrinə soyuq və qeyri-rəsmi yanaşsa da, ümumi Rusiya mətbuatı yeni cildlərin işıq üzü görməsini məmnuniyyətlə qarşılayırdı. Redaksiyanın kifayət qədər hazırlıqlı əməkdaş tapa bilmədiyi ağır iş şəraitini nəzərə almayan yəhudi mətbuatı, bəzən hətta rus dilində yəhudi ensiklopediyası yaradılması ideyasını kobud şəkildə ələ salır, nəşrin ümumi ali məqsədinə deyil, yalnız ayrı-ayrı xırda qüsurlarına diqqət çəkirdi. Sonradan isə [[müəllif]]lər ensiklopediyanın heç bir siyasi partiya xəttini tutmayan neytral mövqeyinin cəmiyyət tərəfindən tədricən qəbul edildiyini vurğulamışdırlar.<ref name="lehaim-history"/> Yaradıcı heyət ilkin olaraq "Polşa və Rusiya yəhudilərinin həyatını mümkün qədər geniş şəkildə təqdim etmək məqsədilə, müəyyən dərəcədə ingilisdilli ''Jewish Encyclopedia'' materiallarından istifadə edərək rus dilində "Yəhudi Ensiklopediyası"nı nəşr etməyi planlaşdırırdı. Ensiklopediya, həmçinin zəngin biblioqrafik ədəbiyyat siyahılarını da oxucuya təqdim edir.<ref name="lehaim-history"/><ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=155–162 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> Ensiklopediyanın fəaliyyəti, yəhudilərin Rusiyadan kütləvi mühacirəti, habelə [[İvrit dili]]nin dirçəlişi və eyni zamanda Rusiya yəhudilərinin əsas danışıq dili olan [[İdiş dili]]nin paralel mövcudluğu şəraitində müəyyən çətinliklərlə qarşılaşmışdı. Bununla belə, sonrakı dövrlərdə Rusiya yəhudilərinin böyük əksəriyyəti rusdilli mühitə tam inteqrasiya etmişdi.<ref name="lehaim-history"/> "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"ndakı müvafiq məqalənin müəllifləri qeyd edirlər ki, onların sələfləri olan BEYE-nin yaradıcıları, yəhudilərin [[İsrail torpağı]]na köçməsini dəstəkləyən [[Sionizm|sionistlər]] ilə yəhudilərin Rusiya və [[Polşa çarlığı]] ərazisində mədəni muxtariyyətini inkişaf etdirməyə çalışan avtonomistlərin siyasi mövqeləri arasında tam elmi balansı hifz edib saxlaya bilmişdilər.<ref name="lehaim-history"/><ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> BEYE-nin yaradıcıları Rusiyadakı rəsmi Rusiya İmperiyasındakı mənəvi senzura orqanlarının tələblərini nəzərə almağa məcbur idilər. Məhz buna görə, ensiklopediyada [[Xristianlıq]] haqqında olan məqalələr müəyyən labüd ehtiyatlı və dolayı ifadələrdən tam azad ola bilməmişdi.<ref name="lehaim-history"/> == Yaradıcıları == Ensiklopediya dövrün [[yəhudişünaslıq]] [[elm]]inin ən görkəmli nümayəndələrinin iştirakı ilə tərtib edilmişdir.<ref name="prat-significance">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu müştərək layihədə Avraam Qarkavi, Yuliy Gessen, İlya Çerikover, Semyon Dubnov, Pyotr Marek, Sergey Tsinberq, Samuil Lozinski və Pavel Qinzburq kimi tanınmış [[alim]] və [[tarixçi]]lər yaxından iştirak etmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Dohrn |first=Verena |title=Jüdische Eliten im Russischen Reich: Aufklärung und Integration im 19. Jahrhundert |publisher=Böhlau Köln |year=2008 |pages=46–47 |isbn=978-3412202330 |language=de}}</ref> == Əhəmiyyəti == Yəhudi Ensiklopediyasında yer alan bir çox [[məqalə]], yəhudilərin [[tarix]]i və [[mədəniyyət]]inin müxtəlif sahələrinə dair fundamental [[informasiya]] mənbəyi kimi bu gün də öz yüksək elmi dəyərini hifz edib saxlamaqdadır. Bununla belə, bəzi məlumatlar müasir elmi nailiyyətlərin səviyyəsini tam əks etdirmir; onlar dərindən tədqiq edilməyə, dəqiqləşdirilməyə və bir çox hallarda yeni konseptual yanaşma ilə qiymətləndirilməyə ehtiyac duyur.<ref name="prat-significance"/> Bu ensiklopediya, həmin dövrdə [[dünya]]nın ən böyük yəhudi icması olan Rusiya yəhudilərinin öz tarixlərini rus dilində müstəqil şəkildə dərk etmək cəhdlərinə elmi bir yekun vurmuşdur. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası yəhudilik haqqında biliklərin ən mühüm mənbəyinə çevrilərək, rus-yəhudi ədəbiyyatına, eləcə də yəhudi dillərindəki birbaşa məlumat mənbələrindən məhrum olan sovet yəhudilərinin sonrakı elmi-mədəni yaradıcılığına həlledici təsir göstərmişdir.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Rus dilində ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:Rusiya imperiyası yəhudiləri]] [[Kateqoriya:Ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:XX əsrin ensiklopediyaları]] q7w14lrl4ojtelthhtgqd32czunjhd4 8985268 8985247 2026-07-01T14:26:39Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985268 wikitext text/x-wiki {{ədəbi əsər}} '''Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası''' ([[Abreviatura|qısaldılmış forması]]: '''BEYE'''; {{lang-ru|Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона}}, ''ЕЭБЕ'') — [[Rusiya İmperiyası]]nda nəşr olunmuş və [[ensiklopediya]]nın öz tərifinə görə, "''[[Yəhudilər|yəhudiliyə]] və onun keçmişdəki və indiki [[mədəniyyət]]inə''" həsr olunmuş ilk ensiklopediyadır. Bu nəşr [[rus dili]]ndə işıq üzü görən ilk yəhudi ensiklopediyası, eləcə də rus dilində [[Yəhudişünaslıq|yəhudişünaslığa]] (iudaika) dair ilk fundamental ensiklopedik mənbə hesab olunur.<ref name="lehaim">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Ensiklopediyanın nəşri [[Brokhauz və Efron nəşriyyatı]] tərəfindən 1908–1913-cü illər arasında 16 cilddə həyata keçirilmişdir. Nəşrin struktur və məzmun əsasını [[Nyu-York]]da 1901–1906-cı illərdə ingilis dilində çap edilmiş "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Jewish Encyclopedia]]" təşkil edirdi. Ensiklopediyanın maliyyələşdirilməsində və redaktə olunmasında baron David Qintsburq və doktor Lev Katsenelson yaxından iştirak və köməklik göstərmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=142–150 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> [[SSRİ|Sovet dövründə]] Yəhudi Ensiklopediyasının yenidən nəşrinə icazə verilməmiş və təkrar çap olunmamışdır. Yalnız 1991-ci ildə "Terra" nəşriyyatı tərəfindən ensiklopediyanın ilkin variantına müvafiq [[reprint]] (fotofaksimile) nəşri reallaşdırılmışdır. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası rus dilində yəhudişünaslıq sahəsində yeganə məcmu sahəvi ensiklopedik nəşr olmuşdur. O, 67 il ərzində, yəni 1976–2005-ci illərdə Qüdsdə rus dilində nəşr olunan və onun mənəvi varisinə çevrilən Qısa Yəhudi Ensiklopediyası işıq üzü görənə qədər, rusdilli məkanda yəhudilik haqqında əsas bilik mənbəyi rolunu oynamışdır.<ref name="lehaim"/><ref name="prat">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Tarixi == {{Əlavə mətn | Başlıq = | Aşağı başlıq = | Yerləşməsi = | Məzmun = Qoy vahid bir istəklə — Rusiyada yəhudilərin özünüdərkinin inkişafına töhfə vermək amalı ilə aşılanmış "Yəhudi Ensiklopediyası", yəhudi xalqının mənəvi ehtiyaclarına həsr olunmuş kollektiv əməyin abidəsi rolunu oynasın. | Orijinalı = | Orijinalın dili = | Orijinalın mənbəsi = | İmza = ensiklopediyanın müəllifləri, sonuncu cilddə<ref name="lehaim-history">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> | Eni = | Hündürlüyü = | Şriftin ölçüsü = | Fon = | Boşluqsuz = }} 1906–1908-ci illərdə rus dilində yəhudi ensiklopediyasının yaradılması ideyası cəmiyyətdə aktiv şəkildə dəstəklənmirdi. BEYE-nin sonuncu cildində yer alan "Ensiklopediyanın tarixi" adlı məqalədə qeyd olunur ki, bu nəşrin ərsəyə gətirilməsi olduqca əlverişsiz xarici şəraitdə başlamışdı. Rusiyada baş verən ictimai-siyasi hərəkatlara qapılan qabaqcıl yəhudi ziyalıları, əsas diqqətlərini yəhudi xalqının hüquq bərabərliyi məsələsinə yönəltdiklərindən, ensiklopediyanın mədəni-maarifçi hədəflərinə qarşı laqeyd münasibət nümayiş etdirirdilər. Belə bir ensiklopediyanı nəşr etmək üçün əvvəlki cəhdlər müvəfəqiyyətsizliklə nəticələnmişdi. Lakin zaman keçdikcə bu nəşrə olan ictimai maraq artmağa başlamışdı. Dövrün yəhudi mətbuatı bütövlükdə ensiklopediyanın nəşrinə soyuq və qeyri-rəsmi yanaşsa da, ümumi Rusiya mətbuatı yeni cildlərin işıq üzü görməsini məmnuniyyətlə qarşılayırdı. Redaksiyanın kifayət qədər hazırlıqlı əməkdaş tapa bilmədiyi ağır iş şəraitini nəzərə almayan yəhudi mətbuatı, bəzən hətta rus dilində yəhudi ensiklopediyası yaradılması ideyasını kobud şəkildə ələ salır, nəşrin ümumi ali məqsədinə deyil, yalnız ayrı-ayrı xırda qüsurlarına diqqət çəkirdi. Sonradan isə [[müəllif]]lər ensiklopediyanın heç bir siyasi partiya xəttini tutmayan neytral mövqeyinin cəmiyyət tərəfindən tədricən qəbul edildiyini vurğulamışdırlar.<ref name="lehaim-history"/> Yaradıcı heyət ilkin olaraq "Polşa və Rusiya yəhudilərinin həyatını mümkün qədər geniş şəkildə təqdim etmək məqsədilə, müəyyən dərəcədə ingilisdilli ''Jewish Encyclopedia'' materiallarından istifadə edərək rus dilində "Yəhudi Ensiklopediyası"nı nəşr etməyi planlaşdırırdı. Ensiklopediya, həmçinin zəngin biblioqrafik ədəbiyyat siyahılarını da oxucuya təqdim edir.<ref name="lehaim-history"/><ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=155–162 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> Ensiklopediyanın fəaliyyəti, yəhudilərin Rusiyadan kütləvi mühacirəti, habelə [[İvrit dili]]nin dirçəlişi və eyni zamanda Rusiya yəhudilərinin əsas danışıq dili olan [[İdiş dili]]nin paralel mövcudluğu şəraitində müəyyən çətinliklərlə qarşılaşmışdı. Bununla belə, sonrakı dövrlərdə Rusiya yəhudilərinin böyük əksəriyyəti rusdilli mühitə tam inteqrasiya etmişdi.<ref name="lehaim-history"/> "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"ndakı müvafiq məqalənin müəllifləri qeyd edirlər ki, onların sələfləri olan BEYE-nin yaradıcıları, yəhudilərin [[İsrail torpağı]]na köçməsini dəstəkləyən [[Sionizm|sionistlər]] ilə yəhudilərin Rusiya və [[Polşa çarlığı]] ərazisində mədəni muxtariyyətini inkişaf etdirməyə çalışan avtonomistlərin siyasi mövqeləri arasında tam elmi balansı hifz edib saxlaya bilmişdilər.<ref name="lehaim-history"/><ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> BEYE-nin yaradıcıları Rusiyadakı rəsmi Rusiya İmperiyasındakı mənəvi senzura orqanlarının tələblərini nəzərə almağa məcbur idilər. Məhz buna görə, ensiklopediyada [[Xristianlıq]] haqqında olan məqalələr müəyyən labüd ehtiyatlı və dolayı ifadələrdən tam azad ola bilməmişdi.<ref name="lehaim-history"/> == Yaradıcıları == Ensiklopediya dövrün [[yəhudişünaslıq]] [[elm]]inin ən görkəmli nümayəndələrinin iştirakı ilə tərtib edilmişdir.<ref name="prat-significance">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu müştərək layihədə Avraam Qarkavi, Yuliy Gessen, İlya Çerikover, Semyon Dubnov, Pyotr Marek, Sergey Tsinberq, Samuil Lozinski və Pavel Qinzburq kimi tanınmış [[alim]] və [[tarixçi]]lər yaxından iştirak etmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Dohrn |first=Verena |title=Jüdische Eliten im Russischen Reich: Aufklärung und Integration im 19. Jahrhundert |publisher=Böhlau Köln |year=2008 |pages=46–47 |isbn=978-3412202330 |language=de}}</ref> == Əhəmiyyəti == Yəhudi Ensiklopediyasında yer alan bir çox [[məqalə]], yəhudilərin [[tarix]]i və [[mədəniyyət]]inin müxtəlif sahələrinə dair fundamental [[informasiya]] mənbəyi kimi bu gün də öz yüksək elmi dəyərini hifz edib saxlamaqdadır. Bununla belə, bəzi məlumatlar müasir elmi nailiyyətlərin səviyyəsini tam əks etdirmir; onlar dərindən tədqiq edilməyə, dəqiqləşdirilməyə və bir çox hallarda yeni konseptual yanaşma ilə qiymətləndirilməyə ehtiyac duyur.<ref name="prat-significance"/> Bu ensiklopediya, həmin dövrdə [[dünya]]nın ən böyük yəhudi icması olan Rusiya yəhudilərinin öz tarixlərini rus dilində müstəqil şəkildə dərk etmək cəhdlərinə elmi bir yekun vurmuşdur. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası yəhudilik haqqında biliklərin ən mühüm mənbəyinə çevrilərək, rus-yəhudi ədəbiyyatına, eləcə də yəhudi dillərindəki birbaşa məlumat mənbələrindən məhrum olan sovet yəhudilərinin sonrakı elmi-mədəni yaradıcılığına həlledici təsir göstərmişdir.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Rus dilində ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:Rusiya imperiyası yəhudiləri]] [[Kateqoriya:Ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:XX əsrin ensiklopediyaları]] h9g7fc4gm83zkks2y5dmp3hci9fougy 8985289 8985268 2026-07-01T15:20:14Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985289 wikitext text/x-wiki {{ədəbi əsər}} '''Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası''' ([[Abreviatura|qısaldılmış forması]]: '''BEYE'''; {{lang-ru|Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона}}, ''ЕЭБЕ'') — [[Rusiya İmperiyası]]nda nəşr olunmuş və [[ensiklopediya]]nın öz tərifinə görə, "''[[Yəhudilər|yəhudiliyə]] və onun keçmişdəki və indiki [[mədəniyyət]]inə''" həsr olunmuş ilk ensiklopediyadır. Bu nəşr [[rus dili]]ndə işıq üzü görən ilk yəhudi ensiklopediyası, eləcə də rus dilində [[Yəhudişünaslıq|yəhudişünaslığa]] (iudaika) dair ilk fundamental ensiklopedik mənbə hesab olunur.<ref name="lehaim">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Ensiklopediyanın nəşri [[Brokhauz və Efron nəşriyyatı]] tərəfindən 1908–1913-cü illər arasında 16 cilddə həyata keçirilmişdir. Nəşrin struktur və məzmun əsasını [[Nyu-York]]da 1901–1906-cı illərdə ingilis dilində çap edilmiş "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Jewish Encyclopedia]]" təşkil edirdi. Ensiklopediyanın maliyyələşdirilməsində və redaktə olunmasında baron David Qintsburq və doktor Lev Katsenelson yaxından iştirak və köməklik göstərmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=142–150 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> [[SSRİ|Sovet dövründə]] Yəhudi Ensiklopediyasının yenidən nəşrinə icazə verilməmiş və təkrar çap olunmamışdır. Yalnız 1991-ci ildə "Terra" nəşriyyatı tərəfindən ensiklopediyanın ilkin variantına müvafiq [[reprint]] (fotofaksimile) nəşri reallaşdırılmışdır. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası rus dilində yəhudişünaslıq sahəsində yeganə məcmu sahəvi ensiklopedik nəşr olmuşdur. O, 67 il ərzində, yəni 1976–2005-ci illərdə Qüdsdə rus dilində nəşr olunan və onun mənəvi varisinə çevrilən [[Qısa Yəhudi Ensiklopediyası]] işıq üzü görənə qədər, rusdilli məkanda yəhudilik haqqında əsas bilik mənbəyi rolunu oynamışdır.<ref name="lehaim"/><ref name="prat">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Tarixi == {{Əlavə mətn | Başlıq = | Aşağı başlıq = | Yerləşməsi = | Məzmun = Qoy vahid bir istəklə — Rusiyada yəhudilərin özünüdərkinin inkişafına töhfə vermək amalı ilə aşılanmış "Yəhudi Ensiklopediyası", yəhudi xalqının mənəvi ehtiyaclarına həsr olunmuş kollektiv əməyin abidəsi rolunu oynasın. | Orijinalı = | Orijinalın dili = | Orijinalın mənbəsi = | İmza = ensiklopediyanın müəllifləri, sonuncu cilddə<ref name="lehaim-history">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> | Eni = | Hündürlüyü = | Şriftin ölçüsü = | Fon = | Boşluqsuz = }} 1906–1908-ci illərdə rus dilində yəhudi ensiklopediyasının yaradılması ideyası cəmiyyətdə aktiv şəkildə dəstəklənmirdi. BEYE-nin sonuncu cildində yer alan "Ensiklopediyanın tarixi" adlı məqalədə qeyd olunur ki, bu nəşrin ərsəyə gətirilməsi olduqca əlverişsiz xarici şəraitdə başlamışdı. Rusiyada baş verən ictimai-siyasi hərəkatlara qapılan qabaqcıl yəhudi ziyalıları, əsas diqqətlərini yəhudi xalqının hüquq bərabərliyi məsələsinə yönəltdiklərindən, ensiklopediyanın mədəni-maarifçi hədəflərinə qarşı laqeyd münasibət nümayiş etdirirdilər. Belə bir ensiklopediyanı nəşr etmək üçün əvvəlki cəhdlər müvəfəqiyyətsizliklə nəticələnmişdi. Lakin zaman keçdikcə bu nəşrə olan ictimai maraq artmağa başlamışdı. Dövrün yəhudi mətbuatı bütövlükdə ensiklopediyanın nəşrinə soyuq və qeyri-rəsmi yanaşsa da, ümumi Rusiya mətbuatı yeni cildlərin işıq üzü görməsini məmnuniyyətlə qarşılayırdı. Redaksiyanın kifayət qədər hazırlıqlı əməkdaş tapa bilmədiyi ağır iş şəraitini nəzərə almayan yəhudi mətbuatı, bəzən hətta rus dilində yəhudi ensiklopediyası yaradılması ideyasını kobud şəkildə ələ salır, nəşrin ümumi ali məqsədinə deyil, yalnız ayrı-ayrı xırda qüsurlarına diqqət çəkirdi. Sonradan isə [[müəllif]]lər ensiklopediyanın heç bir siyasi partiya xəttini tutmayan neytral mövqeyinin cəmiyyət tərəfindən tədricən qəbul edildiyini vurğulamışdırlar.<ref name="lehaim-history"/> Yaradıcı heyət ilkin olaraq "Polşa və Rusiya yəhudilərinin həyatını mümkün qədər geniş şəkildə təqdim etmək məqsədilə, müəyyən dərəcədə ingilisdilli ''Jewish Encyclopedia'' materiallarından istifadə edərək rus dilində "Yəhudi Ensiklopediyası"nı nəşr etməyi planlaşdırırdı. Ensiklopediya, həmçinin zəngin biblioqrafik ədəbiyyat siyahılarını da oxucuya təqdim edir.<ref name="lehaim-history"/><ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=155–162 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> Ensiklopediyanın fəaliyyəti, yəhudilərin Rusiyadan kütləvi mühacirəti, habelə [[İvrit dili]]nin dirçəlişi və eyni zamanda Rusiya yəhudilərinin əsas danışıq dili olan [[İdiş dili]]nin paralel mövcudluğu şəraitində müəyyən çətinliklərlə qarşılaşmışdı. Bununla belə, sonrakı dövrlərdə Rusiya yəhudilərinin böyük əksəriyyəti rusdilli mühitə tam inteqrasiya etmişdi.<ref name="lehaim-history"/> "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"ndakı müvafiq məqalənin müəllifləri qeyd edirlər ki, onların sələfləri olan BEYE-nin yaradıcıları, yəhudilərin [[İsrail torpağı]]na köçməsini dəstəkləyən [[Sionizm|sionistlər]] ilə yəhudilərin Rusiya və [[Polşa çarlığı]] ərazisində mədəni muxtariyyətini inkişaf etdirməyə çalışan avtonomistlərin siyasi mövqeləri arasında tam elmi balansı hifz edib saxlaya bilmişdilər.<ref name="lehaim-history"/><ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> BEYE-nin yaradıcıları Rusiyadakı rəsmi Rusiya İmperiyasındakı mənəvi senzura orqanlarının tələblərini nəzərə almağa məcbur idilər. Məhz buna görə, ensiklopediyada [[Xristianlıq]] haqqında olan məqalələr müəyyən labüd ehtiyatlı və dolayı ifadələrdən tam azad ola bilməmişdi.<ref name="lehaim-history"/> == Yaradıcıları == Ensiklopediya dövrün [[yəhudişünaslıq]] [[elm]]inin ən görkəmli nümayəndələrinin iştirakı ilə tərtib edilmişdir.<ref name="prat-significance">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu müştərək layihədə Avraam Qarkavi, Yuliy Gessen, İlya Çerikover, Semyon Dubnov, Pyotr Marek, Sergey Tsinberq, Samuil Lozinski və Pavel Qinzburq kimi tanınmış [[alim]] və [[tarixçi]]lər yaxından iştirak etmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Dohrn |first=Verena |title=Jüdische Eliten im Russischen Reich: Aufklärung und Integration im 19. Jahrhundert |publisher=Böhlau Köln |year=2008 |pages=46–47 |isbn=978-3412202330 |language=de}}</ref> == Əhəmiyyəti == Yəhudi Ensiklopediyasında yer alan bir çox [[məqalə]], yəhudilərin [[tarix]]i və [[mədəniyyət]]inin müxtəlif sahələrinə dair fundamental [[informasiya]] mənbəyi kimi bu gün də öz yüksək elmi dəyərini hifz edib saxlamaqdadır. Bununla belə, bəzi məlumatlar müasir elmi nailiyyətlərin səviyyəsini tam əks etdirmir; onlar dərindən tədqiq edilməyə, dəqiqləşdirilməyə və bir çox hallarda yeni konseptual yanaşma ilə qiymətləndirilməyə ehtiyac duyur.<ref name="prat-significance"/> Bu ensiklopediya, həmin dövrdə [[dünya]]nın ən böyük yəhudi icması olan Rusiya yəhudilərinin öz tarixlərini rus dilində müstəqil şəkildə dərk etmək cəhdlərinə elmi bir yekun vurmuşdur. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası yəhudilik haqqında biliklərin ən mühüm mənbəyinə çevrilərək, rus-yəhudi ədəbiyyatına, eləcə də yəhudi dillərindəki birbaşa məlumat mənbələrindən məhrum olan sovet yəhudilərinin sonrakı elmi-mədəni yaradıcılığına həlledici təsir göstərmişdir.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Rus dilində ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:Rusiya imperiyası yəhudiləri]] [[Kateqoriya:Ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:XX əsrin ensiklopediyaları]] fmkexmrc7bzrh7oje64a9gq2qj3pc7o 8985307 8985289 2026-07-01T15:43:41Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985307 wikitext text/x-wiki {{ədəbi əsər}} '''Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası''' ([[Abreviatura|qısaldılmış forması]]: '''BEYE'''; {{lang-ru|Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона}}, ''ЕЭБЕ'') — [[Rusiya İmperiyası]]nda nəşr olunmuş və [[ensiklopediya]]nın öz tərifinə görə, "''[[Yəhudilər|yəhudiliyə]] və onun keçmişdəki və indiki [[mədəniyyət]]inə''" həsr olunmuş ilk ensiklopediyadır. Bu nəşr [[rus dili]]ndə işıq üzü görən ilk yəhudi ensiklopediyası, eləcə də rus dilində [[Yəhudişünaslıq|yəhudişünaslığa]] (iudaika) dair ilk fundamental ensiklopedik mənbə hesab olunur.<ref name="lehaim">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Ensiklopediyanın nəşri [[Brokhauz və Efron nəşriyyatı]] tərəfindən 1908–1913-cü illər arasında 16 cilddə həyata keçirilmişdir. Nəşrin struktur və məzmun əsasını [[Nyu-York]]da 1901–1906-cı illərdə ingilis dilində çap edilmiş "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Jewish Encyclopedia]]" təşkil edirdi. Ensiklopediyanın maliyyələşdirilməsində və redaktə olunmasında baron David Qintsburq və doktor Lev Katsenelson yaxından iştirak və köməklik göstərmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=142–150 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> [[SSRİ|Sovet dövründə]] Yəhudi Ensiklopediyasının yenidən nəşrinə icazə verilməmiş və təkrar çap olunmamışdır. Yalnız 1991-ci ildə [[Terra nəşriyyatı|"Terra" nəşriyyatı]] tərəfindən ensiklopediyanın ilkin variantına müvafiq [[reprint]] (fotofaksimile) nəşri reallaşdırılmışdır. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası rus dilində yəhudişünaslıq sahəsində yeganə məcmu sahəvi ensiklopedik nəşr olmuşdur. O, 67 il ərzində, yəni 1976–2005-ci illərdə Qüdsdə rus dilində nəşr olunan və onun mənəvi varisinə çevrilən [[Qısa Yəhudi Ensiklopediyası]] işıq üzü görənə qədər, rusdilli məkanda yəhudilik haqqında əsas bilik mənbəyi rolunu oynamışdır.<ref name="lehaim"/><ref name="prat">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Tarixi == {{Əlavə mətn | Başlıq = | Aşağı başlıq = | Yerləşməsi = | Məzmun = Qoy vahid bir istəklə — Rusiyada yəhudilərin özünüdərkinin inkişafına töhfə vermək amalı ilə aşılanmış "Yəhudi Ensiklopediyası", yəhudi xalqının mənəvi ehtiyaclarına həsr olunmuş kollektiv əməyin abidəsi rolunu oynasın. | Orijinalı = | Orijinalın dili = | Orijinalın mənbəsi = | İmza = ensiklopediyanın müəllifləri, sonuncu cilddə<ref name="lehaim-history">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> | Eni = | Hündürlüyü = | Şriftin ölçüsü = | Fon = | Boşluqsuz = }} 1906–1908-ci illərdə rus dilində yəhudi ensiklopediyasının yaradılması ideyası cəmiyyətdə aktiv şəkildə dəstəklənmirdi. BEYE-nin sonuncu cildində yer alan "Ensiklopediyanın tarixi" adlı məqalədə qeyd olunur ki, bu nəşrin ərsəyə gətirilməsi olduqca əlverişsiz xarici şəraitdə başlamışdı. Rusiyada baş verən ictimai-siyasi hərəkatlara qapılan qabaqcıl yəhudi ziyalıları, əsas diqqətlərini yəhudi xalqının hüquq bərabərliyi məsələsinə yönəltdiklərindən, ensiklopediyanın mədəni-maarifçi hədəflərinə qarşı laqeyd münasibət nümayiş etdirirdilər. Belə bir ensiklopediyanı nəşr etmək üçün əvvəlki cəhdlər müvəfəqiyyətsizliklə nəticələnmişdi. Lakin zaman keçdikcə bu nəşrə olan ictimai maraq artmağa başlamışdı. Dövrün yəhudi mətbuatı bütövlükdə ensiklopediyanın nəşrinə soyuq və qeyri-rəsmi yanaşsa da, ümumi Rusiya mətbuatı yeni cildlərin işıq üzü görməsini məmnuniyyətlə qarşılayırdı. Redaksiyanın kifayət qədər hazırlıqlı əməkdaş tapa bilmədiyi ağır iş şəraitini nəzərə almayan yəhudi mətbuatı, bəzən hətta rus dilində yəhudi ensiklopediyası yaradılması ideyasını kobud şəkildə ələ salır, nəşrin ümumi ali məqsədinə deyil, yalnız ayrı-ayrı xırda qüsurlarına diqqət çəkirdi. Sonradan isə [[müəllif]]lər ensiklopediyanın heç bir siyasi partiya xəttini tutmayan neytral mövqeyinin cəmiyyət tərəfindən tədricən qəbul edildiyini vurğulamışdırlar.<ref name="lehaim-history"/> Yaradıcı heyət ilkin olaraq "Polşa və Rusiya yəhudilərinin həyatını mümkün qədər geniş şəkildə təqdim etmək məqsədilə, müəyyən dərəcədə ingilisdilli ''Jewish Encyclopedia'' materiallarından istifadə edərək rus dilində "Yəhudi Ensiklopediyası"nı nəşr etməyi planlaşdırırdı. Ensiklopediya, həmçinin zəngin biblioqrafik ədəbiyyat siyahılarını da oxucuya təqdim edir.<ref name="lehaim-history"/><ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=155–162 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> Ensiklopediyanın fəaliyyəti, yəhudilərin Rusiyadan kütləvi mühacirəti, habelə [[İvrit dili]]nin dirçəlişi və eyni zamanda Rusiya yəhudilərinin əsas danışıq dili olan [[İdiş dili]]nin paralel mövcudluğu şəraitində müəyyən çətinliklərlə qarşılaşmışdı. Bununla belə, sonrakı dövrlərdə Rusiya yəhudilərinin böyük əksəriyyəti rusdilli mühitə tam inteqrasiya etmişdi.<ref name="lehaim-history"/> "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"ndakı müvafiq məqalənin müəllifləri qeyd edirlər ki, onların sələfləri olan BEYE-nin yaradıcıları, yəhudilərin [[İsrail torpağı]]na köçməsini dəstəkləyən [[Sionizm|sionistlər]] ilə yəhudilərin Rusiya və [[Polşa çarlığı]] ərazisində mədəni muxtariyyətini inkişaf etdirməyə çalışan avtonomistlərin siyasi mövqeləri arasında tam elmi balansı hifz edib saxlaya bilmişdilər.<ref name="lehaim-history"/><ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> BEYE-nin yaradıcıları Rusiyadakı rəsmi Rusiya İmperiyasındakı mənəvi senzura orqanlarının tələblərini nəzərə almağa məcbur idilər. Məhz buna görə, ensiklopediyada [[Xristianlıq]] haqqında olan məqalələr müəyyən labüd ehtiyatlı və dolayı ifadələrdən tam azad ola bilməmişdi.<ref name="lehaim-history"/> == Yaradıcıları == Ensiklopediya dövrün [[yəhudişünaslıq]] [[elm]]inin ən görkəmli nümayəndələrinin iştirakı ilə tərtib edilmişdir.<ref name="prat-significance">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu müştərək layihədə Avraam Qarkavi, Yuliy Gessen, İlya Çerikover, Semyon Dubnov, Pyotr Marek, Sergey Tsinberq, Samuil Lozinski və Pavel Qinzburq kimi tanınmış [[alim]] və [[tarixçi]]lər yaxından iştirak etmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Dohrn |first=Verena |title=Jüdische Eliten im Russischen Reich: Aufklärung und Integration im 19. Jahrhundert |publisher=Böhlau Köln |year=2008 |pages=46–47 |isbn=978-3412202330 |language=de}}</ref> == Əhəmiyyəti == Yəhudi Ensiklopediyasında yer alan bir çox [[məqalə]], yəhudilərin [[tarix]]i və [[mədəniyyət]]inin müxtəlif sahələrinə dair fundamental [[informasiya]] mənbəyi kimi bu gün də öz yüksək elmi dəyərini hifz edib saxlamaqdadır. Bununla belə, bəzi məlumatlar müasir elmi nailiyyətlərin səviyyəsini tam əks etdirmir; onlar dərindən tədqiq edilməyə, dəqiqləşdirilməyə və bir çox hallarda yeni konseptual yanaşma ilə qiymətləndirilməyə ehtiyac duyur.<ref name="prat-significance"/> Bu ensiklopediya, həmin dövrdə [[dünya]]nın ən böyük yəhudi icması olan Rusiya yəhudilərinin öz tarixlərini rus dilində müstəqil şəkildə dərk etmək cəhdlərinə elmi bir yekun vurmuşdur. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası yəhudilik haqqında biliklərin ən mühüm mənbəyinə çevrilərək, rus-yəhudi ədəbiyyatına, eləcə də yəhudi dillərindəki birbaşa məlumat mənbələrindən məhrum olan sovet yəhudilərinin sonrakı elmi-mədəni yaradıcılığına həlledici təsir göstərmişdir.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Rus dilində ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:Rusiya imperiyası yəhudiləri]] [[Kateqoriya:Ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:XX əsrin ensiklopediyaları]] 5s5d1t0y23881hxizgoumjyyvohu0bx 8985308 8985307 2026-07-01T15:44:31Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985308 wikitext text/x-wiki {{ədəbi əsər}} '''Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası''' ([[Abreviatura|qısaldılmış forması]]: '''BEYE'''; {{lang-ru|Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона}}, ''ЕЭБЕ'') — [[Rusiya İmperiyası]]nda nəşr olunmuş və [[ensiklopediya]]nın öz tərifinə görə, "''[[Yəhudilər|yəhudiliyə]] və onun keçmişdəki və indiki [[mədəniyyət]]inə''" həsr olunmuş ilk ensiklopediyadır. Bu nəşr [[rus dili]]ndə işıq üzü görən ilk yəhudi ensiklopediyası, eləcə də rus dilində [[Yəhudişünaslıq|yəhudişünaslığa]] (iudaika) dair ilk fundamental ensiklopedik mənbə hesab olunur.<ref name="lehaim">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Ensiklopediyanın nəşri [[Brokhauz və Efron nəşriyyatı]] tərəfindən 1908–1913-cü illər arasında 16 cilddə həyata keçirilmişdir. Nəşrin struktur və məzmun əsasını [[Nyu-York]]da 1901–1906-cı illərdə [[ingilis dili]]ndə çap edilmiş "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Jewish Encyclopedia]]" təşkil edirdi. Ensiklopediyanın maliyyələşdirilməsində və redaktə olunmasında baron David Qintsburq və doktor Lev Katsenelson yaxından iştirak və köməklik göstərmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=142–150 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> [[SSRİ|Sovet dövründə]] Yəhudi Ensiklopediyasının yenidən nəşrinə icazə verilməmiş və təkrar çap olunmamışdır. Yalnız 1991-ci ildə [[Terra nəşriyyatı|"Terra" nəşriyyatı]] tərəfindən ensiklopediyanın ilkin variantına müvafiq [[reprint]] (fotofaksimile) nəşri reallaşdırılmışdır. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası rus dilində yəhudişünaslıq sahəsində yeganə məcmu sahəvi ensiklopedik nəşr olmuşdur. O, 67 il ərzində, yəni 1976–2005-ci illərdə Qüdsdə rus dilində nəşr olunan və onun mənəvi varisinə çevrilən [[Qısa Yəhudi Ensiklopediyası]] işıq üzü görənə qədər, rusdilli məkanda yəhudilik haqqında əsas bilik mənbəyi rolunu oynamışdır.<ref name="lehaim"/><ref name="prat">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Tarixi == {{Əlavə mətn | Başlıq = | Aşağı başlıq = | Yerləşməsi = | Məzmun = Qoy vahid bir istəklə — Rusiyada yəhudilərin özünüdərkinin inkişafına töhfə vermək amalı ilə aşılanmış "Yəhudi Ensiklopediyası", yəhudi xalqının mənəvi ehtiyaclarına həsr olunmuş kollektiv əməyin abidəsi rolunu oynasın. | Orijinalı = | Orijinalın dili = | Orijinalın mənbəsi = | İmza = ensiklopediyanın müəllifləri, sonuncu cilddə<ref name="lehaim-history">{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> | Eni = | Hündürlüyü = | Şriftin ölçüsü = | Fon = | Boşluqsuz = }} 1906–1908-ci illərdə rus dilində yəhudi ensiklopediyasının yaradılması ideyası cəmiyyətdə aktiv şəkildə dəstəklənmirdi. BEYE-nin sonuncu cildində yer alan "Ensiklopediyanın tarixi" adlı məqalədə qeyd olunur ki, bu nəşrin ərsəyə gətirilməsi olduqca əlverişsiz xarici şəraitdə başlamışdı. Rusiyada baş verən ictimai-siyasi hərəkatlara qapılan qabaqcıl yəhudi ziyalıları, əsas diqqətlərini yəhudi xalqının hüquq bərabərliyi məsələsinə yönəltdiklərindən, ensiklopediyanın mədəni-maarifçi hədəflərinə qarşı laqeyd münasibət nümayiş etdirirdilər. Belə bir ensiklopediyanı nəşr etmək üçün əvvəlki cəhdlər müvəfəqiyyətsizliklə nəticələnmişdi. Lakin zaman keçdikcə bu nəşrə olan ictimai maraq artmağa başlamışdı. Dövrün yəhudi mətbuatı bütövlükdə ensiklopediyanın nəşrinə soyuq və qeyri-rəsmi yanaşsa da, ümumi Rusiya mətbuatı yeni cildlərin işıq üzü görməsini məmnuniyyətlə qarşılayırdı. Redaksiyanın kifayət qədər hazırlıqlı əməkdaş tapa bilmədiyi ağır iş şəraitini nəzərə almayan yəhudi mətbuatı, bəzən hətta rus dilində yəhudi ensiklopediyası yaradılması ideyasını kobud şəkildə ələ salır, nəşrin ümumi ali məqsədinə deyil, yalnız ayrı-ayrı xırda qüsurlarına diqqət çəkirdi. Sonradan isə [[müəllif]]lər ensiklopediyanın heç bir siyasi partiya xəttini tutmayan neytral mövqeyinin cəmiyyət tərəfindən tədricən qəbul edildiyini vurğulamışdırlar.<ref name="lehaim-history"/> Yaradıcı heyət ilkin olaraq "Polşa və Rusiya yəhudilərinin həyatını mümkün qədər geniş şəkildə təqdim etmək məqsədilə, müəyyən dərəcədə ingilisdilli ''Jewish Encyclopedia'' materiallarından istifadə edərək rus dilində "Yəhudi Ensiklopediyası"nı nəşr etməyi planlaşdırırdı. Ensiklopediya, həmçinin zəngin biblioqrafik ədəbiyyat siyahılarını da oxucuya təqdim edir.<ref name="lehaim-history"/><ref>{{Cite book |last=Kelner |first=Viktor |title=Essays on the History of Jewish Book Publishing in Russia |publisher= some Publisher |year=2003 |pages=155–162 |isbn=978-5946680110 |language=ru}}</ref> Ensiklopediyanın fəaliyyəti, yəhudilərin Rusiyadan kütləvi mühacirəti, habelə [[İvrit dili]]nin dirçəlişi və eyni zamanda Rusiya yəhudilərinin əsas danışıq dili olan [[İdiş dili]]nin paralel mövcudluğu şəraitində müəyyən çətinliklərlə qarşılaşmışdı. Bununla belə, sonrakı dövrlərdə Rusiya yəhudilərinin böyük əksəriyyəti rusdilli mühitə tam inteqrasiya etmişdi.<ref name="lehaim-history"/> "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"ndakı müvafiq məqalənin müəllifləri qeyd edirlər ki, onların sələfləri olan BEYE-nin yaradıcıları, yəhudilərin [[İsrail torpağı]]na köçməsini dəstəkləyən [[Sionizm|sionistlər]] ilə yəhudilərin Rusiya və [[Polşa çarlığı]] ərazisində mədəni muxtariyyətini inkişaf etdirməyə çalışan avtonomistlərin siyasi mövqeləri arasında tam elmi balansı hifz edib saxlaya bilmişdilər.<ref name="lehaim-history"/><ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> BEYE-nin yaradıcıları Rusiyadakı rəsmi Rusiya İmperiyasındakı mənəvi senzura orqanlarının tələblərini nəzərə almağa məcbur idilər. Məhz buna görə, ensiklopediyada [[Xristianlıq]] haqqında olan məqalələr müəyyən labüd ehtiyatlı və dolayı ifadələrdən tam azad ola bilməmişdi.<ref name="lehaim-history"/> == Yaradıcıları == Ensiklopediya dövrün [[yəhudişünaslıq]] [[elm]]inin ən görkəmli nümayəndələrinin iştirakı ilə tərtib edilmişdir.<ref name="prat-significance">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu müştərək layihədə Avraam Qarkavi, Yuliy Gessen, İlya Çerikover, Semyon Dubnov, Pyotr Marek, Sergey Tsinberq, Samuil Lozinski və Pavel Qinzburq kimi tanınmış [[alim]] və [[tarixçi]]lər yaxından iştirak etmişdirlər.<ref>{{Cite book |last=Dohrn |first=Verena |title=Jüdische Eliten im Russischen Reich: Aufklärung und Integration im 19. Jahrhundert |publisher=Böhlau Köln |year=2008 |pages=46–47 |isbn=978-3412202330 |language=de}}</ref> == Əhəmiyyəti == Yəhudi Ensiklopediyasında yer alan bir çox [[məqalə]], yəhudilərin [[tarix]]i və [[mədəniyyət]]inin müxtəlif sahələrinə dair fundamental [[informasiya]] mənbəyi kimi bu gün də öz yüksək elmi dəyərini hifz edib saxlamaqdadır. Bununla belə, bəzi məlumatlar müasir elmi nailiyyətlərin səviyyəsini tam əks etdirmir; onlar dərindən tədqiq edilməyə, dəqiqləşdirilməyə və bir çox hallarda yeni konseptual yanaşma ilə qiymətləndirilməyə ehtiyac duyur.<ref name="prat-significance"/> Bu ensiklopediya, həmin dövrdə [[dünya]]nın ən böyük yəhudi icması olan Rusiya yəhudilərinin öz tarixlərini rus dilində müstəqil şəkildə dərk etmək cəhdlərinə elmi bir yekun vurmuşdur. Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası yəhudilik haqqında biliklərin ən mühüm mənbəyinə çevrilərək, rus-yəhudi ədəbiyyatına, eləcə də yəhudi dillərindəki birbaşa məlumat mənbələrindən məhrum olan sovet yəhudilərinin sonrakı elmi-mədəni yaradıcılığına həlledici təsir göstərmişdir.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Rus dilində ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:Rusiya imperiyası yəhudiləri]] [[Kateqoriya:Ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:XX əsrin ensiklopediyaları]] tl19zldujwl5cs9wzage7ozufzgn47c 0 992942 8985248 2026-07-01T14:04:10Z Həsən İmanov 162503 Boş səhifə yaradıldı 8985248 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 8985252 8985248 2026-07-01T14:11:56Z Həsən İmanov 162503 8985252 wikitext text/x-wiki '''Brokhauz — Efron nəşriyyatı səhmdar cəmiyyəti''' ({{lang-ru|Издательское общество Ф. А. Брокгауз — И. А. Ефрон}}) — [[Rusiya İmperiyası]]nda fəaliyyət göstərmiş, XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərinin ən böyük və nüfuzlu ensiklopedik nəşriyyatlardan biri. 1889-cu ildə [[Sankt-Peterburq]] şəhərində alman naşiri [[Fridrix Brokhauz|Fridrix Arnold Brokhauzun]] varisləri (leypsiqli "F. A. Brockhaus" firması) və rusiyalı mətbəə sahibi [[İlya Efron]]un şərikliyi ilə təsis edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Fursenko |first=A. A. |title=Monopolistic Capitalism in Russia at the Turn of the 20th Century |publisher=Nauka |year=1970 |pages=88–94 |language=ru}}</ref> == Yaradılma tarixi və strukturu == Nəşriyyatın yaradılmasında əsas məqsəd [[Rusiya]]da [[Avropa]] [[standart]]larına cavab verən fundamental və genişmiqyaslı elmi ensiklopediyanın buraxılması idi. [[Alman]] tərəfdaşlar nəşriyyata öz böyük ensiklopedik təcrübələrini, texnoloji metodlarını və məşhur "Brockhaus Konversations-Lexikon" ensiklopediyasının materiallarından istifadə hüququnu gətirmişdilər. İlya Efron isə layihənin Rusiyadakı maddi-texniki bazasını, yüksək keyfiyyətli mətbəə işlərini və maliyyə idarəçiliyini təmin etmişdi.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Russian Encyclopedias: General Encyclopedias. Bibliography and Historical Essay |publisher=State Public Library |year=1960 |pages=45–52 |language=ru}}</ref> İlkin mərhələdə firmanın rəhbərliyinə İlya Efronun özü ilə yanaşı, alman tərəfindən rəsmi nümayəndələr də daxil idi. Nəşriyyat qısa müddətdə elmi dairələrin etimadını qazanaraq dövrün ən görkəmli [[rus]] [[alim]]lərini, [[professor]]larını və ictimai xadimlərini əməkdaşlığa cəlb etməyi bacarmışdı. == Ən mühüm nəşrləri == Nəşriyyat fəaliyyəti dövründə bir çox sahəvi ensiklopediyalar, elmi biblioqrafiyalar və klassik ədəbiyyat məcmuları buraxsa da, onun dünya səviyyəli şöhrəti bir neçə nəhəng layihə ilə bağlıdır: === Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti === {{Əsas məqalə|Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti}} 1890–1907-ci illərdə işıq üzü görən bu fundamental ensiklopediya, Rusiyada elmi biliklərin sistemləşdirilməsində zirvə nöqtəsi hesab olunur. Ensiklopediya iki variantda — 41 əsas və 2 əlavə cilddə (ümumi 43 cild) və ya 82 yarımcild və 4 əlavə yarımcilddə (ümumi 86 cild) buraxılmışdır.<ref name="encyclopedia-history">{{Cite web |url=http://www.nlr.ru/res/inv/encycl/show_encycl.php?id=1-1 |title=Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary: History of Creation |publisher=National Library of Russia |access-date=2026-07-01 |language=ru}}</ref> Layihənin ilkin cildləri [[alman dili]]ndən birbaşa tərcümələrin üstünlük təşkil etməsinə görə tənqidə məruz qalsa da, professor İvan Andreyevskinin, daha sonra isə görkəmli kimyaçı [[Dmitri Mendeleyev]] və ədəbiyyatşünas Semyon Vengerovun redaktorluq heyətinə gəlişindən sonra ensiklopediya tamamilə elmi-orijinal xarakter qazanmışdır. Məqalələrin yazılmasında Vladimir Solovyov, [[Vasili Dokuçayev]], Klement Timiryazev kimi nəhəng alimlər iştirak etmişdir. === Yeni ensiklopedik lüğət === 1911-ci ildən etibarən nəşriyyat əvvəlki ensiklopediyanın materiallarını yeniləmək və daha yığcam, lakin müasir bir variant yaratmaq məqsədilə "Yeni ensiklopedik lüğət" ({{lang-ru|Новый энциклопедический словарь}}) layihəsinə başlamışdı. Planlaşdırılan 48 cilddən yalnız 29 cildi (1911–1916-cı illər arasında, "Отопление" sözünə qədər) çap olunmuşdu. [[Birinci Dünya müharibəsi]] və ardınca baş verən [[inqilab]]lar [[layihə]]nin başa çatdırılmasına imkan verməmişdi.<ref>{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Fate of Russian Encyclopedias in the Early 20th Century |publisher=Academic Press |year=1995 |pages=112–118 |language=en}}</ref> === Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası === {{Əsas məqalə|Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası}} 1908–1913-cü illərdə 16 cilddə nəşr olunmuş bu ensiklopediya, rus dilində [[yəhudişünaslıq]] (iudaika) [[elm]]inə, [[Yəhudilər|yəhudi]] [[xalq]]ının [[tarix]]inə və [[mədəniyyət]]inə həsr edilmiş ilk irihəcmli fundamental elmi məcmudur. Semyon Dubnov və Avraam Qarkavi kimi alimlərin iştirakı ilə ərsəyə gələn bu əsər bu gün də öz tarixi dəyərini hifz edib saxlayır. === Digər irihəcmli seriyalar === * **"Kiçik ensiklopedik lüğət"** ({{lang-ru|Малый энциклопедический словарь}}) — geniş kütlələr üçün nəzərdə tutulmuş və 2 cilddə (daha sonra 4 cilddə) buraxılmış yığcam sorğu kitabı. * **"Böyük yazıçılar kitabxanası"** ({{lang-ru|Библиотека великих писателей}}) — Semyon Vengerovun redaktorluğu ilə [[Uilyam Şekspir|Şekspir]], [[Fridrix Şiller|Şiller]], [[Corc Bayron|Bayron]], [[Aleksandr Puşkin|Puşkin]] və [[Molyer]]in elmi şərhlərlə zənginləşdirilmiş möhtəşəm akademik külliyyatları. == Fəaliyyətinin dayandırılması == 1917-ci il [[Oktyabr çevrilişi]]ndən sonra Rusiya İmperiyasının bütün şəxsi nəşriyyat strukturları kimi Brokhauz — Efron nəşriyyatı da ciddi təzyiqlərlə və milliləşdirmə təhlükəsi ilə üzləşmişdi. İlya Efron 1917-ci ildə vəfat etdikdən sonra müəssisə rəhbərliyində boşluqlar yaranmışdı. 1919-cu ildə [[nəşriyyat]] rəsmən sovet dövlətinin tabeliyinə keçmiş və müstəqil fəaliyyətinə son qoyulmuşdu. [[1920-ci illər]]in ortalarına qədər bəzi cildlərin və elmi ədəbiyyatların təkrar çapı "Brokhauz — Efron" markası altında həyata keçirilsə də, 1930-cu ildə dövlət nəşriyyat sisteminin tam mərkəzləşdirilməsi ([[Böyük Sovet Ensiklopediyası|BSE]] layihəsinin başlaması) ilə nəşriyyat tamamilə ləğv edilmişdi.<ref>{{Cite book |last=Dinstein |first=Simon |title=Soviet Censorship and the Liquidation of Private Publishing Houses (1918–1930) |publisher=Progress |year=1984 |pages=204–211 |language=en}}</ref> == Əhəmiyyəti == Brokhauz — Efron nəşriyyatı Rusiya elminin və kitab mədəniyyətinin qızıl dövrünü ifadə edir. [[Firma]]nın buraxdığı [[ensiklopediya]]lar və [[lüğət]]lər, elmi məlumatların bitərəf, obyektiv və fundamental şəkildə oxucuya çatdırılması baxımından bu gün də [[Postsovet ölkələri|postsovet məkanında]] və dünya yəhudişünaslığında ən nüfuzlu klassik istinad mənbələri hesab olunur. == Həmçinin bax == * [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]] * [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası]] * [[İlya Efron]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} 70wmnme80gryhliy40vpxpo8w9gjxua 8985253 8985252 2026-07-01T14:12:56Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985253 wikitext text/x-wiki {{Nəşriyyat}} '''Brokhauz — Efron nəşriyyatı səhmdar cəmiyyəti''' ({{lang-ru|Издательское общество Ф. А. Брокгауз — И. А. Ефрон}}) — [[Rusiya İmperiyası]]nda fəaliyyət göstərmiş, XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərinin ən böyük və nüfuzlu ensiklopedik nəşriyyatlardan biri. 1889-cu ildə [[Sankt-Peterburq]] şəhərində alman naşiri [[Fridrix Brokhauz|Fridrix Arnold Brokhauzun]] varisləri (leypsiqli "F. A. Brockhaus" firması) və rusiyalı mətbəə sahibi [[İlya Efron]]un şərikliyi ilə təsis edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Fursenko |first=A. A. |title=Monopolistic Capitalism in Russia at the Turn of the 20th Century |publisher=Nauka |year=1970 |pages=88–94 |language=ru}}</ref> == Yaradılma tarixi və strukturu == Nəşriyyatın yaradılmasında əsas məqsəd [[Rusiya]]da [[Avropa]] [[standart]]larına cavab verən fundamental və genişmiqyaslı elmi ensiklopediyanın buraxılması idi. [[Alman]] tərəfdaşlar nəşriyyata öz böyük ensiklopedik təcrübələrini, texnoloji metodlarını və məşhur "Brockhaus Konversations-Lexikon" ensiklopediyasının materiallarından istifadə hüququnu gətirmişdilər. İlya Efron isə layihənin Rusiyadakı maddi-texniki bazasını, yüksək keyfiyyətli mətbəə işlərini və maliyyə idarəçiliyini təmin etmişdi.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Russian Encyclopedias: General Encyclopedias. Bibliography and Historical Essay |publisher=State Public Library |year=1960 |pages=45–52 |language=ru}}</ref> İlkin mərhələdə firmanın rəhbərliyinə İlya Efronun özü ilə yanaşı, alman tərəfindən rəsmi nümayəndələr də daxil idi. Nəşriyyat qısa müddətdə elmi dairələrin etimadını qazanaraq dövrün ən görkəmli [[rus]] [[alim]]lərini, [[professor]]larını və ictimai xadimlərini əməkdaşlığa cəlb etməyi bacarmışdı. == Ən mühüm nəşrləri == Nəşriyyat fəaliyyəti dövründə bir çox sahəvi ensiklopediyalar, elmi biblioqrafiyalar və klassik ədəbiyyat məcmuları buraxsa da, onun dünya səviyyəli şöhrəti bir neçə nəhəng layihə ilə bağlıdır: === Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti === {{Əsas məqalə|Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti}} 1890–1907-ci illərdə işıq üzü görən bu fundamental ensiklopediya, Rusiyada elmi biliklərin sistemləşdirilməsində zirvə nöqtəsi hesab olunur. Ensiklopediya iki variantda — 41 əsas və 2 əlavə cilddə (ümumi 43 cild) və ya 82 yarımcild və 4 əlavə yarımcilddə (ümumi 86 cild) buraxılmışdır.<ref name="encyclopedia-history">{{Cite web |url=http://www.nlr.ru/res/inv/encycl/show_encycl.php?id=1-1 |title=Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary: History of Creation |publisher=National Library of Russia |access-date=2026-07-01 |language=ru}}</ref> Layihənin ilkin cildləri [[alman dili]]ndən birbaşa tərcümələrin üstünlük təşkil etməsinə görə tənqidə məruz qalsa da, professor İvan Andreyevskinin, daha sonra isə görkəmli kimyaçı [[Dmitri Mendeleyev]] və ədəbiyyatşünas Semyon Vengerovun redaktorluq heyətinə gəlişindən sonra ensiklopediya tamamilə elmi-orijinal xarakter qazanmışdır. Məqalələrin yazılmasında Vladimir Solovyov, [[Vasili Dokuçayev]], Klement Timiryazev kimi nəhəng alimlər iştirak etmişdir. === Yeni ensiklopedik lüğət === 1911-ci ildən etibarən nəşriyyat əvvəlki ensiklopediyanın materiallarını yeniləmək və daha yığcam, lakin müasir bir variant yaratmaq məqsədilə "Yeni ensiklopedik lüğət" ({{lang-ru|Новый энциклопедический словарь}}) layihəsinə başlamışdı. Planlaşdırılan 48 cilddən yalnız 29 cildi (1911–1916-cı illər arasında, "Отопление" sözünə qədər) çap olunmuşdu. [[Birinci Dünya müharibəsi]] və ardınca baş verən [[inqilab]]lar [[layihə]]nin başa çatdırılmasına imkan verməmişdi.<ref>{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Fate of Russian Encyclopedias in the Early 20th Century |publisher=Academic Press |year=1995 |pages=112–118 |language=en}}</ref> === Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası === {{Əsas məqalə|Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası}} 1908–1913-cü illərdə 16 cilddə nəşr olunmuş bu ensiklopediya, rus dilində [[yəhudişünaslıq]] (iudaika) [[elm]]inə, [[Yəhudilər|yəhudi]] [[xalq]]ının [[tarix]]inə və [[mədəniyyət]]inə həsr edilmiş ilk irihəcmli fundamental elmi məcmudur. Semyon Dubnov və Avraam Qarkavi kimi alimlərin iştirakı ilə ərsəyə gələn bu əsər bu gün də öz tarixi dəyərini hifz edib saxlayır. === Digər irihəcmli seriyalar === * **"Kiçik ensiklopedik lüğət"** ({{lang-ru|Малый энциклопедический словарь}}) — geniş kütlələr üçün nəzərdə tutulmuş və 2 cilddə (daha sonra 4 cilddə) buraxılmış yığcam sorğu kitabı. * **"Böyük yazıçılar kitabxanası"** ({{lang-ru|Библиотека великих писателей}}) — Semyon Vengerovun redaktorluğu ilə [[Uilyam Şekspir|Şekspir]], [[Fridrix Şiller|Şiller]], [[Corc Bayron|Bayron]], [[Aleksandr Puşkin|Puşkin]] və [[Molyer]]in elmi şərhlərlə zənginləşdirilmiş möhtəşəm akademik külliyyatları. == Fəaliyyətinin dayandırılması == 1917-ci il [[Oktyabr çevrilişi]]ndən sonra Rusiya İmperiyasının bütün şəxsi nəşriyyat strukturları kimi Brokhauz — Efron nəşriyyatı da ciddi təzyiqlərlə və milliləşdirmə təhlükəsi ilə üzləşmişdi. İlya Efron 1917-ci ildə vəfat etdikdən sonra müəssisə rəhbərliyində boşluqlar yaranmışdı. 1919-cu ildə [[nəşriyyat]] rəsmən sovet dövlətinin tabeliyinə keçmiş və müstəqil fəaliyyətinə son qoyulmuşdu. [[1920-ci illər]]in ortalarına qədər bəzi cildlərin və elmi ədəbiyyatların təkrar çapı "Brokhauz — Efron" markası altında həyata keçirilsə də, 1930-cu ildə dövlət nəşriyyat sisteminin tam mərkəzləşdirilməsi ([[Böyük Sovet Ensiklopediyası|BSE]] layihəsinin başlaması) ilə nəşriyyat tamamilə ləğv edilmişdi.<ref>{{Cite book |last=Dinstein |first=Simon |title=Soviet Censorship and the Liquidation of Private Publishing Houses (1918–1930) |publisher=Progress |year=1984 |pages=204–211 |language=en}}</ref> == Əhəmiyyəti == Brokhauz — Efron nəşriyyatı Rusiya elminin və kitab mədəniyyətinin qızıl dövrünü ifadə edir. [[Firma]]nın buraxdığı [[ensiklopediya]]lar və [[lüğət]]lər, elmi məlumatların bitərəf, obyektiv və fundamental şəkildə oxucuya çatdırılması baxımından bu gün də [[Postsovet ölkələri|postsovet məkanında]] və dünya yəhudişünaslığında ən nüfuzlu klassik istinad mənbələri hesab olunur. == Həmçinin bax == * [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]] * [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası]] * [[İlya Efron]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} qesqf35vvkcnp835u12h6sv5e94etb5 8985255 8985253 2026-07-01T14:13:13Z Həsən İmanov 162503 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +3 kateqoriya 8985255 wikitext text/x-wiki {{Nəşriyyat}} '''Brokhauz — Efron nəşriyyatı səhmdar cəmiyyəti''' ({{lang-ru|Издательское общество Ф. А. Брокгауз — И. А. Ефрон}}) — [[Rusiya İmperiyası]]nda fəaliyyət göstərmiş, XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərinin ən böyük və nüfuzlu ensiklopedik nəşriyyatlardan biri. 1889-cu ildə [[Sankt-Peterburq]] şəhərində alman naşiri [[Fridrix Brokhauz|Fridrix Arnold Brokhauzun]] varisləri (leypsiqli "F. A. Brockhaus" firması) və rusiyalı mətbəə sahibi [[İlya Efron]]un şərikliyi ilə təsis edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Fursenko |first=A. A. |title=Monopolistic Capitalism in Russia at the Turn of the 20th Century |publisher=Nauka |year=1970 |pages=88–94 |language=ru}}</ref> == Yaradılma tarixi və strukturu == Nəşriyyatın yaradılmasında əsas məqsəd [[Rusiya]]da [[Avropa]] [[standart]]larına cavab verən fundamental və genişmiqyaslı elmi ensiklopediyanın buraxılması idi. [[Alman]] tərəfdaşlar nəşriyyata öz böyük ensiklopedik təcrübələrini, texnoloji metodlarını və məşhur "Brockhaus Konversations-Lexikon" ensiklopediyasının materiallarından istifadə hüququnu gətirmişdilər. İlya Efron isə layihənin Rusiyadakı maddi-texniki bazasını, yüksək keyfiyyətli mətbəə işlərini və maliyyə idarəçiliyini təmin etmişdi.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Russian Encyclopedias: General Encyclopedias. Bibliography and Historical Essay |publisher=State Public Library |year=1960 |pages=45–52 |language=ru}}</ref> İlkin mərhələdə firmanın rəhbərliyinə İlya Efronun özü ilə yanaşı, alman tərəfindən rəsmi nümayəndələr də daxil idi. Nəşriyyat qısa müddətdə elmi dairələrin etimadını qazanaraq dövrün ən görkəmli [[rus]] [[alim]]lərini, [[professor]]larını və ictimai xadimlərini əməkdaşlığa cəlb etməyi bacarmışdı. == Ən mühüm nəşrləri == Nəşriyyat fəaliyyəti dövründə bir çox sahəvi ensiklopediyalar, elmi biblioqrafiyalar və klassik ədəbiyyat məcmuları buraxsa da, onun dünya səviyyəli şöhrəti bir neçə nəhəng layihə ilə bağlıdır: === Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti === {{Əsas məqalə|Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti}} 1890–1907-ci illərdə işıq üzü görən bu fundamental ensiklopediya, Rusiyada elmi biliklərin sistemləşdirilməsində zirvə nöqtəsi hesab olunur. Ensiklopediya iki variantda — 41 əsas və 2 əlavə cilddə (ümumi 43 cild) və ya 82 yarımcild və 4 əlavə yarımcilddə (ümumi 86 cild) buraxılmışdır.<ref name="encyclopedia-history">{{Cite web |url=http://www.nlr.ru/res/inv/encycl/show_encycl.php?id=1-1 |title=Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary: History of Creation |publisher=National Library of Russia |access-date=2026-07-01 |language=ru}}</ref> Layihənin ilkin cildləri [[alman dili]]ndən birbaşa tərcümələrin üstünlük təşkil etməsinə görə tənqidə məruz qalsa da, professor İvan Andreyevskinin, daha sonra isə görkəmli kimyaçı [[Dmitri Mendeleyev]] və ədəbiyyatşünas Semyon Vengerovun redaktorluq heyətinə gəlişindən sonra ensiklopediya tamamilə elmi-orijinal xarakter qazanmışdır. Məqalələrin yazılmasında Vladimir Solovyov, [[Vasili Dokuçayev]], Klement Timiryazev kimi nəhəng alimlər iştirak etmişdir. === Yeni ensiklopedik lüğət === 1911-ci ildən etibarən nəşriyyat əvvəlki ensiklopediyanın materiallarını yeniləmək və daha yığcam, lakin müasir bir variant yaratmaq məqsədilə "Yeni ensiklopedik lüğət" ({{lang-ru|Новый энциклопедический словарь}}) layihəsinə başlamışdı. Planlaşdırılan 48 cilddən yalnız 29 cildi (1911–1916-cı illər arasında, "Отопление" sözünə qədər) çap olunmuşdu. [[Birinci Dünya müharibəsi]] və ardınca baş verən [[inqilab]]lar [[layihə]]nin başa çatdırılmasına imkan verməmişdi.<ref>{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Fate of Russian Encyclopedias in the Early 20th Century |publisher=Academic Press |year=1995 |pages=112–118 |language=en}}</ref> === Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası === {{Əsas məqalə|Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası}} 1908–1913-cü illərdə 16 cilddə nəşr olunmuş bu ensiklopediya, rus dilində [[yəhudişünaslıq]] (iudaika) [[elm]]inə, [[Yəhudilər|yəhudi]] [[xalq]]ının [[tarix]]inə və [[mədəniyyət]]inə həsr edilmiş ilk irihəcmli fundamental elmi məcmudur. Semyon Dubnov və Avraam Qarkavi kimi alimlərin iştirakı ilə ərsəyə gələn bu əsər bu gün də öz tarixi dəyərini hifz edib saxlayır. === Digər irihəcmli seriyalar === * **"Kiçik ensiklopedik lüğət"** ({{lang-ru|Малый энциклопедический словарь}}) — geniş kütlələr üçün nəzərdə tutulmuş və 2 cilddə (daha sonra 4 cilddə) buraxılmış yığcam sorğu kitabı. * **"Böyük yazıçılar kitabxanası"** ({{lang-ru|Библиотека великих писателей}}) — Semyon Vengerovun redaktorluğu ilə [[Uilyam Şekspir|Şekspir]], [[Fridrix Şiller|Şiller]], [[Corc Bayron|Bayron]], [[Aleksandr Puşkin|Puşkin]] və [[Molyer]]in elmi şərhlərlə zənginləşdirilmiş möhtəşəm akademik külliyyatları. == Fəaliyyətinin dayandırılması == 1917-ci il [[Oktyabr çevrilişi]]ndən sonra Rusiya İmperiyasının bütün şəxsi nəşriyyat strukturları kimi Brokhauz — Efron nəşriyyatı da ciddi təzyiqlərlə və milliləşdirmə təhlükəsi ilə üzləşmişdi. İlya Efron 1917-ci ildə vəfat etdikdən sonra müəssisə rəhbərliyində boşluqlar yaranmışdı. 1919-cu ildə [[nəşriyyat]] rəsmən sovet dövlətinin tabeliyinə keçmiş və müstəqil fəaliyyətinə son qoyulmuşdu. [[1920-ci illər]]in ortalarına qədər bəzi cildlərin və elmi ədəbiyyatların təkrar çapı "Brokhauz — Efron" markası altında həyata keçirilsə də, 1930-cu ildə dövlət nəşriyyat sisteminin tam mərkəzləşdirilməsi ([[Böyük Sovet Ensiklopediyası|BSE]] layihəsinin başlaması) ilə nəşriyyat tamamilə ləğv edilmişdi.<ref>{{Cite book |last=Dinstein |first=Simon |title=Soviet Censorship and the Liquidation of Private Publishing Houses (1918–1930) |publisher=Progress |year=1984 |pages=204–211 |language=en}}</ref> == Əhəmiyyəti == Brokhauz — Efron nəşriyyatı Rusiya elminin və kitab mədəniyyətinin qızıl dövrünü ifadə edir. [[Firma]]nın buraxdığı [[ensiklopediya]]lar və [[lüğət]]lər, elmi məlumatların bitərəf, obyektiv və fundamental şəkildə oxucuya çatdırılması baxımından bu gün də [[Postsovet ölkələri|postsovet məkanında]] və dünya yəhudişünaslığında ən nüfuzlu klassik istinad mənbələri hesab olunur. == Həmçinin bax == * [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]] * [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası]] * [[İlya Efron]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:1889-cu ildə yaranan şirkətlər]] [[Kateqoriya:Elmi ədəbiyyat nəşriyyatları]] [[Kateqoriya:SSRİ nəşriyyatları]] p4ail9wahkyig3m77zr4ivbfi1qrvsk 8985257 8985255 2026-07-01T14:15:17Z Həsən İmanov 162503 /* İstinadlar */ 8985257 wikitext text/x-wiki {{Nəşriyyat}} '''Brokhauz — Efron nəşriyyatı səhmdar cəmiyyəti''' ({{lang-ru|Издательское общество Ф. А. Брокгауз — И. А. Ефрон}}) — [[Rusiya İmperiyası]]nda fəaliyyət göstərmiş, XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərinin ən böyük və nüfuzlu ensiklopedik nəşriyyatlardan biri. 1889-cu ildə [[Sankt-Peterburq]] şəhərində alman naşiri [[Fridrix Brokhauz|Fridrix Arnold Brokhauzun]] varisləri (leypsiqli "F. A. Brockhaus" firması) və rusiyalı mətbəə sahibi [[İlya Efron]]un şərikliyi ilə təsis edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Fursenko |first=A. A. |title=Monopolistic Capitalism in Russia at the Turn of the 20th Century |publisher=Nauka |year=1970 |pages=88–94 |language=ru}}</ref> == Yaradılma tarixi və strukturu == Nəşriyyatın yaradılmasında əsas məqsəd [[Rusiya]]da [[Avropa]] [[standart]]larına cavab verən fundamental və genişmiqyaslı elmi ensiklopediyanın buraxılması idi. [[Alman]] tərəfdaşlar nəşriyyata öz böyük ensiklopedik təcrübələrini, texnoloji metodlarını və məşhur "Brockhaus Konversations-Lexikon" ensiklopediyasının materiallarından istifadə hüququnu gətirmişdilər. İlya Efron isə layihənin Rusiyadakı maddi-texniki bazasını, yüksək keyfiyyətli mətbəə işlərini və maliyyə idarəçiliyini təmin etmişdi.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Russian Encyclopedias: General Encyclopedias. Bibliography and Historical Essay |publisher=State Public Library |year=1960 |pages=45–52 |language=ru}}</ref> İlkin mərhələdə firmanın rəhbərliyinə İlya Efronun özü ilə yanaşı, alman tərəfindən rəsmi nümayəndələr də daxil idi. Nəşriyyat qısa müddətdə elmi dairələrin etimadını qazanaraq dövrün ən görkəmli [[rus]] [[alim]]lərini, [[professor]]larını və ictimai xadimlərini əməkdaşlığa cəlb etməyi bacarmışdı. == Ən mühüm nəşrləri == Nəşriyyat fəaliyyəti dövründə bir çox sahəvi ensiklopediyalar, elmi biblioqrafiyalar və klassik ədəbiyyat məcmuları buraxsa da, onun dünya səviyyəli şöhrəti bir neçə nəhəng layihə ilə bağlıdır: === Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti === {{Əsas məqalə|Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti}} 1890–1907-ci illərdə işıq üzü görən bu fundamental ensiklopediya, Rusiyada elmi biliklərin sistemləşdirilməsində zirvə nöqtəsi hesab olunur. Ensiklopediya iki variantda — 41 əsas və 2 əlavə cilddə (ümumi 43 cild) və ya 82 yarımcild və 4 əlavə yarımcilddə (ümumi 86 cild) buraxılmışdır.<ref name="encyclopedia-history">{{Cite web |url=http://www.nlr.ru/res/inv/encycl/show_encycl.php?id=1-1 |title=Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary: History of Creation |publisher=National Library of Russia |access-date=2026-07-01 |language=ru}}</ref> Layihənin ilkin cildləri [[alman dili]]ndən birbaşa tərcümələrin üstünlük təşkil etməsinə görə tənqidə məruz qalsa da, professor İvan Andreyevskinin, daha sonra isə görkəmli kimyaçı [[Dmitri Mendeleyev]] və ədəbiyyatşünas Semyon Vengerovun redaktorluq heyətinə gəlişindən sonra ensiklopediya tamamilə elmi-orijinal xarakter qazanmışdır. Məqalələrin yazılmasında Vladimir Solovyov, [[Vasili Dokuçayev]], Klement Timiryazev kimi nəhəng alimlər iştirak etmişdir. === Yeni ensiklopedik lüğət === 1911-ci ildən etibarən nəşriyyat əvvəlki ensiklopediyanın materiallarını yeniləmək və daha yığcam, lakin müasir bir variant yaratmaq məqsədilə "Yeni ensiklopedik lüğət" ({{lang-ru|Новый энциклопедический словарь}}) layihəsinə başlamışdı. Planlaşdırılan 48 cilddən yalnız 29 cildi (1911–1916-cı illər arasında, "Отопление" sözünə qədər) çap olunmuşdu. [[Birinci Dünya müharibəsi]] və ardınca baş verən [[inqilab]]lar [[layihə]]nin başa çatdırılmasına imkan verməmişdi.<ref>{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Fate of Russian Encyclopedias in the Early 20th Century |publisher=Academic Press |year=1995 |pages=112–118 |language=en}}</ref> === Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası === {{Əsas məqalə|Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası}} 1908–1913-cü illərdə 16 cilddə nəşr olunmuş bu ensiklopediya, rus dilində [[yəhudişünaslıq]] (iudaika) [[elm]]inə, [[Yəhudilər|yəhudi]] [[xalq]]ının [[tarix]]inə və [[mədəniyyət]]inə həsr edilmiş ilk irihəcmli fundamental elmi məcmudur. Semyon Dubnov və Avraam Qarkavi kimi alimlərin iştirakı ilə ərsəyə gələn bu əsər bu gün də öz tarixi dəyərini hifz edib saxlayır. === Digər irihəcmli seriyalar === * **"Kiçik ensiklopedik lüğət"** ({{lang-ru|Малый энциклопедический словарь}}) — geniş kütlələr üçün nəzərdə tutulmuş və 2 cilddə (daha sonra 4 cilddə) buraxılmış yığcam sorğu kitabı. * **"Böyük yazıçılar kitabxanası"** ({{lang-ru|Библиотека великих писателей}}) — Semyon Vengerovun redaktorluğu ilə [[Uilyam Şekspir|Şekspir]], [[Fridrix Şiller|Şiller]], [[Corc Bayron|Bayron]], [[Aleksandr Puşkin|Puşkin]] və [[Molyer]]in elmi şərhlərlə zənginləşdirilmiş möhtəşəm akademik külliyyatları. == Fəaliyyətinin dayandırılması == 1917-ci il [[Oktyabr çevrilişi]]ndən sonra Rusiya İmperiyasının bütün şəxsi nəşriyyat strukturları kimi Brokhauz — Efron nəşriyyatı da ciddi təzyiqlərlə və milliləşdirmə təhlükəsi ilə üzləşmişdi. İlya Efron 1917-ci ildə vəfat etdikdən sonra müəssisə rəhbərliyində boşluqlar yaranmışdı. 1919-cu ildə [[nəşriyyat]] rəsmən sovet dövlətinin tabeliyinə keçmiş və müstəqil fəaliyyətinə son qoyulmuşdu. [[1920-ci illər]]in ortalarına qədər bəzi cildlərin və elmi ədəbiyyatların təkrar çapı "Brokhauz — Efron" markası altında həyata keçirilsə də, 1930-cu ildə dövlət nəşriyyat sisteminin tam mərkəzləşdirilməsi ([[Böyük Sovet Ensiklopediyası|BSE]] layihəsinin başlaması) ilə nəşriyyat tamamilə ləğv edilmişdi.<ref>{{Cite book |last=Dinstein |first=Simon |title=Soviet Censorship and the Liquidation of Private Publishing Houses (1918–1930) |publisher=Progress |year=1984 |pages=204–211 |language=en}}</ref> == Əhəmiyyəti == Brokhauz — Efron nəşriyyatı Rusiya elminin və kitab mədəniyyətinin qızıl dövrünü ifadə edir. [[Firma]]nın buraxdığı [[ensiklopediya]]lar və [[lüğət]]lər, elmi məlumatların bitərəf, obyektiv və fundamental şəkildə oxucuya çatdırılması baxımından bu gün də [[Postsovet ölkələri|postsovet məkanında]] və dünya yəhudişünaslığında ən nüfuzlu klassik istinad mənbələri hesab olunur. == Həmçinin bax == * [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]] * [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası]] * [[İlya Efron]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat siyahısı == * {{ВТ-БСЭ|Брокгауз-Ефрон|том=VII|столбцы= 571—572}} * {{книга |автор = Виноградова Л. А. |часть = Лекция 8. Крупнейшие русские книгоиздательские и книготорговые фирмы |ссылка часть = http://www.hi-edu.ru/e-books/xbook019/01/part-009.htm#i327 |заглавие =История книжного дела в России (988-1917) |язык = ru |ответственный = под ред. Говорова А. А. |место = {{М.}} |издательство = Изд-во МПИ |год = 1991 |isbn = 5-7043-0557-1 |ref = Виноградова }} [[Kateqoriya:1889-cu ildə yaranan şirkətlər]] [[Kateqoriya:Elmi ədəbiyyat nəşriyyatları]] [[Kateqoriya:SSRİ nəşriyyatları]] 7mha8zsrh0c8jbjl27qh2isx43v1yvb 8985259 8985257 2026-07-01T14:16:15Z Həsən İmanov 162503 8985259 wikitext text/x-wiki {{Nəşriyyat}} '''Brokhauz — Efron nəşriyyatı səhmdar cəmiyyəti''' ({{lang-ru|Издательское общество Ф. А. Брокгауз — И. А. Ефрон}}) — [[Rusiya İmperiyası]]nda fəaliyyət göstərmiş, XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərinin ən böyük və nüfuzlu ensiklopedik nəşriyyatlardan biri. 1889-cu ildə [[Sankt-Peterburq]] şəhərində alman naşiri [[Fridrix Brokhauz|Fridrix Arnold Brokhauzun]] varisləri (leypsiqli "F. A. Brockhaus" firması) və rusiyalı mətbəə sahibi [[İlya Efron]]un şərikliyi ilə təsis edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Fursenko |first=A. A. |title=Monopolistic Capitalism in Russia at the Turn of the 20th Century |publisher=Nauka |year=1970 |pages=88–94 |language=ru}}</ref> == Yaradılma tarixi və strukturu == Nəşriyyatın yaradılmasında əsas məqsəd [[Rusiya]]da [[Avropa]] [[standart]]larına cavab verən fundamental və genişmiqyaslı elmi ensiklopediyanın buraxılması idi. [[Alman]] tərəfdaşlar nəşriyyata öz böyük ensiklopedik təcrübələrini, texnoloji metodlarını və məşhur "Brockhaus Konversations-Lexikon" ensiklopediyasının materiallarından istifadə hüququnu gətirmişdilər. İlya Efron isə layihənin Rusiyadakı maddi-texniki bazasını, yüksək keyfiyyətli mətbəə işlərini və maliyyə idarəçiliyini təmin etmişdi.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Russian Encyclopedias: General Encyclopedias. Bibliography and Historical Essay |publisher=State Public Library |year=1960 |pages=45–52 |language=ru}}</ref> İlkin mərhələdə firmanın rəhbərliyinə İlya Efronun özü ilə yanaşı, alman tərəfindən rəsmi nümayəndələr də daxil idi. Nəşriyyat qısa müddətdə elmi dairələrin etimadını qazanaraq dövrün ən görkəmli [[rus]] [[alim]]lərini, [[professor]]larını və ictimai xadimlərini əməkdaşlığa cəlb etməyi bacarmışdı. == Ən mühüm nəşrləri == Nəşriyyat fəaliyyəti dövründə bir çox sahəvi ensiklopediyalar, elmi biblioqrafiyalar və klassik ədəbiyyat məcmuları buraxsa da, onun dünya səviyyəli şöhrəti bir neçə nəhəng layihə ilə bağlıdır: === Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti === {{Əsas məqalə|Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti}} 1890–1907-ci illərdə işıq üzü görən bu fundamental ensiklopediya, Rusiyada elmi biliklərin sistemləşdirilməsində zirvə nöqtəsi hesab olunur. Ensiklopediya iki variantda — 41 əsas və 2 əlavə cilddə (ümumi 43 cild) və ya 82 yarımcild və 4 əlavə yarımcilddə (ümumi 86 cild) buraxılmışdır.<ref name="encyclopedia-history">{{Cite web |url=http://www.nlr.ru/res/inv/encycl/show_encycl.php?id=1-1 |title=Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary: History of Creation |publisher=National Library of Russia |access-date=2026-07-01 |language=ru}}</ref> Layihənin ilkin cildləri [[alman dili]]ndən birbaşa tərcümələrin üstünlük təşkil etməsinə görə tənqidə məruz qalsa da, professor İvan Andreyevskinin, daha sonra isə görkəmli kimyaçı [[Dmitri Mendeleyev]] və ədəbiyyatşünas Semyon Vengerovun redaktorluq heyətinə gəlişindən sonra ensiklopediya tamamilə elmi-orijinal xarakter qazanmışdır. Məqalələrin yazılmasında Vladimir Solovyov, [[Vasili Dokuçayev]], Klement Timiryazev kimi nəhəng alimlər iştirak etmişdir. === Yeni ensiklopedik lüğət === 1911-ci ildən etibarən nəşriyyat əvvəlki ensiklopediyanın materiallarını yeniləmək və daha yığcam, lakin müasir bir variant yaratmaq məqsədilə "Yeni ensiklopedik lüğət" ({{lang-ru|Новый энциклопедический словарь}}) layihəsinə başlamışdı. Planlaşdırılan 48 cilddən yalnız 29 cildi (1911–1916-cı illər arasında, "Отопление" sözünə qədər) çap olunmuşdu. [[Birinci Dünya müharibəsi]] və ardınca baş verən [[inqilab]]lar [[layihə]]nin başa çatdırılmasına imkan verməmişdi.<ref>{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Fate of Russian Encyclopedias in the Early 20th Century |publisher=Academic Press |year=1995 |pages=112–118 |language=en}}</ref> === Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası === {{Əsas məqalə|Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası}} 1908–1913-cü illərdə 16 cilddə nəşr olunmuş bu ensiklopediya, rus dilində [[yəhudişünaslıq]] (iudaika) [[elm]]inə, [[Yəhudilər|yəhudi]] [[xalq]]ının [[tarix]]inə və [[mədəniyyət]]inə həsr edilmiş ilk irihəcmli fundamental elmi məcmudur. Semyon Dubnov və Avraam Qarkavi kimi alimlərin iştirakı ilə ərsəyə gələn bu əsər bu gün də öz tarixi dəyərini hifz edib saxlayır. === Digər irihəcmli seriyalar === * **"Kiçik ensiklopedik lüğət"** ({{lang-ru|Малый энциклопедический словарь}}) — geniş kütlələr üçün nəzərdə tutulmuş və 2 cilddə (daha sonra 4 cilddə) buraxılmış yığcam sorğu kitabı. * **"Böyük yazıçılar kitabxanası"** ({{lang-ru|Библиотека великих писателей}}) — Semyon Vengerovun redaktorluğu ilə [[Uilyam Şekspir|Şekspir]], [[Fridrix Şiller|Şiller]], [[Corc Bayron|Bayron]], [[Aleksandr Puşkin|Puşkin]] və [[Molyer]]in elmi şərhlərlə zənginləşdirilmiş möhtəşəm akademik külliyyatları. == Fəaliyyətinin dayandırılması == 1917-ci il [[Oktyabr çevrilişi]]ndən sonra Rusiya İmperiyasının bütün şəxsi nəşriyyat strukturları kimi Brokhauz — Efron nəşriyyatı da ciddi təzyiqlərlə və milliləşdirmə təhlükəsi ilə üzləşmişdi. İlya Efron 1917-ci ildə vəfat etdikdən sonra müəssisə rəhbərliyində boşluqlar yaranmışdı. 1919-cu ildə [[nəşriyyat]] rəsmən sovet dövlətinin tabeliyinə keçmiş və müstəqil fəaliyyətinə son qoyulmuşdu. [[1920-ci illər]]in ortalarına qədər bəzi cildlərin və elmi ədəbiyyatların təkrar çapı "Brokhauz — Efron" markası altında həyata keçirilsə də, 1930-cu ildə dövlət nəşriyyat sisteminin tam mərkəzləşdirilməsi ([[Böyük Sovet Ensiklopediyası|BSE]] layihəsinin başlaması) ilə nəşriyyat tamamilə ləğv edilmişdi.<ref>{{Cite book |last=Dinstein |first=Simon |title=Soviet Censorship and the Liquidation of Private Publishing Houses (1918–1930) |publisher=Progress |year=1984 |pages=204–211 |language=en}}</ref> == Əhəmiyyəti == Brokhauz — Efron nəşriyyatı Rusiya elminin və kitab mədəniyyətinin qızıl dövrünü ifadə edir. [[Firma]]nın buraxdığı [[ensiklopediya]]lar və [[lüğət]]lər, elmi məlumatların bitərəf, obyektiv və fundamental şəkildə oxucuya çatdırılması baxımından bu gün də [[Postsovet ölkələri|postsovet məkanında]] və dünya yəhudişünaslığında ən nüfuzlu klassik istinad mənbələri hesab olunur. == Həmçinin bax == * [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]] * [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası]] * [[İlya Efron]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat siyahısı == * {{ВТ-БСЭ|Брокгауз-Ефрон|том=VII|столбцы= 571—572}} * {{книга |автор = Виноградова Л. А. |часть = Лекция 8. Крупнейшие русские книгоиздательские и книготорговые фирмы |ссылка часть = http://www.hi-edu.ru/e-books/xbook019/01/part-009.htm#i327 |заглавие =История книжного дела в России (988-1917) |язык = ru |ответственный = под ред. Говорова А. А. |место = {{М.}} |издательство = Изд-во МПИ |год = 1991 |isbn = 5-7043-0557-1 |ref = Виноградова }} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:1889-cu ildə yaranan şirkətlər]] [[Kateqoriya:Elmi ədəbiyyat nəşriyyatları]] [[Kateqoriya:SSRİ nəşriyyatları]] l08gcyzpkj2bysumzm75djz65rva377 8985260 8985259 2026-07-01T14:16:25Z Həsən İmanov 162503 8985260 wikitext text/x-wiki {{Nəşriyyat}} '''Brokhauz — Efron nəşriyyatı səhmdar cəmiyyəti''' ({{lang-ru|Издательское общество Ф. А. Брокгауз — И. А. Ефрон}}) — [[Rusiya İmperiyası]]nda fəaliyyət göstərmiş, XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərinin ən böyük və nüfuzlu ensiklopedik nəşriyyatlardan biri. 1889-cu ildə [[Sankt-Peterburq]] şəhərində alman naşiri [[Fridrix Brokhauz|Fridrix Arnold Brokhauzun]] varisləri (leypsiqli "F. A. Brockhaus" firması) və rusiyalı mətbəə sahibi [[İlya Efron]]un şərikliyi ilə təsis edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Fursenko |first=A. A. |title=Monopolistic Capitalism in Russia at the Turn of the 20th Century |publisher=Nauka |year=1970 |pages=88–94 |language=ru}}</ref> == Yaradılma tarixi və strukturu == Nəşriyyatın yaradılmasında əsas məqsəd [[Rusiya]]da [[Avropa]] [[standart]]larına cavab verən fundamental və genişmiqyaslı elmi ensiklopediyanın buraxılması idi. [[Alman]] tərəfdaşlar nəşriyyata öz böyük ensiklopedik təcrübələrini, texnoloji metodlarını və məşhur "Brockhaus Konversations-Lexikon" ensiklopediyasının materiallarından istifadə hüququnu gətirmişdilər. İlya Efron isə layihənin Rusiyadakı maddi-texniki bazasını, yüksək keyfiyyətli mətbəə işlərini və maliyyə idarəçiliyini təmin etmişdi.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Russian Encyclopedias: General Encyclopedias. Bibliography and Historical Essay |publisher=State Public Library |year=1960 |pages=45–52 |language=ru}}</ref> İlkin mərhələdə firmanın rəhbərliyinə İlya Efronun özü ilə yanaşı, alman tərəfindən rəsmi nümayəndələr də daxil idi. Nəşriyyat qısa müddətdə elmi dairələrin etimadını qazanaraq dövrün ən görkəmli [[rus]] [[alim]]lərini, [[professor]]larını və ictimai xadimlərini əməkdaşlığa cəlb etməyi bacarmışdı. == Ən mühüm nəşrləri == Nəşriyyat fəaliyyəti dövründə bir çox sahəvi ensiklopediyalar, elmi biblioqrafiyalar və klassik ədəbiyyat məcmuları buraxsa da, onun dünya səviyyəli şöhrəti bir neçə nəhəng layihə ilə bağlıdır: === Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti === {{Əsas məqalə|Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti}} 1890–1907-ci illərdə işıq üzü görən bu fundamental ensiklopediya, Rusiyada elmi biliklərin sistemləşdirilməsində zirvə nöqtəsi hesab olunur. Ensiklopediya iki variantda — 41 əsas və 2 əlavə cilddə (ümumi 43 cild) və ya 82 yarımcild və 4 əlavə yarımcilddə (ümumi 86 cild) buraxılmışdır.<ref name="encyclopedia-history">{{Cite web |url=http://www.nlr.ru/res/inv/encycl/show_encycl.php?id=1-1 |title=Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary: History of Creation |publisher=National Library of Russia |access-date=2026-07-01 |language=ru}}</ref> Layihənin ilkin cildləri [[alman dili]]ndən birbaşa tərcümələrin üstünlük təşkil etməsinə görə tənqidə məruz qalsa da, professor İvan Andreyevskinin, daha sonra isə görkəmli kimyaçı [[Dmitri Mendeleyev]] və ədəbiyyatşünas Semyon Vengerovun redaktorluq heyətinə gəlişindən sonra ensiklopediya tamamilə elmi-orijinal xarakter qazanmışdır. Məqalələrin yazılmasında Vladimir Solovyov, [[Vasili Dokuçayev]], Klement Timiryazev kimi nəhəng alimlər iştirak etmişdir. === Yeni ensiklopedik lüğət === 1911-ci ildən etibarən nəşriyyat əvvəlki ensiklopediyanın materiallarını yeniləmək və daha yığcam, lakin müasir bir variant yaratmaq məqsədilə "Yeni ensiklopedik lüğət" ({{lang-ru|Новый энциклопедический словарь}}) layihəsinə başlamışdı. Planlaşdırılan 48 cilddən yalnız 29 cildi (1911–1916-cı illər arasında, "Отопление" sözünə qədər) çap olunmuşdu. [[Birinci Dünya müharibəsi]] və ardınca baş verən [[inqilab]]lar [[layihə]]nin başa çatdırılmasına imkan verməmişdi.<ref>{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Fate of Russian Encyclopedias in the Early 20th Century |publisher=Academic Press |year=1995 |pages=112–118 |language=en}}</ref> === Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası === {{Əsas məqalə|Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası}} 1908–1913-cü illərdə 16 cilddə nəşr olunmuş bu ensiklopediya, rus dilində [[yəhudişünaslıq]] (iudaika) [[elm]]inə, [[Yəhudilər|yəhudi]] [[xalq]]ının [[tarix]]inə və [[mədəniyyət]]inə həsr edilmiş ilk irihəcmli fundamental elmi məcmudur. Semyon Dubnov və Avraam Qarkavi kimi alimlərin iştirakı ilə ərsəyə gələn bu əsər bu gün də öz tarixi dəyərini hifz edib saxlayır. === Digər irihəcmli seriyalar === * **"Kiçik ensiklopedik lüğət"** ({{lang-ru|Малый энциклопедический словарь}}) — geniş kütlələr üçün nəzərdə tutulmuş və 2 cilddə (daha sonra 4 cilddə) buraxılmış yığcam sorğu kitabı. * **"Böyük yazıçılar kitabxanası"** ({{lang-ru|Библиотека великих писателей}}) — Semyon Vengerovun redaktorluğu ilə [[Uilyam Şekspir|Şekspir]], [[Fridrix Şiller|Şiller]], [[Corc Bayron|Bayron]], [[Aleksandr Puşkin|Puşkin]] və [[Molyer]]in elmi şərhlərlə zənginləşdirilmiş möhtəşəm akademik külliyyatları. == Fəaliyyətinin dayandırılması == 1917-ci il [[Oktyabr çevrilişi]]ndən sonra Rusiya İmperiyasının bütün şəxsi nəşriyyat strukturları kimi Brokhauz — Efron nəşriyyatı da ciddi təzyiqlərlə və milliləşdirmə təhlükəsi ilə üzləşmişdi. İlya Efron 1917-ci ildə vəfat etdikdən sonra müəssisə rəhbərliyində boşluqlar yaranmışdı. 1919-cu ildə [[nəşriyyat]] rəsmən sovet dövlətinin tabeliyinə keçmiş və müstəqil fəaliyyətinə son qoyulmuşdu. [[1920-ci illər]]in ortalarına qədər bəzi cildlərin və elmi ədəbiyyatların təkrar çapı "Brokhauz — Efron" markası altında həyata keçirilsə də, 1930-cu ildə dövlət nəşriyyat sisteminin tam mərkəzləşdirilməsi ([[Böyük Sovet Ensiklopediyası|BSE]] layihəsinin başlaması) ilə nəşriyyat tamamilə ləğv edilmişdi.<ref>{{Cite book |last=Dinstein |first=Simon |title=Soviet Censorship and the Liquidation of Private Publishing Houses (1918–1930) |publisher=Progress |year=1984 |pages=204–211 |language=en}}</ref> == Əhəmiyyəti == Brokhauz — Efron nəşriyyatı Rusiya elminin və kitab mədəniyyətinin qızıl dövrünü ifadə edir. [[Firma]]nın buraxdığı [[ensiklopediya]]lar və [[lüğət]]lər, elmi məlumatların bitərəf, obyektiv və fundamental şəkildə oxucuya çatdırılması baxımından bu gün də [[Postsovet ölkələri|postsovet məkanında]] və dünya yəhudişünaslığında ən nüfuzlu klassik istinad mənbələri hesab olunur. == Həmçinin bax == * [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]] * [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası]] * [[İlya Efron]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat siyahısı == * {{ВТ-БСЭ|Брокгауз-Ефрон|том=VII|столбцы= 571—572}} * {{книга |автор = Виноградова Л. А. |часть = Лекция 8. Крупнейшие русские книгоиздательские и книготорговые фирмы |ссылка часть = http://www.hi-edu.ru/e-books/xbook019/01/part-009.htm#i327 |заглавие =История книжного дела в России (988-1917) |язык = ru |ответственный = под ред. Говорова А. А. |место = {{М.}} |издательство = Изд-во МПИ |год = 1991 |isbn = 5-7043-0557-1 |ref = Виноградова }} == Xarici keçidlər == * [http://obook.ru/24__издательство-брокгауза-и-ефрона Список товаров по издателям: «Издательство Брокгауза и Ефрона»] {{Wayback|url=http://obook.ru/24__%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0-%D0%B8-%D0%B5%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0 |date=20141223100736 }} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:1889-cu ildə yaranan şirkətlər]] [[Kateqoriya:Elmi ədəbiyyat nəşriyyatları]] [[Kateqoriya:SSRİ nəşriyyatları]] hhmuhjy7l8dg8z2chbrn97c5rczuoqc 8985261 8985260 2026-07-01T14:17:33Z Həsən İmanov 162503 [[Kateqoriya:Ensiklopediya nəşriyyatları]] əlavə olundu 8985261 wikitext text/x-wiki {{Nəşriyyat}} '''Brokhauz — Efron nəşriyyatı səhmdar cəmiyyəti''' ({{lang-ru|Издательское общество Ф. А. Брокгауз — И. А. Ефрон}}) — [[Rusiya İmperiyası]]nda fəaliyyət göstərmiş, XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərinin ən böyük və nüfuzlu ensiklopedik nəşriyyatlardan biri. 1889-cu ildə [[Sankt-Peterburq]] şəhərində alman naşiri [[Fridrix Brokhauz|Fridrix Arnold Brokhauzun]] varisləri (leypsiqli "F. A. Brockhaus" firması) və rusiyalı mətbəə sahibi [[İlya Efron]]un şərikliyi ilə təsis edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Fursenko |first=A. A. |title=Monopolistic Capitalism in Russia at the Turn of the 20th Century |publisher=Nauka |year=1970 |pages=88–94 |language=ru}}</ref> == Yaradılma tarixi və strukturu == Nəşriyyatın yaradılmasında əsas məqsəd [[Rusiya]]da [[Avropa]] [[standart]]larına cavab verən fundamental və genişmiqyaslı elmi ensiklopediyanın buraxılması idi. [[Alman]] tərəfdaşlar nəşriyyata öz böyük ensiklopedik təcrübələrini, texnoloji metodlarını və məşhur "Brockhaus Konversations-Lexikon" ensiklopediyasının materiallarından istifadə hüququnu gətirmişdilər. İlya Efron isə layihənin Rusiyadakı maddi-texniki bazasını, yüksək keyfiyyətli mətbəə işlərini və maliyyə idarəçiliyini təmin etmişdi.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Russian Encyclopedias: General Encyclopedias. Bibliography and Historical Essay |publisher=State Public Library |year=1960 |pages=45–52 |language=ru}}</ref> İlkin mərhələdə firmanın rəhbərliyinə İlya Efronun özü ilə yanaşı, alman tərəfindən rəsmi nümayəndələr də daxil idi. Nəşriyyat qısa müddətdə elmi dairələrin etimadını qazanaraq dövrün ən görkəmli [[rus]] [[alim]]lərini, [[professor]]larını və ictimai xadimlərini əməkdaşlığa cəlb etməyi bacarmışdı. == Ən mühüm nəşrləri == Nəşriyyat fəaliyyəti dövründə bir çox sahəvi ensiklopediyalar, elmi biblioqrafiyalar və klassik ədəbiyyat məcmuları buraxsa da, onun dünya səviyyəli şöhrəti bir neçə nəhəng layihə ilə bağlıdır: === Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti === {{Əsas məqalə|Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti}} 1890–1907-ci illərdə işıq üzü görən bu fundamental ensiklopediya, Rusiyada elmi biliklərin sistemləşdirilməsində zirvə nöqtəsi hesab olunur. Ensiklopediya iki variantda — 41 əsas və 2 əlavə cilddə (ümumi 43 cild) və ya 82 yarımcild və 4 əlavə yarımcilddə (ümumi 86 cild) buraxılmışdır.<ref name="encyclopedia-history">{{Cite web |url=http://www.nlr.ru/res/inv/encycl/show_encycl.php?id=1-1 |title=Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary: History of Creation |publisher=National Library of Russia |access-date=2026-07-01 |language=ru}}</ref> Layihənin ilkin cildləri [[alman dili]]ndən birbaşa tərcümələrin üstünlük təşkil etməsinə görə tənqidə məruz qalsa da, professor İvan Andreyevskinin, daha sonra isə görkəmli kimyaçı [[Dmitri Mendeleyev]] və ədəbiyyatşünas Semyon Vengerovun redaktorluq heyətinə gəlişindən sonra ensiklopediya tamamilə elmi-orijinal xarakter qazanmışdır. Məqalələrin yazılmasında Vladimir Solovyov, [[Vasili Dokuçayev]], Klement Timiryazev kimi nəhəng alimlər iştirak etmişdir. === Yeni ensiklopedik lüğət === 1911-ci ildən etibarən nəşriyyat əvvəlki ensiklopediyanın materiallarını yeniləmək və daha yığcam, lakin müasir bir variant yaratmaq məqsədilə "Yeni ensiklopedik lüğət" ({{lang-ru|Новый энциклопедический словарь}}) layihəsinə başlamışdı. Planlaşdırılan 48 cilddən yalnız 29 cildi (1911–1916-cı illər arasında, "Отопление" sözünə qədər) çap olunmuşdu. [[Birinci Dünya müharibəsi]] və ardınca baş verən [[inqilab]]lar [[layihə]]nin başa çatdırılmasına imkan verməmişdi.<ref>{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Fate of Russian Encyclopedias in the Early 20th Century |publisher=Academic Press |year=1995 |pages=112–118 |language=en}}</ref> === Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası === {{Əsas məqalə|Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası}} 1908–1913-cü illərdə 16 cilddə nəşr olunmuş bu ensiklopediya, rus dilində [[yəhudişünaslıq]] (iudaika) [[elm]]inə, [[Yəhudilər|yəhudi]] [[xalq]]ının [[tarix]]inə və [[mədəniyyət]]inə həsr edilmiş ilk irihəcmli fundamental elmi məcmudur. Semyon Dubnov və Avraam Qarkavi kimi alimlərin iştirakı ilə ərsəyə gələn bu əsər bu gün də öz tarixi dəyərini hifz edib saxlayır. === Digər irihəcmli seriyalar === * **"Kiçik ensiklopedik lüğət"** ({{lang-ru|Малый энциклопедический словарь}}) — geniş kütlələr üçün nəzərdə tutulmuş və 2 cilddə (daha sonra 4 cilddə) buraxılmış yığcam sorğu kitabı. * **"Böyük yazıçılar kitabxanası"** ({{lang-ru|Библиотека великих писателей}}) — Semyon Vengerovun redaktorluğu ilə [[Uilyam Şekspir|Şekspir]], [[Fridrix Şiller|Şiller]], [[Corc Bayron|Bayron]], [[Aleksandr Puşkin|Puşkin]] və [[Molyer]]in elmi şərhlərlə zənginləşdirilmiş möhtəşəm akademik külliyyatları. == Fəaliyyətinin dayandırılması == 1917-ci il [[Oktyabr çevrilişi]]ndən sonra Rusiya İmperiyasının bütün şəxsi nəşriyyat strukturları kimi Brokhauz — Efron nəşriyyatı da ciddi təzyiqlərlə və milliləşdirmə təhlükəsi ilə üzləşmişdi. İlya Efron 1917-ci ildə vəfat etdikdən sonra müəssisə rəhbərliyində boşluqlar yaranmışdı. 1919-cu ildə [[nəşriyyat]] rəsmən sovet dövlətinin tabeliyinə keçmiş və müstəqil fəaliyyətinə son qoyulmuşdu. [[1920-ci illər]]in ortalarına qədər bəzi cildlərin və elmi ədəbiyyatların təkrar çapı "Brokhauz — Efron" markası altında həyata keçirilsə də, 1930-cu ildə dövlət nəşriyyat sisteminin tam mərkəzləşdirilməsi ([[Böyük Sovet Ensiklopediyası|BSE]] layihəsinin başlaması) ilə nəşriyyat tamamilə ləğv edilmişdi.<ref>{{Cite book |last=Dinstein |first=Simon |title=Soviet Censorship and the Liquidation of Private Publishing Houses (1918–1930) |publisher=Progress |year=1984 |pages=204–211 |language=en}}</ref> == Əhəmiyyəti == Brokhauz — Efron nəşriyyatı Rusiya elminin və kitab mədəniyyətinin qızıl dövrünü ifadə edir. [[Firma]]nın buraxdığı [[ensiklopediya]]lar və [[lüğət]]lər, elmi məlumatların bitərəf, obyektiv və fundamental şəkildə oxucuya çatdırılması baxımından bu gün də [[Postsovet ölkələri|postsovet məkanında]] və dünya yəhudişünaslığında ən nüfuzlu klassik istinad mənbələri hesab olunur. == Həmçinin bax == * [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]] * [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası]] * [[İlya Efron]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat siyahısı == * {{ВТ-БСЭ|Брокгауз-Ефрон|том=VII|столбцы= 571—572}} * {{книга |автор = Виноградова Л. А. |часть = Лекция 8. Крупнейшие русские книгоиздательские и книготорговые фирмы |ссылка часть = http://www.hi-edu.ru/e-books/xbook019/01/part-009.htm#i327 |заглавие =История книжного дела в России (988-1917) |язык = ru |ответственный = под ред. Говорова А. А. |место = {{М.}} |издательство = Изд-во МПИ |год = 1991 |isbn = 5-7043-0557-1 |ref = Виноградова }} == Xarici keçidlər == * [http://obook.ru/24__издательство-брокгауза-и-ефрона Список товаров по издателям: «Издательство Брокгауза и Ефрона»] {{Wayback|url=http://obook.ru/24__%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0-%D0%B8-%D0%B5%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0 |date=20141223100736 }} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:1889-cu ildə yaranan şirkətlər]] [[Kateqoriya:Elmi ədəbiyyat nəşriyyatları]] [[Kateqoriya:SSRİ nəşriyyatları]] [[Kateqoriya:Ensiklopediya nəşriyyatları]] ktsjkxvzgq2v57dbdmk1ex7snd4ri4r 8985290 8985261 2026-07-01T15:21:10Z Həsən İmanov 162503 /* Digər irihəcmli seriyalar */ 8985290 wikitext text/x-wiki {{Nəşriyyat}} '''Brokhauz — Efron nəşriyyatı səhmdar cəmiyyəti''' ({{lang-ru|Издательское общество Ф. А. Брокгауз — И. А. Ефрон}}) — [[Rusiya İmperiyası]]nda fəaliyyət göstərmiş, XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərinin ən böyük və nüfuzlu ensiklopedik nəşriyyatlardan biri. 1889-cu ildə [[Sankt-Peterburq]] şəhərində alman naşiri [[Fridrix Brokhauz|Fridrix Arnold Brokhauzun]] varisləri (leypsiqli "F. A. Brockhaus" firması) və rusiyalı mətbəə sahibi [[İlya Efron]]un şərikliyi ilə təsis edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Fursenko |first=A. A. |title=Monopolistic Capitalism in Russia at the Turn of the 20th Century |publisher=Nauka |year=1970 |pages=88–94 |language=ru}}</ref> == Yaradılma tarixi və strukturu == Nəşriyyatın yaradılmasında əsas məqsəd [[Rusiya]]da [[Avropa]] [[standart]]larına cavab verən fundamental və genişmiqyaslı elmi ensiklopediyanın buraxılması idi. [[Alman]] tərəfdaşlar nəşriyyata öz böyük ensiklopedik təcrübələrini, texnoloji metodlarını və məşhur "Brockhaus Konversations-Lexikon" ensiklopediyasının materiallarından istifadə hüququnu gətirmişdilər. İlya Efron isə layihənin Rusiyadakı maddi-texniki bazasını, yüksək keyfiyyətli mətbəə işlərini və maliyyə idarəçiliyini təmin etmişdi.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Russian Encyclopedias: General Encyclopedias. Bibliography and Historical Essay |publisher=State Public Library |year=1960 |pages=45–52 |language=ru}}</ref> İlkin mərhələdə firmanın rəhbərliyinə İlya Efronun özü ilə yanaşı, alman tərəfindən rəsmi nümayəndələr də daxil idi. Nəşriyyat qısa müddətdə elmi dairələrin etimadını qazanaraq dövrün ən görkəmli [[rus]] [[alim]]lərini, [[professor]]larını və ictimai xadimlərini əməkdaşlığa cəlb etməyi bacarmışdı. == Ən mühüm nəşrləri == Nəşriyyat fəaliyyəti dövründə bir çox sahəvi ensiklopediyalar, elmi biblioqrafiyalar və klassik ədəbiyyat məcmuları buraxsa da, onun dünya səviyyəli şöhrəti bir neçə nəhəng layihə ilə bağlıdır: === Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti === {{Əsas məqalə|Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti}} 1890–1907-ci illərdə işıq üzü görən bu fundamental ensiklopediya, Rusiyada elmi biliklərin sistemləşdirilməsində zirvə nöqtəsi hesab olunur. Ensiklopediya iki variantda — 41 əsas və 2 əlavə cilddə (ümumi 43 cild) və ya 82 yarımcild və 4 əlavə yarımcilddə (ümumi 86 cild) buraxılmışdır.<ref name="encyclopedia-history">{{Cite web |url=http://www.nlr.ru/res/inv/encycl/show_encycl.php?id=1-1 |title=Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary: History of Creation |publisher=National Library of Russia |access-date=2026-07-01 |language=ru}}</ref> Layihənin ilkin cildləri [[alman dili]]ndən birbaşa tərcümələrin üstünlük təşkil etməsinə görə tənqidə məruz qalsa da, professor İvan Andreyevskinin, daha sonra isə görkəmli kimyaçı [[Dmitri Mendeleyev]] və ədəbiyyatşünas Semyon Vengerovun redaktorluq heyətinə gəlişindən sonra ensiklopediya tamamilə elmi-orijinal xarakter qazanmışdır. Məqalələrin yazılmasında Vladimir Solovyov, [[Vasili Dokuçayev]], Klement Timiryazev kimi nəhəng alimlər iştirak etmişdir. === Yeni ensiklopedik lüğət === 1911-ci ildən etibarən nəşriyyat əvvəlki ensiklopediyanın materiallarını yeniləmək və daha yığcam, lakin müasir bir variant yaratmaq məqsədilə "Yeni ensiklopedik lüğət" ({{lang-ru|Новый энциклопедический словарь}}) layihəsinə başlamışdı. Planlaşdırılan 48 cilddən yalnız 29 cildi (1911–1916-cı illər arasında, "Отопление" sözünə qədər) çap olunmuşdu. [[Birinci Dünya müharibəsi]] və ardınca baş verən [[inqilab]]lar [[layihə]]nin başa çatdırılmasına imkan verməmişdi.<ref>{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Fate of Russian Encyclopedias in the Early 20th Century |publisher=Academic Press |year=1995 |pages=112–118 |language=en}}</ref> === Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası === {{Əsas məqalə|Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası}} 1908–1913-cü illərdə 16 cilddə nəşr olunmuş bu ensiklopediya, rus dilində [[yəhudişünaslıq]] (iudaika) [[elm]]inə, [[Yəhudilər|yəhudi]] [[xalq]]ının [[tarix]]inə və [[mədəniyyət]]inə həsr edilmiş ilk irihəcmli fundamental elmi məcmudur. Semyon Dubnov və Avraam Qarkavi kimi alimlərin iştirakı ilə ərsəyə gələn bu əsər bu gün də öz tarixi dəyərini hifz edib saxlayır. === Digər irihəcmli seriyalar === * "Kiçik ensiklopedik lüğət ({{lang-ru|Малый энциклопедический словарь}}) — geniş kütlələr üçün nəzərdə tutulmuş və 2 cilddə (daha sonra 4 cilddə) buraxılmış yığcam sorğu kitabı. * "Böyük yazıçılar kitabxanası" ({{lang-ru|Библиотека великих писателей}}) — Semyon Vengerovun redaktorluğu ilə [[Uilyam Şekspir|Şekspir]], [[Fridrix Şiller|Şiller]], [[Corc Bayron|Bayron]], [[Aleksandr Puşkin|Puşkin]] və [[Molyer]]in elmi şərhlərlə zənginləşdirilmiş möhtəşəm akademik külliyyatları. == Fəaliyyətinin dayandırılması == 1917-ci il [[Oktyabr çevrilişi]]ndən sonra Rusiya İmperiyasının bütün şəxsi nəşriyyat strukturları kimi Brokhauz — Efron nəşriyyatı da ciddi təzyiqlərlə və milliləşdirmə təhlükəsi ilə üzləşmişdi. İlya Efron 1917-ci ildə vəfat etdikdən sonra müəssisə rəhbərliyində boşluqlar yaranmışdı. 1919-cu ildə [[nəşriyyat]] rəsmən sovet dövlətinin tabeliyinə keçmiş və müstəqil fəaliyyətinə son qoyulmuşdu. [[1920-ci illər]]in ortalarına qədər bəzi cildlərin və elmi ədəbiyyatların təkrar çapı "Brokhauz — Efron" markası altında həyata keçirilsə də, 1930-cu ildə dövlət nəşriyyat sisteminin tam mərkəzləşdirilməsi ([[Böyük Sovet Ensiklopediyası|BSE]] layihəsinin başlaması) ilə nəşriyyat tamamilə ləğv edilmişdi.<ref>{{Cite book |last=Dinstein |first=Simon |title=Soviet Censorship and the Liquidation of Private Publishing Houses (1918–1930) |publisher=Progress |year=1984 |pages=204–211 |language=en}}</ref> == Əhəmiyyəti == Brokhauz — Efron nəşriyyatı Rusiya elminin və kitab mədəniyyətinin qızıl dövrünü ifadə edir. [[Firma]]nın buraxdığı [[ensiklopediya]]lar və [[lüğət]]lər, elmi məlumatların bitərəf, obyektiv və fundamental şəkildə oxucuya çatdırılması baxımından bu gün də [[Postsovet ölkələri|postsovet məkanında]] və dünya yəhudişünaslığında ən nüfuzlu klassik istinad mənbələri hesab olunur. == Həmçinin bax == * [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]] * [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası]] * [[İlya Efron]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Ədəbiyyat siyahısı == * {{ВТ-БСЭ|Брокгауз-Ефрон|том=VII|столбцы= 571—572}} * {{книга |автор = Виноградова Л. А. |часть = Лекция 8. Крупнейшие русские книгоиздательские и книготорговые фирмы |ссылка часть = http://www.hi-edu.ru/e-books/xbook019/01/part-009.htm#i327 |заглавие =История книжного дела в России (988-1917) |язык = ru |ответственный = под ред. Говорова А. А. |место = {{М.}} |издательство = Изд-во МПИ |год = 1991 |isbn = 5-7043-0557-1 |ref = Виноградова }} == Xarici keçidlər == * [http://obook.ru/24__издательство-брокгауза-и-ефрона Список товаров по издателям: «Издательство Брокгауза и Ефрона»] {{Wayback|url=http://obook.ru/24__%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0-%D0%B8-%D0%B5%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0 |date=20141223100736 }} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:1889-cu ildə yaranan şirkətlər]] [[Kateqoriya:Elmi ədəbiyyat nəşriyyatları]] [[Kateqoriya:SSRİ nəşriyyatları]] [[Kateqoriya:Ensiklopediya nəşriyyatları]] e2yzkkqgxoe2npus99lyh5xxcqcks2j 14 992943 8985263 2026-07-01T14:17:43Z Həsən İmanov 162503 Boş səhifə yaradıldı 8985263 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 8985265 8985263 2026-07-01T14:18:12Z Həsən İmanov 162503 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya 8985265 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:Məzmununa görə nəşriyyatlar]] t5gqq4e13pl9w35h6g821dp1cysvfqq 0 992944 8985269 2026-07-01T14:26:53Z Həsən İmanov 162503 Boş səhifə yaradıldı 8985269 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 8985270 8985269 2026-07-01T14:29:34Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985270 wikitext text/x-wiki '''Reprint''' ({{lang-en|reprint}} — yenidən çap etmək, təkrar nəşr etmək) — əvvəllər artıq çap olunmuş hər hansı bir əsərin nüsxə formasında yenidən istehsal edilməsi.<ref>{{Cite book |last=Glaister |first=Geoffrey Ashall |title=Glaister's Glossary of the Book: Terms used in paper-making, printing, bookbinding and publishing |publisher=University of California Press |year=1996 |pages=412–415 |isbn=978-0520205703 |language=en}}</ref> Faksimile nəşrdən fərqli olaraq, reprintin əsas məqsədi ilkin nəşrin dəqiq ölçülərini, oradakı çap səhvlərini, mətbəə xüsusiyyətlərini, qeydləri və ya kitabın əvvəlki "həyatından" xəbər verən yazıların hamısını nöqtəsinə qədər eynilə təkrarlamaq deyil. Reprint nəşrlərə adətən o vaxt müraciət olunur ki, ilkin nəşrin çox az sayda nüsxəsi hifz edilib saxlanılmış olsun, lakin həmin əsərə cəmiyyətdə hələ də böyük ehtiyac və tələbat qalsın. Reprint tələbatı sürətlə ödəməyə imkan verir. Reprint [[nəşr]]lərin [[tiraj]]ı adətən çox böyük olmur, lakin hər bir halda faksimile nəşrlərin tirajından daha çox olur.<ref>{{Cite book |last=Lyons |first=Martyn |title=Books: A Living History |publisher=Thames & Hudson |year=2011 |pages=180–187 |isbn=978-0500251652 |language=en}}</ref> [[Postsovet məkanı|Postsovet ölkələrində]] reprint nəşrlərə olan tələbat [[1990-cı illər]]də, [[sovet]] [[senzura]]sının zəifləməsi və tamamilə ləğv edilməsi dövründə kəskin şəkildə artmışdı.<ref>{{Cite book |last=Choldin |first=Marianna Tax |title=A Fence Around the Empire: Russian Censorship of Western Ideas Under the Tsars |publisher=Duke University Press |year=1985 |pages=55–62 |language=en}}</ref> [[SSRİ]] dövründə sovet incəsənətini və poliqrafiyasını sərt şəkildə nəzarətdə saxlayan kommunist doktrinaları və ideoloji məhdudiyyətlər [[Rusiya imperiyası]] dövrünə aid bir çox mühüm nəşrlərin yenidən işıq üzü görməsinə icazə vermirdi. [[SSRİ]]-də, həmçinin təqibə məruz qalan və fəaliyyətlərini xaricdə (mühacirətdə) davam etdirən ukraynadilli və rusdilli [[yazıçı]]ların əsərlərinə də mənfi münasibət bəslənilirdi. Buna görə bir çox mühacir ədiblərin yaradıcılığı senzura qadağasına görə sovet oxucusuna çatdırılmırdı və [[müstəqillik]] illərində bu boşluq məhz reprint layihələrlə doldurulmuşdu.<ref>{{Cite journal |last=Plamper |first=Jan |title=Avising the Censor: The State and the Social in Late Imperial Russia |journal=Journal of Modern History |volume=74 |issue=2 |year=2002 |pages=291–313 |language=en}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} s9co9415ujf4mb0w5i0w405lfq72ylm 8985271 8985270 2026-07-01T14:30:25Z Həsən İmanov 162503 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +4 kateqoriya 8985271 wikitext text/x-wiki '''Reprint''' ({{lang-en|reprint}} — yenidən çap etmək, təkrar nəşr etmək) — əvvəllər artıq çap olunmuş hər hansı bir əsərin nüsxə formasında yenidən istehsal edilməsi.<ref>{{Cite book |last=Glaister |first=Geoffrey Ashall |title=Glaister's Glossary of the Book: Terms used in paper-making, printing, bookbinding and publishing |publisher=University of California Press |year=1996 |pages=412–415 |isbn=978-0520205703 |language=en}}</ref> Faksimile nəşrdən fərqli olaraq, reprintin əsas məqsədi ilkin nəşrin dəqiq ölçülərini, oradakı çap səhvlərini, mətbəə xüsusiyyətlərini, qeydləri və ya kitabın əvvəlki "həyatından" xəbər verən yazıların hamısını nöqtəsinə qədər eynilə təkrarlamaq deyil. Reprint nəşrlərə adətən o vaxt müraciət olunur ki, ilkin nəşrin çox az sayda nüsxəsi hifz edilib saxlanılmış olsun, lakin həmin əsərə cəmiyyətdə hələ də böyük ehtiyac və tələbat qalsın. Reprint tələbatı sürətlə ödəməyə imkan verir. Reprint [[nəşr]]lərin [[tiraj]]ı adətən çox böyük olmur, lakin hər bir halda faksimile nəşrlərin tirajından daha çox olur.<ref>{{Cite book |last=Lyons |first=Martyn |title=Books: A Living History |publisher=Thames & Hudson |year=2011 |pages=180–187 |isbn=978-0500251652 |language=en}}</ref> [[Postsovet məkanı|Postsovet ölkələrində]] reprint nəşrlərə olan tələbat [[1990-cı illər]]də, [[sovet]] [[senzura]]sının zəifləməsi və tamamilə ləğv edilməsi dövründə kəskin şəkildə artmışdı.<ref>{{Cite book |last=Choldin |first=Marianna Tax |title=A Fence Around the Empire: Russian Censorship of Western Ideas Under the Tsars |publisher=Duke University Press |year=1985 |pages=55–62 |language=en}}</ref> [[SSRİ]] dövründə sovet incəsənətini və poliqrafiyasını sərt şəkildə nəzarətdə saxlayan kommunist doktrinaları və ideoloji məhdudiyyətlər [[Rusiya imperiyası]] dövrünə aid bir çox mühüm nəşrlərin yenidən işıq üzü görməsinə icazə vermirdi. [[SSRİ]]-də, həmçinin təqibə məruz qalan və fəaliyyətlərini xaricdə (mühacirətdə) davam etdirən ukraynadilli və rusdilli [[yazıçı]]ların əsərlərinə də mənfi münasibət bəslənilirdi. Buna görə bir çox mühacir ədiblərin yaradıcılığı senzura qadağasına görə sovet oxucusuna çatdırılmırdı və [[müstəqillik]] illərində bu boşluq məhz reprint layihələrlə doldurulmuşdu.<ref>{{Cite journal |last=Plamper |first=Jan |title=Avising the Censor: The State and the Social in Late Imperial Russia |journal=Journal of Modern History |volume=74 |issue=2 |year=2002 |pages=291–313 |language=en}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Akademik nəşriyyat]] [[Kateqoriya:Komiks terminləri]] [[Kateqoriya:Nəşriyyat işi]] [[Kateqoriya:Poliqrafiya]] 0tcbfc3sg3hr6k2epz5ygmij676vj3w 8985272 8985271 2026-07-01T14:32:37Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985272 wikitext text/x-wiki '''Reprint''' ({{lang-en|reprint}} — yenidən çap etmək, təkrar nəşr etmək) — əvvəllər artıq çap olunmuş hər hansı bir əsərin nüsxə formasında yenidən istehsal edilməsi.<ref>{{Cite book |last=Glaister |first=Geoffrey Ashall |title=Glaister's Glossary of the Book: Terms used in paper-making, printing, bookbinding and publishing |publisher=University of California Press |year=1996 |pages=412–415 |isbn=978-0520205703 |language=en}}</ref> [[Faksimile]] nəşrdən fərqli olaraq, reprintin əsas məqsədi ilkin nəşrin dəqiq ölçülərini, oradakı çap səhvlərini, mətbəə xüsusiyyətlərini, qeydləri və ya kitabın əvvəlki "həyatından" xəbər verən yazıların hamısını nöqtəsinə qədər eynilə təkrarlamaq deyil. Reprint nəşrlərə adətən o vaxt müraciət olunur ki, ilkin nəşrin çox az sayda nüsxəsi hifz edilib saxlanılmış olsun, lakin həmin əsərə cəmiyyətdə hələ də böyük ehtiyac və tələbat qalsın. Reprint tələbatı sürətlə ödəməyə imkan verir. Reprint [[nəşr]]lərin [[tiraj]]ı adətən çox böyük olmur, lakin hər bir halda faksimile nəşrlərin tirajından daha çox olur.<ref>{{Cite book |last=Lyons |first=Martyn |title=Books: A Living History |publisher=Thames & Hudson |year=2011 |pages=180–187 |isbn=978-0500251652 |language=en}}</ref> [[Postsovet məkanı|Postsovet ölkələrində]] reprint nəşrlərə olan tələbat [[1990-cı illər]]də, [[sovet]] [[senzura]]sının zəifləməsi və tamamilə ləğv edilməsi dövründə kəskin şəkildə artmışdı.<ref>{{Cite book |last=Choldin |first=Marianna Tax |title=A Fence Around the Empire: Russian Censorship of Western Ideas Under the Tsars |publisher=Duke University Press |year=1985 |pages=55–62 |language=en}}</ref> [[SSRİ]] dövründə sovet incəsənətini və poliqrafiyasını sərt şəkildə nəzarətdə saxlayan kommunist doktrinaları və ideoloji məhdudiyyətlər [[Rusiya imperiyası]] dövrünə aid bir çox mühüm nəşrlərin yenidən işıq üzü görməsinə icazə vermirdi. [[SSRİ]]-də, həmçinin təqibə məruz qalan və fəaliyyətlərini xaricdə (mühacirətdə) davam etdirən [[Ukrain dili|ukraynadilli]] və [[Rus dili|rusdilli]] [[yazıçı]]ların əsərlərinə də mənfi münasibət bəslənilirdi. Buna görə bir çox mühacir ədiblərin yaradıcılığı senzura qadağasına görə sovet oxucusuna çatdırılmırdı və [[müstəqillik]] illərində bu boşluq məhz reprint layihələrlə doldurulmuşdu.<ref>{{Cite journal |last=Plamper |first=Jan |title=Avising the Censor: The State and the Social in Late Imperial Russia |journal=Journal of Modern History |volume=74 |issue=2 |year=2002 |pages=291–313 |language=en}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Akademik nəşriyyat]] [[Kateqoriya:Komiks terminləri]] [[Kateqoriya:Nəşriyyat işi]] [[Kateqoriya:Poliqrafiya]] 2ktnwg2fw9cj4ekx2th6iawobmw31ak 0 992945 8985273 2026-07-01T14:33:27Z Həsən İmanov 162503 Boş səhifə yaradıldı 8985273 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 8985284 8985273 2026-07-01T15:14:53Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985284 wikitext text/x-wiki '''Faksimile''' ({{lang-la|fac simile}} — "oxşarını et", "eynisini yarat") — hər hansı bir orijinal nəşrin, [[əlyazma]]nın, [[imza]]nın, [[rəsm]]in, [[çertyoj]]un, [[qravüra]]nın və ya monoqramın kağız və cild xüsusiyyətləri də daxil olmaqla, bütün qrafik elementlərini nöqtəsinə qədər dəqiqliklə təkrar edən nəşr növüdür.<ref>{{Cite book |last=Glaister |first=Geoffrey Ashall |title=Glaister's Glossary of the Book: Terms used in paper-making, printing, bookbinding and publishing |publisher=University of California Press |year=1996 |pages=165–168 |isbn=978-0520205703 |language=en}}</ref> Dünya poliqrafiya tarixində bu tipli ilk nəşr [[1808]]-ci ildə [[Münxen]] [[şəhər]]ində işıq üzü görmüşdür. Həmin vaxt [[litoqrafiya]] (daşbasma) üsulu ilə [[alman dili]]ndə çap olunmuş yeganə nüsxə olan "Xristianların türklərə qarşı xəbərdarlığı" kitabının dəqiq faksimile surəti hazırlanmışdı.<ref>{{Cite book |last=Twyman |first=Michael |title=Early Lithographed Books: A study of the design and production of improper books in the age of the hand press |publisher=Farrand Press |year=1990 |pages=72–78 |isbn=978-1851830176 |language=en}}</ref> Ukrayna nəşriyyat tarixində görkəmli şair [[Taras Şevçenko]]nun "Kiçik kitab" ({{dil-uk|Оренбурзька або Мала книжка}}) və "Böyük kitab" ({{dil-uk|Більша книжка}}) adlı əsərləri məhz bu üsulla — faksimile formasında nəşr edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Borodin |first=V. S. |title=Taras Shevchenko: A Biography and Textual Studies |publisher=Naukova Dumka |year=1984 |pages=210–215 |language=uk}}</ref> Bəzən faksimile nəşrlər səhvən [[reprint]] nəşrlərlə eyniləşdirilir. Lakin reprint [[nəşr]]lər [[əsər]]in [[məzmun]]unu olduğu kimi bərpa etsə də, orijinalın [[kağız]] fakturası, cild materialı, köhnəlmə izləri və digər fiziki-vizual xüsusiyyətlərini tam şəkildə hifz edib saxlamaq məqsədi güdmür.<ref>{{Cite journal |last=Savage |first=Albert |title=Facsimile vs. Reprint: Definitions in Modern Bibliography |journal=The Library |volume=12 |issue=3 |year=2005 |pages=315–322 |language=en}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} njoc1q59mzx746ksduyo1700eol59w0 8985285 8985284 2026-07-01T15:15:43Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985285 wikitext text/x-wiki '''Faksimile''' ({{lang-la|fac simile}} — "oxşarını et", "eynisini yarat") — hər hansı bir orijinal nəşrin, [[əlyazma]]nın, [[imza]]nın, [[rəsm]]in, [[çertyoj]]un, [[qravüra]]nın və ya [[Monogram|monoqramın]] kağız və cild xüsusiyyətləri də daxil olmaqla, bütün qrafik elementlərini nöqtəsinə qədər dəqiqliklə təkrar edən nəşr növüdür.<ref>{{Cite book |last=Glaister |first=Geoffrey Ashall |title=Glaister's Glossary of the Book: Terms used in paper-making, printing, bookbinding and publishing |publisher=University of California Press |year=1996 |pages=165–168 |isbn=978-0520205703 |language=en}}</ref> Dünya poliqrafiya tarixində bu tipli ilk nəşr [[1808]]-ci ildə [[Münxen]] [[şəhər]]ində işıq üzü görmüşdür. Həmin vaxt [[litoqrafiya]] (daşbasma) üsulu ilə [[alman dili]]ndə çap olunmuş yeganə nüsxə olan "Xristianların türklərə qarşı xəbərdarlığı" kitabının dəqiq faksimile surəti hazırlanmışdı.<ref>{{Cite book |last=Twyman |first=Michael |title=Early Lithographed Books: A study of the design and production of improper books in the age of the hand press |publisher=Farrand Press |year=1990 |pages=72–78 |isbn=978-1851830176 |language=en}}</ref> Ukrayna nəşriyyat tarixində görkəmli şair [[Taras Şevçenko]]nun "Kiçik kitab" ({{dil-uk|Оренбурзька або Мала книжка}}) və "Böyük kitab" ({{dil-uk|Більша книжка}}) adlı əsərləri məhz bu üsulla — faksimile formasında nəşr edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Borodin |first=V. S. |title=Taras Shevchenko: A Biography and Textual Studies |publisher=Naukova Dumka |year=1984 |pages=210–215 |language=uk}}</ref> Bəzən faksimile nəşrlər səhvən [[reprint]] nəşrlərlə eyniləşdirilir. Lakin reprint [[nəşr]]lər [[əsər]]in [[məzmun]]unu olduğu kimi bərpa etsə də, orijinalın [[kağız]] fakturası, cild materialı, köhnəlmə izləri və digər fiziki-vizual xüsusiyyətlərini tam şəkildə hifz edib saxlamaq məqsədi güdmür.<ref>{{Cite journal |last=Savage |first=Albert |title=Facsimile vs. Reprint: Definitions in Modern Bibliography |journal=The Library |volume=12 |issue=3 |year=2005 |pages=315–322 |language=en}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} r7y9zlgzl84kiguachg95k5e03jwwb2 8985286 8985285 2026-07-01T15:16:18Z Həsən İmanov 162503 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +4 kateqoriya 8985286 wikitext text/x-wiki '''Faksimile''' ({{lang-la|fac simile}} — "oxşarını et", "eynisini yarat") — hər hansı bir orijinal nəşrin, [[əlyazma]]nın, [[imza]]nın, [[rəsm]]in, [[çertyoj]]un, [[qravüra]]nın və ya [[Monogram|monoqramın]] kağız və cild xüsusiyyətləri də daxil olmaqla, bütün qrafik elementlərini nöqtəsinə qədər dəqiqliklə təkrar edən nəşr növüdür.<ref>{{Cite book |last=Glaister |first=Geoffrey Ashall |title=Glaister's Glossary of the Book: Terms used in paper-making, printing, bookbinding and publishing |publisher=University of California Press |year=1996 |pages=165–168 |isbn=978-0520205703 |language=en}}</ref> Dünya poliqrafiya tarixində bu tipli ilk nəşr [[1808]]-ci ildə [[Münxen]] [[şəhər]]ində işıq üzü görmüşdür. Həmin vaxt [[litoqrafiya]] (daşbasma) üsulu ilə [[alman dili]]ndə çap olunmuş yeganə nüsxə olan "Xristianların türklərə qarşı xəbərdarlığı" kitabının dəqiq faksimile surəti hazırlanmışdı.<ref>{{Cite book |last=Twyman |first=Michael |title=Early Lithographed Books: A study of the design and production of improper books in the age of the hand press |publisher=Farrand Press |year=1990 |pages=72–78 |isbn=978-1851830176 |language=en}}</ref> Ukrayna nəşriyyat tarixində görkəmli şair [[Taras Şevçenko]]nun "Kiçik kitab" ({{dil-uk|Оренбурзька або Мала книжка}}) və "Böyük kitab" ({{dil-uk|Більша книжка}}) adlı əsərləri məhz bu üsulla — faksimile formasında nəşr edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Borodin |first=V. S. |title=Taras Shevchenko: A Biography and Textual Studies |publisher=Naukova Dumka |year=1984 |pages=210–215 |language=uk}}</ref> Bəzən faksimile nəşrlər səhvən [[reprint]] nəşrlərlə eyniləşdirilir. Lakin reprint [[nəşr]]lər [[əsər]]in [[məzmun]]unu olduğu kimi bərpa etsə də, orijinalın [[kağız]] fakturası, cild materialı, köhnəlmə izləri və digər fiziki-vizual xüsusiyyətlərini tam şəkildə hifz edib saxlamaq məqsədi güdmür.<ref>{{Cite journal |last=Savage |first=Albert |title=Facsimile vs. Reprint: Definitions in Modern Bibliography |journal=The Library |volume=12 |issue=3 |year=2005 |pages=315–322 |language=en}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Kitab terminologiyası]] [[Kateqoriya:Kopyalama]] [[Kateqoriya:Miniatürlü əlyazmalar]] [[Kateqoriya:Muzeyşünaslıq]] jqwr100p3zc11teouyabfh0g7g1tk57 0 992946 8985292 2026-07-01T15:23:47Z Həsən İmanov 162503 Boş səhifə yaradıldı 8985292 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 8985297 8985292 2026-07-01T15:32:45Z Həsən İmanov 162503 8985297 wikitext text/x-wiki [[Fayl:ShorterJewishEncyclopediaInRussian.jpg|mini|sağ|180px|Elektron Yəhudi Ensiklopediyasının əsasını təşkil edən "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"nın çap variantı]] '''Qısa Yəhudi Ensiklopediyası''' və ya '''Elektron Yəhudi Ensiklopediyası''' ({{lang-ru|Электронная еврейская энциклопедия}}; qısaldılmış forması — '''EYE''') — [[internet]] [[şəbəkə]]sində [[rus dili]]ndə fəaliyyət göstərən onlayn ensiklopediya. İnternet ünvanı [https://eleven.co.il eleven.co.il] formasındadır.<ref name="webarchive">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20200407173526/https://eleven.co.il/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia – Main Page |publisher=Internet Archive |date=2020-04-07 |language=en |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu ensiklopediya [[2005]]-ci ildə, [[Yerusəlim]] şəhərində [[1976]]–[[2005]]-ci illərdə "Diaspor Yəhudi İcmalarının Tədqiqi Cəmiyyəti" tərəfindən Yerusəlim İvrit Universitetinin dəstəyi ilə nəşr olunmuş 11 cildlik "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"nın (QYE) təkmilləşdirilmiş, yenilənmiş və genişləndirilmiş rəqəmsal versiyası kimi istifadəyə verilmişdir.<ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> QYE, [[Rusiya İmperiyası|Rusiya]]da işıq üzü görmüş məşhur [[Fridrix Brokhauz|Brokhauz]] və [[İlya Efron|Efronun]] "Yəhudi Ensiklopediyası"nın nəşrindən sonra sovet və postsovet məkanında yəhudişünaslıq ([[Yəhudişünaslıq|iudaika]]) sahəsində yetmiş illik fasilədən sonra rus dilində ərsəyə gətirilmiş yeganə irihəcmli fundamental sahəvi ensiklopedik nəşrdir.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Russian Encyclopedias: General and Subject-Specific Encyclopedias |publisher=State Public Library |year=1960 |pages=102–109 |language=ru}}</ref> == Yaradılma konsepsiyası və məzmunu == Layihə ilkin mərhələdə [[ingilis dili]]ndə çıxan 16 cildlik "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Encyclopaedia Judaica]]" ensiklopediyasının rus dilinə qısaldılmış tərcüməsi kimi planlaşdırılsa da, işin gedişatında onun konsepsiyası tamamilə dəyişdirilmiş və müstəqil elmi nəşr yaradılmasına qərar verilmişdir. Ensiklopediyanın hazırlanmasında bir çox tanınmış [[İsrail]] [[alim]]lərinin, [[ictimai xadim]]lərinin və elmi məsləhətçilərinin iştirak etdiyi geniş redaksiya heyəti fəaliyyət göstərmişdir. [[Nəşr]]də [[elmi ədəbiyyat]]da "yəhudi sivilizasiyası" adlandırılan [[Mədəniyyət|mədəni]]-[[tarix]]i kompleksə aid [[termin]]lər dərindən izah edilmişdir. Ensiklopediyaya [[Talmud]], [[Bibliya]], [[Kabbala]], Xasidizm, yəhudi fəlsəfəsi, ədəbiyyatı və incəsənəti, [[İvrit]] və digər yəhudi dilləri ilə dialektləri haqqında fundamental məlumatlar daxil edilmişdir. Həmçinin burada qədim və müasir yəhudi tarixinin ictimai-siyasi aspektləri, Haskala (Yəhudi Maarifçiliyi), [[Sionizm]], [[Holokost]] soyqırımı, yəhudi mənşəli görkəmli [[elm]] və mədəniyyət xadimlərinin [[bioqrafiya]]ları, müasir [[İsrail|İsrail Dövlətinin]] [[coğrafiya]]sı, tarixi, mədəniyyəti və [[siyasət]]inə dair geniş materiallar yer almışdır.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Dil və transliterasiya xüsusiyyətləri == Ensiklopediyada yəhudi şəxs adlarının və İsrailin coğrafi adlarının böyük əksəriyyəti müasir ivrit dilində qəbul edilmiş tələffüz formasına müvafiq olaraq verilmişdir. İvrit dilindəki [h] ('''ה''') və [x] ('''ח, כ''') fonemlərinin [[Rus dili|rus]]/[[ukrayna dili]]ndəki qarşılıqlarında fərqləndirilməsi üçün redaksiya tərəfindən xüsusi bir qayda — üzərində xətt olan əlavə ''<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">'''х'''</SPAN>'' hərfi daxil edilmişdir.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/encyclopedia/introduction-vol2/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Foreword to Volume 2 |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu hərf ivritcə [h] səsinə müvafiq gəlir (məsələn: Avra<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>am, <SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>aftara, Zo<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>ar və s.). Boğaz səsi olan '''ע''' (ayn) hərfi sözün ortasında tərs apostrof işarəsi ilə (Ya‘akov, Şim‘on), samitdən sonra və saitdən əvvəl gələn '''א''' (alef) hərfi isə adi apostrofla (Mal’axi, <SPAN STYLE="text-decoration: overline;">X</SPAN>it’axdut) işarələnmişdir. İvritcə '''ל''' (lamed) hərfinə müvafiq gələn səs isə əksər hallarda qalın "l" kimi bərpa edilmişdir. == Ukrayna mövzusu ensiklopediyada == Ensiklopediyada yer alan çoxsaylı məqalələr Ukrayna yəhudilərinin tarixinə, yəhudi-ukrayna münasibətlərinə, yəhudilərin Ukrayna dövlətinin ictimai-siyasi həyatında iştirakına, habelə elm və mədəniyyətinə verdiyi töhfələrə həsr olunmuşdur.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/countries/14209/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Ukraine |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=2004 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Mətndə Qaliçiya,<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/11028/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Galicia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Volin (şəhər)|Volın]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/10961/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Volhynia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Podolye]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/13253/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Podolia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1999 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Zakarpatya vilayəti|Zakarpatya]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/11584/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Transcarpathia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1986 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Bukovina]]<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/10789/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Bukovina |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[region]]larının, həmçinin ayrı-ayrı Ukrayna şəhər və qəsəbələrinin yəhudi əhalisinin tarixi və demoqrafiyası geniş şəkildə tədqiq edilmişdir. Ukrayna ədəbiyyatında yəhudi obrazı və folklor məsələləri də xüsusi olaraq işıqlandırılmışdır.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/culture/russian-and-other-literatures/14210/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Ukrainian Literature and the Jews |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=2004 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Rəqəmsal versiyaya keçid == Redaksiya ensiklopediyanın "Elektron Yəhudi Ensiklopediyası" (EYE) adlanan rəqəmsal onlayn versiyası üzərində işlərə [[2003]]-cü ildə başlamışdır. Bu proses zamanı çap variantındakı bir çox məqalələr yenilənmiş, yenidən işlənilmiş, ensiklopediyaya yeni terminlər, xronoloji və statistik köməkçi cədvəllər əlavə edilmişdir. EYE [[2005]]-ci ildə rəsmən internetdə oxucuların istifadəsinə verilmişdir. Onlayn ensiklopediyanın lüğət məqalələrinin ümumi sayı 2019-cu ilin əvvəlinə olan məlumata görə təqribən 6000 vahid təşkil edir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} f6cjxajeknqzz1f9tjirz5cv7c2k0xe 8985298 8985297 2026-07-01T15:33:25Z Həsən İmanov 162503 /* Ukrayna mövzusu ensiklopediyada */ 8985298 wikitext text/x-wiki [[Fayl:ShorterJewishEncyclopediaInRussian.jpg|mini|sağ|180px|Elektron Yəhudi Ensiklopediyasının əsasını təşkil edən "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"nın çap variantı]] '''Qısa Yəhudi Ensiklopediyası''' və ya '''Elektron Yəhudi Ensiklopediyası''' ({{lang-ru|Электронная еврейская энциклопедия}}; qısaldılmış forması — '''EYE''') — [[internet]] [[şəbəkə]]sində [[rus dili]]ndə fəaliyyət göstərən onlayn ensiklopediya. İnternet ünvanı [https://eleven.co.il eleven.co.il] formasındadır.<ref name="webarchive">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20200407173526/https://eleven.co.il/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia – Main Page |publisher=Internet Archive |date=2020-04-07 |language=en |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu ensiklopediya [[2005]]-ci ildə, [[Yerusəlim]] şəhərində [[1976]]–[[2005]]-ci illərdə "Diaspor Yəhudi İcmalarının Tədqiqi Cəmiyyəti" tərəfindən Yerusəlim İvrit Universitetinin dəstəyi ilə nəşr olunmuş 11 cildlik "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"nın (QYE) təkmilləşdirilmiş, yenilənmiş və genişləndirilmiş rəqəmsal versiyası kimi istifadəyə verilmişdir.<ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> QYE, [[Rusiya İmperiyası|Rusiya]]da işıq üzü görmüş məşhur [[Fridrix Brokhauz|Brokhauz]] və [[İlya Efron|Efronun]] "Yəhudi Ensiklopediyası"nın nəşrindən sonra sovet və postsovet məkanında yəhudişünaslıq ([[Yəhudişünaslıq|iudaika]]) sahəsində yetmiş illik fasilədən sonra rus dilində ərsəyə gətirilmiş yeganə irihəcmli fundamental sahəvi ensiklopedik nəşrdir.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Russian Encyclopedias: General and Subject-Specific Encyclopedias |publisher=State Public Library |year=1960 |pages=102–109 |language=ru}}</ref> == Yaradılma konsepsiyası və məzmunu == Layihə ilkin mərhələdə [[ingilis dili]]ndə çıxan 16 cildlik "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Encyclopaedia Judaica]]" ensiklopediyasının rus dilinə qısaldılmış tərcüməsi kimi planlaşdırılsa da, işin gedişatında onun konsepsiyası tamamilə dəyişdirilmiş və müstəqil elmi nəşr yaradılmasına qərar verilmişdir. Ensiklopediyanın hazırlanmasında bir çox tanınmış [[İsrail]] [[alim]]lərinin, [[ictimai xadim]]lərinin və elmi məsləhətçilərinin iştirak etdiyi geniş redaksiya heyəti fəaliyyət göstərmişdir. [[Nəşr]]də [[elmi ədəbiyyat]]da "yəhudi sivilizasiyası" adlandırılan [[Mədəniyyət|mədəni]]-[[tarix]]i kompleksə aid [[termin]]lər dərindən izah edilmişdir. Ensiklopediyaya [[Talmud]], [[Bibliya]], [[Kabbala]], Xasidizm, yəhudi fəlsəfəsi, ədəbiyyatı və incəsənəti, [[İvrit]] və digər yəhudi dilləri ilə dialektləri haqqında fundamental məlumatlar daxil edilmişdir. Həmçinin burada qədim və müasir yəhudi tarixinin ictimai-siyasi aspektləri, Haskala (Yəhudi Maarifçiliyi), [[Sionizm]], [[Holokost]] soyqırımı, yəhudi mənşəli görkəmli [[elm]] və mədəniyyət xadimlərinin [[bioqrafiya]]ları, müasir [[İsrail|İsrail Dövlətinin]] [[coğrafiya]]sı, tarixi, mədəniyyəti və [[siyasət]]inə dair geniş materiallar yer almışdır.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Dil və transliterasiya xüsusiyyətləri == Ensiklopediyada yəhudi şəxs adlarının və İsrailin coğrafi adlarının böyük əksəriyyəti müasir ivrit dilində qəbul edilmiş tələffüz formasına müvafiq olaraq verilmişdir. İvrit dilindəki [h] ('''ה''') və [x] ('''ח, כ''') fonemlərinin [[Rus dili|rus]]/[[ukrayna dili]]ndəki qarşılıqlarında fərqləndirilməsi üçün redaksiya tərəfindən xüsusi bir qayda — üzərində xətt olan əlavə ''<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">'''х'''</SPAN>'' hərfi daxil edilmişdir.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/encyclopedia/introduction-vol2/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Foreword to Volume 2 |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu hərf ivritcə [h] səsinə müvafiq gəlir (məsələn: Avra<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>am, <SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>aftara, Zo<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>ar və s.). Boğaz səsi olan '''ע''' (ayn) hərfi sözün ortasında tərs apostrof işarəsi ilə (Ya‘akov, Şim‘on), samitdən sonra və saitdən əvvəl gələn '''א''' (alef) hərfi isə adi apostrofla (Mal’axi, <SPAN STYLE="text-decoration: overline;">X</SPAN>it’axdut) işarələnmişdir. İvritcə '''ל''' (lamed) hərfinə müvafiq gələn səs isə əksər hallarda qalın "l" kimi bərpa edilmişdir. == Ukrayna mövzusu ensiklopediyada == Ensiklopediyada yer alan çoxsaylı məqalələr Ukrayna yəhudilərinin tarixinə, yəhudi-ukrayna münasibətlərinə, yəhudilərin Ukrayna dövlətinin ictimai-siyasi həyatında iştirakına, habelə elm və mədəniyyətinə verdiyi töhfələrə həsr olunmuşdur.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/countries/14209/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Ukraine |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=2004 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Mətndə [[Qalisiya (Şərqi Avropa)|Qaliçiya]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/11028/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Galicia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Volin (şəhər)|Volın]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/10961/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Volhynia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Podolye]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/13253/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Podolia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1999 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Zakarpatya vilayəti|Zakarpatya]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/11584/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Transcarpathia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1986 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Bukovina]]<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/10789/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Bukovina |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[region]]larının, həmçinin ayrı-ayrı Ukrayna şəhər və qəsəbələrinin yəhudi əhalisinin tarixi və demoqrafiyası geniş şəkildə tədqiq edilmişdir. Ukrayna ədəbiyyatında yəhudi obrazı və folklor məsələləri də xüsusi olaraq işıqlandırılmışdır.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/culture/russian-and-other-literatures/14210/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Ukrainian Literature and the Jews |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=2004 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Rəqəmsal versiyaya keçid == Redaksiya ensiklopediyanın "Elektron Yəhudi Ensiklopediyası" (EYE) adlanan rəqəmsal onlayn versiyası üzərində işlərə [[2003]]-cü ildə başlamışdır. Bu proses zamanı çap variantındakı bir çox məqalələr yenilənmiş, yenidən işlənilmiş, ensiklopediyaya yeni terminlər, xronoloji və statistik köməkçi cədvəllər əlavə edilmişdir. EYE [[2005]]-ci ildə rəsmən internetdə oxucuların istifadəsinə verilmişdir. Onlayn ensiklopediyanın lüğət məqalələrinin ümumi sayı 2019-cu ilin əvvəlinə olan məlumata görə təqribən 6000 vahid təşkil edir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} 01k1ml1tpcapvy4zvggsoiz87cxdu5h 8985299 8985298 2026-07-01T15:34:15Z Həsən İmanov 162503 /* Dil və transliterasiya xüsusiyyətləri */ 8985299 wikitext text/x-wiki [[Fayl:ShorterJewishEncyclopediaInRussian.jpg|mini|sağ|180px|Elektron Yəhudi Ensiklopediyasının əsasını təşkil edən "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"nın çap variantı]] '''Qısa Yəhudi Ensiklopediyası''' və ya '''Elektron Yəhudi Ensiklopediyası''' ({{lang-ru|Электронная еврейская энциклопедия}}; qısaldılmış forması — '''EYE''') — [[internet]] [[şəbəkə]]sində [[rus dili]]ndə fəaliyyət göstərən onlayn ensiklopediya. İnternet ünvanı [https://eleven.co.il eleven.co.il] formasındadır.<ref name="webarchive">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20200407173526/https://eleven.co.il/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia – Main Page |publisher=Internet Archive |date=2020-04-07 |language=en |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu ensiklopediya [[2005]]-ci ildə, [[Yerusəlim]] şəhərində [[1976]]–[[2005]]-ci illərdə "Diaspor Yəhudi İcmalarının Tədqiqi Cəmiyyəti" tərəfindən Yerusəlim İvrit Universitetinin dəstəyi ilə nəşr olunmuş 11 cildlik "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"nın (QYE) təkmilləşdirilmiş, yenilənmiş və genişləndirilmiş rəqəmsal versiyası kimi istifadəyə verilmişdir.<ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> QYE, [[Rusiya İmperiyası|Rusiya]]da işıq üzü görmüş məşhur [[Fridrix Brokhauz|Brokhauz]] və [[İlya Efron|Efronun]] "Yəhudi Ensiklopediyası"nın nəşrindən sonra sovet və postsovet məkanında yəhudişünaslıq ([[Yəhudişünaslıq|iudaika]]) sahəsində yetmiş illik fasilədən sonra rus dilində ərsəyə gətirilmiş yeganə irihəcmli fundamental sahəvi ensiklopedik nəşrdir.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Russian Encyclopedias: General and Subject-Specific Encyclopedias |publisher=State Public Library |year=1960 |pages=102–109 |language=ru}}</ref> == Yaradılma konsepsiyası və məzmunu == Layihə ilkin mərhələdə [[ingilis dili]]ndə çıxan 16 cildlik "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Encyclopaedia Judaica]]" ensiklopediyasının rus dilinə qısaldılmış tərcüməsi kimi planlaşdırılsa da, işin gedişatında onun konsepsiyası tamamilə dəyişdirilmiş və müstəqil elmi nəşr yaradılmasına qərar verilmişdir. Ensiklopediyanın hazırlanmasında bir çox tanınmış [[İsrail]] [[alim]]lərinin, [[ictimai xadim]]lərinin və elmi məsləhətçilərinin iştirak etdiyi geniş redaksiya heyəti fəaliyyət göstərmişdir. [[Nəşr]]də [[elmi ədəbiyyat]]da "yəhudi sivilizasiyası" adlandırılan [[Mədəniyyət|mədəni]]-[[tarix]]i kompleksə aid [[termin]]lər dərindən izah edilmişdir. Ensiklopediyaya [[Talmud]], [[Bibliya]], [[Kabbala]], Xasidizm, yəhudi fəlsəfəsi, ədəbiyyatı və incəsənəti, [[İvrit]] və digər yəhudi dilləri ilə dialektləri haqqında fundamental məlumatlar daxil edilmişdir. Həmçinin burada qədim və müasir yəhudi tarixinin ictimai-siyasi aspektləri, Haskala (Yəhudi Maarifçiliyi), [[Sionizm]], [[Holokost]] soyqırımı, yəhudi mənşəli görkəmli [[elm]] və mədəniyyət xadimlərinin [[bioqrafiya]]ları, müasir [[İsrail|İsrail Dövlətinin]] [[coğrafiya]]sı, tarixi, mədəniyyəti və [[siyasət]]inə dair geniş materiallar yer almışdır.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Dil və transliterasiya xüsusiyyətləri == Ensiklopediyada yəhudi şəxs adlarının və İsrailin coğrafi adlarının böyük əksəriyyəti müasir [[ivrit dili]]ndə qəbul edilmiş tələffüz formasına müvafiq olaraq verilmişdir. İvrit dilindəki [h] ('''ה''') və [x] ('''ח, כ''') fonemlərinin [[Rus dili|rus]]/[[ukrayna dili]]ndəki qarşılıqlarında fərqləndirilməsi üçün redaksiya tərəfindən xüsusi bir qayda — üzərində xətt olan əlavə ''<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">'''х'''</SPAN>'' hərfi daxil edilmişdir.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/encyclopedia/introduction-vol2/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Foreword to Volume 2 |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu hərf ivritcə [h] səsinə müvafiq gəlir (məsələn: Avra<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>am, <SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>aftara, Zo<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>ar və s.). Boğaz səsi olan '''ע''' (ayn) hərfi sözün ortasında tərs apostrof işarəsi ilə (Ya‘akov, Şim‘on), samitdən sonra və saitdən əvvəl gələn '''א''' (alef) hərfi isə adi apostrofla (Mal’axi, <SPAN STYLE="text-decoration: overline;">X</SPAN>it’axdut) işarələnmişdir. İvritcə '''ל''' (lamed) hərfinə müvafiq gələn səs isə əksər hallarda qalın "l" kimi bərpa edilmişdir. == Ukrayna mövzusu ensiklopediyada == Ensiklopediyada yer alan çoxsaylı məqalələr Ukrayna yəhudilərinin tarixinə, yəhudi-ukrayna münasibətlərinə, yəhudilərin Ukrayna dövlətinin ictimai-siyasi həyatında iştirakına, habelə elm və mədəniyyətinə verdiyi töhfələrə həsr olunmuşdur.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/countries/14209/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Ukraine |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=2004 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Mətndə [[Qalisiya (Şərqi Avropa)|Qaliçiya]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/11028/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Galicia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Volin (şəhər)|Volın]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/10961/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Volhynia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Podolye]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/13253/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Podolia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1999 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Zakarpatya vilayəti|Zakarpatya]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/11584/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Transcarpathia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1986 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Bukovina]]<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/10789/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Bukovina |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[region]]larının, həmçinin ayrı-ayrı Ukrayna şəhər və qəsəbələrinin yəhudi əhalisinin tarixi və demoqrafiyası geniş şəkildə tədqiq edilmişdir. Ukrayna ədəbiyyatında yəhudi obrazı və folklor məsələləri də xüsusi olaraq işıqlandırılmışdır.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/culture/russian-and-other-literatures/14210/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Ukrainian Literature and the Jews |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=2004 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Rəqəmsal versiyaya keçid == Redaksiya ensiklopediyanın "Elektron Yəhudi Ensiklopediyası" (EYE) adlanan rəqəmsal onlayn versiyası üzərində işlərə [[2003]]-cü ildə başlamışdır. Bu proses zamanı çap variantındakı bir çox məqalələr yenilənmiş, yenidən işlənilmiş, ensiklopediyaya yeni terminlər, xronoloji və statistik köməkçi cədvəllər əlavə edilmişdir. EYE [[2005]]-ci ildə rəsmən internetdə oxucuların istifadəsinə verilmişdir. Onlayn ensiklopediyanın lüğət məqalələrinin ümumi sayı 2019-cu ilin əvvəlinə olan məlumata görə təqribən 6000 vahid təşkil edir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} bv168e9btxj5cfwdhff9dlc11v6pqm8 8985301 8985299 2026-07-01T15:36:18Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985301 wikitext text/x-wiki {{Kitab}} [[Fayl:ShorterJewishEncyclopediaInRussian.jpg|mini|sağ|180px|Elektron Yəhudi Ensiklopediyasının əsasını təşkil edən "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"nın çap variantı]] '''Qısa Yəhudi Ensiklopediyası''' və ya '''Elektron Yəhudi Ensiklopediyası''' ({{lang-ru|Электронная еврейская энциклопедия}}; qısaldılmış forması — '''EYE''') — [[internet]] [[şəbəkə]]sində [[rus dili]]ndə fəaliyyət göstərən onlayn ensiklopediya. İnternet ünvanı [https://eleven.co.il eleven.co.il] formasındadır.<ref name="webarchive">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20200407173526/https://eleven.co.il/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia – Main Page |publisher=Internet Archive |date=2020-04-07 |language=en |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu ensiklopediya [[2005]]-ci ildə, [[Yerusəlim]] şəhərində [[1976]]–[[2005]]-ci illərdə "Diaspor Yəhudi İcmalarının Tədqiqi Cəmiyyəti" tərəfindən Yerusəlim İvrit Universitetinin dəstəyi ilə nəşr olunmuş 11 cildlik "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"nın (QYE) təkmilləşdirilmiş, yenilənmiş və genişləndirilmiş rəqəmsal versiyası kimi istifadəyə verilmişdir.<ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> QYE, [[Rusiya İmperiyası|Rusiya]]da işıq üzü görmüş məşhur [[Fridrix Brokhauz|Brokhauz]] və [[İlya Efron|Efronun]] "Yəhudi Ensiklopediyası"nın nəşrindən sonra sovet və postsovet məkanında yəhudişünaslıq ([[Yəhudişünaslıq|iudaika]]) sahəsində yetmiş illik fasilədən sonra rus dilində ərsəyə gətirilmiş yeganə irihəcmli fundamental sahəvi ensiklopedik nəşrdir.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Russian Encyclopedias: General and Subject-Specific Encyclopedias |publisher=State Public Library |year=1960 |pages=102–109 |language=ru}}</ref> == Yaradılma konsepsiyası və məzmunu == Layihə ilkin mərhələdə [[ingilis dili]]ndə çıxan 16 cildlik "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Encyclopaedia Judaica]]" ensiklopediyasının rus dilinə qısaldılmış tərcüməsi kimi planlaşdırılsa da, işin gedişatında onun konsepsiyası tamamilə dəyişdirilmiş və müstəqil elmi nəşr yaradılmasına qərar verilmişdir. Ensiklopediyanın hazırlanmasında bir çox tanınmış [[İsrail]] [[alim]]lərinin, [[ictimai xadim]]lərinin və elmi məsləhətçilərinin iştirak etdiyi geniş redaksiya heyəti fəaliyyət göstərmişdir. [[Nəşr]]də [[elmi ədəbiyyat]]da "yəhudi sivilizasiyası" adlandırılan [[Mədəniyyət|mədəni]]-[[tarix]]i kompleksə aid [[termin]]lər dərindən izah edilmişdir. Ensiklopediyaya [[Talmud]], [[Bibliya]], [[Kabbala]], Xasidizm, yəhudi fəlsəfəsi, ədəbiyyatı və incəsənəti, [[İvrit]] və digər yəhudi dilləri ilə dialektləri haqqında fundamental məlumatlar daxil edilmişdir. Həmçinin burada qədim və müasir yəhudi tarixinin ictimai-siyasi aspektləri, Haskala (Yəhudi Maarifçiliyi), [[Sionizm]], [[Holokost]] soyqırımı, yəhudi mənşəli görkəmli [[elm]] və mədəniyyət xadimlərinin [[bioqrafiya]]ları, müasir [[İsrail|İsrail Dövlətinin]] [[coğrafiya]]sı, tarixi, mədəniyyəti və [[siyasət]]inə dair geniş materiallar yer almışdır.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Dil və transliterasiya xüsusiyyətləri == Ensiklopediyada yəhudi şəxs adlarının və İsrailin coğrafi adlarının böyük əksəriyyəti müasir [[ivrit dili]]ndə qəbul edilmiş tələffüz formasına müvafiq olaraq verilmişdir. İvrit dilindəki [h] ('''ה''') və [x] ('''ח, כ''') fonemlərinin [[Rus dili|rus]]/[[ukrayna dili]]ndəki qarşılıqlarında fərqləndirilməsi üçün redaksiya tərəfindən xüsusi bir qayda — üzərində xətt olan əlavə ''<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">'''х'''</SPAN>'' hərfi daxil edilmişdir.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/encyclopedia/introduction-vol2/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Foreword to Volume 2 |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu hərf ivritcə [h] səsinə müvafiq gəlir (məsələn: Avra<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>am, <SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>aftara, Zo<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>ar və s.). Boğaz səsi olan '''ע''' (ayn) hərfi sözün ortasında tərs apostrof işarəsi ilə (Ya‘akov, Şim‘on), samitdən sonra və saitdən əvvəl gələn '''א''' (alef) hərfi isə adi apostrofla (Mal’axi, <SPAN STYLE="text-decoration: overline;">X</SPAN>it’axdut) işarələnmişdir. İvritcə '''ל''' (lamed) hərfinə müvafiq gələn səs isə əksər hallarda qalın "l" kimi bərpa edilmişdir. == Ukrayna mövzusu ensiklopediyada == Ensiklopediyada yer alan çoxsaylı məqalələr Ukrayna yəhudilərinin tarixinə, yəhudi-ukrayna münasibətlərinə, yəhudilərin Ukrayna dövlətinin ictimai-siyasi həyatında iştirakına, habelə elm və mədəniyyətinə verdiyi töhfələrə həsr olunmuşdur.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/countries/14209/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Ukraine |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=2004 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Mətndə [[Qalisiya (Şərqi Avropa)|Qaliçiya]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/11028/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Galicia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Volin (şəhər)|Volın]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/10961/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Volhynia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Podolye]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/13253/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Podolia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1999 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Zakarpatya vilayəti|Zakarpatya]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/11584/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Transcarpathia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1986 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Bukovina]]<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/10789/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Bukovina |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[region]]larının, həmçinin ayrı-ayrı Ukrayna şəhər və qəsəbələrinin yəhudi əhalisinin tarixi və demoqrafiyası geniş şəkildə tədqiq edilmişdir. Ukrayna ədəbiyyatında yəhudi obrazı və folklor məsələləri də xüsusi olaraq işıqlandırılmışdır.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/culture/russian-and-other-literatures/14210/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Ukrainian Literature and the Jews |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=2004 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Rəqəmsal versiyaya keçid == Redaksiya ensiklopediyanın "Elektron Yəhudi Ensiklopediyası" (EYE) adlanan rəqəmsal onlayn versiyası üzərində işlərə [[2003]]-cü ildə başlamışdır. Bu proses zamanı çap variantındakı bir çox məqalələr yenilənmiş, yenidən işlənilmiş, ensiklopediyaya yeni terminlər, xronoloji və statistik köməkçi cədvəllər əlavə edilmişdir. EYE [[2005]]-ci ildə rəsmən internetdə oxucuların istifadəsinə verilmişdir. Onlayn ensiklopediyanın lüğət məqalələrinin ümumi sayı 2019-cu ilin əvvəlinə olan məlumata görə təqribən 6000 vahid təşkil edir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} tuug2t5up43790w0on0w6spsrhmilan 8985302 8985301 2026-07-01T15:36:36Z Həsən İmanov 162503 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +5 kateqoriya 8985302 wikitext text/x-wiki {{Kitab}} [[Fayl:ShorterJewishEncyclopediaInRussian.jpg|mini|sağ|180px|Elektron Yəhudi Ensiklopediyasının əsasını təşkil edən "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"nın çap variantı]] '''Qısa Yəhudi Ensiklopediyası''' və ya '''Elektron Yəhudi Ensiklopediyası''' ({{lang-ru|Электронная еврейская энциклопедия}}; qısaldılmış forması — '''EYE''') — [[internet]] [[şəbəkə]]sində [[rus dili]]ndə fəaliyyət göstərən onlayn ensiklopediya. İnternet ünvanı [https://eleven.co.il eleven.co.il] formasındadır.<ref name="webarchive">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20200407173526/https://eleven.co.il/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia – Main Page |publisher=Internet Archive |date=2020-04-07 |language=en |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu ensiklopediya [[2005]]-ci ildə, [[Yerusəlim]] şəhərində [[1976]]–[[2005]]-ci illərdə "Diaspor Yəhudi İcmalarının Tədqiqi Cəmiyyəti" tərəfindən Yerusəlim İvrit Universitetinin dəstəyi ilə nəşr olunmuş 11 cildlik "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"nın (QYE) təkmilləşdirilmiş, yenilənmiş və genişləndirilmiş rəqəmsal versiyası kimi istifadəyə verilmişdir.<ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> QYE, [[Rusiya İmperiyası|Rusiya]]da işıq üzü görmüş məşhur [[Fridrix Brokhauz|Brokhauz]] və [[İlya Efron|Efronun]] "Yəhudi Ensiklopediyası"nın nəşrindən sonra sovet və postsovet məkanında yəhudişünaslıq ([[Yəhudişünaslıq|iudaika]]) sahəsində yetmiş illik fasilədən sonra rus dilində ərsəyə gətirilmiş yeganə irihəcmli fundamental sahəvi ensiklopedik nəşrdir.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Russian Encyclopedias: General and Subject-Specific Encyclopedias |publisher=State Public Library |year=1960 |pages=102–109 |language=ru}}</ref> == Yaradılma konsepsiyası və məzmunu == Layihə ilkin mərhələdə [[ingilis dili]]ndə çıxan 16 cildlik "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Encyclopaedia Judaica]]" ensiklopediyasının rus dilinə qısaldılmış tərcüməsi kimi planlaşdırılsa da, işin gedişatında onun konsepsiyası tamamilə dəyişdirilmiş və müstəqil elmi nəşr yaradılmasına qərar verilmişdir. Ensiklopediyanın hazırlanmasında bir çox tanınmış [[İsrail]] [[alim]]lərinin, [[ictimai xadim]]lərinin və elmi məsləhətçilərinin iştirak etdiyi geniş redaksiya heyəti fəaliyyət göstərmişdir. [[Nəşr]]də [[elmi ədəbiyyat]]da "yəhudi sivilizasiyası" adlandırılan [[Mədəniyyət|mədəni]]-[[tarix]]i kompleksə aid [[termin]]lər dərindən izah edilmişdir. Ensiklopediyaya [[Talmud]], [[Bibliya]], [[Kabbala]], Xasidizm, yəhudi fəlsəfəsi, ədəbiyyatı və incəsənəti, [[İvrit]] və digər yəhudi dilləri ilə dialektləri haqqında fundamental məlumatlar daxil edilmişdir. Həmçinin burada qədim və müasir yəhudi tarixinin ictimai-siyasi aspektləri, Haskala (Yəhudi Maarifçiliyi), [[Sionizm]], [[Holokost]] soyqırımı, yəhudi mənşəli görkəmli [[elm]] və mədəniyyət xadimlərinin [[bioqrafiya]]ları, müasir [[İsrail|İsrail Dövlətinin]] [[coğrafiya]]sı, tarixi, mədəniyyəti və [[siyasət]]inə dair geniş materiallar yer almışdır.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Dil və transliterasiya xüsusiyyətləri == Ensiklopediyada yəhudi şəxs adlarının və İsrailin coğrafi adlarının böyük əksəriyyəti müasir [[ivrit dili]]ndə qəbul edilmiş tələffüz formasına müvafiq olaraq verilmişdir. İvrit dilindəki [h] ('''ה''') və [x] ('''ח, כ''') fonemlərinin [[Rus dili|rus]]/[[ukrayna dili]]ndəki qarşılıqlarında fərqləndirilməsi üçün redaksiya tərəfindən xüsusi bir qayda — üzərində xətt olan əlavə ''<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">'''х'''</SPAN>'' hərfi daxil edilmişdir.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/encyclopedia/introduction-vol2/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Foreword to Volume 2 |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu hərf ivritcə [h] səsinə müvafiq gəlir (məsələn: Avra<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>am, <SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>aftara, Zo<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>ar və s.). Boğaz səsi olan '''ע''' (ayn) hərfi sözün ortasında tərs apostrof işarəsi ilə (Ya‘akov, Şim‘on), samitdən sonra və saitdən əvvəl gələn '''א''' (alef) hərfi isə adi apostrofla (Mal’axi, <SPAN STYLE="text-decoration: overline;">X</SPAN>it’axdut) işarələnmişdir. İvritcə '''ל''' (lamed) hərfinə müvafiq gələn səs isə əksər hallarda qalın "l" kimi bərpa edilmişdir. == Ukrayna mövzusu ensiklopediyada == Ensiklopediyada yer alan çoxsaylı məqalələr Ukrayna yəhudilərinin tarixinə, yəhudi-ukrayna münasibətlərinə, yəhudilərin Ukrayna dövlətinin ictimai-siyasi həyatında iştirakına, habelə elm və mədəniyyətinə verdiyi töhfələrə həsr olunmuşdur.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/countries/14209/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Ukraine |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=2004 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Mətndə [[Qalisiya (Şərqi Avropa)|Qaliçiya]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/11028/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Galicia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Volin (şəhər)|Volın]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/10961/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Volhynia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Podolye]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/13253/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Podolia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1999 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Zakarpatya vilayəti|Zakarpatya]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/11584/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Transcarpathia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1986 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Bukovina]]<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/10789/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Bukovina |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[region]]larının, həmçinin ayrı-ayrı Ukrayna şəhər və qəsəbələrinin yəhudi əhalisinin tarixi və demoqrafiyası geniş şəkildə tədqiq edilmişdir. Ukrayna ədəbiyyatında yəhudi obrazı və folklor məsələləri də xüsusi olaraq işıqlandırılmışdır.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/culture/russian-and-other-literatures/14210/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Ukrainian Literature and the Jews |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=2004 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Rəqəmsal versiyaya keçid == Redaksiya ensiklopediyanın "Elektron Yəhudi Ensiklopediyası" (EYE) adlanan rəqəmsal onlayn versiyası üzərində işlərə [[2003]]-cü ildə başlamışdır. Bu proses zamanı çap variantındakı bir çox məqalələr yenilənmiş, yenidən işlənilmiş, ensiklopediyaya yeni terminlər, xronoloji və statistik köməkçi cədvəllər əlavə edilmişdir. EYE [[2005]]-ci ildə rəsmən internetdə oxucuların istifadəsinə verilmişdir. Onlayn ensiklopediyanın lüğət məqalələrinin ümumi sayı 2019-cu ilin əvvəlinə olan məlumata görə təqribən 6000 vahid təşkil edir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:2005-ci ildə yaranan saytlar]] [[Kateqoriya:XX əsrin ensiklopediyaları]] [[Kateqoriya:XXI əsrin ensiklopediyaları]] [[Kateqoriya:Onlayn ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:Rus dilində ensiklopediyalar]] 7ocq8tkqlgnryohjghrr6go9y5hkhgp 8985304 8985302 2026-07-01T15:38:37Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985304 wikitext text/x-wiki {{Kitab}} [[Fayl:ShorterJewishEncyclopediaInRussian.jpg|mini|sağ|180px|Elektron Yəhudi Ensiklopediyasının əsasını təşkil edən "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"nın çap variantı]] '''Qısa Yəhudi Ensiklopediyası''' və ya '''Elektron Yəhudi Ensiklopediyası''' ({{lang-ru|Электронная еврейская энциклопедия}}; qısaldılmış forması — '''EYE''') — [[internet]] [[şəbəkə]]sində [[rus dili]]ndə fəaliyyət göstərən onlayn ensiklopediya. İnternet ünvanı [https://eleven.co.il eleven.co.il] formasındadır.<ref name="webarchive">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20200407173526/https://eleven.co.il/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia – Main Page |publisher=Internet Archive |date=2020-04-07 |language=en |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu ensiklopediya [[2005]]-ci ildə, [[Yerusəlim]] şəhərində [[1976]]–[[2005]]-ci illərdə "Diaspor Yəhudi İcmalarının Tədqiqi Cəmiyyəti" tərəfindən Yerusəlim İvrit Universitetinin dəstəyi ilə nəşr olunmuş 11 cildlik "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"nın (QYE) təkmilləşdirilmiş, yenilənmiş və genişləndirilmiş rəqəmsal versiyası kimi istifadəyə verilmişdir.<ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> QYE, [[Rusiya İmperiyası|Rusiya]]da işıq üzü görmüş məşhur [[Fridrix Brokhauz|Brokhauz]] və [[İlya Efron|Efronun]] "[[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası|Yəhudi Ensiklopediyası]]"nın nəşrindən sonra [[SSRİ|sovet]] və [[Postsovet ölkələri|postsovet məkanında]] yəhudişünaslıq ([[Yəhudişünaslıq|iudaika]]) sahəsində yetmiş illik fasilədən sonra rus dilində ərsəyə gətirilmiş yeganə irihəcmli fundamental sahəvi ensiklopedik nəşrdir.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Russian Encyclopedias: General and Subject-Specific Encyclopedias |publisher=State Public Library |year=1960 |pages=102–109 |language=ru}}</ref> == Yaradılma konsepsiyası və məzmunu == Layihə ilkin mərhələdə [[ingilis dili]]ndə çıxan 16 cildlik "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Encyclopaedia Judaica]]" ensiklopediyasının rus dilinə qısaldılmış tərcüməsi kimi planlaşdırılsa da, işin gedişatında onun konsepsiyası tamamilə dəyişdirilmiş və müstəqil elmi nəşr yaradılmasına qərar verilmişdir. Ensiklopediyanın hazırlanmasında bir çox tanınmış [[İsrail]] [[alim]]lərinin, [[ictimai xadim]]lərinin və elmi məsləhətçilərinin iştirak etdiyi geniş redaksiya heyəti fəaliyyət göstərmişdir. [[Nəşr]]də [[elmi ədəbiyyat]]da "yəhudi sivilizasiyası" adlandırılan [[Mədəniyyət|mədəni]]-[[tarix]]i kompleksə aid [[termin]]lər dərindən izah edilmişdir. Ensiklopediyaya [[Talmud]], [[Bibliya]], [[Kabbala]], Xasidizm, yəhudi fəlsəfəsi, ədəbiyyatı və incəsənəti, [[İvrit]] və digər yəhudi dilləri ilə dialektləri haqqında fundamental məlumatlar daxil edilmişdir. Həmçinin burada qədim və müasir yəhudi tarixinin ictimai-siyasi aspektləri, Haskala (Yəhudi Maarifçiliyi), [[Sionizm]], [[Holokost]] soyqırımı, yəhudi mənşəli görkəmli [[elm]] və mədəniyyət xadimlərinin [[bioqrafiya]]ları, müasir [[İsrail|İsrail Dövlətinin]] [[coğrafiya]]sı, tarixi, mədəniyyəti və [[siyasət]]inə dair geniş materiallar yer almışdır.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Dil və transliterasiya xüsusiyyətləri == Ensiklopediyada yəhudi şəxs adlarının və İsrailin coğrafi adlarının böyük əksəriyyəti müasir [[ivrit dili]]ndə qəbul edilmiş tələffüz formasına müvafiq olaraq verilmişdir. İvrit dilindəki [h] ('''ה''') və [x] ('''ח, כ''') fonemlərinin [[Rus dili|rus]]/[[ukrayna dili]]ndəki qarşılıqlarında fərqləndirilməsi üçün redaksiya tərəfindən xüsusi bir qayda — üzərində xətt olan əlavə ''<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">'''х'''</SPAN>'' hərfi daxil edilmişdir.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/encyclopedia/introduction-vol2/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Foreword to Volume 2 |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu hərf ivritcə [h] səsinə müvafiq gəlir (məsələn: Avra<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>am, <SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>aftara, Zo<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>ar və s.). Boğaz səsi olan '''ע''' (ayn) hərfi sözün ortasında tərs apostrof işarəsi ilə (Ya‘akov, Şim‘on), samitdən sonra və saitdən əvvəl gələn '''א''' (alef) hərfi isə adi apostrofla (Mal’axi, <SPAN STYLE="text-decoration: overline;">X</SPAN>it’axdut) işarələnmişdir. İvritcə '''ל''' (lamed) hərfinə müvafiq gələn səs isə əksər hallarda qalın "l" kimi bərpa edilmişdir. == Ukrayna mövzusu ensiklopediyada == Ensiklopediyada yer alan çoxsaylı məqalələr Ukrayna yəhudilərinin tarixinə, yəhudi-ukrayna münasibətlərinə, yəhudilərin Ukrayna dövlətinin ictimai-siyasi həyatında iştirakına, habelə elm və mədəniyyətinə verdiyi töhfələrə həsr olunmuşdur.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/countries/14209/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Ukraine |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=2004 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Mətndə [[Qalisiya (Şərqi Avropa)|Qaliçiya]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/11028/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Galicia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Volin (şəhər)|Volın]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/10961/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Volhynia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Podolye]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/13253/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Podolia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1999 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Zakarpatya vilayəti|Zakarpatya]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/11584/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Transcarpathia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1986 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Bukovina]]<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/10789/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Bukovina |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[region]]larının, həmçinin ayrı-ayrı Ukrayna şəhər və qəsəbələrinin yəhudi əhalisinin tarixi və demoqrafiyası geniş şəkildə tədqiq edilmişdir. Ukrayna ədəbiyyatında yəhudi obrazı və folklor məsələləri də xüsusi olaraq işıqlandırılmışdır.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/culture/russian-and-other-literatures/14210/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Ukrainian Literature and the Jews |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=2004 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Rəqəmsal versiyaya keçid == Redaksiya ensiklopediyanın "Elektron Yəhudi Ensiklopediyası" (EYE) adlanan rəqəmsal onlayn versiyası üzərində işlərə [[2003]]-cü ildə başlamışdır. Bu proses zamanı çap variantındakı bir çox məqalələr yenilənmiş, yenidən işlənilmiş, ensiklopediyaya yeni terminlər, xronoloji və statistik köməkçi cədvəllər əlavə edilmişdir. EYE [[2005]]-ci ildə rəsmən internetdə oxucuların istifadəsinə verilmişdir. Onlayn ensiklopediyanın lüğət məqalələrinin ümumi sayı 2019-cu ilin əvvəlinə olan məlumata görə təqribən 6000 vahid təşkil edir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:2005-ci ildə yaranan saytlar]] [[Kateqoriya:XX əsrin ensiklopediyaları]] [[Kateqoriya:XXI əsrin ensiklopediyaları]] [[Kateqoriya:Onlayn ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:Rus dilində ensiklopediyalar]] 32bdibr7k5ca0ivn7ady3ule8ushjdg 8985305 8985304 2026-07-01T15:40:07Z Həsən İmanov 162503 8985305 wikitext text/x-wiki {{Kitab}} [[Fayl:ShorterJewishEncyclopediaInRussian.jpg|mini|sağ|180px|Elektron Yəhudi Ensiklopediyasının əsasını təşkil edən "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"nın çap variantı]] '''Qısa Yəhudi Ensiklopediyası''' və ya '''Elektron Yəhudi Ensiklopediyası''' ({{lang-ru|Электронная еврейская энциклопедия}}; qısaldılmış forması — '''EYE''') — [[internet]] [[şəbəkə]]sində [[rus dili]]ndə fəaliyyət göstərən onlayn ensiklopediya. İnternet ünvanı [https://eleven.co.il eleven.co.il] formasındadır.<ref name="webarchive">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20200407173526/https://eleven.co.il/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia – Main Page |publisher=Internet Archive |date=2020-04-07 |language=en |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu ensiklopediya [[2005]]-ci ildə, [[Yerusəlim]] şəhərində [[1976]]–[[2005]]-ci illərdə "Diaspor Yəhudi İcmalarının Tədqiqi Cəmiyyəti" tərəfindən [[Qüds Yəhudi Universiteti|Yerusəlim İvrit Universitetinin]] dəstəyi ilə nəşr olunmuş 11 cildlik "Qısa Yəhudi Ensiklopediyası"nın (QYE) təkmilləşdirilmiş, yenilənmiş və genişləndirilmiş rəqəmsal versiyası kimi istifadəyə verilmişdir.<ref name="prat-history">{{Cite web |last=Prat |first=Naftali |url=http://www.jewish-agency.org/ru/education/content/24226 |title=The Short Jewish Encyclopedia: History and Achievements |publisher=The Jewish Agency for Israel |year=2001 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> QYE, [[Rusiya İmperiyası|Rusiya]]da işıq üzü görmüş məşhur [[Fridrix Brokhauz|Brokhauz]] və [[İlya Efron|Efronun]] "[[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası|Yəhudi Ensiklopediyası]]"nın nəşrindən sonra [[SSRİ|sovet]] və [[Postsovet ölkələri|postsovet məkanında]] yəhudişünaslıq ([[Yəhudişünaslıq|iudaika]]) sahəsində yetmiş illik fasilədən sonra rus dilində ərsəyə gətirilmiş yeganə irihəcmli fundamental sahəvi ensiklopedik nəşrdir.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Russian Encyclopedias: General and Subject-Specific Encyclopedias |publisher=State Public Library |year=1960 |pages=102–109 |language=ru}}</ref> == Yaradılma konsepsiyası və məzmunu == Layihə ilkin mərhələdə [[ingilis dili]]ndə çıxan 16 cildlik "[[Yəhudi Ensiklopediyası|Encyclopaedia Judaica]]" ensiklopediyasının rus dilinə qısaldılmış tərcüməsi kimi planlaşdırılsa da, işin gedişatında onun konsepsiyası tamamilə dəyişdirilmiş və müstəqil elmi nəşr yaradılmasına qərar verilmişdir. Ensiklopediyanın hazırlanmasında bir çox tanınmış [[İsrail]] [[alim]]lərinin, [[ictimai xadim]]lərinin və elmi məsləhətçilərinin iştirak etdiyi geniş redaksiya heyəti fəaliyyət göstərmişdir. [[Nəşr]]də [[elmi ədəbiyyat]]da "yəhudi sivilizasiyası" adlandırılan [[Mədəniyyət|mədəni]]-[[tarix]]i kompleksə aid [[termin]]lər dərindən izah edilmişdir. Ensiklopediyaya [[Talmud]], [[Bibliya]], [[Kabbala]], Xasidizm, yəhudi fəlsəfəsi, ədəbiyyatı və incəsənəti, [[İvrit]] və digər yəhudi dilləri ilə dialektləri haqqında fundamental məlumatlar daxil edilmişdir. Həmçinin burada qədim və müasir yəhudi tarixinin ictimai-siyasi aspektləri, Haskala (Yəhudi Maarifçiliyi), [[Sionizm]], [[Holokost]] soyqırımı, yəhudi mənşəli görkəmli [[elm]] və mədəniyyət xadimlərinin [[bioqrafiya]]ları, müasir [[İsrail|İsrail Dövlətinin]] [[coğrafiya]]sı, tarixi, mədəniyyəti və [[siyasət]]inə dair geniş materiallar yer almışdır.<ref>{{Cite journal |last=E. K. |title=The First Russian Jewish Encyclopedia |journal=Lechaim |volume=169 |issue=5 |year=2006 |url=https://lechaim.ru/ARHIV/169/kniga.htm |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Dil və transliterasiya xüsusiyyətləri == Ensiklopediyada yəhudi şəxs adlarının və İsrailin coğrafi adlarının böyük əksəriyyəti müasir [[ivrit dili]]ndə qəbul edilmiş tələffüz formasına müvafiq olaraq verilmişdir. İvrit dilindəki [h] ('''ה''') və [x] ('''ח, כ''') fonemlərinin [[Rus dili|rus]]/[[ukrayna dili]]ndəki qarşılıqlarında fərqləndirilməsi üçün redaksiya tərəfindən xüsusi bir qayda — üzərində xətt olan əlavə ''<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">'''х'''</SPAN>'' hərfi daxil edilmişdir.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/encyclopedia/introduction-vol2/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Foreword to Volume 2 |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Bu hərf ivritcə [h] səsinə müvafiq gəlir (məsələn: Avra<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>am, <SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>aftara, Zo<SPAN STYLE="text-decoration: overline;">x</SPAN>ar və s.). Boğaz səsi olan '''ע''' (ayn) hərfi sözün ortasında tərs apostrof işarəsi ilə (Ya‘akov, Şim‘on), samitdən sonra və saitdən əvvəl gələn '''א''' (alef) hərfi isə adi apostrofla (Mal’axi, <SPAN STYLE="text-decoration: overline;">X</SPAN>it’axdut) işarələnmişdir. İvritcə '''ל''' (lamed) hərfinə müvafiq gələn səs isə əksər hallarda qalın "l" kimi bərpa edilmişdir. == Ukrayna mövzusu ensiklopediyada == Ensiklopediyada yer alan çoxsaylı məqalələr Ukrayna yəhudilərinin tarixinə, yəhudi-ukrayna münasibətlərinə, yəhudilərin Ukrayna dövlətinin ictimai-siyasi həyatında iştirakına, habelə elm və mədəniyyətinə verdiyi töhfələrə həsr olunmuşdur.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/countries/14209/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Ukraine |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=2004 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> Mətndə [[Qalisiya (Şərqi Avropa)|Qaliçiya]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/11028/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Galicia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Volin (şəhər)|Volın]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/10961/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Volhynia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Podolye]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/13253/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Podolia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1999 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Zakarpatya vilayəti|Zakarpatya]],<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/11584/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Transcarpathia |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1986 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[Bukovina]]<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/diaspora/regions-and-countries/10789/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Bukovina |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=1982 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> [[region]]larının, həmçinin ayrı-ayrı Ukrayna şəhər və qəsəbələrinin yəhudi əhalisinin tarixi və demoqrafiyası geniş şəkildə tədqiq edilmişdir. Ukrayna ədəbiyyatında yəhudi obrazı və folklor məsələləri də xüsusi olaraq işıqlandırılmışdır.<ref>{{Cite web |url=https://eleven.co.il/culture/russian-and-other-literatures/14210/ |title=Electronic Jewish Encyclopedia: Ukrainian Literature and the Jews |publisher=The Society for Research on Jewish Communities |year=2004 |language=ru |access-date=2026-07-01}}</ref> == Rəqəmsal versiyaya keçid == Redaksiya ensiklopediyanın "Elektron Yəhudi Ensiklopediyası" (EYE) adlanan rəqəmsal onlayn versiyası üzərində işlərə [[2003]]-cü ildə başlamışdır. Bu proses zamanı çap variantındakı bir çox məqalələr yenilənmiş, yenidən işlənilmiş, ensiklopediyaya yeni terminlər, xronoloji və statistik köməkçi cədvəllər əlavə edilmişdir. EYE [[2005]]-ci ildə rəsmən internetdə oxucuların istifadəsinə verilmişdir. Onlayn ensiklopediyanın lüğət məqalələrinin ümumi sayı 2019-cu ilin əvvəlinə olan məlumata görə təqribən 6000 vahid təşkil edir. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:2005-ci ildə yaranan saytlar]] [[Kateqoriya:XX əsrin ensiklopediyaları]] [[Kateqoriya:XXI əsrin ensiklopediyaları]] [[Kateqoriya:Onlayn ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:Rus dilində ensiklopediyalar]] b9jbaxvcuo2o02jiogfabhvnzdp4opf 0 992947 8985309 2026-07-01T15:44:42Z Həsən İmanov 162503 Boş səhifə yaradıldı 8985309 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 8985314 8985309 2026-07-01T15:47:17Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985314 wikitext text/x-wiki '''"Terra"''' və ya '''"Terra" Kitab Klubu''' ({{lang-ru|«Терра», Терра-Книжный клуб}}) — [[Rusiya]]da fəaliyyət göstərmiş irihəcmli nəşriyyat-poliqrafiya [[holdinq]]i. Əsası [[29 dekabr]] [[1989]]-cu ildə "Terra" Nəşriyyat Mərkəzi adı altında qoyulmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Lovell |first=Stephen |title=Reading Russia: A History of Reading in Modern Russia |publisher=Palgrave Macmillan |year=2000 |pages=154–161 |isbn=978-0333794104 |language=en}}</ref> 2008-ci ilin məlumatlarına görə, holdinqin tərkibinə nəşriyyat və poliqrafiya sahəsinə aid olmayan digər müəssisələrlə yanaşı, "Terra Nəşriyyatı" və "Terra — Kitab Klubu" şirkətləri daxil idi. Holdinq həmçinin [[Sankt-Peterburq]]un "Severo-Zapad" [[nəşriyyat]]ının və Yaroslavl Poliqrafiya Kombinatının şərikli sahiblərindən biri olmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Private Publishing Sector in Post-Soviet Russia |publisher=Academic Press |year=2005 |pages=89–95 |language=en}}</ref> == Ən böyük layihələri == Nəşriyyat fəaliyyəti dövründə bir çox nəhəng elmi-ensiklopedik və akademik layihələrə imza atmışdır: * 86 cilddən ibarət [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]]nin dəqiq [[reprint]] nəşri (1990–1991); * 16 cildlik [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası|Yəhudi Ensiklopediyası]]nın təkrar çapı (1991); * [[Lev Tolstoy]]un 90 cildlik tam əsərlər külliyyatının akademik nəşri (1991); * Məşhur [[fransız]] "Larousse" Uşaq Ensiklopediyasının 20 cildlik rusdilli adaptasiyası (1995); * "Xalq Əsərləri Kitabxanası" seriyası (1998–2005); * Rusiyada ilk kütləvi "Kitab Klubu" layihəsinin yaradılması (1996); * Kolleksiya və nəfis kitab həvəskarları üçün "Monplezir" (Monplaisir) klubunun təsisi (2000); * 62 cildlik nəhəng "Böyük Terra Ensiklopediyası" ({{lang-ru|Большая энциклопедия «Терра»}}) layihəsi (2006) və əsas nəşrə daxil edilməyən ən son elmi yenilikləri əks etdirən xüsusi illik məcmuların ("İllik 2007" və "Salnamə 2007") buraxılması (2008); * "Rusiya Poçtu" və məşhur "Oqonyok" (Огонёк) jurnalı ilə bərabər dünya klassiklərinin əsərlərindən ibarət "Oqonyok Xalq Kitabxanası" layihəsi (2006); * Yüksək bədii tərtibatlı kitab həvəskarları ittifaqı olan "Marli" Kitab Klubu (2007); * 4 cildlik "Rusiyada inqilab və vətəndaş müharibəsi: 1917–1923" və 2 cildlik "Faşizm və antifaşizm" ensiklopediyaları (2008); * 20 cildlik "Populyar Ensiklopediya" (2009); * 15 cildlik "Rəngkarlıq Ensiklopediyası" (2010). == Mükafatları == 2008-ci ilin avqust ayında 62 cildlik "Böyük Terra Ensiklopediyası"nın hazırlanması və fundamental elmi keyfiyyətinə görə ensiklopedik nəşrlərin baş redaktoru S. Kondratov ədəbiyyat və incəsənət sahəsində "Maarifçilik fəaliyyəti" nominasiyası üzrə Moskva şəhərinin 2008-ci il üzrə xüsusi mükafatına layiq görülmüşdür.<ref name="Ukaz">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |title=Decree of the Mayor of Moscow dated August 26, 2008, N 66-UM: On awarding the 2008 Moscow City Prizes in the field of culture and art |publisher=Apartment.ru |date=2008-08-26 |language=ru |access-date=2012-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} s41h8vh9jd235oxi0rrvx4v1oe1nvk5 8985317 8985314 2026-07-01T15:49:07Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985317 wikitext text/x-wiki {{Nəşriyyat}} '''"Terra"''' və ya '''"Terra" Kitab Klubu''' ({{lang-ru|«Терра», Терра-Книжный клуб}}) — [[Rusiya]]da fəaliyyət göstərmiş irihəcmli nəşriyyat-poliqrafiya [[holdinq]]i. Əsası [[29 dekabr]] [[1989]]-cu ildə "Terra" Nəşriyyat Mərkəzi adı altında qoyulmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Lovell |first=Stephen |title=Reading Russia: A History of Reading in Modern Russia |publisher=Palgrave Macmillan |year=2000 |pages=154–161 |isbn=978-0333794104 |language=en}}</ref> 2008-ci ilin məlumatlarına görə, holdinqin tərkibinə nəşriyyat və poliqrafiya sahəsinə aid olmayan digər müəssisələrlə yanaşı, "Terra Nəşriyyatı" və "Terra — Kitab Klubu" şirkətləri daxil idi. Holdinq həmçinin [[Sankt-Peterburq]]un "Severo-Zapad" [[nəşriyyat]]ının və Yaroslavl Poliqrafiya Kombinatının şərikli sahiblərindən biri olmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Private Publishing Sector in Post-Soviet Russia |publisher=Academic Press |year=2005 |pages=89–95 |language=en}}</ref> == Ən böyük layihələri == Nəşriyyat fəaliyyəti dövründə bir çox nəhəng elmi-ensiklopedik və akademik layihələrə imza atmışdır: * 86 cilddən ibarət [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]]nin dəqiq [[reprint]] nəşri (1990–1991); * 16 cildlik [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası|Yəhudi Ensiklopediyası]]nın təkrar çapı (1991); * [[Lev Tolstoy]]un 90 cildlik tam əsərlər külliyyatının akademik nəşri (1991); * Məşhur [[fransız]] "Larousse" Uşaq Ensiklopediyasının 20 cildlik rusdilli adaptasiyası (1995); * "Xalq Əsərləri Kitabxanası" seriyası (1998–2005); * Rusiyada ilk kütləvi "Kitab Klubu" layihəsinin yaradılması (1996); * Kolleksiya və nəfis kitab həvəskarları üçün "Monplezir" (Monplaisir) klubunun təsisi (2000); * 62 cildlik nəhəng "Böyük Terra Ensiklopediyası" ({{lang-ru|Большая энциклопедия «Терра»}}) layihəsi (2006) və əsas nəşrə daxil edilməyən ən son elmi yenilikləri əks etdirən xüsusi illik məcmuların ("İllik 2007" və "Salnamə 2007") buraxılması (2008); * "Rusiya Poçtu" və məşhur "Oqonyok" (Огонёк) jurnalı ilə bərabər dünya klassiklərinin əsərlərindən ibarət "Oqonyok Xalq Kitabxanası" layihəsi (2006); * Yüksək bədii tərtibatlı kitab həvəskarları ittifaqı olan "Marli" Kitab Klubu (2007); * 4 cildlik "Rusiyada inqilab və vətəndaş müharibəsi: 1917–1923" və 2 cildlik "Faşizm və antifaşizm" ensiklopediyaları (2008); * 20 cildlik "Populyar Ensiklopediya" (2009); * 15 cildlik "Rəngkarlıq Ensiklopediyası" (2010). == Mükafatları == 2008-ci ilin avqust ayında 62 cildlik "Böyük Terra Ensiklopediyası"nın hazırlanması və fundamental elmi keyfiyyətinə görə ensiklopedik nəşrlərin baş redaktoru S. Kondratov ədəbiyyat və incəsənət sahəsində "Maarifçilik fəaliyyəti" nominasiyası üzrə Moskva şəhərinin 2008-ci il üzrə xüsusi mükafatına layiq görülmüşdür.<ref name="Ukaz">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |title=Decree of the Mayor of Moscow dated August 26, 2008, N 66-UM: On awarding the 2008 Moscow City Prizes in the field of culture and art |publisher=Apartment.ru |date=2008-08-26 |language=ru |access-date=2012-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} 36qgpwr0tt7g352a801ul7c439vq9m3 8985318 8985317 2026-07-01T15:49:21Z Həsən İmanov 162503 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya 8985318 wikitext text/x-wiki {{Nəşriyyat}} '''"Terra"''' və ya '''"Terra" Kitab Klubu''' ({{lang-ru|«Терра», Терра-Книжный клуб}}) — [[Rusiya]]da fəaliyyət göstərmiş irihəcmli nəşriyyat-poliqrafiya [[holdinq]]i. Əsası [[29 dekabr]] [[1989]]-cu ildə "Terra" Nəşriyyat Mərkəzi adı altında qoyulmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Lovell |first=Stephen |title=Reading Russia: A History of Reading in Modern Russia |publisher=Palgrave Macmillan |year=2000 |pages=154–161 |isbn=978-0333794104 |language=en}}</ref> 2008-ci ilin məlumatlarına görə, holdinqin tərkibinə nəşriyyat və poliqrafiya sahəsinə aid olmayan digər müəssisələrlə yanaşı, "Terra Nəşriyyatı" və "Terra — Kitab Klubu" şirkətləri daxil idi. Holdinq həmçinin [[Sankt-Peterburq]]un "Severo-Zapad" [[nəşriyyat]]ının və Yaroslavl Poliqrafiya Kombinatının şərikli sahiblərindən biri olmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Private Publishing Sector in Post-Soviet Russia |publisher=Academic Press |year=2005 |pages=89–95 |language=en}}</ref> == Ən böyük layihələri == Nəşriyyat fəaliyyəti dövründə bir çox nəhəng elmi-ensiklopedik və akademik layihələrə imza atmışdır: * 86 cilddən ibarət [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]]nin dəqiq [[reprint]] nəşri (1990–1991); * 16 cildlik [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası|Yəhudi Ensiklopediyası]]nın təkrar çapı (1991); * [[Lev Tolstoy]]un 90 cildlik tam əsərlər külliyyatının akademik nəşri (1991); * Məşhur [[fransız]] "Larousse" Uşaq Ensiklopediyasının 20 cildlik rusdilli adaptasiyası (1995); * "Xalq Əsərləri Kitabxanası" seriyası (1998–2005); * Rusiyada ilk kütləvi "Kitab Klubu" layihəsinin yaradılması (1996); * Kolleksiya və nəfis kitab həvəskarları üçün "Monplezir" (Monplaisir) klubunun təsisi (2000); * 62 cildlik nəhəng "Böyük Terra Ensiklopediyası" ({{lang-ru|Большая энциклопедия «Терра»}}) layihəsi (2006) və əsas nəşrə daxil edilməyən ən son elmi yenilikləri əks etdirən xüsusi illik məcmuların ("İllik 2007" və "Salnamə 2007") buraxılması (2008); * "Rusiya Poçtu" və məşhur "Oqonyok" (Огонёк) jurnalı ilə bərabər dünya klassiklərinin əsərlərindən ibarət "Oqonyok Xalq Kitabxanası" layihəsi (2006); * Yüksək bədii tərtibatlı kitab həvəskarları ittifaqı olan "Marli" Kitab Klubu (2007); * 4 cildlik "Rusiyada inqilab və vətəndaş müharibəsi: 1917–1923" və 2 cildlik "Faşizm və antifaşizm" ensiklopediyaları (2008); * 20 cildlik "Populyar Ensiklopediya" (2009); * 15 cildlik "Rəngkarlıq Ensiklopediyası" (2010). == Mükafatları == 2008-ci ilin avqust ayında 62 cildlik "Böyük Terra Ensiklopediyası"nın hazırlanması və fundamental elmi keyfiyyətinə görə ensiklopedik nəşrlərin baş redaktoru S. Kondratov ədəbiyyat və incəsənət sahəsində "Maarifçilik fəaliyyəti" nominasiyası üzrə Moskva şəhərinin 2008-ci il üzrə xüsusi mükafatına layiq görülmüşdür.<ref name="Ukaz">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |title=Decree of the Mayor of Moscow dated August 26, 2008, N 66-UM: On awarding the 2008 Moscow City Prizes in the field of culture and art |publisher=Apartment.ru |date=2008-08-26 |language=ru |access-date=2012-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Rusiya nəşriyyatları]] 2lc4fgt17jfimwrery5n3dzholim3tv 8985320 8985318 2026-07-01T15:53:28Z Həsən İmanov 162503 8985320 wikitext text/x-wiki {{Nəşriyyat}} '''"Terra"''' və ya '''"Terra" Kitab Klubu''' ({{lang-ru|«Терра», Терра-Книжный клуб}}) — [[Rusiya]]da fəaliyyət göstərmiş irihəcmli nəşriyyat-poliqrafiya [[holdinq]]i. Əsası [[29 dekabr]] [[1989]]-cu ildə "Terra" Nəşriyyat Mərkəzi adı altında qoyulmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Lovell |first=Stephen |title=Reading Russia: A History of Reading in Modern Russia |publisher=Palgrave Macmillan |year=2000 |pages=154–161 |isbn=978-0333794104 |language=en}}</ref> 2008-ci ilin məlumatlarına görə, holdinqin tərkibinə nəşriyyat və poliqrafiya sahəsinə aid olmayan digər müəssisələrlə yanaşı, "Terra Nəşriyyatı" və "Terra — Kitab Klubu" şirkətləri daxil idi. Holdinq həmçinin [[Sankt-Peterburq]]un "Severo-Zapad" [[nəşriyyat]]ının və Yaroslavl Poliqrafiya Kombinatının şərikli sahiblərindən biri olmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Private Publishing Sector in Post-Soviet Russia |publisher=Academic Press |year=2005 |pages=89–95 |language=en}}</ref> == Ən böyük layihələri == Nəşriyyat fəaliyyəti dövründə bir çox nəhəng elmi-ensiklopedik və akademik layihələrə imza atmışdır: * 86 cilddən ibarət [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]]nin dəqiq [[reprint]] nəşri (1990–1991); * 16 cildlik [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası|Yəhudi Ensiklopediyası]]nın təkrar çapı (1991); * [[Lev Tolstoy]]un 90 cildlik tam əsərlər külliyyatının akademik nəşri (1991); * Məşhur [[fransız]] "Larousse" Uşaq Ensiklopediyasının 20 cildlik rusdilli adaptasiyası (1995); * "Xalq Əsərləri Kitabxanası" seriyası (1998–2005); * Rusiyada ilk kütləvi "Kitab Klubu" layihəsinin yaradılması (1996); * Kolleksiya və nəfis kitab həvəskarları üçün "Monplezir" (Monplaisir) klubunun təsisi (2000); * 62 cildlik nəhəng "[[Böyük Terra Ensiklopediyası]]" ({{lang-ru|Большая энциклопедия «Терра»}}) layihəsi (2006) və əsas nəşrə daxil edilməyən ən son elmi yenilikləri əks etdirən xüsusi illik məcmuların ("İllik 2007" və "Salnamə 2007") buraxılması (2008); * "Rusiya Poçtu" və məşhur "Oqonyok" (Огонёк) jurnalı ilə bərabər dünya klassiklərinin əsərlərindən ibarət "Oqonyok Xalq Kitabxanası" layihəsi (2006); * Yüksək bədii tərtibatlı kitab həvəskarları ittifaqı olan "Marli" Kitab Klubu (2007); * 4 cildlik "Rusiyada inqilab və vətəndaş müharibəsi: 1917–1923" və 2 cildlik "Faşizm və antifaşizm" ensiklopediyaları (2008); * 20 cildlik "Populyar Ensiklopediya" (2009); * 15 cildlik "Rəngkarlıq Ensiklopediyası" (2010). == Mükafatları == 2008-ci ilin avqust ayında 62 cildlik "Böyük Terra Ensiklopediyası"nın hazırlanması və fundamental elmi keyfiyyətinə görə ensiklopedik nəşrlərin baş redaktoru S. Kondratov ədəbiyyat və incəsənət sahəsində "Maarifçilik fəaliyyəti" nominasiyası üzrə Moskva şəhərinin 2008-ci il üzrə xüsusi mükafatına layiq görülmüşdür.<ref name="Ukaz">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |title=Decree of the Mayor of Moscow dated August 26, 2008, N 66-UM: On awarding the 2008 Moscow City Prizes in the field of culture and art |publisher=Apartment.ru |date=2008-08-26 |language=ru |access-date=2012-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Rusiya nəşriyyatları]] a0qqea5jrf41to6e49esipobknl9bag 8985330 8985320 2026-07-01T16:07:16Z Həsən İmanov 162503 8985330 wikitext text/x-wiki {{Nəşriyyat}} '''"Terra"''' və ya '''"Terra" Kitab Klubu''' ({{lang-ru|«Терра», Терра-Книжный клуб}}) — [[Rusiya]]da fəaliyyət göstərmiş irihəcmli nəşriyyat-poliqrafiya [[holdinq]]i. Əsası [[29 dekabr]] [[1989]]-cu ildə "Terra" Nəşriyyat Mərkəzi adı altında qoyulmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Lovell |first=Stephen |title=Reading Russia: A History of Reading in Modern Russia |publisher=Palgrave Macmillan |year=2000 |pages=154–161 |isbn=978-0333794104 |language=en}}</ref> 2008-ci ilin məlumatlarına görə, holdinqin tərkibinə nəşriyyat və poliqrafiya sahəsinə aid olmayan digər müəssisələrlə yanaşı, "Terra Nəşriyyatı" və "Terra — Kitab Klubu" şirkətləri daxil idi. Holdinq həmçinin [[Sankt-Peterburq]]un "Severo-Zapad" [[nəşriyyat]]ının və Yaroslavl Poliqrafiya Kombinatının şərikli sahiblərindən biri olmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Private Publishing Sector in Post-Soviet Russia |publisher=Academic Press |year=2005 |pages=89–95 |language=en}}</ref> == Ən böyük layihələri == Nəşriyyat fəaliyyəti dövründə bir çox nəhəng elmi-ensiklopedik və akademik layihələrə imza atmışdır: * 86 cilddən ibarət [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]]nin dəqiq [[reprint]] nəşri (1990–1991); * 16 cildlik [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası|Yəhudi Ensiklopediyası]]nın təkrar çapı (1991); * [[Lev Tolstoy]]un 90 cildlik tam əsərlər külliyyatının akademik nəşri (1991); * Məşhur [[fransız]] "Larousse" Uşaq Ensiklopediyasının 20 cildlik rusdilli adaptasiyası (1995); * "Xalq Əsərləri Kitabxanası" seriyası (1998–2005); * Rusiyada ilk kütləvi "Kitab Klubu" layihəsinin yaradılması (1996); * Kolleksiya və nəfis kitab həvəskarları üçün "Monplezir" (Monplaisir) klubunun təsisi (2000); * 62 cildlik nəhəng "[[Böyük Terra Ensiklopediyası]]" ({{lang-ru|Большая энциклопедия «Терра»}}) layihəsi (2006) və əsas nəşrə daxil edilməyən ən son elmi yenilikləri əks etdirən xüsusi illik məcmuların ("İllik 2007" və "Salnamə 2007") buraxılması (2008); * "Rusiya Poçtu" və məşhur "Oqonyok" (Огонёк) jurnalı ilə bərabər dünya klassiklərinin əsərlərindən ibarət "Oqonyok Xalq Kitabxanası" layihəsi (2006); * Yüksək bədii tərtibatlı kitab həvəskarları ittifaqı olan "Marli" Kitab Klubu (2007); * 4 cildlik "Rusiyada inqilab və vətəndaş müharibəsi: 1917–1923" və 2 cildlik "Faşizm və antifaşizm" ensiklopediyaları (2008); * 20 cildlik "Populyar Ensiklopediya" (2009); * 15 cildlik "Rəngkarlıq Ensiklopediyası" (2010). == Mükafatları == 2008-ci ilin avqust ayında 62 cildlik "Böyük Terra Ensiklopediyası"nın hazırlanması və fundamental elmi keyfiyyətinə görə ensiklopedik nəşrlərin baş redaktoru S. Kondratov ədəbiyyat və incəsənət sahəsində "Maarifçilik fəaliyyəti" nominasiyası üzrə [[Moskva]] [[şəhər]]inin 2008-ci il üzrə xüsusi [[mükafat]]ına layiq görülmüşdür.<ref name="Ukaz">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |title=Decree of the Mayor of Moscow dated August 26, 2008, N 66-UM: On awarding the 2008 Moscow City Prizes in the field of culture and art |publisher=Apartment.ru |date=2008-08-26 |language=ru |access-date=2012-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Rusiya nəşriyyatları]] 9d18ar9qtd7jzy5e6knq4ejzgk8ca35 8985331 8985330 2026-07-01T16:07:47Z Həsən İmanov 162503 /* Ən böyük layihələri */ 8985331 wikitext text/x-wiki {{Nəşriyyat}} '''"Terra"''' və ya '''"Terra" Kitab Klubu''' ({{lang-ru|«Терра», Терра-Книжный клуб}}) — [[Rusiya]]da fəaliyyət göstərmiş irihəcmli nəşriyyat-poliqrafiya [[holdinq]]i. Əsası [[29 dekabr]] [[1989]]-cu ildə "Terra" Nəşriyyat Mərkəzi adı altında qoyulmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Lovell |first=Stephen |title=Reading Russia: A History of Reading in Modern Russia |publisher=Palgrave Macmillan |year=2000 |pages=154–161 |isbn=978-0333794104 |language=en}}</ref> 2008-ci ilin məlumatlarına görə, holdinqin tərkibinə nəşriyyat və poliqrafiya sahəsinə aid olmayan digər müəssisələrlə yanaşı, "Terra Nəşriyyatı" və "Terra — Kitab Klubu" şirkətləri daxil idi. Holdinq həmçinin [[Sankt-Peterburq]]un "Severo-Zapad" [[nəşriyyat]]ının və Yaroslavl Poliqrafiya Kombinatının şərikli sahiblərindən biri olmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Private Publishing Sector in Post-Soviet Russia |publisher=Academic Press |year=2005 |pages=89–95 |language=en}}</ref> == Ən böyük layihələri == Nəşriyyat fəaliyyəti dövründə bir çox nəhəng elmi-ensiklopedik və akademik layihələrə imza atmışdır: * 86 cilddən ibarət [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]]nin dəqiq [[reprint]] nəşri (1990–1991); * 16 cildlik [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası|Yəhudi Ensiklopediyası]]nın təkrar çapı (1991); * [[Lev Tolstoy]]un 90 cildlik tam əsərlər külliyyatının akademik nəşri (1991); * Məşhur [[fransız]] "Larousse" Uşaq Ensiklopediyasının 20 cildlik rusdilli adaptasiyası (1995); * "Xalq Əsərləri Kitabxanası" seriyası (1998–2005); * Rusiyada ilk kütləvi "Kitab Klubu" layihəsinin yaradılması (1996); * Kolleksiya və nəfis kitab həvəskarları üçün "Monplezir" (Monplaisir) klubunun təsisi (2000); * 62 cildlik nəhəng "[[Böyük Terra Ensiklopediyası]]" ({{lang-ru|Большая энциклопедия «Терра»}}) layihəsi (2006) və əsas nəşrə daxil edilməyən ən son elmi yenilikləri əks etdirən xüsusi illik məcmuların ("İllik 2007" və "Salnamə 2007") buraxılması (2008); * "Rusiya Poçtu" və məşhur "Oqonyok" ({{dil-ru|Огонёк}}) [[jurnal]]ı ilə bərabər dünya klassiklərinin əsərlərindən ibarət "Oqonyok Xalq Kitabxanası" layihəsi (2006); * Yüksək bədii tərtibatlı kitab həvəskarları ittifaqı olan "Marli" Kitab Klubu (2007); * 4 cildlik "Rusiyada inqilab və vətəndaş müharibəsi: 1917–1923" və 2 cildlik "Faşizm və antifaşizm" ensiklopediyaları (2008); * 20 cildlik "Populyar Ensiklopediya" (2009); * 15 cildlik "Rəngkarlıq Ensiklopediyası" (2010). == Mükafatları == 2008-ci ilin avqust ayında 62 cildlik "Böyük Terra Ensiklopediyası"nın hazırlanması və fundamental elmi keyfiyyətinə görə ensiklopedik nəşrlərin baş redaktoru S. Kondratov ədəbiyyat və incəsənət sahəsində "Maarifçilik fəaliyyəti" nominasiyası üzrə [[Moskva]] [[şəhər]]inin 2008-ci il üzrə xüsusi [[mükafat]]ına layiq görülmüşdür.<ref name="Ukaz">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |title=Decree of the Mayor of Moscow dated August 26, 2008, N 66-UM: On awarding the 2008 Moscow City Prizes in the field of culture and art |publisher=Apartment.ru |date=2008-08-26 |language=ru |access-date=2012-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Rusiya nəşriyyatları]] 8umy68s55sfvyx7pl0ct173oppllb9s 8985332 8985331 2026-07-01T16:08:25Z Həsən İmanov 162503 8985332 wikitext text/x-wiki {{Nəşriyyat}} '''"Terra"''' və ya '''"Terra" Kitab Klubu''' ({{lang-ru|«Терра», Терра-Книжный клуб}}) — [[Rusiya]]da fəaliyyət göstərmiş irihəcmli nəşriyyat-poliqrafiya [[holdinq]]i. Əsası [[29 dekabr]] [[1989]]-cu ildə "Terra" Nəşriyyat Mərkəzi adı altında qoyulmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Lovell |first=Stephen |title=Reading Russia: A History of Reading in Modern Russia |publisher=Palgrave Macmillan |year=2000 |pages=154–161 |isbn=978-0333794104 |language=en}}</ref> 2008-ci ilin məlumatlarına görə, holdinqin tərkibinə nəşriyyat və poliqrafiya sahəsinə aid olmayan digər müəssisələrlə yanaşı, "Terra Nəşriyyatı" və "Terra — Kitab Klubu" şirkətləri daxil idi. Holdinq həmçinin [[Sankt-Peterburq]]un "Severo-Zapad" [[nəşriyyat]]ının və Yaroslavl Poliqrafiya Kombinatının şərikli sahiblərindən biri olmuşdur.<ref>{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Private Publishing Sector in Post-Soviet Russia |publisher=Academic Press |year=2005 |pages=89–95 |language=en}}</ref> == Ən böyük layihələri == Nəşriyyat fəaliyyəti dövründə bir çox nəhəng elmi-ensiklopedik və akademik layihələrə imza atmışdır: * 86 cilddən ibarət [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]]nin dəqiq [[reprint]] nəşri (1990–1991); * 16 cildlik [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası|Yəhudi Ensiklopediyası]]nın təkrar çapı (1991); * [[Lev Tolstoy]]un 90 cildlik tam əsərlər külliyyatının akademik nəşri (1991); * Məşhur [[fransız]] "Larousse" Uşaq Ensiklopediyasının 20 cildlik rusdilli adaptasiyası (1995); * "Xalq Əsərləri Kitabxanası" seriyası (1998–2005); * Rusiyada ilk kütləvi "Kitab Klubu" layihəsinin yaradılması (1996); * Kolleksiya və nəfis kitab həvəskarları üçün "Monplezir" (Monplaisir) klubunun təsisi (2000); * 62 cildlik nəhəng "[[Böyük Terra Ensiklopediyası]]" ({{lang-ru|Большая энциклопедия «Терра»}}) layihəsi (2006) və əsas nəşrə daxil edilməyən ən son elmi yenilikləri əks etdirən xüsusi illik məcmuların ("İllik 2007" və "Salnamə 2007") buraxılması (2008); * "Rusiya Poçtu" və məşhur [[Oqonyok (jurnal)|"Oqonyok"]] ({{dil-ru|Огонёк}}) [[jurnal]]ı ilə bərabər dünya klassiklərinin əsərlərindən ibarət "Oqonyok Xalq Kitabxanası" layihəsi (2006); * Yüksək bədii tərtibatlı kitab həvəskarları ittifaqı olan "Marli" Kitab Klubu (2007); * 4 cildlik "Rusiyada inqilab və vətəndaş müharibəsi: 1917–1923" və 2 cildlik "Faşizm və antifaşizm" ensiklopediyaları (2008); * 20 cildlik "Populyar Ensiklopediya" (2009); * 15 cildlik "Rəngkarlıq Ensiklopediyası" (2010). == Mükafatları == 2008-ci ilin avqust ayında 62 cildlik "Böyük Terra Ensiklopediyası"nın hazırlanması və fundamental elmi keyfiyyətinə görə ensiklopedik nəşrlərin baş redaktoru S. Kondratov ədəbiyyat və incəsənət sahəsində "Maarifçilik fəaliyyəti" nominasiyası üzrə [[Moskva]] [[şəhər]]inin 2008-ci il üzrə xüsusi [[mükafat]]ına layiq görülmüşdür.<ref name="Ukaz">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |title=Decree of the Mayor of Moscow dated August 26, 2008, N 66-UM: On awarding the 2008 Moscow City Prizes in the field of culture and art |publisher=Apartment.ru |date=2008-08-26 |language=ru |access-date=2012-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Rusiya nəşriyyatları]] 2yv0twv6pzj4qz7xl0aee6mhojyajb2 0 992948 8985321 2026-07-01T15:53:38Z Həsən İmanov 162503 Boş səhifə yaradıldı 8985321 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 8985322 8985321 2026-07-01T16:00:18Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985322 wikitext text/x-wiki '''"Böyük Terra Ensiklopediyası"''' ({{lang-ru|Большая энциклопедия «Терра»}}) — [[XXI əsr]]in əvvəllərində [[Rusiya]]da nəşr olunmuş və müasir Rusiya kitab işi tarixinin ən irihəcmli müstəqil ensiklopedik layihələrindən biri. [[Ensiklopediya]] "Terra" nəşriyyat-poliqrafiya holdinqi tərəfindən [[2006]]-cı ildə 62 cilddə çap edilmişdir.<ref name="lovell-reading">{{Cite book |last=Lovell |first=Stephen |title=Reading Russia: A History of Reading in Modern Russia |publisher=Palgrave Macmillan |year=2000 |pages=158–164 |isbn=978-0333794104 |language=en}}</ref> == Yaradılma tarixi və xüsusiyyətləri == "Böyük Terra Ensiklopediyası" [[sovet]] dövründən sonra dövlət maliyyəşdirilməsi olmadan, tamamilə şəxsi bir [[nəşriyyat]] tərəfindən ərsəyə gətirilən ilk fundamental ensiklopediya layihəsidir. Ensiklopediyanın baş redaktoru S. Kondratov olmuşdur. Layihənin əsas məqsədi oxucunu [[elm]]in, [[mədəniyyət]]in, [[tarix]]in, [[coğrafiya]]nın və [[texnika]]nın bütün sahələrinə dair obyektiv, ideoloji təzyiqlərdən uzaq və müasir elmi biliklərə əsaslanan [[informasiya]] ilə təmin etmək idi.<ref name="zeltser-private">{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Private Publishing Sector in Post-Soviet Russia |publisher=Academic Press |year=2005 |pages=96–101 |language=en}}</ref> Ensiklopediya ümumilikdə 62 cilddən ibarətdir və bura təqribən 160 mindən çox əlifba sırası ilə düzülmüş ensiklopedik [[məqalə]] daxil edilmişdir. Nəşrin zəngin vizual tərtibatı diqqət çəkir; cildlərdə 60 mindən çox rəngli və qarayanıq [[illüstrasiya]], [[Coğrafiya|coğrafi]] və [[tarix]]i [[xəritə]]lər yer almışdır. == Strukturu və mövzu dairəsi == Ensiklopediyanın mövzu strukturu universal xarakter daşıyır: * '''Təbiət və dəqiq elmlər''': [[Riyaziyyat]], [[fizika]], [[kimya]], [[astronomiya]] və [[biologiya]]nın ən son nailiyyətləri; * '''Coğrafiya və [[geosiyasət]]'':: [[Dünya]]nın bütün müstəqil dövlətləri, iri şəhərləri, dəniz, okean və dağ sistemləri, demoqrafik göstəricilər; * '''Tarix və [[arxeologiya]]''': [[Qədim dünya]]dan müasir dövrə qədər bəşəriyyət tarixinin mühüm mərhələləri, [[döyüş]]lər, [[sülh müqaviləsi|sülh müqavilələri]] və [[siyasətçi|siyasi xadimlərin]] [[bioqrafiya]]ları; * '''Mədəniyyət və [[incəsənət]]''': [[Dünya ədəbiyyatı]], [[fəlsəfə]], [[din]], [[musiqi]], [[teatr]], [[kino]] və [[memarlıq]] cərəyanları.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Encyclopedias and Dictionaries in New Russia: A Critical Review |publisher=State Library of Russia |year=2008 |pages=142–149 |language=ru}}</ref> Nəşriyyat əsas 62 cildlik layihə başa çatdırıldıqdan sonra dünyada baş verən ən son dəyişiklikləri və elmi kəşfləri oxucuya çatdırmaq məqsədilə xüsusi "İllik" ({{lang-ru|Ежегодник}}) məcmuları buraxmağa başlamışdır. Məsələn, 2008-ci ildə əsas nəşrə əlavə olaraq "İllik 2007" və "Salnamə 2007" cildləri işıq üzü görmüşdür. == Tənqidlər == "Böyük Terra Ensiklopediyası" nəşr edildikdən sonra bəzi akademik dairələr və elmi resenziya müəllifləri tərəfindən tənqidə də məruz qalmışdır. Tənqidlərin əsas predmeti bəzi məqalələrdə faktiki qeyri-dəqiqliklərin olması, materialların həcminin qeyri-mütənasib paylanması (bəzi ikinci dərəcəli mövzulara geniş yer verildiyi halda, fundamental mövzuların qısa kəsilməsi) və bəzi tarixi hadisələrin şərhində subyektiv yanaşmaların mövcudluğu ilə əlaqədar idi.<ref>{{Cite journal |last=Sokolov |first=V. P. |title=Anatomy of Modern Russian Encyclopedias: Successes and Failures |journal=Voprosy Istorii |volume=12 |issue=4 |year=2007 |pages=110–117 |language=ru}}</ref> == Mükafatlandırılması == Bütün tənqidi yanaşmalara baxmayaraq, layihə Rusiyanın intellektual və maarifçilik mühitində böyük hadisə kimi qəbul edilmişdir. 2008-ci ilin avqust ayında bu fundamental ensiklopediyanın hazırlanmasında və nəşrində göstərdiyi xidmətlərə görə baş redaktor S. Kondratova ədəbiyyat və incəsənət sahəsində "Maarifçilik fəaliyyəti" nominasiyası üzrə [[Moskva]] [[şəhər]]inin xüsusi [[mükafat]]ı təqdim edilmişdir.<ref name="moscow-decree">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |title=Decree of the Mayor of Moscow dated August 26, 2008, N 66-UM: On awarding the 2008 Moscow City Prizes in the field of culture and art |publisher=Apartment.ru |date=2008-08-26 |language=ru |access-date=2026-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}</ref> == Həmçinin bax == * [[Terra nəşriyyatı]] * [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]] * [[Böyük Sovet Ensiklopediyası]] * [[Böyük Rusiya Ensiklopediyası]] * [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} 6dogutas52tbkl326e9fec2efqmd2kd 8985325 8985322 2026-07-01T16:02:24Z Həsən İmanov 162503 /* */ 8985325 wikitext text/x-wiki {{kitab}} '''"Böyük Terra Ensiklopediyası"''' ({{lang-ru|Большая энциклопедия «Терра»}}) — [[XXI əsr]]in əvvəllərində [[Rusiya]]da nəşr olunmuş və müasir Rusiya kitab işi tarixinin ən irihəcmli müstəqil ensiklopedik layihələrindən biri. [[Ensiklopediya]] "Terra" nəşriyyat-poliqrafiya holdinqi tərəfindən [[2006]]-cı ildə 62 cilddə çap edilmişdir.<ref name="lovell-reading">{{Cite book |last=Lovell |first=Stephen |title=Reading Russia: A History of Reading in Modern Russia |publisher=Palgrave Macmillan |year=2000 |pages=158–164 |isbn=978-0333794104 |language=en}}</ref> == Yaradılma tarixi və xüsusiyyətləri == "Böyük Terra Ensiklopediyası" [[sovet]] dövründən sonra dövlət maliyyəşdirilməsi olmadan, tamamilə şəxsi bir [[nəşriyyat]] tərəfindən ərsəyə gətirilən ilk fundamental ensiklopediya layihəsidir. Ensiklopediyanın baş redaktoru S. Kondratov olmuşdur. Layihənin əsas məqsədi oxucunu [[elm]]in, [[mədəniyyət]]in, [[tarix]]in, [[coğrafiya]]nın və [[texnika]]nın bütün sahələrinə dair obyektiv, ideoloji təzyiqlərdən uzaq və müasir elmi biliklərə əsaslanan [[informasiya]] ilə təmin etmək idi.<ref name="zeltser-private">{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Private Publishing Sector in Post-Soviet Russia |publisher=Academic Press |year=2005 |pages=96–101 |language=en}}</ref> Ensiklopediya ümumilikdə 62 cilddən ibarətdir və bura təqribən 160 mindən çox əlifba sırası ilə düzülmüş ensiklopedik [[məqalə]] daxil edilmişdir. Nəşrin zəngin vizual tərtibatı diqqət çəkir; cildlərdə 60 mindən çox rəngli və qarayanıq [[illüstrasiya]], [[Coğrafiya|coğrafi]] və [[tarix]]i [[xəritə]]lər yer almışdır. == Strukturu və mövzu dairəsi == Ensiklopediyanın mövzu strukturu universal xarakter daşıyır: * '''Təbiət və dəqiq elmlər''': [[Riyaziyyat]], [[fizika]], [[kimya]], [[astronomiya]] və [[biologiya]]nın ən son nailiyyətləri; * '''Coğrafiya və [[geosiyasət]]'':: [[Dünya]]nın bütün müstəqil dövlətləri, iri şəhərləri, dəniz, okean və dağ sistemləri, demoqrafik göstəricilər; * '''Tarix və [[arxeologiya]]''': [[Qədim dünya]]dan müasir dövrə qədər bəşəriyyət tarixinin mühüm mərhələləri, [[döyüş]]lər, [[sülh müqaviləsi|sülh müqavilələri]] və [[siyasətçi|siyasi xadimlərin]] [[bioqrafiya]]ları; * '''Mədəniyyət və [[incəsənət]]''': [[Dünya ədəbiyyatı]], [[fəlsəfə]], [[din]], [[musiqi]], [[teatr]], [[kino]] və [[memarlıq]] cərəyanları.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Encyclopedias and Dictionaries in New Russia: A Critical Review |publisher=State Library of Russia |year=2008 |pages=142–149 |language=ru}}</ref> Nəşriyyat əsas 62 cildlik layihə başa çatdırıldıqdan sonra dünyada baş verən ən son dəyişiklikləri və elmi kəşfləri oxucuya çatdırmaq məqsədilə xüsusi "İllik" ({{lang-ru|Ежегодник}}) məcmuları buraxmağa başlamışdır. Məsələn, 2008-ci ildə əsas nəşrə əlavə olaraq "İllik 2007" və "Salnamə 2007" cildləri işıq üzü görmüşdür. == Tənqidlər == "Böyük Terra Ensiklopediyası" nəşr edildikdən sonra bəzi akademik dairələr və elmi resenziya müəllifləri tərəfindən tənqidə də məruz qalmışdır. Tənqidlərin əsas predmeti bəzi məqalələrdə faktiki qeyri-dəqiqliklərin olması, materialların həcminin qeyri-mütənasib paylanması (bəzi ikinci dərəcəli mövzulara geniş yer verildiyi halda, fundamental mövzuların qısa kəsilməsi) və bəzi tarixi hadisələrin şərhində subyektiv yanaşmaların mövcudluğu ilə əlaqədar idi.<ref>{{Cite journal |last=Sokolov |first=V. P. |title=Anatomy of Modern Russian Encyclopedias: Successes and Failures |journal=Voprosy Istorii |volume=12 |issue=4 |year=2007 |pages=110–117 |language=ru}}</ref> == Mükafatlandırılması == Bütün tənqidi yanaşmalara baxmayaraq, layihə Rusiyanın intellektual və maarifçilik mühitində böyük hadisə kimi qəbul edilmişdir. 2008-ci ilin avqust ayında bu fundamental ensiklopediyanın hazırlanmasında və nəşrində göstərdiyi xidmətlərə görə baş redaktor S. Kondratova ədəbiyyat və incəsənət sahəsində "Maarifçilik fəaliyyəti" nominasiyası üzrə [[Moskva]] [[şəhər]]inin xüsusi [[mükafat]]ı təqdim edilmişdir.<ref name="moscow-decree">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |title=Decree of the Mayor of Moscow dated August 26, 2008, N 66-UM: On awarding the 2008 Moscow City Prizes in the field of culture and art |publisher=Apartment.ru |date=2008-08-26 |language=ru |access-date=2026-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}</ref> == Həmçinin bax == * [[Terra nəşriyyatı]] * [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]] * [[Böyük Sovet Ensiklopediyası]] * [[Böyük Rusiya Ensiklopediyası]] * [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} gajoyvcimpnqje6vpm5t111vldlb17x 8985326 8985325 2026-07-01T16:02:38Z Həsən İmanov 162503 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +3 kateqoriya 8985326 wikitext text/x-wiki {{kitab}} '''"Böyük Terra Ensiklopediyası"''' ({{lang-ru|Большая энциклопедия «Терра»}}) — [[XXI əsr]]in əvvəllərində [[Rusiya]]da nəşr olunmuş və müasir Rusiya kitab işi tarixinin ən irihəcmli müstəqil ensiklopedik layihələrindən biri. [[Ensiklopediya]] "Terra" nəşriyyat-poliqrafiya holdinqi tərəfindən [[2006]]-cı ildə 62 cilddə çap edilmişdir.<ref name="lovell-reading">{{Cite book |last=Lovell |first=Stephen |title=Reading Russia: A History of Reading in Modern Russia |publisher=Palgrave Macmillan |year=2000 |pages=158–164 |isbn=978-0333794104 |language=en}}</ref> == Yaradılma tarixi və xüsusiyyətləri == "Böyük Terra Ensiklopediyası" [[sovet]] dövründən sonra dövlət maliyyəşdirilməsi olmadan, tamamilə şəxsi bir [[nəşriyyat]] tərəfindən ərsəyə gətirilən ilk fundamental ensiklopediya layihəsidir. Ensiklopediyanın baş redaktoru S. Kondratov olmuşdur. Layihənin əsas məqsədi oxucunu [[elm]]in, [[mədəniyyət]]in, [[tarix]]in, [[coğrafiya]]nın və [[texnika]]nın bütün sahələrinə dair obyektiv, ideoloji təzyiqlərdən uzaq və müasir elmi biliklərə əsaslanan [[informasiya]] ilə təmin etmək idi.<ref name="zeltser-private">{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Private Publishing Sector in Post-Soviet Russia |publisher=Academic Press |year=2005 |pages=96–101 |language=en}}</ref> Ensiklopediya ümumilikdə 62 cilddən ibarətdir və bura təqribən 160 mindən çox əlifba sırası ilə düzülmüş ensiklopedik [[məqalə]] daxil edilmişdir. Nəşrin zəngin vizual tərtibatı diqqət çəkir; cildlərdə 60 mindən çox rəngli və qarayanıq [[illüstrasiya]], [[Coğrafiya|coğrafi]] və [[tarix]]i [[xəritə]]lər yer almışdır. == Strukturu və mövzu dairəsi == Ensiklopediyanın mövzu strukturu universal xarakter daşıyır: * '''Təbiət və dəqiq elmlər''': [[Riyaziyyat]], [[fizika]], [[kimya]], [[astronomiya]] və [[biologiya]]nın ən son nailiyyətləri; * '''Coğrafiya və [[geosiyasət]]'':: [[Dünya]]nın bütün müstəqil dövlətləri, iri şəhərləri, dəniz, okean və dağ sistemləri, demoqrafik göstəricilər; * '''Tarix və [[arxeologiya]]''': [[Qədim dünya]]dan müasir dövrə qədər bəşəriyyət tarixinin mühüm mərhələləri, [[döyüş]]lər, [[sülh müqaviləsi|sülh müqavilələri]] və [[siyasətçi|siyasi xadimlərin]] [[bioqrafiya]]ları; * '''Mədəniyyət və [[incəsənət]]''': [[Dünya ədəbiyyatı]], [[fəlsəfə]], [[din]], [[musiqi]], [[teatr]], [[kino]] və [[memarlıq]] cərəyanları.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Encyclopedias and Dictionaries in New Russia: A Critical Review |publisher=State Library of Russia |year=2008 |pages=142–149 |language=ru}}</ref> Nəşriyyat əsas 62 cildlik layihə başa çatdırıldıqdan sonra dünyada baş verən ən son dəyişiklikləri və elmi kəşfləri oxucuya çatdırmaq məqsədilə xüsusi "İllik" ({{lang-ru|Ежегодник}}) məcmuları buraxmağa başlamışdır. Məsələn, 2008-ci ildə əsas nəşrə əlavə olaraq "İllik 2007" və "Salnamə 2007" cildləri işıq üzü görmüşdür. == Tənqidlər == "Böyük Terra Ensiklopediyası" nəşr edildikdən sonra bəzi akademik dairələr və elmi resenziya müəllifləri tərəfindən tənqidə də məruz qalmışdır. Tənqidlərin əsas predmeti bəzi məqalələrdə faktiki qeyri-dəqiqliklərin olması, materialların həcminin qeyri-mütənasib paylanması (bəzi ikinci dərəcəli mövzulara geniş yer verildiyi halda, fundamental mövzuların qısa kəsilməsi) və bəzi tarixi hadisələrin şərhində subyektiv yanaşmaların mövcudluğu ilə əlaqədar idi.<ref>{{Cite journal |last=Sokolov |first=V. P. |title=Anatomy of Modern Russian Encyclopedias: Successes and Failures |journal=Voprosy Istorii |volume=12 |issue=4 |year=2007 |pages=110–117 |language=ru}}</ref> == Mükafatlandırılması == Bütün tənqidi yanaşmalara baxmayaraq, layihə Rusiyanın intellektual və maarifçilik mühitində böyük hadisə kimi qəbul edilmişdir. 2008-ci ilin avqust ayında bu fundamental ensiklopediyanın hazırlanmasında və nəşrində göstərdiyi xidmətlərə görə baş redaktor S. Kondratova ədəbiyyat və incəsənət sahəsində "Maarifçilik fəaliyyəti" nominasiyası üzrə [[Moskva]] [[şəhər]]inin xüsusi [[mükafat]]ı təqdim edilmişdir.<ref name="moscow-decree">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |title=Decree of the Mayor of Moscow dated August 26, 2008, N 66-UM: On awarding the 2008 Moscow City Prizes in the field of culture and art |publisher=Apartment.ru |date=2008-08-26 |language=ru |access-date=2026-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}</ref> == Həmçinin bax == * [[Terra nəşriyyatı]] * [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]] * [[Böyük Sovet Ensiklopediyası]] * [[Böyük Rusiya Ensiklopediyası]] * [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} [[Kateqoriya:2005-ci ildə yaranan nəşrlər]] [[Kateqoriya:Rus dilində ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:Universal ensiklopediyalar]] ny6icgprxi3fbyi0nrfy577d22wwlap 8985328 8985326 2026-07-01T16:03:47Z Həsən İmanov 162503 8985328 wikitext text/x-wiki {{kitab}} '''"Böyük Terra Ensiklopediyası"''' ({{lang-ru|Большая энциклопедия «Терра»}}) — [[XXI əsr]]in əvvəllərində [[Rusiya]]da nəşr olunmuş və müasir Rusiya kitab işi tarixinin ən irihəcmli müstəqil ensiklopedik layihələrindən biri. [[Ensiklopediya]] "Terra" nəşriyyat-poliqrafiya holdinqi tərəfindən [[2006]]-cı ildə 62 cilddə çap edilmişdir.<ref name="lovell-reading">{{Cite book |last=Lovell |first=Stephen |title=Reading Russia: A History of Reading in Modern Russia |publisher=Palgrave Macmillan |year=2000 |pages=158–164 |isbn=978-0333794104 |language=en}}</ref> == Yaradılma tarixi və xüsusiyyətləri == "Böyük Terra Ensiklopediyası" [[sovet]] dövründən sonra dövlət maliyyəşdirilməsi olmadan, tamamilə şəxsi bir [[nəşriyyat]] tərəfindən ərsəyə gətirilən ilk fundamental ensiklopediya layihəsidir. Ensiklopediyanın baş redaktoru S. Kondratov olmuşdur. Layihənin əsas məqsədi oxucunu [[elm]]in, [[mədəniyyət]]in, [[tarix]]in, [[coğrafiya]]nın və [[texnika]]nın bütün sahələrinə dair obyektiv, ideoloji təzyiqlərdən uzaq və müasir elmi biliklərə əsaslanan [[informasiya]] ilə təmin etmək idi.<ref name="zeltser-private">{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Private Publishing Sector in Post-Soviet Russia |publisher=Academic Press |year=2005 |pages=96–101 |language=en}}</ref> Ensiklopediya ümumilikdə 62 cilddən ibarətdir və bura təqribən 160 mindən çox əlifba sırası ilə düzülmüş ensiklopedik [[məqalə]] daxil edilmişdir. Nəşrin zəngin vizual tərtibatı diqqət çəkir; cildlərdə 60 mindən çox rəngli və qarayanıq [[illüstrasiya]], [[Coğrafiya|coğrafi]] və [[tarix]]i [[xəritə]]lər yer almışdır. == Strukturu və mövzu dairəsi == Ensiklopediyanın mövzu strukturu universal xarakter daşıyır: * '''Təbiət və dəqiq elmlər''': [[Riyaziyyat]], [[fizika]], [[kimya]], [[astronomiya]] və [[biologiya]]nın ən son nailiyyətləri; * '''Coğrafiya və [[geosiyasət]]'':: [[Dünya]]nın bütün müstəqil dövlətləri, iri şəhərləri, dəniz, okean və dağ sistemləri, demoqrafik göstəricilər; * '''Tarix və [[arxeologiya]]''': [[Qədim dünya]]dan müasir dövrə qədər bəşəriyyət tarixinin mühüm mərhələləri, [[döyüş]]lər, [[sülh müqaviləsi|sülh müqavilələri]] və [[siyasətçi|siyasi xadimlərin]] [[bioqrafiya]]ları; * '''Mədəniyyət və [[incəsənət]]''': [[Dünya ədəbiyyatı]], [[fəlsəfə]], [[din]], [[musiqi]], [[teatr]], [[kino]] və [[memarlıq]] cərəyanları.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Encyclopedias and Dictionaries in New Russia: A Critical Review |publisher=State Library of Russia |year=2008 |pages=142–149 |language=ru}}</ref> Nəşriyyat əsas 62 cildlik layihə başa çatdırıldıqdan sonra dünyada baş verən ən son dəyişiklikləri və elmi kəşfləri oxucuya çatdırmaq məqsədilə xüsusi "İllik" ({{lang-ru|Ежегодник}}) məcmuları buraxmağa başlamışdır. Məsələn, 2008-ci ildə əsas nəşrə əlavə olaraq "İllik 2007" və "Salnamə 2007" cildləri işıq üzü görmüşdür. == Tənqidlər == "Böyük Terra Ensiklopediyası" nəşr edildikdən sonra bəzi akademik dairələr və elmi resenziya müəllifləri tərəfindən tənqidə də məruz qalmışdır. Tənqidlərin əsas predmeti bəzi məqalələrdə faktiki qeyri-dəqiqliklərin olması, materialların həcminin qeyri-mütənasib paylanması (bəzi ikinci dərəcəli mövzulara geniş yer verildiyi halda, fundamental mövzuların qısa kəsilməsi) və bəzi tarixi hadisələrin şərhində subyektiv yanaşmaların mövcudluğu ilə əlaqədar idi.<ref>{{Cite journal |last=Sokolov |first=V. P. |title=Anatomy of Modern Russian Encyclopedias: Successes and Failures |journal=Voprosy Istorii |volume=12 |issue=4 |year=2007 |pages=110–117 |language=ru}}</ref> == Mükafatlandırılması == Bütün tənqidi yanaşmalara baxmayaraq, layihə Rusiyanın intellektual və maarifçilik mühitində böyük hadisə kimi qəbul edilmişdir. 2008-ci ilin avqust ayında bu fundamental ensiklopediyanın hazırlanmasında və nəşrində göstərdiyi xidmətlərə görə baş redaktor S. Kondratova ədəbiyyat və incəsənət sahəsində "Maarifçilik fəaliyyəti" nominasiyası üzrə [[Moskva]] [[şəhər]]inin xüsusi [[mükafat]]ı təqdim edilmişdir.<ref name="moscow-decree">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |title=Decree of the Mayor of Moscow dated August 26, 2008, N 66-UM: On awarding the 2008 Moscow City Prizes in the field of culture and art |publisher=Apartment.ru |date=2008-08-26 |language=ru |access-date=2026-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}</ref> == Həmçinin bax == * [[Terra nəşriyyatı]] * [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]] * [[Böyük Sovet Ensiklopediyası]] * [[Böyük Rusiya Ensiklopediyası]] * [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:2005-ci ildə yaranan nəşrlər]] [[Kateqoriya:Rus dilində ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:Universal ensiklopediyalar]] t0dq5nivpf876gfa1kd8vsctzw3c6u4 8985329 8985328 2026-07-01T16:05:43Z Həsən İmanov 162503 /* Xarici keçidlər */ 8985329 wikitext text/x-wiki {{kitab}} '''"Böyük Terra Ensiklopediyası"''' ({{lang-ru|Большая энциклопедия «Терра»}}) — [[XXI əsr]]in əvvəllərində [[Rusiya]]da nəşr olunmuş və müasir Rusiya kitab işi tarixinin ən irihəcmli müstəqil ensiklopedik layihələrindən biri. [[Ensiklopediya]] "Terra" nəşriyyat-poliqrafiya holdinqi tərəfindən [[2006]]-cı ildə 62 cilddə çap edilmişdir.<ref name="lovell-reading">{{Cite book |last=Lovell |first=Stephen |title=Reading Russia: A History of Reading in Modern Russia |publisher=Palgrave Macmillan |year=2000 |pages=158–164 |isbn=978-0333794104 |language=en}}</ref> == Yaradılma tarixi və xüsusiyyətləri == "Böyük Terra Ensiklopediyası" [[sovet]] dövründən sonra dövlət maliyyəşdirilməsi olmadan, tamamilə şəxsi bir [[nəşriyyat]] tərəfindən ərsəyə gətirilən ilk fundamental ensiklopediya layihəsidir. Ensiklopediyanın baş redaktoru S. Kondratov olmuşdur. Layihənin əsas məqsədi oxucunu [[elm]]in, [[mədəniyyət]]in, [[tarix]]in, [[coğrafiya]]nın və [[texnika]]nın bütün sahələrinə dair obyektiv, ideoloji təzyiqlərdən uzaq və müasir elmi biliklərə əsaslanan [[informasiya]] ilə təmin etmək idi.<ref name="zeltser-private">{{Cite book |last=Zeltser |first=I. A. |title=The Private Publishing Sector in Post-Soviet Russia |publisher=Academic Press |year=2005 |pages=96–101 |language=en}}</ref> Ensiklopediya ümumilikdə 62 cilddən ibarətdir və bura təqribən 160 mindən çox əlifba sırası ilə düzülmüş ensiklopedik [[məqalə]] daxil edilmişdir. Nəşrin zəngin vizual tərtibatı diqqət çəkir; cildlərdə 60 mindən çox rəngli və qarayanıq [[illüstrasiya]], [[Coğrafiya|coğrafi]] və [[tarix]]i [[xəritə]]lər yer almışdır. == Strukturu və mövzu dairəsi == Ensiklopediyanın mövzu strukturu universal xarakter daşıyır: * '''Təbiət və dəqiq elmlər''': [[Riyaziyyat]], [[fizika]], [[kimya]], [[astronomiya]] və [[biologiya]]nın ən son nailiyyətləri; * '''Coğrafiya və [[geosiyasət]]'':: [[Dünya]]nın bütün müstəqil dövlətləri, iri şəhərləri, dəniz, okean və dağ sistemləri, demoqrafik göstəricilər; * '''Tarix və [[arxeologiya]]''': [[Qədim dünya]]dan müasir dövrə qədər bəşəriyyət tarixinin mühüm mərhələləri, [[döyüş]]lər, [[sülh müqaviləsi|sülh müqavilələri]] və [[siyasətçi|siyasi xadimlərin]] [[bioqrafiya]]ları; * '''Mədəniyyət və [[incəsənət]]''': [[Dünya ədəbiyyatı]], [[fəlsəfə]], [[din]], [[musiqi]], [[teatr]], [[kino]] və [[memarlıq]] cərəyanları.<ref>{{Cite book |last=Kaufman |first=I. M. |title=Encyclopedias and Dictionaries in New Russia: A Critical Review |publisher=State Library of Russia |year=2008 |pages=142–149 |language=ru}}</ref> Nəşriyyat əsas 62 cildlik layihə başa çatdırıldıqdan sonra dünyada baş verən ən son dəyişiklikləri və elmi kəşfləri oxucuya çatdırmaq məqsədilə xüsusi "İllik" ({{lang-ru|Ежегодник}}) məcmuları buraxmağa başlamışdır. Məsələn, 2008-ci ildə əsas nəşrə əlavə olaraq "İllik 2007" və "Salnamə 2007" cildləri işıq üzü görmüşdür. == Tənqidlər == "Böyük Terra Ensiklopediyası" nəşr edildikdən sonra bəzi akademik dairələr və elmi resenziya müəllifləri tərəfindən tənqidə də məruz qalmışdır. Tənqidlərin əsas predmeti bəzi məqalələrdə faktiki qeyri-dəqiqliklərin olması, materialların həcminin qeyri-mütənasib paylanması (bəzi ikinci dərəcəli mövzulara geniş yer verildiyi halda, fundamental mövzuların qısa kəsilməsi) və bəzi tarixi hadisələrin şərhində subyektiv yanaşmaların mövcudluğu ilə əlaqədar idi.<ref>{{Cite journal |last=Sokolov |first=V. P. |title=Anatomy of Modern Russian Encyclopedias: Successes and Failures |journal=Voprosy Istorii |volume=12 |issue=4 |year=2007 |pages=110–117 |language=ru}}</ref> == Mükafatlandırılması == Bütün tənqidi yanaşmalara baxmayaraq, layihə Rusiyanın intellektual və maarifçilik mühitində böyük hadisə kimi qəbul edilmişdir. 2008-ci ilin avqust ayında bu fundamental ensiklopediyanın hazırlanmasında və nəşrində göstərdiyi xidmətlərə görə baş redaktor S. Kondratova ədəbiyyat və incəsənət sahəsində "Maarifçilik fəaliyyəti" nominasiyası üzrə [[Moskva]] [[şəhər]]inin xüsusi [[mükafat]]ı təqdim edilmişdir.<ref name="moscow-decree">{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |title=Decree of the Mayor of Moscow dated August 26, 2008, N 66-UM: On awarding the 2008 Moscow City Prizes in the field of culture and art |publisher=Apartment.ru |date=2008-08-26 |language=ru |access-date=2026-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194854/http://apartment.ru/article/48766522.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}</ref> == Həmçinin bax == * [[Terra nəşriyyatı]] * [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]] * [[Böyük Sovet Ensiklopediyası]] * [[Böyük Rusiya Ensiklopediyası]] * [[Brokhauz və Efronun Yəhudi Ensiklopediyası]] == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [http://www.cultradio.ru/doc.html?id=48828&cid=44 Очень «Большая энциклопедия»] * ''Куприянов А.'' [http://www.polit.ru/science/2008/08/28/bio.html Мичуринские методы создания энциклопедий] {{Wayback|url=http://www.polit.ru/science/2008/08/28/bio.html |date=20080830113500 }} * Виталий Вячеславович Наумкин, Аликбер Калабекович Аликберов, Михаил Юрьевич Рощин, Александр Юрьевич Скаков.'' [https://web.archive.org/web/20100409071144/http://www.ivran.ru/component/content/article/119 Научное экспертное заключение о фальсификации отечественной истории в статье «Чеченская Республика» в «Большой энциклопедии» (М.: ТЕРРА, 2006. Том 58)] {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:2005-ci ildə yaranan nəşrlər]] [[Kateqoriya:Rus dilində ensiklopediyalar]] [[Kateqoriya:Universal ensiklopediyalar]] node6evxgbpxn8snv1prkl470sckg7f 2 992949 8985339 2026-07-01T16:21:33Z Nemoralis 128937 Səhifə "mw.loader .using(['vue', '@wikimedia/codex', 'mediawiki.api']) .then(async (require) => { if (mw.config.get('wgAction') !== 'view') return; const { createMwApp } = require('vue'), { CdxDialog, CdxMessage, CdxProgressBar, } = require('@wikimedia/codex'), apiUserAgent = 'ArticleStats/1.0 (' + (mw.config.get('wgUserName') || 'Anonymous') + ')',..." məzmunu ilə yaradıldı 8985339 javascript text/javascript mw.loader .using(['vue', '@wikimedia/codex', 'mediawiki.api']) .then(async (require) => { if (mw.config.get('wgAction') !== 'view') return; const { createMwApp } = require('vue'), { CdxDialog, CdxMessage, CdxProgressBar, } = require('@wikimedia/codex'), apiUserAgent = 'ArticleStats/1.0 (' + (mw.config.get('wgUserName') || 'Anonymous') + ')', apiHeaders = { 'Api-User-Agent': apiUserAgent }, api = new mw.Rest({ ajax: { headers: apiHeaders } }), excludeSelectors = [ '.infobox', '.navbox', '.navbox-styles', '.reflist', '.references', '.refbegin', '.reference', '.mw-empty-elt', '.shortdescription', '.hatnote', '.metadata', '.noprint', '.mw-jump-link', '.sisterproject', '.mbox-small', '.mbox-small-left', '.toc', '#toc', '.mw-toc', '.siteSub', '.printfooter', '.catlinks', '.mw-editsection', '.mw-redirectedfrom', '.noexcerpt', '.searchaux', '.gallery', '.thumb', '.magnify', '.sidebar', '.portal', '.mbox-image', 'style', 'script', 'noscript', ], contentSelector = '.mw-parser-output'; function stripUnwanted(doc) { excludeSelectors.forEach((sel) => { doc.querySelectorAll(sel).forEach((el) => el.remove()); }); } function getText(doc) { const container = doc.querySelector(contentSelector) || doc.body; const parts = []; const blockTags = [ 'P', 'DIV', 'H1', 'H2', 'H3', 'H4', 'H5', 'H6', 'LI', 'TR', 'BR', 'SECTION', 'TD', 'TH', 'BLOCKQUOTE', 'PRE', ]; function walk(node) { if (node.nodeType === Node.TEXT_NODE) { const text = node.textContent.replace(/\s+/g, ' '); if (text) parts.push(text); } else if (node.nodeType === Node.ELEMENT_NODE) { if (blockTags.includes(node.tagName) && parts.length) parts.push('\n'); for (let child = node.firstChild; child; child = child.nextSibling) { walk(child); } if (blockTags.includes(node.tagName)) parts.push('\n'); } } walk(container); return parts .join('') .replace(/[ \t]+/g, ' ') .replace(/^[ \t]+|[ \t]+$/gm, '') .replace(/\n{3,}/g, '\n\n') .trim(); } function fetchAndExtract(title) { return new Promise((resolve, reject) => { api.get('/v1/page/' + encodeURIComponent(title) + '/html') .done((html) => { const doc = new DOMParser().parseFromString(html, 'text/html'); stripUnwanted(doc); resolve(getText(doc)); }) .fail((jqXHR) => { reject('HTTP ' + jqXHR.status + ' ' + jqXHR.statusText); }); }); } const app = createMwApp({ data: () => ({ dialogShown: false, status: 'idle', title: mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '), wordCount: 0, symbolCount: 0, byteCount: 0, error: null, }), methods: { async onExtract() { this.status = 'loading'; this.error = null; try { const [text, infoResponse] = await Promise.all([ fetchAndExtract(this.title), new mw.Api({ ajax: { headers: apiHeaders } }).get({ action: 'query', prop: 'info', titles: this.title, formatversion: 2 }) ]); this.wordCount = text.trim() ? text.trim().split(/\s+/).length : 0; this.symbolCount = text.length; this.byteCount = infoResponse.query && infoResponse.query.pages[0] ? infoResponse.query.pages[0].length || 0 : 0; this.status = 'done'; } catch (err) { this.error = typeof err === 'string' ? err : err.message; this.status = 'error'; } }, toggleDialog() { this.dialogShown = !this.dialogShown; if (this.dialogShown && this.status !== 'done') { this.title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); this.onExtract(); } }, }, template: ` <cdx-dialog v-model:open="dialogShown" title="Məqalə statistikası" :use-close-button="true" close-button-label="Bağla" :default-action="{ label: 'Bağla' }" @default="toggleDialog" > <template #default v-if="status === 'loading'"> <cdx-message type="notice" :inline="true">Mətn çıxarılır və hesablanır...</cdx-message> <cdx-progress-bar :inline="true" :indeterminate="true" /> </template> <template #default v-if="status === 'error'"> <cdx-message type="error" :inline="true">{{ error }}</cdx-message> </template> <template #default v-if="status === 'done'"> <p style="margin: 0 0 8px 0; font-size: 1.1em;"> <strong>"{{ title }}"</strong> səhifəsi üzrə məlumat: </p> <ul style="font-size: 1.1em; margin-left: 20px; line-height: 1.6;"> <li><strong>{{ wordCount }}</strong> söz</li> <li><strong>{{ symbolCount }}</strong> simvol</li> <li><strong>{{ byteCount }}</strong> bayt</li> </ul> </template> </cdx-dialog> `, mounted() { const onClick = (event) => { if (event) event.preventDefault(); this.toggleDialog(); }; const portletLocation = mw.config.get('wgMFMode') === 'stable' ? 'p-tb' : 'p-cactions'; const gadgetLink = mw.util.addPortletLink( portletLocation, '#', 'Məqalə statistikası', 'mw-gadget-articlestats', 'Bu səhifənin mətn statistikasını göstər', ); if (gadgetLink) gadgetLink.addEventListener('click', onClick); }, components: { 'cdx-dialog': CdxDialog, 'cdx-message': CdxMessage, 'cdx-progress-bar': CdxProgressBar, }, }); app.mount(document.body.appendChild(document.createElement('div'))); }); q0bcel7w80oojumoqb7d0v9m39y16rz 8985344 8985339 2026-07-01T16:33:57Z Nemoralis 128937 8985344 javascript text/javascript mw.loader .using(['vue', '@wikimedia/codex', 'mediawiki.api']) .then(async (require) => { if (mw.config.get('wgAction') !== 'view') return; const { createMwApp } = require('vue'), { CdxDialog, CdxMessage, CdxProgressBar, } = require('@wikimedia/codex'), apiUserAgent = 'ArticleStats/1.0 (' + (mw.config.get('wgUserName') || 'Anonymous') + ')', apiHeaders = { 'Api-User-Agent': apiUserAgent }, api = new mw.Rest({ ajax: { headers: apiHeaders } }), excludeSelectors = [ '.infobox', '.navbox', '.navbox-styles', '.reflist', '.references', '.refbegin', '.reference', '.mw-empty-elt', '.shortdescription', '.hatnote', '.metadata', '.noprint', '.mw-jump-link', '.sisterproject', '.mbox-small', '.mbox-small-left', '.toc', '#toc', '.mw-toc', '.siteSub', '.printfooter', '.catlinks', '.mw-editsection', '.mw-redirectedfrom', '.noexcerpt', '.searchaux', '.gallery', '.thumb', '.magnify', '.sidebar', '.portal', '.mbox-image', 'style', 'script', 'noscript', ], contentSelector = '.mw-parser-output'; function stripUnwanted(doc) { excludeSelectors.forEach((sel) => { doc.querySelectorAll(sel).forEach((el) => el.remove()); }); } function getText(doc) { const container = doc.querySelector(contentSelector) || doc.body; const parts = []; const blockTags = [ 'P', 'DIV', 'H1', 'H2', 'H3', 'H4', 'H5', 'H6', 'LI', 'TR', 'BR', 'SECTION', 'TD', 'TH', 'BLOCKQUOTE', 'PRE', ]; function walk(node) { if (node.nodeType === Node.TEXT_NODE) { const text = node.textContent.replace(/\s+/g, ' '); if (text) parts.push(text); } else if (node.nodeType === Node.ELEMENT_NODE) { if (blockTags.includes(node.tagName) && parts.length) parts.push('\n'); for (let child = node.firstChild; child; child = child.nextSibling) { walk(child); } if (blockTags.includes(node.tagName)) parts.push('\n'); } } walk(container); return parts .join('') .replace(/[ \t]+/g, ' ') .replace(/^[ \t]+|[ \t]+$/gm, '') .replace(/\n{3,}/g, '\n\n') .trim(); } function fetchAndExtract(title) { return new Promise((resolve, reject) => { api.get('/v1/page/' + encodeURIComponent(title) + '/html') .done((html) => { const doc = new DOMParser().parseFromString(html, 'text/html'); stripUnwanted(doc); resolve(getText(doc)); }) .fail((jqXHR) => { reject('HTTP ' + jqXHR.status + ' ' + jqXHR.statusText); }); }); } const app = createMwApp({ data: () => ({ dialogShown: false, status: 'idle', title: mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '), wordCount: 0, symbolCount: 0, byteCount: 0, error: null, }), methods: { async onExtract() { this.status = 'loading'; this.error = null; try { const [text, infoResponse] = await Promise.all([ fetchAndExtract(this.title), new mw.Api({ ajax: { headers: apiHeaders } }).get({ action: 'query', prop: 'info', titles: this.title, formatversion: 2 }) ]); const match = text.match(/[^\s]*[^\s.,;:()\-—\[\]'"«»„“$%*°]+[^\s]*(\s|$)+/g); this.wordCount = match ? match.length : 0; this.symbolCount = text.length; this.byteCount = infoResponse.query && infoResponse.query.pages[0] ? infoResponse.query.pages[0].length || 0 : 0; this.status = 'done'; } catch (err) { this.error = typeof err === 'string' ? err : err.message; this.status = 'error'; } }, toggleDialog() { this.dialogShown = !this.dialogShown; if (this.dialogShown && this.status !== 'done') { this.title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); this.onExtract(); } }, }, template: ` <cdx-dialog v-model:open="dialogShown" title="Məqalə statistikası" :use-close-button="true" close-button-label="Bağla" :default-action="{ label: 'Bağla' }" @default="toggleDialog" > <template #default v-if="status === 'loading'"> <cdx-message type="notice" :inline="true">Mətn çıxarılır və hesablanır...</cdx-message> <cdx-progress-bar :inline="true" :indeterminate="true" /> </template> <template #default v-if="status === 'error'"> <cdx-message type="error" :inline="true">{{ error }}</cdx-message> </template> <template #default v-if="status === 'done'"> <p style="margin: 0 0 8px 0; font-size: 1.1em;"> <strong>"{{ title }}"</strong> səhifəsi üzrə məlumat: </p> <ul style="font-size: 1.1em; margin-left: 20px; line-height: 1.6;"> <li><strong>{{ wordCount }}</strong> söz</li> <li><strong>{{ symbolCount }}</strong> simvol</li> <li><strong>{{ byteCount }}</strong> bayt</li> </ul> </template> </cdx-dialog> `, mounted() { const onClick = (event) => { if (event) event.preventDefault(); this.toggleDialog(); }; const portletLocation = mw.config.get('wgMFMode') === 'stable' ? 'p-tb' : 'p-cactions'; const gadgetLink = mw.util.addPortletLink( portletLocation, '#', 'Məqalə statistikası', 'mw-gadget-articlestats', 'Bu səhifənin mətn statistikasını göstər', ); if (gadgetLink) gadgetLink.addEventListener('click', onClick); }, components: { 'cdx-dialog': CdxDialog, 'cdx-message': CdxMessage, 'cdx-progress-bar': CdxProgressBar, }, }); app.mount(document.body.appendChild(document.createElement('div'))); }); asj0pdgsi6vy7v0ws2tedr72tmxq1c0 8985352 8985344 2026-07-01T16:50:25Z Nemoralis 128937 8985352 javascript text/javascript mw.loader .using(['vue', '@wikimedia/codex', 'mediawiki.api']) .then(async (require) => { if (mw.config.get('wgAction') !== 'view') return; const { createMwApp } = require('vue'), { CdxDialog, CdxMessage, CdxProgressBar, } = require('@wikimedia/codex'), apiUserAgent = 'ArticleStats/1.0 (' + (mw.config.get('wgUserName') || 'Anonymous') + ')', apiHeaders = { 'Api-User-Agent': apiUserAgent }, api = new mw.Rest({ ajax: { headers: apiHeaders } }), excludeSelectors = [ '.infobox', '.navbox', '.navbox-styles', '.reflist', '.references', '.refbegin', '.reference', '.mw-empty-elt', '.shortdescription', '.hatnote', '.metadata', '.noprint', '.mw-jump-link', '.sisterproject', '.mbox-small', '.mbox-small-left', '.toc', '#toc', '.mw-toc', '.siteSub', '.printfooter', '.catlinks', '.mw-editsection', '.mw-redirectedfrom', '.noexcerpt', '.searchaux', '.gallery', '.thumb', '.magnify', '.sidebar', '.portal', '.mbox-image', 'style', 'script', 'noscript', ], contentSelector = '.mw-parser-output'; function stripUnwanted(doc) { excludeSelectors.forEach((sel) => { doc.querySelectorAll(sel).forEach((el) => el.remove()); }); } function getText(doc) { const container = doc.querySelector(contentSelector) || doc.body; const parts = []; const blockTags = [ 'P', 'DIV', 'H1', 'H2', 'H3', 'H4', 'H5', 'H6', 'LI', 'TR', 'BR', 'SECTION', 'TD', 'TH', 'BLOCKQUOTE', 'PRE', ]; function walk(node) { if (node.nodeType === Node.TEXT_NODE) { const text = node.textContent.replace(/\s+/g, ' '); if (text) parts.push(text); } else if (node.nodeType === Node.ELEMENT_NODE) { const isCell = node.tagName === 'TD' || node.tagName === 'TH'; if (isCell && /^[\s\d.,–\-–/]+$/.test(node.textContent.trim())) return; if (blockTags.includes(node.tagName) && parts.length) parts.push('\n'); for (let child = node.firstChild; child; child = child.nextSibling) { walk(child); } if (blockTags.includes(node.tagName)) parts.push('\n'); } } walk(container); return parts .join('') .replace(/[ \t]+/g, ' ') .replace(/^[ \t]+|[ \t]+$/gm, '') .replace(/\n{3,}/g, '\n\n') .trim(); } function fetchAndExtract(title) { return new Promise((resolve, reject) => { api.get('/v1/page/' + encodeURIComponent(title) + '/html') .done((html) => { const doc = new DOMParser().parseFromString(html, 'text/html'); stripUnwanted(doc); resolve(getText(doc)); }) .fail((jqXHR) => { reject('HTTP ' + jqXHR.status + ' ' + jqXHR.statusText); }); }); } const app = createMwApp({ data: () => ({ dialogShown: false, status: 'idle', title: mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '), wordCount: 0, symbolCount: 0, byteCount: 0, error: null, }), methods: { async onExtract() { this.status = 'loading'; this.error = null; try { const [text, infoResponse] = await Promise.all([ fetchAndExtract(this.title), new mw.Api({ ajax: { headers: apiHeaders } }).get({ action: 'query', prop: 'info', titles: this.title, formatversion: 2 }) ]); const match = text.match(/[^\s]*[^\s.,;:()\-—\[\]'"«»„“$%*°]+[^\s]*(\s|$)+/g); this.wordCount = match ? match.length : 0; this.symbolCount = text.length; this.byteCount = infoResponse.query && infoResponse.query.pages[0] ? infoResponse.query.pages[0].length || 0 : 0; this.status = 'done'; } catch (err) { this.error = typeof err === 'string' ? err : err.message; this.status = 'error'; } }, toggleDialog() { this.dialogShown = !this.dialogShown; if (this.dialogShown && this.status !== 'done') { this.title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); this.onExtract(); } }, }, template: ` <cdx-dialog v-model:open="dialogShown" title="Məqalə statistikası" :use-close-button="true" close-button-label="Bağla" :default-action="{ label: 'Bağla' }" @default="toggleDialog" > <template #default v-if="status === 'loading'"> <cdx-message type="notice" :inline="true">Mətn çıxarılır və hesablanır...</cdx-message> <cdx-progress-bar :inline="true" :indeterminate="true" /> </template> <template #default v-if="status === 'error'"> <cdx-message type="error" :inline="true">{{ error }}</cdx-message> </template> <template #default v-if="status === 'done'"> <p style="margin: 0 0 8px 0; font-size: 1.1em;"> <strong>"{{ title }}"</strong> səhifəsi üzrə məlumat: </p> <ul style="font-size: 1.1em; margin-left: 20px; line-height: 1.6;"> <li><strong>{{ wordCount }}</strong> söz</li> <li><strong>{{ symbolCount }}</strong> simvol</li> <li><strong>{{ byteCount }}</strong> bayt</li> </ul> </template> </cdx-dialog> `, mounted() { const onClick = (event) => { if (event) event.preventDefault(); this.toggleDialog(); }; const portletLocation = mw.config.get('wgMFMode') === 'stable' ? 'p-tb' : 'p-cactions'; const gadgetLink = mw.util.addPortletLink( portletLocation, '#', 'Məqalə statistikası', 'mw-gadget-articlestats', 'Bu səhifənin mətn statistikasını göstər', ); if (gadgetLink) gadgetLink.addEventListener('click', onClick); }, components: { 'cdx-dialog': CdxDialog, 'cdx-message': CdxMessage, 'cdx-progress-bar': CdxProgressBar, }, }); app.mount(document.body.appendChild(document.createElement('div'))); }); 20vspi43xldeqzr7zfglrpi628ra5vn 8985356 8985352 2026-07-01T16:59:39Z Nemoralis 128937 8985356 javascript text/javascript mw.loader .using(['vue', '@wikimedia/codex', 'mediawiki.api']) .then(async (require) => { if (mw.config.get('wgAction') !== 'view') return; const { createMwApp } = require('vue'), { CdxDialog, CdxMessage, CdxProgressBar, } = require('@wikimedia/codex'), apiUserAgent = 'ArticleStats/1.0 (' + (mw.config.get('wgUserName') || 'Anonymous') + ')', apiHeaders = { 'Api-User-Agent': apiUserAgent }, api = new mw.Rest({ ajax: { headers: apiHeaders } }), excludeSelectors = [ '.infobox', '.navbox', '.navbox-styles', '.reflist', '.references', '.refbegin', '.reference', '.mw-empty-elt', '.shortdescription', '.hatnote', '.metadata', '.noprint', '.mw-jump-link', '.sisterproject', '.mbox-small', '.mbox-small-left', '.toc', '#toc', '.mw-toc', '.siteSub', '.printfooter', '.catlinks', '.mw-editsection', '.mw-redirectedfrom', '.noexcerpt', '.searchaux', '.gallery', '.thumb', '.magnify', '.sidebar', '.portal', '.mbox-image', 'style', 'script', 'noscript', ], contentSelector = '.mw-parser-output'; function stripUnwanted(doc) { excludeSelectors.forEach((sel) => { doc.querySelectorAll(sel).forEach((el) => el.remove()); }); } function getText(doc) { const container = doc.querySelector(contentSelector) || doc.body; const parts = []; const blockTags = [ 'P', 'DIV', 'H1', 'H2', 'H3', 'H4', 'H5', 'H6', 'LI', 'TR', 'BR', 'SECTION', 'TD', 'TH', 'BLOCKQUOTE', 'PRE', ]; const skipSections = new Set([ 'istinadlar', 'mənbələr', 'ədəbiyyat', 'xarici keçidlər', 'həmçinin bax', 'qeydlər' ]); function walk(node) { if (node.nodeType === Node.TEXT_NODE) { const text = node.textContent.replace(/\s+/g, ' '); if (text) parts.push(text); } else if (node.nodeType === Node.ELEMENT_NODE) { if (node.tagName === 'SECTION') { const heading = node.querySelector('h1,h2,h3,h4,h5,h6'); if (heading && skipSections.has(heading.textContent.trim().toLowerCase())) return; } const isCell = node.tagName === 'TD' || node.tagName === 'TH'; if (isCell && /^[\s\d.,–\-–/]+$/.test(node.textContent.trim())) return; if (blockTags.includes(node.tagName) && parts.length) parts.push('\n'); for (let child = node.firstChild; child; child = child.nextSibling) { walk(child); } if (blockTags.includes(node.tagName)) parts.push('\n'); } } walk(container); return parts .join('') .replace(/[ \t]+/g, ' ') .replace(/^[ \t]+|[ \t]+$/gm, '') .replace(/\n{3,}/g, '\n\n') .trim(); } function fetchAndExtract(title) { return new Promise((resolve, reject) => { api.get('/v1/page/' + encodeURIComponent(title) + '/html') .done((html) => { const doc = new DOMParser().parseFromString(html, 'text/html'); stripUnwanted(doc); resolve(getText(doc)); }) .fail((jqXHR) => { reject('HTTP ' + jqXHR.status + ' ' + jqXHR.statusText); }); }); } const app = createMwApp({ data: () => ({ dialogShown: false, status: 'idle', title: mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '), wordCount: 0, symbolCount: 0, byteCount: 0, error: null, }), methods: { async onExtract() { this.status = 'loading'; this.error = null; try { const [text, infoResponse] = await Promise.all([ fetchAndExtract(this.title), new mw.Api({ ajax: { headers: apiHeaders } }).get({ action: 'query', prop: 'info', titles: this.title, formatversion: 2 }) ]); const match = text.match(/[^\s]*[^\s.,;:()\-—\[\]'"«»„“$%*°]+[^\s]*(\s|$)+/g); this.wordCount = match ? match.length : 0; this.symbolCount = text.length; this.byteCount = infoResponse.query && infoResponse.query.pages[0] ? infoResponse.query.pages[0].length || 0 : 0; this.status = 'done'; } catch (err) { this.error = typeof err === 'string' ? err : err.message; this.status = 'error'; } }, toggleDialog() { this.dialogShown = !this.dialogShown; if (this.dialogShown && this.status !== 'done') { this.title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); this.onExtract(); } }, }, template: ` <cdx-dialog v-model:open="dialogShown" title="Məqalə statistikası" :use-close-button="true" close-button-label="Bağla" :default-action="{ label: 'Bağla' }" @default="toggleDialog" > <template #default v-if="status === 'loading'"> <cdx-message type="notice" :inline="true">Mətn çıxarılır və hesablanır...</cdx-message> <cdx-progress-bar :inline="true" :indeterminate="true" /> </template> <template #default v-if="status === 'error'"> <cdx-message type="error" :inline="true">{{ error }}</cdx-message> </template> <template #default v-if="status === 'done'"> <p style="margin: 0 0 8px 0; font-size: 1.1em;"> <strong>"{{ title }}"</strong> səhifəsi üzrə məlumat: </p> <ul style="font-size: 1.1em; margin-left: 20px; line-height: 1.6;"> <li><strong>{{ wordCount }}</strong> söz</li> <li><strong>{{ symbolCount }}</strong> simvol</li> <li><strong>{{ byteCount }}</strong> bayt</li> </ul> </template> </cdx-dialog> `, mounted() { const onClick = (event) => { if (event) event.preventDefault(); this.toggleDialog(); }; const portletLocation = mw.config.get('wgMFMode') === 'stable' ? 'p-tb' : 'p-cactions'; const gadgetLink = mw.util.addPortletLink( portletLocation, '#', 'Məqalə statistikası', 'mw-gadget-articlestats', 'Bu səhifənin mətn statistikasını göstər', ); if (gadgetLink) gadgetLink.addEventListener('click', onClick); }, components: { 'cdx-dialog': CdxDialog, 'cdx-message': CdxMessage, 'cdx-progress-bar': CdxProgressBar, }, }); app.mount(document.body.appendChild(document.createElement('div'))); }); mxpn1x5usrm961dyzfe7txvn4242q1x 8985357 8985356 2026-07-01T17:07:53Z Nemoralis 128937 8985357 javascript text/javascript mw.loader .using(['vue', '@wikimedia/codex', 'mediawiki.api']) .then(async (require) => { if (mw.config.get('wgAction') !== 'view') return; const { createMwApp } = require('vue'), { CdxDialog, CdxMessage, CdxProgressBar, } = require('@wikimedia/codex'), apiUserAgent = 'ArticleStats/1.0 (' + (mw.config.get('wgUserName') || 'Anonymous') + ')', apiHeaders = { 'Api-User-Agent': apiUserAgent }, api = new mw.Rest({ ajax: { headers: apiHeaders } }), excludeSelectors = [ '.infobox', '.navbox', '.navbox-styles', '.reflist', '.references', '.refbegin', '.reference', '.mw-empty-elt', '.shortdescription', '.hatnote', '.metadata', '.noprint', '.mw-jump-link', '.sisterproject', '.mbox-small', '.mbox-small-left', '.toc', '#toc', '.mw-toc', '.siteSub', '.printfooter', '.catlinks', '.mw-editsection', '.mw-redirectedfrom', '.noexcerpt', '.searchaux', '.gallery', '.thumb', '.magnify', '.sidebar', '.portal', '.mbox-image', 'style', 'script', 'noscript', ], contentSelector = '.mw-parser-output'; function stripUnwanted(doc) { excludeSelectors.forEach((sel) => { doc.querySelectorAll(sel).forEach((el) => el.remove()); }); } function getText(doc) { const container = doc.querySelector(contentSelector) || doc.body; const parts = []; const blockTags = [ 'P', 'DIV', 'H1', 'H2', 'H3', 'H4', 'H5', 'H6', 'LI', 'TR', 'BR', 'SECTION', 'TD', 'TH', 'BLOCKQUOTE', 'PRE', ]; const skipSections = new Set([ 'istinadlar', 'mənbələr', 'ədəbiyyat', 'xarici keçidlər', 'həmçinin bax', 'qeydlər', 'biblioqrafiya' ]); function walk(node) { if (node.nodeType === Node.TEXT_NODE) { const text = node.textContent.replace(/\s+/g, ' '); if (text) parts.push(text); } else if (node.nodeType === Node.ELEMENT_NODE) { if (node.tagName === 'SECTION') { const heading = node.querySelector('h1,h2,h3,h4,h5,h6'); if (heading && skipSections.has(heading.textContent.trim().toLowerCase())) return; } const isCell = node.tagName === 'TD' || node.tagName === 'TH'; if (isCell && /^[\s\d.,–\-–/]+$/.test(node.textContent.trim())) return; if (blockTags.includes(node.tagName) && parts.length) parts.push('\n'); for (let child = node.firstChild; child; child = child.nextSibling) { walk(child); } if (blockTags.includes(node.tagName)) parts.push('\n'); } } walk(container); return parts .join('') .replace(/[ \t]+/g, ' ') .replace(/^[ \t]+|[ \t]+$/gm, '') .replace(/\n{3,}/g, '\n\n') .trim(); } function fetchAndExtract(title) { return new Promise((resolve, reject) => { api.get('/v1/page/' + encodeURIComponent(title) + '/html') .done((html) => { const doc = new DOMParser().parseFromString(html, 'text/html'); stripUnwanted(doc); resolve(getText(doc)); }) .fail((jqXHR) => { reject('HTTP ' + jqXHR.status + ' ' + jqXHR.statusText); }); }); } const app = createMwApp({ data: () => ({ dialogShown: false, status: 'idle', title: mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '), wordCount: 0, symbolCount: 0, byteCount: 0, error: null, }), methods: { async onExtract() { this.status = 'loading'; this.error = null; try { const [text, infoResponse] = await Promise.all([ fetchAndExtract(this.title), new mw.Api({ ajax: { headers: apiHeaders } }).get({ action: 'query', prop: 'info', titles: this.title, formatversion: 2 }) ]); const match = text.match(/[^\s]*[^\s.,;:()\-—\[\]'"«»„“$%*°]+[^\s]*(\s|$)+/g); this.wordCount = match ? match.length : 0; this.symbolCount = text.length; this.byteCount = infoResponse.query && infoResponse.query.pages[0] ? infoResponse.query.pages[0].length || 0 : 0; this.status = 'done'; } catch (err) { this.error = typeof err === 'string' ? err : err.message; this.status = 'error'; } }, toggleDialog() { this.dialogShown = !this.dialogShown; if (this.dialogShown && this.status !== 'done') { this.title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); this.onExtract(); } }, }, template: ` <cdx-dialog v-model:open="dialogShown" title="Məqalə statistikası" :use-close-button="true" close-button-label="Bağla" :default-action="{ label: 'Bağla' }" @default="toggleDialog" > <template #default v-if="status === 'loading'"> <cdx-message type="notice" :inline="true">Mətn çıxarılır və hesablanır...</cdx-message> <cdx-progress-bar :inline="true" :indeterminate="true" /> </template> <template #default v-if="status === 'error'"> <cdx-message type="error" :inline="true">{{ error }}</cdx-message> </template> <template #default v-if="status === 'done'"> <p style="margin: 0 0 8px 0; font-size: 1.1em;"> <strong>"{{ title }}"</strong> səhifəsi üzrə məlumat: </p> <ul style="font-size: 1.1em; margin-left: 20px; line-height: 1.6;"> <li><strong>{{ wordCount }}</strong> söz</li> <li><strong>{{ symbolCount }}</strong> simvol</li> <li><strong>{{ byteCount }}</strong> bayt</li> </ul> </template> </cdx-dialog> `, mounted() { const onClick = (event) => { if (event) event.preventDefault(); this.toggleDialog(); }; const portletLocation = mw.config.get('wgMFMode') === 'stable' ? 'p-tb' : 'p-cactions'; const gadgetLink = mw.util.addPortletLink( portletLocation, '#', 'Məqalə statistikası', 'mw-gadget-articlestats', 'Bu səhifənin mətn statistikasını göstər', ); if (gadgetLink) gadgetLink.addEventListener('click', onClick); }, components: { 'cdx-dialog': CdxDialog, 'cdx-message': CdxMessage, 'cdx-progress-bar': CdxProgressBar, }, }); app.mount(document.body.appendChild(document.createElement('div'))); }); cizcix710m0u3ui0ad51dosm5dpbmos 8985359 8985357 2026-07-01T17:12:54Z Nemoralis 128937 8985359 javascript text/javascript mw.loader .using(['vue', '@wikimedia/codex', 'mediawiki.api']) .then(async (require) => { if (mw.config.get('wgAction') !== 'view') return; const { createMwApp } = require('vue'), { CdxDialog, CdxMessage, CdxProgressBar, } = require('@wikimedia/codex'), apiUserAgent = 'ArticleStats/1.0 (' + (mw.config.get('wgUserName') || 'Anonymous') + ')', apiHeaders = { 'Api-User-Agent': apiUserAgent }, api = new mw.Rest({ ajax: { headers: apiHeaders } }), excludeSelectors = [ '.infobox', '.navbox', '.navbox-styles', '.reflist', '.references', '.refbegin', '.reference', '.mw-empty-elt', '.shortdescription', '.hatnote', '.metadata', '.noprint', '.mw-jump-link', '.sisterproject', '.mbox-small', '.mbox-small-left', '.toc', '#toc', '.mw-toc', '.siteSub', '.printfooter', '.catlinks', '.mw-editsection', '.mw-redirectedfrom', '.noexcerpt', '.searchaux', '.gallery', '.thumb', '.magnify', '.sidebar', '.portal', '.mbox-image', 'style', 'script', 'noscript', ], contentSelector = '.mw-parser-output'; function stripUnwanted(doc) { excludeSelectors.forEach((sel) => { doc.querySelectorAll(sel).forEach((el) => el.remove()); }); } function getText(doc) { const container = doc.querySelector(contentSelector) || doc.body; const parts = []; const blockTags = [ 'P', 'DIV', 'H1', 'H2', 'H3', 'H4', 'H5', 'H6', 'LI', 'TR', 'BR', 'SECTION', 'TD', 'TH', 'BLOCKQUOTE', 'PRE', ]; const skipSections = new Set([ 'istinadlar', 'mənbələr', 'ədəbiyyat', 'xarici keçidlər', 'həmçinin bax', 'qeydlər', 'biblioqrafiya', 'əsərləri' ]); function walk(node) { if (node.nodeType === Node.TEXT_NODE) { const text = node.textContent.replace(/\s+/g, ' '); if (text) parts.push(text); } else if (node.nodeType === Node.ELEMENT_NODE) { if (node.tagName === 'SECTION') { const heading = node.querySelector('h1,h2,h3,h4,h5,h6'); if (heading && skipSections.has(heading.textContent.trim().toLowerCase())) return; } const isCell = node.tagName === 'TD' || node.tagName === 'TH'; if (isCell && /^[\s\d.,–\-–/]+$/.test(node.textContent.trim())) return; if (blockTags.includes(node.tagName) && parts.length) parts.push('\n'); for (let child = node.firstChild; child; child = child.nextSibling) { walk(child); } if (blockTags.includes(node.tagName)) parts.push('\n'); } } walk(container); return parts .join('') .replace(/[ \t]+/g, ' ') .replace(/^[ \t]+|[ \t]+$/gm, '') .replace(/\n{3,}/g, '\n\n') .trim(); } function fetchAndExtract(title) { return new Promise((resolve, reject) => { api.get('/v1/page/' + encodeURIComponent(title) + '/html') .done((html) => { const doc = new DOMParser().parseFromString(html, 'text/html'); stripUnwanted(doc); resolve(getText(doc)); }) .fail((jqXHR) => { reject('HTTP ' + jqXHR.status + ' ' + jqXHR.statusText); }); }); } const app = createMwApp({ data: () => ({ dialogShown: false, status: 'idle', title: mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '), wordCount: 0, symbolCount: 0, byteCount: 0, error: null, }), methods: { async onExtract() { this.status = 'loading'; this.error = null; try { const [text, infoResponse] = await Promise.all([ fetchAndExtract(this.title), new mw.Api({ ajax: { headers: apiHeaders } }).get({ action: 'query', prop: 'info', titles: this.title, formatversion: 2 }) ]); const match = text.match(/[^\s]*[^\s.,;:()\-—\[\]'"«»„“$%*°]+[^\s]*(\s|$)+/g); this.wordCount = match ? match.length : 0; this.symbolCount = text.length; this.byteCount = infoResponse.query && infoResponse.query.pages[0] ? infoResponse.query.pages[0].length || 0 : 0; this.status = 'done'; } catch (err) { this.error = typeof err === 'string' ? err : err.message; this.status = 'error'; } }, toggleDialog() { this.dialogShown = !this.dialogShown; if (this.dialogShown && this.status !== 'done') { this.title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); this.onExtract(); } }, }, template: ` <cdx-dialog v-model:open="dialogShown" title="Məqalə statistikası" :use-close-button="true" close-button-label="Bağla" :default-action="{ label: 'Bağla' }" @default="toggleDialog" > <template #default v-if="status === 'loading'"> <cdx-message type="notice" :inline="true">Mətn çıxarılır və hesablanır...</cdx-message> <cdx-progress-bar :inline="true" :indeterminate="true" /> </template> <template #default v-if="status === 'error'"> <cdx-message type="error" :inline="true">{{ error }}</cdx-message> </template> <template #default v-if="status === 'done'"> <p style="margin: 0 0 8px 0; font-size: 1.1em;"> <strong>"{{ title }}"</strong> səhifəsi üzrə məlumat: </p> <ul style="font-size: 1.1em; margin-left: 20px; line-height: 1.6;"> <li><strong>{{ wordCount }}</strong> söz</li> <li><strong>{{ symbolCount }}</strong> simvol</li> <li><strong>{{ byteCount }}</strong> bayt</li> </ul> </template> </cdx-dialog> `, mounted() { const onClick = (event) => { if (event) event.preventDefault(); this.toggleDialog(); }; const portletLocation = mw.config.get('wgMFMode') === 'stable' ? 'p-tb' : 'p-cactions'; const gadgetLink = mw.util.addPortletLink( portletLocation, '#', 'Məqalə statistikası', 'mw-gadget-articlestats', 'Bu səhifənin mətn statistikasını göstər', ); if (gadgetLink) gadgetLink.addEventListener('click', onClick); }, components: { 'cdx-dialog': CdxDialog, 'cdx-message': CdxMessage, 'cdx-progress-bar': CdxProgressBar, }, }); app.mount(document.body.appendChild(document.createElement('div'))); }); iia3htl4suwo5rticz1v2v78c33qbbt 0 992950 8985369 2026-07-01T17:37:31Z ChanisCaucasi 95249 ChanisCaucasi [[Şeys]] səhifəsinin adını [[Sif]] olaraq dəyişdi 8985369 wikitext text/x-wiki #İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Sif]] 43rcz942i8ki0lfqffgmrynq5u1ne5m 1 992951 8985371 2026-07-01T17:37:32Z ChanisCaucasi 95249 ChanisCaucasi [[Müzakirə:Şeys]] səhifəsinin adını [[Müzakirə:Sif]] olaraq dəyişdi 8985371 wikitext text/x-wiki #İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Müzakirə:Sif]] aomaghh731pnomuawcro2lq9vdmzeag 0 992952 8985389 2026-07-01T18:05:49Z Medineli92 148338 Səhifə "Şit və ya Şis - İslam mənbələrinə görə peyğəmbər." məzmunu ilə yaradıldı 8985389 wikitext text/x-wiki Şit və ya Şis - İslam mənbələrinə görə peyğəmbər. 2d1hub21jrdh5eix2xra6pcssxq8kwg 8985390 8985389 2026-07-01T18:06:13Z Medineli92 148338 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985390 wikitext text/x-wiki Şit və ya Şis — İslam mənbələrinə görə peyğəmbər. ieqf6dx0fentpmlsy6a9v982abujs34 8985391 8985390 2026-07-01T18:09:21Z Medineli92 148338 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985391 wikitext text/x-wiki {{şəxs}} '''Şit''' və ya '''Şis''' — İslam mənbələrinə görə peyğəmbər. == Haqqında == == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == bdqbugjca0d65hueu9xlvnbsl6et557 8985392 8985391 2026-07-01T18:11:59Z Medineli92 148338 /* Haqqında */ 8985392 wikitext text/x-wiki {{şəxs}} '''Şit''' və ya '''Şis''' — İslam mənbələrinə görə peyğəmbər. == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şit [[tanrı]] tərəfindən 50 sühuf (səhifələr) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] [[Din|dininə]] görə Şitin həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun [[Soy|soyunun]] Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və [[Saqqal|saqqalı]] çıxan ilk [[İnsan|insandır]], o 912 il yaşamiş və Məkkədə Əbu Kübeys [[Dağ|dağında]] bir [[Mağara|mağarada]] atasıyla birlikdə dəfn edilmişdi. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin [[rəvayət]] olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz [[Elm|elmini]] və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima [[qorxu]] içərisində yaşayırdı. Beləliklə Şeys 912 il [[ömür]] sürdükdən sonra dünyadan köçdü. Allah-taala öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin [[nəvə]]-[[Nəticə|nəticələri]] idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona əlli sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq təsbih yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == l88xclvtapkvz3j03tm2y9yfn4cifss 8985394 8985392 2026-07-01T18:14:46Z Medineli92 148338 /* */ 8985394 wikitext text/x-wiki {{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şit [[tanrı]] tərəfindən 50 sühuf (səhifələr) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] [[Din|dininə]] görə Şitin həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun [[Soy|soyunun]] Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və [[Saqqal|saqqalı]] çıxan ilk [[İnsan|insandır]], o 912 il yaşamiş və Məkkədə Əbu Kübeys [[Dağ|dağında]] bir [[Mağara|mağarada]] atasıyla birlikdə dəfn edilmişdi. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin [[rəvayət]] olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz [[Elm|elmini]] və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima [[qorxu]] içərisində yaşayırdı. Beləliklə Şeys 912 il [[ömür]] sürdükdən sonra dünyadan köçdü. Allah-taala öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin [[nəvə]]-[[Nəticə|nəticələri]] idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona əlli sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq təsbih yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == 448f6ppf96njqidumrkco81bhgfkoz6 8985395 8985394 2026-07-01T18:15:13Z Medineli92 148338 /* */ 8985395 wikitext text/x-wiki {{Şəxs}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şit [[tanrı]] tərəfindən 50 sühuf (səhifələr) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] [[Din|dininə]] görə Şitin həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun [[Soy|soyunun]] Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və [[Saqqal|saqqalı]] çıxan ilk [[İnsan|insandır]], o 912 il yaşamiş və Məkkədə Əbu Kübeys [[Dağ|dağında]] bir [[Mağara|mağarada]] atasıyla birlikdə dəfn edilmişdi. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin [[rəvayət]] olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz [[Elm|elmini]] və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima [[qorxu]] içərisində yaşayırdı. Beləliklə Şeys 912 il [[ömür]] sürdükdən sonra dünyadan köçdü. Allah-taala öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin [[nəvə]]-[[Nəticə|nəticələri]] idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona əlli sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq təsbih yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == tpl5wvn4747w8wfobt530zv2v8wnnvc 8985397 8985395 2026-07-01T18:15:43Z Medineli92 148338 /* */ 8985397 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şit [[tanrı]] tərəfindən 50 sühuf (səhifələr) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] [[Din|dininə]] görə Şitin həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun [[Soy|soyunun]] Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və [[Saqqal|saqqalı]] çıxan ilk [[İnsan|insandır]], o 912 il yaşamiş və Məkkədə Əbu Kübeys [[Dağ|dağında]] bir [[Mağara|mağarada]] atasıyla birlikdə dəfn edilmişdi. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin [[rəvayət]] olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz [[Elm|elmini]] və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima [[qorxu]] içərisində yaşayırdı. Beləliklə Şeys 912 il [[ömür]] sürdükdən sonra dünyadan köçdü. Allah-taala öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin [[nəvə]]-[[Nəticə|nəticələri]] idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona əlli sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq təsbih yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == bbe38zwg6c1278ey34irpvaimgtg1fd 8985398 8985397 2026-07-01T18:16:47Z Medineli92 148338 /* Haqqında */ 8985398 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şit [[tanrı]] tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] [[Din|dininə]] görə Şitin həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun [[Soy|soyunun]] Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və [[Saqqal|saqqalı]] çıxan ilk [[İnsan|insandır]], o 912 il yaşamiş və Məkkədə Əbu Kübeys [[Dağ|dağında]] bir [[Mağara|mağarada]] atasıyla birlikdə dəfn edilmişdi. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin [[rəvayət]] olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz [[Elm|elmini]] və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima [[qorxu]] içərisində yaşayırdı. Beləliklə Şeys 912 il [[ömür]] sürdükdən sonra dünyadan köçdü. Allah-taala öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin [[nəvə]]-[[Nəticə|nəticələri]] idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona əlli sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq təsbih yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == pos6ig3x7jw82ivv66mywh4zjgt8z40 8985402 8985398 2026-07-01T18:23:10Z Medineli92 148338 /* Haqqında */ 8985402 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şit [[tanrı]] tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] [[Din|dininə]] görə Şitin həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun [[Soy|soyunun]] Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və [[Saqqal|saqqalı]] çıxan ilk [[İnsan|insandır]], o 912 il yaşamiş və Məkkədə Əbu Kübeys [[Dağ|dağında]] bir [[Mağara|mağarada]] atasıyla birlikdə dəfn edilmişdi. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin [[rəvayət]] olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz [[Elm|elmini]] və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima [[qorxu]] içərisində yaşamış və 912 il [[ömür]] sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdü. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin [[nəvə]]-[[Nəticə|nəticələri]] idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == 7e8wcnxou03qvkokr0fu27u0o3v680x 8985410 8985402 2026-07-01T18:45:25Z Medineli92 148338 /* Haqqında */ 8985410 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə [[tanrı]] tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] [[Din|dininə]] görə Şitin həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun [[Soy|soyunun]] Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və [[Saqqal|saqqalı]] çıxan ilk [[İnsan|insandır]], o 912 il yaşamiş və Məkkədə Əbu Qubeys [[Dağ|dağında]] bir [[Mağara|mağarada]] atasıyla birlikdə dəfn edilmişdi. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin [[rəvayət]] olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz [[Elm|elmini]] və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima [[qorxu]] içərisində yaşamış və 912 il [[ömür]] sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdü. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin [[nəvə]]-[[Nəticə|nəticələri]] idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == j2kvz3tzzvnn3xjpinidtqth50hcwkm 8985411 8985410 2026-07-01T18:49:44Z Medineli92 148338 /* Haqqında */ 8985411 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə [[tanrı]] tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] [[Din|dininə]] görə Şitin həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun [[Soy|soyunun]] Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və [[Saqqal|saqqalı]] çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin [[rəvayət]] olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz [[Elm|elmini]] və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima [[qorxu]] içərisində yaşamış və 912 il [[ömür]] sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir [[Mağara|mağarada]] atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin [[nəvə]]-[[Nəticə|nəticələri]] idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == 1foietjopvg4vzlfi9ia4qgn59xuser 8985429 8985411 2026-07-01T20:00:28Z Medineli92 148338 /* Haqqında */ 8985429 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == fqnzlkzm7j4lp7e9fx5k3vt2ewlpgdw 8985430 8985429 2026-07-01T20:05:48Z Medineli92 148338 /* */ 8985430 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. İslam mənbələrində İbn Abbasdan nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" adı verilmiş, onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. Təbəri də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı süryani mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=Tarixi-Təbəri |volume=I |pages=152 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == 34rib2mv3rwykehdp1iu2ucq0awgogb 8985432 8985430 2026-07-01T20:08:24Z Medineli92 148338 /* */ 8985432 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. İslam mənbələrində İbn Abbasdan nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}) adı verilmiş, onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. Təbəri də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı süryani mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=Tarixi-Təbəri |volume=I |pages=152 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == c44cwfb0stxqmoc7tjgxl4t2arcstze 8985433 8985432 2026-07-01T20:09:17Z Medineli92 148338 /* */ 8985433 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. İslam mənbələrində İbn Abbasdan nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{dil-ar|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş, onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. Təbəri də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı süryani mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=Tarixi-Təbəri |volume=I |pages=152 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == 0i4c9f5lmpf3qe6dx390me7o7zjmmvd 8985435 8985433 2026-07-01T20:10:45Z Medineli92 148338 /* */ 8985435 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. Təbəri də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı süryani mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=Tarixi-Təbəri |volume=I |pages=152 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == kdtewfhfdg4xcc08odte7xji2xut8x6 8985440 8985435 2026-07-01T20:14:16Z Medineli92 148338 /* */ 8985440 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=Tarixi-Təbəri |volume=I |pages=152 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == o7oxj9efffifjbykukr4w18pmgi84ne 8985442 8985440 2026-07-01T20:16:42Z Medineli92 148338 /* İstinadlar */ 8985442 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == n6pcvss5rh1em0tck8laxc4ipt3nt5y 8985443 8985442 2026-07-01T20:20:36Z Medineli92 148338 /* */ 8985443 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar Məhəmmədin soy kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də verirlər. == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == bf5xg8rodsdao9c1eu94gzanymbk704 8985444 8985443 2026-07-01T20:22:23Z Medineli92 148338 /* */ 8985444 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar Məhəmmədin soy kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=Sirə |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == 3zvzojbmku84bsxaokaaqmd44u6agpo 8985447 8985444 2026-07-01T20:23:56Z Medineli92 148338 /* İstinadlar */ 8985447 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar Məhəmmədin soy kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == 376u6g8pefslmqurgf8islkgvy25osa 8985448 8985447 2026-07-01T20:24:26Z Medineli92 148338 /* */ 8985448 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər. İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == 3ofbmm7t4utyaorpu9xfy5e7us8ct35 8985451 8985448 2026-07-01T20:28:31Z Medineli92 148338 /* */ 8985451 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər, Adəmin üçüncü oğlu.<ref>{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == p7nzyqf6fhsekcttayvxwvfbd7nlb30 8985452 8985451 2026-07-01T20:31:13Z Medineli92 148338 /* İstinadlar */ 8985452 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər, Adəmin üçüncü oğlu.<ref>{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=İstanbul|pages=214-215|volume=XXXIX}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == 90l993hu3ubzrzw45wkkem8s1lvbq2y 8985454 8985452 2026-07-01T20:32:32Z Medineli92 148338 /* İstinadlar */ 8985454 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər, Adəmin üçüncü oğlu.<ref>{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == ssgyiefsr58q34p41ha2xrmj6ectct2 8985456 8985454 2026-07-01T20:34:11Z Medineli92 148338 /* */ 8985456 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər, [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref>{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == cvk100v3fzhb6c4bcdefilr5bs6v9f8 8985458 8985456 2026-07-01T20:35:20Z Medineli92 148338 /* */ 8985458 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər, [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref>{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daima qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == cfxespad4006njzev3y8ldvl09oiq44 8985637 8985458 2026-07-02T06:08:57Z Medineli92 148338 /* Haqqında */ [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985637 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}}{{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər, [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref>{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Təbəriyə görə, Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir. Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daim qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == 0rqzcfk02ms858tyfns2sqppm95lsy8 8985638 8985637 2026-07-02T06:10:21Z Medineli92 148338 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985638 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər, [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref>{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Təbəriyə görə, Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=153 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daim qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == aez4stgonlo3fxkk6euvnt25883505q 8985639 8985638 2026-07-02T06:16:03Z Medineli92 148338 8985639 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər, [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref>{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. İslam mənbələrində bildirilir ki, Şit peyğəmbər olmuşdur və atası Adəmə nazil olmuş səhifələri toplamışdır. Həmçinin bildirilir ki, Allah ona da səhifələr nazil etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=22 |language=ar}}</ref> [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Təbəriyə görə, Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=153 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daim qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == ne3wri4v8bvc0x0dxzkjhj3rskhwbc5 8985640 8985639 2026-07-02T06:16:42Z Medineli92 148338 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985640 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər, [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref>{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> İslam mənbələrində bildirilir ki, Şit peyğəmbər olmuşdur və atası Adəmə nazil olmuş səhifələri toplamışdır. Həmçinin bildirilir ki, Allah ona da səhifələr nazil etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=22 |language=ar}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Təbəriyə görə, Quranda adı keçməyən peyğəmbərlərdən biri olaraq qəbul edilən Şitə Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=153 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Qardaşı Qabilin uşaqlarının bir qismi Şitə verilən bu sühuflara qarşı çıxmışdır. [[İslam]] mənbələrinə görə, Şitin (Şisin) həyatı [[Məkkə]] və ətrafında keçmişdir. İslamda Habilin uşağı olmadığı, Qabilin uşaqları isə [[Nuh]] [[Tufan|tufanında]] itdiyi üçün insanoğlunun soyunun Şitdən törədiyi bildirilir. İslama görə Şit [[Kəbə|Kəbəni]] inşa edən və saqqalı çıxan ilk insan olmuşdur. [[İbn əl-Əsir]] və [[Təbəri|Təbərinin]] yazdığı, həmçinin rəvayət olunan hədislərə görə Adəm özü Şitə öz elmini və xəlifəlik məqamını Qabildən gizlətməyi istəmişdir. Çünki Qabilin ona da həsəd aparıb, öldürməsindən qorxurdu. Buna görə Şit daim qorxu içərisində yaşamış və 912 il ömür sürdükdən sonra dünyadan köçmüşdür. O, Məkkədə Əbu Qubeys dağındakı bir mağarada atasıyla birlikdə dəfn edilmişdir. Allah öz zamanının camaatını (hamısı Adəmin nəvə-nəticələri idi) tək olan Allaha ibadətə dəvət etmək üçün ona 50 sühuf göndərmişdi. [[Məsudi]] bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd edir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == kep10ffodg626q8rb5ew6tfmadwsixe 8985646 8985640 2026-07-02T06:28:18Z Medineli92 148338 8985646 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər, [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref>{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> İslam mənbələrində bildirilir ki, Şit peyğəmbər olmuşdur və atası Adəmə nazil olmuş səhifələri toplamışdır. Həmçinin bildirilir ki, Allah ona da səhifələr nazil etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=22 |language=ar}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Təbəriyə görə Şitə, Adəm öldükdən sonra Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=153 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitə nazil olmuş bu səhifələrdə hikmət, kimya, simya, riyazi elmlər və bəzi sənətlərdən bəhs edildiyi nəql edilmişdir. [[Məsudi]] isə bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd etmişdir. Adəmin övladları arasında ən yaraşıqlısı, Şit, Adəmin övladları arasında ən gözəli, ən fəzilətlisi, ən çox seviləni və atasına ən çox bənzəyəni idi (İbn Quteybə, s. 20). Bu bənzərliyin yeganə istisnası saqqal idi. İslam mənbələrində qeyd olunur ki, Adəm saqqalsız idi və kişilər arasında saqqal saxlamaq ənənəsi onun övladları ilə başlamışdır. Atası Adəm ona bir çox şey öyrətmiş, gələcəkdə baş verəcək tufan haqqında məlumat vermiş və onu özünə varis təyin etmişdir. Rəvayətə görə, Şitin dövründə bəşəriyyət yer üzünə yayılmış və Şit 1000 şəhər salmışdır. Şit Məkkə və Kəbə ilə də əlaqələndirilmişdir. Rəvayətə görə, Şit Məkkədə yaşamış, Kəbəni palçıq və daşdan inşa etmişdir. O, 912 yaşında vəfat etdikdə Kəbənin yaxınlığındakı Əbu Qubeys dağında dəfn edilmişdir (ət-Təbəri, I, 162). Lakin Şitə aid edilən türbə Maarrətün-Numan şəhərində yerləşir. Onun haqqında nəql olunan rəvayətlər arasında Qabil tərəfdarları ilə mübarizə aparması da diqqət çəkir. Həmçinin rəvayət edilir ki, Şit Hazura adlı qadınla evlənmiş, bu evlilikdən Yəniş adlı bir oğlu və Namətə adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir (həmin əsər, I, 163). Şitin nəsli bu oğlu Yəniş vasitəsilə davam etmişdir. Bildirilir ki, Adəmin övladlarından Habilin nəsli qalmamış, Qabilin nəsli isə Nuh tufanı zamanı məhv olmuşdur. Buna görə də, Adəmdən sonra bəşəriyyətin ikinci atası kimi Şit qəbul edilmişdir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == mssm4pcmgtyfn2zozyblsqbcx36vyn7 8985647 8985646 2026-07-02T06:30:17Z Medineli92 148338 8985647 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər, [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref>{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> İslam mənbələrində bildirilir ki, Şit peyğəmbər olmuşdur və atası Adəmə nazil olmuş səhifələri toplamışdır. Həmçinin bildirilir ki, Allah ona da səhifələr nazil etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=22 |language=ar}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. Təbəriyə görə Şitə, Adəm öldükdən sonra Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=153 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitə nazil olmuş bu səhifələrdə hikmət, kimya, simya, riyazi elmlər və bəzi sənətlərdən bəhs edildiyi nəql edilmişdir. [[Məsudi]] isə bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd etmişdir. Adəmin övladları arasında ən yaraşıqlısı, Şit, Adəmin övladları arasında ən gözəli, ən fəzilətlisi, ən çox seviləni və atasına ən çox bənzəyəni idi.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=20 |language=ar}}</ref> Bu bənzərliyin yeganə istisnası saqqal idi. İslam mənbələrində qeyd olunur ki, Adəm saqqalsız idi və kişilər arasında saqqal saxlamaq ənənəsi onun övladları ilə başlamışdır. Atası Adəm ona bir çox şey öyrətmiş, gələcəkdə baş verəcək tufan haqqında məlumat vermiş və onu özünə varis təyin etmişdir. Rəvayətə görə, Şitin dövründə bəşəriyyət yer üzünə yayılmış və Şit 1000 şəhər salmışdır. Şit Məkkə və Kəbə ilə də əlaqələndirilmişdir. Rəvayətə görə, Şit Məkkədə yaşamış, Kəbəni palçıq və daşdan inşa etmişdir. O, 912 yaşında vəfat etdikdə Kəbənin yaxınlığındakı Əbu Qubeys dağında dəfn edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=162 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Lakin Şitə aid edilən türbə Maarrətün-Numan şəhərində yerləşir. Onun haqqında nəql olunan rəvayətlər arasında Qabil tərəfdarları ilə mübarizə aparması da diqqət çəkir. Həmçinin rəvayət edilir ki, Şit Hazura adlı qadınla evlənmiş, bu evlilikdən Yəniş adlı bir oğlu və Namətə adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=163 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitin nəsli bu oğlu Yəniş vasitəsilə davam etmişdir. Bildirilir ki, Adəmin övladlarından Habilin nəsli qalmamış, Qabilin nəsli isə Nuh tufanı zamanı məhv olmuşdur. Buna görə də, Adəmdən sonra bəşəriyyətin ikinci atası kimi Şit qəbul edilmişdir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == 34wrfhn3edi6xbkig90yg5lo5hm85jk 8985650 8985647 2026-07-02T06:32:25Z Medineli92 148338 8985650 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər, [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref>{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> İslam mənbələrində bildirilir ki, Şit peyğəmbər olmuşdur və atası Adəmə nazil olmuş səhifələri toplamışdır. Həmçinin bildirilir ki, Allah ona da səhifələr nazil etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=22 |language=ar}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. [[Təbəri|Təbəriyə]] görə Şitə, [[Adəm]] öldükdən sonra Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=153 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitə nazil olmuş bu səhifələrdə hikmət, kimya, simya, riyazi elmlər və bəzi sənətlərdən bəhs edildiyi nəql edilmişdir. [[Məsudi]] isə bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd etmişdir. Adəmin övladları arasında ən yaraşıqlısı, Şit, Adəmin övladları arasında ən gözəli, ən fəzilətlisi, ən çox seviləni və atasına ən çox bənzəyəni idi.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=20 |language=ar}}</ref> Bu bənzərliyin yeganə istisnası saqqal idi. İslam mənbələrində qeyd olunur ki, Adəm saqqalsız idi və kişilər arasında saqqal saxlamaq ənənəsi onun övladları ilə başlamışdır. Atası Adəm ona bir çox şey öyrətmiş, gələcəkdə baş verəcək tufan haqqında məlumat vermiş və onu özünə varis təyin etmişdir. Rəvayətə görə, Şitin dövründə bəşəriyyət yer üzünə yayılmış və Şit 1000 şəhər salmışdır. Şit, [[Məkkə]] və [[Kəbə]] ilə də əlaqələndirilmişdir. Rəvayətə görə, Şit Məkkədə yaşamış, Kəbəni palçıq və daşdan inşa etmişdir. O, 912 yaşında vəfat etdikdə Kəbənin yaxınlığındakı Əbu Qubeys dağında dəfn edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=162 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Lakin Şitə aid edilən türbə Məarrətün-Numan şəhərində yerləşir. Onun haqqında nəql olunan rəvayətlər arasında Qabil tərəfdarları ilə mübarizə aparması da diqqət çəkir. Həmçinin rəvayət edilir ki, Şit Həzurə adlı qadınla evlənmiş, bu evlilikdən Yəniş adlı bir oğlu və Namətə adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=163 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitin nəsli bu oğlu Yəniş vasitəsilə davam etmişdir. Bildirilir ki, Adəmin övladlarından Habilin nəsli qalmamış, Qabilin nəsli isə [[Nuh]] tufanı zamanı məhv olmuşdur. Buna görə də, Adəmdən sonra bəşəriyyətin ikinci atası kimi Şit qəbul edilmişdir. == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == a6s4kby04u6vh1s3wbzhzsxfrxolz7f 8985655 8985650 2026-07-02T06:40:40Z Medineli92 148338 8985655 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər,<ref name=":0">{{Cite book |last=Köksal |first=M. Asim |url=https://ia802901.us.archive.org/16/items/anonimosmanlipadisahlari/Asim%20Koksal%20-%20Peygamberler%20Tarihi.pdf |title=Peygamberler Tarihi |publisher=Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları |language=tr}}</ref> [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref name=":1">{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> İslam mənbələrində bildirilir ki, Şit peyğəmbər olmuşdur və atası Adəmə nazil olmuş səhifələri toplamışdır. Həmçinin bildirilir ki, Allah ona da səhifələr nazil etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=22 |language=ar}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. [[Təbəri|Təbəriyə]] görə Şitə, [[Adəm]] öldükdən sonra Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=153 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitə nazil olmuş bu səhifələrdə hikmət, kimya, simya, riyazi elmlər və bəzi sənətlərdən bəhs edildiyi nəql edilmişdir. [[Məsudi]] isə bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd etmişdir. Adəmin övladları arasında ən yaraşıqlısı, Şit, Adəmin övladları arasında ən gözəli, ən fəzilətlisi, ən çox seviləni və atasına ən çox bənzəyəni idi.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=20 |language=ar}}</ref> Bu bənzərliyin yeganə istisnası saqqal idi. İslam mənbələrində qeyd olunur ki, Adəm saqqalsız idi və kişilər arasında saqqal saxlamaq ənənəsi onun övladları ilə başlamışdır.<ref name=":1" /> Atası Adəm ona bir çox şey öyrətmiş, gələcəkdə baş verəcək tufan haqqında məlumat vermiş və onu özünə varis təyin etmişdir.<ref name=":0" /> Rəvayətə görə, Şitin dövründə bəşəriyyət yer üzünə yayılmış və Şit 1000 şəhər salmışdır.<ref name=":1" /> Şit, [[Məkkə]] və [[Kəbə]] ilə də əlaqələndirilmişdir. Rəvayətə görə, Şit Məkkədə yaşamış, Kəbəni palçıq və daşdan inşa (və ya bərpa<ref name=":0" />) etmişdir. O, 912 yaşında vəfat etdikdə Kəbənin yaxınlığındakı Əbu Qubeys dağında dəfn edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=162 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Lakin Şitə aid edilən türbə Məarrətün-Numan şəhərində yerləşir. Onun haqqında nəql olunan rəvayətlər arasında Qabil tərəfdarları ilə mübarizə aparması da diqqət çəkir. Həmçinin rəvayət edilir ki, Şit Həzurə adlı qadınla evlənmiş, bu evlilikdən Yəniş (və ya Ənuş<ref name=":0" />) adlı bir oğlu və Namətə adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=163 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitin nəsli bu oğlu Yəniş vasitəsilə davam etmişdir. Bildirilir ki, Adəmin övladlarından Habilin nəsli qalmamış, Qabilin nəsli isə [[Nuh]] tufanı zamanı məhv olmuşdur. Buna görə də, Adəmdən sonra bəşəriyyətin ikinci atası kimi Şit qəbul edilmişdir.<ref name=":1" /> == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == 7urz3kzvzfp5w47jesy59xlub2ysyxf 8985664 8985655 2026-07-02T06:52:08Z Medineli92 148338 /* Haqqında */ 8985664 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər,<ref name=":0">{{Cite book |last=Köksal |first=M. Asim |url=https://ia802901.us.archive.org/16/items/anonimosmanlipadisahlari/Asim%20Koksal%20-%20Peygamberler%20Tarihi.pdf |title=Peygamberler Tarihi |publisher=Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları |language=tr}}</ref> [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref name=":1">{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> İslam mənbələrində bildirilir ki, Şit peyğəmbər olmuşdur və atası Adəmə nazil olmuş səhifələri toplamışdır. Həmçinin bildirilir ki, Allah ona da səhifələr nazil etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=22 |language=ar}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. [[Təbəri|Təbəriyə]] görə Şitə, [[Adəm]] öldükdən sonra Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=153 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitə nazil olmuş bu səhifələrdə hikmət, kimya, simya, riyazi elmlər və bəzi sənətlərdən bəhs edildiyi nəql edilmişdir. [[Məsudi]] isə bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd etmişdir. Adəmin övladları arasında ən yaraşıqlısı, Şit, Adəmin övladları arasında ən gözəli, ən fəzilətlisi, ən çox seviləni və atasına ən çox bənzəyəni idi.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=20 |language=ar}}</ref> Bu bənzərliyin yeganə istisnası saqqal idi. İslam mənbələrində qeyd olunur ki, Adəm saqqalsız idi və kişilər arasında saqqal saxlamaq ənənəsi onun övladları ilə başlamışdır.<ref name=":1" /> Atası Adəm ona bir çox şey öyrətmiş, gələcəkdə baş verəcək tufan haqqında məlumat vermiş və onu özünə varis təyin etmişdir.<ref name=":0" /> Rəvayətə görə, Şitin dövründə bəşəriyyət yer üzünə yayılmış və Şit 1000 şəhər salmışdır.<ref name=":1" /> Şit, [[Məkkə]] və [[Kəbə]] ilə də əlaqələndirilmişdir. Rəvayətə görə, Şit Məkkədə yaşamış, Kəbəni palçıq və daşdan inşa (və ya bərpa<ref name=":0" />) etmişdir. O, 912 yaşında vəfat etdikdə Kəbənin yaxınlığındakı Əbu Qubeys dağında dəfn edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=162 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Lakin Şitə aid edilən türbə Məarrətün-Numan şəhərində yerləşir. Onun haqqında nəql olunan rəvayətlər arasında Qabil tərəfdarları ilə mübarizə aparması da diqqət çəkir. [[Fayl:Chester Beatty T 414 fol 74r Shith teaching Anush.jpg|thumb|248x248px|''Şit (Şis) və oğlu Ənuşu (Yəniş) təsvir edən miniatür'']] Həmçinin rəvayət edilir ki, Şit Həzurə adlı qadınla evlənmiş, bu evlilikdən Yəniş (və ya Ənuş<ref name=":0" />) adlı bir oğlu və Namətə adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=163 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitin nəsli bu oğlu Yəniş vasitəsilə davam etmişdir. Bildirilir ki, Adəmin övladlarından Habilin nəsli qalmamış, Qabilin nəsli isə [[Nuh]] tufanı zamanı məhv olmuşdur. Buna görə də, Adəmdən sonra bəşəriyyətin ikinci atası kimi Şit qəbul edilmişdir.<ref name=":1" /> == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == 8rmks4q6sn9qv4ur46mecnz0flhm1yj 8985666 8985664 2026-07-02T06:52:50Z Medineli92 148338 /* Haqqında */ 8985666 wikitext text/x-wiki {{İş gedir}} {{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər,<ref name=":0">{{Cite book |last=Köksal |first=M. Asim |url=https://ia802901.us.archive.org/16/items/anonimosmanlipadisahlari/Asim%20Koksal%20-%20Peygamberler%20Tarihi.pdf |title=Peygamberler Tarihi |publisher=Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları |language=tr}}</ref> [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref name=":1">{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> İslam mənbələrində bildirilir ki, Şit peyğəmbər olmuşdur və atası Adəmə nazil olmuş səhifələri toplamışdır. Həmçinin bildirilir ki, Allah ona da səhifələr nazil etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=22 |language=ar}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. [[Təbəri|Təbəriyə]] görə Şitə, [[Adəm]] öldükdən sonra Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=153 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitə nazil olmuş bu səhifələrdə hikmət, kimya, simya, riyazi elmlər və bəzi sənətlərdən bəhs edildiyi nəql edilmişdir. [[Məsudi]] isə bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd etmişdir. Adəmin övladları arasında ən yaraşıqlısı, Şit, Adəmin övladları arasında ən gözəli, ən fəzilətlisi, ən çox seviləni və atasına ən çox bənzəyəni idi.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=20 |language=ar}}</ref> Bu bənzərliyin yeganə istisnası saqqal idi. İslam mənbələrində qeyd olunur ki, Adəm saqqalsız idi və kişilər arasında saqqal saxlamaq ənənəsi onun övladları ilə başlamışdır.<ref name=":1" /> Atası Adəm ona bir çox şey öyrətmiş, gələcəkdə baş verəcək tufan haqqında məlumat vermiş və onu özünə varis təyin etmişdir.<ref name=":0" /> Rəvayətə görə, Şitin dövründə bəşəriyyət yer üzünə yayılmış və Şit 1000 şəhər salmışdır.<ref name=":1" />[[Fayl:Chester Beatty T 414 fol 74r Shith teaching Anush.jpg|thumb|256x256px|''Şit (Şis) və oğlu Ənuşu (Yəniş) təsvir edən miniatür'']]Şit, [[Məkkə]] və [[Kəbə]] ilə də əlaqələndirilmişdir. Rəvayətə görə, Şit Məkkədə yaşamış, Kəbəni palçıq və daşdan inşa (və ya bərpa<ref name=":0" />) etmişdir. O, 912 yaşında vəfat etdikdə Kəbənin yaxınlığındakı Əbu Qubeys dağında dəfn edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=162 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Lakin Şitə aid edilən türbə Məarrətün-Numan şəhərində yerləşir. Onun haqqında nəql olunan rəvayətlər arasında Qabil tərəfdarları ilə mübarizə aparması da diqqət çəkir. Həmçinin rəvayət edilir ki, Şit Həzurə adlı qadınla evlənmiş, bu evlilikdən Yəniş (və ya Ənuş<ref name=":0" />) adlı bir oğlu və Namətə adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=163 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitin nəsli bu oğlu Yəniş vasitəsilə davam etmişdir. Bildirilir ki, Adəmin övladlarından Habilin nəsli qalmamış, Qabilin nəsli isə [[Nuh]] tufanı zamanı məhv olmuşdur. Buna görə də, Adəmdən sonra bəşəriyyətin ikinci atası kimi Şit qəbul edilmişdir.<ref name=":1" /> == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == pr37nwh4eh7q7j2z07hyomx2u8br95p 8985668 8985666 2026-07-02T06:53:24Z Medineli92 148338 8985668 wikitext text/x-wiki {{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər,<ref name=":0">{{Cite book |last=Köksal |first=M. Asim |url=https://ia802901.us.archive.org/16/items/anonimosmanlipadisahlari/Asim%20Koksal%20-%20Peygamberler%20Tarihi.pdf |title=Peygamberler Tarihi |publisher=Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları |language=tr}}</ref> [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref name=":1">{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> İslam mənbələrində bildirilir ki, Şit peyğəmbər olmuşdur və atası Adəmə nazil olmuş səhifələri toplamışdır. Həmçinin bildirilir ki, Allah ona da səhifələr nazil etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=22 |language=ar}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. [[Təbəri|Təbəriyə]] görə Şitə, [[Adəm]] öldükdən sonra Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=153 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitə nazil olmuş bu səhifələrdə hikmət, kimya, simya, riyazi elmlər və bəzi sənətlərdən bəhs edildiyi nəql edilmişdir. [[Məsudi]] isə bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd etmişdir. Adəmin övladları arasında ən yaraşıqlısı, Şit, Adəmin övladları arasında ən gözəli, ən fəzilətlisi, ən çox seviləni və atasına ən çox bənzəyəni idi.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=20 |language=ar}}</ref> Bu bənzərliyin yeganə istisnası saqqal idi. İslam mənbələrində qeyd olunur ki, Adəm saqqalsız idi və kişilər arasında saqqal saxlamaq ənənəsi onun övladları ilə başlamışdır.<ref name=":1" /> Atası Adəm ona bir çox şey öyrətmiş, gələcəkdə baş verəcək tufan haqqında məlumat vermiş və onu özünə varis təyin etmişdir.<ref name=":0" /> Rəvayətə görə, Şitin dövründə bəşəriyyət yer üzünə yayılmış və Şit 1000 şəhər salmışdır.<ref name=":1" />[[Fayl:Chester Beatty T 414 fol 74r Shith teaching Anush.jpg|thumb|256x256px|''Şit (Şis) və oğlu Ənuşu (Yəniş) təsvir edən miniatür'']]Şit, [[Məkkə]] və [[Kəbə]] ilə də əlaqələndirilmişdir. Rəvayətə görə, Şit Məkkədə yaşamış, Kəbəni palçıq və daşdan inşa (və ya bərpa<ref name=":0" />) etmişdir. O, 912 yaşında vəfat etdikdə Kəbənin yaxınlığındakı Əbu Qubeys dağında dəfn edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=162 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Lakin Şitə aid edilən türbə Məarrətün-Numan şəhərində yerləşir. Onun haqqında nəql olunan rəvayətlər arasında Qabil tərəfdarları ilə mübarizə aparması da diqqət çəkir. Həmçinin rəvayət edilir ki, Şit Həzurə adlı qadınla evlənmiş, bu evlilikdən Yəniş (və ya Ənuş<ref name=":0" />) adlı bir oğlu və Namətə adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=163 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitin nəsli bu oğlu Yəniş vasitəsilə davam etmişdir. Bildirilir ki, Adəmin övladlarından Habilin nəsli qalmamış, Qabilin nəsli isə [[Nuh]] tufanı zamanı məhv olmuşdur. Buna görə də, Adəmdən sonra bəşəriyyətin ikinci atası kimi Şit qəbul edilmişdir.<ref name=":1" /> == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == 5aoxzi6ymvu14acspo1vcgnh5kezg9f 8985671 8985668 2026-07-02T06:54:44Z Medineli92 148338 /* İstinadlar */ 8985671 wikitext text/x-wiki {{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər,<ref name=":0">{{Cite book |last=Köksal |first=M. Asim |url=https://ia802901.us.archive.org/16/items/anonimosmanlipadisahlari/Asim%20Koksal%20-%20Peygamberler%20Tarihi.pdf |title=Peygamberler Tarihi |publisher=Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları |language=tr}}</ref> [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref name=":1">{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=[[Təbəri]] |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> İslam mənbələrində bildirilir ki, Şit peyğəmbər olmuşdur və atası Adəmə nazil olmuş səhifələri toplamışdır. Həmçinin bildirilir ki, Allah ona da səhifələr nazil etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=22 |language=ar}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. [[Təbəri|Təbəriyə]] görə Şitə, [[Adəm]] öldükdən sonra Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=153 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitə nazil olmuş bu səhifələrdə hikmət, kimya, simya, riyazi elmlər və bəzi sənətlərdən bəhs edildiyi nəql edilmişdir. [[Məsudi]] isə bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd etmişdir. Adəmin övladları arasında ən yaraşıqlısı, Şit, Adəmin övladları arasında ən gözəli, ən fəzilətlisi, ən çox seviləni və atasına ən çox bənzəyəni idi.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=20 |language=ar}}</ref> Bu bənzərliyin yeganə istisnası saqqal idi. İslam mənbələrində qeyd olunur ki, Adəm saqqalsız idi və kişilər arasında saqqal saxlamaq ənənəsi onun övladları ilə başlamışdır.<ref name=":1" /> Atası Adəm ona bir çox şey öyrətmiş, gələcəkdə baş verəcək tufan haqqında məlumat vermiş və onu özünə varis təyin etmişdir.<ref name=":0" /> Rəvayətə görə, Şitin dövründə bəşəriyyət yer üzünə yayılmış və Şit 1000 şəhər salmışdır.<ref name=":1" />[[Fayl:Chester Beatty T 414 fol 74r Shith teaching Anush.jpg|thumb|256x256px|''Şit (Şis) və oğlu Ənuşu (Yəniş) təsvir edən miniatür'']]Şit, [[Məkkə]] və [[Kəbə]] ilə də əlaqələndirilmişdir. Rəvayətə görə, Şit Məkkədə yaşamış, Kəbəni palçıq və daşdan inşa (və ya bərpa<ref name=":0" />) etmişdir. O, 912 yaşında vəfat etdikdə Kəbənin yaxınlığındakı Əbu Qubeys dağında dəfn edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=162 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Lakin Şitə aid edilən türbə Məarrətün-Numan şəhərində yerləşir. Onun haqqında nəql olunan rəvayətlər arasında Qabil tərəfdarları ilə mübarizə aparması da diqqət çəkir. Həmçinin rəvayət edilir ki, Şit Həzurə adlı qadınla evlənmiş, bu evlilikdən Yəniş (və ya Ənuş<ref name=":0" />) adlı bir oğlu və Namətə adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=163 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitin nəsli bu oğlu Yəniş vasitəsilə davam etmişdir. Bildirilir ki, Adəmin övladlarından Habilin nəsli qalmamış, Qabilin nəsli isə [[Nuh]] tufanı zamanı məhv olmuşdur. Buna görə də, Adəmdən sonra bəşəriyyətin ikinci atası kimi Şit qəbul edilmişdir.<ref name=":1" /> == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == se4l2fb63iqltt9jr80ubtclt372u51 8985677 8985671 2026-07-02T07:03:27Z Medineli92 148338 /* Haqqında */ 8985677 wikitext text/x-wiki {{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər,<ref name=":0">{{Cite book |last=Köksal |first=M. Asim |url=https://ia802901.us.archive.org/16/items/anonimosmanlipadisahlari/Asim%20Koksal%20-%20Peygamberler%20Tarihi.pdf |title=Peygamberler Tarihi |publisher=Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları |language=tr}}</ref> [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref name=":1">{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir. [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=[[Təbəri]] |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> İslam mənbələrində bildirilir ki, Şit peyğəmbər olmuşdur və atası Adəmə nazil olmuş səhifələri toplamışdır. Həmçinin bildirilir ki, Allah ona da səhifələr nazil etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=22 |language=ar}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. [[Təbəri|Təbəriyə]] görə Şitə, [[Adəm]] öldükdən sonra Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=153 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitə nazil olmuş bu səhifələrdə hikmət, kimya, simya, riyazi elmlər və bəzi sənətlərdən bəhs edildiyi nəql edilmişdir. [[Məsudi]] isə bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[Məsudi]] |title=Muruc əz-Zəhəb və Məadin əl-Cəvhər |volume=I |pages=40 |language=ar}}</ref> Adəmin övladları arasında ən yaraşıqlısı, Şit, Adəmin övladları arasında ən gözəli, ən fəzilətlisi, ən çox seviləni və atasına ən çox bənzəyəni idi.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=20 |language=ar}}</ref> Bu bənzərliyin yeganə istisnası saqqal idi. İslam mənbələrində qeyd olunur ki, Adəm saqqalsız idi və kişilər arasında saqqal saxlamaq ənənəsi onun övladları ilə başlamışdır.<ref name=":1" /> Atası Adəm ona bir çox şey öyrətmiş, gələcəkdə baş verəcək tufan haqqında məlumat vermiş və onu özünə varis təyin etmişdir.<ref name=":0" /> Rəvayətə görə, Şitin dövründə bəşəriyyət yer üzünə yayılmış və Şit 1000 şəhər salmışdır.<ref name=":1" />[[Fayl:Chester Beatty T 414 fol 74r Shith teaching Anush.jpg|thumb|256x256px|''Şit (Şis) və oğlu Ənuşu (Yəniş) təsvir edən miniatür'']]Şit, [[Məkkə]] və [[Kəbə]] ilə də əlaqələndirilmişdir. Rəvayətə görə, Şit Məkkədə yaşamış, Kəbəni palçıq və daşdan inşa (və ya bərpa<ref name=":0" />) etmişdir. O, 912 yaşında vəfat etdikdə Kəbənin yaxınlığındakı Əbu Qubeys dağında dəfn edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=162 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Lakin Şitə aid edilən türbə Məarrətün-Numan şəhərində yerləşir. Onun haqqında nəql olunan rəvayətlər arasında Qabil tərəfdarları ilə mübarizə aparması da diqqət çəkir. Həmçinin rəvayət edilir ki, Şit Həzurə adlı qadınla evlənmiş, bu evlilikdən Yəniş (və ya Ənuş<ref name=":0" />) adlı bir oğlu və Namətə adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=163 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitin nəsli bu oğlu Yəniş vasitəsilə davam etmişdir. Bildirilir ki, Adəmin övladlarından Habilin nəsli qalmamış, Qabilin nəsli isə [[Nuh]] tufanı zamanı məhv olmuşdur. Buna görə də, Adəmdən sonra bəşəriyyətin ikinci atası kimi Şit qəbul edilmişdir.<ref name=":1" /> == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == gicdk6rgnynd8bew7bq8pnlzxe52u35 8985682 8985677 2026-07-02T07:10:53Z Medineli92 148338 8985682 wikitext text/x-wiki {{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər,<ref name=":0">{{Cite book |last=Köksal |first=M. Asim |url=https://ia802901.us.archive.org/16/items/anonimosmanlipadisahlari/Asim%20Koksal%20-%20Peygamberler%20Tarihi.pdf |title=Peygamberler Tarihi |publisher=Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları |language=tr}}</ref> [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref name=":1">{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[Bəlazuri]] |title=Ənsabül-Əşrəf |volume=I |pages=3 |language=ar}}</ref> [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=[[Təbəri]] |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> İslam mənbələrində bildirilir ki, Şit peyğəmbər olmuşdur və atası Adəmə nazil olmuş səhifələri toplamışdır. Həmçinin bildirilir ki, Allah ona da səhifələr nazil etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=22 |language=ar}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. [[Təbəri|Təbəriyə]] görə Şitə, [[Adəm]] öldükdən sonra Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=153 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitə nazil olmuş bu səhifələrdə hikmət, kimya, simya, riyazi elmlər və bəzi sənətlərdən bəhs edildiyi nəql edilmişdir. [[Məsudi]] isə bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[Məsudi]] |title=Muruc əz-Zəhəb və Məadin əl-Cəvhər |volume=I |pages=40 |language=ar}}</ref> İslam mənbələrinə görə Şit (Şis) Adəmin digər övladlarından fərqli olaraq, əkiz deyil, tək dünyaya gəlmişdir (Qabilin öldürülməsindən 5 il sonra). O, Adəmin övladları arasında ən yaraşıqlısı, Şit, Adəmin övladları arasında ən gözəli, ən fəzilətlisi, ən çox seviləni və atasına ən çox bənzəyəni idi.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=20 |language=ar}}</ref> Bu bənzərliyin yeganə istisnası saqqal idi. İslam mənbələrində qeyd olunur ki, Adəm saqqalsız idi və kişilər arasında saqqal saxlamaq ənənəsi onun övladları ilə başlamışdır.<ref name=":1" /> Atası Adəm ona bir çox şey öyrətmiş, gələcəkdə baş verəcək tufan haqqında məlumat vermiş və onu özünə varis təyin etmişdir.<ref name=":0" /> Rəvayətə görə, Şitin dövründə bəşəriyyət yer üzünə yayılmış və Şit 1000 şəhər salmışdır.<ref name=":1" />[[Fayl:Chester Beatty T 414 fol 74r Shith teaching Anush.jpg|thumb|256x256px|''Şit (Şis) və oğlu Ənuşu (Yəniş) təsvir edən miniatür'']]Şit, [[Məkkə]] və [[Kəbə]] ilə də əlaqələndirilmişdir. Rəvayətə görə, Şit Məkkədə yaşamış, Kəbəni palçıq və daşdan inşa (və ya bərpa<ref name=":0" />) etmişdir. O, 912 yaşında vəfat etdikdə Kəbənin yaxınlığındakı Əbu Qubeys dağında dəfn edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=162 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Lakin Şitə aid edilən türbə Məarrətün-Numan şəhərində yerləşir. Onun haqqında nəql olunan rəvayətlər arasında Qabil tərəfdarları ilə mübarizə aparması da diqqət çəkir. Həmçinin rəvayət edilir ki, Şit Həzurə adlı qadınla evlənmiş, bu evlilikdən Yəniş (və ya Ənuş<ref name=":0" />) adlı bir oğlu və Namətə adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=163 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitin nəsli bu oğlu Yəniş vasitəsilə davam etmişdir. Bildirilir ki, Adəmin övladlarından Habilin nəsli qalmamış, Qabilin nəsli isə [[Nuh]] tufanı zamanı məhv olmuşdur. Buna görə də, Adəmdən sonra bəşəriyyətin ikinci atası kimi Şit qəbul edilmişdir.<ref name=":1" /> == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == qa6u7o1xrwmro9vw0i4afgqeljoql41 8985683 8985682 2026-07-02T07:11:08Z Medineli92 148338 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985683 wikitext text/x-wiki {{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər,<ref name=":0">{{Cite book |last=Köksal |first=M. Asim |url=https://ia802901.us.archive.org/16/items/anonimosmanlipadisahlari/Asim%20Koksal%20-%20Peygamberler%20Tarihi.pdf |title=Peygamberler Tarihi |publisher=Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları |language=tr}}</ref> [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref name=":1">{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[Bəlazuri]] |title=Ənsabül-Əşrəf |volume=I |pages=3 |language=ar}}</ref> [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=[[Təbəri]] |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> İslam mənbələrində bildirilir ki, Şit peyğəmbər olmuşdur və atası Adəmə nazil olmuş səhifələri toplamışdır. Həmçinin bildirilir ki, Allah ona da səhifələr nazil etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=22 |language=ar}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. [[Təbəri|Təbəriyə]] görə Şitə, [[Adəm]] öldükdən sonra Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=153 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitə nazil olmuş bu səhifələrdə hikmət, kimya, simya, riyazi elmlər və bəzi sənətlərdən bəhs edildiyi nəql edilmişdir. [[Məsudi]] isə bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[Məsudi]] |title=Muruc əz-Zəhəb və Məadin əl-Cəvhər |volume=I |pages=40 |language=ar}}</ref> İslam mənbələrinə görə Şit (Şis) Adəmin digər övladlarından fərqli olaraq, əkiz deyil, tək dünyaya gəlmişdir (Qabilin öldürülməsindən 5 il sonra). O, Adəmin övladları arasında ən yaraşıqlısı, Şit, Adəmin övladları arasında ən gözəli, ən fəzilətlisi, ən çox seviləni və atasına ən çox bənzəyəni idi.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=20 |language=ar}}</ref> Bu bənzərliyin yeganə istisnası saqqal idi. İslam mənbələrində qeyd olunur ki, Adəm saqqalsız idi və kişilər arasında saqqal saxlamaq ənənəsi onun övladları ilə başlamışdır.<ref name=":1" /> Atası Adəm ona bir çox şey öyrətmiş, gələcəkdə baş verəcək tufan haqqında məlumat vermiş və onu özünə varis təyin etmişdir.<ref name=":0" /> Rəvayətə görə, Şitin dövründə bəşəriyyət yer üzünə yayılmış və Şit 1000 şəhər salmışdır.<ref name=":1" />[[Fayl:Chester Beatty T 414 fol 74r Shith teaching Anush.jpg|thumb|256x256px|''Şit (Şis) və oğlu Ənuşu (Yəniş) təsvir edən miniatür'']]Şit, [[Məkkə]] və [[Kəbə]] ilə də əlaqələndirilmişdir. Rəvayətə görə, Şit Məkkədə yaşamış, Kəbəni palçıq və daşdan inşa (və ya bərpa<ref name=":0" />) etmişdir. O, 912 yaşında vəfat etdikdə Kəbənin yaxınlığındakı Əbu Qubeys dağında dəfn edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=162 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Lakin Şitə aid edilən türbə Məarrətün-Numan şəhərində yerləşir. Onun haqqında nəql olunan rəvayətlər arasında Qabil tərəfdarları ilə mübarizə aparması da diqqət çəkir. Həmçinin rəvayət edilir ki, Şit Həzurə adlı qadınla evlənmiş, bu evlilikdən Yəniş (və ya Ənuş<ref name=":0" />) adlı bir oğlu və Namətə adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=163 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitin nəsli bu oğlu Yəniş vasitəsilə davam etmişdir. Bildirilir ki, Adəmin övladlarından Habilin nəsli qalmamış, Qabilin nəsli isə [[Nuh]] tufanı zamanı məhv olmuşdur. Buna görə də, Adəmdən sonra bəşəriyyətin ikinci atası kimi Şit qəbul edilmişdir.<ref name=":1" /> == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == 777xtaw2jb3d42w9z6w14xzm17plggk 8985722 8985683 2026-07-02T08:21:03Z Medineli92 148338 /* */ 8985722 wikitext text/x-wiki {{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər,<ref name=":0">{{Cite book |last=Köksal |first=M. Asim |url=https://ia802901.us.archive.org/16/items/anonimosmanlipadisahlari/Asim%20Koksal%20-%20Peygamberler%20Tarihi.pdf |title=Peygamberler Tarihi |publisher=Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları |language=tr}}</ref> [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref name=":1">{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirilmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[Bəlazuri]] |title=Ənsabül-Əşrəf |volume=I |pages=3 |language=ar}}</ref> [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=[[Təbəri]] |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> İslam mənbələrində bildirilir ki, Şit peyğəmbər olmuşdur və atası Adəmə nazil olmuş səhifələri toplamışdır. Həmçinin bildirilir ki, Allah ona da səhifələr nazil etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=22 |language=ar}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. [[Təbəri|Təbəriyə]] görə Şitə, [[Adəm]] öldükdən sonra Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=153 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitə nazil olmuş bu səhifələrdə hikmət, kimya, simya, riyazi elmlər və bəzi sənətlərdən bəhs edildiyi nəql edilmişdir. [[Məsudi]] isə bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[Məsudi]] |title=Muruc əz-Zəhəb və Məadin əl-Cəvhər |volume=I |pages=40 |language=ar}}</ref> İslam mənbələrinə görə Şit (Şis) Adəmin digər övladlarından fərqli olaraq, əkiz deyil, tək dünyaya gəlmişdir (Qabilin öldürülməsindən 5 il sonra). O, Adəmin övladları arasında ən yaraşıqlısı, Şit, Adəmin övladları arasında ən gözəli, ən fəzilətlisi, ən çox seviləni və atasına ən çox bənzəyəni idi.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=20 |language=ar}}</ref> Bu bənzərliyin yeganə istisnası saqqal idi. İslam mənbələrində qeyd olunur ki, Adəm saqqalsız idi və kişilər arasında saqqal saxlamaq ənənəsi onun övladları ilə başlamışdır.<ref name=":1" /> Atası Adəm ona bir çox şey öyrətmiş, gələcəkdə baş verəcək tufan haqqında məlumat vermiş və onu özünə varis təyin etmişdir.<ref name=":0" /> Rəvayətə görə, Şitin dövründə bəşəriyyət yer üzünə yayılmış və Şit 1000 şəhər salmışdır.<ref name=":1" />[[Fayl:Chester Beatty T 414 fol 74r Shith teaching Anush.jpg|thumb|256x256px|''Şit (Şis) və oğlu Ənuşu (Yəniş) təsvir edən miniatür'']]Şit, [[Məkkə]] və [[Kəbə]] ilə də əlaqələndirilmişdir. Rəvayətə görə, Şit Məkkədə yaşamış, Kəbəni palçıq və daşdan inşa (və ya bərpa<ref name=":0" />) etmişdir. O, 912 yaşında vəfat etdikdə Kəbənin yaxınlığındakı Əbu Qubeys dağında dəfn edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=162 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Lakin Şitə aid edilən türbə Məarrətün-Numan şəhərində yerləşir. Onun haqqında nəql olunan rəvayətlər arasında Qabil tərəfdarları ilə mübarizə aparması da diqqət çəkir. Həmçinin rəvayət edilir ki, Şit Həzurə adlı qadınla evlənmiş, bu evlilikdən Yəniş (və ya Ənuş<ref name=":0" />) adlı bir oğlu və Namətə adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=163 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitin nəsli bu oğlu Yəniş vasitəsilə davam etmişdir. Bildirilir ki, Adəmin övladlarından Habilin nəsli qalmamış, Qabilin nəsli isə [[Nuh]] tufanı zamanı məhv olmuşdur. Buna görə də, Adəmdən sonra bəşəriyyətin ikinci atası kimi Şit qəbul edilmişdir.<ref name=":1" /> == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == 1yl1bbcrwyk88jpwrl216or76oxmpys 8985725 8985722 2026-07-02T08:22:55Z Medineli92 148338 /* Haqqında */ 8985725 wikitext text/x-wiki {{şəxs}} '''Şit''' ({{Dil-ar|شيت}}) və ya '''Şis''' ({{Dil-ar|شيث}}) — [[İslam]] mənbələrinə görə peyğəmbər,<ref name=":0">{{Cite book |last=Köksal |first=M. Asim |url=https://ia802901.us.archive.org/16/items/anonimosmanlipadisahlari/Asim%20Koksal%20-%20Peygamberler%20Tarihi.pdf |title=Peygamberler Tarihi |publisher=Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları |language=tr}}</ref> [[Adəm|Adəmin]] üçüncü oğlu.<ref name=":1">{{Cite book |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/sit |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr|location=[[İstanbul]]|pages=214-215|volume=XXXIX|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi}}</ref> İslam mənbələrində [[Abdullah ibn Abbas|Abdullah ibn Abbasdan]] nəql olunan bir rəvayətə görə, Şitə "Hibətullah" ({{dil-ar|هبة الله}}; {{Dil-az|Allahın hədiyyəsi}}) adı verilmiş və onun Habilin əvəzinə Allahın bir bəxşişi olduğunu bildirilmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[Bəlazuri]] |title=Ənsabül-Əşrəf |volume=I |pages=3 |language=ar}}</ref> [[Təbəri]] də əlavə olaraq qeyd edir ki, "Şit" adı [[Süryani dili|süryani]] mənşəlidir və '''"'''Tanrının (Allahın) bəxşişi" mənasını daşıyır.<ref>{{Cite book |last=[[Təbəri]] |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=152 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> İslam mənbələrində bildirilir ki, Şit peyğəmbər olmuşdur və atası Adəmə nazil olmuş səhifələri toplamışdır. Həmçinin bildirilir ki, Allah ona da səhifələr nazil etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=22 |language=ar}}</ref> Müsəlman ilahiyyatçılar [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] soy-kökündən bəhs edərkən Şitə (Şis) də yer verirlər.<ref>{{Cite book |last=[[İbn İshaq]] |title=[[Əs-Sirətun-Nəbəviyyə]] |year=1967 |location=[[Rabat]] |pages=2 |language=ar}}</ref> == Haqqında == [[Quran|Quranda]] Şitdən bəhs edilmir, amma [[Hədis|hədislərdə]] onun adı peyğəmbər kimi xatırlanır. [[Təbəri|Təbəriyə]] görə Şitə, [[Adəm]] öldükdən sonra Allah tərəfindən 50 sühuf ({{Dil-az|səhifələr}}) verilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=153 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitə nazil olmuş bu səhifələrdə hikmət, kimya, simya, riyazi elmlər və bəzi sənətlərdən bəhs edildiyi nəql edilmişdir. [[Məsudi]] isə bu sühufların sayının 29 olduğunu və onlarda ancaq zikrlər yazıldığını qeyd etmişdir.<ref>{{Cite book |last=[[Məsudi]] |title=Muruc əz-Zəhəb və Məadin əl-Cəvhər |volume=I |pages=40 |language=ar}}</ref> İslam mənbələrinə görə Şit (Şis) Adəmin digər övladlarından fərqli olaraq, əkiz deyil, tək dünyaya gəlmişdir (Qabilin öldürülməsindən 5 il sonra). O, Adəmin övladları arasında ən gözəli, ən fəzilətlisi, ən çox seviləni və atasına ən çox bənzəyəni idi.<ref>{{Cite book |last=[[İbn Quteybə]] |title=Əl-Məarif |year=1960 |location=[[Qahirə]] |pages=20 |language=ar}}</ref> Bu bənzərliyin yeganə istisnası saqqal idi. İslam mənbələrində qeyd olunur ki, Adəm saqqalsız idi və kişilər arasında saqqal saxlamaq ənənəsi onun övladları ilə başlamışdır.<ref name=":1" /> Atası Adəm ona bir çox şey öyrətmiş, gələcəkdə baş verəcək tufan haqqında məlumat vermiş və onu özünə varis təyin etmişdir.<ref name=":0" /> Rəvayətə görə, Şitin dövründə bəşəriyyət yer üzünə yayılmış və Şit 1000 şəhər salmışdır.<ref name=":1" />[[Fayl:Chester Beatty T 414 fol 74r Shith teaching Anush.jpg|thumb|256x256px|''Şit (Şis) və oğlu Ənuşu (Yəniş) təsvir edən miniatür'']]Şit, [[Məkkə]] və [[Kəbə]] ilə də əlaqələndirilmişdir. Rəvayətə görə, Şit Məkkədə yaşamış, Kəbəni palçıq və daşdan inşa (və ya bərpa<ref name=":0" />) etmişdir. O, 912 yaşında vəfat etdikdə Kəbənin yaxınlığındakı Əbu Qubeys dağında dəfn edilmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=162 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Lakin Şitə aid edilən türbə Məarrətün-Numan şəhərində yerləşir. Onun haqqında nəql olunan rəvayətlər arasında Qabil tərəfdarları ilə mübarizə aparması da diqqət çəkir. Həmçinin rəvayət edilir ki, Şit Həzurə adlı qadınla evlənmiş, bu evlilikdən Yəniş (və ya Ənuş<ref name=":0" />) adlı bir oğlu və Namətə adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir.<ref>{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=I |pages=163 |language=ar|year=1960|location=[[Qahirə]]}}</ref> Şitin nəsli bu oğlu Yəniş vasitəsilə davam etmişdir. Bildirilir ki, Adəmin övladlarından Habilin nəsli qalmamış, Qabilin nəsli isə [[Nuh]] tufanı zamanı məhv olmuşdur. Buna görə də, Adəmdən sonra bəşəriyyətin ikinci atası kimi Şit qəbul edilmişdir.<ref name=":1" /> == Həmçinin bax == * [[Sif]] == İstinadlar == kp53b0j8phtejrdlzakw3oegcxe661d 0 992953 8985403 2026-07-01T18:25:13Z Ali Nağiyevqq 349232 Yeni məqalə yaratdim 8985403 wikitext text/x-wiki {{Şəxs |ad = Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov |orijinal adı = Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov |şəkil = |doğum tarixi = 15 mart 1910 |doğum yeri = Dağkəsəmən, Qazax qəzası, Azərbaycan |vəfat tarixi = 1984 |vətəndaşlığı = {{AZE}} |mənsubiyyəti = SSRİ Silahlı Qüvvələri |hərbi rütbə = Qvardiya polkovniki |döyüşləri = [[İkinci Dünya müharibəsi]], [[Böyük Vətən müharibəsi]] |mükafatları = [[Lenin ordeni]], 2 × [[Qırmızı Bayraq ordeni]], 2 × [[Qırmızı Ulduz ordeni]] və digər medallar }} '''Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov''' (15 mart 1910, Dağkəsəmən, Qazax qəzası – 1984) — azərbaycanlı hərbi pilot, qvardiya polkovniki, Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı. == Həyatı == Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov 15 mart 1910-cu ildə Qazax qəzasının Dağkəsəmən kəndində anadan olmuşdur. 1930-cu ildə Kiyev Hərbi Rabitə Məktəbini, 1932-ci ildə isə Kiyev Hərbi Təyyarəçilər Məktəbini bitirmişdir. Sonra Qızıl Ordu sıralarında Belarusiyada xidmət etmişdir. == Hərbi fəaliyyəti == 1941–1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Moskvanın, Leninqradın müdafiəsində və Berlin əməliyyatında döyüşmüşdür. Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə Lenin ordeni, iki Qırmızı Bayraq ordeni, iki Qırmızı Ulduz ordeni, "Moskvanın müdafiəsinə görə", "Stalinqradın müdafiəsinə görə", "Berlinin alınmasına görə", "Königsberqin alınmasına görə", "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalları və digər təltiflərlə mükafatlandırılmışdır. == Müharibədən sonra == Müharibədən sonra Monino və Çerniqov şəhərlərində xidmət etmişdir. 1959-cu ildə istefaya çıxaraq Bakıya köçmüş, Nəsimi Rayon Hərbi Komissarlığında hərbi-vətənpərvərlik işi üzrə fəaliyyət göstərmişdir. == Vəfatı == Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov 1984-cü ildə vəfat etmişdir. == Təltifləri == * [[Lenin ordeni]] * 2 × [[Qırmızı Bayraq ordeni]] * 2 × [[Qırmızı Ulduz ordeni]] * "Berlinin alınmasına görə" medalı * "Königsberqin alınmasına görə" medalı * "Moskvanın müdafiəsinə görə" medalı * "Stalinqradın müdafiəsinə görə" medalı * "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı == Mənbə == * ''Ölməzlər''. Azərbaycan Milli Kitabxanasının elektron nəşri. [[Kateqoriya:1910-cu ildə anadan olanlar]] [[Kateqoriya:1984-cü ildə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Qazax rayonunda anadan olanlar]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlı hərbi pilotlar]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Qvardiya polkovnikləri]] dds7c6lr5yb7j1dotff5m3juaejjses 8985404 8985403 2026-07-01T18:26:17Z Ali Nağiyevqq 349232 /* İstinadlar */ 8985404 wikitext text/x-wiki {{Şəxs |ad = Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov |orijinal adı = Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov |şəkil = |doğum tarixi = 15 mart 1910 |doğum yeri = Dağkəsəmən, Qazax qəzası, Azərbaycan |vəfat tarixi = 1984 |vətəndaşlığı = {{AZE}} |mənsubiyyəti = SSRİ Silahlı Qüvvələri |hərbi rütbə = Qvardiya polkovniki |döyüşləri = [[İkinci Dünya müharibəsi]], [[Böyük Vətən müharibəsi]] |mükafatları = [[Lenin ordeni]], 2 × [[Qırmızı Bayraq ordeni]], 2 × [[Qırmızı Ulduz ordeni]] və digər medallar }} '''Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov''' (15 mart 1910, Dağkəsəmən, Qazax qəzası – 1984) — azərbaycanlı hərbi pilot, qvardiya polkovniki, Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı. == Həyatı == Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov 15 mart 1910-cu ildə Qazax qəzasının Dağkəsəmən kəndində anadan olmuşdur. 1930-cu ildə Kiyev Hərbi Rabitə Məktəbini, 1932-ci ildə isə Kiyev Hərbi Təyyarəçilər Məktəbini bitirmişdir. Sonra Qızıl Ordu sıralarında Belarusiyada xidmət etmişdir. == Hərbi fəaliyyəti == 1941–1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Moskvanın, Leninqradın müdafiəsində və Berlin əməliyyatında döyüşmüşdür. Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə Lenin ordeni, iki Qırmızı Bayraq ordeni, iki Qırmızı Ulduz ordeni, "Moskvanın müdafiəsinə görə", "Stalinqradın müdafiəsinə görə", "Berlinin alınmasına görə", "Königsberqin alınmasına görə", "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalları və digər təltiflərlə mükafatlandırılmışdır. == Müharibədən sonra == Müharibədən sonra Monino və Çerniqov şəhərlərində xidmət etmişdir. 1959-cu ildə istefaya çıxaraq Bakıya köçmüş, Nəsimi Rayon Hərbi Komissarlığında hərbi-vətənpərvərlik işi üzrə fəaliyyət göstərmişdir. == Vəfatı == Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov 1984-cü ildə vəfat etmişdir. == Təltifləri == * [[Lenin ordeni]] * 2 × [[Qırmızı Bayraq ordeni]] * 2 × [[Qırmızı Ulduz ordeni]] * "Berlinin alınmasına görə" medalı * "Königsberqin alınmasına görə" medalı * "Moskvanın müdafiəsinə görə" medalı * "Stalinqradın müdafiəsinə görə" medalı * "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı == İstinadlar == == Mənbə == * ''Ölməzlər''. Azərbaycan Milli Kitabxanasının elektron nəşri. [[Kateqoriya:1910-cu ildə anadan olanlar]] [[Kateqoriya:1984-cü ildə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Qazax rayonunda anadan olanlar]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlı hərbi pilotlar]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Qvardiya polkovnikləri]] c3bwr2wvncsl2b8ueu0ycp8sgbuugkh 8985406 8985404 2026-07-01T18:29:05Z Ali Nağiyevqq 349232 /* İstinadlar */ 8985406 wikitext text/x-wiki {{Şəxs |ad = Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov |orijinal adı = Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov |şəkil = |doğum tarixi = 15 mart 1910 |doğum yeri = Dağkəsəmən, Qazax qəzası, Azərbaycan |vəfat tarixi = 1984 |vətəndaşlığı = {{AZE}} |mənsubiyyəti = SSRİ Silahlı Qüvvələri |hərbi rütbə = Qvardiya polkovniki |döyüşləri = [[İkinci Dünya müharibəsi]], [[Böyük Vətən müharibəsi]] |mükafatları = [[Lenin ordeni]], 2 × [[Qırmızı Bayraq ordeni]], 2 × [[Qırmızı Ulduz ordeni]] və digər medallar }} '''Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov''' (15 mart 1910, Dağkəsəmən, Qazax qəzası – 1984) — azərbaycanlı hərbi pilot, qvardiya polkovniki, Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı. == Həyatı == Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov 15 mart 1910-cu ildə Qazax qəzasının Dağkəsəmən kəndində anadan olmuşdur. 1930-cu ildə Kiyev Hərbi Rabitə Məktəbini, 1932-ci ildə isə Kiyev Hərbi Təyyarəçilər Məktəbini bitirmişdir. Sonra Qızıl Ordu sıralarında Belarusiyada xidmət etmişdir. == Hərbi fəaliyyəti == 1941–1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Moskvanın, Leninqradın müdafiəsində və Berlin əməliyyatında döyüşmüşdür. Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə Lenin ordeni, iki Qırmızı Bayraq ordeni, iki Qırmızı Ulduz ordeni, "Moskvanın müdafiəsinə görə", "Stalinqradın müdafiəsinə görə", "Berlinin alınmasına görə", "Königsberqin alınmasına görə", "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalları və digər təltiflərlə mükafatlandırılmışdır. == Müharibədən sonra == Müharibədən sonra Monino və Çerniqov şəhərlərində xidmət etmişdir. 1959-cu ildə istefaya çıxaraq Bakıya köçmüş, Nəsimi Rayon Hərbi Komissarlığında hərbi-vətənpərvərlik işi üzrə fəaliyyət göstərmişdir. == Vəfatı == Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov 1984-cü ildə vəfat etmişdir. == Təltifləri == * [[Lenin ordeni]] * 2 × [[Qırmızı Bayraq ordeni]] * 2 × [[Qırmızı Ulduz ordeni]] * "Berlinin alınmasına görə" medalı * "Königsberqin alınmasına görə" medalı * "Moskvanın müdafiəsinə görə" medalı * "Stalinqradın müdafiəsinə görə" medalı * "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı == İstinadlar == == İstinadlar == <references /> == İstinadlar == * {{cite web |title=Azərbaycanın təyyarəçiləri Böyük Vətən müharibəsində (1941–1945) |url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/ilsiz-18.pdf |access-date=2026-06-27 |publisher=Azərbaycan Milli Kitabxanası |language=az}} == Mənbə == * ''Ölməzlər''. Azərbaycan Milli Kitabxanasının elektron nəşri. [[Kateqoriya:1910-cu ildə anadan olanlar]] [[Kateqoriya:1984-cü ildə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Qazax rayonunda anadan olanlar]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlı hərbi pilotlar]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Qvardiya polkovnikləri]] 54rb09nk4l3bqnc7drzdgih44jmp9uj 8985409 8985406 2026-07-01T18:37:04Z Ali Nağiyevqq 349232 8985409 wikitext text/x-wiki {{Şəxs |ad = Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov |orijinal adı = Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov |şəkil = |doğum tarixi = 15 mart 1910 |doğum yeri = Dağkəsəmən, Qazax qəzası, Azərbaycan |vəfat tarixi = 1984 |vətəndaşlığı = {{AZE}} |mənsubiyyəti = SSRİ Silahlı Qüvvələri |hərbi rütbə = Qvardiya polkovniki |döyüşləri = [[İkinci Dünya müharibəsi]], [[Böyük Vətən müharibəsi]] |mükafatları = [[Lenin ordeni]], [[Qırmızı Bayraq ordeni]], [[Qırmızı Ulduz ordeni]] və digər medallar }} '''Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov''' (15 mart 1910, Dağkəsəmən, Qazax qəzası – 1984) — azərbaycanlı hərbi pilot, qvardiya polkovniki, Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı. == Həyatı == Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov 15 mart 1910-cu ildə Qazax qəzasının Dağkəsəmən kəndində anadan olmuşdur. 1930-cu ildə Kiyev Hərbi Rabitə Məktəbini, 1932-ci ildə isə Kiyev Hərbi Təyyarəçilər Məktəbini bitirmişdir. Sonra Qızıl Ordu sıralarında Belarusiyada xidmət etmişdir. == Hərbi fəaliyyəti == 1941–1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Moskvanın, Leninqradın müdafiəsində və Berlin əməliyyatında döyüşmüşdür. Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə Lenin ordeni, iki Qırmızı Bayraq ordeni, iki Qırmızı Ulduz ordeni, "Moskvanın müdafiəsinə görə", "Stalinqradın müdafiəsinə görə", "Berlinin alınmasına görə", "Königsberqin alınmasına görə", "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalları və digər təltiflərlə mükafatlandırılmışdır. == Müharibədən sonra == Müharibədən sonra Monino və Çerniqov şəhərlərində xidmət etmişdir. 1959-cu ildə istefaya çıxaraq Bakıya köçmüş, Nəsimi Rayon Hərbi Komissarlığında hərbi-vətənpərvərlik işi üzrə fəaliyyət göstərmişdir. == Vəfatı == Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov 1984-cü ildə vəfat etmişdir. == Təltifləri == * [[Lenin ordeni]] * 2 × [[Qırmızı Bayraq ordeni]] * 2 × [[Qırmızı Ulduz ordeni]] * "Berlinin alınmasına görə" medalı * "Königsberqin alınmasına görə" medalı * "Moskvanın müdafiəsinə görə" medalı * "Stalinqradın müdafiəsinə görə" medalı * "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı == İstinadlar == == İstinadlar == <references /> == İstinadlar == * {{cite web |title=Azərbaycanın təyyarəçiləri Böyük Vətən müharibəsində (1941–1945) |url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/ilsiz-18.pdf |access-date=2026-06-27 |publisher=Azərbaycan Milli Kitabxanası |language=az}} == Mənbə == * ''Ölməzlər''. Azərbaycan Milli Kitabxanasının elektron nəşri. [[Kateqoriya:1910-cu ildə anadan olanlar]] [[Kateqoriya:1984-cü ildə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Qazax rayonunda anadan olanlar]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlı hərbi pilotlar]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Qvardiya polkovnikləri]] 21an35aj1vxfkan8nhxbrk4g2xbf965 8985413 8985409 2026-07-01T18:55:52Z Ali Nağiyevqq 349232 İstinadlar üç defe tekrar yazilmisdi 8985413 wikitext text/x-wiki {{Şəxs |ad = Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov |orijinal adı = Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov |şəkil = |doğum tarixi = 15 mart 1910 |doğum yeri = Dağkəsəmən, Qazax qəzası, Azərbaycan |vəfat tarixi = 1984 |vətəndaşlığı = {{AZE}} |mənsubiyyəti = SSRİ Silahlı Qüvvələri |hərbi rütbə = Qvardiya polkovniki |döyüşləri = [[İkinci Dünya müharibəsi]], [[Böyük Vətən müharibəsi]] |mükafatları = [[Lenin ordeni]], [[Qırmızı Bayraq ordeni]], [[Qırmızı Ulduz ordeni]] və digər medallar }} '''Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov''' (15 mart 1910, Dağkəsəmən, [[Qazax qəzası]] – 1984) — azərbaycanlı hərbi pilot, qvardiya polkovniki, Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı. == Həyatı == Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov 15 mart 1910-cu ildə Qazax qəzasının Dağkəsəmən kəndində anadan olmuşdur. 1930-cu ildə Kiyev Hərbi Rabitə Məktəbini, 1932-ci ildə isə Kiyev Hərbi Təyyarəçilər Məktəbini bitirmişdir. Sonra Qızıl Ordu sıralarında Belarusiyada xidmət etmişdir. == Hərbi fəaliyyəti == 1941–1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Moskvanın, Leninqradın müdafiəsində və Berlin əməliyyatında döyüşmüşdür. Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə Lenin ordeni, iki Qırmızı Bayraq ordeni, iki Qırmızı Ulduz ordeni, "Moskvanın müdafiəsinə görə", "Stalinqradın müdafiəsinə görə", "Berlinin alınmasına görə", "Königsberqin alınmasına görə", "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalları və digər təltiflərlə mükafatlandırılmışdır. == Müharibədən sonra == Müharibədən sonra Monino və Çerniqov şəhərlərində xidmət etmişdir. 1959-cu ildə istefaya çıxaraq Bakıya köçmüş, Nəsimi Rayon Hərbi Komissarlığında hərbi-vətənpərvərlik işi üzrə fəaliyyət göstərmişdir. == Vəfatı == Mikayıl Mənsur oğlu Qiyasbəyov 1984-cü ildə vəfat etmişdir. == Təltifləri == * [[Lenin ordeni]] * 2 × [[Qırmızı Bayraq ordeni]] * 2 × [[Qırmızı Ulduz ordeni]] * "Berlinin alınmasına görə" medalı * "Königsberqin alınmasına görə" medalı * "Moskvanın müdafiəsinə görə" medalı * "Stalinqradın müdafiəsinə görə" medalı * "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı == İstinadlar == * {{cite web |title=Azərbaycanın təyyarəçiləri Böyük Vətən müharibəsində (1941–1945) |url=https://anl.az/el/emb/QELEBE/kitablar/Azerbaycan/ilsiz-18.pdf |access-date=2026-06-27 |publisher=Azərbaycan Milli Kitabxanası |language=az}} == Mənbə == * ''Ölməzlər''. Azərbaycan Milli Kitabxanasının elektron nəşri. [[Kateqoriya:1910-cu ildə anadan olanlar]] [[Kateqoriya:1984-cü ildə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Qazax rayonunda anadan olanlar]] [[Kateqoriya:Azərbaycanlı hərbi pilotlar]] [[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]] [[Kateqoriya:Qvardiya polkovnikləri]] svwzw8jfq01ho7zcsoiq3a52nlm1grn 0 992954 8985417 2026-07-01T19:23:04Z Acategory II 348505 Səhifə "{{Vəzifəli şəxs |vəzifə = [[Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti|Azərbaycan Neft İnstitutunun]] rektoru |bayraq = Flag of Azerbaijan 1929.svg |bayraq2 = Flag of Azerbaijan 1929.svg |başlanğıc = 1929 |son = 1932 |vəzifə_2 = |bayraq_2 = |bayraq2_2 = |başlanğıc_2 = |son_2 = |əvvəlki_2 = |sonrakı_2 = A. M. Çeqodayev |vəzifə_3 = |bayraq_3..." məzmunu ilə yaradıldı 8985417 wikitext text/x-wiki {{Vəzifəli şəxs |vəzifə = [[Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti|Azərbaycan Neft İnstitutunun]] rektoru |bayraq = Flag of Azerbaijan 1929.svg |bayraq2 = Flag of Azerbaijan 1929.svg |başlanğıc = 1929 |son = 1932 |vəzifə_2 = |bayraq_2 = |bayraq2_2 = |başlanğıc_2 = |son_2 = |əvvəlki_2 = |sonrakı_2 = A. M. Çeqodayev |vəzifə_3 = |bayraq_3 = |bayraq2_3 = |başlanğıc_3 = |son_3 = |əvvəlki_3 = |sonrakı_3 = |mükafatları = + }} '''Aleksandr Alekseyeviç Nikişin''' ([[2 sentyabr]] [[1895-ci il]], [[Bakı]] — [[10 mart]] [[1939-cu il]]) — Azərbaycan neft sənayesinin qurucularından biri, [[Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti|Azərbaycan Neft İnstitutunun]] rektoru, sonradan [[İ.M.Qubkin adına Moskva Neft İnstitu]]nun rektoru. 8jk19pjkn7f4oid3e2zdxdd3ez1kag2 8985424 8985417 2026-07-01T19:46:23Z Acategory II 348505 8985424 wikitext text/x-wiki {{Vəzifəli şəxs |vəzifə = [[Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti|Azərbaycan Neft İnstitutunun]] rektoru |bayraq = Flag of Azerbaijan 1929.svg |bayraq2 = Flag of Azerbaijan 1929.svg |başlanğıc = 1929 |son = 1932 |vəzifə_2 = |bayraq_2 = |bayraq2_2 = |başlanğıc_2 = |son_2 = |əvvəlki_2 = |sonrakı_2 = A. M. Çeqodayev |vəzifə_3 = |bayraq_3 = |bayraq2_3 = |başlanğıc_3 = |son_3 = |əvvəlki_3 = |sonrakı_3 = |mükafatları = + }} '''Aleksandr Alekseyeviç Nikişin''' ([[2 sentyabr]] [[1895-ci il]], [[Bakı]] — [[10 mart]] [[1939-cu il]]) — Azərbaycan neft sənayesinin qurucularından biri, [[Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti|Azərbaycan Neft İnstitutunun]] rektoru, sonradan [[İ.M.Qubkin adına Moskva Neft İnstitutu]]nun rektoru. == Tərcümeyi-halı == * 2 sentyabr 1895-ci il Bakının Bakıxanov qəsəbəsində neftçi Aleksey Nikişinin ailəsində anadan olub. . * 1902—1917-ci illər kilsə məktəbində təhsil, neft sahələrinin mexaniki emalatxanasında çilingər köməkçisi, çilingər, texniki məktəbdə təhsil, mexaniki emalatxanalarda çertyojçu * 1917-ci il — Rusiya Kommunist ( bolşeviklər) Partiyasına üzv olur. * 1918-ci il — "Dəmir polk"da qırmızı döyüşçü * 1919—1920-ci il — Türkistan cəbhəsində RK(b)P Mərkəzi KOmitəsinin təlimatçısı. 28 aprel 1920-ci ildə Qırmızı Ordu tərkibində Bakıya daxil olur. * 1920-ci il — Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasının təşkilat şöbəsinin müdiri təyin edilir. * 1921-ci il — Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları nümayəndə heyətinin tərkibində Ümumrusiya Həmkarlar İttifaqlarının IV qurultayında iştirak edir. Vladimir Leninlə görüşür. Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasının katibi seçilir nkfcwc4foc2n0az61rgds0l31gofsi0 1 992955 8985418 2026-07-01T19:25:38Z Bozqurd77 316685 /* Birləşmə */ yeni bölmə 8985418 wikitext text/x-wiki == Birləşmə == Bu məqalə [[Heteropolisaxaridlər]] ilə birləşməlidir? Fikriniz maraqlıdır, @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]]. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 19:25, 1 iyul 2026 (UTC) 5xldoy0armqm6zo2z3j31wkrar67e1w 8985419 8985418 2026-07-01T19:26:14Z Bozqurd77 316685 /* Birləşmə */ 8985419 wikitext text/x-wiki == Birləşmə == Bu məqalə [[Heteropolisaxaridlər]] ilə birləşməlidir? Tam anlaya bilmədim, fikriniz maraqlıdır, @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]]. [[İstifadəçi:Bozqurd77|Bozqurd77]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Bozqurd77|müzakirə]]) 19:25, 1 iyul 2026 (UTC) 29pym7bzk3hhfx1po25qszjmxmyke7u 8 992956 8985501 2026-07-01T21:56:41Z Nemoralis 128937 Səhifə "{ "citation": [ "Mənbə azlığı", "Mənbəsiz", "Tək mənbə", "Orijinal tədqiqat" ] }" məzmunu ilə yaradıldı 8985501 json application/json { "citation": [ "Mənbə azlığı", "Mənbəsiz", "Tək mənbə", "Orijinal tədqiqat" ] } kpa13t9s9d4lzzmr4zsjp14lrrcnlgq 8985513 8985501 2026-07-01T22:43:29Z Qədir 136647 test 8985513 json application/json { "citation": [ "Mənbə azlığı", "Mənbəsiz", "Tək mənbə", "Orijinal tədqiqat", "Tərəfli" ] } hee3h2g1yldu48hydwvwdfjdae9stii 8985520 8985513 2026-07-01T22:53:26Z Nemoralis 128937 8985520 json application/json { "maintenanceTags": [ "Mənbə azlığı", "Mənbəsiz", "Tək mənbə", "Orijinal tədqiqat" ] } s3gqy9dkabzga295uth1bxvpyva281v 9 992957 8985502 2026-07-01T21:57:51Z Nemoralis 128937 /* Redaktə */ yeni mövzu ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 8985502 wikitext text/x-wiki == Redaktə == @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]], gör bu səhifəni redaktə edə bilirsən? İnterfeys inzibatçısı olmayan admin redaktə etməlidir test üçün. Twinkle-ı əvəzləyəcək qadcet üçün konfiqurasiya faylıdır, adminlər də konfiqurasiya edə biləcək. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 21:57, 1 iyul 2026 (UTC) 5kd8h1z6c5er5i8lwsvdqnjpwpeuk1p 8985515 8985502 2026-07-01T22:44:24Z Qədir 136647 /* Redaktə */ Cavab 8985515 wikitext text/x-wiki {{müzakirə}} == Redaktə == @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]], gör bu səhifəni redaktə edə bilirsən? İnterfeys inzibatçısı olmayan admin redaktə etməlidir test üçün. Twinkle-ı əvəzləyəcək qadcet üçün konfiqurasiya faylıdır, adminlər də konfiqurasiya edə biləcək. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 21:57, 1 iyul 2026 (UTC) :[[xüsusi:fərq/8985513|Yes]]. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 22:44, 1 iyul 2026 (UTC) 9403awvvisnef3a7kfj2tgaqcy0goa2 8985517 8985515 2026-07-01T22:46:12Z Qədir 136647 /* Redaktə */ Cavab 8985517 wikitext text/x-wiki {{müzakirə}} == Redaktə == @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]], gör bu səhifəni redaktə edə bilirsən? İnterfeys inzibatçısı olmayan admin redaktə etməlidir test üçün. Twinkle-ı əvəzləyəcək qadcet üçün konfiqurasiya faylıdır, adminlər də konfiqurasiya edə biləcək. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 21:57, 1 iyul 2026 (UTC) :[[xüsusi:fərq/8985513|Yes]]. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 22:44, 1 iyul 2026 (UTC) :".json" ilə bitən səhifələri bildiyim qədərilə inzibatçılar da redaktə edə bilir. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 22:46, 1 iyul 2026 (UTC) 7lqg9y9x6s2lzlkgv7q4coyuktbvwo1 8 992958 8985518 2026-07-01T22:51:38Z Nemoralis 128937 [[gitlab:nmw03/pencilcase/274db93b206839e4c07ecb2266509d0e54c56dd0|274db93]]: initialize with maintenance tags module 8985518 javascript text/javascript /*! * Pencilcase — Wikipedia maintenance helper gadget * Source: https://github.com/pencilcase * * This file is auto-generated. Do not edit directly. */ var __defProp = Object.defineProperty; var __getOwnPropNames = Object.getOwnPropertyNames; var __defNormalProp = (obj, key, value) => key in obj ? __defProp(obj, key, { enumerable: true, configurable: true, writable: true, value }) : obj[key] = value; var __commonJS = (cb, mod) => function __require() { try { return mod || (0, cb[__getOwnPropNames(cb)[0]])((mod = { exports: {} }).exports, mod), mod.exports; } catch (e) { throw mod = 0, e; } }; var __publicField = (obj, key, value) => __defNormalProp(obj, typeof key !== "symbol" ? key + "" : key, value); // src/Module.js var require_Module = __commonJS({ "src/Module.js"(exports, module2) { var _Module = class _Module { /** * @param {Object} Component - The Vue component object generated by the factory. * Must contain a `portlet` configuration object. */ constructor(Component) { this.Component = Component; this.portletData = Component.portlet || {}; this.portletLink = null; this.app = null; this.appInstance = null; this.mountPoint = null; } /** * Shared mw.Api instance. Created lazily on first access, * shared across all module instances. * @returns {mw.Api} */ get api() { if (!_Module._api) { _Module._api = new mw.Api(); } return _Module._api; } /** * Register this module's portlet link and attach the click handler. * Called during gadget initialization. Does NOT mount any Vue components. */ init() { this.portletLink = mw.util.addPortletLink( _Module.PORTLET_ID, this.portletData.href, this.portletData.text, this.portletData.id, this.portletData.tooltip, this.portletData.accesskey, this.portletData.nextnode ); if (this.portletLink) { this.portletLink.addEventListener("click", (e) => { e.preventDefault(); this.onActivate(); }); } } /** * Called when the user clicks this module's portlet link. * Automates the deferred mounting of the Vue component. */ onActivate() { if (!this.Component) { return; } const { Vue } = _Module; if (this.appInstance) { this.appInstance.isOpen = true; return; } this.Component.props = Object.assign({}, this.Component.props || {}, { api: { type: Object, required: false }, pageName: { type: String, required: false } }); this.mountPoint = document.createElement("div"); this.mountPoint.id = `pencilcase-module-${this.portletData.id || Date.now()}`; document.body.appendChild(this.mountPoint); this.app = Vue.createMwApp(this.Component, { api: this.api, pageName: mw.config.get("wgPageName") }); this.appInstance = this.app.mount(this.mountPoint); } }; /** * Shared portlet container ID. Created once in init.js, * all modules add their links to this portlet. */ __publicField(_Module, "PORTLET_ID", "p-pencilcase"); /** @type {mw.Api|null} Shared API instance (lazy) */ __publicField(_Module, "_api", null); /** @type {Object|null} Vue instance, set by init.js after mwRequire */ __publicField(_Module, "Vue", null); /** @type {Object|null} Codex components, set by init.js after mwRequire */ __publicField(_Module, "codex", null); var Module2 = _Module; module2.exports = Module2; } }); // pencilcase-config.json var require_pencilcase_config = __commonJS({ "pencilcase-config.json"(exports, module2) { module2.exports = { maintenanceTags: [ "M\u0259nb\u0259 azl\u0131\u011F\u0131", "M\u0259nb\u0259siz", "T\u0259k m\u0259nb\u0259", "Orijinal t\u0259dqiqat" ] }; } }); // vue-sfc:/home/nemoralis/Projects/pencilcase/src/modules/MaintenancePanel.vue var require_MaintenancePanel = __commonJS({ "vue-sfc:/home/nemoralis/Projects/pencilcase/src/modules/MaintenancePanel.vue"(exports, module2) { module2.exports = function(Vue, codex) { var _createElementVNode = Vue.createElementVNode; var _resolveComponent = Vue.resolveComponent; var _createVNode = Vue.createVNode; var _openBlock = Vue.openBlock; var _createElementBlock = Vue.createElementBlock; var _createCommentVNode = Vue.createCommentVNode; var _renderList = Vue.renderList; var _Fragment = Vue.Fragment; var _toDisplayString = Vue.toDisplayString; var _createTextVNode = Vue.createTextVNode; var _withCtx = Vue.withCtx; var _createBlock = Vue.createBlock; const _hoisted_1 = { key: 0, class: "pencilcase-loading" }; const _hoisted_2 = { key: 1, class: "pencilcase-tag-list" }; function render(_ctx, _cache) { const _component_cdx_progress_bar = _resolveComponent("cdx-progress-bar"); const _component_cdx_toggle_button = _resolveComponent("cdx-toggle-button"); const _component_cdx_dialog = _resolveComponent("cdx-dialog"); return _openBlock(), _createBlock(_component_cdx_dialog, { open: _ctx.isOpen, "onUpdate:open": _cache[0] || (_cache[0] = ($event) => _ctx.isOpen = $event), title: "Bildiri\u015F \u015Fablonlar\u0131", "use-close-button": true, "primary-action": _ctx.primaryAction, "default-action": _ctx.defaultAction, onPrimary: _ctx.apply, onDefault: _cache[1] || (_cache[1] = ($event) => _ctx.isOpen = false) }, { default: _withCtx(() => [ _cache[3] || (_cache[3] = _createElementVNode( "p", { class: "pencilcase-panel-desc" }, "M\u0259qal\u0259d\u0259 olan v\u0259 ya \u0259lav\u0259 etm\u0259k ist\u0259diyiniz \u015Fablonlar\u0131 se\xE7in.", -1 /* CACHED */ )), _ctx.isLoading ? (_openBlock(), _createElementBlock("div", _hoisted_1, [ _createVNode(_component_cdx_progress_bar, { inline: "" }), _cache[2] || (_cache[2] = _createElementVNode( "p", null, "S\u0259hif\u0259 m\u0259zmunu yoxlan\u0131l\u0131r...", -1 /* CACHED */ )) ])) : (_openBlock(), _createElementBlock("div", _hoisted_2, [ (_openBlock(true), _createElementBlock( _Fragment, null, _renderList(_ctx.tags, (tag) => { return _openBlock(), _createBlock(_component_cdx_toggle_button, { key: tag.name, modelValue: tag.selected, "onUpdate:modelValue": ($event) => tag.selected = $event }, { default: _withCtx(() => [ _createTextVNode( _toDisplayString(tag.name), 1 /* TEXT */ ) ]), _: 2 /* DYNAMIC */ }, 1032, ["modelValue", "onUpdate:modelValue"]); }), 128 /* KEYED_FRAGMENT */ )) ])) ]), _: 1 /* STABLE */ }, 8, ["open", "primary-action", "default-action", "onPrimary"]); } const config = require_pencilcase_config(); var __sfc_main = { name: "MaintenancePanel", portlet: { href: "#", text: "Bildiri\u015F \u015Fablonlar\u0131", id: "ca-pencilcase-maintenance", tooltip: "M\u0259qal\u0259y\u0259 bildiri\u015F \u015Fablonlar\u0131 \u0259lav\u0259 edin v\u0259 ya silin" }, data() { return { isOpen: true, isLoading: true, isSubmitting: false, defaultAction: { label: "L\u0259\u011Fv et" }, originalWikitext: "", tags: config.maintenanceTags.map((tag) => ({ name: tag, selected: false })) }; }, computed: { primaryAction() { return { label: "T\u0259tbiq et", actionType: "progressive", disabled: this.isLoading || this.isSubmitting }; } }, mounted() { this.fetchWikitext(); }, methods: { async fetchWikitext() { this.isLoading = true; try { const tlTemplates = config.maintenanceTags.map((tag) => `\u015Eablon:${tag}`).join("|"); const response = await this.api.get({ action: "query", prop: "revisions|templates", rvprop: "content", rvslots: "main", titles: this.pageName, tltemplates: tlTemplates, tllimit: "max", formatversion: 2 }); const page = response.query.pages[0]; if (page.missing) { this.originalWikitext = ""; } else { this.originalWikitext = page.revisions[0].slots.main.content; } if (page.templates) { page.templates.forEach((t) => { const rawName = t.title.replace(/^[^:]+:/, ""); const configTag = this.tags.find( (tag) => tag.name.toLowerCase() === rawName.toLowerCase() ); if (configTag) { configTag.selected = true; } }); } } catch (error) { mw.notify("S\u0259hif\u0259 m\u0259zmununu y\xFCkl\u0259m\u0259k m\xFCmk\xFCn olmad\u0131.", { type: "error" }); } finally { this.isLoading = false; } }, async apply() { this.isSubmitting = true; let newWikitext = this.originalWikitext; let tagsToAdd = []; this.tags.forEach((tag) => { const isSelected = tag.selected; const regex = new RegExp(`\\{\\{\\s*${tag.name}\\s*(\\|.*?)?\\}\\}\\n?`, "gi"); const existsInText = regex.test(newWikitext); if (isSelected && !existsInText) { tagsToAdd.push(`{{${tag.name}}} `); } else if (!isSelected && existsInText) { newWikitext = newWikitext.replace(regex, ""); } }); const finalWikitext = tagsToAdd.join("") + newWikitext; if (finalWikitext === this.originalWikitext) { this.isOpen = false; this.isSubmitting = false; return; } try { await this.api.postWithToken("csrf", { action: "edit", title: this.pageName, text: finalWikitext, summary: "Test" }); mw.notify("\u015Eablonlar u\u011Furla yenil\u0259ndi!", { type: "success" }); this.isOpen = false; setTimeout(() => { location.reload(); }, 1e3); } catch (error) { mw.notify("\u015Eablonlar\u0131 yenil\u0259m\u0259k m\xFCmk\xFCn olmad\u0131: " + error, { type: "error" }); } finally { this.isSubmitting = false; } } } }; __sfc_main.name = "MaintenancePanel"; __sfc_main.components = Object.assign(__sfc_main.components || {}, { "cdx-button": codex.CdxButton, "cdx-checkbox": codex.CdxCheckbox, "cdx-chip-input": codex.CdxChipInput, "cdx-dialog": codex.CdxDialog, "cdx-icon": codex.CdxIcon, "cdx-message": codex.CdxMessage, "cdx-multiselect-lookup": codex.CdxMultiselectLookup, "cdx-progress-bar": codex.CdxProgressBar, "cdx-text-input": codex.CdxTextInput, "cdx-toggle-button": codex.CdxToggleButton }); __sfc_main.render = render; return __sfc_main; }; } }); // auto-modules:@pencilcase/modules var require_modules = __commonJS({ "auto-modules:@pencilcase/modules"(exports, module2) { module2.exports = [ require_MaintenancePanel() ]; } }); // src/init.js var Module = require_Module(); var autoModules = require_modules(); mw.loader.using(["vue", "@wikimedia/codex", "mediawiki.util", "mediawiki.api"]).then((mwRequire) => { const Vue = mwRequire("vue"); const codex = mwRequire("@wikimedia/codex"); Module.Vue = Vue; Module.codex = codex; mw.util.addPortlet(Module.PORTLET_ID, "QQ", "#p-cactions"); const modules = autoModules.map((componentFactory) => { return new Module(componentFactory(Vue, codex)); }); modules.forEach((m) => m.init()); }); 73tc2w6srhod94cob03xnnxj3fjig4p 8985519 8985518 2026-07-01T22:52:12Z Nemoralis 128937 [[gitlab:nmw03/pencilcase/274db93b206839e4c07ecb2266509d0e54c56dd0|274db93]]: initialize with maintenance tags module 8985519 javascript text/javascript /*! * Pencilcase — Wikipedia maintenance helper gadget * Source: https://github.com/pencilcase * * This file is auto-generated. Do not edit directly. */ var W=Object.defineProperty;var A=(e,t,a)=>t in e?W(e,t,{enumerable:!0,configurable:!0,writable:!0,value:a}):e[t]=a;var y=(e,t)=>()=>{try{return t||e((t={exports:{}}).exports,t),t.exports}catch(a){throw t=0,a}};var h=(e,t,a)=>A(e,typeof t!="symbol"?t+"":t,a);var T=y((M,C)=>{var l=class l{constructor(t){this.Component=t,this.portletData=t.portlet||{},this.portletLink=null,this.app=null,this.appInstance=null,this.mountPoint=null}get api(){return l._api||(l._api=new mw.Api),l._api}init(){this.portletLink=mw.util.addPortletLink(l.PORTLET_ID,this.portletData.href,this.portletData.text,this.portletData.id,this.portletData.tooltip,this.portletData.accesskey,this.portletData.nextnode),this.portletLink&&this.portletLink.addEventListener("click",t=>{t.preventDefault(),this.onActivate()})}onActivate(){if(!this.Component)return;let{Vue:t}=l;if(this.appInstance){this.appInstance.isOpen=!0;return}this.Component.props=Object.assign({},this.Component.props||{},{api:{type:Object,required:!1},pageName:{type:String,required:!1}}),this.mountPoint=document.createElement("div"),this.mountPoint.id=`pencilcase-module-${this.portletData.id||Date.now()}`,document.body.appendChild(this.mountPoint),this.app=t.createMwApp(this.Component,{api:this.api,pageName:mw.config.get("wgPageName")}),this.appInstance=this.app.mount(this.mountPoint)}};h(l,"PORTLET_ID","p-pencilcase"),h(l,"_api",null),h(l,"Vue",null),h(l,"codex",null);var k=l;C.exports=k});var D=y((R,L)=>{L.exports=function(e,t){var a=e.createElementVNode,g=e.resolveComponent,m=e.createVNode,d=e.openBlock,x=e.createElementBlock,V=e.createCommentVNode,N=e.renderList,E=e.Fragment,O=e.toDisplayString,B=e.createTextVNode,v=e.withCtx,b=e.createBlock;let I={key:0,class:"pencilcase-loading"},S={key:1,class:"pencilcase-tag-list"};function q(i,s){let r=g("cdx-progress-bar"),o=g("cdx-toggle-button"),p=g("cdx-dialog");return d(),b(p,{open:i.isOpen,"onUpdate:open":s[0]||(s[0]=n=>i.isOpen=n),title:"Bildiri\u015F \u015Fablonlar\u0131","use-close-button":!0,"primary-action":i.primaryAction,"default-action":i.defaultAction,onPrimary:i.apply,onDefault:s[1]||(s[1]=n=>i.isOpen=!1)},{default:v(()=>[s[3]||(s[3]=a("p",{class:"pencilcase-panel-desc"},"M\u0259qal\u0259d\u0259 olan v\u0259 ya \u0259lav\u0259 etm\u0259k ist\u0259diyiniz \u015Fablonlar\u0131 se\xE7in.",-1)),i.isLoading?(d(),x("div",I,[m(r,{inline:""}),s[2]||(s[2]=a("p",null,"S\u0259hif\u0259 m\u0259zmunu yoxlan\u0131l\u0131r...",-1))])):(d(),x("div",S,[(d(!0),x(E,null,N(i.tags,n=>(d(),b(o,{key:n.name,modelValue:n.selected,"onUpdate:modelValue":c=>n.selected=c},{default:v(()=>[B(O(n.name),1)]),_:2},1032,["modelValue","onUpdate:modelValue"]))),128))]))]),_:1},8,["open","primary-action","default-action","onPrimary"])}let w=require("./pencilcase-config.json");var u={name:"MaintenancePanel",portlet:{href:"#",text:"Bildiri\u015F \u015Fablonlar\u0131",id:"ca-pencilcase-maintenance",tooltip:"M\u0259qal\u0259y\u0259 bildiri\u015F \u015Fablonlar\u0131 \u0259lav\u0259 edin v\u0259 ya silin"},data(){return{isOpen:!0,isLoading:!0,isSubmitting:!1,defaultAction:{label:"L\u0259\u011Fv et"},originalWikitext:"",tags:w.maintenanceTags.map(i=>({name:i,selected:!1}))}},computed:{primaryAction(){return{label:"T\u0259tbiq et",actionType:"progressive",disabled:this.isLoading||this.isSubmitting}}},mounted(){this.fetchWikitext()},methods:{async fetchWikitext(){this.isLoading=!0;try{let i=w.maintenanceTags.map(o=>`\u015Eablon:${o}`).join("|"),r=(await this.api.get({action:"query",prop:"revisions|templates",rvprop:"content",rvslots:"main",titles:this.pageName,tltemplates:i,tllimit:"max",formatversion:2})).query.pages[0];r.missing?this.originalWikitext="":this.originalWikitext=r.revisions[0].slots.main.content,r.templates&&r.templates.forEach(o=>{let p=o.title.replace(/^[^:]+:/,""),n=this.tags.find(c=>c.name.toLowerCase()===p.toLowerCase());n&&(n.selected=!0)})}catch(i){mw.notify("S\u0259hif\u0259 m\u0259zmununu y\xFCkl\u0259m\u0259k m\xFCmk\xFCn olmad\u0131.",{type:"error"})}finally{this.isLoading=!1}},async apply(){this.isSubmitting=!0;let i=this.originalWikitext,s=[];this.tags.forEach(o=>{let p=o.selected,n=new RegExp(`\\{\\{\\s*${o.name}\\s*(\\|.*?)?\\}\\}\\n?`,"gi"),c=n.test(i);p&&!c?s.push(`{{${o.name}}} `):!p&&c&&(i=i.replace(n,""))});let r=s.join("")+i;if(r===this.originalWikitext){this.isOpen=!1,this.isSubmitting=!1;return}try{await this.api.postWithToken("csrf",{action:"edit",title:this.pageName,text:r,summary:"Test"}),mw.notify("\u015Eablonlar u\u011Furla yenil\u0259ndi!",{type:"success"}),this.isOpen=!1,setTimeout(()=>{location.reload()},1e3)}catch(o){mw.notify("\u015Eablonlar\u0131 yenil\u0259m\u0259k m\xFCmk\xFCn olmad\u0131: "+o,{type:"error"})}finally{this.isSubmitting=!1}}}};return u.name="MaintenancePanel",u.components=Object.assign(u.components||{},{"cdx-button":t.CdxButton,"cdx-checkbox":t.CdxCheckbox,"cdx-chip-input":t.CdxChipInput,"cdx-dialog":t.CdxDialog,"cdx-icon":t.CdxIcon,"cdx-message":t.CdxMessage,"cdx-multiselect-lookup":t.CdxMultiselectLookup,"cdx-progress-bar":t.CdxProgressBar,"cdx-text-input":t.CdxTextInput,"cdx-toggle-button":t.CdxToggleButton}),u.render=q,u}});var _=y((U,P)=>{P.exports=[D()]});var f=T(),j=_();mw.loader.using(["vue","@wikimedia/codex","mediawiki.util","mediawiki.api"]).then(e=>{let t=e("vue"),a=e("@wikimedia/codex");f.Vue=t,f.codex=a,mw.util.addPortlet(f.PORTLET_ID,"QQ","#p-cactions"),j.map(m=>new f(m(t,a))).forEach(m=>m.init())}); gp4ozguc3bhp07idxdku7km8iibx46a 8985525 8985519 2026-07-01T23:03:45Z Nemoralis 128937 [[gitlab:nmw03/pencilcase/274db93b206839e4c07ecb2266509d0e54c56dd0|274db93]]: initialize with maintenance tags module 8985525 javascript text/javascript /*! * Pencilcase — Wikipedia maintenance helper gadget * Source: https://github.com/pencilcase * * This file is auto-generated. Do not edit directly. */ var W=Object.defineProperty;var A=(e,t,a)=>t in e?W(e,t,{enumerable:!0,configurable:!0,writable:!0,value:a}):e[t]=a;var y=(e,t)=>()=>{try{return t||e((t={exports:{}}).exports,t),t.exports}catch(a){throw t=0,a}};var h=(e,t,a)=>A(e,typeof t!="symbol"?t+"":t,a);var T=y((M,C)=>{var l=class l{constructor(t){this.Component=t,this.portletData=t.portlet||{},this.portletLink=null,this.app=null,this.appInstance=null,this.mountPoint=null}get api(){return l._api||(l._api=new mw.Api),l._api}init(){this.portletLink=mw.util.addPortletLink(l.PORTLET_ID,this.portletData.href,this.portletData.text,this.portletData.id,this.portletData.tooltip,this.portletData.accesskey,this.portletData.nextnode),this.portletLink&&this.portletLink.addEventListener("click",t=>{t.preventDefault(),this.onActivate()})}onActivate(){if(!this.Component)return;let{Vue:t}=l;if(this.appInstance){this.appInstance.isOpen=!0;return}this.Component.props=Object.assign({},this.Component.props||{},{api:{type:Object,required:!1},pageName:{type:String,required:!1}}),this.mountPoint=document.createElement("div"),this.mountPoint.id=`pencilcase-module-${this.portletData.id||Date.now()}`,document.body.appendChild(this.mountPoint),this.app=t.createMwApp(this.Component,{api:this.api,pageName:mw.config.get("wgPageName")}),this.appInstance=this.app.mount(this.mountPoint)}};h(l,"PORTLET_ID","p-pencilcase"),h(l,"_api",null),h(l,"Vue",null),h(l,"codex",null);var k=l;C.exports=k});var D=y((R,L)=>{L.exports=function(e,t){var a=e.createElementVNode,g=e.resolveComponent,m=e.createVNode,d=e.openBlock,x=e.createElementBlock,V=e.createCommentVNode,N=e.renderList,E=e.Fragment,O=e.toDisplayString,B=e.createTextVNode,v=e.withCtx,b=e.createBlock;let I={key:0,class:"pencilcase-loading"},S={key:1,class:"pencilcase-tag-list"};function q(i,s){let r=g("cdx-progress-bar"),o=g("cdx-toggle-button"),p=g("cdx-dialog");return d(),b(p,{open:i.isOpen,"onUpdate:open":s[0]||(s[0]=n=>i.isOpen=n),title:"Bildiri\u015F \u015Fablonlar\u0131","use-close-button":!0,"primary-action":i.primaryAction,"default-action":i.defaultAction,onPrimary:i.apply,onDefault:s[1]||(s[1]=n=>i.isOpen=!1)},{default:v(()=>[s[3]||(s[3]=a("p",{class:"pencilcase-panel-desc"},"M\u0259qal\u0259d\u0259 olan v\u0259 ya \u0259lav\u0259 etm\u0259k ist\u0259diyiniz \u015Fablonlar\u0131 se\xE7in.",-1)),i.isLoading?(d(),x("div",I,[m(r,{inline:""}),s[2]||(s[2]=a("p",null,"S\u0259hif\u0259 m\u0259zmunu yoxlan\u0131l\u0131r...",-1))])):(d(),x("div",S,[(d(!0),x(E,null,N(i.tags,n=>(d(),b(o,{key:n.name,modelValue:n.selected,"onUpdate:modelValue":c=>n.selected=c},{default:v(()=>[B(O(n.name),1)]),_:2},1032,["modelValue","onUpdate:modelValue"]))),128))]))]),_:1},8,["open","primary-action","default-action","onPrimary"])}let w=require("./pencilcase-maintenance.json");var u={name:"MaintenancePanel",portlet:{href:"#",text:"Bildiri\u015F \u015Fablonlar\u0131",id:"ca-pencilcase-maintenance",tooltip:"M\u0259qal\u0259y\u0259 bildiri\u015F \u015Fablonlar\u0131 \u0259lav\u0259 edin v\u0259 ya silin"},data(){return{isOpen:!0,isLoading:!0,isSubmitting:!1,defaultAction:{label:"L\u0259\u011Fv et"},originalWikitext:"",tags:w.maintenanceTags.map(i=>({name:i,selected:!1}))}},computed:{primaryAction(){return{label:"T\u0259tbiq et",actionType:"progressive",disabled:this.isLoading||this.isSubmitting}}},mounted(){this.fetchWikitext()},methods:{async fetchWikitext(){this.isLoading=!0;try{let i=w.maintenanceTags.map(o=>`\u015Eablon:${o}`).join("|"),r=(await this.api.get({action:"query",prop:"revisions|templates",rvprop:"content",rvslots:"main",titles:this.pageName,tltemplates:i,tllimit:"max",formatversion:2})).query.pages[0];r.missing?this.originalWikitext="":this.originalWikitext=r.revisions[0].slots.main.content,r.templates&&r.templates.forEach(o=>{let p=o.title.replace(/^[^:]+:/,""),n=this.tags.find(c=>c.name.toLowerCase()===p.toLowerCase());n&&(n.selected=!0)})}catch(i){mw.notify("S\u0259hif\u0259 m\u0259zmununu y\xFCkl\u0259m\u0259k m\xFCmk\xFCn olmad\u0131.",{type:"error"})}finally{this.isLoading=!1}},async apply(){this.isSubmitting=!0;let i=this.originalWikitext,s=[];this.tags.forEach(o=>{let p=o.selected,n=new RegExp(`\\{\\{\\s*${o.name}\\s*(\\|.*?)?\\}\\}\\n?`,"gi"),c=n.test(i);p&&!c?s.push(`{{${o.name}}} `):!p&&c&&(i=i.replace(n,""))});let r=s.join("")+i;if(r===this.originalWikitext){this.isOpen=!1,this.isSubmitting=!1;return}try{await this.api.postWithToken("csrf",{action:"edit",title:this.pageName,text:r,summary:"Test"}),mw.notify("\u015Eablonlar u\u011Furla yenil\u0259ndi!",{type:"success"}),this.isOpen=!1,setTimeout(()=>{location.reload()},1e3)}catch(o){mw.notify("\u015Eablonlar\u0131 yenil\u0259m\u0259k m\xFCmk\xFCn olmad\u0131: "+o,{type:"error"})}finally{this.isSubmitting=!1}}}};return u.name="MaintenancePanel",u.components=Object.assign(u.components||{},{"cdx-button":t.CdxButton,"cdx-checkbox":t.CdxCheckbox,"cdx-chip-input":t.CdxChipInput,"cdx-dialog":t.CdxDialog,"cdx-icon":t.CdxIcon,"cdx-message":t.CdxMessage,"cdx-multiselect-lookup":t.CdxMultiselectLookup,"cdx-progress-bar":t.CdxProgressBar,"cdx-text-input":t.CdxTextInput,"cdx-toggle-button":t.CdxToggleButton}),u.render=q,u}});var _=y((U,P)=>{P.exports=[D()]});var f=T(),j=_();mw.loader.using(["vue","@wikimedia/codex","mediawiki.util","mediawiki.api"]).then(e=>{let t=e("vue"),a=e("@wikimedia/codex");f.Vue=t,f.codex=a,mw.util.addPortlet(f.PORTLET_ID,"QQ","#p-cactions"),j.map(m=>new f(m(t,a))).forEach(m=>m.init())}); j8yw8xad8badycwrwr50vjvmpt5sa61 8985529 8985525 2026-07-01T23:13:41Z Nemoralis 128937 [[gitlab:nmw03/pencilcase/86bf3a68ebd70ed84d2a9b237ad37f1acc27bd78|86bf3a6]]: fix json file name 8985529 javascript text/javascript /*! * Pencilcase — Wikipedia maintenance helper gadget * Source: https://gitlab.wikimedia.org/nmw03/pencilcase# * * This file is auto-generated. Do not edit directly. */ var A=Object.defineProperty;var j=(e,t,a)=>t in e?A(e,t,{enumerable:!0,configurable:!0,writable:!0,value:a}):e[t]=a;var k=(e,t)=>()=>{try{return t||e((t={exports:{}}).exports,t),t.exports}catch(a){throw t=0,a}};var g=(e,t,a)=>j(e,typeof t!="symbol"?t+"":t,a);var L=k((z,T)=>{var l=class l{constructor(t){this.Component=t,this.portletData=t.portlet||{},this.portletLink=null,this.app=null,this.appInstance=null,this.mountPoint=null}get api(){return l._api||(l._api=new mw.Api),l._api}init(){this.portletLink=mw.util.addPortletLink(l.PORTLET_ID,this.portletData.href,this.portletData.text,this.portletData.id,this.portletData.tooltip,this.portletData.accesskey,this.portletData.nextnode),this.portletLink&&this.portletLink.addEventListener("click",t=>{t.preventDefault(),this.onActivate()})}onActivate(){if(!this.Component)return;let{Vue:t}=l;if(this.appInstance){this.appInstance.isOpen=!0;return}this.Component.props=Object.assign({},this.Component.props||{},{api:{type:Object,required:!1},pageName:{type:String,required:!1}}),this.mountPoint=document.createElement("div"),this.mountPoint.id=`pencilcase-module-${this.portletData.id||Date.now()}`,document.body.appendChild(this.mountPoint),this.app=t.createMwApp(this.Component,{api:this.api,pageName:mw.config.get("wgPageName")}),this.appInstance=this.app.mount(this.mountPoint)}};g(l,"PORTLET_ID","p-pencilcase"),g(l,"_api",null),g(l,"Vue",null),g(l,"codex",null);var v=l;T.exports=v});var _=k((U,h)=>{h.exports=function(e,t){if(!h.exports._cssInjected){h.exports._cssInjected=!0;var a=document.createElement("style");a.textContent=`.pencilcase-panel-desc { margin-bottom: 12px; color: #54595d; } .pencilcase-loading { margin: 16px 0; } .pencilcase-tag-list { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 12px; margin: 16px 0; }`,document.head.appendChild(a)}var x=e.createElementVNode,p=e.resolveComponent,E=e.createVNode,m=e.openBlock,y=e.createElementBlock,$=e.createCommentVNode,N=e.renderList,I=e.Fragment,O=e.toDisplayString,B=e.createTextVNode,b=e.withCtx,w=e.createBlock;let S={key:0,class:"pencilcase-loading"},q={key:1,class:"pencilcase-tag-list"};function W(i,s){let r=p("cdx-progress-bar"),o=p("cdx-toggle-button"),c=p("cdx-dialog");return m(),w(c,{open:i.isOpen,"onUpdate:open":s[0]||(s[0]=n=>i.isOpen=n),title:"Bildiri\u015F \u015Fablonlar\u0131","use-close-button":!0,"primary-action":i.primaryAction,"default-action":i.defaultAction,onPrimary:i.apply,onDefault:s[1]||(s[1]=n=>i.isOpen=!1)},{default:b(()=>[s[3]||(s[3]=x("p",{class:"pencilcase-panel-desc"},"M\u0259qal\u0259d\u0259 olan v\u0259 ya \u0259lav\u0259 etm\u0259k ist\u0259diyiniz \u015Fablonlar\u0131 se\xE7in.",-1)),i.isLoading?(m(),y("div",S,[E(r,{inline:""}),s[2]||(s[2]=x("p",null,"S\u0259hif\u0259 m\u0259zmunu yoxlan\u0131l\u0131r...",-1))])):(m(),y("div",q,[(m(!0),y(I,null,N(i.tags,n=>(m(),w(o,{key:n.name,modelValue:n.selected,"onUpdate:modelValue":d=>n.selected=d},{default:b(()=>[B(O(n.name),1)]),_:2},1032,["modelValue","onUpdate:modelValue"]))),128))]))]),_:1},8,["open","primary-action","default-action","onPrimary"])}let C=require("./pencilcase-maintenance.json");var u={name:"MaintenancePanel",portlet:{href:"#",text:"Bildiri\u015F \u015Fablonlar\u0131",id:"ca-pencilcase-maintenance",tooltip:"M\u0259qal\u0259y\u0259 bildiri\u015F \u015Fablonlar\u0131 \u0259lav\u0259 edin v\u0259 ya silin"},data(){return{isOpen:!0,isLoading:!0,isSubmitting:!1,defaultAction:{label:"L\u0259\u011Fv et"},originalWikitext:"",tags:C.maintenanceTags.map(i=>({name:i,selected:!1}))}},computed:{primaryAction(){return{label:"T\u0259tbiq et",actionType:"progressive",disabled:this.isLoading||this.isSubmitting}}},mounted(){this.fetchWikitext()},methods:{async fetchWikitext(){this.isLoading=!0;try{let i=C.maintenanceTags.map(o=>`\u015Eablon:${o}`).join("|"),r=(await this.api.get({action:"query",prop:"revisions|templates",rvprop:"content",rvslots:"main",titles:this.pageName,tltemplates:i,tllimit:"max",formatversion:2})).query.pages[0];r.missing?this.originalWikitext="":this.originalWikitext=r.revisions[0].slots.main.content,r.templates&&r.templates.forEach(o=>{let c=o.title.replace(/^[^:]+:/,""),n=this.tags.find(d=>d.name.toLowerCase()===c.toLowerCase());n&&(n.selected=!0)})}catch(i){mw.notify("S\u0259hif\u0259 m\u0259zmununu y\xFCkl\u0259m\u0259k m\xFCmk\xFCn olmad\u0131.",{type:"error"})}finally{this.isLoading=!1}},async apply(){this.isSubmitting=!0;let i=this.originalWikitext,s=[];this.tags.forEach(o=>{let c=o.selected,n=new RegExp(`\\{\\{\\s*${o.name}\\s*(\\|.*?)?\\}\\}\\n?`,"gi"),d=n.test(i);c&&!d?s.push(`{{${o.name}}} `):!c&&d&&(i=i.replace(n,""))});let r=s.join("")+i;if(r===this.originalWikitext){this.isOpen=!1,this.isSubmitting=!1;return}try{await this.api.postWithToken("csrf",{action:"edit",title:this.pageName,text:r,summary:"Test"}),mw.notify("\u015Eablonlar u\u011Furla yenil\u0259ndi!",{type:"success"}),this.isOpen=!1,setTimeout(()=>{location.reload()},1e3)}catch(o){mw.notify("\u015Eablonlar\u0131 yenil\u0259m\u0259k m\xFCmk\xFCn olmad\u0131: "+o,{type:"error"})}finally{this.isSubmitting=!1}}}};return u.name="MaintenancePanel",u.components=Object.assign(u.components||{},{"cdx-button":t.CdxButton,"cdx-checkbox":t.CdxCheckbox,"cdx-chip-input":t.CdxChipInput,"cdx-dialog":t.CdxDialog,"cdx-icon":t.CdxIcon,"cdx-message":t.CdxMessage,"cdx-multiselect-lookup":t.CdxMultiselectLookup,"cdx-progress-bar":t.CdxProgressBar,"cdx-text-input":t.CdxTextInput,"cdx-toggle-button":t.CdxToggleButton}),u.render=W,u}});var P=k((F,D)=>{D.exports=[_()]});var f=L(),V=P();mw.loader.using(["vue","@wikimedia/codex","mediawiki.util","mediawiki.api"]).then(e=>{let t=e("vue"),a=e("@wikimedia/codex");f.Vue=t,f.codex=a,mw.util.addPortlet(f.PORTLET_ID,"QQ","#p-cactions"),V.map(p=>new f(p(t,a))).forEach(p=>p.init())}); osn6pae35pzk28ko58af2lmnvwrhmou 8985534 8985529 2026-07-01T23:20:57Z Nemoralis 128937 [[gitlab:nmw03/pencilcase/86bf3a68ebd70ed84d2a9b237ad37f1acc27bd78|86bf3a6]]: fix json file name 8985534 javascript text/javascript /*! * Pencilcase — Wikipedia maintenance helper gadget * Source: https://gitlab.wikimedia.org/nmw03/pencilcase# * * This file is auto-generated. Do not edit directly. */ var W=Object.defineProperty;var A=(e,t,a)=>t in e?W(e,t,{enumerable:!0,configurable:!0,writable:!0,value:a}):e[t]=a;var y=(e,t)=>()=>{try{return t||e((t={exports:{}}).exports,t),t.exports}catch(a){throw t=0,a}};var h=(e,t,a)=>A(e,typeof t!="symbol"?t+"":t,a);var T=y((M,C)=>{var l=class l{constructor(t){this.Component=t,this.portletData=t.portlet||{},this.portletLink=null,this.app=null,this.appInstance=null,this.mountPoint=null}get api(){return l._api||(l._api=new mw.Api),l._api}init(){this.portletLink=mw.util.addPortletLink(l.PORTLET_ID,this.portletData.href,this.portletData.text,this.portletData.id,this.portletData.tooltip,this.portletData.accesskey,this.portletData.nextnode),this.portletLink&&this.portletLink.addEventListener("click",t=>{t.preventDefault(),this.onActivate()})}onActivate(){if(!this.Component)return;let{Vue:t}=l;if(this.appInstance){this.appInstance.isOpen=!0;return}this.Component.props=Object.assign({},this.Component.props||{},{api:{type:Object,required:!1},pageName:{type:String,required:!1}}),this.mountPoint=document.createElement("div"),this.mountPoint.id=`pencilcase-module-${this.portletData.id||Date.now()}`,document.body.appendChild(this.mountPoint),this.app=t.createMwApp(this.Component,{api:this.api,pageName:mw.config.get("wgPageName")}),this.appInstance=this.app.mount(this.mountPoint)}};h(l,"PORTLET_ID","p-pencilcase"),h(l,"_api",null),h(l,"Vue",null),h(l,"codex",null);var k=l;C.exports=k});var D=y((R,L)=>{L.exports=function(e,t){var a=e.createElementVNode,g=e.resolveComponent,m=e.createVNode,d=e.openBlock,x=e.createElementBlock,V=e.createCommentVNode,N=e.renderList,E=e.Fragment,O=e.toDisplayString,B=e.createTextVNode,v=e.withCtx,b=e.createBlock;let I={key:0,class:"pencilcase-loading"},S={key:1,class:"pencilcase-tag-list"};function q(i,s){let r=g("cdx-progress-bar"),o=g("cdx-toggle-button"),p=g("cdx-dialog");return d(),b(p,{open:i.isOpen,"onUpdate:open":s[0]||(s[0]=n=>i.isOpen=n),title:"Bildiri\u015F \u015Fablonlar\u0131","use-close-button":!0,"primary-action":i.primaryAction,"default-action":i.defaultAction,onPrimary:i.apply,onDefault:s[1]||(s[1]=n=>i.isOpen=!1)},{default:v(()=>[s[3]||(s[3]=a("p",{class:"pencilcase-panel-desc"},"M\u0259qal\u0259d\u0259 olan v\u0259 ya \u0259lav\u0259 etm\u0259k ist\u0259diyiniz \u015Fablonlar\u0131 se\xE7in.",-1)),i.isLoading?(d(),x("div",I,[m(r,{inline:""}),s[2]||(s[2]=a("p",null,"S\u0259hif\u0259 m\u0259zmunu yoxlan\u0131l\u0131r...",-1))])):(d(),x("div",S,[(d(!0),x(E,null,N(i.tags,n=>(d(),b(o,{key:n.name,modelValue:n.selected,"onUpdate:modelValue":c=>n.selected=c},{default:v(()=>[B(O(n.name),1)]),_:2},1032,["modelValue","onUpdate:modelValue"]))),128))]))]),_:1},8,["open","primary-action","default-action","onPrimary"])}let w=require("./pencilcase-maintenance.json");var u={name:"MaintenancePanel",portlet:{href:"#",text:"Bildiri\u015F \u015Fablonlar\u0131",id:"ca-pencilcase-maintenance",tooltip:"M\u0259qal\u0259y\u0259 bildiri\u015F \u015Fablonlar\u0131 \u0259lav\u0259 edin v\u0259 ya silin"},data(){return{isOpen:!0,isLoading:!0,isSubmitting:!1,defaultAction:{label:"L\u0259\u011Fv et"},originalWikitext:"",tags:w.maintenanceTags.map(i=>({name:i,selected:!1}))}},computed:{primaryAction(){return{label:"T\u0259tbiq et",actionType:"progressive",disabled:this.isLoading||this.isSubmitting}}},mounted(){this.fetchWikitext()},methods:{async fetchWikitext(){this.isLoading=!0;try{let i=w.maintenanceTags.map(o=>`\u015Eablon:${o}`).join("|"),r=(await this.api.get({action:"query",prop:"revisions|templates",rvprop:"content",rvslots:"main",titles:this.pageName,tltemplates:i,tllimit:"max",formatversion:2})).query.pages[0];r.missing?this.originalWikitext="":this.originalWikitext=r.revisions[0].slots.main.content,r.templates&&r.templates.forEach(o=>{let p=o.title.replace(/^[^:]+:/,""),n=this.tags.find(c=>c.name.toLowerCase()===p.toLowerCase());n&&(n.selected=!0)})}catch(i){mw.notify("S\u0259hif\u0259 m\u0259zmununu y\xFCkl\u0259m\u0259k m\xFCmk\xFCn olmad\u0131.",{type:"error"})}finally{this.isLoading=!1}},async apply(){this.isSubmitting=!0;let i=this.originalWikitext,s=[];this.tags.forEach(o=>{let p=o.selected,n=new RegExp(`\\{\\{\\s*${o.name}\\s*(\\|.*?)?\\}\\}\\n?`,"gi"),c=n.test(i);p&&!c?s.push(`{{${o.name}}} `):!p&&c&&(i=i.replace(n,""))});let r=s.join("")+i;if(r===this.originalWikitext){this.isOpen=!1,this.isSubmitting=!1;return}try{await this.api.postWithToken("csrf",{action:"edit",title:this.pageName,text:r,summary:"Test"}),mw.notify("\u015Eablonlar u\u011Furla yenil\u0259ndi!",{type:"success"}),this.isOpen=!1,setTimeout(()=>{location.reload()},1e3)}catch(o){mw.notify("\u015Eablonlar\u0131 yenil\u0259m\u0259k m\xFCmk\xFCn olmad\u0131: "+o,{type:"error"})}finally{this.isSubmitting=!1}}}};return u.name="MaintenancePanel",u.components=Object.assign(u.components||{},{"cdx-button":t.CdxButton,"cdx-checkbox":t.CdxCheckbox,"cdx-chip-input":t.CdxChipInput,"cdx-dialog":t.CdxDialog,"cdx-icon":t.CdxIcon,"cdx-message":t.CdxMessage,"cdx-multiselect-lookup":t.CdxMultiselectLookup,"cdx-progress-bar":t.CdxProgressBar,"cdx-text-input":t.CdxTextInput,"cdx-toggle-button":t.CdxToggleButton}),u.render=q,u}});var _=y((U,P)=>{P.exports=[D()]});var f=T(),j=_();mw.loader.using(["vue","@wikimedia/codex","mediawiki.util","mediawiki.api"]).then(e=>{let t=e("vue"),a=e("@wikimedia/codex");f.Vue=t,f.codex=a,mw.util.addPortlet(f.PORTLET_ID,"QQ","#p-cactions"),j.map(m=>new f(m(t,a))).forEach(m=>m.init())}); n3oxjunz2a20zlo9lqlm1kyjzizheqd 2 992959 8985521 2026-07-01T22:53:28Z Medvedev2008 349248 /* */ Bb 8985521 wikitext text/x-wiki H eleudo10diuk88qfx6ur7ej5bqw6l2h 8 992960 8985535 2026-07-01T23:20:57Z Nemoralis 128937 [[gitlab:nmw03/pencilcase/86bf3a68ebd70ed84d2a9b237ad37f1acc27bd78|86bf3a6]]: fix json file name 8985535 css text/css .pencilcase-panel-desc { margin-bottom: 12px; color: #54595d; } .pencilcase-loading { margin: 16px 0; } .pencilcase-tag-list { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 12px; margin: 16px 0; } epdzugwlrhj92tzw6c7dksts9z54xsl 8985537 8985535 2026-07-01T23:22:01Z Nemoralis 128937 8985537 css text/css .pencilcase-panel-desc { margin-bottom: 12px; color: #54595d; } .pencilcase-loading { margin: 16px 0; } .pencilcase-tag-list { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 5px; margin: 16px 0; } dsoy2b1kmh5wom0kco9vgqym8t5thzp 8985548 8985537 2026-07-02T00:07:28Z Nemoralis 128937 [[gitlab:nmw03/pencilcase/f90e0f9bacc8f50ca010867588028036eef839bf|f90e0f9]]: fix vector portlet style 8985548 css text/css .pencilcase-panel-desc { margin-bottom: 12px; color: #54595d; } .pencilcase-loading { margin: 16px 0; } .pencilcase-tag-list { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 12px; margin: 16px 0; } #p-pencilcase-dropdown { display: flex; } me5n7rytvmcfou7at4hxechincjg4sk 0 992961 8985549 2026-07-02T00:12:53Z Medvedev2008 349248 məqalə sıfırdan yaradıldı 8985549 wikitext text/x-wiki '''Natiq Məmmədağa oğlu Talıbov''' (20 yanvar 1942, Bakı – 26 iyun 2026, Bakı) — Azərbaycan dövlət xadimi, daxili işlər və ədliyyə orqanlarının əməkdaşı, Azərbaycan Respublikasının daxili işlər nazirinin keçmiş müavini. == Həyatı == Natiq Məmmədağa oğlu Talıbov 20 yanvar 1942-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir. 1961-ci ildə daxili işlər orqanlarında xidmətə başlamışdır. == Fəaliyyəti == Xidməti dövründə Azərbaycan SSR və daha sonra Azərbaycan Respublikasının daxili işlər orqanlarında müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 30 yanvar 1990-cı ildə Azərbaycan Respublikasının daxili işlər nazirinin müavini vəzifəsinə təyin olunmuş, 2 iyul 1992-ci ilədək həmin vəzifədə fəaliyyət göstərmişdir. 11 iyul tarixində Moskvada keçirilən mətbuat konfransında Azərbaycan Respublikası daxili işlər nazirinin müavini Natiq Talıbov iştirak etmişdir. Konfrans zamanı o, bölgədəki vəziyyətlə bağlı bəyanatlarla çıxış etmişdir. "Deseret News" qəzetinin məlumatına görə, Azərbaycan Respublikası daxili işlər nazirinin müavini Natiq Talıbov Qarabağ bölgəsində vəziyyətlə bağlı çıxışı zamanı bölgədə silahlı şəxslərin mövcudluğu ehtimalı barədə məlumat vermişdir və toqquşmalarla bağlı rəqəmlər səsləndirmişdir. "El País" qəzetinin məlumatına görə, atəşkəs dövründə Natiq Talıbov Qarabağ bölgəsinə səfər etmiş və Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin nümayəndələri ilə birlikdə sülh missiyası çərçivəsində görüşlərdə iştirak etmişdir. Uzunmüddətli xidməti dövründə daxili işlər və penitensiar sistemin inkişafında iştirak etmişdir. 1993-cü ildən Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin penitensiar sistemində rəhbər vəzifələrdə çalışmış, Penitensiar Xidmət rəisinin rejim, nəzarət və mühafizə işləri üzrə müavini olmuşdur. Daha sonra dövlət qulluğunda fəaliyyətini davam etdirmişdir. 22 yanvar 2007-ci ildə dövlət qulluğundan təqaüdə çıxmışdır. == Vəfatı == Natiq Məmmədağa oğlu Talıbov 26 iyun 2026-cı ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir. == İstinadlar == <ref>[https://kanal7tv.az/index.php?newsid=1071 Kanal 7 TV – Natiq Talıbovun vəfatı haqqında xəbər]</ref> <ref>[https://www.kommersant.ru/doc/130 Kommersant – Azərbaycan üzrə mətbuat materialı]</ref> <ref>[https://elpais.com/diario/1992/03/14/internacional/700527604_850215.html El País – Nagorno Karabakh xəbəri]</ref> <ref>[https://www.deseret.com/1992/3/13/18972814/occasional-shooting-disrupts-cease-fire-in-azerbaijan-area Deseret News – Occasional shooting disrupts cease-fire in Azerbaijan area]</ref> <ref>[https://ikisahil.az/post/649591-ttt-20 İki Sahil – Natiq Talıbov haqqında xəbər]</ref> m5xhpsg9j1ecbge6n6udct7jn0dxin6 8985550 8985549 2026-07-02T00:25:48Z Medvedev2008 349248 /* */ foto əlavə oldu 8985550 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Natiq_Talibov.jpg|thumb|Natiq Talibov]] '''Natiq Məmmədağa oğlu Talıbov''' (20 yanvar 1942, Bakı – 26 iyun 2026, Bakı) — Azərbaycan dövlət xadimi, daxili işlər və ədliyyə orqanlarının əməkdaşı, Azərbaycan Respublikasının daxili işlər nazirinin keçmiş müavini. == Həyatı == Natiq Məmmədağa oğlu Talıbov 20 yanvar 1942-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir. 1961-ci ildə daxili işlər orqanlarında xidmətə başlamışdır. == Fəaliyyəti == Xidməti dövründə Azərbaycan SSR və daha sonra Azərbaycan Respublikasının daxili işlər orqanlarında müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 30 yanvar 1990-cı ildə Azərbaycan Respublikasının daxili işlər nazirinin müavini vəzifəsinə təyin olunmuş, 2 iyul 1992-ci ilədək həmin vəzifədə fəaliyyət göstərmişdir. 11 iyul tarixində Moskvada keçirilən mətbuat konfransında Azərbaycan Respublikası daxili işlər nazirinin müavini Natiq Talıbov iştirak etmişdir. Konfrans zamanı o, bölgədəki vəziyyətlə bağlı bəyanatlarla çıxış etmişdir. "Deseret News" qəzetinin məlumatına görə, Azərbaycan Respublikası daxili işlər nazirinin müavini Natiq Talıbov Qarabağ bölgəsində vəziyyətlə bağlı çıxışı zamanı bölgədə silahlı şəxslərin mövcudluğu ehtimalı barədə məlumat vermişdir və toqquşmalarla bağlı rəqəmlər səsləndirmişdir. "El País" qəzetinin məlumatına görə, atəşkəs dövründə Natiq Talıbov Qarabağ bölgəsinə səfər etmiş və Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin nümayəndələri ilə birlikdə sülh missiyası çərçivəsində görüşlərdə iştirak etmişdir. Uzunmüddətli xidməti dövründə daxili işlər və penitensiar sistemin inkişafında iştirak etmişdir. 1993-cü ildən Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin penitensiar sistemində rəhbər vəzifələrdə çalışmış, Penitensiar Xidmət rəisinin rejim, nəzarət və mühafizə işləri üzrə müavini olmuşdur. Daha sonra dövlət qulluğunda fəaliyyətini davam etdirmişdir. 22 yanvar 2007-ci ildə dövlət qulluğundan təqaüdə çıxmışdır. == Vəfatı == Natiq Məmmədağa oğlu Talıbov 26 iyun 2026-cı ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir. == İstinadlar == <ref>[https://kanal7tv.az/index.php?newsid=1071 Kanal 7 TV – Natiq Talıbovun vəfatı haqqında xəbər]</ref> <ref>[https://www.kommersant.ru/doc/130 Kommersant – Azərbaycan üzrə mətbuat materialı]</ref> <ref>[https://elpais.com/diario/1992/03/14/internacional/700527604_850215.html El País – Nagorno Karabakh xəbəri]</ref> <ref>[https://www.deseret.com/1992/3/13/18972814/occasional-shooting-disrupts-cease-fire-in-azerbaijan-area Deseret News – Occasional shooting disrupts cease-fire in Azerbaijan area]</ref> <ref>[https://ikisahil.az/post/649591-ttt-20 İki Sahil – Natiq Talıbov haqqında xəbər]</ref> 1zoh0epydljdu61lv7ypcz8jg9dpbsx 14 992962 8985573 2026-07-02T05:26:00Z Araz Yaquboglu 17991 Səhifə "[[Kateqoriya:Takistan şəhristanı]]" məzmunu ilə yaradıldı 8985573 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:Takistan şəhristanı]] d466x64iyugapsear004vfg0xk6tt5t 8985606 8985573 2026-07-02T05:31:13Z Araz Yaquboglu 17991 [[Kateqoriya:Qəzvin ostanının yaşayış məntəqələri]] əlavə olundu 8985606 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:Takistan şəhristanı]] [[Kateqoriya:Qəzvin ostanının yaşayış məntəqələri]] dtg1wb8qwn4c1cqo422pt31ibjqho4n 0 992963 8985628 2026-07-02T05:46:08Z Nigar1972 250934 Səhifə "{{iş gedir}} '''Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi''' — Azərbaycan Respublikasının Bosniya və Herseqovinada diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Azərbaycanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq Bosniya və Herseqovinaynan Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Azərbaycanın siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil, mədəniyyət və s..." məzmunu ilə yaradıldı 8985628 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} '''Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi''' — Azərbaycan Respublikasının Bosniya və Herseqovinada diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Azərbaycanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq Bosniya və Herseqovinaynan Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Azərbaycanın siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil, mədəniyyət və s. sahələrində maraqlarını Bosniya və Herseqovinada təmsil edir. 8zzb3en0wlwgkn61ute5dqz93ilgfya 8985629 8985628 2026-07-02T05:46:40Z Nigar1972 250934 8985629 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} '''Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi''' — Azərbaycan Respublikasının [[Bosniya və Herseqovina|Bosniya və Herseqovinada]] diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Azərbaycanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq Bosniya və Herseqovinaynan Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Azərbaycanın siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil, mədəniyyət və s. sahələrində maraqlarını Bosniya və Herseqovinada təmsil edir. 583tlvil0ii6nrpeqg2ebydugz0j6ut 8985633 8985629 2026-07-02T06:00:21Z Nigar1972 250934 8985633 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Səfirlik |ad = Azərbaycanın Respublikasının Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi |image = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg |caption = |koordinatlar = |yer = |ünvan = {{bayraq|Bosniya və Herseqovina}}, [[Sarayevo]] Dzemala Bijedica 305, 71210, Ilidza |səfir = [[Vilayət Quliyev]] |yurisdiksiya = |apolstol nunsisi = |konsul general = |ali komissar = |müvəqqəti işlər vəkili= |sayt = [https://sarajevo.mfa.gov.az/az Embassy of the Republic of Azerbaijan in Bosnia and Herzegovina] }} '''Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi''' — Azərbaycan Respublikasının [[Bosniya və Herseqovina|Bosniya və Herseqovinada]] diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Azərbaycanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq Bosniya və Herseqovinaynan Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Azərbaycanın siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil, mədəniyyət və s. sahələrində maraqlarını Bosniya və Herseqovinada təmsil edir. pr5wm67kno5fpjytfr9kz5z0cwby2iw 8985645 8985633 2026-07-02T06:25:31Z Nigar1972 250934 8985645 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Səfirlik |ad = Azərbaycanın Respublikasının Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi |image = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg |caption = |koordinatlar = |yer = |ünvan = {{bayraq|Bosniya və Herseqovina}}, [[Sarayevo]] Dzemala Bijedica 305, 71210, Ilidza |səfir = [[Vilayət Quliyev]] |yurisdiksiya = |apolstol nunsisi = |konsul general = |ali komissar = |müvəqqəti işlər vəkili= |sayt = [https://sarajevo.mfa.gov.az/az Embassy of the Republic of Azerbaijan in Bosnia and Herzegovina] }} '''Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi''' — Azərbaycan Respublikasının [[Bosniya və Herseqovina|Bosniya və Herseqovinada]] diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Azərbaycanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq Bosniya və Herseqovinaynan Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Azərbaycanın siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil, mədəniyyət və s. sahələrində maraqlarını Bosniya və Herseqovinada təmsil edir. Azərbaycan və Bosniya və Herseqovina əsas qlobal və regional təşkilatların, BMT və Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı daxil olmaqla tamhüquqlu üzvləridir. Hər iki ölkə ikitərəfli əməkdaşlığı və strateji tərəfdaşlığı fəal şəkildə inkişaf etdirir və beynəlxalq arenada bir-birinin mövqelərini dəstəkləyir. fpubzxqtfuhxmtlp0a74f0t1ird0to2 8985654 8985645 2026-07-02T06:40:16Z Nigar1972 250934 8985654 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Səfirlik |ad = Azərbaycanın Respublikasının Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi |image = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg |ünvan = {{bayraq|Bosniya və Herseqovina}}, [[Sarayevo]] Dzemala Bijedica 305, 71210, Ilidza |səfir = [[Vilayət Quliyev]] |konsul general = |sayt = [https://sarajevo.mfa.gov.az/az Embassy of the Republic of Azerbaijan in Bosnia and Herzegovina] }} '''Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi''' — Azərbaycan Respublikasının [[Bosniya və Herseqovina|Bosniya və Herseqovinada]] diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Azərbaycanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq Bosniya və Herseqovinaynan Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Azərbaycanın siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil, mədəniyyət və s. sahələrində maraqlarını Bosniya və Herseqovinada təmsil edir. Azərbaycanla Bosniya və Herseqovina əsas qlobal və regional təşkilatların, [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı|BMT]] və [[Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı|Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı]] daxil olmaqla tamhüquqlu üzvləridir. Hər iki ölkə ikitərəfli əməkdaşlığı və strateji tərəfdaşlığı fəal şəkildə inkişaf etdirir və beynəlxalq arenada bir-birinin mövqelərini dəstəkləyir. 4 may 2022-ci ildən Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinada fövqaladə və səlahiyyətli səfiri [[Vilayət Quliyev]]dir. Bosniya və Herseqovinanın Türkiyədəki səfirliyi eyni zamanda Bosniya və Herseqovinanın Azərbaycandakı səfirliyi kimi də fəaliyyət göstərir. Bosniya və Herseqovinanın Türkiyədəki səfiri Bosniya və Herseqovinanın Azərbaycandakı qeyri-rezident səfiridir. == Haqqında == 9fdempbreahche8bga8bunajmwx5cpq 8985684 8985654 2026-07-02T07:20:39Z Nigar1972 250934 8985684 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Səfirlik |ad = Azərbaycanın Respublikasının Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi |image = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg |ünvan = {{bayraq|Bosniya və Herseqovina}}, [[Sarayevo]] Dzemala Bijedica 305, 71210, Ilidza |səfir = [[Vilayət Quliyev]] |konsul general = |sayt = [https://sarajevo.mfa.gov.az/az Embassy of the Republic of Azerbaijan in Bosnia and Herzegovina] }} '''Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi''' — Azərbaycan Respublikasının [[Bosniya və Herseqovina|Bosniya və Herseqovinada]] diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Azərbaycanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq Bosniya və Herseqovinaynan Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Azərbaycanın siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil, mədəniyyət və s. sahələrində maraqlarını Bosniya və Herseqovinada təmsil edir. Azərbaycanla Bosniya və Herseqovina əsas qlobal və regional təşkilatların, [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı|BMT]] və [[Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı|Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı]] daxil olmaqla tamhüquqlu üzvləridir. Hər iki ölkə ikitərəfli əməkdaşlığı və strateji tərəfdaşlığı fəal şəkildə inkişaf etdirir və beynəlxalq arenada bir-birinin mövqelərini dəstəkləyir. 4 may 2022-ci ildən Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinada fövqaladə və səlahiyyətli səfiri [[Vilayət Quliyev]]dir.<ref>[https://president.az/az/articles/view/55935 V.M.Quliyevin Azərbaycan Respublikasının Bosniya və Herseqovinada fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı]</ref> == Haqqında == === Diplomatik əlaqələri === Bosniya və Herseqovina Azərbaycanın müstəqilliyini 9 fevral 1995-ci ildə tanımış, elə həmin gün iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər qurulmuşdur.<ref>[https://sarajevo.mfa.gov.az/az/category/azerbaycan-bosniya-ve-herseqovina-munasibetleri Azərbaycan – Bosniya və Herseqovina münasibətləri]</ref> Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi 14 iyun 2021-ci ildə təsis edilib.<ref>[https://president.az/ru/articles/view/52101 Закон Азербайджанской Республики oб учреждении посольства Азербайджанской Республики в Боснии и Герцеговине (в городе Сараево)]</ref> Bosniya və Herseqovinanın Türkiyədəki səfirliyi eyni zamanda Azərbaycanda akkreditə olunmuşdur. == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} pqbwy8147m3rp44vra2s1n3m52tgv62 8985714 8985684 2026-07-02T08:00:45Z Nigar1972 250934 8985714 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Səfirlik |ad = Azərbaycanın Respublikasının Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi |image = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg |ünvan = {{bayraq|Bosniya və Herseqovina}}, [[Sarayevo]] Dzemala Bijedica 305, 71210, Ilidza |səfir = [[Vilayət Quliyev]] |konsul general = |sayt = [https://sarajevo.mfa.gov.az/az Embassy of the Republic of Azerbaijan in Bosnia and Herzegovina] }} '''Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi''' — Azərbaycan Respublikasının [[Bosniya və Herseqovina|Bosniya və Herseqovinada]] diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Azərbaycanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq Bosniya və Herseqovinaynan Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Azərbaycanın siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil, mədəniyyət və s. sahələrində maraqlarını Bosniya və Herseqovinada təmsil edir. Azərbaycan və Bosniya və Herseqovina əsas qlobal və regional təşkilatların, [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı|BMT]] və [[Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı|Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı]]nın tamhüquqlu üzvləridir. Hər iki ölkə ikitərəfli əməkdaşlığı və strateji tərəfdaşlığı fəal şəkildə inkişaf etdirir və beynəlxalq arenada bir-birinin mövqelərini dəstəkləyir. 4 may 2022-ci ildən Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinada fövqaladə və səlahiyyətli səfiri [[Vilayət Quliyev]]dir.<ref>[https://president.az/az/articles/view/55935 V.M.Quliyevin Azərbaycan Respublikasının Bosniya və Herseqovinada fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı]</ref> == Haqqında == === Diplomatik əlaqələri === Bosniya və Herseqovina Azərbaycanın müstəqilliyini 9 fevral 1995-ci ildə tanımış, elə həmin gün iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər qurulmuşdur.<ref>[https://sarajevo.mfa.gov.az/az/category/azerbaycan-bosniya-ve-herseqovina-munasibetleri Azərbaycan – Bosniya və Herseqovina münasibətləri]</ref> Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi 14 iyun 2021-ci ildə təsis edilib.<ref>[https://president.az/ru/articles/view/52101 Закон Азербайджанской Республики oб учреждении посольства Азербайджанской Республики в Боснии и Герцеговине (в городе Сараево)]</ref> Bosniya və Herseqovinanın Türkiyədəki səfirliyi eyni zamanda Azərbaycanda akkreditə olunmuşdur. == Parlamentlərarası əlaqələri == Azərbaycan Milli Məclisində Azərbaycan - Bosniya və Herseqovina Parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir.<ref>[https://meclis.gov.az/news-bey.php?id=19&lang=az&cat=109 Azərbaycan-Bosniya və Herseqovina parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu]</ref> Bosniya və Herseqovina Parlamentində Azərbaycanla dostluq qrupu açılmışdır. == Viza == Bosniya və Herseqovina Azərbaycan vətəndaşlarının vizasız daxil ola biləcəyi Avropa ölkələrindəndir. Azərbaycan vətəndaşları Bosniya və Herseqovinaya gedərkən burada 90 günə qədər vizasız qala bilərlər.<ref>[https://vizam.az/ru/blog/strany-bez-vizy-dlya-grazhdan-azerbaydzhana-2026 Страны, в которые граждане Азербайджана могут въехать без визы в 2026 году]</ref> == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} au3saoe4z8ga9npcal1hqi3yxirh73e 8985716 8985714 2026-07-02T08:13:19Z Nigar1972 250934 8985716 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Səfirlik |ad = Azərbaycanın Respublikasının Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi |image = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg |ünvan = {{bayraq|Bosniya və Herseqovina}}, [[Sarayevo]] Dzemala Bijedica 305, 71210, Ilidza |səfir = [[Vilayət Quliyev]] |konsul general = |sayt = [https://sarajevo.mfa.gov.az/az Embassy of the Republic of Azerbaijan in Bosnia and Herzegovina] }} '''Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi''' — Azərbaycan Respublikasının [[Bosniya və Herseqovina|Bosniya və Herseqovinada]] diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Azərbaycanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq Bosniya və Herseqovinaynan Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Azərbaycanın siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil, mədəniyyət və s. sahələrində maraqlarını Bosniya və Herseqovinada təmsil edir. Azərbaycan və Bosniya və Herseqovina əsas qlobal və regional təşkilatların, [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı|BMT]] və [[Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı|Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı]]nın tamhüquqlu üzvləridir. Hər iki ölkə ikitərəfli əməkdaşlığı və strateji tərəfdaşlığı fəal şəkildə inkişaf etdirir və beynəlxalq arenada bir-birinin mövqelərini dəstəkləyir. 4 may 2022-ci ildən Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinada fövqaladə və səlahiyyətli səfiri [[Vilayət Quliyev]]dir.<ref>[https://president.az/az/articles/view/55935 V.M.Quliyevin Azərbaycan Respublikasının Bosniya və Herseqovinada fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı]</ref> == Haqqında == === Diplomatik əlaqələri === Bosniya və Herseqovina Azərbaycanın müstəqilliyini 9 fevral 1995-ci ildə tanımış, elə həmin gün iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər qurulmuşdur.<ref>[https://sarajevo.mfa.gov.az/az/category/azerbaycan-bosniya-ve-herseqovina-munasibetleri Azərbaycan – Bosniya və Herseqovina münasibətləri]</ref> Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi 14 iyun 2021-ci ildə təsis edilib.<ref>[https://president.az/ru/articles/view/52101 Закон Азербайджанской Республики oб учреждении посольства Азербайджанской Республики в Боснии и Герцеговине (в городе Сараево)]</ref> Bosniya və Herseqovinanın Türkiyədəki səfirliyi eyni zamanda Azərbaycanda akkreditə olunmuşdur. === Parlamentlərarası əlaqələri === Azərbaycan Milli Məclisində Azərbaycan - Bosniya və Herseqovina Parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir.<ref>[https://meclis.gov.az/news-bey.php?id=19&lang=az&cat=109 Azərbaycan-Bosniya və Herseqovina parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu]</ref> Bosniya və Herseqovina Parlamentində Azərbaycanla dostluq qrupu açılmışdır. == Viza == Bosniya və Herseqovina Azərbaycan vətəndaşlarının vizasız daxil ola biləcəyi Avropa ölkələrindəndir. Azərbaycan vətəndaşları Bosniya və Herseqovinaya gedərkən burada 90 günə qədər vizasız qala bilərlər.<ref>[https://vizam.az/ru/blog/strany-bez-vizy-dlya-grazhdan-azerbaydzhana-2026 Страны, в которые граждане Азербайджана могут въехать без визы в 2026 году]</ref> Bosniya və Herseqovina vətəndaşları həmçinin Azərbaycana vizasız səyahət edə bilərlər.<ref>[https://visitworld.today/ru/azerbaijan/bosnia-herzegovina-citizenship/travel Путешествие в Азербайджан: Босния и Герцеговина гражданство]</ref> === Tələb olunan sənədlər === * Ən azı 3 ay müddətində etibarlı pasport * Gediş-dönüş bileti * Otel rezervasiyası və ya dəvətnamə * Maliyyə imkanlarının sübutu (bank çıxarışı və s.) * Səyahət sığortası (tövsiyə olunur, lakin məcburi deyil) == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} mrenbn2sl9iyj40ik9p9klzav9n2ntt 8985740 8985716 2026-07-02T08:32:23Z Nigar1972 250934 8985740 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Səfirlik |ad = Azərbaycanın Respublikasının Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi |image = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg |ünvan = {{bayraq|Bosniya və Herseqovina}}, [[Sarayevo]] Dzemala Bijedica 305, 71210, Ilidza |səfir = [[Vilayət Quliyev]] |konsul general = |sayt = [https://sarajevo.mfa.gov.az/az Embassy of the Republic of Azerbaijan in Bosnia and Herzegovina] }} '''Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi''' — Azərbaycan Respublikasının [[Bosniya və Herseqovina|Bosniya və Herseqovinada]] diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Azərbaycanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq Bosniya və Herseqovinaynan Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Azərbaycanın siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil, mədəniyyət və s. sahələrində maraqlarını Bosniya və Herseqovinada təmsil edir. Azərbaycan və Bosniya və Herseqovina əsas qlobal və regional təşkilatların, [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı|BMT]] və [[Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı|Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı]]nın tamhüquqlu üzvləridir. Hər iki ölkə ikitərəfli əməkdaşlığı və strateji tərəfdaşlığı fəal şəkildə inkişaf etdirir və beynəlxalq arenada bir-birinin mövqelərini dəstəkləyir. 4 may 2022-ci ildən Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinada fövqaladə və səlahiyyətli səfiri [[Vilayət Quliyev]]dir.<ref>[https://president.az/az/articles/view/55935 V.M.Quliyevin Azərbaycan Respublikasının Bosniya və Herseqovinada fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı]</ref> == Haqqında == === Diplomatik əlaqələri === Bosniya və Herseqovina Azərbaycanın müstəqilliyini 9 fevral 1995-ci ildə tanımış, elə həmin gün iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər qurulmuşdur.<ref>[https://sarajevo.mfa.gov.az/az/category/azerbaycan-bosniya-ve-herseqovina-munasibetleri Azərbaycan – Bosniya və Herseqovina münasibətləri]</ref> Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi 14 iyun 2021-ci ildə təsis edilib.<ref>[https://president.az/ru/articles/view/52101 Закон Азербайджанской Республики oб учреждении посольства Азербайджанской Республики в Боснии и Герцеговине (в городе Сараево)]</ref> Bosniya və Herseqovinanın Türkiyədəki səfirliyi eyni zamanda Azərbaycanda akkreditə olunmuşdur. === Parlamentlərarası əlaqələri === Azərbaycan Milli Məclisində Azərbaycan - Bosniya və Herseqovina Parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir.<ref>[https://meclis.gov.az/news-bey.php?id=19&lang=az&cat=109 Azərbaycan-Bosniya və Herseqovina parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu]</ref> Bosniya və Herseqovina Parlamentində Azərbaycanla dostluq qrupu açılmışdır. == Viza == Bosniya və Herseqovina Azərbaycan vətəndaşlarının vizasız daxil ola biləcəyi Avropa ölkələrindəndir. Azərbaycan vətəndaşları Bosniya və Herseqovinaya gedərkən burada 90 günə qədər vizasız qala bilərlər.<ref>[https://vizam.az/ru/blog/strany-bez-vizy-dlya-grazhdan-azerbaydzhana-2026 Страны, в которые граждане Азербайджана могут въехать без визы в 2026 году]</ref> Bosniya və Herseqovina vətəndaşları həmçinin Azərbaycana vizasız səyahət edə bilərlər.<ref>[https://visitworld.today/ru/azerbaijan/bosnia-herzegovina-citizenship/travel Путешествие в Азербайджан: Босния и Герцеговина гражданство]</ref> === Tələb olunan sənədlər === * Ən azı 3 ay müddətində etibarlı pasport * Gediş-dönüş bileti * Otel rezervasiyası və ya dəvətnamə * Maliyyə imkanlarının sübutu (bank çıxarışı və s.) * Səyahət sığortası (tövsiyə olunur, lakin məcburi deyil) == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [https://sarajevo.mfa.gov.az/az Embassy of the Republic of Azerbaijan in Bosnia and Herzegovina] * [https://www.vizemerkezi.com.tr/bosna-hersek-vize-islemleri/bosna-hersek-dair/konsolosluk-ve-temsilcilikler-21/ankara-buyukelciligi-95.html Ankara Büyükelçiliği] {{Azərbaycanın xarici əlaqələri}} {{Bosniya və Herseqovina mövzularda}} {{Avropa ölkələri}} {{İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı}} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Bosniya və Herseqovina]] odpjmqjnndo1bio0loti3e9ba8iox2k 8985750 8985740 2026-07-02T09:00:09Z Nigar1972 250934 8985750 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Səfirlik |ad = Azərbaycanın Respublikasının Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi |image = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg |ünvan = {{bayraq|Bosniya və Herseqovina}}, [[Sarayevo]] Dzemala Bijedica 305, 71210, Ilidza |səfir = [[Vilayət Quliyev]] |konsul general = |sayt = [https://sarajevo.mfa.gov.az/az Embassy of the Republic of Azerbaijan in Bosnia and Herzegovina] }} '''Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi''' — Azərbaycan Respublikasının [[Bosniya və Herseqovina|Bosniya və Herseqovinada]] diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Azərbaycanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq Bosniya və Herseqovinaynan Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Azərbaycanın siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil, mədəniyyət və s. sahələrində maraqlarını Bosniya və Herseqovinada təmsil edir. Azərbaycan və Bosniya və Herseqovina əsas qlobal və regional təşkilatların, [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı|BMT]] və [[Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı|Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı]]nın tamhüquqlu üzvləridir. Hər iki ölkə ikitərəfli əməkdaşlığı və strateji tərəfdaşlığı fəal şəkildə inkişaf etdirir və beynəlxalq arenada bir-birinin mövqelərini dəstəkləyir. 4 may 2022-ci ildən Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinada fövqaladə və səlahiyyətli səfiri [[Vilayət Quliyev]]dir.<ref>[https://president.az/az/articles/view/55935 V.M.Quliyevin Azərbaycan Respublikasının Bosniya və Herseqovinada fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı]</ref> == Haqqında == === Diplomatik əlaqələri === Bosniya və Herseqovina Azərbaycanın müstəqilliyini 9 fevral 1995-ci ildə tanımış, elə həmin gün iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər qurulmuşdur.<ref>[https://sarajevo.mfa.gov.az/az/category/azerbaycan-bosniya-ve-herseqovina-munasibetleri Azərbaycan – Bosniya və Herseqovina münasibətləri]</ref> Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi 14 iyun 2021-ci ildə təsis edilib.<ref>[https://president.az/ru/articles/view/52101 Закон Азербайджанской Республики oб учреждении посольства Азербайджанской Республики в Боснии и Герцеговине (в городе Сараево)]</ref> Bosniya və Herseqovinanın Türkiyədəki səfirliyi eyni zamanda Azərbaycanda akkreditə olunmuşdur. === Parlamentlərarası əlaqələri === Azərbaycan Milli Məclisində Azərbaycan - Bosniya və Herseqovina Parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir.<ref>[https://meclis.gov.az/news-bey.php?id=19&lang=az&cat=109 Azərbaycan-Bosniya və Herseqovina parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu]</ref> Bosniya və Herseqovina Parlamentində Azərbaycanla dostluq qrupu açılmışdır. == Viza == Bosniya və Herseqovina Azərbaycan vətəndaşlarının vizasız daxil ola biləcəyi [[Avropa]] ölkələrindəndir. Azərbaycan vətəndaşları Bosniya və Herseqovinaya gedərkən burada 90 günə qədər vizasız qala bilərlər.<ref>[https://vizam.az/ru/blog/strany-bez-vizy-dlya-grazhdan-azerbaydzhana-2026 Страны, в которые граждане Азербайджана могут въехать без визы в 2026 году]</ref> Bosniya və Herseqovina vətəndaşları həmçinin Azərbaycana vizasız səyahət edə bilərlər.<ref>[https://visitworld.today/ru/azerbaijan/bosnia-herzegovina-citizenship/travel Путешествие в Азербайджан: Босния и Герцеговина гражданство]</ref> === Tələb olunan sənədlər === * Ən azı 3 ay müddətində etibarlı pasport * Gediş-dönüş bileti * Otel rezervasiyası və ya dəvətnamə * Maliyyə imkanlarının sübutu (bank çıxarışı və s.) * Səyahət sığortası (tövsiyə olunur, lakin məcburi deyil) == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [https://www.vizemerkezi.com.tr/bosna-hersek-vize-islemleri/bosna-hersek-dair/konsolosluk-ve-temsilcilikler-21/ankara-buyukelciligi-95.html Ankara Büyükelçiliği] * [https://sarajevo.mfa.gov.az/az Embassy of the Republic of Azerbaijan in Bosnia and Herzegovina] {{Azərbaycanın xarici əlaqələri}} {{Bosniya və Herseqovina mövzularda}} {{Avropa ölkələri}} {{İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı}} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Bosniya və Herseqovina]] [[Kateqoriya:Azərbaycanın ikitərəfli əlaqələri]] [[Kateqoriya:Bosniya və Herseqovinanın ikitərəfli əlaqələri]] [[Kateqoriya:Bosniya və Herseqovinanın xarici siyasəti]] [[Kateqoriya:Azərbaycanın xarici siyasəti]] [[Kateqoriya:Azərbaycanın diplomatik nümayəndəlikləri]] 42qez90ss7878xgxkqed3wp7um59jv7 8985792 8985750 2026-07-02T11:11:01Z C Mirəli2001 213736 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985792 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Səfirlik |ad = Azərbaycanın Respublikasının Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi |image = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg |ünvan = {{bayraq|Bosniya və Herseqovina}}, [[Sarayevo]] Dzemala Bijedica 305, 71210, Ilidza |səfir = [[Vilayət Quliyev]] |konsul general = |sayt = [https://sarajevo.mfa.gov.az/az Embassy of the Republic of Azerbaijan in Bosnia and Herzegovina] }} '''Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi''' — Azərbaycan Respublikasının [[Bosniya və Herseqovina|Bosniya və Herseqovinada]] diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Azərbaycanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq Bosniya və Herseqovinaynan Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Azərbaycanın siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil, mədəniyyət və s. sahələrində maraqlarını Bosniya və Herseqovinada təmsil edir. Azərbaycan və Bosniya və Herseqovina əsas qlobal və regional təşkilatların, [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı|BMT]] və [[Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı|Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı]]nın tamhüquqlu üzvləridir. Hər iki ölkə ikitərəfli əməkdaşlığı və strateji tərəfdaşlığı fəal şəkildə inkişaf etdirir və beynəlxalq arenada bir-birinin mövqelərini dəstəkləyir. 4 may 2022-ci ildən Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinada fövqaladə və səlahiyyətli səfiri [[Vilayət Quliyev]]dir.<ref>[https://president.az/az/articles/view/55935 V. M. Quliyevin Azərbaycan Respublikasının Bosniya və Herseqovinada fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı]</ref> == Haqqında == === Diplomatik əlaqələri === Bosniya və Herseqovina Azərbaycanın müstəqilliyini 9 fevral 1995-ci ildə tanımış, elə həmin gün iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər qurulmuşdur.<ref>[https://sarajevo.mfa.gov.az/az/category/azerbaycan-bosniya-ve-herseqovina-munasibetleri Azərbaycan – Bosniya və Herseqovina münasibətləri]</ref> Azərbaycanın Bosniya və Herseqovinadakı səfirliyi 14 iyun 2021-ci ildə təsis edilib.<ref>[https://president.az/ru/articles/view/52101 Закон Азербайджанской Республики oб учреждении посольства Азербайджанской Республики в Боснии и Герцеговине (в городе Сараево)]</ref> Bosniya və Herseqovinanın Türkiyədəki səfirliyi eyni zamanda Azərbaycanda akkreditə olunmuşdur. === Parlamentlərarası əlaqələri === Azərbaycan Milli Məclisində Azərbaycan — Bosniya və Herseqovina Parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir.<ref>[https://meclis.gov.az/news-bey.php?id=19&lang=az&cat=109 Azərbaycan-Bosniya və Herseqovina parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu]</ref> Bosniya və Herseqovina Parlamentində Azərbaycanla dostluq qrupu açılmışdır. == Viza == Bosniya və Herseqovina Azərbaycan vətəndaşlarının vizasız daxil ola biləcəyi [[Avropa]] ölkələrindəndir. Azərbaycan vətəndaşları Bosniya və Herseqovinaya gedərkən burada 90 günə qədər vizasız qala bilərlər.<ref>[https://vizam.az/ru/blog/strany-bez-vizy-dlya-grazhdan-azerbaydzhana-2026 Страны, в которые граждане Азербайджана могут въехать без визы в 2026 году]</ref> Bosniya və Herseqovina vətəndaşları həmçinin Azərbaycana vizasız səyahət edə bilərlər.<ref>[https://visitworld.today/ru/azerbaijan/bosnia-herzegovina-citizenship/travel Путешествие в Азербайджан: Босния и Герцеговина гражданство]</ref> === Tələb olunan sənədlər === * Ən azı 3 ay müddətində etibarlı pasport * Gediş-dönüş bileti * Otel rezervasiyası və ya dəvətnamə * Maliyyə imkanlarının sübutu (bank çıxarışı və s.) * Səyahət sığortası (tövsiyə olunur, lakin məcburi deyil) == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == * [https://www.vizemerkezi.com.tr/bosna-hersek-vize-islemleri/bosna-hersek-dair/konsolosluk-ve-temsilcilikler-21/ankara-buyukelciligi-95.html Ankara Büyükelçiliği] * [https://sarajevo.mfa.gov.az/az Embassy of the Republic of Azerbaijan in Bosnia and Herzegovina] {{Azərbaycanın xarici əlaqələri}} {{Bosniya və Herseqovina mövzularda}} {{Avropa ölkələri}} {{İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı}} {{Xarici keçidlər}} [[Kateqoriya:Bosniya və Herseqovina]] [[Kateqoriya:Azərbaycanın ikitərəfli əlaqələri]] [[Kateqoriya:Bosniya və Herseqovinanın ikitərəfli əlaqələri]] [[Kateqoriya:Bosniya və Herseqovinanın xarici siyasəti]] [[Kateqoriya:Azərbaycanın xarici siyasəti]] [[Kateqoriya:Azərbaycanın diplomatik nümayəndəlikləri]] elp7ytnankc82ryht25t05910g70y4t 0 992964 8985758 2026-07-02T09:36:23Z Semennaz zalova 278947 Səhifə "'''Hibrid söz''' və ya '''hibridizm''' – etimoloji baxımdan ən azı iki müxtəlif dilə mənsub elementlərin birləşməsi nəticəsində yaranan sözdür. Dilçilikdə hibrid sözlər müxtəlif mənşəli kök, ön şəkilçi ([[prefiks]]), son şəkilçi ([[suffiks]]) və ya digər [[morfem]]lərin bir söz daxilində birləşməsi ilə əmələ gələn leksik vahidlər hesab olunur. Hibrid sözlər dillər arasında uzunmüddətli qarşılıq..." məzmunu ilə yaradıldı 8985758 wikitext text/x-wiki '''Hibrid söz''' və ya '''hibridizm''' – etimoloji baxımdan ən azı iki müxtəlif dilə mənsub elementlərin birləşməsi nəticəsində yaranan sözdür. Dilçilikdə hibrid sözlər müxtəlif mənşəli kök, ön şəkilçi ([[prefiks]]), son şəkilçi ([[suffiks]]) və ya digər [[morfem]]lərin bir söz daxilində birləşməsi ilə əmələ gələn leksik vahidlər hesab olunur. Hibrid sözlər dillər arasında uzunmüddətli qarşılıqlı əlaqə, [[alınma söz]]lər, elmi terminologiyanın inkişafı və beynəlxalq söz yaradıcılığı nəticəsində meydana çıxır. Bir çox dillərdə müxtəlif mənşəli morfemlərin birləşdirilməsi yeni anlayışların ifadəsi üçün məhsuldar söz yaradıcılığı üsullarından biridir. == İngilis dilində == İngilis dilində hibrid sözlərin ən geniş yayılmış növü latın və yunan mənşəli elementlərin birləşməsindən yaranır. İngilis dilində işlənən çoxsaylı ön və son şəkilçilər latın və ya yunan mənşəli olduğundan, müxtəlif mənşəli morfemlərin bir söz daxilində birləşdirilməsi asanlıqla baş verir. Keçmişdə bu cür sözlər bəzi dilçilər tərəfindən barbarizm hesab edilirdi, lakin müasir dilçilikdə onlar dilin təbii inkişafının nəticəsi kimi qəbul edilir. === Nümunələr === * ''automobile'' — yunan mənşəli ''auto-'' ("öz") + latın mənşəli ''mobilis'' ("hərəkətli"); * ''bicycle'' — latın ''bi-'' ("iki") + yunan ''kyklos'' ("təkər"); * ''monolingual'' — yunan ''monos'' ("tək") + latın ''lingua'' ("dil"); * ''television'' — yunan ''tele-'' ("uzaq") + latın ''visio'' ("görmə"). == Digər dillərdə == Hibrid sözlər yalnız ingilis dilinə məxsus deyildir. Müasir ivrit dilində ivrit mənşəli sözlərə beynəlxalq və ya Avropa mənşəli şəkilçilərin artırılması ilə çoxlu hibrid sözlər yaranır. Yapon dilində isə çin mənşəli və yerli yapon mənşəli morfemlərin birləşməsindən ibarət hibrid sözlər geniş yayılmışdır. Filippin dilində də ingilis və ispan mənşəli elementlərin birləşməsi nəticəsində yaranan hibrid sözlər mövcuddur. == Azərbaycan dilində == Azərbaycan dilində sözlər mənşəyinə görə saf və hibrid sözlərə bölünür. Saf sözlər əsl Azərbaycan sözləridir. Məsələn, ''ata'', ''ana'', ''gəl'', ''get'', ''oxu'' və s. Hibrid sözlər iki qrupa ayrılır:<ref name="Xelilov2008">{{kitab |soyadı=Xəlilov |adı=Buludxan |başlıq=Müasir Azərbaycan dilinin leksikologiyası |nəşr_yeri=Bakı |nəşriyyat=Nurlan |il=2008 |səhifə=402 }}</ref> # Tərəflərdən birincisi Azərbaycan mənşəli, ikincisi isə alınma olan sözlər. Məsələn, ''toyxana'', ''yeməkxana'', ''sözbaz'' və s. # Hər iki tərəfi alınma elementlərdən ibarət olan hibrid sözlər. Məsələn, ''davakar'', ''həmfikir'' və s.<ref name="Xelilov2008" /> == İstinadlar == {{İstinadlar}} [[Kateqoriya:Leksikologiya]] [[Kateqoriya:Sözlər]] [[Kateqoriya:Dilçilik]] sg8pu673mso2bitmb7q58i86ldno2hh 8985788 8985758 2026-07-02T11:10:22Z C Mirəli2001 213736 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985788 wikitext text/x-wiki '''Hibrid söz''' və ya '''hibridizm''' – etimoloji baxımdan ən azı iki müxtəlif dilə mənsub elementlərin birləşməsi nəticəsində yaranan sözdür. Dilçilikdə hibrid sözlər müxtəlif mənşəli kök, ön şəkilçi ([[prefiks]]), son şəkilçi ([[suffiks]]) və ya digər [[morfem]]lərin bir söz daxilində birləşməsi ilə əmələ gələn leksik vahidlər hesab olunur. Hibrid sözlər dillər arasında uzunmüddətli qarşılıqlı əlaqə, [[alınma söz]]lər, elmi terminologiyanın inkişafı və beynəlxalq söz yaradıcılığı nəticəsində meydana çıxır. Bir çox dillərdə müxtəlif mənşəli morfemlərin birləşdirilməsi yeni anlayışların ifadəsi üçün məhsuldar söz yaradıcılığı üsullarından biridir. == İngilis dilində == İngilis dilində hibrid sözlərin ən geniş yayılmış növü latın və yunan mənşəli elementlərin birləşməsindən yaranır. İngilis dilində işlənən çoxsaylı ön və son şəkilçilər latın və ya yunan mənşəli olduğundan, müxtəlif mənşəli morfemlərin bir söz daxilində birləşdirilməsi asanlıqla baş verir. Keçmişdə bu cür sözlər bəzi dilçilər tərəfindən barbarizm hesab edilirdi, lakin müasir dilçilikdə onlar dilin təbii inkişafının nəticəsi kimi qəbul edilir. === Nümunələr === * ''automobile'' — yunan mənşəli ''auto-'' ("öz") + latın mənşəli ''mobilis'' ("hərəkətli"); * ''bicycle'' — latın ''bi-'' ("iki") + yunan ''kyklos'' ("təkər"); * ''monolingual'' — yunan ''monos'' ("tək") + latın ''lingua'' ("dil"); * ''television'' — yunan ''tele-'' ("uzaq") + latın ''visio'' ("görmə"). == Digər dillərdə == Hibrid sözlər yalnız ingilis dilinə məxsus deyildir. Müasir ivrit dilində ivrit mənşəli sözlərə beynəlxalq və ya Avropa mənşəli şəkilçilərin artırılması ilə çoxlu hibrid sözlər yaranır. Yapon dilində isə çin mənşəli və yerli yapon mənşəli morfemlərin birləşməsindən ibarət hibrid sözlər geniş yayılmışdır. Filippin dilində də ingilis və ispan mənşəli elementlərin birləşməsi nəticəsində yaranan hibrid sözlər mövcuddur. == Azərbaycan dilində == Azərbaycan dilində sözlər mənşəyinə görə saf və hibrid sözlərə bölünür. Saf sözlər əsl Azərbaycan sözləridir. Məsələn, ''ata'', ''ana'', ''gəl'', ''get'', ''oxu'' və s. Hibrid sözlər iki qrupa ayrılır:<ref name="Xelilov2008">{{kitab |soyadı=Xəlilov |adı=Buludxan |başlıq=Müasir Azərbaycan dilinin leksikologiyası |nəşr_yeri=Bakı |nəşriyyat=Nurlan |il=2008 |səhifə=402 }}</ref> # Tərəflərdən birincisi Azərbaycan mənşəli, ikincisi isə alınma olan sözlər. Məsələn, ''toyxana'', ''yeməkxana'', ''sözbaz'' və s. # Hər iki tərəfi alınma elementlərdən ibarət olan hibrid sözlər. Məsələn, ''davakar'', ''həmfikir'' və s.<ref name="Xelilov2008" /> == İstinadlar == {{İstinadlar}} [[Kateqoriya:Leksikologiya]] [[Kateqoriya:Sözlər]] [[Kateqoriya:Dilçilik]] d1klhwes0a2pv8jxhm1wb1qa2lm1hsp 0 992965 8985759 2026-07-02T09:40:57Z Semennaz zalova 278947 Səhifə "'''Aktant''' ({{lang-fr|actant}}) — [[predikat]]ın tələb etdiyi və onun [[valentlik (dilçilik)|valentliyini]] reallaşdıran əsas sintaktik və semantik iştirakçıdır. Termin fransız dilçisi [[Lucien Tesnière]] tərəfindən irəli sürülmüş və onun ''Éléments de syntaxe structurale'' (1959) əsərində elmi əsaslandırılmışdır.<ref>{{cite book |last=Tesnière |first=Lucien |title=Éléments de syntaxe structurale |location=Paris..." məzmunu ilə yaradıldı 8985759 wikitext text/x-wiki '''Aktant''' ({{lang-fr|actant}}) — [[predikat]]ın tələb etdiyi və onun [[valentlik (dilçilik)|valentliyini]] reallaşdıran əsas sintaktik və semantik iştirakçıdır. Termin fransız dilçisi [[Lucien Tesnière]] tərəfindən irəli sürülmüş və onun ''Éléments de syntaxe structurale'' (1959) əsərində elmi əsaslandırılmışdır.<ref>{{cite book |last=Tesnière |first=Lucien |title=Éléments de syntaxe structurale |location=Paris |publisher=Librairie C. Klincksieck |year=1959 |pages=102–110 }}</ref> Dilçilikdə aktant predikatın ifadə etdiyi hərəkət, hal və ya prosesdə iştirak edən əsas komponentdir. O, predikatın semantik və sintaktik valentliyini doldurur və cümlənin mərkəzi arqumenti hesab olunur.<ref>{{cite book |last=Crystal |first=David |title=A Dictionary of Linguistics and Phonetics |edition=6th |publisher=Blackwell Publishing |year=2008 |page=11 }}</ref> == Xüsusiyyətləri == Aktantlar əsasən sadə cümlədə predikatla birbaşa əlaqədə olur və cümlənin müxtəlif üzvləri ilə ifadə edilir. Müasir sintaktik nəzəriyyədə ''aktant'' anlayışı çox vaxt '''arqument''', '''semantik rol''' və '''semantik-sintaktik funksiya''' terminləri ilə əlaqələndirilir.<ref>{{cite book |last=Matthews |first=P. H. |title=The Concise Oxford Dictionary of Linguistics |edition=3rd |publisher=Oxford University Press |year=2014 |pages=14–15 }}</ref> Aktantların ifadəsində müxtəlif morfoloji vasitələrdən (hal şəkilçiləri, qoşmalar və s.) istifadə edilir. Onlar predikatın tələb etdiyi məcburi iştirakçılar hesab olunur.<ref>{{cite book |last=Payne |first=Thomas E. |title=Describing Morphosyntax: A Guide for Field Linguists |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |pages=168–172 }}</ref> == Aktant və sirkonstant == [[Lucien Tesnière]] cümlənin iştirakçılarını '''aktant''' və '''sirkonstant''' ({{lang-fr|circonstant}}) olmaqla iki qrupa ayırmışdır.<ref>{{cite book |last=Tesnière |first=Lucien |title=Éléments de syntaxe structurale |location=Paris |publisher=Librairie C. Klincksieck |year=1959 |pages=117–122 }}</ref> * '''Aktant''' (arqument) – predikatın mənasının tamamlanması üçün zəruri olan mərkəzi iştirakçıdır. * '''Sirkonstant''' (adyunkt) – zaman, məkan, səbəb, məqsəd, tərz və digər əlavə mənaları ifadə edən, lakin predikat tərəfindən məcburi tələb olunmayan qeyri-mərkəzi komponentdir.<ref>{{cite book |last=Crystal |first=David |title=A Dictionary of Linguistics and Phonetics |edition=6th |publisher=Blackwell Publishing |year=2008 |pages=11, 94 }}</ref> Beləliklə, aktantlar predikatın mərkəzi arqumentlərini, sirkonstantlar isə qeyri-mərkəzi arqumentlərini təşkil edir.<ref>{{cite book |last=Payne |first=Thomas E. |title=Describing Morphosyntax: A Guide for Field Linguists |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |pages=168–172 }}</ref> == Həmçinin bax == * [[Valentlik (dilçilik)]] * [[Predikat]] * [[Arqument (dilçilik)]] * [[Semantik rol]] * [[Sirkonstant]] == İstinadlar == {{İstinadlar}} [[Kateqoriya:Sintaksis]] [[Kateqoriya:Semantika]] [[Kateqoriya:Dilçilik terminləri]] jiy6m8os95xct7lgaa55jem1jb16dud 8985784 8985759 2026-07-02T11:07:52Z C Mirəli2001 213736 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985784 wikitext text/x-wiki '''Aktant''' ({{lang-fr|actant}}) — [[predikat]]ın tələb etdiyi və onun [[valentlik (dilçilik)|valentliyini]] reallaşdıran əsas sintaktik və semantik iştirakçıdır. Termin fransız dilçisi [[Lucien Tesnière]] tərəfindən irəli sürülmüş və onun ''Éléments de syntaxe structurale'' (1959) əsərində elmi əsaslandırılmışdır.<ref>{{cite book |last=Tesnière |first=Lucien |title=Éléments de syntaxe structurale |location=Paris |publisher=Librairie C. Klincksieck |year=1959 |pages=102–110 }}</ref> Dilçilikdə aktant predikatın ifadə etdiyi hərəkət, hal və ya prosesdə iştirak edən əsas komponentdir. O, predikatın semantik və sintaktik valentliyini doldurur və cümlənin mərkəzi arqumenti hesab olunur.<ref>{{cite book |last=Crystal |first=David |title=A Dictionary of Linguistics and Phonetics |edition=6th |publisher=Blackwell Publishing |year=2008 |page=11 }}</ref> == Xüsusiyyətləri == Aktantlar əsasən sadə cümlədə predikatla birbaşa əlaqədə olur və cümlənin müxtəlif üzvləri ilə ifadə edilir. Müasir sintaktik nəzəriyyədə ''aktant'' anlayışı çox vaxt '''arqument''', '''semantik rol''' və '''semantik-sintaktik funksiya''' terminləri ilə əlaqələndirilir.<ref>{{cite book |last=Matthews |first=P. H. |title=The Concise Oxford Dictionary of Linguistics |edition=3rd |publisher=Oxford University Press |year=2014 |pages=14–15 }}</ref> Aktantların ifadəsində müxtəlif morfoloji vasitələrdən (hal şəkilçiləri, qoşmalar və s.) istifadə edilir. Onlar predikatın tələb etdiyi məcburi iştirakçılar hesab olunur.<ref>{{cite book |last=Payne |first=Thomas E. |title=Describing Morphosyntax: A Guide for Field Linguists |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |pages=168–172 }}</ref> == Aktant və sirkonstant == [[Lucien Tesnière]] cümlənin iştirakçılarını '''aktant''' və '''sirkonstant''' ({{lang-fr|circonstant}}) olmaqla iki qrupa ayırmışdır.<ref>{{cite book |last=Tesnière |first=Lucien |title=Éléments de syntaxe structurale |location=Paris |publisher=Librairie C. Klincksieck |year=1959 |pages=117–122 }}</ref> * '''Aktant''' (arqument) – predikatın mənasının tamamlanması üçün zəruri olan mərkəzi iştirakçıdır. * '''Sirkonstant''' (adyunkt) – zaman, məkan, səbəb, məqsəd, tərz və digər əlavə mənaları ifadə edən, lakin predikat tərəfindən məcburi tələb olunmayan qeyri-mərkəzi komponentdir.<ref>{{cite book |last=Crystal |first=David |title=A Dictionary of Linguistics and Phonetics |edition=6th |publisher=Blackwell Publishing |year=2008 |pages=11, 94 }}</ref> Beləliklə, aktantlar predikatın mərkəzi arqumentlərini, sirkonstantlar isə qeyri-mərkəzi arqumentlərini təşkil edir.<ref>{{cite book |last=Payne |first=Thomas E. |title=Describing Morphosyntax: A Guide for Field Linguists |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |pages=168–172 }}</ref> == Həmçinin bax == * [[Valentlik (dilçilik)]] * [[Predikat]] * [[Arqument (dilçilik)]] * [[Semantik rol]] * [[Sirkonstant]] == İstinadlar == {{İstinadlar}} [[Kateqoriya:Sintaksis]] [[Kateqoriya:Semantika]] [[Kateqoriya:Dilçilik terminləri]] gpen2i6ucctlkwtgup98n1jth8t8q6z 14 992966 8985761 2026-07-02T09:47:34Z Araz Yaquboglu 17991 Səhifə "{{kateqoriyanın əsas məqaləsi}}" məzmunu ilə yaradıldı 8985761 wikitext text/x-wiki {{kateqoriyanın əsas məqaləsi}} 3z7q8h7xyka48d8q4imtm35dwv8i25z 8985762 8985761 2026-07-02T09:48:33Z Araz Yaquboglu 17991 [[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya 8985762 wikitext text/x-wiki {{kateqoriyanın əsas məqaləsi}} [[Kateqoriya:Qırtıckimilər (yarımfəsilə)]] fg4y9cbksjojhkg41ntsphunt1qqdub 14 992967 8985765 2026-07-02T09:53:30Z Araz Yaquboglu 17991 Səhifə "{{Vikianbar kateqoriyası|Flags introduced in 1912}} [[Kateqoriya:İllərinə görə bayraqlar]] [[Kateqoriya:1910-cu illərin bayraqları]] [[Kateqoriya:1912-ci ildə siyasət|Bayraq]] [[Kateqoriya:1912-ci ildə yarananlar|Bayraq]] [[Kateqoriya:1912-ci ildə tanıdılanlar|Bayraq]] [[Kateqoriya:1912-ci ildə təsviri incəsənət|Bayraq]]" məzmunu ilə yaradıldı 8985765 wikitext text/x-wiki {{Vikianbar kateqoriyası|Flags introduced in 1912}} [[Kateqoriya:İllərinə görə bayraqlar]] [[Kateqoriya:1910-cu illərin bayraqları]] [[Kateqoriya:1912-ci ildə siyasət|Bayraq]] [[Kateqoriya:1912-ci ildə yarananlar|Bayraq]] [[Kateqoriya:1912-ci ildə tanıdılanlar|Bayraq]] [[Kateqoriya:1912-ci ildə təsviri incəsənət|Bayraq]] gh040cwqypkklffu6dlygxsxfagvekq 0 992968 8985770 2026-07-02T10:14:49Z Sefer azeri 4000 Səhifə "{{iş gedir}} {{Sənət əsəri |adı = Paris Notr-Dam kilsəsinin şpili |orijinal adı = {{dil-fr|La flèche de Notre-Dame}} |şəkil = [[Fayl:Paris 4e - Cathédrale Notre-Dame de Paris - Nouvelle flèche terminée, depuis la tour sud.jpg|280px|]] |şəklin izahı = ''Kafedralın, [[Paris Notr-Dam kilsəsində yanğın (2019)|2019-cu ildə baş vermiş yanğından]] sonra tikilmiş yeni şpili'' |şəklin ölçüsü =..." məzmunu ilə yaradıldı 8985770 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Sənət əsəri |adı = Paris Notr-Dam kilsəsinin şpili |orijinal adı = {{dil-fr|La flèche de Notre-Dame}} |şəkil = [[Fayl:Paris 4e - Cathédrale Notre-Dame de Paris - Nouvelle flèche terminée, depuis la tour sud.jpg|280px|]] |şəklin izahı = ''Kafedralın, [[Paris Notr-Dam kilsəsində yanğın (2019)|2019-cu ildə baş vermiş yanğından]] sonra tikilmiş yeni şpili'' |şəklin ölçüsü = |rəssamı = |tarixi = [[XIX əsr]] |üslubu = [[Neoqotika]] |texnikası = |hündürlüyü = 9 m |eni = |material = palıd ağacı və [[qurğuşun]] |sifarişçi = |saxlanıldığı yer = [[Paris Notr-Dam kilsəsi]]<br>[[Paris]], {{FRA}} |vəziyyəti = |saytı = |inventar nömrəsi = |vikianbar = Spire of Notre-Dame de Paris }} '''Paris Notr-Dam kilsəsinin şpili''' ({{dil-fr|La flèche de Notre-Dame}}) — == İstinadlar == {{İstinad siyahısı}} == Xarici keçidlər == {{Xarici keçidlər}} * {{cite web |title=Architecture extérieure - Cathédrale Notre-Dame de Paris |url=https://www.notredamedeparis.fr/comprendre/architecture/facades-architecture-exterieure/ |website=Notre-Dame de Paris |access-date= |language=fr-FR}} {{Paris Notr-Dam kilsəsi}} [[Kateqoriya:Memarlıq elementləri]] [[Kateqoriya:Neoqotik memarlıq]] [[Kateqoriya:Paris Notr-Dam kilsəsi|Şpil]] o6tsln7w6al15vwevnsgieat0rnh3yh 0 992969 8985779 2026-07-02T10:55:10Z Semennaz zalova 278947 Səhifə " {{Kitab | adı = Nəsiminin anadilli əsərlərinin izahlı-ensiklopedik lüğəti | müəllif = Xədicə Heydərova | ölkə = Azərbaycan | dil = Azərbaycan dili | janr = Müəllif lüğəti, ensiklopedik lüğət | mövzu = Leksikoqrafiya, nəsimişünaslıq | nəşr = I və II cild }} '''''Nəsiminin anadilli əsərlərinin izahlı-ensiklopedik lüğəti''''' — Azərbaycan dilçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Xədicə Heydər..." məzmunu ilə yaradıldı 8985779 wikitext text/x-wiki {{Kitab | adı = Nəsiminin anadilli əsərlərinin izahlı-ensiklopedik lüğəti | müəllif = Xədicə Heydərova | ölkə = Azərbaycan | dil = Azərbaycan dili | janr = Müəllif lüğəti, ensiklopedik lüğət | mövzu = Leksikoqrafiya, nəsimişünaslıq | nəşr = I və II cild }} '''''Nəsiminin anadilli əsərlərinin izahlı-ensiklopedik lüğəti''''' — Azərbaycan dilçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent [[Xədicə Heydərova]] tərəfindən hazırlanmış çoxcildlik müəllif lüğətidir. Əsər [[İmadəddin Nəsimi]]nin Azərbaycan dilində qələmə aldığı poetik irsin leksik-semantik sisteminin elmi tədqiqinə həsr olunmuşdur.<ref name="AMEA">{{cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/35403 |title=Azərbaycan dilçiliyinə yeni töhfə: Nəsimi sözünün ensiklopediyası |website=AMEA |access-date=2 iyul 2026 }}</ref> Əsər klassik müəllif lüğəti prinsiplərini ensiklopedik şərh metodu ilə birləşdirərək Nəsimi poeziyasının leksik sistemini çoxşaxəli şəkildə təqdim edir. Lüğət maddələri yalnız sözlərin lüğəvi mənasını deyil, onların poetik kontekstdə qazandığı semantik, fəlsəfi və təsəvvüfi məna qatlarını da əhatə edir.<ref name="AMEA" /> == Tarixi == Lüğətin I və II cildləri Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının [[Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu]]nda aparılan uzunmüddətli elmi araşdırmaların nəticəsi olaraq nəşr edilmişdir.<ref name="AMEA" /> == Məzmunu == Lüğətdə ümumilikdə '''5113 baş söz''' verilmişdir. Burada Nəsimi dövrünün ümumişlək leksikası ilə yanaşı din, fəlsəfə, musiqi, botanika, tibb, astronomiya (nücum) və digər elm sahələrinə aid terminlər, həmçinin onomastik vahidlər ensiklopedik izahlarla təqdim edilmişdir.<ref name="AMEA" /> Əsərdə [[Qurani-Kərim]]dən 343, hədislərdən isə 19 iqtibas verilmişdir. Bundan əlavə, sərbəst söz birləşmələri, izafət konstruksiyaları, 335 frazeoloji ifadə, 19 atalar sözü və digər paremioloji vahidlər xüsusi işarələrlə sistemləşdirilmişdir.<ref name="AMEA" /> Lüğətin əsas xüsusiyyətlərindən biri sözlərin denotativ mənası ilə yanaşı onların hürufilik və təsəvvüf kontekstində qazandıqları məna çalarlarının elmi şəkildə şərh edilməsidir. Bu yanaşma orta əsr Azərbaycan poetik mətnlərinin semantik təhlili üçün əlavə imkanlar yaradır.<ref name="AMEA" /> == Mənbələr və hazırlanma prinsipləri == Lüğətin hazırlanmasında əsas mənbə kimi [[Həmid Araslı]]nın tərtib etdiyi ''İmadəddin Nəsiminin seçilmiş əsərləri''nin 2004-cü ildə nəşr olunmuş ikicildliyi istifadə edilmişdir.<ref name="AMEA" /> Quran ayələrinin müqayisəsi zamanı müşahidə edilən leksik və orfoqrafik fərqlər Qurani-Kərimin orijinal mətni əsasında dəqiqləşdirilmiş, ayələrin mətnləri vahid transkripsiya prinsiplərinə uyğun verilmiş və müvafiq izahlarla müşayiət olunmuşdur.<ref name="AMEA" /> Lüğətdə orta əsr Azərbaycan türkcəsinin tarixi xüsusiyyətləri qorunmuşdur. Bu məqsədlə birinci və ikinci şəxsin yönlük hal formaları olan ''mana'', ''bana'', ''sana'' əvəzlikləri müasir ''mənə'', ''bənə'', ''sənə'' formaları ilə əvəz edilməmişdir.<ref name="AMEA" /> Müqayisəli mətnşünaslıq baxımından aşağıdakı mənbələrdən də istifadə olunmuşdur: * [[Cahangir Qəhrəmanov]]un redaktəsi ilə nəşr edilmiş üçcildlik ''İmadəddin Nəsimi'' (1973); * ''Nəsimi divanının leksikası'' (1970); * Təbrizdə saxlanılan ''Divani-türki'' əlyazması; * [[Qəzənfər Paşayev]]in transliterasiya etdiyi ''İraq divanı''. Müxtəlif əlyazmalar və nəşrlər arasında aşkar olunan fərqlər lüğətdə müqayisəli şəkildə göstərilmişdir.<ref name="AMEA" /> İzahların hazırlanmasında ''Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti''nin dördcildlik nəşrindən (2006) və ''Ərəb və fars sözləri lüğəti''ndən (1985) də istifadə olunmuşdur.<ref name="AMEA" /> == Xüsusiyyətləri == Lüğət müəllif lüğəti ilə ensiklopedik lüğətin xüsusiyyətlərini özündə birləşdirir. Lüğət maddələrində sözlərin etimologiyası, semantik inkişafı, tarixi işlənmə xüsusiyyətləri və Nəsimi yaradıcılığında qazandığı poetik məna çalarları izah olunur. Maddələrin əksəriyyəti Nəsiminin əsərlərindən seçilmiş nümunələrlə müşayiət edilir.<ref name="AMEA" /> Quran ayələri və hədislərə aid maddələrdə onların orijinal mətnləri və Azərbaycan dilinə tərcümələri də verilmişdir. Frazeoloji birləşmələr, paremioloji vahidlər, izafət konstruksiyaları və xüsusi adlar ayrıca sistemləşdirilmişdir.<ref name="AMEA" /> == Elmi əhəmiyyəti == ''Nəsiminin anadilli əsərlərinin izahlı-ensiklopedik lüğəti'' Azərbaycan müəllif leksikoqrafiyası sahəsində hazırlanmış fundamental lüğətlərdən biri hesab olunur. Əsər [[İmadəddin Nəsimi]]nin dilinin, poetik üslubunun, hürufi terminologiyasının və orta əsr Azərbaycan türkcəsinin leksik sisteminin öyrənilməsi üçün mühüm elmi mənbələrdən biridir.<ref name="AMEA" /> Lüğət Azərbaycan leksikoqrafiyası, tarixi leksikologiya, mətnşünaslıq, klassik Azərbaycan ədəbiyyatı və nəsimişünaslıq istiqamətlərində aparılan tədqiqatlarda istifadə olunan elmi mənbələr sırasına daxildir.<ref name="AMEA" /> == Həmçinin bax == * [[İmadəddin Nəsimi]] * [[Xədicə Heydərova]] * [[Leksikoqrafiya]] * [[Müəllif lüğəti]] * [[Nəsimişünaslıq]] * [[Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti]] == İstinadlar == {{İstinadlar}} == Ədəbiyyat == * Heydərova, X. ''Nəsiminin anadilli əsərlərinin izahlı-ensiklopedik lüğəti''. I cild. Bakı. * Heydərova, X. ''Nəsiminin anadilli əsərlərinin izahlı-ensiklopedik lüğəti''. II cild. Bakı. * Araslı, H. ''İmadəddin Nəsiminin seçilmiş əsərləri''. 2 cilddə. Bakı, 2004. * ''Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti''. 4 cilddə. Bakı: Şərq-Qərb, 2006. * ''Ərəb və fars sözləri lüğəti''. Bakı, 1985. [[Kateqoriya:Azərbaycan dilçiliyi]] [[Kateqoriya:Lüğətlər]] [[Kateqoriya:Azərbaycan ensiklopediyaları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan dilində kitablar]] [[Kateqoriya:İmadəddin Nəsimi]] [[Kateqoriya:Leksikoqrafiya]] qun1x676oo540re96hbvu7bnnz33ng7 8985783 8985779 2026-07-02T11:06:11Z C Mirəli2001 213736 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985783 wikitext text/x-wiki {{Kitab | adı = Nəsiminin anadilli əsərlərinin izahlı-ensiklopedik lüğəti | müəllif = Xədicə Heydərova | ölkə = Azərbaycan | dil = Azərbaycan dili | janr = Müəllif lüğəti, ensiklopedik lüğət | mövzu = Leksikoqrafiya, nəsimişünaslıq | nəşr = I və II cild }} '''''Nəsiminin anadilli əsərlərinin izahlı-ensiklopedik lüğəti''''' — Azərbaycan dilçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent [[Xədicə Heydərova]] tərəfindən hazırlanmış çoxcildlik müəllif lüğətidir. Əsər [[İmadəddin Nəsimi]]nin Azərbaycan dilində qələmə aldığı poetik irsin leksik-semantik sisteminin elmi tədqiqinə həsr olunmuşdur.<ref name="AMEA">{{cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/35403 |title=Azərbaycan dilçiliyinə yeni töhfə: Nəsimi sözünün ensiklopediyası |website=AMEA |access-date=2 iyul 2026 }}</ref> Əsər klassik müəllif lüğəti prinsiplərini ensiklopedik şərh metodu ilə birləşdirərək Nəsimi poeziyasının leksik sistemini çoxşaxəli şəkildə təqdim edir. Lüğət maddələri yalnız sözlərin lüğəvi mənasını deyil, onların poetik kontekstdə qazandığı semantik, fəlsəfi və təsəvvüfi məna qatlarını da əhatə edir.<ref name="AMEA" /> == Tarixi == Lüğətin I və II cildləri Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının [[Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu]]nda aparılan uzunmüddətli elmi araşdırmaların nəticəsi olaraq nəşr edilmişdir.<ref name="AMEA" /> == Məzmunu == Lüğətdə ümumilikdə '''5113 baş söz''' verilmişdir. Burada Nəsimi dövrünün ümumişlək leksikası ilə yanaşı din, fəlsəfə, musiqi, botanika, tibb, astronomiya (nücum) və digər elm sahələrinə aid terminlər, həmçinin onomastik vahidlər ensiklopedik izahlarla təqdim edilmişdir.<ref name="AMEA" /> Əsərdə [[Qurani-Kərim]]dən 343, hədislərdən isə 19 iqtibas verilmişdir. Bundan əlavə, sərbəst söz birləşmələri, izafət konstruksiyaları, 335 frazeoloji ifadə, 19 atalar sözü və digər paremioloji vahidlər xüsusi işarələrlə sistemləşdirilmişdir.<ref name="AMEA" /> Lüğətin əsas xüsusiyyətlərindən biri sözlərin denotativ mənası ilə yanaşı onların hürufilik və təsəvvüf kontekstində qazandıqları məna çalarlarının elmi şəkildə şərh edilməsidir. Bu yanaşma orta əsr Azərbaycan poetik mətnlərinin semantik təhlili üçün əlavə imkanlar yaradır.<ref name="AMEA" /> == Mənbələr və hazırlanma prinsipləri == Lüğətin hazırlanmasında əsas mənbə kimi [[Həmid Araslı]]nın tərtib etdiyi ''İmadəddin Nəsiminin seçilmiş əsərləri''nin 2004-cü ildə nəşr olunmuş ikicildliyi istifadə edilmişdir.<ref name="AMEA" /> Quran ayələrinin müqayisəsi zamanı müşahidə edilən leksik və orfoqrafik fərqlər Qurani-Kərimin orijinal mətni əsasında dəqiqləşdirilmiş, ayələrin mətnləri vahid transkripsiya prinsiplərinə uyğun verilmiş və müvafiq izahlarla müşayiət olunmuşdur.<ref name="AMEA" /> Lüğətdə orta əsr Azərbaycan türkcəsinin tarixi xüsusiyyətləri qorunmuşdur. Bu məqsədlə birinci və ikinci şəxsin yönlük hal formaları olan ''mana'', ''bana'', ''sana'' əvəzlikləri müasir ''mənə'', ''bənə'', ''sənə'' formaları ilə əvəz edilməmişdir.<ref name="AMEA" /> Müqayisəli mətnşünaslıq baxımından aşağıdakı mənbələrdən də istifadə olunmuşdur: * [[Cahangir Qəhrəmanov]]un redaktəsi ilə nəşr edilmiş üçcildlik ''İmadəddin Nəsimi'' (1973); * ''Nəsimi divanının leksikası'' (1970); * Təbrizdə saxlanılan ''Divani-türki'' əlyazması; * [[Qəzənfər Paşayev]]in transliterasiya etdiyi ''İraq divanı''. Müxtəlif əlyazmalar və nəşrlər arasında aşkar olunan fərqlər lüğətdə müqayisəli şəkildə göstərilmişdir.<ref name="AMEA" /> İzahların hazırlanmasında ''Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti''nin dördcildlik nəşrindən (2006) və ''Ərəb və fars sözləri lüğəti''ndən (1985) də istifadə olunmuşdur.<ref name="AMEA" /> == Xüsusiyyətləri == Lüğət müəllif lüğəti ilə ensiklopedik lüğətin xüsusiyyətlərini özündə birləşdirir. Lüğət maddələrində sözlərin etimologiyası, semantik inkişafı, tarixi işlənmə xüsusiyyətləri və Nəsimi yaradıcılığında qazandığı poetik məna çalarları izah olunur. Maddələrin əksəriyyəti Nəsiminin əsərlərindən seçilmiş nümunələrlə müşayiət edilir.<ref name="AMEA" /> Quran ayələri və hədislərə aid maddələrdə onların orijinal mətnləri və Azərbaycan dilinə tərcümələri də verilmişdir. Frazeoloji birləşmələr, paremioloji vahidlər, izafət konstruksiyaları və xüsusi adlar ayrıca sistemləşdirilmişdir.<ref name="AMEA" /> == Elmi əhəmiyyəti == ''Nəsiminin anadilli əsərlərinin izahlı-ensiklopedik lüğəti'' Azərbaycan müəllif leksikoqrafiyası sahəsində hazırlanmış fundamental lüğətlərdən biri hesab olunur. Əsər [[İmadəddin Nəsimi]]nin dilinin, poetik üslubunun, hürufi terminologiyasının və orta əsr Azərbaycan türkcəsinin leksik sisteminin öyrənilməsi üçün mühüm elmi mənbələrdən biridir.<ref name="AMEA" /> Lüğət Azərbaycan leksikoqrafiyası, tarixi leksikologiya, mətnşünaslıq, klassik Azərbaycan ədəbiyyatı və nəsimişünaslıq istiqamətlərində aparılan tədqiqatlarda istifadə olunan elmi mənbələr sırasına daxildir.<ref name="AMEA" /> == Həmçinin bax == * [[İmadəddin Nəsimi]] * [[Xədicə Heydərova]] * [[Leksikoqrafiya]] * [[Müəllif lüğəti]] * [[Nəsimişünaslıq]] * [[Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti]] == İstinadlar == {{İstinadlar}} == Ədəbiyyat == * Heydərova, X. ''Nəsiminin anadilli əsərlərinin izahlı-ensiklopedik lüğəti''. I cild. Bakı. * Heydərova, X. ''Nəsiminin anadilli əsərlərinin izahlı-ensiklopedik lüğəti''. II cild. Bakı. * Araslı, H. ''İmadəddin Nəsiminin seçilmiş əsərləri''. 2 cilddə. Bakı, 2004. * ''Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti''. 4 cilddə. Bakı: Şərq-Qərb, 2006. * ''Ərəb və fars sözləri lüğəti''. Bakı, 1985. [[Kateqoriya:Azərbaycan dilçiliyi]] [[Kateqoriya:Lüğətlər]] [[Kateqoriya:Azərbaycan ensiklopediyaları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan dilində kitablar]] [[Kateqoriya:İmadəddin Nəsimi]] [[Kateqoriya:Leksikoqrafiya]] gw8dzw9xmxz47g9wxlfin7insglm676 14 992970 8985808 2026-07-02T11:20:16Z Araz Yaquboglu 17991 Səhifə "{{texniki kateqoriya}} {{kateqoriya indeksi}} __HIDDENCAT__" məzmunu ilə yaradıldı 8985808 wikitext text/x-wiki {{texniki kateqoriya}} {{kateqoriya indeksi}} __HIDDENCAT__ hjqwmbm7695mw90gj92e3q04c9xg8w9 8985810 8985808 2026-07-02T11:20:32Z Araz Yaquboglu 17991 8985810 wikitext text/x-wiki {{kateqoriya indeksi}} __HIDDENCAT__ ji3rff0761gnsn1jr5tphejztxgpxq8 0 992971 8985834 2026-07-02T11:31:20Z Риад 317227 "[[:en:Special:Redirect/revision/1327046036|Eugène Lanti]]" səhifəsinin giriş bölməsi tərcümə edilərək yaradıldı 8985834 wikitext text/x-wiki '''Ejen Lanti — 19 iyul 1879-cu ildə Fransanın Normandiya bölgəsində anadan olmuş, 17 yanvar 1947-ci ildə Meksikada vəfat etmiş esperantoçu, sosialist və yazıçı olan Ejen Aristid Alfred Adamın təxəllüsü idi.''' jlvyexk2kv2uyog6imsivcemwuhnv0y 0 992972 8985836 2026-07-02T11:32:10Z Qraf 242998 [[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 8985836 wikitext text/x-wiki {{iş gedir}} {{Vəzifəli şəxs |adı = Ayxan Süleymanlı |orijinal adı = Ayxan Firudin oğlu Süleymanlı |şəkil = Ayxan Süleymanlı.jpg |şəklin ölçüsü = 250px |şəklin izahı = |vəzifə = Azərbaycanın Aktau şəhərində Baş konsulu |bayraq = Coat_of_arms_of_Azerbaijan.svg |bayraq2 = Flag_of_Azerbaijan.svg |başlanğıc = 18 noyabr 2024 |son = |əvvəlki = Rəşad Məmmədov |sonrakı = |doğum tarixi = 9.4.1974 |doğum yeri = Naxçıvan şəhəri, Naxçıvan MSSR, Azərbaycan SSR, SSRİ |vəfat tarixi = |vəfat yeri = |atası = Firudin Süleymanov |anası = Leylan Mahmudova |həyat yoldaşı = Sevinc Süleymanlı |uşağı = Fatimə Süleymanlı,Leyla Süleymanlı, Nurxan Süleymanlı |ailəsi = |dini = İslam |imzası = }} '''Ayxan Süleymanlı''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan diplomatı, dövlət qulluqçusu. 2024-cü ildən Azərbaycanın Qazaxıstan Respublikasının Aktau şəhərində Baş konsulu.<ref>{{cite web |last1=Media |first1=Operativ |title=Ayxan Süleymanlı Qazaxıstan Aktau şəhərində Azərbaycanın baş konsulu təyin edilib |url=https://operativmedia.az/post/70036/ayxan-suleymanli-qazaxistan-aktau-seherinde-azerbaycanin-bas-konsulu-teyin-edilib |website=Operativ Media |language=az |date=18 noyabr 2024}}</ref> == Həyatı == Ayxan Süleymanlı 9 aprel 1974-cü ildə, Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 1981-ci ildə Naxçıvan şəhəri Hüseyn Cavid adına 5 nömrəli orta məktəbə daxil olmuş, 1991-ci ildə həmin məktəbi bitirmişdir. 1991-ci ildə [[Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutu]]na daxil olmuş, 1996-cı ildə həmin ali təhsil müəssisəsini bitirmişdir. 2002–2005-ci illərdə [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyası]]nın Beynəlxalq münasibətlər fakültəsində təhsil almış və fərqlənmə diplomu ilə məzun olmuşdur.<ref>{{cite web |title=President Aliyev appoints new Consuls |url=https://en.axar.az/news/politics/918103.html |website=Axar.Az |language=en |date=18 noyabr 2024}}</ref> == Əmək fəaliyyəti == Ayxan Süleymanlı əmək fəaliyyətinə 22 yanvar 1996-cı ildə [[Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti]]nin İşlər İdarəsinin nəzdində Təmir-tikinti idarəsində inspektor kimi başlamışdır və 25 may 1997-ci ilədək həmin vəzifədə çalışmışdır. 3 iyun 1997-ci ildən 29 oktyabr 1997-ci ilədək [[Naxçıvan şəhəri]] 3 nömrəli Mənzil İstismar İdarəsində pasportist vəzifəsində işləmişdir. 29 oktyabr 1997-ci ildən 01 iyun 1998-ci ilədək [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]] Konsulluq idarəsinin Konsulluqlarla və beynəlxalq təşkilatlarla iş şöbəsində referent vəzifəsində çalışmışdır. 9 yanvar 1999-cu ildən 25 may 2000-ci ilədək Naxçıvan Muxtar Respublikası Konsulluq idarəsinin Konsulluqlarla və beynəlxalq təşkilatlarla iş şöbəsinin müdiri olmuşdur. 25 may 2000-ci ildən 9 yanvar 2001-ci ilədək AR Naxçıvan Muxtar Respublikası Konsulluq şöbəsində şöbə müdiri əvəzi vəzifəsində çalışmışdır. 9 yanvar 2001-ci ildən 28 fevral 2003-cü ilədək AR Naxçıvan Muxtar Respublikası Konsulluq şöbəsinin müdiri olmuşdur. 28 fevral 2003-cü ildən 9 mart 2005-ci ilədək AR Naxçıvan Muxtar Respublikası Konsulluq idarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır. 7 mart 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikasının [[Təbriz]] şəhərindəki Baş Konsulluğuna Baş konsul təyin olunmuş və 4 may 2010-cu ilədək bu vəzifədə çalışmışdır.<ref>{{cite web |title=Baş konsulu Ayxan Süleymanlı və baş konsulluğun əməkdaşları Türkiyənin baş konsulluğunu ziyarət etmişlər. |url=https://aktau.mfa.gov.az/az/news/bas-konsulu-ayxan-suleymanli-ve-bas-konsullugun-emekdaslari-turkiyenin-bas-konsullugunu-ziyaret-etmisler}}</ref> 4 may 2010-cu ildə həmin vəzifədən azad edilərək Azərbaycanın [[Qars]] şəhərindəki Baş Konsulluğuna Baş konsul təyin olunmuşdur və 12 iyul 2016-cı ilədək fəaliyyət göstərmişdir.<ref>{{cite web |title=Azərbaycanın Aktau şəhərindəki baş konsulu Ayxan Süleymanlı Kurık limanı ilə tanış olub |url=https://xalqqazeti.az/az/sosial-heyat/267141-azerbaycanin-aktau-seherindeki-bas-konsulu |website=Xalqqazeti.az |language=az}}</ref> 11 oktyabr 2016-cı ildən 22 fevral 2019-cu ilədək [[Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi]]nin Birinci Asiya idarəsinin rəis müavini vəzifəsində çalışmışdır.<ref>{{cite web |title=Ayxan Süleymanlı İran İslam Respublikasının yeni baş konsulunu qəbul etmişdir. |url=https://aktau.mfa.gov.az/az/news/ayxan-suleymanli-iran-islam-respublikasinin-yeni-bas-konsulunu-qebul-etmisdir}}</ref> 22 fevral 2019-cu ildən 26 aprel 2021-ci ilədək Xarici İşlər Nazirliyinin Asiya idarəsinin rəis müavini olmuşdur. 26 aprel 2021-ci ildən 10 noyabr 2022-ci ilədək Xarici İşlər Nazirliyinin Asiya idarəsinin rəisi vəzifəsini icra etmişdir.<ref>{{cite web |title=Ayxan Süleymanlı Azərbaycanın Aktau şəhərindəki baş konsulu təyin olunub {{!}} Azinformasiya |url=https://azinformasiya.az/ayxan-suleymanli-az%C9%99rbaycanin-aktau-s%C9%99h%C9%99rind%C9%99ki-bas-konsulu-t%C9%99yin-olunub/ |language=az |date=18 noyabr 2024}}</ref> 11 oktyabr 2022-ci ildən 18 noyabr 2024-cü ilədək Xarici İşlər Nazirliyinin Asiya və Sakit Okean ölkələri idarəsinin rəis müavini vəzifəsində çalışmışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 noyabr 2024-cü il tarixli 362 nömrəli sərəncamı ilə Azərbaycanın [[Qazaxıstan]] Respublikasının [[Aktau]] şəhərində Baş konsulu təyin edilmişdir.<ref>{{cite web |title=Ayxan Süleymanlı Aktau şəhərinə baş konsul təyin edildi |url=https://www.baki-xeber.com/siyaset/221110.html |website=Baki-Xeber.com |language=az |date=18 noyabr 2024}}</ref> == Diplomatik rütbəsi == 7 mart 2005-ci ildə Birinci dərəcəli fövqəladə və səlahiyyətli elçi diplomatik rütbəsi verilmişdir.<ref>{{cite web |title=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI |url=https://e-qanun.az/framework/58265 |website=e-qanun.az |language=en}}</ref> == Təltifləri == * 16 iyul 2014 — Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin Fəxri Əməkdaşı adı<ref>{{cite web |title=Azərbaycan Respublikasının fəxri konsulu haqqında ƏSASNAMƏ |url=https://xalqqazeti.az/az/esasname/259114-azerbaycan-respublikasinin-fexri-konsulu-haqqinda |website=Xalqqazeti.az |language=az}}</ref> * 10 aprel 2024 — Diplomatik xidmətdə səmərəli fəaliyyətinə görə təşəkkürnamə ilə təltif edilmişdir<ref>{{cite web |title=Prezident onlara yüksək vəzifə VERDİ |url=https://turaztv.az/xeberler/43551-prezident-onlara-yksk-vzif-verd.html |website=Turaztv.az}}</ref> == İstinadlar == {{istinad siyahısı}} [[Kateqoriya:Azərbaycan diplomatları]] [[Kateqoriya:Yaşayan insanlar]] 7jl71b716dgh8tl7b3j6ipgpt3firz2