Википедия bawiki https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Медиа Махсус Фекерләшеү Ҡатнашыусы Ҡатнашыусы менән һөйләшеү Википедия Википедия буйынса фекерләшеү Файл Файл буйынса фекерләшеү MediaWiki MediaWiki буйынса фекерләшеү Ҡалып Ҡалып буйынса фекерләшеү Белешмә Белешмә буйынса фекерләшеү Категория Категория буйынса фекерләшеү Портал Портал буйынса фекерләшеү Проект Проект буйынса фекерләшеү TimedText TimedText talk Модуль Модуль буйынса фекерләшеү Event Event talk 0 3003 1307812 1285086 2026-10-27T09:45:27Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307812 wikitext text/x-wiki {{Хаким |вазифа = |ил = |исем =Бөйөк Әлискәндәр |төп исеме = Μέγας Aλέξανδρος |тәртип = |ҡатындар-тәртибе = |портрет = AlexanderTheGreat_Bust.jpg |имза = Әлискәндәр, Искәндәр III, Бөйөк Искәндәр |хакимлыҡ башланғысы = б.э.т. 336-сы йыл |хаҡимлыҡ тамамланыуы = б.э.т. 323-сө йылдың һөтайының 10-ы |алдағы хаким = Филипп II Македониялы |вариҫ = Филипп III Арридей |башҡа титулдар = |вице-президент = |фирҡә = |тыуған ваҡыты = б.э.т. 356-сы йылдың майайының 1-е |тыуған урыны = Пелла, [[Македония]] |үлем ваҡыты = б.э.т. 323-сө йылдың һөтайының 10-ы |үлем урыны = {{ВБУ|Бәбел}} |никах = 1-се: Роксана<br /> 2-се: Статира<br /> 3-сө: Парисат |балалар = Һираҡыл <br /> Әлискәндәр |династия = Әргейәттәр |ата = Филипп II |әсә = Олимпиада }} '''Искәндәр''' ([[Юнан теле|юнан.]] Μέγας Aλέξανδρος<ref>Αλέξανδρος исеме грек αλέξω («ҡаршы тороу», «ҡалҡан», «һаҡлау») һәм ανδρός («кеше») һүҙҙәренән яһалған һәм «кешеләрҙе һаҡлаусы» тигәнде аңлата.</ref>, шулай уҡ '''Әлискәндәр III''', '''Бөйөк Искәндәр''') — беҙҙең эранан элек 336—324 йылдарҙағы Мәкидүниәнең хакимы. Ул тарихҡа иң уңышлы хәрби етәксе булараҡ билдәле — ул бер яуҙа ла еңелмәгән. Ғүмеренең аҙағына ул Боронғо Юнанстанға билдәле донъяның күпселек өлөшөн үҙенә буйһондора<ref name="Новиков">{{книга |автор = С. В. Новиков |часть = «Александр Македонский» |заглавие = Большая историческая энциклопедия |ссылка = http://books.google.com/books?id=wzvhZXHOlFYC&pg=PA22 |место = М. |издательство = Олма-Пресс |год = 2003 |страницы = 22 |страниц = 943 |isbn = 9785812301750 |тираж = }}</ref>. Уның баҫып алыу сәйәсәте быуаттарға һуҙылған Юнан ишғәленең һәм Юнан мәҙәниәтенең йоғонтоһо йыраҡ илдәрҙә көсәйеүенең, шулай уҡ [[Эллинистик дәүер|Юнан дәүеренең]] башлатыусыһы булып тора. Искәндәр үҙе иһә тарихта һәм Грек һәм башҡа мәҙәниәт мифтарында йәшәй. == Тәүге йылдары == Искәндәр [[Македония]]ның баш ҡалаһы [[Пелла]]ла [[б. э. т. 356]] йылдың 21 июлендә тыуа<ref name=green.35>''Green P.'' Alexander of Macedon, 356—323 B.C.: A Historical Biography. — Berkeley: University of California Press, 1991. — P. 35</ref>. Уның атаһы — Македонияның хакимы [[Филипп II]], әсәһе — Филипптың дүртенсе ҡатыны, [[Эпир]] принцессаһы [[Олимпиада (Эпир принцессаһы)|Олимпиада]]. Әсәһе яғынан ул [[Пирр]]ҙың ике туғаны — был уға атаһы яғынан да, әсәһе яғынан да хәрби һәләттәр күсеүенә асыҡ миҫал. [[Плутарх]] әйтеүенсә, уның атаһы [[Каран]] аша [[Геракл]] нәҫеленән, ә әсәһе [[Неоптолем]] һәм [[Ахиллес]] аша [[Эак]] нәҫеленән булып сыға. Бала сағында Искәндәрҙе әсәһе Олимпиаданың туғаны Леонидас уҡыта. Леонидас Искәндәрҙе үҙен үҙе яратҡан ахмаҡ тип уйлай, шуға ла уны бөтөнләй яратмай. Төрлө фараздар буйынса, Искәндәр күп күләмдә хуш еҫле матдәләрҙе утҡа ташлай, бының өсөн Леонидас уны ҡаты шелтәләй һәм хуш еҫле тауарҙарға бай илде баҫып алғас, йәне теләгәнсә сарыф итә аласағын әйтә. Йылдар үткәс, Искәндәр Газаны — [[Фарсы империяһы]]ның хуш еҫле тауарҙар үткән сауҙа юлын баҫып ала, бынан ул Леонидасҡа яуап итеп 15 тонна [[мирра]] ҡайтара. [[Аристотель]] иһә Искәндәрҙең уҡытыусыһы булараҡ уның үҫешеүендә иң мөһим ролде уйнай, ул Искәндәргә [[риторика]] һәм [[әҙәбиәт]] буйынса тулы белем бирә. Искәндәрҙә [[фән]]гә, [[медицина]]ға һәм [[фәлсәфә]]гә ҡыҙыҡһыныу уята. Аристотель уға ''[[Илиада]]ның'' күсермәһен бирә, уны Искәндәр һәр ваҡыт үҙе менән йөрөтә һәм йыш ҡына уҡыр була<ref name=shifman.20>''Шифман И. Ш.'' Александр Македонский. — Л.: Наука, 1988. — С. 20</ref>. Искәндәрҙең ун йәшлек сағында, Филиппҡа ҡара ат килтерәләр. Был ҡырағай атты берәү ҙә менә алмай. Искәндәр аттың үҙ күләгәһенән ҡурҡыуын аңлап ҡала, атты ҡояшҡа ҡаршы әйләндерә һәм атҡа менә. Быны күргәс, атаһы һәм башҡалар таң ҡала, Искәндәр әйләнеп килеп аттан төшкәс, Филипп уны үбеп ала һәм: «Улым, үҙеңә тиң мәмләкәт тап, Македонияла һиңә урын юҡ», — ти. Был һүҙҙәр, бәлки ғорурлыҡ менән бер рәттән ҡурҡыуҙан да әйтелгәндер, сөнки Филипп II Македония хакимдары һәм уларҙың күпкә ынтылған улдары менән нимә булыуы тураһында бик яҡшы белә. Атын ул [[Буцефал]] тип атай. Буцефал егерме йыл дауамында уның юлдашы һәм иң яҡын дуҫы була. Аты, Плутарх әйтеүенсә, ҡартайып, бүтән фараздар буйынса, [[Һиндостан]]да барған һуғышта алған яраларҙан үлә. Искәндәр уның үлеменән һуң ике ҡаланы Буцефала тип атай. === Македонияның күтәрелеүе === Б.э.т. 340 йылда, Филипп [[Византия]]ға ҡаршы һөжүмде етәкләгәс, Искәндәр 16 йәшлек сағында Македонияның хакимы булып ҡала. Б.э.т. 339 йылда Филипп бишенсе мәртәбә [[Клеопатра (Филипптың ҡатыны)|Клеопатраға]] өйләнә. Искәндәрҙең әсәһе Олимпия Эпирҙан (Грек утрауының көнсығыш өлөшөндә, ул Македонияға кермәй), ә Клеопатра Македонияның үҙенән була, был Искәндәрҙең тәхеткә хоҡуғын бәхәсле итә. Төрлө фараздар буйынса, туй мәжлесе ваҡытында кәләштең ағаһы [[Аттал]] үҙенең Македония тәхетенә хоҡуҡ алыуы хөрмәтенә тост тәҡдим итә. Искәндәр уға үҙенең бокалын елләй һәм: «Мин кем улайһа, никахтан тыш тыуғанмы?» — тип ҡысҡыра. Искәндәрҙең байтаҡҡа иҫергән атаһы ҡылысын сығарып Искәндәргә табан бара башлай, әммә ҡолай. Искәндәр шунда: «Был кеше Грециянан алып Азияға тиклемге ерҙәрҙе баҫып алырға ниәтләй, әммә бер өҫтәлдән икенсеһенә барып етә алмай», — ти. Искәндәр һәм уның әсәһе асыуынан Македониянан китә, ә уның һеңлеһе [[Клеопатра (Искәндәр Зөлҡәрнәйҙең һеңлеһе)|Клеопатра]] тороп ҡала. Филипп улы менән яраша һәм Искәндәр кире ҡайта, Олимпиада иһә Эпирҙа ҡала. Б.э.т 338 йылда Искәндәр атаһына [[Афина]] һәм [[Фива]] ҡала-дәүләттәренә ҡаршы хәл иткес [[Хероней яуы]]нда ярҙам итә. Грек ҡала-дәүләттәре биш айға Македония хакимлығы аҫтында ҡала, һуңынан [[Коринф лигаһы]] булдырыла. Б.э.т. 336 йылда Филипптың үлеменән һуң Искәндәр Македонияның яңы хакимы тип иғлан ителә. Яңы хаким тәхеткә ултырыу менән, Афина һәм Фива һымаҡ ҡала-дәүләттәр үҙаллылыҡ алыу мөмкинлегенә өмөт итә. Бигерәк тә Фива Искәндәргә ҡаршы әүҙем күтәрелә, әммә Искәндәр уның ҡапҡаһы төбөндә пәйҙә булғас, бер һүҙһеҙ буйһона. [[Коринф]] йыйылышында гректар Искәндәрҙе [[Фарсы империяһы]]на ҡаршы яуҙа етәксе итеп һайлай. Б.э.т. 335 йылда Искәндәр Македонияның төньяҡ сиген нығытыр өсөн фракия һәм иллирия ҡәбиләләренә ҡаршы ҡуҙғала. Уның уңышлы хәрәкәте ваҡытында Афина, Фива һәм бүтән ҡалалалар тағы баш күтәрә. Искәндәр тиҙ арала килеп етә, башҡа ҡалалар икеләнгән арала, Фива ҡаршылашыуын дауам итә. Һөҙөмтәлә Фива ҙур ҡан ҡойош менән буйһондорола, ә уның халҡы ҡоллоҡҡа һатыла. == Баҫып алыу осоро == === [[Фарсы империяһы]]ның ҡолауы === [[Файл:Napoli BW 2013-05-16 16-24-01.jpg|250px|thumb|right|Искәндәр Зөлҡәрнәйҙең Фарсы хакимы Дарий III менән алышҡанын күрһәткән рәсем. Помпей, Неаполь, Милли археологик музей.]] Искәндәрҙең ғәскәре — Македония һәм төрлө грек ҡала-дәүләттәренән 42 000 яугир [[Геллеспонт]] аша сыға. [[Граник яуы]]нда Искәндәрҙең [[Фарсы империяһы]]ның ғәскәрен еңгәндән һуң, Кесе Азияның күп ҡалалары ҡаршылыҡһыҙ бирелә, Галикарнас ҡалаһы оҙаҡ һәм ныҡышмалы ҡаршылаша, әммә бер нисә ҡаты һөжүмдән һуң ул да еңелә. Артабан ул юлында осраған бөтә ҡалаларҙа хакимлығын ойоштороп, [[Ликия]] тауҙарына һәм [[Памфилия]] тигеҙлектәренә юллана. Б.э.т. 333 йылда Искәндәрҙең ғәскәре [[Кикилия]] аша үтеп, Фарсы иленең [[Дарий III]] етәкселегендәге төп ғәскәре менән бәрелештә уны еңә. Дарий үҙе, ғаиләһе менән мөлкәтен ҡалдырып, яуҙы ташлай. Һуңынан ул Искәндәргә ғаиләһе өсөн байтаҡ ерҙәр тәкдим итә, ләкин Искәндәр, Фарсы империяһының яңы хакимы булараҡ, ул ерҙең хужаһы кем икәнен үҙе хәл итәсәген белдерә. Артабан ул [[Урта диңгеҙ]] буйындағы ҡалаларға һөжүм итә һәм [[Тир]], [[Газа]] ҡалаларын ала. Б.э.т. 332—331 йылдарҙа Искәндәрҙе [[Мысыр]]ҙа азат итеүсе тип ҡабул итәләр һәм Мысыр руханиҙары уны Зевс улы тип иғлан итә. Искәндәр Мысырҙа [[Александрия]] ҡалаһына нигеҙ һала, был ҡала ул үлгәндән һуң [[Птолемей династияһы]]ның баш ҡалаһы булараҡ үҫеш ала. Мысырҙан һуң Искәндәр көнсығышҡа — [[Ассирия]]ға табан юллана һәм [[Гавгамел яуы]]нда Дарий етәкселегендәге фарсы ғәскәрен тармар итә. Дарий тағы ла ҡаса, Искәндәр уны [[Эрбиль|Эрбилгә]] ҡәҙәр ҡыуалап бара. Артабан Искәндәр [[Вавилон]]ға, унан [[Суза]]ға табан юллана. Б.э.т. 330 йылда Искәндәрҙең ғәскәре Фарсы империяһының баш ҡалаһы [[Персеполь|Персеполде]] баҫып ала. Ҡала талана, ә һуңынан яндырыла. Артабан Искәндәр Дарийҙы тағы ла эҙәрлекләй башлай. Дарий [[Бесс]] тарафынан үлтерелә, Бесс үҙен Фарсы иленең яңы хакимы Артаксеркс тип иғлан итә һәм Искәндәргә ҡаршы көрәш башлай. Өс йыл дауамында Искәндәр Бесс һәм уның яҡлылары менән яу алып бара, шул арала ул [[Герат]] һәм [[Сәмәрҡәнд]] ҡалаларын баҫып ала, Бер нисә Александрия ҡалаларына, шул иҫәптән хәҙерге [[Кандагар]] ([[Афғанстан]]да), [[Худжант]] ([[Тажикстанда]]) ҡалаларына нигеҙ һала. 329 йылда Бессты үҙ кешеләре һата. === [[Һиндостан]]ға һөжүм === [[Файл:MacedonEmpire.jpg|thumb|300px|Искәндәр Зөлҡәрнәйҙең Азияға сәфәре]] Б. э. т. 326 йылда Искәндәр [[сатрап]]тар менән бәйләнешен нығытыр өсөн [[Роксана]]ға өйләнә. Артабан ул иғтибарын Һиндостанға йүнәлтә<ref name=shifman.153>''Шифман И. Ш.'' Александр Македонский. — Л.: Наука, 1988. — С. 153</ref>. Искәндәр бөтә [[Гандхара]] сатраптарының башлыҡтарын уның хакимлығын ҡабул итергә саҡыра. Ҡайһы берҙәр ҡаршылыҡһыҙ ризалашһа ла, [[Камбоджа]] ҡәбиләләрелең башлыҡтары уның хакимлығын танырға баш тарта. Искәндәр был ҡәбиләләргә ҡаршы яу аса. Был ҡаты алыштарҙа Искәндәр үҙе лә яралана, ахырҙа урындағы ҡәбиләләр еңелә. Артабан Искәндәр [[Һинд]] йылғаһы аша үтә һәм б.э.т. 326 йылда [[Панджаб]] дәүләтенең хакимы [[Пор]]ға ҡаршы яуҙа еңеп сыға<ref name=shifman.16465>''Шифман И. Ш.'' Александр Македонский. — Л.: Наука, 1988. — С. 164—165</ref>. Был яуҙан һуң ул Порҙың батырлығына һоҡланып, уның менән килешеү төҙөй һәм Порҙы үҙ ерҙәренә сатрап итеп билдәләй, бынан тыш, уның биләмәләлен киңәйтә. Бында уның яратҡан аты үлеп ҡала һәм Искәндәр нигеҙ һалған ике ҡалаһына Буцефала исемен бирә. Пор дәүләтенең көнсығыш яғында, [[Ганг]] йылғаһы буйында [[Нанда династияһы]] хакимлығы аҫтында ҡеүәтле [[Магадха]] дәүләте була. Бөтмәҫ-төкәнмәҫ яуҙарҙан йонсоған Искәндәрҙең ғәскәре, был дәүләттең оло ҡеүәтен ишетеп, артабанғы яуға ҡаршы килә. Шулай итеп, Искәндәрҙең ғәскәре, көнсығышҡа табан бармай, көньяҡҡа юл ала. Юлында ул [[Малла ҡәбиләләре]]н осрата. Был ҡәбиләләр Көньяҡ Азияның шул осорҙағы иң һуғышсан ҡәбиләләре була. Искәндәрҙең ғәскәре маллаларға ҡаршы яу аса. Был яу ваҡында Искәндәр үҙе уҡ менән күкрәгенә ҡаты яралана. Искәндәрҙең ғәскәре маллаларҙың ҡәлғәһен алып, был ҡәбиләне аяуһыҙ ҡыра. Һиндостанда ғәскәренең өлөшөн ҡалдырып, Искәндәр Гедрозия сүллеге аша кире Фарсы иленә табан юл ала. == Үлеме == Б. э. т 324 йылдың 10—11 июнь төнөндә Искәндәр [[Вавилон]]дың батшаһы [[Навуходоносор II]]-нең һарайында үлә<ref name=obrien.214>''O’Brien J. M.'' Alexander the Great: The Invisible Enemy. — London—New York: Routledge, 1992. — P. 214</ref>. Уға 33 йәш тулыуға бер айҙан да аҙыраҡ ваҡыт ҡалған була. Уның үлеме сәбәбенә ҡағылышлы төрлө фараздар бар, шул иҫәптән [[Антипатр]]ҙың улдары тарафынан ағыуланыу, мәжлес ваҡытында хәле насарланыуы, б.э.т 336 йылдан алып ауырыған биҙгәк ауырыуының ҡабатланыуы һ.б<ref name="WDL">{{cite web|url=http://www.wdl.org/ru/item/11739/|title=Царства преемников Александра: после битвы при Ипсе, 301 г. до нашей эры|website=[[World Digital Library]]|date=1800-1884|accessdate=2013-07-27|archiveurl=http://www.webcitation.org/6IqT61Wx6|archivedate=2013-08-13}}</ref>. Билдәле булыуынса, марттың 29-нда Искәндәр мәжлес ваҡытында үҙен насар тоя башлай. Уның ауырыуы тураһында хәбәр ғәскәрендә таралып, уны көндән-көн нығыраҡ борсоуға һала. 9 июндә ғәскәр башлыҡтары яугирҙәргә Искәндәрҙе һуңғы тапҡыр тере килеш күрергә мөмкинлек бирә. Искәндәр, һөйшләшергә хәле булмағанлыҡтан, ҡулы менән ишаралар яһау менән генә сикләнә. Бер көндән ул үлә. === Вариҫтары === Искәндәрҙең үлеме алдынан ғәскәр башлыҡтары унан вариҫы итеп кемде ҡалдырасағы тураһында һорайҙар. Тулы хоҡуҡлы вариҫтары булмағанлыҡтан (уның улы [[Искәндәр IV]] уның үлеменән һуң ғына тыуа, ә икенсе улының әсәһе уның законлы ҡатыны булмай), был һорауға яуап бик мөһим була. Ҡайһы бер фараздар буйынса, Искәндәр «Kratisto» («Иң көслөһө») тип яуап ҡайтара. Искәндәр «Krater’oi» ([[Кратер]]) тип әйткән булыуы ла мөмкин. Ҡайһы бер ғалимдар Искәндәр вариҫы итеп ғәскәр етәкселәренең береһен ҡалдырырға теләүе тураһында раҫлай. Уның Кратер булыуы ла мөмкин, сөнки ул ғәскәрҙең күпселек өлөшө менән етәкселек итә һәм үҙен бик яҡшы башлыҡ итеп күрһәтә. Әммә Кратер был ваҡытта яҡында булмай, ә бүтәндәр «Иң көслөһө» тип ишетеүҙе уңайлыраҡ күрә. Искәндәрҙең нимә тип яуаплауына ҡарамаҫтан, Кратер үлтерелә, ә империяны ғәскәр башлыҡтары бүлгеләй ([[диадохтар]]). == Искәндәр Зөлҡәрнәй табуты == Диадох (Птолемей I Сотер) б. э. т. 322 йылда Искәндәрҙең бәлзәмләнгән кәүҙәһен Мысырға - Мемфис ҡалаһына күсерткән. Мумия унда, бәлки, [[Серапейон]] ҡорамында һаҡланғандыр, ә һуңынан, ихтимал Птолемей II Филадельф инициативаһы менән, [[Искәндәриә]] ҡалаһына алып барылған{{sfn|Chugg|2002|loc=p. 14—19}}. Б.э.т. 30 йылда беренсе Римс императоры [[Октавиан Август|Октавиан]] яңылыш ҡағылып, уның танауын емергән{{sfn|Дион Кассий|loc=LI, 16}}. Һуңғы тапҡыр Искәндәр мумияһы 215 йылда император ''Каракалланың'' Искәндәриә ҡалаһында булыуы айҡанлы телгә алына. Император Искәндәргә айырата ихтирамы билдәһе итеп төрбәгә үҙенең туникаһын һәм йөҙөгөн һалып ҡалдыра{{sfn|Геродиан|1996|loc=IV, 8, 9}}. Наполеон I-нең экспедиция корпусы Мысырҙа саркофаг таба һәм ул инглиздәргә тапшырыла. Саркофаг ''Нектанеб II''-неке тип фараз итәләр{{sfn|Chugg|2002|loc=p. 9}}<ref group="к">Существует распространённая Птолемеем I легенда, будто именно Нектанеб II был настоящим отцом Александра.</ref> Уны ваҡытлыса Искәндәрҙе ерләр өсөн тотонған булғандарҙыр{{sfn|Chugg|2002|loc=p. 19}}.''Птолемейҙар'' йыш ҡына фирғәүендәрҙең төрлө артефакттарын үҙ маҡсаттарында файҙаланған, шул уҡ ваҡытта Птолемей Беренсенең бөйөк яулаусыны лайыҡлы ерләү ойоштороу өсөн ваҡыты ла булмаған{{sfn|Chugg|2002|loc=p. 19}}. Хәҙер был саркофаг [[Бөйөк Британия|Британия музейында]] [[Лондон]]да һаҡлана<ref>[http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/aes/s/sarcophagus_of_nectanebo.aspx Sarcophagus of Nectanebo II] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120826185222/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/aes/s/sarcophagus_of_nectanebo.aspx |date=2012-08-26 }}, The British Museum</ref>. == Искәндәриә ҡалаһы == [[Файл:Alexandrie. Place des Consuls. (n.d.) - front - TIMEA.jpg|миниатюра|400px|Искәндәриә ҡалаһында Консулдар (Мәнсиә) майҙаны]] {{main|Искәндәриә}} [[Искәндәриә]] '''Искәндәриә''' ({{lang-ru|Александрия}}, {{lang-ar|الإسكندرية‎‎}}, мысыр ғәрәп телендә اسكندريه, {{lang-grc|Ἀλεξάνδρεια}}, {{lang-la|Ălĕxăndrīa, Ălĕxăndrēa}}, {{lang-cop|{{coptic|Ⲣⲁⲕⲟⲧⲉ}}}}, Rakotə, Rakoda) ҡалаһына б.э.т. 332 йылда Искәндәр Зөлҡәрнәй нигеҙ һалған һәм ҡала бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланған<ref name="Викитека ВЭС">{{ВТ-ВЭС|Искәндәрия}}</ref>. Байтаҡ быуаттар ул үҫешә алмай торһа ла XIX быуатта тергеҙелә башлай. [[Нил]] дельтаһында урынлашҡан , [[Мысыр]]ҙың икенсе иң ҙур ҡалаһы һәм төп диңгеҙ порты. == Искәндәр Зөлҡәрнәй мосолман һәм шәреҡ риүәйәттәрендә == [[File:Abu el-Abbas el-Mursi Mosque in Alexandria.jpg|thumb|400px|Искәндәриәлә Әбү әл-Аббас мәсете]] Мосолман донъяһында - төрлө милләттәрҙә, төрлө телдәрҙә Искәндәр Зөлҡәрнәй ҙурлана, уның тураһында әҫәрҙәр, төрлө риүәйәттәр ижад ителә. Мәҫәлән, фарсы шиғриәте классигы [[Низами Гәнжәүи]]ҙең киң билдәле "Искәндәрнамә" поэмаһы<ref name="evl">[http://feb-web.ru/feb/ivl/vl2/vl2-3282.htm Статья „Низами Гянджеви“] // История всемирной литературы: В 9 томах. — АН СССР, 1983.</ref> ({{lang-fa|اسکندرنامه}}, {{lang-ru|'''«Искендер-наме»'''}} Автор Искәндәр Зөлҡәрнәй тураһындағы төрлө сюжеттарҙы һәм риүәйәттәрҙе әҙәби йәһәттән эшкәртеп, донъя хазинаханаһына ингән поэма ижад иткән <ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/eskandar-nama-of-nezami ESKANDAR-NĀMA OF NEẒĀMĪ]</ref> Уны Гәнжәүи фарсыларҙың камил батшаһы, зороастризмды еңгән һәмхаҡ дин килтергән шәхес итеп һүрәтләй{{sfn|Hattendorff|2013|loc=s. 35—36}}. Әҫәр европа рыцарь романдарына яҡын, әммә Низами үҙ фәлсәфә йүнәлешен эҙмә-эҙлекле үткәрә, ә Зөлҡәрнәй грек һәм һинд аҡыл эйәләре менән фәнни кимәлдә әңгәмәләр алып бара. Бынан тыш, поэмала утопик элемент бар: Искәндәр төньяҡҡа сәйәхәт ваҡытында батшалар ҙа, ярлылар ҙа, боҙоҡлоҡтар ҙа булмаған ер тапҡан була{{sfn|Литература Востока в Средние века|1970|loc=с. 137}}<ref>Краткая литературная энциклопедия. М., 1968. Т. 5. стб. 269—270</ref>. Бөтә мосолман донъяһында Искәндәр тураһында төрлө легендалар йөрөгән. Иң киң таралған сюжеттарҙың береһе - Искәндәрҙең бөтәһенән йәшереп йөрөгән ике мөгөҙө булыуы тураһында легендалар; бер сәстараш уның был серен һыбыҙғыһына һөйләй, ә ул был турала бөтә донъяға белдерә. Был сюжетты [[Мидас]] тураһындағы грек мифы менән бәйләй торған булғандар, тик ХХ быуат уртаһында легенда башлап Шәреҡтә барлыҡҡа килгән, тигән фараз тыуа{{sfn|Костюхин|1972|loc=с. 106}}. Әйткәндәй, "Ҡурай" тигән башҡорт халыҡ әкиәтендә лә мөгөҙлө хан тураһында бәйән ителә, тик унда Искәндәр исеме аталмай. Хандың мөгөҙө булыуын ҡурай бөтә донъяға яңғырата<ref>[https://schoolfiles.net/2764551 Сказка на тему Курай] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602180605/https://schoolfiles.net/2764551 |date=2019-06-02 }}</ref>. Сүриә әҙәбиәтендә Искәндәр тураһында бер нисә әкиәт була, уны ауыл баһадиры итеп, ғәйрәте менән иң яҡшы ат, иң матур ҡыҙҙы һәм иң яҡшы ҡылысты үҙенеке итеүен һүрәтләйҙәр. Киң таралған «Ҡушмөгөҙ» ҡушаматы Искәндәрҙең торҡаһына мөгөҙ кеүек итеп ике ҡылыс беркетеп дошмандарын ҡырыуы менән бәйле бирелгән {{sfn|Костюхин|1972|loc=с. 136—137}}. [[File:Ahmedi - Incipit Page with Illuminated Titlepiece - Walters W6642B - Full Page.jpg|thumb|слева|Әхмәҙи - Искәндәрнамә әҫәренең титул бите]] Грузин һәм тажик фольклореында Искәндәр исеме ҡарттарҙы үлтереү ([[геронтоцид]]) йолаһын бөтөрөүсе итеп ҡабул ителә {{sfn|Костюхин|1972|loc=с. 145—146}}. Әзербайжан фольклорында Искәндәр батшанан яһаҡ алыр өсөн диңгеҙҙе яндырыуы һүрәтләнә{{sfn|Костюхин|1972|loc=с. 151}}. Төрөк әҙәбиәтендә Искәндәр тураһындағы сюжетты батша һарайы шағиры ''Әхмәҙи'' «Искәндәрнамә» әҫәрендә яҙа (1400 йыл). Уның поэипһы Низамиҙыҡына оҡшатып яҙылған булған<ref>Краткая литературная энциклопедия. М., 1962. Т. 1. стб. 372</ref>, шул уҡ ваҡытта уға яуап биреү кеүек тә булып сыҡҡан{{sfn|Литература Востока в Средние века|1970|loc=с. 364—365}}. Дөйөм алғанда фантазия һәм мажаралылыҡ йәһәтенән Әхмәҙи Низами менән Фирдоусиҙан көслөрәк яҙҡан, етмәһә автор суфыйлыҡ менән мауыҡҡан, был поэманың йөкмәткеһендә сағылмай ҡалмаған. «Искәндәрнамә»нең ябайыраҡ яҙылған прозаик версияһы ла булған, уны Әхмәҙиҙең туғаны Хамзави яҙған булған{{sfn|Литература Востока в Средние века|1970|loc=с. 364—365}}. [[Урта Азия]] төрки шағиры тюркский поэт [[Алишер Навои|Ғәлишәр Нәваи]] (XV быуат) «Искәндәр диуары» тигән әҫәрендә Искәндәр тормошондағы фантастик сюжеттарҙы файҙаланып яҙылған (тере һыу эҙләү, илбаҫарҙарҙан һаҡланыу өсөн диуар төҙөүе һәм башҡалар)<ref>Краткая литературная энциклопедия. М., 1968. Т. 5. стб. 64—65</ref>. == Искәндәр Зөлҡәрнәй башҡорт рухи донъяһында == Башҡорттар ҙа, мосолман булараҡ, Александр Искәндәр Зөлҡәрнәйҙе '''Ҙү-л-Ҡәрнәйн''' (''ҡуш мөгөҙлө'') тип белә({{lang-ar|ذو القرنين}} <ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Искандер Зулькарнайн}}</ref>) — тәҡүәлек өлгөһө һәм бөйөк батша, халыҡтарҙы Аллаһы тәғәләгә ҡаршы булыусыларҙан, Йәьжүж үә Мәъжүждән һаҡлаусы диуар төҙөткән, тип таный. [[Ҡөрьән|Ҡөрьән Кәримдең]] [[Әл-Кәһф сүрәһе]]ндә Ҙү-л-Ҡәрнәйн исеме дүрт тапҡыр телгә алынған.<ref>[https://wikisource.org/wiki/%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D3%99%D2%BB%D0%B5 Ҡөрьән, Әл-Кәһф, 18-се сүрә]</ref><ref name="КНЭ">{{Из КНЭ|2|423|Зулкарнайн}}</ref> Искәндәр Зөлҡәрнәйгә башҡорттарҙың оло ихтирамы исеме лә, ҡушаматы ла айырым исемдәр булып ҡулланышҡа инеп китеүенән күренә. Искәндәр исеме лә, Зөлҡәрнәй исеме лә иң йыш осраған исемдәрҙән булған. Хәҙер ҙә балаларына Искәндәр тип йыш ҡушалар. "Башҡорт исемдәре" китабында был исемдәргә ошондай аңлатмалар бирелә: *''Зөлҡәрнәй'' (ғәр) - ҡуш мөгөҙлө (Александр Македонскийҙың ҡушаматынан)<ref>Т. Кусимова, С. Бикҡолова.Башҡорт исемдәре. - Өфө, 2006 - 46-сы бит</ref> *''Искәндәр'' (ғәр.) - батыр, ғәйрәтле, кешеләрҙе яҡлаусы (Искәндәр Александр исеменең ғәрәпсә әйтелеш формаһы)<ref>Т. Кусимова, С. Бикҡолова.Башҡорт исемдәре. - Өфө, 2006 - 52-се бит</ref> == Искәндәр Зөлҡәрнәй образы рәсем сәнғәтендә == <gallery> Файл:Alexander and Aristotle.jpg|Искәндәр һәм [[Аристотель]]. Файл:Iskandar (Alexander) and the Talking Tree, Folio from a Great Mongol Shahnameh.jpg|Бөйөк Искәндәр ағас төбөндә. 14-се быуат. Фарсы миниатюраһы. Файл:Jean Fouquet- The Coronation of Alexander, from the book Histoire Ancienne.JPG|Жан Фукеның "Антик тарих" китабынан Искәндәрҙең таж кейеү тантанаһы (15-се быуат рәсеме). Файл:Pallas Athena by Rembrandt Museu Calouste Gulbenkian 1488.jpg|Бөйөк Искәндәр. [[Рембранд]]. 1655 Файл:Thalestris, Queen of the Amazons, visits Alexander (1696).jpg|Амазонкалар батшабикәһе Талестристың Искәндәр менән осрашыуы (Кайверрос, 1696). Файл:Alexander 1.jpg|Бөйөк Искәндәр менән Иран шаһы Дарий III осрашыуы . (Франция, 17-се быуат) Файл:Charles Le Brun - Entry of Alexander into Babylon.JPG|Искәндәрҙең Вавилонға инеүе (Шарль Ле Брун, 1673). Файл:Alexander The Greate and Roxane by Rotari 1756.jpg|Бөйөк Искәндәр һәм Роксана (П.Антонио Ротари, 1756) Файл:LubokAlexanderPorus.jpg|Порус батша менән һуғышта Бөйөк Искәндәр. Файл:Alexander and Porus draw.jpg|Бөйөк Искәндәр Порус батшаны әсир итеп алғандан һуң Гидаспов майҙанында Файл:Le Brun, Alexander and Porus.jpg| Бөйөк Искәндәрҙең Һиндостанды яулап алыуы һәм Порус батша. Файл:Thais calls upon Alexander the Great to put the palace of Persepolis to the torch by G. Simoni.jpg|Таис Бөйөк Искәндәрҙе Г. Симони төҙөгән Персеполь һарайын яндырырға өндәй (Г. Симони).. Файл:The Death of Alexander the Great after the painting by Karl von Piloty (1886).jpg|Искәндәрҙең үлеме (Карл фон Пилоти, 1886). Файл:Mid-nineteenth century reconstruction of Alexander's catafalque based on the description by Diodorus.jpg| Искәндәр катафалкы. Диодорҙың һүрәтләүе буйынса реконструкция.19-сы быуат </gallery> </center> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} === Өҫтәмә мәғлүмәт === <div class="references-small" style="overflow: auto; padding: 3px" > <references group="сн"/> </div> === Беренсе сығанаҡтар === * [http://militera.lib.ru/h/arrian/index.html ''Арриан Флавий''], Поход Александра. — М.: МИФ, 1993 * [http://militera.lib.ru/h/rufus/index.html ''Квинт Курций Руф''], История Александра Македонского. — М.: Издательство МГУ, 1993 * [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/sgo/alexander.htm ''Плутарх''], Александр, Сравнительные жизнеописания в двух томах, — М.: Издательство «Наука», 1994 * [http://perseus.mpiwg-berlin.mpg.de/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0084&query=book%3D%2310 ''Диодор Сицилийский''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409163728/http://perseus.mpiwg-berlin.mpg.de/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0084&query=book=%2310 |date=2016-04-09 }}, Книга XVII с сайта проекта Perseus * [http://www.forumromanum.org/literature/justin/english/trans11.html ''Юстин''], Эпитомы Помпея Трога === Һайланған историграфия === {{refbegin|3}} * Александрия. Роман об Александре по русской рукописи XV века. Подг. М. Н. Ботвинник, Я. С. Лурье, О. В. Творогов. — М.—Л.: Наука, 1966. — 285 с. * ''Бертельс Е. Э.'' Роман об Александре. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1948. — 136 с. * {{книга |автор = Бойназаров Ф. А. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Проблемы традиции и современности: (Образ и личность Александра Македонского) |оригинал = |ссылка = |викитека = |ответственный = |издание = |место = М. |издательство = Наука |год = 1990 |том = |страницы = |страниц = 272 |серия = |isbn = |тираж = 3&nbsp;000 }} * ''Гафуров Б. Г.'', ''Цибукидис Д. И.'' Александр Македонский и Восток. — М.: Главная редакция восточной литературы изд-ва «Наука», 1980. — 456 с. * ''Грин П.'' Александр Македонский: Царь четырех сторон света. — М.: Центрполиграф, 2002. — 299 с. * Дройзен И. Г. История эллинизма. Т. 1. (любое издание). * ''Ковалёв С. И.'' Александр Македонский. — Л.: Соцэкгиз, 1937. — 137 с. * ''Костюхин Е. А.'' Александр Македонский в литературной и фольклорной традиции. — М.: Главная редакция восточной литературы изд-ва «Наука», 1972. — 190 с. * ''Маринович Л. П.'' Время Александра Македонского // Источниковедение Древней Греции. Эпоха эллинизма. — М.: МГУ, 1982. — С. 22-65 * ''Маринович Л. П.'' Греки и Александр Македонский: К проблеме кризиса полиса. — М.: Наука — Восточная литература, 1993. — 288 с. * ''Ртвеладзе Э.'' Александр Македонский в Бактрии и Согдиане. — Ташкент, 2002. — 180 с. * Фишер-Фабиан С. Александр Великий. Мечта о братстве народов. Смоленск: Русчи, 1994. 416 с.: ил. * ''Фор П.'' Александр Македонский. — М.: Молодая гвардия, 2011. — 445 с. * ''Фор П.'' Повседневная жизнь армии Александра Македонского. — М.: Молодая гвардия—Палимпсест, 2008. — 400 с. * {{книга |автор = Шахермайр Ф. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Александр Македонский |оригинал = |ссылка = |викитека = |ответственный = |издание = |место = М. |издательство = Наука |год = 1984 |том = |страницы = |страниц = 384 |серия = |isbn = |тираж = }} * ''Шифман И. Ш.'' Александр Македонский. — Л.: Наука, 1988. — 208 с. * A Companion to Alexander Literature In The Middle Ages. Ed.: D. Zuwiyya. — Leiden: Brill, 2011. — 410 p. * ''Bosworth A. B.'' Alexander the Great. // Cambridge Ancient History. Vol. VI: The Fourth century B.C. — Cambridge: Cambridge University Press, 1994. — P. 791—875 * ''Chugg A.'' The Sarcophagus of Alexander the Great? // Greece & Rome, Second Series, Vol. 49, No. 1 (Apr., 2002). — P. 8-26 * ''Bosworth A. B.'' Conquest and Empire: The Reign of Alexander the Great. — Cambridge: Cambridge University Press, 1993. — 348 p. * ''Hamilton J. R.'' Alexander’s Early Life // Greece & Rome, 2nd Series. — 1965. — Vol. 12, No. 2 (October). — P. 117—124 * ''Heckel W.'' The Conquests of Alexamder the Great. — Cambridge, 2008. — 240 p. * ''Nawotka K.'' Alexander the Great. — Cambridge, 2010. — 440 p. * ''O’Brien J. M.'' Alexander the Great: The Invisible Enemy. — London—New York: Routledge, 1992. — 336 p. * ''Stoneman R.'' Alexander the Great. — Routledge, 1997. — 122 p. * ''Thomas C. G.'' Alexander the Great in his World. — Blackwell, 2007. — 265 p. {{refend}} == Һылтанмалар == {{Commons|Alexander the Great}} * [http://шонкар.рф/shonkarrubrikalari/128-shexes/1649-iskender-zolkerney Азат ЮЛАН «Искәндәр Зөлҡәрнәй. (Александр Македонский)». «Шоңҡар», № 7, 2011 йыл.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308091326/http://xn--80atidn7b.xn--p1ai/shonkarrubrikalari/128-shexes/1649-iskender-zolkerney |date=2016-03-08 }} * {{ВТ-ЭСБЕ|Александр Великий}} * [http://militerra.com/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=23&Itemid=53 Сражения Александра Македонского на сайте «Militerra.com — битвы мировой истории от древности до первой мировой»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104002201/http://militerra.com/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=23&Itemid=53 |date=2016-11-04 }} * [https://web.archive.org/web/20090309063626/http://battles.h1.ru/alex_maked.shtml Войны Александра Македонского на сайте «Битвы»] *[http://vatandash.ru/pics/pdf/2778.pdf Зөлҡәрнәй атлы яугир хәтирәләре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602124442/http://vatandash.ru/pics/pdf/2778.pdf |date=2019-06-02 }} {{Яҡшы мәҡәлә|Тарих}} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Б. э. т. 356 йылда тыуғандар]] [[Категория:Б. э. т. 323 йылда вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса фараондар]] [[Категория:Грецияла тыуғандар]] [[Категория:Иран хакимдары]] [[Категория:Илаһилаштырылған монархтар]] [[Категория:Македония ғәскәр башлыҡтары]] [[Категория:Македония батшалары]] [[Категория:Б. э. т. IV быуат хакимдары]] [[Категория:«Илаһи комедия» персонаждары]] 7840k7c13i3o1tjpxk5xtk62kmffb9k 0 8205 1307783 1268853 2026-10-26T17:51:32Z Айсар 10823 /* 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ яңыртыу (мәғлүмәттәрҙе) 1307783 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''21 февраль''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 52-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 313 көн ҡала ([[кәбисә йыл]]ында 314). {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-02-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{ЮНЕСКО}} [[ЮНЕСКО]]: Халыҡ-ара туған тел көнө. * {{Ер}} [[Ер]]: Ҡатын-ҡыҙ бәхете көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|Зимбабве}}: Йәштәр көнө. * {{Флагификация|Канада}}: [[Ғаилә]] көнө. ** Мираҫ көнө. * {{Флагификация|Франция}}: Ҡаршылыҡ хәрәкәтендә ҡатнашҡан сит ил граждандарын иҫкә алыу көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Ер}} [[Ер]]: Халыҡ-ара экскурсовод көнө. * {{Флагификация|Беларусь}}: Ер төҙөлөшө һәм картография-геодезия хеҙмәткәрҙәре көнө. * {{Флагификация|ЮАР}}: Хәрби көстәр көнө. * {{Флагификация|Россия}}: Фельдшерҙар көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1784]]: [[Екатерина II]] күрһәтмәһе буйынса [[Ҡырым]]дағы порт һәм ҡәлғә [[Севастополь]] исемен ала. * [[1804]]: Пар көсө менән йөрөгән тимер юл локомотивы — паровозды — һынау уңышлы үтә. * [[1811]]: Гемфри Дэви үҙе асҡан газ — [[хлор]]ҙың үҙенсәлектәрен иғлан итә. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1848]]: [[Карл Маркс]] менән [[Фридрих Энгельс]] «Коммунистар партияһы манифесы»н нәшер итә. * [[1872]]: Император Александр II [[Мәскәү]]ҙә Дәүләт тарих музейы булдырыу тураһында ҡарарға ҡул ҡуя. * [[1885]]: [[Вашингтон (Колумбия федераль округы)|Вашингтонда]] [[Джордж Вашингтон]]ға һәйкәл асыла. * [[1918]]: Халыҡ Комиссарҙары Советы «Социалистик Ватанға ҡурҡыныс янай!» тигән декрет-саҡырыу ҡабул итә. * [[1919]]: [[Совет Рәсәйе]] [[тимер юл транспорты]]нда эске эштәр органдары подразделениелары ойошторола. * [[1919]]: 1-се [[Бөтә Башҡорт хәрби съезы]] була, ул [[Башҡорт Хөкүмәте]] һәм ғәскәренең РСФСР яғына күсеүен раҫлай. * [[1919]]: [[БАССР|Автономиялы Башҡорт Совет Республикаһының]] төп [[дәүләт]] органы [[Башҡортостан Хәрби-революцион комитеты]] (Башревком) ойошторола. * [[1919]]: Тифлис опера һәм балет театрында З. П. Палиашвилиҙың боронғо грузин эпосы мотивтары буйынса «Абесалом һәм Этери» операһының премьераһы. * [[1920]]: Рәсәйҙе электрификациялау буйынса дәүләт комиссияһы (ГОЭЛРО) төҙөлә. * [[1935]]: [[Мәскәү]]ҙә СССР-ҙағы тәүге Халыҡ-ара кинофестиваль асыла. * [[1953]]: Джеймс Уотсон һәм Френсис Крик [[ДНК]]-ның төҙөлөш моделен тәҡдим итә (икеләтә ишелмә). * [[1961]]: СССР-ҙа «Яңылыҡтар» матбуғат агентлығы — Агентство печати «Новости» (АПН) ойошторола, хәҙер — «РИА Новости». * [[1965]]: СССР-ҙа «Космос-54», «Космос-55» һәм «Космос-56» яһалма юлдаштары осорола. * [[1973]]: Вьентьян килешеүенә ҡул ҡуйыла, [[Лаос]]та граждандар һуғышы тамамлана. * [[1995]]: [[Эстония]]ла «Тел тураһында» закон ҡабул ителә. * [[1995]]: [[Рәсәй Федерацияһы]] һәм [[Беларусь]] араһында 10 йылға дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөлә, ул ике илдең берлеген булдырыу өсөн нигеҙ була. * [[2006]]: «Хаббл» телескопы «SCP 06F6» объектын теркәй, астрономдар уның тәбиғәтен әле булһа аңлата алмай. * [[2008]]: Тулыһынса ай тотолоу: иң юғары фазаһы 03:26 UTC. * [[2013]]: [[Бөрйән районы]]нда «Алтын Солоҡ» тәбиғи ҡурсаулығы ойошторола. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Һәҙиә Дәүләтшина]] (1905—5.12.1954), яҙыусы. 1935 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. Совет яҙыусыларының I Бөтә Союз съезы делегаты. Сәйәси золом ҡорбаны. [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты (1967, үлгәндән һуң). * [[Атанова Людмила Петровна]] (1920—6.01.1994), музыка белгесе, педагог, йәмәғәтсе. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1964—1978 йылдарҙа [[Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты (Өфө)|СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының]] ғилми хеҙмәткәре. 1963 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Сәнғәт фәндәре кандидаты (1970). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1992) һәм Башҡорт АССР-ының (1964) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Кривов Тимофей Степанович]] (1886—16.08.1966), [[СССР]]-ҙың дәүләт һәм [[КПСС|партия]] эшмәкәре. 1905 йылдан РСДРП-КПСС ағзаһы. 1902 йылдан [[Өфө]] тимер юл оҫтаханалары, 1906—1907 йылдарҙа [[Златоуст]] ҡалаһында паровоз депоһы слесары. 1905—1907 йылдарҙа РСДРП‑ның Өфө хәрби дружинаһы ағзаһы, 1917—1918 йылдарҙа Өфө ҡала хеҙмәт биржаһы мөдире, Өфө губерна эшсе һәм һалдат депутаттары Советы башҡарма комитеты, Өфө губерна революцион комитеты, Ҡораллы халыҡ хәрби ойошмалары штабы, РКП(б)‑ның Өфө губерна комитетыы ағзаһы. 1919 йылдың авгусынан Өфө губерна революцион комитеты рәйесе. Артабанғы йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, партия һәм дәүләт органдарында яуаплы вазифаларҙа. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1966). * [[Йәһүҙин Мусаниф Садиҡ улы]] (1936—12.06.2005), хужалыҡ эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы, [[шиғриәт|шағир]] һәм [[проза]]ик. 1993 йылдан [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Сафуан Әлибай]] (1941—6.07.2014), шағир һәм журналист. [[Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы]] (1986), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның балалар һәм үҫмерҙәр әҙәбиәте өлкәһендәге [[Һәҙиә Дәүләтшина]] исемендәге дәүләт премияһы (2013) лауреаты, [[ЮНЕСКО]]-ның [[Андерсен Ханс Кристиан|Г. Х. Андерсен]] исемендәге Халыҡ-ара Маҡтаулы диплом эйәһе (1996), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1991), [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2011). * [[Фрид Аркадий Исаакович]] (1946), [[фән|ғалим]]-инженер электромеханик. 1972 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2000), профессор (2002). [[Рәсәй]]ҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (2002), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1985). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. * [[Сәфәрғолова Әлмира Әғзәм ҡыҙы]] (1961), хеҙмәт ветераны, режиссёр. 1984 йылдан хәҙерге [[Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның музыкаль‑әҙәби лекторийы концертмейстеры, 2003 йылдан — художество етәксеһе, 2008—2011 йылдарҙа директорҙың ижади эшмәкәрлек буйынса урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2005). Сығышы менән [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһынан. }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Маликов Әүхәҙи Сәғәҙи улы]] (1937—1991), [[ауыл хужалығы]] алдынғыһы. 1957—1991 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] «Һәүәнәк» совхозы механизаторы. [[Ленин ордены|Ленин]] һәм [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[Билал]] ауылынан. * [[Хлопотина Лилия Ивановна]] (1952), [[мәғариф]] һәм [[Муниципаль район|муниципаль хеҙмәт]] ветераны. 1973 йылдан [[Мәләүез]] ҡалаһының 2-се мәктәбе уҡытыусыһы, уҡыу-уҡытыу бүлеге мөдире; 1982 йылдан мәғариф бүлеге инспекторы, баш инспекторы, бүлек начальнигы урынбаҫары; 2001 йылдан [[Мәләүез районы|Мәләүез район]] хакимиәтенең кадрҙар менән эшләү идаралығы начальнигы, 2003 йылдан — хакимиәт башлығы урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы, 2006 йылдан — хакимиәт башлығы урынбаҫары. [[Рәсәй]]ҙең атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре, мәғариф отличнигы һәм почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре. Сығышы менән [[Владивосток]] ҡалаһынан. * [[Ғәзизов Риф Рәшит улы]] (1957), хеҙмәт ветераны. 1975—2010 йылдарҙа [[Салауат нефть химияһы комбинаты]] һәм [[«Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе]] слесары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (2002). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Стәрлетамаҡ районы]] Бәләкәй Аллағыуат ауылынан (хәҙер бөткән). }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Заһиҙуллин Әмирйән Шәрифулла улы]] (1923—2022), механизатор. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1952—1982 йылдарҙа [[Йәрмәкәй районы]] «Байраҡ» колхозы механизаторы. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры (1985). Сығышы менән ошо райондан. * [[Хажиев Тимерйән Динмөхәмәт улы]] (1933—31.12.1997), механизатор. 1960—1995 йылдарҙа [[Дүртөйлө районы]] «Әсән» колхозы тракторсыһы. 3-сө дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры (1989). Сығышы менән ошо райондың [[Түбәнге Ҡарғауыл]] ауылынан. * [[Әхтәмов Фәрит Хөснийәр улы]] (1933), механизатор. [[Саҡмағош районы]] «Игенче» колхозының элекке тракторсыһы. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]], райондың почётлы гражданы (1995). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Мәжитов Урал Таһирбирҙе улы]] (1943), [[Педагогика|педагог]]. 1960 йылдан [[Баймаҡ районы]] мәктәптәре, шул иҫәптән 1966 йылдан (өҙөклөк менән) [[Байыш (Баймаҡ районы)|Байыш]] урта мәктәбе уҡытыусыһы, 1972—1977 һәм 1983—2003 йылдарҙа — директоры. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы (1992), [[РСФСР]]-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1988). Сығышы менән ошо ауылдан. * [[Улицкая Людмила Евгеньевна]] (1943), [[Урыҫ теле|урыҫ]] [[яҙыусы]]һы, [[тәржемә]]се һәм сценарист. Сит ил һәм Рәсәй әҙәби премиялары лауреаты. Сығышы менән [[Дәүләкән]] ҡалаһынан. * [[Байрамғолова Нилә Ильяс ҡыҙы]] (1948), [[йыр]]сы. 1969—2003 йылдарҙа Хор капеллаһы солисы. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (1997). * [[Әхмәтшин Марс Әһлиулла улы]] (1948—26.10.2026), [[Журналистика|журналист]], яҙыусы, [[Журналистика|журналист]]. 1970 йылдан [[Башҡортостан пионеры (гәзит)|«Башҡортостан пионеры»]] гәзитенең бүлек мөдире, яуаплы секретары; 1980 йылдан [[«Башҡортостан ҡыҙы» журналы]]ның баш мөхәррир урынбаҫары, 1986 йылдан — Башҡорт АССР-ының Телевидение һәм радио тапшырыуҙар буйынса дәүләт комитетының баш мөхәррире, 1991 йылдан — СССР һәм Рәсәй Әҙәбиәт фондының Башҡортостан бүлексәһе директоры. 1993 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Яҙыусылар союздары ағзаһы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. * [[Рәжәпов Раузат Камалетдин улы]] (1958), [[Инженерлыҡ эше|инженер-механик]], [[ауыл хужалығы]], [[КПСС|партия]] һәм [[Муниципаль берәмек|муниципаль]] органдар хеҙмәткәре. 2016 йылдан [[Ишембай]] араҡы-шарап заводы директоры. Башҡортостан аҙыҡ-түлек индустрияһының атҡаҙанған хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Ишембай районы]]ның [[Йәнырыҫ (Ишембай районы)|Йәнырыҫ]] ауылынан. * [[Нотфуллин Азат Самат улы]] (1963), ауыл хужалығы хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1992 йылдан [[Ҡыйғы районы]] «Әй» хужалығы рәйесе. 2006 йылдан район советы рәйесе урынбаҫары, 2016—2020 йылдарҙа — рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре һәм Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе. Райондың почётлы гражданы (2021). Сығышы менән ошо райондың [[Йүкәлекүл (Ҡыйғы районы)|Йүкәлекүл]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Әхмәҙуллин Фиҙай Сәфиулла улы]] (1929—1994), [[ауыл хужалығы]], [[КПСС|партия]] һәм урындағы башҡарма органдар хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1972—1985 йылдарҙа [[Кушнаренко районы|Кушнаренко район]] советы башҡарма комитеты рәйесе. [[РСФСР]]-ҙың 7-се (1967—1971), [[Башҡорт АССР-ы]]ның 9-сы (1975—1980) саҡырылыш Юғары Советтары депутаты, [[КПСС]]-тың 24-се съезы делегаты (1971). [[Ленин ордены|Ленин]] һәм [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] ордендары кавалеры. Райондың почётлы гражданы. Сығышы менән [[Ислан]] ауылынан. * [[Абрамзон Леонид Семёнович]] (1934—25.11.1986), [[инженерлыҡ эше|инженер-механик]]-[[фән|ғалим]]. 1971—1986 йылдарҙа [[Өфө нефть институты]] [[уҡытыусы]]һы. [[Техника|Техник]] [[фән докторы|фәндәр докторы]] (1985). Сығышы менән хәҙерге [[Украина]]ның [[Харьков]] ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ғәрифуллин Фринат Йәүҙәт улы]] (1954), [[педагогика|педагог]]. 1995 йылдан [[Ағиҙел (ҡала)|Ағиҙел]] ҡалаһындағы 146-сы һөнәри лицей, 2014—2021 йылдарҙа — урындағы «Ағиҙел» спорт-ял үҙәге директоры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған [[халыҡ]] [[мәғариф]]ы хеҙмәткәре, [[Рәсәй]]ҙең почётлы башланғыс һөнәри белем биреү хеҙмәкәре. «Ағиҙел ҡалаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» почёт билдәһе менән бүләкләнеүсе (2018). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Асҡын районы]] [[Солтанай (Асҡын районы)|Солтанай]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:21 февралдә тыуғандар</categorytree>'' * [[1835]]: Михаил Микешин, [[Рәсәй империяһы]] рәссамы. * [[1875]]: Жанна Луиза Кальман, [[Франция]]ла йәшәгән, донъя тарихында иң оҙон ғүмерле кеше, 1997 йылда вафат була. * [[1895]]: Евгений Беляев, [[СССР]]-ҙың ғалим-шәрҡиәтсеһе, [[ислам тарихы]]н өйрәнеүсе. * [[1905]]: Лев Атаманов, СССР кинорежиссёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1978). * [[1915]]: Евгений Лифшиц, СССР-ҙың ғалим-физигы, академик. * [[1925]]: Алексей Парамонов, СССР [[футбол]]сыһы, 1956 йылғы [[Олимпия уйындары]] чемпионы. * [[1925]]: Игорь Шамо, СССР композиторы, [[Украина ССР-ы]]ның халыҡ артисы (1975). * [[1935]]: Владимир Скулачёв, СССР-ҙың ғалим-биохимигы, академик. * [[1935]]: Борис Тимеркәев, СССР-ҙың ғалим-физигы, [[Татарстан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (2000). == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:21 февралдә вафат булғандар</categorytree>'' == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|Б21]] [[Категория:21 февраль]] ak06ypljckrfnp2oyeuneje2716rw3x 0 13138 1307782 1264102 2026-10-26T17:50:37Z Айсар 10823 /* Билдәле шәхестәре */ яңыртыу (мәғлүмәттәрҙе) 1307782 wikitext text/x-wiki {{НП-Россия | статус = ауыл | русское название = Сафар | оригинальное название = {{lang-ba|Сафарово}} | герб = | флаг = | lat_deg = 53 |lat_min = 33 |lat_sec = 41 | lon_deg = 54 |lon_min = 27 |lon_sec = 27 | CoordAddon = | CoordScale = |размер карты региона = |размер карты района = | регион = Башҡортостан | регион в таблице = Башҡортостан | вид района = | район = Миякинский район{{!}}Миякинский | район в таблице = |вид поселения = Ауыл советы |поселение = Йәнәби-Урсай ауыл Советы (Миәкә районы){{!}}Йәнәби-Урсай |поселение в таблице = | внутреннее деление = | глава = | дата основания = | первое упоминание = | прежние имена = Ҫапар | статус с = | площадь = | высота центра НП = | население = {{ Население | Сафарово (Миякинский район) | тс }} | год переписи = {{ Население | Сафарово (Миякинский район) | г }} | плотность = | агломерация = | милли состав = башҡорттар | конфессиональный состав = | этнохороним = | почтовый индекс = 452098 | почтовые индексы = | телефонный код = | цифровой идентификатор = 80244820004 | категория в Commons = | сайт = }} '''Сафар''' ({{lang-ru|Сафарово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Миәкә районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 288 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 452098, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80244820004. == Географик урыны == * Район үҙәгенә тиклем ([[Ҡырғыҙ-Миәкә]]): 35 км * Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Йәнәби-Урсай]]): 10 км * Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Аксенов (Әлшәй районы)|Аксенов]]): 59 км == Халыҡ һаны == Ауылдың үҫеше тураһында түбәндәге мәғлүмәттәр бар:<ref name="А.З." /> [[1795 йыл]]да 12 йортта 29 ир-ат, 28 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән.<br> [[1816 йыл]]да — 100 кеше,<br> [[1834 йыл]]да — 140 кеше,<br> [[1850 йыл]]да — 132 кеше,<br [[1859 йыл]]да - 135 ир-ат,<br> [[1870 йыл]]да — 211 кеше,<br> [[1917 йыл]]да — 462 кеше,<br> [[1920 йыл]]да — 471 кеше йәшәгән. '''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)''' {| class="wikitable " style="text-align:center" | style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)''' |- | 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)|||||||||| |- | 1920 йыл 26 август|||||||||| |- | 1926 йыл 17 декабрь|||||||||| |- | 1939 йыл 17 ғинуар|||||||||| |- | 1959 йыл 15 ғинуар|||||||||| |- | 1970 йыл 15 ғинуар|||||||||| |- | 1979 йыл 17 ғинуар|||||||||| |- | 1989 йыл 12 ғинуар|||||||||| |- | 2002 йыл 9 октябрь|||||||||| |- | 2010 йыл 14 октябрь||288||149||139||51,7||48,3 |- |} {{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}} == Урамдары == {{Колонки|2}} * Дуҫлыҡ (урамы), ({{lang-ru|Дружбы (улица)}}) * 1 Май (урамы), ({{lang-ru|Первомайская (улица)}}) * Ҡаҙан (урамы), ({{lang-ru|Казанская (улица)}}) * Йәштәр (урамы), ({{lang-ru|Молодежная (улица)}}) * Яңы (урамы), ({{lang-ru|Новая (улица)}}) <ref>[https://www.gosspravka.ru/02/036/000040.html Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО - ОКТМО/налоговых инспекций ФНС / адресов]</ref> {{Колонки|конец}} == Тарихы == Сафар ( халыҡ телендә Ҫапар) ауылы Йәнәби‑Урсай ауыл Советына ҡарай. Район үҙәгенән көньяҡ‑көнбайышҡа 35 саҡрым һәм Аксёнов тимер юл станцияһына көньяҡ‑көнбайышҡа табан 59 саҡрым алыҫлыҡта [[Дим]] йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға [[Нуғай даруғаһы]] Күл-Иле- Мең улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. 1770 йылдан алып билдәле. Тәүге төпләнеүсе Сафар Тәмәев исеме менәнн аталған. Сафар Тәмәев 1750 йылдың 10-11 июль килешеүе буйынса [[Тауҡай-Гәйнә]] ауылына Ғәйнә улусы башҡорттарынан 30 ғаиләне керҙәшлеккә индереүҙә ҡатнашыуы билдәле. 1795 йылда 12 йортта 57 кеше йәшәгән, 1865 йылда 62 йортта — 211 кеше. Ауыл халҡы малсылыҡ, игенселек менәнн шөғөлләнгән. 1906 йылда мәсет, 2 бакалея кибете теркәлгән. Тарихи документтар буйынса,Сафарҙа йәшәүселәр:Ҡолтай Сафаров, тархан Ҡарағол Дайоров,Ҡолтайҙың улы-Бәҙрән Ҡолтаев, Ишәли Күскилдин 1770,1786, 1793 йылдарҙа ер килешеүҙәрендә ҡатнашалар. Ауылдың хужалыҡ итеү мөмкинлектәре түбәндәге мәғлүмәттәр менән ҡылыҡһырлана: 1843 йылда 297 кешегә 40 бот ужым,712 бот ярауай ашлыҡ сәселә, 1917 йылда 85 йортҡа 635 дисәтинә һөрөнтө ер тура килә, шул иҫәптән,17 хужалыҡтың 4, 22 хужалыҡтың 10 дисәтинәгә тиклем,10 хужалыҡтың 15-кә, 13 хужалыҡтың 15 дисәтинәнән күберәк һөрөнтө ере булған.5 проценттан ашыу йорт — 23 — игенселек менән шөғөлләнмәгән<ref name="А.З.">[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/437 А.З.Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр. 437] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220327165637/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/437 |date=2022-03-27 }}</ref>. Башҡорттар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/92122/ Башҡорт энциклопедияһы. Сафар ауылы]</ref>. === Легендан өҙөк === [[Файл:Сафар.jpg|мини|слева]] {{Цитата| ...Ҡапыл аталарының башына бер уй килгән: « Ә ниңә ике улы араһында ат ярышы ойоштороп, еңеүсенең исемен мәңгеләштермәҫкә?». Бына бер заман, елә ти, ике ат. Арттарынан туҙандары ғына ҡала, ти. Йә береһе алға сыға, ти, йә икенсеһе.Алмаш- тилмәш күренеп- күренеп килә торғас,аталары аттарҙың береһен генә шәйләп ала. Күҙ күреме ер ҡалғас, Сәфәрҙең аты беренсе булып килеүен күрә ул. Ата Сәфәр өсөн шатлана ла, Яппарҙың күренмәүенә борсола ла .Ә икенсе улы аҙаҡтан ғына күренгән.сөнки уның аты һыуһап киткән дә, йылғаны күргәс, һыу эсергә тотонған икән. Ни эшләйһең, ҡарар үҙгәртелмәй: шулай итеп,был урынға Сәфәр исеме бирелә. Был матур урынға тирә-яҡтан халыҡ күпләп ултыра башлай. Сәфәр ауылы бына шулай барлыҡҡа килгән. Ә халыҡ телендә ул '''Ҫапар''' булып йөрөй.<ref>A/Ф.Абдулова</ref> }} == Ауылдағы аралар == Ауылда «ара» түгел, ә «нәҫел» тигән һүҙ күберәк ҡулланыла.Ҡан- ҡәрҙәшлекте аңлатҡан был төшөнсәгә ҙур иғтибар бирә ауыл халҡы. Дүрт төрлө нәҫел атамаһы һаҡлай ауыл тарихы :ҡараҡайҙар, шомолар, сыуаш һәм ҡалмаҡ нәҫелдәре.Ҡараҡайҙар нәҫеленән булған Солтанғужин Шәйәхмәт Әхмәтвәли улы ғүмерен мәғарифҡа арнаны, мәктәп директоры булды.Ҡалмаҡтар — ауылда иң ҙур нәҫел. Улар үҙҙәрен, хатта, «ҡомалаҡтар» тип атарға яраталар. Маҡтанырға яйы сыҡҡанда, беҙ бит- ҡомалаҡ, тип өҫтәп ҡуялар.(Ҡомалаҡтың ҡабарыуы-маҡтансыҡ булыу мәғәнәһендә).Шомолар-Әхмәҙуллиндар.Ә сыуаш нәҫеленең тарихы былай: яҙ көнө һөрөлгән баҫыу өҫтәндәге бер ыҙандан яңы тыуған бала табып алып ҡайталар. Йүргәктең төрөлөшө буйынса, уның сыуаш балаһы булыуын асыҡлайҙар. Бала малай кеше була. Уны башҡорт ғаиләһе ҡарап үҫтерә, өйләнә, балалар үҫтерә.Сыуаш нәҫеле шулай тарала.<br> Ауылда ҡан-ҡәрҙәшлекте, белеү,туғанлыҡ ептәрен нығытыу маҡсатынан 2017 йылда, архив материалдарына таянып, Абайҙуллиндар,Абдуловтар, Лотфуллиндар,Байтуриндар, Әхмәҙуллиндар, Афзалетдиновтар (төҙөүсеһе-Абдулова Фәйрүзә Арыҫлан ҡыҙы), Әхмәтшиндар (төҙөүсеһе-архив хеҙмәткәрҙәре)һәм Шәйгәрҙановтар (өлкән быуын кешеләре һөйләүе буйынса) шәжәрәләр төҙөнө, шәжәрә байрамы үткәрҙе.<ref>A/Ф.Абдулова</ref> == Ер-һыу атамалары == Исемдәре:<ref>A/Ф.Абдулова</ref> ==== Урман исемдәре ==== {{колонки|3}} Мәсет урманы Йомро уҫаҡлыҡ Имәнлек Ҡайынлыҡ Кашап ҡулы Илҡасҡан ҡулы Ҡыҙбикә ҡулы Бурһыҡ өңө Тимеркәй Һуйырлы сағыл Кинйәбай беләге Сирмеш ҡыуағы Балағас ҡулы Уҫаҡлыҡ Үткәүел {{конец|колонки}} ==== Ялан исемдәре ==== {{колонки|3}} Иген бүләге Поселка Йәшелкүл башы Мискә ҡырлайы Мишә ҡарт яланы Ураҙбикә ҡойоһо Дирән (Тәрән) соҡор Ҡыҙылъяр Йүкәле ҡабаҡ Умарталыҡ Бикҡол сауҡалығы Дипҫән Ҡыҫыҡ буйы {{конец|колонки}} ==== Тау,ҡалҡыулыҡтар исемдәре ==== {{колонки|3}} Тыныслыҡ тауы Ғирфан тауы Ҡаршытау Өстаған Зуев мороно Ҡантай ҡулы Дегермән (Тирмән) сағылы Рәпи ҡулы Сауҡалыҡ Кәзә ҡулы Ғусман тауы Кәртә ҡулы Ҡымыҙлыҡ соҡоро Һуһарлы сағыл (Халыҡ телендә-Ҫыуырлы сағыл) Баҡса соҡоро {{конец|колонки}} ==== Туғай исемдәре ==== {{колонки|3}} Оло туғай Еләкле аҡлан Йомро туғай Маръя баҡсаһы Мулла төбәге Асы Сәгер Айырым төбәк (Айыртыва- халыҡ телендә) {{конец|колонки}} ==== Юл исемдәре ==== {{колонки|3}} Ҡорған юлы Ҡырын юл Ҡабаҡ буйы юлы {{конец|колонки}} ==== Йылға ==== {{колонки|1}} Көрмәҙе йылғаһы {{конец|колонки}} ===== Дим йылғаһы кисеүҙәре ===== {{колонки|3}} Тәкә башы кисеүе Ҡарама кисеүе Ғирфан кисеүе Яҡшембәт кисеүе {{конец|колонки}} ===== Һыу инеү урындары ===== {{колонки|1}} Ташлыҡ Шарламаҡ Ҡолаҡлыҡ Ярлау {{конец|колонки}} ==== Шишмәләр ==== {{колонки|1}} Таһир шишмәһе Үр шишмәһе Даишма башы {{конец|колонки}} == Видеояҙмалар == * {{YouTube|fRaiG_J_HrE|logo=1}} Сафар ауылы тарихы.2019 йыл. БСТ == Билдәле шәхестәре == * [[Әхмәтшин Марс Әһлиулла улы]] (21.02.1948—26.10.2026), журналист, яҙыусы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2008) һәм Башҡортостандың (1997) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре<ref>{{БЭ|96332}}</ref>. * Абдулова Фәйрүзә Арслан ҡыҙы (16.10.1964), уҡытыусы. Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2006), Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы (2019). * Сөләймәнова Рәйсә Төхфәт ҡыҙы (8.03.1969), табип-хирург. Медицина фәндәре кандидаты. * Мөхтәруллина Сәүиә Ғабдулла ҡыҙы Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. * Зарипова Гөлнур Ғәлләүетдин ҡыҙы (01.01.1961), уҡытыусы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы. * Абайҙуллин Заһир Зайбар улы (9.12.1965), һәүәҫкәр композитор. Халыҡ араһында таралған билдәле йырҙар авторы. * [[Ғирфанов Рәхимйән Ғирфан улы]] ([[1904 йыл]]—?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры, шайморатовсы, 62-се гвардия кавалерия полкының ҡул пулеметы тоҫҡаусыһы, ҡылыссыһы була. * Абдулов Рафаэль Хәсән улы (1933—22.11.2022), уҡытыусы, рәссам. <ref>{{китап |автор= Х.Х.Мусин,Р.М.Вәлиәхмәтов |заглавие=«Миәкә районы-Аҡмулла төйәге» |место=Өфө |издательство=«Скиф» |год=2006 й |страницы=342-се б.}}</ref> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * {{БЭ2013|92122}}{{V|17|04|2022}} * [http://ufagen.ru/places/miyakinskiy/safarovo.html Сафарово на портале «Генеалогия и Архивы»] * [http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/437 А.З.Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 437-се б.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220327165637/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/437 |date=2022-03-27 }} * Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} {{Миәкә районы ауылдары}} [[Категория:Миәкә районы ауылдары]] [[Категория:Дим буйындағы тораҡ пункттар]] awgyqbp8ecj1n1umnwea0jd8odd1z1y 4 14997 1307774 1307162 2026-10-26T14:00:34Z MediaWiki message delivery 9284 /* Переключение сервера: ваш вики-проект скоро на короткое время будет доступен в режиме «только для чтения» */ яңы бүлек 1307774 wikitext text/x-wiki {{Архив|—2021|2022}} == Feminism and Folklore 2023 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, Christmas Greetings and a Happy New Year 2023, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition from February 1, 2023, to March 31, 2023 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2023|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a [[:m:Feminism and Folklore 2023/List of Articles|list]] of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a fountain tool or dashboard. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the fountain/dashboard link on the [[:m:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta project page]]. This year we would be supporting the community's financial aid for Internet and childcare support. This would be provided for the local team including their jury and coordinator team. This support is opt-in and non mandatory. Kindly fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this Google form] and mark a mail to [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] with the subject line starting as [Stipend] Name or Username/Language. The last date to sign up for internet and childcare aid from our team is 20th of January 2023, We encourage the language coordinators to sign up their community on this link by the 25th of January 2023. Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2023|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, [[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023 International Team]] ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|әңгәмә]]) 10:23, 24 декабрь 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == Предстоящее голосование по пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения УКП == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Добрый день, В середине января 2023 года состоится второе ратификационное голосование в рамках всего сообщества по [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|Руководству по обеспечению правоприменения]] для [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|Универсального кодекса поведения]]. Оно последует за [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Results|голосованием в марте 2022 года]], в результате которого большинство голосовавших поддержало Руководство. В процессе голосования участники обозначили важные для сообщества вопросы. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Комитет по делам сообщества]] внёс требование, чтобы данные проблемные области были пересмотрены. Управляемый волонтёрами [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Drafting_committee#Revisions_Committee_members|Комитет по пересмотру]] провёл большую работу по рассмотрению пожеланий сообщества и внесению изменений. Они доработали проблемные области, такие как требования по обучению и утверждению, конфиденциальность и прозрачность в процессе работы, а также читаемость и переводимость самого документа. Ознакомиться с обновленным Руководством по обеспечению правоприменения можно '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|здесь]]''', а сравнительные изменения показаны '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Comparison|здесь]]'''. '''Как проголосовать?''' Голосование будет открыто с 17 января 2023 года. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voter information|Данная страница на Мета-вики]]''' содержит информацию о том, как проголосовать используя SecurePoll. '''Кто может голосовать?''' '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised enforcement_guidelines/Voter_information#Voting_eligibility|Право голоса]]''' для участия в голосовании определяется так же, как и в процессе выборов Совета попечителей Фонда Викимедиа. Подробнее о праве на участие в голосовании читайте здесь. Если вы имеете право голоса, вы можете использовать вашу учётную запись Викимедиа для доступа к серверу голосования. '''Что будет после голосования?''' Голоса будут тщательно проверены независимой группой волонтёров, а результаты будут опубликованы в рассылке Wikimedia-l, на форуме Стратегии движения, на платформе Diff и Мета-вики. Голосующие будут иметь возможность проголосовать и оставить имеющиеся пожелания по поводу Руководства. Совет попечителей примет во внимание уровень поддержки и поднятые вопросы, когда он будет рассматривать ратификацию Руководства по обеспечению правоприменения или же дальнейшую его доработку. От имени проектной команды УКП,<section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 11:38, 11 ғинуар 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Началось голосование по пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения УКП</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 2|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки в Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 2|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 2}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Добрый день, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voting|Период голосования]] по [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines|пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения Универсального кодекса поведения]] открыт. Голосование будет проходить в течение двух недель и завершится '''31 января 2023 года''' в '''23.59 UTC'''. Пожалуйста, ознакомьтесь с [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voter_information|подробной информацией о голосовании, праве на участие в голосовании и о том, как голосовать на странице Мета-вики]]. Для получения подробностей о Руководстве по обеспечению правоприменения и процессе голосования, обратитесь к [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Announcement/Voting_1|предыдущему письму]]. От имени Проектной команды УКП, <section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 20:52, 18 ғинуар 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Голосование по пересмотренному Руководству по правоприменению УКП скоро завершится</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 3|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки в Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 3|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 3}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Здравствуйте, '''31 января 2023 года''' в '''23.59 UTC''' завершится [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voting|голосование]] по [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения Универсального кодекса поведения]]. Подробности о Руководстве по обеспечению правоприменения и процессе голосования в [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1|предыдущем письме]]. От имени Проектной команды УКП,<section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 18:51, 30 ғинуар 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == Global ban for PlanespotterA320/RespectCE == Per the [[m:Global bans|Global bans]] policy, I'm informing the project of this request for comment: [[m:Requests for comment/Global ban for PlanespotterA320 (2) ]] about banning a member from your community. Thank you.--[[User:Lemonaka|Lemonaka]] ([[User talk:Lemonaka|talk]]) 21:40, 6 February 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Zabe@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Lemonaka/Massmessagelist&oldid=24501599 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Результаты голосования по пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения УКП</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> Результаты голосования по [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines |пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения Универсального кодекса поведения]] в рамках всего сообщества были подсчитаны и тщательно проверены. Мы благодарим всех, кто принял участие в голосовании. В результате голосования 3097 участников из 146 сообществ Викимедиа, 76% голосов были поданы за Руководство по обеспечению правоприменения, а 24% - против. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voting_statistics|Статистика]] голосования опубликована. Более подробная информация о комментариях, полученных в ходе голосования, будет опубликована в ближайшее время. Результаты и комментарии, собранные в течение голосования, будут направлены в Совет попечителей для рассмотрения. Ожидается, что процесс рассмотрения Советом будет завершен в марте 2023 года. Мы проинформируем вас, когда процесс рассмотрения будет завершён. От имени проектной команды УКП, <section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 19:42, 15 февраль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Период обратной связи с сообществами для обновления Условий использования Викимедиа</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Добрый день, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_department|Юридический отдел Фонда Викимедиа]] проводит период обратной связи с членами сообществ по обсуждению обновления Условий использования Викимедиа. [[:foundation:Special:MyLanguage/Terms of Use|Условия использования (УИ)]] – это юридические условия, которые регулируют использование веб-сайтов размещенных Фондом Викимедиа. Вы можете поделиться отзывами о проекте предложения с февраля по апрель. Проект предложения будет переведен на несколько языков. Письменные отзывы будут приниматься на всех языках. Данное обновление связано с несколькими моментами: * Внедрение Универсального кодекса поведения * Обновление текста проекта в соответствии с лицензией Creative Commons BY-SA 4.0 * Предложение по более эффективному решению проблемы нераскрытого платного редактирования * Приведение наших условий в соответствие с действующими и недавно принятыми законами, влияющими на Фонд, включая Европейский закон о цифровых услугах. В рамках периода обратной связи будут проведены две встречи (часы обсуждений): первая - 2 марта, вторая - 4 апреля. Для получения более подробной информации, пожалуйста, пройдите по ссылкам ниже: * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Сравнение предлагаемого обновления УИ]] * [[m:Talk:Terms of use|Страница для ваших отзывов]] * Информация об организуемых [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours|встречах (часы обсуждений)]] От имени Юридического отдела Фонда Викимедиа,<section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 20:17, 21 февраль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> === Первое обсуждение обновлений Условий использования Фонда Викимедиа состоится 2 марта в 17.00 UTC=== Напоминаем, что Юридический отдел Фонда Викимедиа проводит [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_department/2023_ToU_updates/Office_hours/ru встречи с членами сообществ] для обсуждения обновлений [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_department/2023_ToU_updates/Proposed_update Условий использования Викимедиа]. Первая встреча состоится сегодня, '''2 марта''', в '''17:00 UTC по 18:30 UTC'''. Приглашаем вас принять участие в обсуждении. Пожалуйста, обратите внимание, что рабочий язык встреч – английский. Во встречах на ваши вопросы будут отвечать члены Юридического отдела Фонда Викимедиа. Подробнее [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_department/2023_ToU_updates/Office_hours/ru на странице Мета]. --[[Ҡатнашыусы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:AAkhmedova (WMF)|әңгәмә]]) 12:24, 2 март 2023 (UTC) == Editing news 2023 #1 == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/><i>[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2023/February|Прочитайте это на другом языке]] • [[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter|Подписной лист на этот многоязычный информационный бюллетень]]</i> Этот бюллетень включает два ключевых обновления о работе команды [[mw:Special:MyLanguage/Editing team|Редактирование]]: # Команда редактирования завершит добавление новых возможностей в проект [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|Страницы беседы]] и развернет его. # Они начинают новый проект, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Проверка редактирования]]. <strong>Проект разговорных страниц</strong> [[File:Page Frame Features on desktop.png|alt=Скриншот, показывающий изменения дизайна страницы обсуждения, которые в настоящее время доступны в качестве бета-функций во всех википроектах Викимедиа. Эти функции включают информацию о количестве людей и комментариев в каждом обсуждении.|thumb|300px|Некоторые из предстоящих изменений]] Команда редакторов почти закончила первый этап проекта [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project|Страницы беседы]]. Почти все [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|новые функции]] уже доступны в [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Бета-версия функции для {{int:discussiontools-preference-label}}]]. Он показывает информацию об активности обсуждения, например, дату последнего комментария. Вскоре появится новая кнопка "{{int:skin-action-addsection}}". Вы сможете отключить их в [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]]. Пожалуйста, [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Talk_pages_project/Usability#c-PPelberg_(WMF)-20230215001000-Feedback:_Proposed_Revisions_to_%22Add_topic%22_button|скажите им, что вы думаете]]. [[File:Daily edit completion rates mobile talk pages.png|thumb|300px|Ежедневная скорость завершения редактирования по тестовым группам: DiscussionTools (тестовая группа) и наложение MobileFrontend (контрольная группа)]] Завершился A/B-тест для [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|{{int:discussiontools-preference-label}} на мобильном сайте]]. Редакторы были [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|более успешны с {{int:discussiontools-preference-label}}]]. Команда редакторов включает эти функции для всех редакторов на мобильном сайте. <strong>Новый проект: Проверка редактирования</strong> Команда редакторов начинает [[mw:Special:MyLanguage/Edit check| проект помощи новым редакторам Википедии]]. Он поможет людям выявить некоторые проблемы до того, как они нажмут "{{int:publishchanges}}". Первый инструмент будет поощрять людей добавлять ссылки, когда они добавляют новый контент. Пожалуйста, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist|смотрите]] на этой странице для получения дополнительной информации. Вы можете [[mw:Special:MyLanguage/Editing_team/Community_Conversations#20230303|присоединяйтесь к конференц-звонку по 3&nbsp;March&nbsp;2023]], чтобы узнать больше.<section end="message"/> </div> –[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:24, 22 февраль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Quiddity (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=24611966 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Your wiki will be in read only soon</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фонд Викимедиа]] проверяет переключение между основным и вторичным дата-центром. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Чтобы убедиться, что всё работает, технологическому отделу Викимедиа нужны плановые испытания. Это тестирование покажет, возможно ли надёжно переключиться между центрами обработки данных (ЦОД). Это требует от многих рабочих групп подготовки к тесту и готовности исправить любые непредвиденные проблемы. Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2023-03-01|ru}}'''. Тестирование начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-03-01T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-03-01T14:00}}]'''. К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. '''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.''' *День переключения — {{#time:l j xg Y|2023-03-01|ru}}. Оно продлится не более часа. *При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений. ''Побочные эффекты'': *Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить. * Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут. При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. Там же будет дополнительная информация об этом. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> 21:20, 27 февраль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023: We are back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:UCDM 2023 promo.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|Ministry of Foreign Affairs of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the third edition of writing challenge "'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2023. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023/Prizes|prizes]].<br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[m:CentralNotice/Request/UCDM 2023|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! </div> [[m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) 07:58, 1 March 2023 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimania 2023 Welcoming Program Submissions</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="wikimania-program-submissions"/>[[File:Wikimedia_Singapore_Logo.svg|right|frameless]]Do you want to host an in-person or virtual session at Wikimania 2023? Maybe a hands-on workshop, a lively discussion, a fun performance, a catchy poster, or a memorable lightning talk? [[wmania:Special:MyLanguage/2023:Program/Submissions|'''Submissions are open until March 28''']]. The event will have dedicated hybrid blocks, so virtual submissions and pre-recorded content are also welcome. If you have any questions, please join us at an upcoming conversation on March 12 or 19, or reach out by email at wikimania@wikimedia.org or on Telegram. More information on-wiki.<section end="wikimania-program-submissions"/> </div> <!-- Сообщение отправил Участник:CKoerner (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Совет попечителей ратифицировал Руководство по правоприменению УКП</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement - Board ratification|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки в Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement - Board ratification|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement - Board ratification}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Здравствуйте, важные новости относительно Руководства по правоприменению УКП: Голосование по Руководству по правоприменению в январе 2023 года показало, что Руководство по правоприменению одобрено большинством. Поступило 369 замечаний, по которым скоро будет предоставлена детальная сводка. Всего проголосовало чуть более трех тысяч (3097) участников, из которых 76% одобрили Руководство по правоприменению. Вы можете ознакомиться со '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voting_statistics|статистикой по голосованию в Meta-wiki]]'''. Возросший уровень поддержки показывает Совету попечителей, что текущая версия обозначила решение вопросов, поднятых во время последнего пересмотра в 2022 году. Совет попечителей ратифицировал Руководство по правоприменению. [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Approval_of_Universal_Code_of_Conduct_Enforcement_Guidelines Резолюция размещена в вики Фонда], и вы также можете более детально ознакомиться с [https://diff.wikimedia.org/2023/03/21/the-enforcement-guidelines-received-strong-support-from-the-community-what-happens-next/ процессом пересмотра Руководства по правоприменению в 2023 году в Diff.] Будут объявлены дальнейшие действия по работе с важными рекомендациями, обозначенными в Руководстве по правоприменению. Подробности по планам работ скоро поступят. Благодарим вас за вашу заинтересованность и участие. От имени проектной команды УКП,<section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 11:41, 24 март 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Отчет по отзывам участников голосования по ратификации Руководства по правоприменению УКП</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voting/Report/Email|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки в Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voting/Report/Email|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voting/Report/Email}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Добрый день, Проектная команда по Универсальному кодексу поведения завершила анализ отзывов, полученных во время ратификационного голосования по [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|пересмотренному Руководству по правоприменению Универсального кодекса поведения]]. У всех участников голосования была возможность предоставить комментарии относительно содержания пересмотренного Руководства по обеспечению правоприменения. Всего 369 участников оставили комментарии на 18 языках по сравнению с 657 комментариями на 27 языках в 2022 году. Команда «Доверие и безопасность» завершила анализ комментариев, разделив отзывы по категориям и обозначив основные темы и области, требующие внимания. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voter comments report|Переведенные версии отчета доступны здесь на Мета-вики]]'''. Пожалуйста, помогите перевести на ваш язык. Мы выражаем благодарность всем, кто принял участие в голосовании и обсуждениях. Более подробную информацию по Универсальному кодексу поведения и Руководству по правоприменению можно найти на Мета-вики. От имени проектной команды Универсального кодекса поведения,<section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 08:37, 3 апрель 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Напоминание: Встреча по обсуждению обновлений Условий использования Викимедиа</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Reminder|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Reminder|}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Всем привет, Напоминаем, что Юридический отдел [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_department|Фонда Викимедиа]] проводит [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours|встречи]] с членами сообществ для обсуждения [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_department/2023_ToU_updates/Proposed_update|обновлений Условий использования Викимедиа]]. Вторая встреча пройдет сегодня,''' 4 апреля, с 17:00 UTC до 18:30 UTC'''. Подробнее [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours|на странице Мета]]. Приглашаем вас принять участие в обсуждении. Пожалуйста, обратите внимание, что рабочий язык встреч – английский. Во встречах на ваши вопросы будут отвечать члены Юридического отдела Фонда Викимедиа. От имени Юридического отдела Фонда Викимедиа,<section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 08:29, 4 апрель 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Начало обсуждений по вопросу ратификации Устава движения</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Movement Charter/Ratification/Ratification methodology review launch|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]]'' Здравствуйте, [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee|Комитет по разработке Устава движения]] с 10 по 28 апреля 2023 года проводит ранний сбор предложений и вопросов со всего движения Викимедиа по [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification|предложенной методологии ратификации Устава движения]]. Согласно графику, ратификация [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Устава движения]] должна состояться в начале 2024 года. '''Комитет приглашает членов сообщества ответить на [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification|шесть вопросов]]. Желающие могут поделиться отзывами на странице [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|обсуждения в Мета]] или на [https://forum.movement-strategy.org/t/movement-charter-ratification-methodology-community-review-from-10-28-april-2023/2930 форуме Стратегии движения]. '''Часы обсуждений''' Комитет приглашает всех, кто хочет поделиться отзывами о предлагаемой методологии, присоединиться к встречам членов Комитета с сообществами: * [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Community_Consultation#Community_conversation_#1:_18_April,_2023_at_10.00_UTC|Первая встреча с сообществами]]: '''18 апреля, 10:00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1681812036 по Вашему местному времени]) * [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Community_Consultation#Community_conversation_#2:_24_April_2023_at_17.00_UTC|Вторая встреча с сообществами]]: '''24 апреля в 17:00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1682355603 по Вашему местному времени]) Язык часов обсуждений английский. [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation|Пожалуйста, прокомментируйте]], если Вам нужна языковая поддержка. Языковой перевод будет предоставлен, если не менее 3 человек выразят желание участвовать с русскоязычного сообщества. От имени Комитета по разработке Устава движения,<section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 18:06, 11 апрель 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Комитет по выборам набирает новых членов</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominations/2023/Announcement|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominations/2023/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections committee/Nominations/2023/Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Всем привет, Комитет по выборам [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections_committee|Фонда Викимедиа]] ищет 2-4 дополнительных членов до 24 апреля, которые могут помочь в процессе выбора членов в Совет попечителей Фонда Викимедиа. В настоящее время планируются выборы в Совет попечителей Фонда Викимедиа на 2024 год. Новые члены приглашаются присоединиться к Комитету по выборам. Комитет по выборам контролирует процесс отбора мест в Совет попечителей сообщества. Присоединяйтесь к комитету и поделитесь своими ценными навыками и идеями в процессе отбора членов в Попечительский совет. В [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_of_Trustees|Совете Фонда Викимедиа]] есть восемь мест, выбранных сообществом и аффилированными организациями (Affiliates). В 2024 году Комитет по выборам будет проводить процесс отбора на места, выбранные сообществами и аффилированными организациями, срок полномочий которых истекает. Этот процесс будет поддерживаться Фондом Викимедиа. Члены Комитета по выборам назначаются на трехлетний срок и должны подписать [[phab:L37| соглашение о конфиденциальности]]. Члены комитета могут рассчитывать на 2-5 часов в неделю до начала процесса отбора и 5-8 часов в неделю во время процесса отбора. Как член Комитета по выборам, в ваши обязанности будет входить: * Участие в онлайн-встречах в период до следующих выборов (середина 2024 года) * Участие в вводном онлайн обучении в мае-июне 2023 года * Работа с Комитетом по выполнению его [[foundation:Special:MyLanguage/Elections_Committee_Charter|других обязанностей]]. Новые члены должны иметь следующие качества: * Свободное владение английским языком * Взаимодействие по электронной почте * Знания о движении и управлении движением Если Вы хотите выступить добровольцем на эту роль, пожалуйста, '''предложите свою кандидатуру до 24 апреля 2023 года 23:59 [[:en:Anywhere on Earth|AoE (Anywhere on Earth)]] на [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Nominations/2023|Мета-вики]]'''. Полное объявление можно [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Wikimedia_Foundation_Elections_Committee_-_2023_Call_for_New_Members|'''прочитать здесь''']]. Заранее благодарим за вашу заинтересованность! Если Вы не заинтересованы, но знаете кого-то, кто может быть заинтересован, поделитесь с ними этим объявлением. Пожалуйста, дайте мне знать, если у Вас есть вопросы. От имени Комитета по выборам,<br /><section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 22:54, 14 апрель 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Ваша вики будет доступна только в режиме чтения</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фонд Викимедиа]] проверяет переключение между основным и вторичным дата-центром. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Чтобы убедиться, что всё работает, технологическому отделу Викимедиа нужны плановые испытания. Это тестирование покажет, возможно ли надёжно переключиться между центрами обработки данных (ЦОД). Это требует от многих рабочих групп подготовки к тесту и готовности исправить любые непредвиденные проблемы. Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2023-04-26|ru}}'''. Тестирование начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-04-26T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-04-26T14:00}}]'''. К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. '''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.''' *День переключения — {{#time:l j xg Y|2023-04-26|ru}}. Оно продлится не более часа. *При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений. ''Побочные эффекты'': *Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить. * Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут. При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. Там же будет дополнительная информация об этом. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:41, 21 апрель 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:UOzurumba (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24748237 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Seeking volunteers for the next step in the Universal Code of Conduct process</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello, As follow-up to [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/IOMVS7W75ZYMABQGOQ2QH2JAURC3CHGH/ the message about the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines] by Wikimedia Foundation Board of Trustees Vice Chair, Shani Evenstein Sigalov, I am reaching out about the next steps. I want to bring your attention to the next stage of the Universal Code of Conduct process, which is forming a building committee for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). I invite community members with experience and deep interest in community health and governance to nominate themselves to be part of the U4C building committee, which needs people who are: * Community members in good standing * Knowledgeable about movement community processes, such as, but not limited to, policy drafting, participatory decision making, and application of existing rules and policies on Wikimedia projects * Aware and appreciative of the diversity of the movement, such as, but not limited to, languages spoken, identity, geography, and project type * Committed to participate for the entire U4C Building Committee period from mid-May - December 2023 * Comfortable with engaging in difficult, but productive conversations * Confidently able to communicate in English The Building Committee shall consist of volunteer community members, affiliate board or staff, and Wikimedia Foundation staff. The Universal Code of Conduct has been a process strengthened by the skills and knowledge of the community and I look forward to what the U4C Building Committee creates. If you are interested in joining the Building Committee, please either [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee/Nominations|sign up on the Meta-Wiki page]], or contact ucocproject[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org by May 12, 2023. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Read more on Meta-Wiki]]'''. Best regards,<br /><section end="announcement-content" /> </div> [[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] 19:00, 26 апрель 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Xeno (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24941045 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Процедура отбора членов Учредительного комитета U4C</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> Следующей стадией процесса внедрения Универсального кодекса поведения является создание Учредительного комитета для разработки устава для Координационного комитета УКП (U4C). Члены Учредительного комитета были отобраны. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Ознакомьтесь с составом и узнайте о предстоящей работе в Мета-вики]].<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Project|UCoC Project Team]], 04:20, 27 май 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25018085 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Объявляем новых членов Избирательной комиссии</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|Вы можете найти это сообщение, переведенное на другие языки, на Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Приветствую вас, Мы рады объявить [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/4TALOUFPAP2VDBR27GKRVOP7IGQYU3DB/|о новых членах и советниках Избирательной комиссии]]. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections_committee|Избирательный комитет]] помогает в разработке и внедрении процесса отбора попечителей, отобранных Сообществом и аффилированными лицами, в Совет попечителей Фонда Викимедиа. После открытого процесса выдвижения наиболее сильные кандидаты пообщались с Правлением, и четырем кандидатам было предложено войти в состав Избирательной комиссии. Еще четырем кандидатам было предложено принять участие в качестве консультантов. Спасибо всем членам сообщества, которые представили свои имена на рассмотрение. Мы с нетерпением ожидаем совместной работы с Избирательной комиссией в ближайшем будущем. От имени Совета попечителей Фонда Викимедиа,<br /><section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 17:59, 28 июнь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25018085 --> == Deploying the Phonos in-line audio player to your Wiki == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:Hello}}! Apologies if this message is not in your language, {{int:Please-translate}} to your language. This wiki will soon be able to use the [[mw:Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player]] implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. This is part of fulfilling a wishlist proposal of providing [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Multimedia_and_Commons/Audio_links_that_play_on_click|audio links that play on click]]. With the inline audio player, you can add text-to-speech audio snippets to wiki pages by simply using a tag: <syntaxhighlight lang="wikitext"> <phonos file="audio file" label="Listen"/> </syntaxhighlight> The above tag will show the text next to a speaker icon, and clicking on it will play the audio instantly without taking you to another page. A common example where you can use this feature is in adding pronunciation to words as illustrated on the [[wiktionary:en:English#Pronunciation|English Wiktionary]] below. <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{audio|en|En-uk-English.oga|Audio (UK)}} </syntaxhighlight> Could become: <syntaxhighlight lang="wikitext"> <phonos file="En-uk-English.oga" label="Audio (UK)"/> </syntaxhighlight> The inline audio player will be available in your wiki in 2 weeks time; in the meantime, we would like you to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos|read about the features]] and give us feedback or ask questions about it in this [[mw:Help_talk:Extension:Phonos|talk page]]. Thank you!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]], on behalf of the Foundation's Language team</bdi> </div> 02:26, 27 июль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:UOzurumba (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_announcement_list_(In-line_audio_player)&oldid=25350821 --> [[m:User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ba:Был вики тиҙҙән [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] ҡушымтаһы ярҙамында тормошҡа ашырылған [[mw:Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|аудиоплеер]] ҡуллана башлаясаҡ. Был википедияла аудиоҡушымталар эшләргә тигән теләкте тормошҡа ашырыуҙың бер өлөшө булып тора һәм [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Multimedia_and_Commons/Audio_links_that_play_on_click|аудио рәсеменә баҫҡанда башҡарыла]]. Түбәндәге тэгты ҡулланып, вики-биттәге тексҡа аудиофрагменттар өҫтәргә мөмкин: <syntaxhighlight lang="wikitext"> <phonos file="audio file" label="Тыңларға"/> </syntaxhighlight> Юғарыла күрһәтелгән тег тауышты башҡарыу төймәһе эргәһендәге тексты күрһәтәсәк, һәм уны баҫҡанда тауыш башҡа биткә күсмәйенсә яңғыраясаҡ. [[wiktionary:en:English#Pronunciation|Инглиз Викиһүҙлеге]]ндә һүҙҙәрҙең әйтелешен өҫтәү — был функцияның киң ҡулланылған миҫалы булып тора. <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{audio|en|En-uk-English.oga|Audio (UK)}} </syntaxhighlight> Буласаҡ: <syntaxhighlight lang="wikitext"> <phonos file="En-uk-English.oga" label="Audio (UK)"/> </syntaxhighlight> Индерелгән аудиоплеер ике аҙнанан һеҙҙең викиҙа буласаҡ; ә әлегә функциялар тураһында уҡып [[mw:Help_talk:Extension:Phonos|фекер алышыу]] битендә теләктәрегеҙҙе һәм баһағыҙҙы яҙыуҙы һорайбыҙ. --[[Ҡатнашыусы:ZUFAr|ZUFAr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:ZUFAr|әңгәмә]]) 04:29, 27 июль 2023 (UTC) == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Рассмотрение Устава Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Здравствуйте, Мы рады обнародовать следующий этап в работе по [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Универсальному кодексу поведения]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Черновой вариант Устава Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]] в настоящий момент готов для вашего рассмотрения. [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Руководство по правоприменению]] требует, чтобы структурная единица в форме Учредительного комитета составила черновой вариант устава, описывающего процедуры и подробности работы глобального комитета, названного [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#4._UCoC_Coordinating_Committee_(U4C)|Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения (U4C)]]. В течение последних двух месяцев Учредительный комитет U4C работал вместе единой группой, чтобы обсудить и подготовить черновик устава U4C. Учредительный комитет U4C в настоящий момент ожидает отзывы по черновику устава вплоть до 22 сентября 2023 года. После этой даты Учредительный комитет U4C по мере необходимости внесет изменения в устав, а открытое голосование в рамках сообщества будет проведено через некоторое время после. Примите участие в обсуждении во время [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee#Conversation hours|часов обсуждений]] или в [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Мета-вики]]. С уважением,<br /><section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]], on behalf of the U4C Building Committee, 15:35, 28 Август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25392152 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Ваша вики будет доступна только в режиме чтения</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фонд Викимедиа]] будет переключать трафик между своими центрами обработки данных. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Чтобы убедиться, что всё работает, технологическому отделу Викимедиа нужны плановые испытания. Это тестирование покажет, возможно ли надёжно переключиться между центрами обработки данных (ЦОД). Это требует от многих рабочих групп подготовки к тесту и готовности исправить любые непредвиденные проблемы. Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2023-09-20|ru}}'''. Тестирование начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-09-20T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-09-20T14:00}}]'''. К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. '''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.''' *День переключения — {{#time:l j xg Y|2023-09-20|ru}}. Оно продлится не более часа. *При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений. ''Побочные эффекты'': *Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить. * Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут. При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. Там же будет дополнительная информация об этом. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|talk]]) 09:23, 15 сентябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=25018086 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">== Возможности для назначения открываются в АффКом, в комитет Омбудсмена и Комитета по Рассмотрению Дел ==</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> <div style="margin:.2em 0 .5em;margin-{{#switch:{{PAGELANGUAGE}}|ar|arc|ary|arz|azb|bcc|bgn|ckb|bqi|dv|fa|fa-af|glk|ha-arab|he|kk-arab|kk-cn|ks|ku-arab|ms-arab|mzn|pnb|prd|ps|sd|ug|ur|ydd|yi=right|left}}:3ex;"> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|''Вы можете найти перевод этого сообщения на другие языки на Мета-вики''.]] ''<span class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</span>''</div> Всем привет! [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Комитет по присоединению]] (АффКом), [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Комиссия омбудсменов]] и [[m:Special:MyLanguage/Trust_and_Safety/Case_Review_Committee|Комитет по рассмотрению дел]] ищут новых членов. Эти добровольческие группы оказывают важную структурную и надзорную поддержку сообществу и движению. Людям предлагается выдвигать свои кандидатуры самостоятельно или поощрять других, которые, по их мнению, могли бы внести свой вклад в эти группы, подавать заявки на членство. Более подробную информацию о ролях групп, необходимых навыках и возможности подать заявку можно найти на [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments|странице Мета-Вики]]. От имени команды Поддержки Комитетов,<br /><section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ~ [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 16:41, 9 октябрь 2023 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25570445 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Просмотрите и прокомментируйте пакет правил отбора Попечительского совета Фонда Викимедиа на 2024 год.</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short| Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Уважаемые участники, Пожалуйста, просмотрите и прокомментируйте пакет правил отбора Попечительского совета Фонда Викимедиа до 29 октября 2023 года. Пакет правил отбора основан на более старых версиях, разработанных Избирательной комиссией, и будет использоваться при выборе Попечительского совета в 2024 году. Предоставление ваших комментариев сейчас поможет им обеспечить более плавный и лучший процесс выбора Правления. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|Подробнее на странице в Мета-вики]]. С уважением, Кэти Чан <br> председатель Избирательной комиссии<br /><section end="announcement-content" /> </div> 01:12, 17 октябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25570445 --> == Техническая просьба == Заметил, что в Вашем разделе не открываются картинки в мобильной версии. В русской Википедии была похожая проблема, её описание и решение: https://w.wiki/7vRR . Это очень неудобно, если читаешь из телефона. [[User:Kaganer|Kaganer]], [[User:ZUFAr|ZUFAr]], я заметил, что у Вас флаги администратора интерфейса и инженера, не могли бы вы исправить проблему? За русский язык извиняюсь, на башкирском не говорю. [[Махсус:Өлөштәр/141.101.21.163|141.101.21.163]] 20:33, 27 октябрь 2023 (UTC) : [https://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-directLinkToCommons.js&diff=prev&oldid=1257821 Обновил код], [https://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadgets-definition&diff=prev&oldid=1257822 отключил гаджет для мобильной версии]. Проверяйте. [[Ҡатнашыусы:Kaganer|Kaganer]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Kaganer|фекер алышыу]]) 22:34, 27 октябрь 2023 (UTC) ::Теперь всё работает, спасибо :) [[Махсус:Өлөштәр/141.101.21.163|141.101.21.163]] 17:23, 28 октябрь 2023 (UTC) ::: В мобильной версии изображение и текст открываются нормально. В приложении в телефоне до я не мог настроить интерфейс на башкирский язык, хотя в настройках везде убрал русский язык. Сейчас системные сообщения начали появляется на башкирском языке. Возможно, тоже связано в обновлением кода. Спасибо!--[[Ҡатнашыусы:ZUFAr|ZUFAr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:ZUFAr|фекер алышыу]]) 22:46, 28 октябрь 2023 (UTC) == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Скоро: Предпросмотр ссылок</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="ReferencePreviewsDefault"/> [[File:Example_of_a_Reference_Preview.png|right|300px]] В ближайшее время в Вашей вики появится новая функция: Предпросмотр ссылок - всплывающие окна для ссылок. Такие всплывающие окна существуют на вики-сайтах как локальные гаджеты уже много лет. Теперь есть централизованное решение, доступное на всех вики, и совместимое с функцией [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|Предпросмотр страницы]]. Предпросмотр ссылок будет доступен всем, включая читателей. Если Вы не хотите видеть эту функцию, [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|Вы можете ее отключить]]. Если Вы [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|используете гаджеты]] "Всплывающие подсказки для ссылок" или "Навигация всплывающих окон", Вы не увидите "Предпросмотр ссылок" до тех пор, пока Вы не отключите гаджет. Предпросмотр ссылок являлся бета-функцией на многих вики начиная с 2019-го года и функцией по-умолчанию на некоторых вики начиная с 2021-го года. Внедрение функции запланировано на 22-e ноября. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Помощь]] * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Страница проекта с более подробной информацией (на английском)]]. * Отзывы приветствуются [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|на этой странице обсуждений]]. -- Для команды [[m:WMDE Technical Wishes|Викимедия Германия "Технические пожелания"]], <section end="ReferencePreviewsDefault"/> </div> [[m:User:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]], 13:11, 15 ноябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Johanna Strodt (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25866958 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">(New) Feature on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]]: Adding geopoints via QID</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="Body"/>Since September 2022, it is possible to create geopoints using a QID. Many wiki contributors have asked for this feature, but it is not being used much. Therefore, we would like to remind you about it. More information can be found on the [[M:WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Geopoints via QID|project page]]. If you have any comments, please let us know on the [[M:Talk:WMDE Technical Wishes/Geoinformation/Geopoints via QID|talk page]]. – Best regards, the team of Technical Wishes at Wikimedia Deutschland <section end="Body"/> </div> [[M:User:Thereza Mengs (WMDE)|Thereza Mengs (WMDE)]] 12:31, 13 декабрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25955829 --> == Do you use Wikidata in Wikimedia sibling projects? Tell us about your experiences == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.'' Hello, the '''[[m:WD4WMP|Wikidata for Wikimedia Projects]]''' team at Wikimedia Deutschland would like to hear about your experiences using Wikidata in the sibling projects. If you are interested in sharing your opinion and insights, please consider signing up for an interview with us in this '''[https://wikimedia.sslsurvey.de/Wikidata-for-Wikimedia-Interviews Registration form]'''.<br> ''Currently, we are only able to conduct interviews in English.'' The front page of the form has more details about what the conversation will be like, including how we would '''compensate''' you for your time. For more information, visit our ''[[m:WD4WMP/AddIssue|project issue page]]'' where you can also share your experiences in written form, without an interview.<br>We look forward to speaking with you, [[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[m:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:53, 5 January 2024 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WD4WMP/ScreenerInvite&oldid=26027495 --> == Reusing references: Can we look over your shoulder? == ''Apologies for writing in English.'' The Technical Wishes team at Wikimedia Deutschland is planning to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. For our research, we are looking for wiki contributors willing to show us how they are interacting with references. * The format will be a 1-hour video call, where you would share your screen. [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ More information here]. * Interviews can be conducted in English, German or Dutch. * [[mw:WMDE_Engineering/Participate_in_UX_Activities#Compensation|Compensation is available]]. * Sessions will be held in January and February. * [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ Sign up here if you are interested.] * Please note that we probably won’t be able to have sessions with everyone who is interested. Our UX researcher will try to create a good balance of wiki contributors, e.g. in terms of wiki experience, tech experience, editing preferences, gender, disability and more. If you’re a fit, she will reach out to you to schedule an appointment. We’re looking forward to seeing you, [[m:User:Thereza Mengs (WMDE)| Thereza Mengs (WMDE)]] <!-- Сообщение отправил Участник:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25956752 --> == Feminism and Folklore 2024 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition from February 1, 2024, to March 31, 2024 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2024|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 07:26, 18 ғинуар 2024 (UTC) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore 2024]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2024 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2024|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' -- [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 07:26, 18 ғинуар 2024 (UTC) </div></div> <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Голосование по Уставу для Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens|Вы можете найти перевод данного сообщения на дополнительные языки в Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Здравствуйте, Я пишу вам сегодня, чтобы объявить о начале периода голосования по Уставу для [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]] (U4C). Члены сообщества могут в настоящий момент [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|проголосовать и предоставить отзывы относительно устава посредством SecurePoll]] до 2 февраля 2024 г. Те из вас, кто уже высказывал свое мнение во время разработки [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Руководства по правоприменению УКП]], уже знакомы с данным процессом. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Текущая версия Устава для Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]] доступна в Мета-вики вместе с переводами на другие языки. Ознакомьтесь с уставом, проголосуйте и поделитесь данной информацией с другими в вашем сообществе. Я могу с уверенностью сказать, что Учредительный комитет U4C с нетерпением ждет вашего участия. От имени Проектной команды УКП,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:08, 19 ғинуар 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 --> == A new feature for previewing references on your wiki == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Page Previews and Reference Previews.png|alt=Montage of two screenshots, one showing the Reference Previews feature, and one showing the Page Previews feature|right|350x350px]] ''Apologies for writing in English. If you can translate this message, that would be much appreciated.'' Hi. As announced some weeks ago ^{[<nowiki/>[[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CNPRQE2IG5ZNAVAOHBMF4AXXRLGJE6UT/|1]]] [<nowiki/>[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|2]]]}, Wikimedia Deutschland’s [[m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team introduced [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference_Previews|Reference Previews]] to many wikis, including this one. This feature shows popups for references in the article text. While this new feature is already usable on your wiki, most people here are not seeing it yet because your wiki has set [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Relation to gadgets|a gadget as the default]] for previewing references. We plan to remove the default flag from the gadget on your wiki soon. This means: * The new default for reference popups on your wiki will be Reference Previews. * However, if you want to keep using the gadget, you can still enable it in [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|your personal settings]]. The benefit of having Reference Previews as the default is that the user experience will be consistent across wikis and with the [[mw:Special:MyLanguage/Page_Previews|Page Previews feature]], and that the software will be easier to maintain overall. This change is planned for February 14. If you have concerns about this change, [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Reference Previews to become the default for previewing references on more wikis.|please let us know on this talk page]] by February 12. – Kind regards, [[m:User:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]], 09:30, 23 ғинуар 2024 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Johanna Strodt (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johanna_Strodt_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=26116190 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Остались последние дни, чтобы проголосовать по Уставу для Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder|Вы можете найти перевод данного сообщения на дополнительные языки в Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Здравствуйте, Я пишу вам сегодня для напоминания о том, что период голосования по Уставу для [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]] (U4C) завершается '''2 февраля'''. Члены сообщества могут в настоящий момент [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|проголосовать и предоставить отзывы относительно устава посредством SecurePoll]] до 2 февраля. Те из вас, кто уже высказывал свое мнение во время разработки [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Руководства по правоприменению УКП]], уже знакомы с данным процессом. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Текущая версия Устава для Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]] доступна в Мета-вики вместе с переводами на другие языки. Ознакомьтесь с уставом, проголосуйте и поделитесь данной информацией с другими в вашем сообществе. Я могу с уверенностью сказать, что Учредительный комитет U4C с нетерпением ждет вашего участия. С уважением,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 17:00, 31 ғинуар 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Объявление результатов голосования по ратификации Устава Координационного комитета по УКП</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results|Перевод данного сообщения на другие языки можно найти в Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Уважаемые участники, Благодарю всех за интерес к развитию Универсального кодекса поведения. Сегодня я хочу сообщить вам результаты [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|ратификационного голосования]] по [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Уставу Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]]. В ратификационном голосовании участвовало 1746 человек, в числе которых 1249 участников одобрили Устав, а 420 участников - нет. В процессе ратификационного голосования участники могли оставлять отзывы относительно Устава. Отчет по статистике голосования и обзор обратной связи от участников будут опубликованы в Мета-вики в течение следующих недель. В ближайшее время, пожалуйста, следите за новостями о дальнейших шагах. От имени Проектной команды УКП,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:23, 12 февраль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26160150 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024: We are back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:UCDM 2024 general.jpg|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the forth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2024. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive prizes.<br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/UCDM 2024|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[:m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26166467 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Отчет о ратификации Устава U4C и объявление о начале выдвижения кандидатов для U4C</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates| Перевод данного сообщения на другие языки доступен в Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Дорогие участники, Сегодня я хочу сообщить вам две важные новости. Во-первых, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Vote results|отчет по отзывам после ратификации Устава Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения (U4C)]] уже доступен. Во-вторых, начинается выдвижение кандидатов для комитета U4C со сроком до 1 апреля 2024 года. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения]] (U4C) является глобальной группой, деятельность которой посвящена справедливому и последовательному применению УКП. Члены сообщества приглашаются для подачи заявок на вступление в комитет U4C. Для более подробной информации о комитете U4C и его области ответственности, пожалуйста, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|ознакомьтесь с Уставом U4C]]. Согласно уставу в комитете U4C имеется 16 мест: восемь мест от сообщества в целом и восемь мест от регионов, чтобы U4C отображал разнообразие движения. Ознакомьтесь более подробно и подайте вашу заявку в [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Мета-вики]]. От имени Проектной команды УКП,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 16:25, 5 март 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26276337 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Процесс отбора кандидатов в Совет попечителей Фонда Викимедиа в 2024 году</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> : ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement| Перевод данного сообщения на другие языки доступен в Мета-вики.]]'' : ''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Дорогие участники, В этом году у четырех членов, избранных от сообщества и партнеров, заканчивается срок пребывания в Совете попечителей [1]. Совет приглашает все движение принять участие в процессе отбора и голосования с целью заполнения этих мест в этом году. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Комитет по выборам]] будет осуществлять надзор за этим процессом при участии сотрудников Фонда [2]. Комитет по вопросам управления создал Рабочую группу по формированию совета, состоящую из попечителей, которые не могут быть кандидатами в проводимом сообществом и партнерами процессе отбора в 2024 году, в следующем составе: Dariusz Jemielniak, Nataliia Tymkiv, Esra'a Al Shafei, Kathy Collins и Shani Evenstein Sigalov [3]. Данной группе поручено осуществлять надзор со стороны Совета за процессом отбора попечителей 2024 года и информировать его ходе выполнения. Более подробная информация о функциях Комитета по выборам, Совета и штатных сотрудников находится здесь [4]. Ниже перечислены ключевые планируемые даты: * Май 2024 года. Выдвижение кандидатов и формулировка вопросов. * Июнь 2024 года. Партнерские организации проводят голосование для составления шорт-листа из 12 кандидатов (составление шорт-листа не проводится при количестве заявок менее чем 15) [5]. * Июнь-август 2024 года. Период проведения кампании. * Конец августа - начало сентября 2024 года. Двухнедельный период голосования сообщества. * Октябрь-ноябрь 2024 года. Проверка биографических данных кандидатов. * Заседание Совета в декабре 2024 года. Новые попечители приступают к работе. Узнайте более подробно о процессе отбора 2024 года, включая детальное расписание, процесс выдвижения кандидатов, правила кампании и критерии правомочности избирателей, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|на этой странице в Мета-вики]] и составьте свой план. '''Волонтеры на выборах''' Дополнительный способ участия в процессе отбора 2024 года ‒ деятельность волонтера на выборах. Волонтеры на выборах являются связующим звеном между Комитетом по выборам и своими сообществами. Они обеспечивают представительство своего сообщества и мотивируют его для участия в голосовании. Узнайте более подробно о данной программе и способах участия в ней на данной [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Election Volunteers|странице в Мета-вики]]. С наилучшими пожеланиями, [[m:Special:MyLanguage/User:Pundit|Dariusz Jemielniak]] (Председатель Комитета по вопросам управления, Рабочая группа по формированию совета) [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2021/Results#Elected [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Minutes:2023-08-15#Governance_Committee [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] Несмотря на то что идеальное соотношение кандидатов - 12 кандидатов на четыре вакантных места, процесс формирования шорт-листа будет запущен при наличии более 15 кандидатов, в виду того что 1-3 исключенных кандидатов могут почувствовать себя "отверженными", а также в виду значительных затрачиваемых партнерами усилий для исключения лишь 1-3 кандидатов из списка.<section end="announcement-content" /> </div> [[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]]19:56, 12 март 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MPossoupe (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26349432 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Ваша вики будет доступна только в режиме чтения</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фонд Викимедиа]] будет переключать трафик между своими центрами обработки данных. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2024-03-20|ru}}'''. Тестирование начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2024-03-20T14:00|en}} {{#time:H:i e|2024-03-20T14:00}}]'''. К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. '''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.''' *День переключения — {{#time:l j xg Y|2024-03-20|ru}}. Оно продлится не более часа. *При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений. ''Побочные эффекты'': *Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить. * Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут. При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. Там же будет дополнительная информация об этом. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]], 00:00, 15 март 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=25636619 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Проголосуйте прямо сейчас для избрания членов первого U4C</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens|Перевод данного сообщения на другие языки доступен в Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Уважаемые участники! Я пишу вам, чтобы сообщить о начале голосования по выборам в Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения (U4C), которое будет проходить до 9 мая 2024 года. Ознакомьтесь с информацией на [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|странице голосования в Мета-вики]], чтобы узнать больше по теме голосования и правомочности избирателей. Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения (U4C) является глобальной группой, деятельность которой направлена на обеспечение справедливого и последовательного применения УКП. Участники сообщества были приглашены для подачи заявок на членство в U4C. Для более подробной информации об области ответственности U4C, пожалуйста, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|ознакомьтесь с Уставом U4C]]. Пожалуйста, поделитесь данным сообщением с членами вашего сообщества, чтобы они также могли принять участие. От имени проектной команды УКП,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 20:20, 25 апрель 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Sign up for the language community meeting on May 31st, 16:00 UTC</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/>Hello all, The next language community meeting is scheduled in a few weeks - May 31st at 16:00 UTC. If you're interested, you can [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Wikimedia_Language_engineering/Community_meetings#31_May_2024 sign up on this wiki page]. This is a participant-driven meeting, where we share language-specific updates related to various projects, collectively discuss technical issues related to language wikis, and work together to find possible solutions. For example, in the last meeting, the topics included the machine translation service (MinT) and the languages and models it currently supports, localization efforts from the Kiwix team, and technical challenges with numerical sorting in files used on Bengali Wikisource. Do you have any ideas for topics to share technical updates related to your project? Any problems that you would like to bring for discussion during the meeting? Do you need interpretation support from English to another language? Please reach out to me at ssethi(__AT__)wikimedia.org and [[etherpad:p/language-community-meeting-may-2024|add agenda items to the document here]]. We look forward to your participation! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:22, 14 май 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:SSethi (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Feedback invited on Procedure for Sibling Project Lifecycle</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' [[File:Sibling Project Lifecycle Conversation 3.png|150px|right|link=:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle]] Dear community members, The [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee]] (CAC) of the [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] invites you to give feedback on a '''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|draft Procedure for Sibling Project Lifecycle]]'''. This draft Procedure outlines proposed steps and requirements for opening and closing Wikimedia Sibling Projects, and aims to ensure any newly approved projects are set up for success. This is separate from the procedures for opening or closing language versions of projects, which is handled by the [[:m:Special:MyLanguage/Language committee|Language Committee]] or [[m:Special:MyLanguage/Closing_projects_policy|closing projects policy]]. You can find the details on [[:m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle#Review|this page]], as well as the ways to give your feedback from today until the end of the day on '''June 23, 2024''', anywhere on Earth. You can also share information about this with the interested project communities you work with or support, and you can also help us translate the procedure into more languages, so people can join the discussions in their own language. On behalf of the CAC,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:25, 22 май 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Объявление о создании первого Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Привет! Члены счётной комиссии завершили рассмотрение результатов голосования. Мы продолжаем работу с результатами первых [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|выборов Координационного комитета Универсального кодекса поведения (ККУКП)]]. Мы рады объявить следующих лиц региональными членами ККУКП, срок полномочий которых составит два года: * Северная Америка (США и Канада) ** – * Северная и Западная Европа ** [[m:Special:MyLanguage/User:Ghilt|Ghilt]] * Латинская Америка и Карибский бассейн ** – * Центральная и Восточная Европа ** — * Африка к югу от Сахары ** – * Ближний Восток и Северная Африка ** [[m:Special:MyLanguage/User:Ibrahim.ID|Ibrahim.ID]] * Восточная, Юго-Восточная Азия и Тихоокеанский регион ** [[m:Special:MyLanguage/User:0xDeadbeef|0xDeadbeef]] * Южная Азия ** – Следующие лица избираются членами ККУКП от сообщества в целом, сроком на один год: * [[m:Special:MyLanguage/User:Barkeep49|Barkeep49]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Superpes15|Superpes15]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Civvì|Civvì]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Luke081515|Luke081515]] * – * – * – * – Ещё раз спасибо всем, кто участвовал в этом процессе, и хотим выразить огромную признательность кандидатам за их лидерство и преданность движению и сообществу Викимедиа. В течение следующих нескольких недель ККУКП начнёт встречаться и планировать работу на 2024—2025 годы, поддерживая внедрение и пересмотр УКП и Руководящих принципов обеспечения соблюдения требований. Следите за их работой на [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-wiki]]. От имени Проектной команды УКП,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:14, 3 июнь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Окончательный текст Устава Движения Викимедиа теперь доступен на Мета-Вики</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available|Вы можете прочитать это сообщение, который переведенн на другие языки на Мета-Вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Всем привет, Окончательный текст [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Устава Движения Викимедиа]] теперь доступен для ознакомления на Мета, более чем на 20 языках. '''Что такое Устав Движения Викимедиа?''' Устав Движения Викимедиа – это предлагаемый документ, определяющий роли и ответственность всех членов и организаций в Движения Викимедиа, и включает в себя создание нового органа – Глобального Совета - для управления движением. '''Присоединяйтесь к «Презентационной Вечеринка» Устава Движения Викимедиа''' Присоединяйтесь к [[m:Special:MyLanguage/Event:Movement Charter Launch Party|«вечеринка по презентацию»]] устава '''20 июня 2024 года''' в '''14.00-15.00 по UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1718892000 проверьте по вашему времени]). Во время этого созвона, мы отпразднуем публикацию окончательного варианта Устава и представим его содержание. Присоединяйтесь и ознакомьтесь с Уставом, прежде чем проголосовать. '''Голосование по ратификации Устава Движения''' Голосование начнется на «SecurePoll» '''25 июня 2024 года''' в '''00:01 по UTC''' и завершится '''9 июля 2024 года''' в '''23:59 по UTC.''' Вы можете ознакомиться с [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|процессом голосования, критериями и другими подробностями]] на Мета. Если у вас есть какие-либо вопросы, пожалуйста, оставьте сообщение [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|на странице обсуждения на Мета]] или напишите MCDC по адресу [mailto:mcdc@wikimedia.org mcdc@wikimedia.org]. От имени Комитета по разработке Устава Движения,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:44, 11 июнь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Голосование по ратификации Устава Движения Викимедиа открыто – проголосуйте</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Всем привет, Голосование по ратификации [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|'''Устава Движения Викимедиа''']] открыто. Устав Движения Викимедиа – это документ, определяющий роли и ответственности всех членов и организаций в Движении Викимедиа, и включает в себя создание нового органа – Глобального Совета – для управления движением. Окончательная версия Устава Движения Викимедиа [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|доступна на Мета-Вики на русском языке]] для вашего ознакомления. Голосование начнется на «SecurePoll» '''25 июня 2024 года''' в '''00:01 по UTC''' и завершится '''9 июля 2024 года''' в '''23:59 по UTC'''. Пожалуйста, ознакомьтесь с более подробной информацией о [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|голосовании и критериях для голосования]]. После ознакомления с Уставом, пожалуйста, [[Special:SecurePoll/vote/398|'''проголосуйте''']] и поделитесь этой информацией с другими. Если у вас есть какие-либо вопросы по поводу голосования по ратификации, пожалуйста, свяжитесь с Избирательной Комиссией по Уставу по адресу [mailto:cec@wikimedia.org '''cec@wikimedia.org''']. От имени Избирательной комиссии,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 10:51, 25 июнь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Голосование по ратификации Устава Движения Викимедиа скоро завершится</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-Вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Всем привет, Это уведомление о том, что голосование по ратификации [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Устава Движения Викимедиа]] завершится '''9 июля 2024 года''', в '''23:59 по UTC'''. Если вы еще не проголосовали, пожалуйста, проголосуйте [[m:Special:SecurePoll/vote/398|на «SecurePoll»]]. От имени [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|Избирательной Комиссии по Уставу]],<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 03:45, 8 июль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">U4C Special Election - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, A special election has been called to fill additional vacancies on the U4C. The call for candidates phase is open from now through July 19, 2024. The [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the [[:foundation:Wikimedia Foundation Universal Code of Conduct|UCoC]]. Community members are invited to submit their applications in the special election for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please review the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|U4C Charter]]. In this special election, according to [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#2. Elections and Terms|chapter 2 of the U4C charter]], there are 9 seats available on the U4C: '''four''' community-at-large seats and '''five''' regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#5. Glossary|No more than two members of the U4C can be elected from the same home wiki]]. Therefore, candidates must not have English Wikipedia, German Wikipedia, or Italian Wikipedia as their home wiki. Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Meta-wiki]]. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:02, 10 июль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Movement Charter ratification voting results</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello everyone, After carefully tallying both individual and affiliate votes, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting#Electoral Commission|Charter Electoral Commission]] is pleased to announce the final results of the Wikimedia Movement Charter voting.   As [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter#Thank you for your participation in the Movement Charter ratification vote!|communicated]] by the Charter Electoral Commission, we reached the quorum for both Affiliate and individual votes by the time the vote closed on '''July 9, 23:59 UTC'''. We thank all 2,451 individuals and 129 Affiliate representatives who voted in the ratification process. Your votes and comments are invaluable for the future steps in Movement Strategy. The final results of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] ratification voting held between 25 June and 9 July 2024 are as follows: '''Individual vote:''' Out of 2,451 individuals who voted as of July 9 23:59 (UTC), 2,446 have been accepted as valid votes. Among these, '''1,710''' voted “yes”; '''623''' voted “no”; and '''113''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 73.30% voted to approve the Charter (1710/2333), while 26.70% voted to reject the Charter (623/2333). '''Affiliates vote:''' Out of 129 Affiliates designated voters who voted as of July 9 23:59 (UTC), 129 votes are confirmed as valid votes. Among these, '''93''' voted “yes”; '''18''' voted “no”; and '''18''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 83.78% voted to approve the Charter (93/111), while 16.22% voted to reject the Charter (18/111). '''Board of Trustees of the Wikimedia Foundation:''' The Wikimedia Foundation Board of Trustees voted '''not to ratify''' the proposed Charter during their special Board meeting on July 8, 2024. The Chair of the Wikimedia Foundation Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter|shared the result of the vote, the resolution, meeting minutes and proposed next steps]].   With this, the Wikimedia Movement Charter in its current revision is '''not ratified'''. We thank you for your participation in this important moment in our movement’s governance. The Charter Electoral Commission, [[m:User:Abhinav619|Abhinav619]], [[m:User:Borschts|Borschts]], [[m:User:Iwuala Lucy|Iwuala Lucy]], [[m:User:Tochiprecious|Tochiprecious]], [[m:User:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]]<section end="announcement-content" /> </div> [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 17:52, 18 июль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to fill vacancies of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through '''August 10, 2024'''. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:46, 27 июль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder! Vote closing soon to fill vacancies of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, The voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is closing soon. It is open through 10 August 2024. Read the information on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voting|the voting page on Meta-wiki to learn more about voting and voter eligibility]]. If you are eligible to vote and have not voted in this special election, it is important that you vote now. '''Why should you vote?''' The U4C is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community input into the committee membership is critical to the success of the UCoC. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 15:29, 6 август 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Скоро: новая функция подссылки - попробуйте!</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="Sub-referencing"/> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]].</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">'''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you:</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]].</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand.</span> Пожалуйста, помогите нам распространить сообщение. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC) <section end="Sub-referencing"/> </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 --> == Sign up for the language community meeting on August 30th, 15:00 UTC == Hi all, The next language community meeting is scheduled in a few weeks—on August 30th at 15:00 UTC. If you're interested in joining, you can [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024 sign up on this wiki page]. This participant-driven meeting will focus on sharing language-specific updates related to various projects, discussing technical issues related to language wikis, and working together to find possible solutions. For example, in the last meeting, topics included the Language Converter, the state of language research, updates on the Incubator conversations, and technical challenges around external links not working with special characters on Bengali sites. Do you have any ideas for topics to share technical updates or discuss challenges? Please add agenda items to the document [https://etherpad.wikimedia.org/p/language-community-meeting-aug-2024 here] and reach out to ssethi(__AT__)wikimedia.org. We look forward to your participation! [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 23:19, 22 август 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:SSethi (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Announcing the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/board-elections@lists.wikimedia.org/thread/OKCCN2CANIH2K7DXJOL2GPVDFWL27R7C/ Original message at wikimedia-l]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, The scrutineers have finished reviewing the vote and the [[m:Special:MyLanguage/Elections Committee|Elections Committee]] have certified the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Results|results]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election]]. I am pleased to announce the following individual as regional members of the U4C, who will fulfill a term until 15 June 2026: * North America (USA and Canada) ** Ajraddatz The following seats were not filled during this special election: * Latin America and Caribbean * Central and East Europe (CEE) * Sub-Saharan Africa * South Asia * The four remaining Community-At-Large seats Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community. Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. You can follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-Wiki]]. On behalf of the U4C and the Elections Committee,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 14:05, 2 сентябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Поделитесь своим мнением: голосуйте на выборах в Совет попечителей 2024 года!</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Здравствуйте, Началось голосование на [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|выборах в Совет попечителей 2024 года]]. На четыре (4) места в Совете претендуют двенадцать (12) кандидатов. Ознакомьтесь с [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|заявлениями кандидатов]] и их [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates|ответами на вопросы сообщества]], чтобы узнать о них больше. Когда вы будете готовы, перейдите на страницу голосования [[Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]]. '''Голосование проводится в период с 00:00 (UTC) 3 сентября по 23:59 (UTC) 17 сентября'''. Чтобы проверить ваше право голоса, пожалуйста, посетите информационную [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Voter_eligibility_guidelines|страницу о правомочности избирателей]]. С наилучшими пожеланиями, Комитет по выборам и Рабочая группа по выборам в совет<section end="announcement-content" /> </div> [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 12:13, 3 сентябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Ваша вики будет доступна только в режиме чтения</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фонд Викимедиа]] будет переключать трафик между своими центрами обработки данных. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2024-09-25|ru}}'''. Переключение начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2024-09-25T15:00|en}} {{#time:H:i e|2024-09-25T15:00}}]'''. К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. Этот баннер будет оставаться видимым до окончания операции. '''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.''' *День переключения — {{#time:l j xg Y|2024-09-25|ru}}. Оно продлится не более часа. *При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений. ''Побочные эффекты'': *Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить. * Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут. При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[User:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]], 09:36, 20 сентябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27248326 --> == 'Wikidata item' link is moving. Find out where... == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}} Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project. The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section. We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2. More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 18:56, 27 сентябрь 2024 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 --> == Invitation to Participate in Wiki Loves Ramadan Community Engagement Survey == Dear all, Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. We are excited to announce the upcoming [[m:Wiki Loves Ramadan|Wiki Loves Ramadan]] event, a global initiative aimed at celebrating Ramadan by enriching Wikipedia and its sister projects with content related to this significant time of year. As we plan to organize this event globally, your insights and experiences are crucial in shaping the best possible participation experience for the community. To ensure that Wiki Loves Ramadan is engaging, inclusive, and impactful, we kindly invite you to participate in our community engagement survey. Your feedback will help us understand the needs of the community, set the event's focus, and guide our strategies for organizing this global event. Survey link: https://forms.gle/f66MuzjcPpwzVymu5 Please take a few minutes to share your thoughts. Your input will make a difference! Thank you for being a part of our journey to make Wiki Loves Ramadan a success. Warm regards, User:ZI Jony 03:19, 6 октябрь 2024 (UTC) Wiki Loves Ramadan Organizing Team <!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27510935 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Предварительные результаты выборов в Совет попечителей Фонда Викимедиа 2024 года</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Здравствуйте, Благодарим всех, кто участвовал в выборах в [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|Совет попечителей Фонда Викимедиа 2024 года]]. Всего проголосовало около 6000 членов сообщества из более чем 180 вики-проектов. Данные кандидаты получили наибольшее количество голосов: # [[User:Kritzolina|Christel Steigenberger]] # [[User:Nadzik|Maciej Artur Nadzikiewicz]] # [[User:Victoria|Victoria Doronina]] # [[User:Laurentius|Lorenzo Losa]] Хотя данные кандидаты были отобраны путем голосования, они все еще должны быть утверждены Советом попечителей. Им необходимо успешно пройти биографическую проверку и соответствовать квалификационным требованиям, изложенным в регламенте. Новые попечители будут утверждены на следующем заседании Совета в декабре 2024 года. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Results|Узнайте более подробно о результатах в Мета-вики.]] С наилучшими пожеланиями, Комитет по выборам и Рабочая группа по выборам в совет <section end="announcement-content" /> </div> [[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]] 08:25, 14 октябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MPossoupe (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Ищем волонтеров для участия в нескольких комитетах движения</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Каждый год с октября по декабрь несколько комитетов движения обычно ищут новых волонтеров. Прочитайте более подробно о работе комитетов на их страницах в Мета-вики: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations_Committee|Комитет по присоедниению (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Комиссия омбудсменов (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Комитет по рассмотрению дел (CRC)]] Подача заявок в комитеты открывается 16 октября 2024. Период подачи заявок в Комитет по присоединению завершается 18 ноября 2024, а в Комиссию омбудсменов и Комитет по рассмотрению дел – 2 декабря 2024. Узнайте о том, как подать заявку, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments|на странице назначений в Мета-вики]]. От имени команды поддержки комитетов, <section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:07, 16 октябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27601062 --> == 'Wikidata item' link is moving, finally. == Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 11:28, 22 октябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 --> == Final Reminder: Join us in Making Wiki Loves Ramadan Success == Dear all, We’re thrilled to announce the Wiki Loves Ramadan event, a global initiative to celebrate Ramadan by enhancing Wikipedia and its sister projects with valuable content related to this special time of year. As we organize this event globally, we need your valuable input to make it a memorable experience for the community. Last Call to Participate in Our Survey: To ensure that Wiki Loves Ramadan is inclusive and impactful, we kindly request you to complete our community engagement survey. Your feedback will shape the event’s focus and guide our organizing strategies to better meet community needs. * Survey Link: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSffN4prPtR5DRSq9nH-t1z8hG3jZFBbySrv32YoxV8KbTwxig/viewform?usp=sf_link Complete the Survey] * Deadline: November 10, 2024 Please take a few minutes to share your thoughts. Your input will truly make a difference! '''Volunteer Opportunity''': Join the Wiki Loves Ramadan Team! We’re seeking dedicated volunteers for key team roles essential to the success of this initiative. If you’re interested in volunteer roles, we invite you to apply. * Application Link: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfXiox_eEDH4yJ0gxVBgtL7jPe41TINAWYtpNp1JHSk8zhdgw/viewform?usp=sf_link Apply Here] * Application Deadline: October 31, 2024 Explore Open Positions: For a detailed list of roles and their responsibilities, please refer to the position descriptions here: [https://docs.google.com/document/d/1oy0_tilC6kow5GGf6cEuFvdFpekcubCqJlaxkxh-jT4/ Position Descriptions] Thank you for being part of this journey. We look forward to working together to make Wiki Loves Ramadan a success! Warm regards,<br> The Wiki Loves Ramadan Organizing Team 05:11, 29 октябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27568454 --> == Sign up for the language community meeting on November 29th, 16:00 UTC == Hello everyone, The next language community meeting is coming up next week, on November 29th, at 16:00 UTC (Zonestamp! For your timezone <https://zonestamp.toolforge.org/1732896000>). If you're interested in joining, you can sign up on this wiki page: <https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#29_November_2024>. This participant-driven meeting will be organized by the Wikimedia Foundation’s Language Product Localization team and the Language Diversity Hub. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Moore Wikipedia, and the language support track at Wiki Indaba. We will also have members from the Wayuunaiki community joining us to share their experiences with the Incubator and as a new community within our movement. This meeting will have a Spanish interpretation. Looking forward to seeing you at the language community meeting! Cheers, [[User:SSethi (WMF)|Srishti]] 19:54, 21 ноябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:SSethi (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> ==Proposal to enable the "Contribute" entry point in Bashkir Wikipedia== {{Int:Hello}} Bashkir Wikipedians, Apologies as this message is not in your language. {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization|WMF Language and Product Localization]] team proposes enabling an entry point called "Contribute" to your Wikipedia. The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other product teams in the Wikimedia Foundation on [[mediawikiwiki:Edit_Discovery|Edit discovery]], which validated the entry point as a persistent and constant path that contributors took to discover ways to contribute content in Wikipedia. Therefore, enabling this entry point in your Wikipedia will help contributors quickly discover available tools and immediately click to start using them. This entry point is designed to be a central point for discovering contribution tools in Bashkir Wikipedia. '''Who can access it''' Once it is enabled in your Wikipedia, newcomers can access the entry point automatically by just logging into their account, click on the User drop-down menu and choose the "Contribute" icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to "view contributions" is also available to access the list of your contributions. [[File:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]] [[File:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|Mobile contribute menu (detailed)]] For experienced contributors, the Contribute icon is not automatically shown in their User drop-down menu. They will still see the "Contributions" option unless they change it to the "Contribute" manually. This feature is available in four Wikipedia (Albanian, Malayalam, Mongolian, and Tagalog). We have gotten valuable feedback that helped us improve its discoverability. Now, it is ready to be enabled in other Wikis. One major improvement was to [[phab:T369041|make the entry point optional for experienced contributors]] who still want to have the "Contributions" entry point as default.           We plan to enable it '''on mobile''' for Wikis, where the Section translation tool is enabled. In this way, we will provide a main entry point to the mobile translation dashboard, and the exposure can still be limited by targeting only the mobile platform for now. If there are no objections to having the entry point for mobile users from your community, we will enable it by 10th December 2024. We welcome your feedback and questions in this thread on our proposal to enable it here. Suppose there are no objections, we will deploy the "Contribute" entry point in your Wikipedia. We look forward to your response soon. Thank you! On behalf of the WMF Language and Product Localization team. [[Ҡатнашыусы:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:UOzurumba (WMF)|фекер алышыу]]) 04:25, 28 ноябрь 2024 (UTC) == Launching! Join Us for Wiki Loves Ramadan 2025! == Dear All, We’re happy to announce the launch of [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]], an annual international campaign dedicated to celebrating and preserving Islamic cultures and history through the power of Wikipedia. As an active contributor to the Local Wikipedia, you are specially invited to participate in the launch. This year’s campaign will be launched for you to join us write, edit, and improve articles that showcase the richness and diversity of Islamic traditions, history, and culture. * Topic: [[m:Event:Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch|Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch]] * When: Jan 19, 2025 * Time: 16:00 Universal Time UTC and runs throughout Ramadan (starting February 25, 2025). * Join Zoom Meeting: https://us02web.zoom.us/j/88420056597?pwd=NdrpqIhrwAVPeWB8FNb258n7qngqqo.1 * Zoom meeting hosted by [[m:Wikimedia Bangladesh|Wikimedia Bangladesh]] To get started, visit the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|campaign page]] for details, resources, and guidelines: Wiki Loves Ramadan 2025. Add [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Participant|your community here]], and organized Wiki Loves Ramadan 2025 in your local language. Whether you’re a first-time editor or an experienced Wikipedian, your contributions matter. Together, we can ensure Islamic cultures and traditions are well-represented and accessible to all. Feel free to invite your community and friends too. Kindly reach out if you have any questions or need support as you prepare to participate. Let’s make Wiki Loves Ramadan 2025 a success! For the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Team|International Team]] 12:07, 16 ғинуар 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27568454 --> == Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:11, 24 ғинуар 2025 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> == Feminism and Folklore 2025 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 02:35, 29 ғинуар 2025 (UTC) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 02:35, 29 ғинуар 2025 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 --> == Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:48, 3 февраль 2025 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 --> == <span lang="ru" dir="ltr"> Приглашаем посетить встречу Языкового сообщества (28 февраля в 14:00 по UTC) и ознакомиться с рассылкой</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="message"/> Здравствуйте! [[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=Изображение, символизирующее множество языков]] Мы с удовольствием приглашаем вас на очередную '''встречу Языкового сообщества''', которая пройдёт '''28 февраля в 14:00 по UTC'''! Чтобы принять в ней участие, просто запишитесь '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|на её странице]]'''. На этой встрече участники и участницы делятся новостями проектов, имеющих отношение к языкам, обсуждают технические проблемы языковых вики-проектов и совместно решают их. В прошлый раз мы обсуждали создание клавиатурных раскладок, создание Википедии на языке мооре, а также новости многоязычной поддержки на конференции Wiki Indaba. '''Хотите сделать доклад?''' Мы будем рады услышать все сообщения: как технические новости вашего проекта, так и сведения о проблеме, с которой вам нужна помощь; также просим оставлять запросы на устный перевод! '''Ответьте на это сообщение''' или добавьте свой пункт '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|в повестку встречи]]'''. Также предлагаем ознакомиться с шестым номером рассылки Команды локализации (январь 2025 года): [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. В ней содержатся последние известия октября—декабря 2024 года: создание новой функциональности; относящиеся к языкам улучшения в различных технических проектах и поддерживающих инициативах; подробности встреч членов сообщества; идеи для участия в проектах. Приглашаем подписаться на рассылку на её странице: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]]. Ждём вас на встрече и надеемся услышать вас там! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 08:28, 22 февраль 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:SSethi (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:51, 7 март 2025 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 --> == An improved dashboard for the Content Translation tool == <div lang="en" dir="ltr"> {{Int:hello}} Wikipedians, Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device. With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below. [[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]] [[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]] We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''. Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. Thank you! On behalf of the Language and Product Localization team. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 02:55, 13 март 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:UOzurumba (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Ваша вики будет доступна только в режиме чтения</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фонд Викимедиа]] будет переключать трафик между своими центрами обработки данных. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2025-03-19|ru}}'''. Переключение начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]'''. К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. Этот баннер будет оставаться видимым до окончания операции. '''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.''' *День переключения — {{#time:l j xg Y|2025-03-19|ru}}. Оно продлится не более часа. *При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений. ''Побочные эффекты'': *Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить. * Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут. При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:14, 14 март 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Quiddity (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=28307742 --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:04, 4 апрель 2025 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Глобальные тенденции: чему мы можем научиться у меняющегося Интернета? Марьяна Пинчук == CEE Hub представляет запись первого русскоязычного мероприятия — презентации с последующими вопросами и ответами на тему «Как искусственный интеллект может помочь вам в вашей жизни в Википедии?». Встречи будут записываться, поэтому вы можете найти записи встреч здесь, код в скобках: # [https://us06web.zoom.us/rec/share/DCFCOJUhPRkCyDIxyfv8BQdbxJnU7zTcqBeVY-k3JgrNJ_x7bCcLC1XApcNz03Jp.CHESvngt2SsZm9r_ Recording from the first event] <small>''(Passcode: h$BOin4?)''</small> Следующее мероприятие — «'''Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета?'''» Марьяна Пинчук, состоится в пятницу, 25 апреля, в 16:00 UTC, вы можете подписаться на уведомления '''[[:m:Event:Глобальные тенденции: чему мы можем научиться у меняющегося Интернета? Марьяна Пинчук|здесь]]'''. --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 11:47, 9 апрель 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28516993 --> == Be part of the next CEE Catch Up about Global Trends == Hi everyone, We want to announce the ninth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the Foundation Annual Planning Workshop focused on [[diffblog:2025/03/04/global-trends-2025/|'''global trends that are affecting our movement''']]. The session will take place on 23^rd of April 2025, 18:00-19:00 CEST (check your local time [https://zonestamp.toolforge.org/1745424000 here]). Together (the CEE Communities and the Wikimedia Foundation staff) we will discuss the trends related to our projects, our readers and editors. We will explore how those trends show up in the CEE context and discuss what our projects need to address those trends, and how we can support them. You will also have the opportunity to ask questions to the Wikimedia Foundation staff about the work being planned as part of the annual plan that runs from July 2025 to June 2026. '''<u>''[[Wikimedia CEE Hub/Catch up|Join us at the Next CEE Catch up]]!''</u>''' --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 17:19, 14 апрель 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Catch Up team) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28546550 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! The most active contesters will receive prizes. If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest. <br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) </div> 16:10, 16 апрель 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Hide on Rosé@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:34, 17 апрель 2025 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 15:03, 28 апрель 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:40, 29 апрель 2025 (UTC)</div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07, 6 май 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Sannita (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 --> == Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета? == CEE Hub представляет запись второго русскоязычного мероприятия, презентацию «Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета?» Марьяны Пинчук. * [https://us06web.zoom.us/rec/share/UGbl9nlJ9NOjdcLltBEmoXRXJZtgOs5amfcF9HekLlGEAXCvOapZxXJ3wDw7uYs1.fcr8ssFRW-tIoQeq Zoom] * Passcode: hG@&.Y?6 Темы будущих мероприятий и запись предыдущей сесси можно найти здесь ([[:m:Wikimedia CEE Hub/Russian language events|Russian language events]]) --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|фекер алышыу]]) 13:02, 7 май 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28675596 --> == Registration for the Wikimedia CEE Meeting 2025 is open == Dear all, The Organising Committee of the [[metawiki:Wikimedia CEE Meeting 2025|Wikimedia CEE Meeting 2025]] is delighted to announce the opening of the registration for this year's conference. Affiliation and community delegates can register for the meeting until '''June 15th'''. All other self-funded participants can register until July 31st. The registration and scholarship application form which runs on Pretix, a free, open-sourced third-party platform that helps organize and manage events, can be found [https://pretix.eu/wikimedia-events/wmcee-2025/ here]. Details on how to select delegates and the selection process can be found on the [[metawiki:Wikimedia CEE Meeting 2025/Registration|registration page]]. Please keep in mind that the official language of the conference is English and interpreting services will not be available. If you encounter any issues while registering, or have questions about the registration process, feel free to contact the coordination team via [mailto:wmceem2025@wikimedia.gr wmceem2025@wikimedia.gr]. Your swift replies will be appreciated, as they will help us conduct an efficient booking process. Best regards, On behalf of '''Wikimedia CEE Meeting 2025 Organising Team''' --[[Ҡатнашыусы:MARKELLOS|MARKELLOS]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MARKELLOS|фекер алышыу]]) 19:19, 12 май 2025 (UTC) == <span lang="ru" dir="ltr">Объявлен конкурс кандидатов в Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения (ККУКП)</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Результаты голосования по Руководству по обеспечению соблюдения Универсального кодекса поведения и Уставу Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения (ККУКП) [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|доступно на Meta-wiki]]. Теперь вы можете [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|подать свою кандидатуру для работы в ККУКП]] до 29 мая 2025 года в 12:00 по Гринвичу. Информация о [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|приемлемости, процессе и сроках находится на Мета-вики]]. Голосование по кандидатурам начнется 1 июня 2025 года и продлится две недели, завершившись 15 июня 2025 года в 12:00 по Гринвичу. Если у вас есть какие-либо вопросы, вы можете задать их на [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|страница обсуждения выборов]]. -- в сотрудничестве с ККУКП, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|фекер алышыу]])</bdi> 22:06, 15 май 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 15:26, 22 май 2025 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Sannita (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Отбор кандидатов в Совет попечителей Фонда Викимедиа на 2025 год и приём вопросов к кандидатам</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Дорогие друзья, В этом году истекают сроки полномочий двух (2) попечителей Фонда Викимедиа, избранных сообществом и организациями Викимедиа [1]. Совет попечителей приглашает всё движение принять участие в процессе отбора и голосовании за кандидатов на эти места. Избирательная комиссия будет координировать данный процесс при поддержке сотрудников Фонда [2]. Комитет по управлению, состоящий из попечителей, не участвующих в выборах 2025 года (Раджу Наризетти, Шани Эвенштейн Сигалов, Лоренцо Лоза, Кэти Коллинз, Виктория Доронина и Эсраа Аль Шафеи) [3], будет осуществлять надзор за процессом отбора от имени Совета и информировать его о ходе выборов. Более подробную информацию о ролях Избирательной комиссии, Совета попечителей и сотрудников можно найти здесь [4]. Основные запланированные даты: * 22 мая – 5 июня: Объявление (данное сообщение) и период для вопросов [6] * 17 июня – 1 июля 2025: Приём заявок от кандидатов * Июль 2025: При необходимости — голосование организаций Викимедиа для сокращения списка, если число поданных заявок превысит 10 [5] * Август 2025: Предвыборная кампания * Август – сентябрь 2025: Двухнедельное голосование сообщества * Октябрь – ноябрь 2025: Проверка биографических данных выбранных кандидатов * Заседание Совета в декабре 2025: Вступление в должность новых членов Совета попечителей Подробная информация о выборах 2025 года — включая детальный график этапов, процедуру выдвижения кандидатов, правила проведения предвыборных кампаний и критерии для избирателей — доступна на данной странице Мета [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[ссылка]]]. '''Приём вопросов''' В каждом избирательном цикле у сообщества есть возможность предложить вопросы, на которые должны ответить кандидаты в попечители. Избирательная комиссия отбирает вопросы из списка, составленного сообществом. Кандидаты обязаны ответить на все обязательные вопросы в своей заявке, в противном случае их кандидатура будет отклонена. В этом году Избирательная комиссия отберёт 5 вопросов. Итоговые вопросы могут представлять собой объединение схожих или связанных вопросов, поступивших от сообщества [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[ссылка]]]. '''Добровольцы для выборов''' Ещё один способ участия в выборах 2025 года — стать добровольцем выборов. Добровольцы выборов выступают связующим звеном между Избирательной комиссией и своим сообществом. Они помогают обеспечить представленность своего сообщества и мотивируют его к активному участию в голосовании. Подробная информация о программе и способах присоединения доступна на данной странице Мета [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[ссылка]]]. Спасибо! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates С уважением, Виктория Доронина Представитель Совета попечителей в Избирательном комитете Комитет по управлению<section end="announcement-content" /> </div> [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 03:07, 28 май 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|фекер алышыу]]) 16:47, 29 май 2025 (UTC)</bdi> <!-- Сообщение отправил Участник:Udehb-WMF@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:00, 13 июнь 2025 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == Event:ИИ: друг, враг или что-то среднее? == CEE Hub приглашет вас принять участие в семинаре в среду, 25 июня 2025 года, 16:00 UTC. '''Анна Продрому''', лауреат премии "Женщины в сфере технологий" по версии журнала FORBES 2023, сделает презентацию и ответит на вопросы на тему «'''ИИ: друг, враг или что-то среднее?'''». Регистрация открыта [[:m:Event:ИИ: друг, враг или что-то среднее?|'''здесь''']]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|фекер алышыу]]) 13:17, 16 июнь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 17:43, 17 июнь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Обратная связь по проектам Викимедиа</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="message"/> Уважаемые участники сообщества Викимедиа, [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Комитет по делам сообщества (CAC)]] Совета попечителей Фонда Викимедиа поручил [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|Рабочей группе по родственным проектам (SPTF)]] обновить и внедрить процедуру оценки жизненного цикла родственных проектов — [[m:Wikimedia projects|вики-проектов, поддерживаемых Фондом Викимедиа (WMF)]]. Движение Викимедиа всегда руководствовалось перспективой актуальных, доступных и эффективных свободных знаний. По мере дальнейшего развития экосистемы проектов Викимедиа, очень важно периодически проводить ревизию существующих проектов, чтобы обеспечить их соответствие нашим целям и возможностям сообщества. Несмотря на благородные намерения, некоторые проекты более не служат изначально заявленной цели. '''Оценка состояния таких проектов не означает бросить то, что тяжело нести, а подразумевает ответственное управление общими ресурсами'''. Время волонтеров, поддержка сотрудников, инфраструктура и внимание сообщества ограничены, а нетехнические затраты имеют тенденцию к значительному росту, поскольку наша экосистема вступила в новую эпоху интернета по сравнению с той, когда мы начинали. Поддержка неактивных проектов или проектов, которые не соответствуют нашим стремлениям, может непреднамеренно отвлечь эти ресурсы от областей с более значительным потенциалом. Кроме того, поддержание проектов, которые больше не отражают качество и надежность, связанные с именем Викимедиа, сопряжено с репутационным риском. Заброшенный или менее надежный проект влияет на доверие к движению Викимедиа. Наконец '''неспособность свернуть или переосмыслить проекты, которые больше не работают, может значительно осложнить запуск новых'''. Когда сообщество чувствует навсегда себя связанным с каждым прошлым решением ‒ независимо от того, насколько оно устарело ‒ мы рискуем оказаться в стагнации. Здоровая экосистема должна допускать эволюцию, адаптацю и, при необходимости, сворачивание проектов. Если мы порождаем ожидания, что каждый проект должен существовать вечно, мы ограничиваем наши способности в области экспериментов и инноваций. По этой причине Рабочая группа по родственным проектам рассмотрела два запроса относительно жизненного цикла родственных проектов, чтобы проработать и продемонстрировать сам процесс ревизии. Мы выбрали Викиспору в качестве примера возможного открытия нового проекта и Викиновости в качестве примера ревизии существующего проекта. Предварительные выводы обсуждались 11 сентября 2024 года на встрече CAC, и Комитет по делам сообщества рекомендовал провести консультации с сообществом по теме обоих предложений. <span id="Wikispore"></span> === Викиспора === [[m:Wikispore|Заявка на рассмотрение Викиспоры]] в качестве нового проекта была подана в 2019 году. Рабочая группа решила рассмотреть этот запрос более детально, поскольку вместо концентрации на какой-то конкретной теме, как это происходит в большинстве заявок на новые родственные проекты, Викиспора имеет потенциал для старта нескольких родственных проектов. После тщательного рассмотрения, Рабочая группа по родственным проектам решила '''не рекомендовать''' Викиспору в качестве нового проекта Викимедиа. Принимая во внимание текущий уровень активности, существующая структура Викиспоры обеспечивает большую гибкость и экспериментальность при том, что Фонд Викимедиа предоставляет основную инфраструктурную поддержку. Мы признаем потенциал этой инициативы и ожидаем мнений сообщества по теме того, каким должен быть достаточный уровень активности и вовлеченности, чтобы пересмотреть ее статус в будущем. В рамках этого процесса мы опубликовали это решение в сообществе Викиспоры и пригласили одного из ее лидеров, Pharos, на встречу Рабочей группы по родственным проектам. В настоящий момент мы особенно приветствуем мнения относительно измеримых критериев, указывающих на готовность проекта, таких как количество участников, объем содержимого и устойчивая поддержка сообщества. Это прояснит показатели, достаточные для открытия нового родственного проекта, в том числе и возможную будущую переподачу заявки по Викиспоре. Тем не менее, числа всегда будут лишь ориентиром, так как любые числа подвержены манипуляции. <span id="Wikinews"></span> === Викиновости === Среди существующих родственных проектов, мы решили рассмотреть Викиновости, потому что именно в отношении этого проекта мы наблюдаем самый высокий уровень обеспокоенности по многим причинам. С момента созыва Рабочей группы по родственным проектам в 2023 году, ее участники во время собраний и конференц-звонков интересовались мнением сообщества о родственных проектах, которые не выполнили свои обещания в рамках движения Викимедиа.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Викиновости были первым кандидатом для оценки, потому что люди из многих языковых сообществ это предложили. Кроме того, по большинству показателей это наименее активный родственный проект с наибольшим снижением активности за последние годы. В то время как Комитет по языкам регулярно открывает и закрывает языковые версии родственных проектов на малых языках, обоснованного предложения по закрытию Википедии на основных языках или какого-либо проекта на английском языке никогда не поступало. Это не относится к Викиновостям, где возникало предложение о закрытии Английских Викиновостей, которое получило некоторую поддержку, но не привело ни к каким действиям[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F см. также раздел 5 из <nowiki>[5]</nowiki>]; также был проект предложения закрыть все языковые версии Викиновостей[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Первоначальные показатели]], собранные сотрудниками WMF, также подтверждают беспокойство сообщества движения относительно Викиновостей. На основании этого отчета, Рабочая группа по родственным проектам рекомендует сообществу провести переоценку Викиновостей. Мы пришли к выводу, что существующая структура и уровень активности являются самыми низкими среди существующих родственных проектов. Рабочая группа также рекомендует приостановить открытие новых языковых версий Викиновостей, пока идет консультация. Рабочая группа по родственным проектам выносит этот анализ на обсуждение и приветствует дискуссии об альтернативных вариантах, включая потенциальные усилия по реструктуризации или интеграции с другими проектами Викимедиа. Озвученные на данный момент варианты (которые могут быть применены просто к малоактивным языковым версиям или ко всем языковым версиям) включают: * реструктуризацию работы и взаимосвязей Викиновостей с деятельностью по текущим событиям на других проектах; * объединение содержимого Викиновостей с соответствующими языковыми проектами Википедии, возможно в новом именном пространстве; * объединение содержимого с внешними проектами, обладающими совместимой лицензией; * архивирование проектов Викиновостей. Ваши идеи и взгляды важны в для формирования будущего этих проектов. Мы призываем всех заинтересованных членов сообщества поделиться своими мыслями на соответствующих страницах обсуждений или через другие обозначенные каналы обратной связи. <span id="Feedback_and_next_steps"></span> === Обратная связь и дальнейшие шаги === Мы будем благодарны, если вы примете участие в дискуссии относительно будущего этих проектов и процесса ревизии. Мы запускаем две разные проектные страницы: [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]] и [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]]. Пожалуйста, примите участие в период с 27 июня по 27 июля 2025, после чего мы подведем итоги обсуждения. Вы можете писать там на любом языке. Я также проведу видеозвонки 16 июля в среду в 11:00 UTC и 17 июля в четверг в 17:00 UTC (ссылки на звонки появятся чуть позже) и буду присутствовать на Викимании для дальнейших обсуждений. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:56, 27 июнь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 12:45, 14 июль 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 --> == Общественная консультация о будущем Wikispore и Wikinews == Привет всем, Фонд Викимедиа проводит публичные консультации относительно будущего Wikispore и Wikinews. В рамках консультаций запланировано обсуждение в ходе видеозвонка. Пожалуйста, рассмотрите возможность принять участие и поделиться своими мыслями. '''Среда, 23 июля 2025 г., 18:00 CEST (16:00 UTC)''' '''[[:m:Event:Общественная консультация о будущем Wikispore и Wikinews|REGISTER HERE]]''' _______________________ Hello everyone, The Wikimedia Foundation is holding a public consultation on the future of [[:m:Talk:Public consultation about Wikispore|Wikispore]] and Wikinews. As part of the consultation, a video call discussion is planned. Please consider participating and sharing your thoughts. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|фекер алышыу]]) 11:45, 16 июль 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Временные учетные записи будут доступны в ближайшее время.</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="body"/> Привет! Мы из команда «[[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Безопасность и Целостность Продукта]]» Фонда Викимедиа. Мы хотели бы дать вам знать, что '''мы планируем включить [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|временные учётные записи]] в этом проекте на неделе 1-го сентября'''. Временные учётные записи успешно работают в 30 вики-проектах, включая многие крупные Википедии, такие как немецкий, японский и французский. Изменения, которую внисит эта функция, особенно актуальны для редакторов, не вошедших в систему, для защиты которых и предназначена эта функция. Однако, она также актуальна для участников сообщества, таких как наставники, патрульные и администраторы — всех, кто отменяют правки, блокирует пользователей или иным образом взаимодействует с редакторами, не вошедшими в систему, для обеспечения безопасности и точности вики-проектов. '''С какой целью мы внедряем временные учетные записи?''' Наши вики-проекты должны быть по умолчанию более безопасными при внесении правок неавторизованными редакторами. Временные учетные записи дают возможность людям продолжать редактирование вики-проектов без создания аккаунта, позволяя избежать публичной привязки правок к своему IP-адресу. Мы уверены, что это отвечает интересам наших неавторизованных редакторов, которые вносят ценный вклад в вики-проекты и могут создать учетную запись позднее, обеспечивая рост нашего сообщества редакторов, администраторов и других участников. Несмотря на то что вики-проекты предупреждают неавторизованных редакторов о том, что их IP-адреса будут ассоциированы с их правками, многие люди могут не иметь представления об IP-адресах или о том, что они могут быть использованы для установления другой связанной с ними информации при помощи способов, неожиданных для них. Кроме того, наше программное обеспечения и инструменты для модерации слишком сильно полагаются на сетевой источник (IP-адрес) для идентификации пользователей и шаблонов поведения, особенно по мере того, как сами IP-адреса становятся менее надежными в качестве идентификаторов. Временные учетные записи обеспечивают более целенаправленное взаимодействие с неавторизованными редакторами, включая более точные блокировки, и могут снизить число случаев непреднамеренной блокировки добросовестных пользователей, использующих те же IP-адреса, что и злоумышленники. '''Как работают временные учетные записи''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] В тот момент, когда неавторизованный пользователь вносит правку на вики-проекте, в его браузере создается куки (cookie), к которой привязывается автоматически созданная временная учетная запись. Наименование этой учетной записи соответствует шаблону: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (тильда, текущий год, номер). Данное имя будет отображаться на страницах свежих правок или истории изменений. Срок действия данной куки закончится через 90 дней после создания. В течение ее срока действия, все правки, сделанные с данного устройства будут отнесены к этой временной учетной записи. Учетная запись останется прежней, даже если изменится IP-адрес, пока пользователь не очистит куки или не начнет использовать другое устройство или браузер. Информация об IP-адресах, использованных во время каждой правки, будет храниться в течение 90 дней после самой правки. Тем не менее лишь только некоторые зарегистрированные пользователи получат к ней доступ. '''Что это значит для различных групп пользователей?''' '''Неавторизованные редакторы''' * Это повышает конфиденциальность. В настоящий момент, если вы не используете для редактирования зарегистрированную учетную запись, каждый может видеть связанный с вашими правками IP-адрес, даже по истечении 90 дней. Теперь на этом вики-проекте это не будет происходить. * Если вы используете временную учетную запись для редактирования из разных мест в течение последних 90 дней (например, дома и в кофейне), история правок и IP-адреса всех ваших мест будут ассоциированы с одной временной учетной записью. Пользователи,[[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|удовлетворяющие критериям]], будут иметь возможность просмотра данной информации. Если это вызывает у вас вопросы с точки зрения безопасности, пожалуйста, обратитесь по адресу talktohumanrights(at)wikimedia.org для консультаций. '''Члены сообщества, взаимодействующие с неавторизованными редакторами''' * Временная учетная запись уникальным образом связана с устройством. Для сравнения, IP-адрес может использоваться несколькими устройствами и людьми (например, различные люди в школе или на работе могут иметь один IP-адрес). * В сравнении с текущей ситуацией, допустимо предположить, что страница обсуждения временного пользователя принадлежит только одному лицу. Как вы можете видеть на скриншоте, пользователи временных учетных записей смогут получать уведомления. Также будет возможность поблагодарить их за правки, упомянуть в дискуссиях и пригласить для более активного участия в сообществе. '''Пользователи, использующие IP-адреса для модерации на вики-проектах и управления ими''' * '''Патрульные,''' отслеживающие постоянных злоумышленников, расследующие нарушения правил и т.д. Пользователи, [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|удовлетворяющие требованиям]], будут иметь возможность узнать IP-адреса временных пользователей и видеть все правки, внесенные при помощи временных учетных записей с конкретного IP-адреса или диапазона адресов ([[Special:IPContributions]]). Они также будут иметь доступ к полезной информации об IP-адресах благодаря функциональности [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]]. Для работы с временными учетными записями было разработано или настроено множество других компонентов программного обеспечения, включая фильтр правок, глобальные блокировки, глобальный вклад участника и другое. (Более подробная информация для разработчиков-волонтеров по теме обновления программного кода ваших инструментов доступна в заключительной части этого сообщения.) * '''Администраторы, блокирующие неавторизованных редакторов''' ** Будут иметь возможность блокировки большого количества злоумышленников путем блокировки их временных учетных записей. Заблокированный пользователь не сможет быстро создавать новые временные учетные записи, если администратор выберет опцию [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|автоблокировки]]. ** Возможность блокировки IP-адреса или диапазона IP-адресов также сохранится. * Временные учетные записи не будут применяться ретроспективно к правкам, сделанным до внедрения. На странице Служебная:Вклад вы сможете видеть существующие правки от IP-пользователей, но не новые правки, сделанные временными учетными записями с данного IP-адреса. Вместо этого вы должны использовать для этих целей страницу Служебная:IPContributions. '''Наша просьба к вам и дальнейшие шаги''' * Если вам известны какие-либо инструменты, боты, гаджеты и т.д., которые используют информацию об IP-адресах или доступны для неавторизованных пользователей, вероятно, вам стоит протестировать их работу на тестовых площадках [[testwiki:Main_Page|testwiki]] или [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]] Если вы разработчик-волонтер,[[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers| ознакомьтесь с нашей документацией для разработчиков]], в частности с разделом о вероятной [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|необходимости обновления вашего программного кода.]] * Если вы хотите протестировать среду с временными учетными записями, например просто посмотреть, как это работает, перейдите на тестовые площадки testwiki или test2wiki и пробуйте редактировать без авторизации. * Сообщите нам, если вам известно о любых проблемах, на которые надо обратить внимание. Мы постараемся помочь, а если у нас не будет возможности сделать это, мы рассмотрим возможные варианты действий. * Ознакомьтесь с нашим [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|предыдущим сообщением]]о требованиях для пользователей без расширенных прав, которым может потребоваться доступ к информации об IP-адресах. Чтобы узнать больше об этом проекте, ознакомьтесь с [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|нашим списком ЧЗВ ]] - там вы найдете много полезных ответов. Вы также можете [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|взглянуть на последние новости]] (мы опубликовали лишь одну) и [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|подписаться на новостную рассылку.]] Если вы хотите пообщаться со мной (Szymon) за пределами вики-проекта, вы можете найти меня на платформах Discord и Telegram. Спасибо!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 21:35, 26 август 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Quiddity (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == Регистрация на вебинар "Википедия в эпоху АИ" == CEE Hub приглашает вас принять участие в вебинаре в понедельник, 1 сентябрь 2025 года, 16:00 UTC. Математик Мариос Магиоладитис сделает презентацию и ответит на вопросы на тему «'''Википедия в эру АИ'''». Регистрация открыта [[:m:Event:Википедия в эру АИ|'''здесь''']]. --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 08:40, 27 август 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Ваша вики будет доступна только в режиме чтения</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фонд Викимедиа]] будет переключать трафик между своими центрами обработки данных. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2025-09-24|ru}}'''. Переключение начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]'''. К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. Этот баннер будет оставаться видимым до окончания операции. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.''' *День переключения — {{#time:l j xg Y|2025-09-24|ru}}. Оно продлится не более часа. *При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений. ''Побочные эффекты'': *Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить. * Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут. При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> 15:40, 18 сентябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29170715 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Выскажите своё мнение: примите участие в голосовании на выборах в Совет попечителей 2025 года</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Здравствуйте! Стартовал период голосования в рамках [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|выборов Совета попечителей Фонда Викимедиа 2025 года]]. Кандидаты претендуют на два (2) свободных места в Совете. Для проверки вашего права участвовать в голосовании просим посетить информационную страницу [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|с критериями допуска к выборам]]. Познакомьтесь с кандидатами подробнее, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|изучив их заявки и просмотрев предвыборные видеообращения]]. После того как будете готовы сделать выбор, пройдите [[m:Special:SecurePoll/vote/405|на страницу голосования в системе SecurePoll]], чтобы отдать свой голос. '''Голосование открыто с 8 октября 00:00 UTC до 22 октября 23:59 UTC.''' С уважением, Абхишек Сурьяванши<br />Председатель Избирательного комитета<section end="announcement-content" /> </div> [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 04:47, 9 октябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:42, 20 октябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Sannita (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == Регистрация на вебинар "Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедия" == CEE Hub приглашает вас принять участие в онлайн семинаре '''Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедия'''. Ведущий: Хмелько Маслак, специалист по дезинформации в области доверия и безопасности. Четверг, 30 октября 2025 r., 18:00 CET (16:00 UTC). Регистрация открыта '''[[:m:Event:Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедиа|здесь]]'''. --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 12:16, 27 октябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Ищем волонтеров для участия в нескольких комитетах движения</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Каждый год с октября по декабрь несколько комитетов движения обычно ищут новых волонтеров. Прочитайте более подробно о работе комитетов на их страницах в Мета-вики: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Комитет по присоедниению (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Комиссия омбудсменов (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Комитет по рассмотрению дел (CRC)]] Подача заявок в комитеты открывается 30 октября 2025. Период подачи заявок в Комитет по партнёрским организациям завершается 11 декабря 2025, а в Комиссию омбудсменов и Комитет по рассмотрению дел – 11 декабря 2025. Узнайте о том, как подать заявку, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|на странице назначений в Мета-вики]]. От имени команды поддержки комитетов, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:12, 30 октябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MKaur (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == Join the CEE Hub staff team – We’re hiring a Program Specialist == Hi everyone, The regional [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is looking for a '''Program Specialist''' to join our [[:m:Wikimedia CEE Hub/Staff|staff team]]! Are you someone experienced with Wikimedia who wants to help volunteers? Do you participate in Wiki Loves… and other related projects, and do you have ideas and skills to help others improve their efforts? Do you enjoy working with people from different countries? Are you able to work on your own, feel comfortable on Meta-Wiki, and understand how Meta works? If this sounds like you and you're interested in working with the CEE hub team, we’d love to hear from you! '''As a Program Specialist, you will:''' * Support affiliates and communities in developing and implementing impactful programs, * Strengthen regional cooperation and cross-border projects, * Help guide campaigns and initiatives across the CEE region, * Work closely with the CEE Hub team and community members. This is a '''part-time (0.8–0.9 full-time equivalent), remote position''' open to candidates based in the CEE region or nearby time zones. '''APPLICATION DEADLINE: NOVEMBER 10, 2025''' ➡️ '''Learn more and learn how to apply on Meta:''' [[:m:Wikimedia CEE Hub/Jobs/Program Specialist|Wikimedia CEE Hub – Program Specialist]] ⬅️ If you know someone who would be a great fit, please share this opportunity with them! <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29192870 --> == Записи прошлых мероприятий == CEE Hub приглашает посмотреть запись вебинара "Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедиа", проведенного специалистом по доверию и безопасности (Trust & Safety) Хмелько Маслаком (на английском с последовательным русским переводом). См. раздел "Записи прошлых мероприятий" на странице: [[:m:Wikimedia CEE Hub/Russian language events|Russian language events]]. --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 13:34, 10 ноябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == Help us test Cat-a-lot on your Wikipedia == '''[[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Cat-a-lot]]''' is a JavaScript gadget that helps with moving, removing and adding files (as well as articles or subcategories) between, from and to categories and it is widely used on Wikimedia Commons, where it is accessible for every user after enabling the gadget in your [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets Preferences]. Complete explanation of the tool, along with the images and demonstration video it is accessible on [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Wikimedia Commons]]. If your Wikipedia is struggling with performing this repetitive task when you need to move pages between categories and remove pages from a category, Cat-a-lot could be activated for your Wikipedia as well. Installation can be done as your user script or as a project gadget and codes can be found [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|here]]. Installation is already done on Polish and Romanian wikis from our CEE Region. English phrases from [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating]] can be translated and saved in [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro]] (for example). [[:m:CEE Hub/Working Groups/Technical Advancement Group|CEE Hub Technical Advancement Group]] is willing to support your community in the installation of the tool, and to offer support in case of bugs, as we can report them to the development team. Just leave a message below with any issues you encounter. --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 10:42, 18 ноябрь 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub Technical Advancement Group) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 ноябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Sannita (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 21:43, 28 ноябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:ABreault (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-12-01_Wikipedias&oldid=29723884 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:44, 16 ғинуар 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 13:20, 18 ғинуар 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Ежегодный пересмотр Универсального кодекса поведения и Руководства по правоприменению</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Пишу вам, чтобы сообщить о начале ежегодного пересмотра Универсального кодекса поведения (Universal Code of Conduct) и Руководства по его применению. Вы можете вносить предложения по изменениям до 9 февраля 2026 года. Это первый из нескольких этапов ежегодного пересмотра. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Дополнительную информацию и возможность присоединиться к обсуждению можно найти на странице UCoC в Мета-вики]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения]] (U4C) — это глобальная группа, деятельность которой направлена на обеспечение справедливого и последовательного применения Универсального кодекса поведения. Эта процедура ежегодного пересмотра была спланирована и реализована U4C. Получить дополнительную информацию и узнать об обязанностях U4C можно, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|ознакомившись с Уставом U4C]]. Пожалуйста, поделитесь этой информацией с другими участниками вашего сообщества там, где это уместно. — В сотрудничестве с U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|Обсуждение]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 ғинуар 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 11:21, 31 март 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 17:11, 3 апрель 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 00:57, 26 апрель 2026 (UTC) </bdi> <!-- Сообщение отправил Участник:Codename Noreste@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 10:00, 30 апрель 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Приглашение: Wiki Conference для русскоязычных участников (16 мая) == Здравствуйте, Мы хотели бы пригласить вас на Wiki Conference для русскоязычных участников — онлайн-мероприятие, проводимое при поддержке CEE Hub. Встреча состоится в субботу, 16 мая, в 12:00 UTC / 14:00 CEST (пожалуйста, проверьте ваше местное время: https://zonestamp.toolforge.org/1778932800). Вы можете зарегистрироваться заранее, чтобы получить ссылку для подключения: [[Event:Wiki_Conference_for_Russian-Speaking_Contributors]] Это мероприятие задумано как пространство для участников движения Wikimedia из разных стран, где можно обменяться знаниями, опытом и идеями, связанными с работой в русскоязычных сообществах. Оно открыто для всех редакторов проектов Wikimedia. Выступления приглашённых спикеров будут сопровождаться синхронным переводом на русский язык. Приглашаются все, кто заинтересован в обсуждаемых темах. В программе предусмотрены сессии, посвящённые техническим аспектам программного обеспечения Wikimedia, панельная дискуссия о редактировании Википедии в сложных условиях, а также обмен опытом по сотрудничеству с учреждениями GLAM и дополнительные выступления от представителей сообщества. Среди подтверждённых сессий: - Сохранение нейтральности в ненейтральной среде — дискуссия с редакторами из разных языковых сообществ (Basak Tosun, Amir Sarabadani, Batyrbek Alimzhanov, Mikheil Chabukashvili), модератор — Iglika Ivanova - Обмен успешными практиками развития GLAM-проектов — с участием Zana Strkovska (Wikimedia MKD) - Состояние программного обеспечения Wikimedia — с участием Marshall Miller (Wikimedia Foundation) Будем рады вашему участию. С наилучшими пожеланиями, <br>Команда CEE Hub <!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30401520 --> == Invitation: Call for Delegates Nominations and registration for Wikimedia CEE Meeting 2026 in Cluj-Napoca == Dear Bashkir language community, On behalf of the Wikimedians of Romania and Moldova User Group, we are thrilled to invite you to the [[:m:Wikimedia_CEE_Meeting_2026/Registration|Wikimedia CEE Meeting 2026]]! This year, our regional gathering will take place in the heart of Transylvania, in the vibrant city of Cluj-Napoca, Romania. <span style="font-family:monospace,monospace">'''Dates: 18–20 September 2026. Location: Cluj-Napoca, Romania'''</span> === Call for Delegate Nominations === We are now officially opening the call for affiliates to nominate their delegates. Each affiliate is encouraged to select representatives who will actively contribute to the sessions, share local successes, and help strengthen our regional network. It is crucial to check the '''[[:m:Wikimedia CEE Meeting 2026/Eligible affiliates|eligibility subpage]]''' to see the number of delegates allocated to your community. This number tells you how many delegate scholarships are reserved for your community. <span style="font-family:monospace,monospace">'''Nomination Deadline: 30 May 2026'''</span> Please ensure that your nominations are submitted by this date to allow our organizing team enough time to manage travel logistics and visa support where necessary. === Registration process === Delegates, scholarship recipients, and all self-funded attendees can register using the Registration Form (given below). It is mandatory for each delegate application to contain a link to the documents supporting the respective nomination as delegate. All travel, accommodation, and food expenses (during the conference days) will be organized and covered by Wikimedians of Romania and Moldova User Group only for delegates and scholarship recipients. Registration is required for everyone to participate in the Wikimedia CEE Meeting. <p style="font-family:monospace,monospace;background-color:#bbb">'''Registration Form is here: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdrSQ3JZCGa21AInWOCXnNjzhUZLV1n7LcSt8-0pd1L0Z4rMw/viewform Apply]'''</p> * '''Registration period for representatives of Wikimedia affiliations: <u>13 May 2026, 00:00 (UTC) — 30 May 2026, 23:59 (UTC)</u>.''' * Registration period for self-funded participants and for everyone else: 13 May 2026, 00:00 (UTC) — 30 June 2026, 23:59 (UTC). For any questions or unclear issues, please reach out to us at our official conference email: <p style="font-family:monospace,monospace">'''wmceem2026{{@}}icf-fri.org'''</p> We look forward to welcoming you to Cluj-Napoca this September to share knowledge, foster new ideas, and celebrate our collective achievements. Warm regards,<br/>Wikimedia CEE Meeting 2026 Organizing Team<br/>Wikimedians of Romania and Moldova User Group<br/> [[Ҡатнашыусы:Gikü|Gikü]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Gikü|фекер алышыу]]) 08:58, 13 май 2026 (UTC) == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Доступна запись Вики-конференция для русскоязычных участников == Здравствуйте, Приглашаем вас посмотреть запись Вики-конференция для русскоязычных участников, которая состоялась 16 мая 2026. Во время конференции участники из разных сообществ делились опытом работы в непростых условиях, обсуждали вопросы цензуры, безопасности редакторов и подходы к оценке надёжности источников в странах с ограниченной свободой медиа. Это был очень открытый и содержательный разговор о том, как сообщества продолжают развивать проекты Викимедиа даже в сложных обстоятельствах. Также в программе были сессии о развитии языковых разделов Википедии в многоязычных странах, успешных GLAM-партнёрствах, работе с молодёжью через Instagram и TikTok, а также примеры регионального сотрудничества и поддержки между сообществами. Большинство сессий проходило на английском языке с синхронным переводом на русский. Запись доступна в обеих языковых версиях. Если вам интересны темы развития сообществ, международного сотрудничества, работы в сложных условиях или просто хочется услышать разные перспективы из региона — рекомендуем найти время и посмотреть запись. Вики-конференция для русскоязычных участников (пароль:5s20@BJ6): https://us06web.zoom.us/rec/share/vRx-DOpGo_zhW6mdoWzOcuM99agcX-VGHhKl2MA9gMxH-_bH0R5jAoc035Ts2FIr.OyhTpsvbH61fqfXh С наилучшими пожеланиями, <br>Каро <!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30591666 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 май 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|фекер алышыу]])</bdi> 17:11, 23 июнь 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Codename Noreste@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Размещение ссылок на контакты по вопросам права и безопасности в нижнем колонтитуле вашего вики-проекта</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Контакты по вопросам права и безопасности''' Дорогие участники сообщества, Фонд Викимедиа сформировал [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|единую страницу с контактами по вопросам права и безопасности]] для размещения в нижних колонтитулах ваших проектов соответствующих ссылок на нее, чтобы обеспечить доступ к достоверной юридической информации. Это нормативное требование. Мы уже разместили эти ссылки в английском, немецком, итальянском, испанском и других проектах Википедии, и мы также скоро добавим это и в ваш вики-проект. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Пожалуйста, ознакомьтесь более подробно на странице проекта]] и оставляйте любые комментарии в этой ветке или на [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|странице обсуждений]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:29, 25 июнь 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Sannita (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 июль 2026 (UTC) </bdi> <!-- Сообщение отправил Участник:DreamRimmer@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == CEE Technical Village Pump == {{int:please-translate}} [[File:CEE Technical Village Pump.webm|300px|right|thumb|A short introduction to the CEE Technical Village Pump]] The '''[[:m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]]''' is a new space for Wikimedia contributors and communities across the CEE region to request technical help, exchange solutions, and get support from experienced contributors. To introduce the project and give a quick overview of how it works, we’ve prepared this short video. The page is currently available in English. We’d like to make it accessible to communities across the region in their local languages, and we’d appreciate your [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Template%3ACEE+Technical+Village+Pump+header&language=en&action=page&filter=&action_source=translate_page help translating it]. Best regards, [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 09:09, 26 август 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Переключение сервера: ваш вики-проект скоро на короткое время будет доступен в режиме «только для чтения»</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фонд Викимедиа]] будет переключать трафик между своими центрами обработки данных. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2026-09-23|ru}}'''. Переключение начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. Этот баннер будет оставаться видимым до окончания операции. Вы можете внести вклад в [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate перевод или вычитку] этого текста баннера. '''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.''' * День переключения — {{#time:l j xg Y|2026-09-23|ru}}. Оно продлится не более часа. * При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений. ''Побочные эффекты'': * Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить. * Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут. При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 сентябрь 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:26, 21 сентябрь 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067433 --> == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 09:28, 9 октябрь 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Переключение сервера: ваш вики-проект скоро на короткое время будет доступен в режиме «только для чтения»</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фонд Викимедиа]] будет переключать трафик между своими центрами обработки данных. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже в случае катастрофы. Весь трафик будет переключён '''{{#time:j xg|2026-10-28|ru}}'''. Переключение начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''. К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку. Мы стараемся сократить такие заминки в будущем. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. Этот баннер будет оставаться видимым до окончания работ. Вы можете помочь [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate с переводом или вычиткой] этого текста. '''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.''' * День переключения — {{#time:l j xg Y|2026-10-28|ru}}. Оно продлится не более часа. * При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени будет показано сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем сделать копию ваших изменений. ''Побочные эффекты'': * Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки, то они будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить. * Мы ожидаем, что развёртывание нового кода произойдёт как обычно. Однако в отдельных случаях код могут частично замораживать, если это потребуется для работ. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут. При необходимости планы по переключению серверов могут быть отложены. Расписание работ [[wikitech:Switch_Datacenter|см. на wikitech.wikimedia.org]]. Там же будет сообщаться о всех изменениях. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 14:00, 26 октябрь 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> frsum6hc03whl24nlqgptw5u18s5tpm 0 28963 1307796 680145 2026-10-27T04:22:53Z Gliwi 18660 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Wasserthaleben.png]] → [[File:DEU Wasserthaleben COA.svg]] PNG → SVG 1307796 wikitext text/x-wiki {{ТП |статус = коммуна |башҡортса исеме = Вассерталебен |төп исеме = Wasserthaleben |ил = Германия |герб = DEU Wasserthaleben COA.svg |флаг = |герб киңлеге = |флаг киңлеге = |lat_dir= N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec |lon_dir= E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексКарта = |ил картаһы = |регион картаһы = |район картаһы = |ил картаһының дәүмәле = 250 |регион картаһының дәүмәле = |район картаһының дәүмәле = |регион төрө = Германия ерҙәре |регион = Тюрингия |теҙмәләге регион = Тюрингия |район төрө = район |район = Кифхойзер (район) |теҙмәләге район = Кифхойзер (район) |урынлашыу төрө = |урынлашыу = |теҙмәләге урынлашыу = |эске бүленеү = |башлыҡ төрө = |башлыҡ = Норберт Дисль<br/>([[Христиан-демократ союзы (Германия)|ХДС]]) |нигеҙ һалыныу = |беренсе телгә алыу = |элекке исемдәре = |статус (башлап) = |майҙан = 8,5 |бейеклек төрө = |ТП үҙәгенең бейеклеге = 219 |климат = |рәсми тел = |рәсми тел-ref = |халыҡ = 428 |иҫәп алыу йылы = 2010 |тығыҙлыҡ = |агломерация = |милли состав = |конфессия составы = |этнохороним = |ваҡыт бүлкәте = +1 |DST = бар |почта индексы = 99718 |почта индекстары = |телефон коды = |автомобиль коды = KYF |танымлаусы төрө = Үҙидара субъектының тиңләштереү коды{{!}}Рәсми код |һансал танымлаусы = 16 0 65 077 |Commons-тағы категория = |сайт = |сайт теле = de |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Вассерталебен''' ({{lang-de|Wasserthaleben}}) — [[Германия]]ла, [[Тюрингия]] [[Германия ерҙәре|ерендә]] урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы [[халыҡ]] иҫәбен алыу<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> буйынса коммунала 428 кеше йәшәй. [[Майҙан]]ы — 8,5 км². Диңгеҙ кимәленән 219 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99718 һәм автомобиль коды — KYF. == Иҫкәрмәләр == {{reflist}} == Һылтанмалар == * [ Рәсми сайт]. [[Категория:Тюрингия ҡалалары]] {{Germany-geo-stub}} h38qigrncy944q3zx5xitq479q25rug 0 67811 1307773 1307610 2026-10-26T13:40:01Z Айсар 10823 аныҡлаштырыу 1307773 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''22 октябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 295-се көнө ([[кәбисә йыл]]ында 296-сы). Йыл аҙағына тиклем 70 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-10-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: Тотлоғоп һөйләшеүселәр көнө. ** Психофизика (Фехнер) көнө. ** Ксерокопияның тыуған көнө. ** [[Ҡағыҙ]]һыҙ көн (октябрҙең 4-се кесаҙнаһы). ** CAPS LOCK (Caps Lock Day) клавишаһы көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|АҠШ}}: [[Сәтләүек]] көнө. * {{Флагификация|Гондурас}}: Ғәскәр көнө. * {{Маршалл Утрауҙары}} [[Маршалл Утрауҙары]]: Дуҫлыҡ көнө. * {{Флагификация|Рәсәй}}: «Аҡ торналар» көнө. Яу яландарында һәләк булған һалдаттарға арналған һәм дуҫлыҡ менән тыныслыҡ идеалдарын нығытыуға йүнәлтелгән иҫтәлекле дата. [[Дағстан]]дың халыҡ шағиры [[Рәсүл Ғамзатов]] исеме менән бәйле (1986 йыл). ** [[Ҡағыҙ]] ҡулланмау көнө (октябрҙең 4-се кесаҙнаһы). * {{Сомали}} [[Сомали]]: Революция көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Флагификация|Рәсәй}}: Ҡораллы Көстәрҙең финанс-иҡтисад хеҙмәте көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1702 йыл]]: [[Пётр I]] етәкселегендәге рус ғәскәрҙәре Нотебург ҡәлғәһен ала. * [[1730 йыл]]: Ладога каналы асыла. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1797 йыл]]: [[Франция|Француз]] Андре Жак Гарнерен осоу аппараты — һауа шарынан тарихта беренсе тапҡыр парашют менән һикерә. * [[1842 йыл]]: Ювелир Густав Фаберже [[Санкт-Петербург]]та зәргәр оҫтаханаһы аса. * [[1883 йыл]]: [[Нью-Йорк]]та Метрополитен-опера эшләй башлай. * [[1909 йыл]]: Элиза Дерош (Франция) ҡатын-ҡыҙҙарҙан беренсе булып самолетта яңғыҙы осош яһай. * [[1919 йыл]]: [[Петроград]] янында большевиктар тарафынан [[Юденич Николай Николаевич|Юденич]]тың Төньяҡ-Көнбайыш армияһы ҡыйратыла. * [[1990 йыл]]: [[Ҡырғыҙстан]] үҙаллылыҡ иғлан итә. * [[2009 йыл]]: «Windows 7» системаһы ҡулланыуға тәҡдим ителә. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Ғөзәйеров Морат Баҡый улы]] (1950), [[фән|ғалим]]-[[Инженерлыҡ эше|инженер-электромеханик]], юғары мәктәп һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1973 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1999 йылдан университеттың уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректоры, 2003—2014 йылдарҙа ректоры, бер үк ваҡытта электротехниканың теоретик нигеҙҙәре кафдраһы мөдире. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның 3-сө һәм 4-се саҡырылыш [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай|Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. 2003 йылдан «Вестник УГАТУ» журналының баш мөхәррире. Техник фәндәр докторы (1998), профессор (2000). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007) һәм атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1997), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006) һәм Рәсәй Хөкүмәтенең мәғариф өлкәһендәге премияһы лауреаты (2011). * [[Ғәлимова Рәмилә Суфиян ҡыҙы]] (1955), [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһындағы «Нур» балалар шифаханаһының баш табибы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ильясова Светлана Йәүҙәт ҡыҙы]] (1955), [[Мәсетле районы]] [[Әләгәҙ]] участка дауаханаһы табибы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2012). }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Ҡарамышев Лотфулла Ғибәҙулла улы]] (1916—27.03.1985), [[Советтар Союзы Коммунистар партияһы|партия]] һәм совет органдары хеҙмәткәре. 1945 йылдағы совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. 1949 йылдан [[Советтар Союзы Коммунистар партияһы|ВКП (б)-ның]] [[Күгәрсен районы|Күгәрсен]], 1951 йылдан — [[Хәйбулла районы|Хәйбулла район]] комитетының икенсе секретары; 1954 йылдан хеҙмәтсәндәр депутаттарының Хәйбулла, 1959 йылдан — [[Учалы районы|Учалы район]] советы башҡарма комитеты рәйесе. [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡорт АССР-ының]] бишенсе саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1957). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Мәләүез районы]]ның [[Йомаҡ (Мәләүез районы)|Йомаҡ]] ауылынан. * [[Абдуллин Рәмил Рәйес улы]] (1961), [[Һынлы сәнғәт|рәссам]], график, юғары мәктәп уҡытыусыһы. [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]]ның дизайн кафедраһы доценты. 1991 йылдан [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2016). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ямалов Илдар Урал улы]] (1961), [[Инженерлыҡ эше|инженер]]-электрик-[[фән|ғалим]], дәүләт органдары хеҙмәткәре. 1984 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2014—2015 йылдарҙа дистанцион уҡытыу һәм филиалдар менән етәкселек итеү буйынса проректор вазифаһын башҡарыусы; бер үк ваҡытта 1995 йылдан хәҙерге Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының ғилми техник идаралығы начальнигы, 1998 йылдан — министр урынбаҫары; 2010 йылдан Башҡортостан Республикаһының элемтә һәм киң коммуникациялар министры урынбаҫары; 2012 йылдан Башҡортостандың Мәғлүмәт технологиялары агентлығы етәксеһе. Техник фәндәр докторы (2008). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Осинцев Михаил Александрович]] (1907—3.06.1968), тимер юлсы, юғары мәктәп эшмәкәре, йәмәғәтсе. [[СССР]]-ҙың [[төньяҡ]]-[[көнбайыш]] төбәктәрен хеҙмәтләндергән Октябрьский тимер юлының 1949—1961 йылдарҙағы начальнигы. 1965 йылдан Ленинград тимер юл инженерҙары институты ректоры, бер үк ваҡытта 1967 йылдан кафедра мөдире, доцент (1967). [[РСФСР]]-ҙың 4-се саҡырылыш (1955—1959) Юғары Советы депутаты. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1959). [[КПСС]]-тың 19-сы, 20-се һәм 22-се съездары делегаты. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Әлшәй районы]] [[Шафран]] ауылынан. * [[Вәлиев Сәлих Шәйбәк улы]] (1912—12.10.1970), [[Совет-фин һуғыштары|1939—1940 йылдарҙағы совет‑фин һуғышында]] һәм [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан яугир. Уҡсылар полкының взвод командиры, өлкән лейтенат (1944). [[Советтар Союзы Геройы]] (1943). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Кушнаренко районы]] [[Иҫке Ғүмәр (Башҡортостан)|Иҫке Ғүмәр]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ғәптрәүепов Фәнил Миңләхмәт улы]] (1952), [[нефть|нефтсе]]. 1975—2009 йылдарҙа «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының электр һәм газ менән иретеп йәбештереүсеһе. 3-сө дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры (1986). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Илеш районы]] [[Абдулла (Илеш районы)|Абдулла]] ауылынан. * [[Ишморатова Рима Рафаэль ҡыҙы]] (1957), торлаҡ-коммуналь тармағы хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1987 йылдан [[Күмертау]] торлаҡ-коммуналь хужалығының баш инженеры, 1991 йылдан юл-йәшелләндереү предприятиеһы директоры. Ҡала Советы депутаты, Совет рәйесе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһы хеҙмәтләндереү өлкәһенең атҡаҙанған (1999), [[Рәсәй Федерацияһы]] торлаҡ-коммуналь хужалығының почётлы хеҙмәткәре. Сығышы менән ошо ҡаланан. * [[Николайчук Вадим Алексеевич]] (1962), нефтехимик, йәмәғәтсе. 2006 йылдан [[«Башнефть» берекмәһе]] филиалы [[Башнефть-Өфөнефтехим|«Өфөнефтехим» йәмғиәтенең]] башҡарыусы, 2009 йылдан — генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының өсөнсө (2003—2008) һәм дүртенсе (2008—2013) саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Красильников Александр Фёдорович]] (1898—12.05.1957), [[Металлургия|металлург]]-[[Инженерлыҡ эше|инженер]]. 1935—1937 йылдарҙа [[Белорет заводы|706-сы Белорет заводының]] баш инженеры, 1945—1957 йылдарҙа директор урынбаҫары, техник бүлек начальнигы. [[Сталин премияһы]] лауреаты (1952). * [[Миңлебаев Ғүмәр Хажинур улы]] (1923—19.11.1999), [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, хәрби осоусы, штурмлау авиацияһы полкының эскадрилья командиры урынбаҫары, майор. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Бүздәк районы]] [[Урҙайбаш]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Гущенская Вера Михайловна]] (1953), [[Педагогика|педагог]]. 1986—2008 йылдарҙа [[Баймаҡ]] ҡалаһы Йәш натуралистар станцияһы директоры. [[Рәсәй]]ҙең почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2006), Башҡортостан Республикаһының [[мәғариф]] отличнигы (2000). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Баймаҡ районы]] [[Аҡтау (Баймаҡ районы)|Аҡтау]] ауылынан. * [[Мусин Зөбәир Харис улы]] (1953), табип-[[фән|ғалим]]. 1988 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, 1997—2012 йылдарҙа — кафедра мөдире. Медицина фәндәре кандидаты (1989). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Баймаҡ районы]]ның [[Ниғәмәт]] ауылынан. * [[Смаков Рауил Хәлим улы]] (1953), [[сәнәғәт]] өлкәһе, [[КПСС|партия]] һәм [[Муниципаль берәмек|муниципаль]] органдар хеҙмәткәре. 1974 йылдан [[«Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе]]нең, 1981—1991 йылдарҙа [[КПСС]]-тың [[Салауат (ҡала)|Салауат]] ҡала комитеты инструкторы, ойоштороу бүлеге мөдире; 1996 йылдан ҡала хакимиәте башлығы урынбаҫары, 2009—2015 йылдарҙа территориаль һайлау комиссияһы рәйесе. «Башҡортостан Республикаһында фиҙаҡәр хеҙмәт өсөн» билдәһе (2013) һәм Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (2003) менән бүләкләнеүсе. Салауаттың почётлы гражданы (2015). Сығышы менән ошо ҡаланан. * [[Сәфиуллина Хәҙисә Мозафар ҡыҙы]] (1953), [[Малсылыҡ|малсы]]. 1977—2008 йылдарҙа Баймаҡ районы Октябрҙең 50 йыллығы исемендәге колхоздың быҙау ҡараусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре (2005), коммунистик хеҙмәт ударнигы (1978). Сығышы менән ошо райондың [[Үрге Иҙрис]] ауылынан. * [[Хәмитова Мөнирә Мөхтәсип ҡыҙы]] (1963), бухгалтер. 1982 йылдан [[Әбйәлил районы|Әбйәлил район]] ҡулланыусылар йәмғиәте кондитеры, ревизор-бухгалтеры; 2000 йылдан — [[Амангилде (Әбйәлил районы)|Амангилде]] филиалы, 2003 йылдан «Общепит» йәмғиәте директоры, 2004 йылдан — район ҡулланыусылар йәмғиәте рәйесе; 2010 йылдан [[Башҡортостан Республикаһының Милли банкы]] ашханаһы мөдире. Башҡортостан Республикаһының туҡланыу индустрияһының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2003). Сығышы менән [[Әбйәлил (Әбйәлил районы)|Әбйәлил]] ауылынан. * [[Шиһапов Рәмил Мәхмүт улы]] (1963), [[Төҙөлөш|төҙөүсе]], һәүәҫкәр [[спорт]]сы. «Башҡортостан Республикаһының торлаҡ төҙөлөшө фонды» дәүләт унитар предприятиеһының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе. 1-се дәрәжә [[«Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены]]ның миҙалы, [[Рәсәй Президенты]]ның һәм Башҡортостан Республикаһының Почёт грамоталары менән бүләкләнеүсе. [[Ҡырмыҫҡалы районы]]ның почётлы гражданы (2022). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Белорет районы]]ның [[Сермән]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Ажнакин Александр Григорьевич]] (1924—22.04.1999), төҙөүсе. 1964—1985 йылдарҙа 4‑се махсус төҙөлөш идаралығы начальнигы. [[РСФСР]]‑ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1974). [[СССР]] Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1982). [[Почёт Билдәһе ордены]] кавалеры (1971). Сығышы менән хәҙерге [[Пенза өлкәһе]]нең Мокшан районы Марфин ауылынан. * [[Бикҡолова Әлмира Талха ҡыҙы]] (1929—22.09.2013), ғалим-химик, юғары мәктәп уҡытыусыһы, шағир һәм йәмәғәт эшмәкәре. Химия фәндәре докторы (1991), профессор (1995). Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1996—2013 йылдарҙа «Күп милләтле Санкт‑Петербург» яҙыусылар союзы рәйесе, 1995—2013 йылдарҙа [[Санкт-Петербург]]тағы Башҡорт милли-мәҙәни автономияһы рәйесе. [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2009). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Матвеев Николай Васильевич]] (1929—12.08.1985), быраулау мастеры. 1961—1985 йылдарҙа «Башкиргеология» производство берекмәһенең Баймаҡ геология разведка партияһында быраулау мастеры. СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты (1980). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Архангел районы]]ның 1981 йылда рәсми бөтөрөлгән Воздвиженка ауылынан. * [[Елохина Людмила Германовна]] (1959), [[Малсылыҡ|малсы]]. [[Ҡариҙел районы]] «Урғыш» совхозының һауынсы-ветераны. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Сығышы менән ошо райондан. }} }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:22 октябрҙә тыуғандар</categorytree>'' * [[1844 йыл]]: [[Сара Бернар]], [[Франция]] актёры. * [[1870 йыл]]: [[Иван Бунин]], [[Рәсәй империяһы]] яҙыусыһы һәм шағиры, әҙәбиәт буйынса [[Нобель премияһы]] лауреаты. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1929 йыл]]: [[Лев Яшин]], [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] [[футбол]]сыһы, ҡапҡасы. * [[1964 йыл]]: [[Бабуханян Айк Борисович]], [[Әрмәнстан]]дың [[сәйәси эшмәкәр]]е. }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:22 октябрҙә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1725 йыл]]: Алессандро Скарлатти, [[Италия]] композиторы. * [[1818 йыл]]: Иоахим Генрих Кампе, [[Германия]] философы. == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|К22]] [[Категория:22 октябрь]] 7wf00e80otb36qlcua4g3ubskf4fpjx 0 67842 1307775 1257858 2026-10-26T15:54:43Z Айсар 10823 /* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ өҫтәмә мәғлүмәт 1307775 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''27 октябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 300-сө көнө ([[кәбисә йыл]]ында 301-се). Йыл аҙағына тиклем 65 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-10-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Флагификация|ЮНЕСКО}}: Бөтә донъя аудиовизуаль мираҫ (ҡомартҡылар) көнө. * {{Ер}} [[Ер]]: Бөтә донъя эрготерапия көнө. ** {{comment|Мыжыҡ хеҙмәткәрҙәр көнө|День капризных сотрудников}} * {{Флагификация|Австралия}}: [[Бала]]ларҙы яҡлау көнө. * {{Алжир}} [[Алжир]]: [[Ағас]] ултыртыу көнө. * {{Флагификация|Греция}}: Милли [[флаг]] көнө. * {{Флагификация|Индонезия}}: [[Электр]] көнө. * {{Флагификация|Мальдивы}}: [[Ислам]]ды ҡабул итеү көнө. * {{Флагификация|Рәсәй}}: [[Ҡағыҙ]] ҡулланмау көнө. * {{Төркмәнстан}} [[Төркмәнстан]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Сент-Винсент һәм Гренадиндар}} [[Сент-Винсент һәм Гренадиндар]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. ==== Төбәк байрамдары ==== * {{Абхазия}} [[Абхазия]]: Абхаз теле көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Флагификация|АҠШ}}: Хәрби-диңгеҙ флоты көнө. * {{Флагификация|Бөйөк Британия}}: {{comment|Остазлыҡ көнө|День наставничества}} }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1918]]: хәҙерге [[Иркутск дәүләт университеты]] эшләй башлай. * [[1982]]: [[Ҡытай]]ҙа халыҡ һаны бер миллиардтан аша. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1984]]: Байкал—Амур магистрале файҙаланыуға тапшырыла. * [[2007]]: [[Санкт-Петербург]]та [[Рәсәй|Рус]] Википедияһының беренсе Вики-конференцияһы башлана. * [[2008]]: [[Швейцария]]ла беренсе метро линияһы асыла. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Демидова Наталья Фёдоровна]] (1920—20.02.2015), [[фән|ғалим]]-[[тарих]]сы. 1946—1964 һәм 1993—1998 йылдарҙа Рәсәй дәүләт боронғо акттар архивы, 1964 йылдан Дәүләт тарих музейы, 1967 йылдан — СССР Фәндәр академияһының Алыҫ Көнсығыш институты, 1976—1992 йылдарҙа хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһының Рәсәй тарихы институты хеҙмәткәре. Тарих фәндәре докторы (1990). {{comment|«Өфө буйынса ер бүлеп биреү кенәгәһе (1591/92—1629 йй.»|«Отводная книга по Уфе (1591/92—1629 гг.»}}, 1971; «Башҡортостан тарихы буйынса материалдар» (3–6-сы томдар, 1949—2002) йыйынтыҡтарын баҫмаға әҙерләүсе. * [[Минин Геннадий Дмитриевич]] (1940—30.09.2019), ғалим-санитар табип. 1964 йылдан хәҙерге «Башҡортостан Республикаһында гигиена һәм эпидемиология үҙәге» Федераль дәүләт һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1977 йылдан бүлек мөдире, 1983—2015 йылдарҙа баш табип; бер үк ваҡытта 1983—2005 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы һаулыҡ һаҡлау министрының беренсе урынбаҫары — Башҡортостан Республикаһының баш дәүләт санитар табибы; 1999 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, 2008 йылға тиклем Дипломдан һуң белем биреү институтының гигиена, эпидемиология һәм санитар эпидемиология хеҙмәтен ойоштороу кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1998). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2003) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1990) атҡаҙанған табибы, СССР-ҙың (1986) һәм Башҡортостан Республикаһының (2000) һаулыҡ һаҡлау отличнигы, Рәсәй Дәүләт санитария эпидемиология хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре (1996). Сығышы менән хәҙерге [[Екатеринбург]] ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ғәйфуллин Эдуард Зөфәр улы]] (1945), [[музыка]]нт, фаготсы. 1982 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1972—1984 һәм 2003—2005 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]]ның оркестр артисы, 1986—1987 йылдарҙа [[Өфө]]ләге [[Урта махсус музыка колледжы]] директоры, 2012 йылдан — уҡытыусыһы, 1984 йылдан, 1987 йылда һәм 2011 йылдан — хәҙерге [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1990—1994 йылдарҙа вокаль-инструменталь башҡарыу факультеты деканы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2009), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан. * [[Останина Вера Григорьевна]] (1945), [[педагогика|педагогик]] хеҙмәт ветераны. 1977 йылдан [[Балаҡатай районы]] [[Яңы Балаҡатай]] 1-се урта мәктәбенең химия һәм биология уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1998). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Дыуан районы]] [[Дыуан]] ауылынан. * [[Әхмәтова Руза Әнғәм ҡыҙы]] (1945), ғалим-педиатр. 1980 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2001), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Дүртөйлө районы]] [[Түбәнге Аташ]] ауылынан. * [[Беспалов Юрий Владимирович]] (1950), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1991—2009 йылдарҙа [[Яңауыл]] [[урман]] хужалығы директоры. 2006—2016 йылдарҙа [[Яңауыл районы|Яңауыл район Советы]] рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урмансыһы (2001). Сығышы менән хәҙерге [[Краснодар крайы]]нан. * [[Вәкил Йәләлетдинов]] (1955), [[йыр]]сы (баритон). 1984 йылдан хәҙерге [[Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның эстрада, 1986—2009 йылдарҙа музыкаль-әҙәби лекторий солисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2002). [[Ғәзиз Әлмөхәмәтов]] исемендәге призға Республика йәш йырсылар бәйгеһе лауреаты (1979). }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Боҫҡанова Фәүзиә Хаматхужа ҡыҙы]] (1936), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Көйөргәҙе районы]] «Искра» колхозының элекке һауынсыһы. [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡорт АССР-ының]] атҡаҙанған малсыһы. Сығышы менән ошо райондан. * [[Рященко Людмила Александровна]] (1946), [[Педагогика|педагог]]. 1979—2013 йылдарҙа хәҙерге Салауат индустриаль колледжы уҡытыусыһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы (1998), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы нефтехимигы (2004). Сығышы менән Артём ҡалаһынан. }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Ҡасимов Үзбәк Шакир улы]] (1927—1994), [[ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты|комсомол]], [[КПСС|партия]] һәм совет органдары, [[нефть]] сығарыу тармағы хеҙмәткәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1956 йылдан КПСС-тың [[Бәләбәй]] ҡала комитеты инструкторы, 1963 йылдың мартынан Бәләбәй ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, 1965 йылдан — рәйесе. 1973—1988 йылдарҙа Бәләбәй быраулау эштәре идаралығының бүлек начальнигы. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры (1985). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Бәләбәй районы]] [[Берек-Алға]] ауылынан. * [[Чапало Владимир Петрович]] (1947—27.09.2017), [[спорт]]сы, тренер. 1970—1978 йылдарҙа мотоспорт буйынса СССР-ҙың йыйылма командаһы ағзаһы, 1979 йылдан йыйылма команда тренеры; 1985—1991 йылдарҙа боҙҙағы мотоуҙыштар буйынса Башҡорт АССР-ы йыйылма командаһының, 2001 йылдан Өфөләге Ғабдрахман Ҡадиров исемендәге спорт клубының өлкән тренеры, 2003 йылдан Стәрлетамаҡтың «Каустик» мотоклубы директоры. СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1973). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2007). Боҙҙа мотоциклда уҙышыу буйынса СССР чемпионы (1973). Сығышы менән [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ғәлләмов Рушан Рәхимйән улы]] (1962), [[фән|ғалим]]-[[Социология|социолог]]. 1998 йылдан [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2003—2008 йылдарҙа [[философия]] һәм [[социология]] кафедраһы мөдире. Социология фәндәре докторы (1997). Профессор (2000). }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Туснолобов Степан Сергеевич]] (1918—24.12.1986), [[нефть|нефтсе]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, уҡсылар дивизияһының орудие командиры. 1948 йылдан «Туймазабурнефть» тресының быраулаусы ярҙамсыһы һәм быраулаусыһы; 1970—1974 йылдарҙа Дүртөйлө быраулау идаралығы быраулаусыһы. [[Дан ордены]]ның тулы кавалеры. Сығышы менән [[Вятка губернаһы]]ның Белогорье ауылынан. * [[Илларионов Михаил Иванович]] (1928—29.10.1999), [[Инженерлыҡ эше|инженер]], йәмәғәтсе. 1967 йылдан [[Салауат (ҡала)|Салауат]] ТЭЦ-ы директоры, 1978—1998 йылдан Яңы Салауат ТЭЦ-ының директор урынбаҫары. 8-се (1967—1969), 12-се һәм 13-сө (1975—1979) саҡырылыш ҡала советы депутаты. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған энергетигы (1991). [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1971). Сығышы менән хәҙерге [[Һамар өлкәһе]] Борский ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ҡаһриманов Маркс Муса улы]] (1948), водитель. [[Чернобыль АЭС-ы|Чернобыль атом электр станцияһындағы]] авария һөҙөмтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашыусы (1987). «Кумертаумежрайгаз» тресының элекке водителе. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге [[Свердловск өлкәһе]]нең Североуральск ҡалаһынан. * [[Кәримов Радик Ринат улы]] (1963—23.02.1984), мотлаҡ саҡырыу буйынса хеҙмәткә алынып, [[Афған һуғышы]]нда һәләк булған хәрби хеҙмәткәр. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] кавалеры (1984, үлгәндән һуң). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Стәрлетамаҡ районы]]ның Аллағыуат ауылынан. * [[Айгиз Баймөхәмәтов]] (1988), [[Журналистика|журналист]], [[яҙыусы]]. 2022 йылдан [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы]]ның идара рәйесе. Башҡортостан Республикаһының етенсе саҡырылыш (2023—2028) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2020), [[Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы]] лауреаты (2015). }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Нифантов Иван Перфирьевич]] (1904—25.03.1991), нефть сығарыу тармағы эшмәкәре. 1939—1940 һәм 1943—1948 йылдарҙа «Туймазанефть» тресы идарасыһы, 1953—1963 йылдарҙа — нефть промыслаһы мөдире. [[Башҡорт АССР‑ы]]ның 2-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған нефтсеһе (1969). Ике [[Ленин ордены|Ленин]] (1942, 1948) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1944) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Пермь крайы]]ның Добрянка районы Түбәнге Тюлка ауылынан. * [[Маҡулов Айрат Һәүбән улы]] (1934—28.07.2017), ғалим-иҡтисадсы. 1973 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы, 1991—2002 йылдарҙа — эшҡыуарлыҡ иҡтисады кафедраһы мөдире. Иҡтисад фәндәре докторы (1990), профессор (1992). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1992). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Баҡалы районы]] [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ибраһимов Әсхәт Әхәт улы]] (1949), инженер-механик, хужалыҡ эшмәкәре. 1996—2019 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ]]тағы «Авангард» предприятиеһының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы. [[Рәсәй Федерацияһы]] Хөкүмәте премияһы лауреаты. Сығышы менән хәҙерге [[Татарстан Республикаһы]]ның Яңы Шишмә районы Саллы Башы ауылынан. * [[Хәсәнов Миҙхәт Рәүил улы]] (1949), төҙөлөш тармағы ветераны, йәмәғәт эшмәкәре. [[Төмән өлкәһе]]нең В. И. Муравленко исемендәге йәмәғәт фонды вице-президенты. Рәсәй Федерацияһының һәм [[Ханты-Манси автономиялы округы — Югра]]ның атҡаҙанған төҙөүсеһе. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Ауырғазы районы]] [[Төрөмбәт]] ауылынан. * [[Рамазанов Рамазан Омар улы]] (1959), юрист, хужалыҡ эшмәкәре, эске эштәр органдары ветераны. 2013 йылдан [[Өфө]]ләге «Метойл» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең үҫеш буйынса директоры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның 5-се саҡырылыш (2013—2018) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Сығышы менән хәҙерге [[Дағстан Республикаһы]]ның Курах районы Квардал ауылынан. * [[Халиҡов Рөстәм Миңлегәрәй улы]] (1969), хужалыҡ эшмәкәре. 2005 йылдан «[[Башспирт]]» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең филиалы — Стәрлетамаҡ спирт-араҡы комбинаты директоры. Башҡортостан Республикаһының 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Миәкә районы]] [[Рассвет (Миәкә районы)|Рассвет]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:27 октябрҙә тыуғандар</categorytree>'' * [[1728]]: [[Джеймс Кук]], [[Англия]]ның диңгеҙ сәйәхәтсеһе. * [[1782]]: Никколо Паганини, [[Италия]] композиторы һәм скрипкасыһы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1855]]: Иван Мичурин, [[Рәсәй Империяһы]] һәм [[СССР]] биологы. * [[1858]]: Теодор Рузвельт, [[АҠШ]]-тың 26-сы президенты. * [[1899]]: Михаил Жаров, [[театр]] һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1949). * [[1900]]: Лидия Русланова, СССР-ҙың эстрада йырсыһы (контральто), РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1942). * [[1944]]: Николай Караченцов, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1989). * [[1978]]: Ванесса Мэй, [[Сингапур]] скрипкасыһы, йырсы һәм композитор, тау саңғысыһы. * [[1983]]: Артур Смольяни́нов, [[Рәсәй]] театр һәм кино актёры («Штрафбат», «9 рота» «Самара» һ.б.) }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:27 октябрҙә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1449]]: [[Олуғбәк]], [[Төркиә]]нең дәүләт эшмәкәре, ғалим. * [[1505]]: [[Иван III]], [[Рәсәй империяһы|рус]] батшаһы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1943]]: [[Дәүләтов Ғәбдрәүеф Ғәни улы]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған яугир-кавалерист. [[Советтар Союзы Геройы]] (1944, үлгәндән һуң). * [[1949]]: Борис Добронравов, театр һәм кино актёры, [[СССР]]-ҙың халыҡ артисы (1937). * [[2013]]: [[Ризван Хажиев]], ғалим, журналист һәм яҙыусы. Филология фәндәре кандидаты (1987). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). }} == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|К27]] [[Категория:27 октябрь]] i02sx0arzp415xlf11v5e815iuc9pqi 1307776 1307775 2026-10-26T15:58:30Z Айсар 10823 /* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ өҫтәмә мәғлүмәт 1307776 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''27 октябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 300-сө көнө ([[кәбисә йыл]]ында 301-се). Йыл аҙағына тиклем 65 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-10-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Флагификация|ЮНЕСКО}}: Бөтә донъя аудиовизуаль мираҫ (ҡомартҡылар) көнө. * {{Ер}} [[Ер]]: Бөтә донъя эрготерапия көнө. ** {{comment|Мыжыҡ хеҙмәткәрҙәр көнө|День капризных сотрудников}} * {{Флагификация|Австралия}}: [[Бала]]ларҙы яҡлау көнө. * {{Алжир}} [[Алжир]]: [[Ағас]] ултыртыу көнө. * {{Флагификация|Греция}}: Милли [[флаг]] көнө. * {{Флагификация|Индонезия}}: [[Электр]] көнө. * {{Флагификация|Мальдивы}}: [[Ислам]]ды ҡабул итеү көнө. * {{Флагификация|Рәсәй}}: [[Ҡағыҙ]] ҡулланмау көнө. * {{Төркмәнстан}} [[Төркмәнстан]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Сент-Винсент һәм Гренадиндар}} [[Сент-Винсент һәм Гренадиндар]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. ==== Төбәк байрамдары ==== * {{Абхазия}} [[Абхазия]]: Абхаз теле көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Флагификация|АҠШ}}: Хәрби-диңгеҙ флоты көнө. * {{Флагификация|Бөйөк Британия}}: {{comment|Остазлыҡ көнө|День наставничества}} }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1918]]: хәҙерге [[Иркутск дәүләт университеты]] эшләй башлай. * [[1982]]: [[Ҡытай]]ҙа халыҡ һаны бер миллиардтан аша. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1984]]: Байкал—Амур магистрале файҙаланыуға тапшырыла. * [[2007]]: [[Санкт-Петербург]]та [[Рәсәй|Рус]] Википедияһының беренсе Вики-конференцияһы башлана. * [[2008]]: [[Швейцария]]ла беренсе метро линияһы асыла. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Демидова Наталья Фёдоровна]] (1920—20.02.2015), [[фән|ғалим]]-[[тарих]]сы. 1946—1964 һәм 1993—1998 йылдарҙа Рәсәй дәүләт боронғо акттар архивы, 1964 йылдан Дәүләт тарих музейы, 1967 йылдан — СССР Фәндәр академияһының Алыҫ Көнсығыш институты, 1976—1992 йылдарҙа хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһының Рәсәй тарихы институты хеҙмәткәре. Тарих фәндәре докторы (1990). {{comment|«Өфө буйынса ер бүлеп биреү кенәгәһе (1591/92—1629 йй.»|«Отводная книга по Уфе (1591/92—1629 гг.»}}, 1971; «Башҡортостан тарихы буйынса материалдар» (3–6-сы томдар, 1949—2002) йыйынтыҡтарын баҫмаға әҙерләүсе. * [[Минин Геннадий Дмитриевич]] (1940—30.09.2019), ғалим-санитар табип. 1964 йылдан хәҙерге «Башҡортостан Республикаһында гигиена һәм эпидемиология үҙәге» Федераль дәүләт һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1977 йылдан бүлек мөдире, 1983—2015 йылдарҙа баш табип; бер үк ваҡытта 1983—2005 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы һаулыҡ һаҡлау министрының беренсе урынбаҫары — Башҡортостан Республикаһының баш дәүләт санитар табибы; 1999 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, 2008 йылға тиклем Дипломдан һуң белем биреү институтының гигиена, эпидемиология һәм санитар эпидемиология хеҙмәтен ойоштороу кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1998). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2003) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1990) атҡаҙанған табибы, СССР-ҙың (1986) һәм Башҡортостан Республикаһының (2000) һаулыҡ һаҡлау отличнигы, Рәсәй Дәүләт санитария эпидемиология хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре (1996). Сығышы менән хәҙерге [[Екатеринбург]] ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ғәйфуллин Эдуард Зөфәр улы]] (1945), [[музыка]]нт, фаготсы. 1982 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1972—1984 һәм 2003—2005 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]]ның оркестр артисы, 1986—1987 йылдарҙа [[Өфө]]ләге [[Урта махсус музыка колледжы]] директоры, 2012 йылдан — уҡытыусыһы, 1984 йылдан, 1987 йылда һәм 2011 йылдан — хәҙерге [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1990—1994 йылдарҙа вокаль-инструменталь башҡарыу факультеты деканы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2009), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан. * [[Останина Вера Григорьевна]] (1945), [[педагогика|педагогик]] хеҙмәт ветераны. 1977 йылдан [[Балаҡатай районы]] [[Яңы Балаҡатай]] 1-се урта мәктәбенең химия һәм биология уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1998). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Дыуан районы]] [[Дыуан]] ауылынан. * [[Әхмәтова Руза Әнғәм ҡыҙы]] (1945), ғалим-педиатр. 1980 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2001), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Дүртөйлө районы]] [[Түбәнге Аташ]] ауылынан. * [[Беспалов Юрий Владимирович]] (1950), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1991—2009 йылдарҙа [[Яңауыл]] [[урман]] хужалығы директоры. 2006—2016 йылдарҙа [[Яңауыл районы|Яңауыл район Советы]] рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урмансыһы (2001). Сығышы менән хәҙерге [[Краснодар крайы]]нан. * [[Вәкил Йәләлетдинов]] (1955), [[йыр]]сы (баритон). 1984 йылдан хәҙерге [[Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның эстрада, 1986—2009 йылдарҙа музыкаль-әҙәби лекторий солисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2002). [[Ғәзиз Әлмөхәмәтов]] исемендәге призға Республика йәш йырсылар бәйгеһе лауреаты (1979). }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Боҫҡанова Фәүзиә Хаматхужа ҡыҙы]] (1936), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Көйөргәҙе районы]] «Искра» колхозының элекке һауынсыһы. [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡорт АССР-ының]] атҡаҙанған малсыһы. Сығышы менән ошо райондан. * [[Рященко Людмила Александровна]] (1946), [[Педагогика|педагог]]. 1979—2013 йылдарҙа хәҙерге Салауат индустриаль колледжы уҡытыусыһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы (1998), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы нефтехимигы (2004). Сығышы менән Артём ҡалаһынан. * [[Голубкина Елена Юрьевна]] (1966), [[бейеү]]се. [[Өфө ҡалаһы]]ның [[«Мираҫ» ансамбле|«Мираҫ» йыр һәм бейеү ансамбленең]] балет артисы. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]]. }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Ҡасимов Үзбәк Шакир улы]] (1927—1994), [[ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты|комсомол]], [[КПСС|партия]] һәм совет органдары, [[нефть]] сығарыу тармағы хеҙмәткәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1956 йылдан КПСС-тың [[Бәләбәй]] ҡала комитеты инструкторы, 1963 йылдың мартынан Бәләбәй ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, 1965 йылдан — рәйесе. 1973—1988 йылдарҙа Бәләбәй быраулау эштәре идаралығының бүлек начальнигы. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры (1985). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Бәләбәй районы]] [[Берек-Алға]] ауылынан. * [[Чапало Владимир Петрович]] (1947—27.09.2017), [[спорт]]сы, тренер. 1970—1978 йылдарҙа мотоспорт буйынса СССР-ҙың йыйылма командаһы ағзаһы, 1979 йылдан йыйылма команда тренеры; 1985—1991 йылдарҙа боҙҙағы мотоуҙыштар буйынса Башҡорт АССР-ы йыйылма командаһының, 2001 йылдан Өфөләге Ғабдрахман Ҡадиров исемендәге спорт клубының өлкән тренеры, 2003 йылдан Стәрлетамаҡтың «Каустик» мотоклубы директоры. СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1973). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2007). Боҙҙа мотоциклда уҙышыу буйынса СССР чемпионы (1973). Сығышы менән [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ғәлләмов Рушан Рәхимйән улы]] (1962), [[фән|ғалим]]-[[Социология|социолог]]. 1998 йылдан [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2003—2008 йылдарҙа [[философия]] һәм [[социология]] кафедраһы мөдире. Социология фәндәре докторы (1997). Профессор (2000). }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Туснолобов Степан Сергеевич]] (1918—24.12.1986), [[нефть|нефтсе]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, уҡсылар дивизияһының орудие командиры. 1948 йылдан «Туймазабурнефть» тресының быраулаусы ярҙамсыһы һәм быраулаусыһы; 1970—1974 йылдарҙа Дүртөйлө быраулау идаралығы быраулаусыһы. [[Дан ордены]]ның тулы кавалеры. Сығышы менән [[Вятка губернаһы]]ның Белогорье ауылынан. * [[Илларионов Михаил Иванович]] (1928—29.10.1999), [[Инженерлыҡ эше|инженер]], йәмәғәтсе. 1967 йылдан [[Салауат (ҡала)|Салауат]] ТЭЦ-ы директоры, 1978—1998 йылдан Яңы Салауат ТЭЦ-ының директор урынбаҫары. 8-се (1967—1969), 12-се һәм 13-сө (1975—1979) саҡырылыш ҡала советы депутаты. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған энергетигы (1991). [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1971). Сығышы менән хәҙерге [[Һамар өлкәһе]] Борский ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ҡаһриманов Маркс Муса улы]] (1948), водитель. [[Чернобыль АЭС-ы|Чернобыль атом электр станцияһындағы]] авария һөҙөмтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашыусы (1987). «Кумертаумежрайгаз» тресының элекке водителе. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге [[Свердловск өлкәһе]]нең Североуральск ҡалаһынан. * [[Кәримов Радик Ринат улы]] (1963—23.02.1984), мотлаҡ саҡырыу буйынса хеҙмәткә алынып, [[Афған һуғышы]]нда һәләк булған хәрби хеҙмәткәр. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] кавалеры (1984, үлгәндән һуң). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Стәрлетамаҡ районы]]ның Аллағыуат ауылынан. * [[Айгиз Баймөхәмәтов]] (1988), [[Журналистика|журналист]], [[яҙыусы]]. 2022 йылдан [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы]]ның идара рәйесе. Башҡортостан Республикаһының етенсе саҡырылыш (2023—2028) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2020), [[Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы]] лауреаты (2015). }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Нифантов Иван Перфирьевич]] (1904—25.03.1991), нефть сығарыу тармағы эшмәкәре. 1939—1940 һәм 1943—1948 йылдарҙа «Туймазанефть» тресы идарасыһы, 1953—1963 йылдарҙа — нефть промыслаһы мөдире. [[Башҡорт АССР‑ы]]ның 2-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған нефтсеһе (1969). Ике [[Ленин ордены|Ленин]] (1942, 1948) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1944) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Пермь крайы]]ның Добрянка районы Түбәнге Тюлка ауылынан. * [[Маҡулов Айрат Һәүбән улы]] (1934—28.07.2017), ғалим-иҡтисадсы. 1973 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы, 1991—2002 йылдарҙа — эшҡыуарлыҡ иҡтисады кафедраһы мөдире. Иҡтисад фәндәре докторы (1990), профессор (1992). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1992). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Баҡалы районы]] [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ибраһимов Әсхәт Әхәт улы]] (1949), инженер-механик, хужалыҡ эшмәкәре. 1996—2019 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ]]тағы «Авангард» предприятиеһының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы. [[Рәсәй Федерацияһы]] Хөкүмәте премияһы лауреаты. Сығышы менән хәҙерге [[Татарстан Республикаһы]]ның Яңы Шишмә районы Саллы Башы ауылынан. * [[Хәсәнов Миҙхәт Рәүил улы]] (1949), төҙөлөш тармағы ветераны, йәмәғәт эшмәкәре. [[Төмән өлкәһе]]нең В. И. Муравленко исемендәге йәмәғәт фонды вице-президенты. Рәсәй Федерацияһының һәм [[Ханты-Манси автономиялы округы — Югра]]ның атҡаҙанған төҙөүсеһе. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Ауырғазы районы]] [[Төрөмбәт]] ауылынан. * [[Рамазанов Рамазан Омар улы]] (1959), юрист, хужалыҡ эшмәкәре, эске эштәр органдары ветераны. 2013 йылдан [[Өфө]]ләге «Метойл» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең үҫеш буйынса директоры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның 5-се саҡырылыш (2013—2018) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Сығышы менән хәҙерге [[Дағстан Республикаһы]]ның Курах районы Квардал ауылынан. * [[Халиҡов Рөстәм Миңлегәрәй улы]] (1969), хужалыҡ эшмәкәре. 2005 йылдан «[[Башспирт]]» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең филиалы — Стәрлетамаҡ спирт-араҡы комбинаты директоры. Башҡортостан Республикаһының 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Миәкә районы]] [[Рассвет (Миәкә районы)|Рассвет]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:27 октябрҙә тыуғандар</categorytree>'' * [[1728]]: [[Джеймс Кук]], [[Англия]]ның диңгеҙ сәйәхәтсеһе. * [[1782]]: Никколо Паганини, [[Италия]] композиторы һәм скрипкасыһы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1855]]: Иван Мичурин, [[Рәсәй Империяһы]] һәм [[СССР]] биологы. * [[1858]]: Теодор Рузвельт, [[АҠШ]]-тың 26-сы президенты. * [[1899]]: Михаил Жаров, [[театр]] һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1949). * [[1900]]: Лидия Русланова, СССР-ҙың эстрада йырсыһы (контральто), РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1942). * [[1944]]: Николай Караченцов, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1989). * [[1978]]: Ванесса Мэй, [[Сингапур]] скрипкасыһы, йырсы һәм композитор, тау саңғысыһы. * [[1983]]: Артур Смольяни́нов, [[Рәсәй]] театр һәм кино актёры («Штрафбат», «9 рота» «Самара» һ.б.) }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:27 октябрҙә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1449]]: [[Олуғбәк]], [[Төркиә]]нең дәүләт эшмәкәре, ғалим. * [[1505]]: [[Иван III]], [[Рәсәй империяһы|рус]] батшаһы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1943]]: [[Дәүләтов Ғәбдрәүеф Ғәни улы]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған яугир-кавалерист. [[Советтар Союзы Геройы]] (1944, үлгәндән һуң). * [[1949]]: Борис Добронравов, театр һәм кино актёры, [[СССР]]-ҙың халыҡ артисы (1937). * [[2013]]: [[Ризван Хажиев]], ғалим, журналист һәм яҙыусы. Филология фәндәре кандидаты (1987). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). }} == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|К27]] [[Категория:27 октябрь]] lrc7t7d2g5thqlp1mvckna4ue0dmtoc 1307777 1307776 2026-10-26T16:01:43Z Айсар 10823 күренеште төҙәтеү, өҫтәмә мәғлүмәт 1307777 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''27 октябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 300-сө көнө ([[кәбисә йыл]]ында 301-се). Йыл аҙағына тиклем 65 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-10-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Флагификация|ЮНЕСКО}}: Бөтә донъя аудиовизуаль мираҫ (ҡомартҡылар) көнө. * {{Ер}} [[Ер]]: Бөтә донъя эрготерапия көнө. ** {{comment|Мыжыҡ хеҙмәткәрҙәр көнө|День капризных сотрудников}} * {{Флагификация|Австралия}}: [[Бала]]ларҙы яҡлау көнө. * {{Алжир}} [[Алжир]]: [[Ағас]] ултыртыу көнө. * {{Флагификация|Греция}}: Милли [[флаг]] көнө. * {{Флагификация|Индонезия}}: [[Электр]] көнө. * {{Флагификация|Мальдивы}}: [[Ислам]]ды ҡабул итеү көнө. * {{Флагификация|Рәсәй}}: [[Ҡағыҙ]] ҡулланмау көнө. * {{Төркмәнстан}} [[Төркмәнстан]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Сент-Винсент һәм Гренадиндар}} [[Сент-Винсент һәм Гренадиндар]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. ==== Төбәк байрамдары ==== * {{Абхазия}} [[Абхазия]]: Абхаз теле көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Флагификация|АҠШ}}: Хәрби-диңгеҙ флоты көнө. * {{Флагификация|Бөйөк Британия}}: {{comment|Остазлыҡ көнө|День наставничества}} }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1918]]: хәҙерге [[Иркутск дәүләт университеты]] эшләй башлай. * [[1982]]: [[Ҡытай]]ҙа халыҡ һаны бер миллиардтан аша. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1984]]: Байкал—Амур магистрале файҙаланыуға тапшырыла. * [[2007]]: [[Санкт-Петербург]]та [[Рәсәй|Рус]] Википедияһының беренсе Вики-конференцияһы башлана. * [[2008]]: [[Швейцария]]ла беренсе метро линияһы асыла. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Демидова Наталья Фёдоровна]] (1920—20.02.2015), [[фән|ғалим]]-[[тарих]]сы. 1946—1964 һәм 1993—1998 йылдарҙа Рәсәй дәүләт боронғо акттар архивы, 1964 йылдан Дәүләт тарих музейы, 1967 йылдан — СССР Фәндәр академияһының Алыҫ Көнсығыш институты, 1976—1992 йылдарҙа хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһының Рәсәй тарихы институты хеҙмәткәре. Тарих фәндәре докторы (1990). {{comment|«Өфө буйынса ер бүлеп биреү кенәгәһе (1591/92—1629 йй.»|«Отводная книга по Уфе (1591/92—1629 гг.»}}, 1971; «Башҡортостан тарихы буйынса материалдар» (3–6-сы томдар, 1949—2002) йыйынтыҡтарын баҫмаға әҙерләүсе. * [[Минин Геннадий Дмитриевич]] (1940—30.09.2019), ғалим-санитар табип. 1964 йылдан хәҙерге «Башҡортостан Республикаһында гигиена һәм эпидемиология үҙәге» Федераль дәүләт һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1977 йылдан бүлек мөдире, 1983—2015 йылдарҙа баш табип; бер үк ваҡытта 1983—2005 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы һаулыҡ һаҡлау министрының беренсе урынбаҫары — Башҡортостан Республикаһының баш дәүләт санитар табибы; 1999 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, 2008 йылға тиклем Дипломдан һуң белем биреү институтының гигиена, эпидемиология һәм санитар эпидемиология хеҙмәтен ойоштороу кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1998). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2003) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1990) атҡаҙанған табибы, СССР-ҙың (1986) һәм Башҡортостан Республикаһының (2000) һаулыҡ һаҡлау отличнигы, Рәсәй Дәүләт санитария эпидемиология хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре (1996). Сығышы менән хәҙерге [[Екатеринбург]] ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ғәйфуллин Эдуард Зөфәр улы]] (1945), [[музыка]]нт, фаготсы. 1982 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1972—1984 һәм 2003—2005 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]]ның оркестр артисы, 1986—1987 йылдарҙа [[Өфө]]ләге [[Урта махсус музыка колледжы]] директоры, 2012 йылдан — уҡытыусыһы, 1984 йылдан, 1987 йылда һәм 2011 йылдан — хәҙерге [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1990—1994 йылдарҙа вокаль-инструменталь башҡарыу факультеты деканы. [[Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы]] (2009), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан. * [[Останина Вера Григорьевна]] (1945), [[педагогика|педагогик]] хеҙмәт ветераны. 1977 йылдан [[Балаҡатай районы]] [[Яңы Балаҡатай]] 1-се урта мәктәбенең химия һәм биология уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1998). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Дыуан районы]] [[Дыуан]] ауылынан. * [[Әхмәтова Руза Әнғәм ҡыҙы]] (1945), ғалим-педиатр. 1980 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2001), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Дүртөйлө районы]] [[Түбәнге Аташ]] ауылынан. * [[Беспалов Юрий Владимирович]] (1950), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1991—2009 йылдарҙа [[Яңауыл]] [[урман]] хужалығы директоры. 2006—2016 йылдарҙа [[Яңауыл районы|Яңауыл район Советы]] рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урмансыһы (2001). Сығышы менән хәҙерге [[Краснодар крайы]]нан. * [[Вәкил Йәләлетдинов]] (1955), [[йыр]]сы (баритон). 1984 йылдан хәҙерге [[Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның эстрада, 1986—2009 йылдарҙа музыкаль-әҙәби лекторий солисы. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (2002). [[Ғәзиз Әлмөхәмәтов]] исемендәге призға Республика йәш йырсылар бәйгеһе лауреаты (1979). }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Боҫҡанова Фәүзиә Хаматхужа ҡыҙы]] (1936), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Көйөргәҙе районы]] «Искра» колхозының элекке һауынсыһы. [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡорт АССР-ының]] атҡаҙанған малсыһы. Сығышы менән ошо райондан. * [[Рященко Людмила Александровна]] (1946), [[Педагогика|педагог]]. 1979—2013 йылдарҙа хәҙерге Салауат индустриаль колледжы уҡытыусыһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы (1998), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы нефтехимигы (2004). Сығышы менән Артём ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Голубкина Елена Юрьевна]] (1966), [[бейеү]]се. [[Өфө ҡалаһы]]ның [[«Мираҫ» ансамбле|«Мираҫ» йыр һәм бейеү ансамбленең]] балет артисы. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]]. }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Ҡасимов Үзбәк Шакир улы]] (1927—1994), [[ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты|комсомол]], [[КПСС|партия]] һәм совет органдары, [[нефть]] сығарыу тармағы хеҙмәткәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1956 йылдан КПСС-тың [[Бәләбәй]] ҡала комитеты инструкторы, 1963 йылдың мартынан Бәләбәй ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, 1965 йылдан — рәйесе. 1973—1988 йылдарҙа Бәләбәй быраулау эштәре идаралығының бүлек начальнигы. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры (1985). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Бәләбәй районы]] [[Берек-Алға]] ауылынан. * [[Чапало Владимир Петрович]] (1947—27.09.2017), [[спорт]]сы, тренер. 1970—1978 йылдарҙа мотоспорт буйынса СССР-ҙың йыйылма командаһы ағзаһы, 1979 йылдан йыйылма команда тренеры; 1985—1991 йылдарҙа боҙҙағы мотоуҙыштар буйынса Башҡорт АССР-ы йыйылма командаһының, 2001 йылдан Өфөләге Ғабдрахман Ҡадиров исемендәге спорт клубының өлкән тренеры, 2003 йылдан Стәрлетамаҡтың «Каустик» мотоклубы директоры. СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1973). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2007). Боҙҙа мотоциклда уҙышыу буйынса СССР чемпионы (1973). Сығышы менән [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ғәлләмов Рушан Рәхимйән улы]] (1962), [[фән|ғалим]]-[[Социология|социолог]]. 1998 йылдан [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2003—2008 йылдарҙа [[философия]] һәм [[социология]] кафедраһы мөдире. Социология фәндәре докторы (1997). Профессор (2000). }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Туснолобов Степан Сергеевич]] (1918—24.12.1986), [[нефть|нефтсе]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, уҡсылар дивизияһының орудие командиры. 1948 йылдан «Туймазабурнефть» тресының быраулаусы ярҙамсыһы һәм быраулаусыһы; 1970—1974 йылдарҙа Дүртөйлө быраулау идаралығы быраулаусыһы. [[Дан ордены]]ның тулы кавалеры. Сығышы менән [[Вятка губернаһы]]ның Белогорье ауылынан. * [[Илларионов Михаил Иванович]] (1928—29.10.1999), [[Инженерлыҡ эше|инженер]], йәмәғәтсе. 1967 йылдан [[Салауат (ҡала)|Салауат]] ТЭЦ-ы директоры, 1978—1998 йылдан Яңы Салауат ТЭЦ-ының директор урынбаҫары. 8-се (1967—1969), 12-се һәм 13-сө (1975—1979) саҡырылыш ҡала советы депутаты. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған энергетигы (1991). [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1971). Сығышы менән хәҙерге [[Һамар өлкәһе]] Борский ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ҡаһриманов Маркс Муса улы]] (1948), водитель. [[Чернобыль АЭС-ы|Чернобыль атом электр станцияһындағы]] авария һөҙөмтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашыусы (1987). «Кумертаумежрайгаз» тресының элекке водителе. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге [[Свердловск өлкәһе]]нең Североуральск ҡалаһынан. * [[Кәримов Радик Ринат улы]] (1963—23.02.1984), мотлаҡ саҡырыу буйынса хеҙмәткә алынып, [[Афған һуғышы]]нда һәләк булған хәрби хеҙмәткәр. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] кавалеры (1984, үлгәндән һуң). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Стәрлетамаҡ районы]]ның Аллағыуат ауылынан. * [[Айгиз Баймөхәмәтов]] (1988), [[Журналистика|журналист]], [[яҙыусы]]. 2022 йылдан [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы]]ның идара рәйесе. Башҡортостан Республикаһының етенсе саҡырылыш (2023—2028) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2020), [[Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы]] лауреаты (2015). }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Нифантов Иван Перфирьевич]] (1904—25.03.1991), нефть сығарыу тармағы эшмәкәре. 1939—1940 һәм 1943—1948 йылдарҙа «Туймазанефть» тресы идарасыһы, 1953—1963 йылдарҙа — нефть промыслаһы мөдире. [[Башҡорт АССР‑ы]]ның 2-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған нефтсеһе (1969). Ике [[Ленин ордены|Ленин]] (1942, 1948) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1944) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Пермь крайы]]ның Добрянка районы Түбәнге Тюлка ауылынан. * [[Маҡулов Айрат Һәүбән улы]] (1934—28.07.2017), ғалим-иҡтисадсы. 1973 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы, 1991—2002 йылдарҙа — эшҡыуарлыҡ иҡтисады кафедраһы мөдире. Иҡтисад фәндәре докторы (1990), профессор (1992). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1992). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Баҡалы районы]] [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ибраһимов Әсхәт Әхәт улы]] (1949), инженер-механик, хужалыҡ эшмәкәре. 1996—2019 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ]]тағы «Авангард» предприятиеһының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы. [[Рәсәй Федерацияһы]] Хөкүмәте премияһы лауреаты. Сығышы менән хәҙерге [[Татарстан Республикаһы]]ның Яңы Шишмә районы Саллы Башы ауылынан. * [[Хәсәнов Миҙхәт Рәүил улы]] (1949), төҙөлөш тармағы ветераны, йәмәғәт эшмәкәре. [[Төмән өлкәһе]]нең В. И. Муравленко исемендәге йәмәғәт фонды вице-президенты. Рәсәй Федерацияһының һәм [[Ханты-Манси автономиялы округы — Югра]]ның атҡаҙанған төҙөүсеһе. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Ауырғазы районы]] [[Төрөмбәт]] ауылынан. * [[Рамазанов Рамазан Омар улы]] (1959), юрист, хужалыҡ эшмәкәре, эске эштәр органдары ветераны. 2013 йылдан [[Өфө]]ләге «Метойл» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең үҫеш буйынса директоры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның 5-се саҡырылыш (2013—2018) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Сығышы менән хәҙерге [[Дағстан Республикаһы]]ның Курах районы Квардал ауылынан. * [[Халиҡов Рөстәм Миңлегәрәй улы]] (1969), хужалыҡ эшмәкәре. 2005 йылдан «[[Башспирт]]» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең филиалы — Стәрлетамаҡ спирт-араҡы комбинаты директоры. Башҡортостан Республикаһының 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Миәкә районы]] [[Рассвет (Миәкә районы)|Рассвет]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:27 октябрҙә тыуғандар</categorytree>'' * [[1728]]: [[Джеймс Кук]], [[Англия]]ның диңгеҙ сәйәхәтсеһе. * [[1782]]: Никколо Паганини, [[Италия]] композиторы һәм скрипкасыһы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1855]]: Иван Мичурин, [[Рәсәй Империяһы]] һәм [[СССР]] биологы. * [[1858]]: Теодор Рузвельт, [[АҠШ]]-тың 26-сы президенты. * [[1899]]: Михаил Жаров, [[театр]] һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1949). * [[1900]]: Лидия Русланова, СССР-ҙың эстрада йырсыһы (контральто), РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1942). * [[1944]]: Николай Караченцов, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1989). * [[1978]]: Ванесса Мэй, [[Сингапур]] скрипкасыһы, йырсы һәм композитор, тау саңғысыһы. * [[1983]]: Артур Смольяни́нов, [[Рәсәй]] театр һәм кино актёры («Штрафбат», «9 рота» «Самара» һ.б.) }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:27 октябрҙә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1449]]: [[Олуғбәк]], [[Төркиә]]нең дәүләт эшмәкәре, ғалим. * [[1505]]: [[Иван III]], [[Рәсәй империяһы|рус]] батшаһы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1943]]: [[Дәүләтов Ғәбдрәүеф Ғәни улы]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған яугир-кавалерист. [[Советтар Союзы Геройы]] (1944, үлгәндән һуң). * [[1949]]: Борис Добронравов, театр һәм кино актёры, [[СССР]]-ҙың халыҡ артисы (1937). * [[2013]]: [[Ризван Хажиев]], ғалим, журналист һәм яҙыусы. Филология фәндәре кандидаты (1987). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). }} == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|К27]] [[Категория:27 октябрь]] qghkupn0rlvf5ypop1l0wf90fcvbl6b 1307778 1307777 2026-10-26T16:13:01Z Айсар 10823 күренеште төҙәтеү, аныҡлаштырыу 1307778 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''27 октябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 300-сө көнө ([[кәбисә йыл]]ында 301-се). Йыл аҙағына тиклем 65 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-10-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Флагификация|ЮНЕСКО}}: Бөтә донъя аудиовизуаль мираҫ (ҡомартҡылар) көнө. * {{Ер}} [[Ер]]: Бөтә донъя эрготерапия көнө. ** {{comment|Мыжыҡ хеҙмәткәрҙәр көнө|День капризных сотрудников}} * {{Флагификация|Австралия}}: [[Бала]]ларҙы яҡлау көнө. * {{Алжир}} [[Алжир]]: [[Ағас]] ултыртыу көнө. * {{Флагификация|Греция}}: Милли [[флаг]] көнө. * {{Флагификация|Индонезия}}: [[Электр]] көнө. * {{Флагификация|Мальдивы}}: [[Ислам]]ды ҡабул итеү көнө. * {{Флагификация|Рәсәй}}: [[Ҡағыҙ]] ҡулланмау көнө. * {{Төркмәнстан}} [[Төркмәнстан]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Сент-Винсент һәм Гренадиндар}} [[Сент-Винсент һәм Гренадиндар]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. ==== Төбәк байрамдары ==== * {{Абхазия}} [[Абхазия]]: Абхаз теле көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Флагификация|АҠШ}}: Хәрби-диңгеҙ флоты көнө. * {{Флагификация|Бөйөк Британия}}: {{comment|Остазлыҡ көнө|День наставничества}} }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1918 йыл]]: [[Иркутск дәүләт университеты]] асыла. * [[1982 йыл]]: [[Ҡытай]]ҙа халыҡ һаны бер миллиардтан аша. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1984 йыл]]: Байкал—Амур магистрале файҙаланыуға тапшырыла. * [[2007 йыл]]: [[Санкт-Петербург]]та [[Рәсәй|Рус]] Википедияһының беренсе Вики-конференцияһы башлана. * [[2008 йыл]]: [[Швейцария]]ла беренсе метро линияһы асыла. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Демидова Наталья Фёдоровна]] (1920—20.02.2015), [[фән|ғалим]]-[[тарих]]сы. 1946—1964 һәм 1993—1998 йылдарҙа Рәсәй дәүләт боронғо акттар архивы, 1964 йылдан Дәүләт тарих музейы, 1967 йылдан — СССР Фәндәр академияһының Алыҫ Көнсығыш институты, 1976—1992 йылдарҙа хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһының Рәсәй тарихы институты хеҙмәткәре. Тарих фәндәре докторы (1990). {{comment|«Өфө буйынса ер бүлеп биреү кенәгәһе (1591/92—1629 йй.»|«Отводная книга по Уфе (1591/92—1629 гг.»}}, 1971; «Башҡортостан тарихы буйынса материалдар» (3–6-сы томдар, 1949—2002) йыйынтыҡтарын баҫмаға әҙерләүсе. * [[Минин Геннадий Дмитриевич]] (1940—30.09.2019), ғалим-санитар табип. 1964 йылдан хәҙерге «Башҡортостан Республикаһында гигиена һәм эпидемиология үҙәге» Федераль дәүләт һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1977 йылдан бүлек мөдире, 1983—2015 йылдарҙа баш табип; бер үк ваҡытта 1983—2005 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы һаулыҡ һаҡлау министрының беренсе урынбаҫары — Башҡортостан Республикаһының баш дәүләт санитар табибы; 1999 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, 2008 йылға тиклем Дипломдан һуң белем биреү институтының гигиена, эпидемиология һәм санитар эпидемиология хеҙмәтен ойоштороу кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1998). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2003) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1990) атҡаҙанған табибы, СССР-ҙың (1986) һәм Башҡортостан Республикаһының (2000) һаулыҡ һаҡлау отличнигы, Рәсәй Дәүләт санитария эпидемиология хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре (1996). Сығышы менән хәҙерге [[Екатеринбург]] ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ғәйфуллин Эдуард Зөфәр улы]] (1945), [[музыка]]нт, фаготсы. 1982 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1972—1984 һәм 2003—2005 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]]ның оркестр артисы, 1986—1987 йылдарҙа [[Өфө]]ләге [[Урта махсус музыка колледжы]] директоры, 2012 йылдан — уҡытыусыһы, 1984 йылдан, 1987 йылда һәм 2011 йылдан — хәҙерге [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1990—1994 йылдарҙа вокаль-инструменталь башҡарыу факультеты деканы. [[Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы]] (2009), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан. * [[Останина Вера Григорьевна]] (1945), [[педагогика|педагогик]] хеҙмәт ветераны. 1977 йылдан [[Балаҡатай районы]] [[Яңы Балаҡатай]] 1-се урта мәктәбенең химия һәм биология уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1998). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Дыуан районы]] [[Дыуан]] ауылынан. * [[Әхмәтова Руза Әнғәм ҡыҙы]] (1945), ғалим-педиатр. 1980 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2001), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Дүртөйлө районы]] [[Түбәнге Аташ]] ауылынан. * [[Беспалов Юрий Владимирович]] (1950), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1991—2009 йылдарҙа [[Яңауыл]] [[урман]] хужалығы директоры. 2006—2016 йылдарҙа [[Яңауыл районы|Яңауыл район Советы]] рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урмансыһы (2001). Сығышы менән хәҙерге [[Краснодар крайы]]нан. * [[Вәкил Йәләлетдинов]] (1955), [[йыр]]сы (баритон). 1984 йылдан хәҙерге [[Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның эстрада, 1986—2009 йылдарҙа музыкаль-әҙәби лекторий солисы. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (2002). [[Ғәзиз Әлмөхәмәтов]] исемендәге призға Республика йәш йырсылар бәйгеһе лауреаты (1979). }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Боҫҡанова Фәүзиә Хаматхужа ҡыҙы]] (1936), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Көйөргәҙе районы]] «Искра» колхозының элекке һауынсыһы. [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡорт АССР-ының]] атҡаҙанған малсыһы. Сығышы менән ошо райондан. * [[Рященко Людмила Александровна]] (1946), [[Педагогика|педагог]]. 1979—2013 йылдарҙа хәҙерге Салауат индустриаль колледжы уҡытыусыһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы (1998), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы нефтехимигы (2004). Сығышы менән Артём ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Голубкина Елена Юрьевна]] (1966), [[бейеү]]се. [[Өфө ҡалаһы]]ның [[«Мираҫ» ансамбле|«Мираҫ» йыр һәм бейеү ансамбленең]] балет артисы. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]]. }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Ҡасимов Үзбәк Шакир улы]] (1927—1994), [[ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты|комсомол]], [[КПСС|партия]] һәм совет органдары, [[нефть]] сығарыу тармағы хеҙмәткәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1956 йылдан КПСС-тың [[Бәләбәй]] ҡала комитеты инструкторы, 1963 йылдың мартынан Бәләбәй ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, 1965 йылдан — рәйесе. 1973—1988 йылдарҙа Бәләбәй быраулау эштәре идаралығының бүлек начальнигы. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры (1985). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Бәләбәй районы]] [[Берек-Алға]] ауылынан. * [[Чапало Владимир Петрович]] (1947—27.09.2017), [[спорт]]сы, тренер. 1970—1978 йылдарҙа мотоспорт буйынса СССР-ҙың йыйылма командаһы ағзаһы, 1979 йылдан йыйылма команда тренеры; 1985—1991 йылдарҙа боҙҙағы мотоуҙыштар буйынса Башҡорт АССР-ы йыйылма командаһының, 2001 йылдан Өфөләге Ғабдрахман Ҡадиров исемендәге спорт клубының өлкән тренеры, 2003 йылдан Стәрлетамаҡтың «Каустик» мотоклубы директоры. СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1973). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2007). Боҙҙа мотоциклда уҙышыу буйынса СССР чемпионы (1973). Сығышы менән [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ғәлләмов Рушан Рәхимйән улы]] (1962), [[фән|ғалим]]-[[Социология|социолог]]. 1998 йылдан [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2003—2008 йылдарҙа [[философия]] һәм [[социология]] кафедраһы мөдире. Социология фәндәре докторы (1997). Профессор (2000). }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Туснолобов Степан Сергеевич]] (1918—24.12.1986), [[нефть|нефтсе]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, уҡсылар дивизияһының орудие командиры. 1948 йылдан «Туймазабурнефть» тресының быраулаусы ярҙамсыһы һәм быраулаусыһы; 1970—1974 йылдарҙа Дүртөйлө быраулау идаралығы быраулаусыһы. [[Дан ордены]]ның тулы кавалеры. Сығышы менән [[Вятка губернаһы]]ның Белогорье ауылынан. * [[Илларионов Михаил Иванович]] (1928—29.10.1999), [[Инженерлыҡ эше|инженер]], йәмәғәтсе. 1967 йылдан [[Салауат (ҡала)|Салауат]] ТЭЦ-ы директоры, 1978—1998 йылдан Яңы Салауат ТЭЦ-ының директор урынбаҫары. 8-се (1967—1969), 12-се һәм 13-сө (1975—1979) саҡырылыш ҡала советы депутаты. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған энергетигы (1991). [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1971). Сығышы менән хәҙерге [[Һамар өлкәһе]] Борский ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ҡаһриманов Маркс Муса улы]] (1948), водитель. [[Чернобыль АЭС-ы|Чернобыль атом электр станцияһындағы]] авария һөҙөмтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашыусы (1987). «Кумертаумежрайгаз» тресының элекке водителе. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге [[Свердловск өлкәһе]]нең Североуральск ҡалаһынан. * [[Кәримов Радик Ринат улы]] (1963—23.02.1984), мотлаҡ саҡырыу буйынса хеҙмәткә алынып, [[Афған һуғышы]]нда һәләк булған хәрби хеҙмәткәр. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] кавалеры (1984, үлгәндән һуң). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Стәрлетамаҡ районы]]ның Аллағыуат ауылынан. * [[Айгиз Баймөхәмәтов]] (1988), [[Журналистика|журналист]], [[яҙыусы]]. 2022 йылдан [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы]]ның идара рәйесе. Башҡортостан Республикаһының етенсе саҡырылыш (2023—2028) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2020), [[Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы]] лауреаты (2015). }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Нифантов Иван Перфирьевич]] (1904—25.03.1991), нефть сығарыу тармағы эшмәкәре. 1939—1940 һәм 1943—1948 йылдарҙа «Туймазанефть» тресы идарасыһы, 1953—1963 йылдарҙа — нефть промыслаһы мөдире. [[Башҡорт АССР‑ы]]ның 2-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған нефтсеһе (1969). Ике [[Ленин ордены|Ленин]] (1942, 1948) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1944) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Пермь крайы]]ның Добрянка районы Түбәнге Тюлка ауылынан. * [[Маҡулов Айрат Һәүбән улы]] (1934—28.07.2017), ғалим-иҡтисадсы. 1973 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы, 1991—2002 йылдарҙа — эшҡыуарлыҡ иҡтисады кафедраһы мөдире. Иҡтисад фәндәре докторы (1990), профессор (1992). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1992). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Баҡалы районы]] [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ибраһимов Әсхәт Әхәт улы]] (1949), инженер-механик, хужалыҡ эшмәкәре. 1996—2019 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ]]тағы «Авангард» предприятиеһының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы. [[Рәсәй Федерацияһы]] Хөкүмәте премияһы лауреаты. Сығышы менән хәҙерге [[Татарстан Республикаһы]]ның Яңы Шишмә районы Саллы Башы ауылынан. * [[Хәсәнов Миҙхәт Рәүил улы]] (1949), төҙөлөш тармағы ветераны, йәмәғәт эшмәкәре. [[Төмән өлкәһе]]нең В. И. Муравленко исемендәге йәмәғәт фонды вице-президенты. Рәсәй Федерацияһының һәм [[Ханты-Манси автономиялы округы — Югра]]ның атҡаҙанған төҙөүсеһе. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Ауырғазы районы]] [[Төрөмбәт]] ауылынан. * [[Рамазанов Рамазан Омар улы]] (1959), юрист, хужалыҡ эшмәкәре, эске эштәр органдары ветераны. 2013 йылдан [[Өфө]]ләге «Метойл» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең үҫеш буйынса директоры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның 5-се саҡырылыш (2013—2018) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Сығышы менән хәҙерге [[Дағстан Республикаһы]]ның Курах районы Квардал ауылынан. * [[Халиҡов Рөстәм Миңлегәрәй улы]] (1969), хужалыҡ эшмәкәре. 2005 йылдан «[[Башспирт]]» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең филиалы — Стәрлетамаҡ спирт-араҡы комбинаты директоры. Башҡортостан Республикаһының 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Миәкә районы]] [[Рассвет (Миәкә районы)|Рассвет]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:27 октябрҙә тыуғандар</categorytree>'' * [[1728 йыл]]: [[Джеймс Кук]], [[Англия]]ның диңгеҙ сәйәхәтсеһе. * [[1782 йыл]]: [[Никколо Паганини]], [[Италия]] композиторы һәм скрипкасыһы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1855 йыл]]: Иван Мичурин, [[Рәсәй Империяһы]] һәм [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] биологы. * [[1858 йыл]]: [[Рузвельт Теодор|Теодор Рузвельт]], [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ-тың]] 26-сы президенты. * [[1899 йыл]]: Михаил Жаров, [[театр]] һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1949). * [[1900 йыл]]: [[Русланова Лидия Андреевна|Лидия Русланова]], СССР-ҙың эстрада йырсыһы (контральто), [[РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы]] (1942). * [[1944 йыл]]: Николай Караченцов, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1989). * [[1978 йыл]]: Ванесса Мэй, [[Сингапур]] скрипкасыһы, йырсы һәм композитор, тау саңғысыһы. * [[1983 йыл]]: Артур Смольяни́нов, [[Рәсәй]]ҙең театр һәм кино актёры («Штрафбат», «9 рота», «Самара» һ.б.) }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:27 октябрҙә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1449]]: [[Олуғбәк]], [[Төркиә]]нең дәүләт эшмәкәре, ғалим. * [[1505]]: [[Иван III]], [[Рәсәй империяһы|рус]] батшаһы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1943]]: [[Дәүләтов Ғәбдрәүеф Ғәни улы]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған яугир-кавалерист. [[Советтар Союзы Геройы]] (1944, үлгәндән һуң). * [[1949]]: Борис Добронравов, театр һәм кино актёры, [[СССР]]-ҙың халыҡ артисы (1937). * [[2013]]: [[Ризван Хажиев]], ғалим, журналист һәм яҙыусы. Филология фәндәре кандидаты (1987). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). }} == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|К27]] [[Категория:27 октябрь]] ou2wjsk37pk5nb670gq4rxmta53py9d 1307779 1307778 2026-10-26T16:17:09Z Айсар 10823 /* {{Үлем}} */ аныҡлаштырыу, күренеште төҙәтеү 1307779 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''27 октябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 300-сө көнө ([[кәбисә йыл]]ында 301-се). Йыл аҙағына тиклем 65 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-10-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Флагификация|ЮНЕСКО}}: Бөтә донъя аудиовизуаль мираҫ (ҡомартҡылар) көнө. * {{Ер}} [[Ер]]: Бөтә донъя эрготерапия көнө. ** {{comment|Мыжыҡ хеҙмәткәрҙәр көнө|День капризных сотрудников}} * {{Флагификация|Австралия}}: [[Бала]]ларҙы яҡлау көнө. * {{Алжир}} [[Алжир]]: [[Ағас]] ултыртыу көнө. * {{Флагификация|Греция}}: Милли [[флаг]] көнө. * {{Флагификация|Индонезия}}: [[Электр]] көнө. * {{Флагификация|Мальдивы}}: [[Ислам]]ды ҡабул итеү көнө. * {{Флагификация|Рәсәй}}: [[Ҡағыҙ]] ҡулланмау көнө. * {{Төркмәнстан}} [[Төркмәнстан]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Сент-Винсент һәм Гренадиндар}} [[Сент-Винсент һәм Гренадиндар]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. ==== Төбәк байрамдары ==== * {{Абхазия}} [[Абхазия]]: Абхаз теле көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Флагификация|АҠШ}}: Хәрби-диңгеҙ флоты көнө. * {{Флагификация|Бөйөк Британия}}: {{comment|Остазлыҡ көнө|День наставничества}} }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1918 йыл]]: [[Иркутск дәүләт университеты]] асыла. * [[1982 йыл]]: [[Ҡытай]]ҙа халыҡ һаны бер миллиардтан аша. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1984 йыл]]: Байкал—Амур магистрале файҙаланыуға тапшырыла. * [[2007 йыл]]: [[Санкт-Петербург]]та [[Рәсәй|Рус]] Википедияһының беренсе Вики-конференцияһы башлана. * [[2008 йыл]]: [[Швейцария]]ла беренсе метро линияһы асыла. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Демидова Наталья Фёдоровна]] (1920—20.02.2015), [[фән|ғалим]]-[[тарих]]сы. 1946—1964 һәм 1993—1998 йылдарҙа Рәсәй дәүләт боронғо акттар архивы, 1964 йылдан Дәүләт тарих музейы, 1967 йылдан — СССР Фәндәр академияһының Алыҫ Көнсығыш институты, 1976—1992 йылдарҙа хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһының Рәсәй тарихы институты хеҙмәткәре. Тарих фәндәре докторы (1990). {{comment|«Өфө буйынса ер бүлеп биреү кенәгәһе (1591/92—1629 йй.»|«Отводная книга по Уфе (1591/92—1629 гг.»}}, 1971; «Башҡортостан тарихы буйынса материалдар» (3–6-сы томдар, 1949—2002) йыйынтыҡтарын баҫмаға әҙерләүсе. * [[Минин Геннадий Дмитриевич]] (1940—30.09.2019), ғалим-санитар табип. 1964 йылдан хәҙерге «Башҡортостан Республикаһында гигиена һәм эпидемиология үҙәге» Федераль дәүләт һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1977 йылдан бүлек мөдире, 1983—2015 йылдарҙа баш табип; бер үк ваҡытта 1983—2005 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы һаулыҡ һаҡлау министрының беренсе урынбаҫары — Башҡортостан Республикаһының баш дәүләт санитар табибы; 1999 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, 2008 йылға тиклем Дипломдан һуң белем биреү институтының гигиена, эпидемиология һәм санитар эпидемиология хеҙмәтен ойоштороу кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1998). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2003) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1990) атҡаҙанған табибы, СССР-ҙың (1986) һәм Башҡортостан Республикаһының (2000) һаулыҡ һаҡлау отличнигы, Рәсәй Дәүләт санитария эпидемиология хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре (1996). Сығышы менән хәҙерге [[Екатеринбург]] ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ғәйфуллин Эдуард Зөфәр улы]] (1945), [[музыка]]нт, фаготсы. 1982 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1972—1984 һәм 2003—2005 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]]ның оркестр артисы, 1986—1987 йылдарҙа [[Өфө]]ләге [[Урта махсус музыка колледжы]] директоры, 2012 йылдан — уҡытыусыһы, 1984 йылдан, 1987 йылда һәм 2011 йылдан — хәҙерге [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1990—1994 йылдарҙа вокаль-инструменталь башҡарыу факультеты деканы. [[Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы]] (2009), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан. * [[Останина Вера Григорьевна]] (1945), [[педагогика|педагогик]] хеҙмәт ветераны. 1977 йылдан [[Балаҡатай районы]] [[Яңы Балаҡатай]] 1-се урта мәктәбенең химия һәм биология уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1998). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Дыуан районы]] [[Дыуан]] ауылынан. * [[Әхмәтова Руза Әнғәм ҡыҙы]] (1945), ғалим-педиатр. 1980 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2001), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Дүртөйлө районы]] [[Түбәнге Аташ]] ауылынан. * [[Беспалов Юрий Владимирович]] (1950), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1991—2009 йылдарҙа [[Яңауыл]] [[урман]] хужалығы директоры. 2006—2016 йылдарҙа [[Яңауыл районы|Яңауыл район Советы]] рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урмансыһы (2001). Сығышы менән хәҙерге [[Краснодар крайы]]нан. * [[Вәкил Йәләлетдинов]] (1955), [[йыр]]сы (баритон). 1984 йылдан хәҙерге [[Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның эстрада, 1986—2009 йылдарҙа музыкаль-әҙәби лекторий солисы. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (2002). [[Ғәзиз Әлмөхәмәтов]] исемендәге призға Республика йәш йырсылар бәйгеһе лауреаты (1979). }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Боҫҡанова Фәүзиә Хаматхужа ҡыҙы]] (1936), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Көйөргәҙе районы]] «Искра» колхозының элекке һауынсыһы. [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡорт АССР-ының]] атҡаҙанған малсыһы. Сығышы менән ошо райондан. * [[Рященко Людмила Александровна]] (1946), [[Педагогика|педагог]]. 1979—2013 йылдарҙа хәҙерге Салауат индустриаль колледжы уҡытыусыһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы (1998), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы нефтехимигы (2004). Сығышы менән Артём ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Голубкина Елена Юрьевна]] (1966), [[бейеү]]се. [[Өфө ҡалаһы]]ның [[«Мираҫ» ансамбле|«Мираҫ» йыр һәм бейеү ансамбленең]] балет артисы. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]]. }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Ҡасимов Үзбәк Шакир улы]] (1927—1994), [[ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты|комсомол]], [[КПСС|партия]] һәм совет органдары, [[нефть]] сығарыу тармағы хеҙмәткәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1956 йылдан КПСС-тың [[Бәләбәй]] ҡала комитеты инструкторы, 1963 йылдың мартынан Бәләбәй ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, 1965 йылдан — рәйесе. 1973—1988 йылдарҙа Бәләбәй быраулау эштәре идаралығының бүлек начальнигы. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры (1985). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Бәләбәй районы]] [[Берек-Алға]] ауылынан. * [[Чапало Владимир Петрович]] (1947—27.09.2017), [[спорт]]сы, тренер. 1970—1978 йылдарҙа мотоспорт буйынса СССР-ҙың йыйылма командаһы ағзаһы, 1979 йылдан йыйылма команда тренеры; 1985—1991 йылдарҙа боҙҙағы мотоуҙыштар буйынса Башҡорт АССР-ы йыйылма командаһының, 2001 йылдан Өфөләге Ғабдрахман Ҡадиров исемендәге спорт клубының өлкән тренеры, 2003 йылдан Стәрлетамаҡтың «Каустик» мотоклубы директоры. СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1973). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2007). Боҙҙа мотоциклда уҙышыу буйынса СССР чемпионы (1973). Сығышы менән [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ғәлләмов Рушан Рәхимйән улы]] (1962), [[фән|ғалим]]-[[Социология|социолог]]. 1998 йылдан [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2003—2008 йылдарҙа [[философия]] һәм [[социология]] кафедраһы мөдире. Социология фәндәре докторы (1997). Профессор (2000). }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Туснолобов Степан Сергеевич]] (1918—24.12.1986), [[нефть|нефтсе]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, уҡсылар дивизияһының орудие командиры. 1948 йылдан «Туймазабурнефть» тресының быраулаусы ярҙамсыһы һәм быраулаусыһы; 1970—1974 йылдарҙа Дүртөйлө быраулау идаралығы быраулаусыһы. [[Дан ордены]]ның тулы кавалеры. Сығышы менән [[Вятка губернаһы]]ның Белогорье ауылынан. * [[Илларионов Михаил Иванович]] (1928—29.10.1999), [[Инженерлыҡ эше|инженер]], йәмәғәтсе. 1967 йылдан [[Салауат (ҡала)|Салауат]] ТЭЦ-ы директоры, 1978—1998 йылдан Яңы Салауат ТЭЦ-ының директор урынбаҫары. 8-се (1967—1969), 12-се һәм 13-сө (1975—1979) саҡырылыш ҡала советы депутаты. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған энергетигы (1991). [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1971). Сығышы менән хәҙерге [[Һамар өлкәһе]] Борский ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ҡаһриманов Маркс Муса улы]] (1948), водитель. [[Чернобыль АЭС-ы|Чернобыль атом электр станцияһындағы]] авария һөҙөмтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашыусы (1987). «Кумертаумежрайгаз» тресының элекке водителе. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге [[Свердловск өлкәһе]]нең Североуральск ҡалаһынан. * [[Кәримов Радик Ринат улы]] (1963—23.02.1984), мотлаҡ саҡырыу буйынса хеҙмәткә алынып, [[Афған һуғышы]]нда һәләк булған хәрби хеҙмәткәр. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] кавалеры (1984, үлгәндән һуң). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Стәрлетамаҡ районы]]ның Аллағыуат ауылынан. * [[Айгиз Баймөхәмәтов]] (1988), [[Журналистика|журналист]], [[яҙыусы]]. 2022 йылдан [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы]]ның идара рәйесе. Башҡортостан Республикаһының етенсе саҡырылыш (2023—2028) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2020), [[Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы]] лауреаты (2015). }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Нифантов Иван Перфирьевич]] (1904—25.03.1991), нефть сығарыу тармағы эшмәкәре. 1939—1940 һәм 1943—1948 йылдарҙа «Туймазанефть» тресы идарасыһы, 1953—1963 йылдарҙа — нефть промыслаһы мөдире. [[Башҡорт АССР‑ы]]ның 2-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған нефтсеһе (1969). Ике [[Ленин ордены|Ленин]] (1942, 1948) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1944) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Пермь крайы]]ның Добрянка районы Түбәнге Тюлка ауылынан. * [[Маҡулов Айрат Һәүбән улы]] (1934—28.07.2017), ғалим-иҡтисадсы. 1973 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы, 1991—2002 йылдарҙа — эшҡыуарлыҡ иҡтисады кафедраһы мөдире. Иҡтисад фәндәре докторы (1990), профессор (1992). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1992). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Баҡалы районы]] [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ибраһимов Әсхәт Әхәт улы]] (1949), инженер-механик, хужалыҡ эшмәкәре. 1996—2019 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ]]тағы «Авангард» предприятиеһының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы. [[Рәсәй Федерацияһы]] Хөкүмәте премияһы лауреаты. Сығышы менән хәҙерге [[Татарстан Республикаһы]]ның Яңы Шишмә районы Саллы Башы ауылынан. * [[Хәсәнов Миҙхәт Рәүил улы]] (1949), төҙөлөш тармағы ветераны, йәмәғәт эшмәкәре. [[Төмән өлкәһе]]нең В. И. Муравленко исемендәге йәмәғәт фонды вице-президенты. Рәсәй Федерацияһының һәм [[Ханты-Манси автономиялы округы — Югра]]ның атҡаҙанған төҙөүсеһе. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Ауырғазы районы]] [[Төрөмбәт]] ауылынан. * [[Рамазанов Рамазан Омар улы]] (1959), юрист, хужалыҡ эшмәкәре, эске эштәр органдары ветераны. 2013 йылдан [[Өфө]]ләге «Метойл» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең үҫеш буйынса директоры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның 5-се саҡырылыш (2013—2018) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Сығышы менән хәҙерге [[Дағстан Республикаһы]]ның Курах районы Квардал ауылынан. * [[Халиҡов Рөстәм Миңлегәрәй улы]] (1969), хужалыҡ эшмәкәре. 2005 йылдан «[[Башспирт]]» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең филиалы — Стәрлетамаҡ спирт-араҡы комбинаты директоры. Башҡортостан Республикаһының 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Миәкә районы]] [[Рассвет (Миәкә районы)|Рассвет]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:27 октябрҙә тыуғандар</categorytree>'' * [[1728 йыл]]: [[Джеймс Кук]], [[Англия]]ның диңгеҙ сәйәхәтсеһе. * [[1782 йыл]]: [[Никколо Паганини]], [[Италия]] композиторы һәм скрипкасыһы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1855 йыл]]: Иван Мичурин, [[Рәсәй Империяһы]] һәм [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] биологы. * [[1858 йыл]]: [[Рузвельт Теодор|Теодор Рузвельт]], [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ-тың]] 26-сы президенты. * [[1899 йыл]]: Михаил Жаров, [[театр]] һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1949). * [[1900 йыл]]: [[Русланова Лидия Андреевна|Лидия Русланова]], СССР-ҙың эстрада йырсыһы (контральто), [[РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы]] (1942). * [[1944 йыл]]: Николай Караченцов, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1989). * [[1978 йыл]]: Ванесса Мэй, [[Сингапур]] скрипкасыһы, йырсы һәм композитор, тау саңғысыһы. * [[1983 йыл]]: Артур Смольяни́нов, [[Рәсәй]]ҙең театр һәм кино актёры («Штрафбат», «9 рота», «Самара» һ.б.) }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:27 октябрҙә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1449 йыл]]: [[Олуғбәк]], [[Төрки (тел)|төрөк]] дәүләт эшмәкәре, [[фән|ғалим]]. * [[1505 йыл]]: [[Иван III]], [[Рәсәй империяһы|рус]] батшаһы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1943 йыл]]: [[Дәүләтов Ғәбдрәүеф Ғәни улы]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда батырҙарса һәләк булған яугир-кавалерист. [[Советтар Союзы Геройы]] (1944, үлгәндән һуң). * [[1949 йыл]]: [[Добронравов Борис Георгиевич|Борис Добронравов]], театр һәм кино актёры, [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР-ҙың]] халыҡ артисы (1937). * [[2013 йыл]]: [[Ризван Хажиев]], ғалим, [[Журналистика|журналист]], [[яҙыусы]], йәмәғәтсе. Филология фәндәре кандидаты (1987). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). }} == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|К27]] [[Категория:27 октябрь]] 9xkyw3y9i646fa0lizq3091t8duupsg 0 67856 1307813 1257811 2026-10-27T09:48:57Z Айсар 10823 күренеште төҙәтеү 1307813 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''28 октябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 301-се көнө ([[кәбисә йыл]]ында 302-се). Йыл аҙағына тиклем 64 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-10-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: Анимация көнө. ** [[Дзюдо]] көнө. ** Шампан шарабы көнө. ** Лемур көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|АҠШ}}: Иммиганттар көнө. ** Шоколад көнө. * {{Флагификация|Рәсәй}}: Оләсәй һәм олатайҙар көнө. * {{Чехия}} [[Чехия]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Яңы Зеландия}} [[Яңы Зеландия]]: Хеҙмәт көнө. ==== Төбәк байрамдары ==== * [[Марий Эл|Мари Эл]]: Таулы мари теле көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Ер}} [[Ер]]: Бөтә донъя дзюдо көнө — дзюдосылар көнө. * {{Флагификация|Австралия}}: [[Уҡытыусы]]лар көнө. * {{Флагификация|Бразилия}}: Дәүләт хеҙмәткәрҙәре көнө. * {{Флагификация|Венесуэла}}: [[Инженерлыҡ эше|Инженерҙар]] көнө. * {{Флагификация|Рәсәй}}: Ҡораллы Көстәр авиацияһы көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1237 йыл]]: [[Берлин]] тәүге тапҡыр телгә алына, ҡаланың тыуған көнө. * [[1492 йыл]]: [[Христофор Колумб]] Куба утрауына аяҡ баҫа. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1918 йыл]]: [[Чехословакия]] [[Австро-Венгрия]]нан бойондороҡһоҙлоғон иғлан итә. * [[1924 йыл]]: [[Франция]] де-юре [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] хөкүмәтен таный. * [[1930 йыл]]: СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы «Башҡорт АССР-ы мәнәғәтен үҫтереү тураһында» тигән ҡарар ҡабул итә. * [[1940 йыл]]: [[Греция]] [[Икенсе донъя һуғышы]]на инә. * [[1965 йыл]]: [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ-та]] донъялағы иң ҙур монумент — 192 метрлыҡ «Көнбайыш ҡапҡаһы» ҡорос аркаһы асыла. * [[1886 йыл]]: [[Нью-Йорк]]та [[Азатлыҡ статуяһы]]ның рәсми асылыуы. * [[2005 йыл]]: Плесецк космодромынан [[Иран]] үҙенең тәүге яһалма юлдашы «Сина-1»-ҙе осора. * [[2011 йыл]]: [[Мәскәү]]ҙә яңыртылғандан һуң [[Ҙур театр]] асыла. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Тугунов Павел Иванович]] (1930—4.02.1993), [[фән|ғалим]]-[[Инженерлыҡ эше|инженер-механик]], юғары мәктәп эшмәкәре. 1954 йылдан [[Өфө нефть институты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1971 йылдан гидравлика һәм гидравлик машиналар кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1972—1976 йылдарҙа фәнни эштәр буйынса проректор. Техник фәндәр докторы (1971), профессор (1972). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1992) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1978) атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре, нефть сәнәғәте отличнигы (1973). * [[Мөхәмәтйәнов Әнүәр Хәләф улы]] (1940), ғалим-инженер-электромеханик. 1971—1995 йылдарҙа Өфө нефть институты һәм [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]] уҡытыусыһы һәм бер үк ваҡытта 1986 йылдан [[СССР]] Нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте министрлығының, РСФСР Юғары һәм урта махсус белем биреү министрлығының тармаҡ ғилми-тикшеренеү лабораторияһының ғилми етәксеһе. 1990 йылдан тармаҡ ара ассоциация президенты, 1999 йылдан — коммерцияға ҡарамаған автономлы «ИНТЕГРСО» ғилми-производство ойошмаһының гененераль директоры, бер үк ваҡытта 1995—2006 йылдарҙа берләштерелгән «Сэйболт Башҡортостан» предприятиеһының генераль директоры. Техник фәндәр докторы (1989), профессор (1991). Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1991). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Сабекия Рушана Бейсен ҡыҙы]] (1970), ғалим-[[Философия|философ]]. 1996 йылдан хәҙерге [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1999—2007 йылдарҙа философия, политология, социологтя һәм хоҡуҡ кафедраһы мөдире. Сығышы менән хәҙерге [[Ҡаҙағстан]]дың Джамбул (1993 йылдан Тараз) ҡалаһынан. }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Һунаршин Әүәл Хажи улы]] (1911—6.01.1995), хужалыҡ эшмәкәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1951—1976 йылдарҙа «Востокнефтепроводстрой» тресы идарасыһы. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1971), [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1966). * [[Игошев Владимир Александрович]] (1921—8.01.2007), рәссам, [[Педагогика|педагог]]. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1968—1980 йылдарҙа [[Мәскәү архитектура институты]] уҡытыусыһы. Профессор (1965). [[СССР]]-ҙың (1991) һәм РСФСР-ҙың (1965) халыҡ рәссамы. 1-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры. РСФСР-ҙың И. Е. Репин исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1982). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Асҡын районы]] [[Асҡын (Асҡын районы)|Асҡын]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Зәйнуллин Нәсифулла Ғиззәтулла улы]] (1931—18.12.1981), [[төҙөлөш|төҙөүсе]]. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971), [[Татар АССР-ы]]ның атҡаҙанған төҙөүсеһе. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Илеш районы]] [[Яңы Айыу]] ауылынан. * [[Ханнанов Рәсих Нурғәли улы]] (1931—28.09.2020), [[журналистика|журналист]], шағир һәм яҙыусы. 1971—1991 йылдарҙа [[«Кызыл таң» гәзите]]нең баш мөхәррир урынбаҫары, 1992—1994 йылдарҙа — баш мөхәррире. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981). [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия|Шәһит Хоҙайбирҙин]] (1994) һәм [[Әнғәм Атнабаев]] (2005) исемендәге лауреаты. [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы ордены]] кавалеры (2019). * [[Ғәббасова Филизә Әмерхан ҡыҙы]] (1941), [[суд]] органдары ветераны, юрист. Башҡортостан Республикаһы Юғары Судының отставкалағы судьяһы. Башҡортостандың атҡаҙанған юрисы. * [[Ниғмәтуллин Мулланур Абдулхай улы]] (1941—11.02.2002), [[театр]] актёры. 1968—2002 йылдарҙа хәҙерге [[Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры]] актёры. [[Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы]] (1989). * [[Гәрәев Әүфәр Миңлеғәзим улы]] (1946), [[фән|ғалим]]-[[География|географ]]-[[Гидрология|гидролог]]. 1990 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның [[гидрология]] һәм геоэкология кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 2000—2012 йылдарҙа Башҡортостан һыу хужалығы ғилми-тикщшеренеү институты директоры. География фәндәре докторы (1991), профессор (1992). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998) һәм һыу хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2010). * [[Трубанов Владимир Евгеньевич]] (1976—19.08.1996). Рәсәй Эске эштәр министрлығы эске ғәскәрҙәренең [[Чечен Республикаһы]]ндағы хәрби хәрәкәттәрҙә һәләк булған хеҙмәткәре, разведка-дозор машинаһы уҡсыһы, рядовой. [[Рәсәй Федерацияһы Геройы]] (1998, үлгәндән һуң). }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Мырҙанов Марат Мырҙан улы]] (1937—25.09.2012), [[фән|ғалим]]-хирург. 1971—2012 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1986—1989 йылдарҙа онкология кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1990), профессор (1994). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған табибы (1995), [[СССР]]-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1987). * [[Волков Анатолий Иванович]] (1947), [[Инженерлыҡ эше|инженер]]. [[Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе]]нең элекке әйҙәүсе инженер-конструкторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Киреева Зоя Михайловна]] (1947), [[театр]] актёры. 1979—2013 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ рус драма театры]] актёры. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған, [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]]. * [[Круглова Наталья Николаевна]] (1957), ғалим-[[Эмбриология|эмбриолог]], [[үҫемлектәр]] [[Биотехнология|биотехнологы]]. 1989 йылдан — хәҙерге [[Биология институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)|Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге Биология институтының]] ғилми хеҙмәткәре, 1996 йылдан — лаборатория мөдире, бер үк ваҡытта 2002 йылдан — институт директорының фәнни эштәр буйынса урынбаҫары. [[Биология]] фәндәре докторы (2002), профессор (2005). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2009). Сығышы менән [[Сыктывкар]] ҡалаһынан. * [[Әхмәтйәнов Динир Әсғәт улы]] (1957), [[КПСС|партия]], [[дәүләт]] органдары һәм [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. 2011 йылдан [[Бөрйән районы|Бөрйән район]] хакимиәте башлығы, 2014 йылдан Башҡортостан Республикаһының урман хужалығы министры, 2017—2019 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы Башлығы]] Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының беренсе (1995—1999), икенсе (1999—2003 һәм өсөнсө (2003—2008) саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Миңлеғәли Ғөбәйҙуллин]] (1923—8.03.1944), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда, кәүҙәһе менән дошман амбразураһын ҡаплап, һәләк булған яугир, уҡсылар полкының пулемёт взводы командиры, гвардия лейтенанты. [[Советтар Союзы Геройы]] (1944, үлгәндән һуң). * [[Йәнғүров Баян Ғөбәйҙулла улы]] (1928—2.01.2008), техник-механик, йәмәғәтсе. 1951—1989 йылдарҙа (өҙөклөк менән) [[Салауат нефть химияһы комбинаты]] һәм [[«Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе]]нең яуаплы хеҙмәткәре. 1981—1986 йылдарҙа Салауат ашханалар тресы директоры. 1985—1989 йылдарҙа ҡала советы депутаты. 2003—2008 йылдарҙа Салауатнефтеоргсинтез берекмәһенең ветерандар советы рәйесе. [[Салауат (ҡала)|Салауат ҡалаһында]] йүгереүселәр клубын ойоштороусы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1974) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1961) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Шишмә районы]]ның [[Тәпәреш]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ниғәмәтов Нәбиулла Исмәғил улы]] (1933—21.04.1997), [[Малсылыҡ|малсы]]. 1957—1995 йылдарҙа [[Хәйбулла районы]] «Матрай» совхозы малсыһы. [[Ленин ордены|Ленин]] (1976) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1973) ордендары кавалеры. [[Башҡорт АССР-ы]] [[БАССР Юғары Советы |Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1979). Сығышы менән ошо райондың [[1-се Мырҙа]] ауылынан. * [[Һиҙиәтов Ишмырҙа Хәйернур улы]] (1933—8.02.2003), хирург-[[фән|ғалим]]. 1968—1993 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] уҡытыусыһы; 1994 йылдан [[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]] район үҙәк дауаханаһы табибы. [[Әбйәлил районы]] [[Салауат (Әбйәлил районы)|Салауат]] ауылында хоспис ойоштороусы һәм 2000 йылдан уның мөдире. Медицина фәндәре кандидаты (1968). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1983), [[Почёт ордены (Рәсәй)|Почёт ордены]] кавалеры (2000). Сығышы менән ошо райондың [[Ҡужан]] ауылынан. * [[Мансурова (Хәмзина) Рәшиҙә Әхтәмйән ҡыҙы]] (1943), табип. [[Бүздәк районы|Бүздәк район]] үҙәк дауаханаһы терапевы. Башҡортостандың атҡаҙанған табибы. Райондың почётлы гражданы (2008). * [[Кирәева Миңзада Мирғәле ҡыҙы]] (1948), [[театр]] актёры. 1971 йылдан [[Стәрлетамаҡ рус драма театры]] артисы. 1983 йылдан [[СССР]] Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған (1999), [[Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы|Башҡорт АССР-ының халыҡ]] (1991) артисы. * [[Горобец Григорий Васильевич]] (1953), [[ауыл хужалығы]],[[Муниципаль район|муниципаль]] һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре. 2002—2007 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының ауыл хужалығы министры. Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре һәм Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе. [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Благовар районы]]ның БашЦИК исемендәге совхозының үҙәк усадьбаһынан. * [[Хамматова Гүзәл Яныбай ҡыҙы]] (1953—3.11.2021), [[Филология|филолог]], [[уҡытыусы]], [[тәржемә]]се. 1976 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]], 1988—2008 йылдарҙа [[Өфө юридик институты]] [[уҡытыусы]]һы. 2008 йылдан [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы| Башҡортостан]] һәм Рәсәй Яҙыусылар союздары ағзаһы. * [[Косолапов Алексей Владиславович]] (1958), [[Инженерлыҡ эше|инженер]], [[нефть]] сәнәғәте, комсомол һәм муниципаль органдар хеҙмәткәре. 1978 йылдан [[Краснохолмский]] быраулау эштәре идаралығы механигы, 1981 йылдан ВЛКСМ комитеты секретары, 1982 йылдан — инженеры, цех начальнигы урынбаҫары, цех начальнигы, 1991 йылдан — баш энергетигы; 1998 йылдан торлаҡ-коммуналь хужалығы начальнигы; 2000—2007 йылдарҙа район хакимиәте башлығы. Башҡортостан Республикаһының икенсе саҡырылыш (1999—2003) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (2003), райондың почётлы гражданы (2007). Сығышы менән Краснохолмский ауылынан. * [[Латипов Наил Миңләхмәт улы]] (1963), инженер, нефтсе, комсомол органдары хеҙмәткәре, эшҡыуар. 1989—1992 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Благовещен ҡала комитетының икенсе секретары, Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш (1990—1993) Юғары Советы депутаты. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Ломодуров Николай Зиновьевич]] (1909—3.05.1976), [[ауыл хужалығы]] алдынғыһы. 1935—1969 йылдарҙа [[Бөрө районы]]ның Иҫке Баҙан ремонт-техник станцияһы бригадиры, ремонт оҫтаханаһы мөдире, өлкән механигы. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1948). * [[Зөбәйҙуллин Хисбулла Ғүмәр улы]] (1929—31.12.2001), бейеүсе, балетмейстер, педагог. 1950—1972 йылдарҙа хәҙерге [[Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле]] солисы, шул иҫәптән 1963—1981 йылдарҙа педагог‑репетиторы, 1974—1975 йылдарҙа художество етәксеһе; 1981—1983 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт филармонияһы]] балетмейстеры. [[Башҡорт АССР-ы]]ның халыҡ артисы (1969). Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале лауреаты ([[Вена]], 1959). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Дворкин Владимир Исаакович]] (1954), ғалим-геофизик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1983 йылдан [[Өфө]]ләге «Геофизика» ғилми‑производство фирмаһы хеҙмәткәре, 1990 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1991 йылдан – лаборатория, 2005 йылдан – бүлек мөдире, бер үк ваҡытта 2005 йылдан — [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]]ның геофизика кафедраһы мөдире. Техник фәндәр докторы (2003). [[Рәсәй Федерацияһы]] Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының почётлы нефтсеһе (1997), Рәсәй яғыулыҡ‑энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре (2005). Сығышы менән [[Октябрьский (ҡала)|Октябрьский]] ҡалаһынан. }} }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:28 октябрҙә тыуғандар</categorytree>'' * [[1913]]: Ефим Юльевич Учитель, [[СССР]] кинорежиссёры һәм операторы. * [[1928]]: Шәүҡәт Биктимеров, театр актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1977). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1936]]: Роман Виктюк, СССР һәм [[Рәсәй]]ҙең театр режиссёры. * [[1939]]: Марс Макаров, композитор һəм баянсы, Татар АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1987, «Ағыла ла болот ағыла», «Кейек ҡаҙҙар» һ.б. йырҙар авторы) * [[1955]]: Билл Гейтс, [[Microsoft]] компанияһына нигеҙ һалыусы. * [[1956]]: Мәхмүт Әхмәҙинежад, [[Иран]]дың 6-сы Президенты. * [[1957]]: [[Роза Рымбаева]], СССР һәм [[Ҡаҙағстан]]дың эстрада йырсыһы, педагог. * [[1967]]: Джулия Робертс, [[АҠШ]] актёры. }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:28 октябрҙә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1704]]: [[Джон Локк]], [[Англия]] философы. * [[1861]]: Иван Саввич Никитин, [[Рәсәй империяһы]] шағиры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1889]]: Густав Рюмелин, [[Германия]] [[сәйәсмән]]е. * [[1934]]: [[Мәжит Ғафури]], [[Башҡортостан]]дың тәүге халыҡ шағиры, [[башҡорт]] һәм [[татар]] әҙәбиәттәре классигы, * [[1943]]: [[Ғәлимов Вәхит Ғәзим улы]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған яугир, [[Советтар Союзы Геройы]] (1944, үлгәндән һуң). * [[1969]]: Корней Чуковский, [[СССР]]-ҙың балалар яҙыусыһы, тәнҡитсе, тәржемәсе, әҙәбиәтсе. * [[2002]]: [[Абдуллин Әнүәр Абдулла улы]], Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, Советтар Союзы Геройы (1945). }} == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|К28]] [[Категория:28 октябрь]] 712ksfo5k3wuiav3svhnbgkslvs9i46 1307814 1307813 2026-10-27T09:50:14Z Айсар 10823 /* Дөйөм исемлек */ күренеште төҙәтеү 1307814 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''28 октябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 301-се көнө ([[кәбисә йыл]]ында 302-се). Йыл аҙағына тиклем 64 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-10-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: Анимация көнө. ** [[Дзюдо]] көнө. ** Шампан шарабы көнө. ** Лемур көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|АҠШ}}: Иммиганттар көнө. ** Шоколад көнө. * {{Флагификация|Рәсәй}}: Оләсәй һәм олатайҙар көнө. * {{Чехия}} [[Чехия]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Яңы Зеландия}} [[Яңы Зеландия]]: Хеҙмәт көнө. ==== Төбәк байрамдары ==== * [[Марий Эл|Мари Эл]]: Таулы мари теле көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Ер}} [[Ер]]: Бөтә донъя дзюдо көнө — дзюдосылар көнө. * {{Флагификация|Австралия}}: [[Уҡытыусы]]лар көнө. * {{Флагификация|Бразилия}}: Дәүләт хеҙмәткәрҙәре көнө. * {{Флагификация|Венесуэла}}: [[Инженерлыҡ эше|Инженерҙар]] көнө. * {{Флагификация|Рәсәй}}: Ҡораллы Көстәр авиацияһы көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1237 йыл]]: [[Берлин]] тәүге тапҡыр телгә алына, ҡаланың тыуған көнө. * [[1492 йыл]]: [[Христофор Колумб]] Куба утрауына аяҡ баҫа. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1918 йыл]]: [[Чехословакия]] [[Австро-Венгрия]]нан бойондороҡһоҙлоғон иғлан итә. * [[1924 йыл]]: [[Франция]] де-юре [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] хөкүмәтен таный. * [[1930 йыл]]: СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы «Башҡорт АССР-ы мәнәғәтен үҫтереү тураһында» тигән ҡарар ҡабул итә. * [[1940 йыл]]: [[Греция]] [[Икенсе донъя һуғышы]]на инә. * [[1965 йыл]]: [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ-та]] донъялағы иң ҙур монумент — 192 метрлыҡ «Көнбайыш ҡапҡаһы» ҡорос аркаһы асыла. * [[1886 йыл]]: [[Нью-Йорк]]та [[Азатлыҡ статуяһы]]ның рәсми асылыуы. * [[2005 йыл]]: Плесецк космодромынан [[Иран]] үҙенең тәүге яһалма юлдашы «Сина-1»-ҙе осора. * [[2011 йыл]]: [[Мәскәү]]ҙә яңыртылғандан һуң [[Ҙур театр]] асыла. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Тугунов Павел Иванович]] (1930—4.02.1993), [[фән|ғалим]]-[[Инженерлыҡ эше|инженер-механик]], юғары мәктәп эшмәкәре. 1954 йылдан [[Өфө нефть институты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1971 йылдан гидравлика һәм гидравлик машиналар кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1972—1976 йылдарҙа фәнни эштәр буйынса проректор. Техник фәндәр докторы (1971), профессор (1972). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1992) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1978) атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре, нефть сәнәғәте отличнигы (1973). * [[Мөхәмәтйәнов Әнүәр Хәләф улы]] (1940), ғалим-инженер-электромеханик. 1971—1995 йылдарҙа Өфө нефть институты һәм [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]] уҡытыусыһы һәм бер үк ваҡытта 1986 йылдан [[СССР]] Нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте министрлығының, РСФСР Юғары һәм урта махсус белем биреү министрлығының тармаҡ ғилми-тикшеренеү лабораторияһының ғилми етәксеһе. 1990 йылдан тармаҡ ара ассоциация президенты, 1999 йылдан — коммерцияға ҡарамаған автономлы «ИНТЕГРСО» ғилми-производство ойошмаһының гененераль директоры, бер үк ваҡытта 1995—2006 йылдарҙа берләштерелгән «Сэйболт Башҡортостан» предприятиеһының генераль директоры. Техник фәндәр докторы (1989), профессор (1991). Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1991). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Сабекия Рушана Бейсен ҡыҙы]] (1970), ғалим-[[Философия|философ]]. 1996 йылдан хәҙерге [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1999—2007 йылдарҙа философия, политология, социологтя һәм хоҡуҡ кафедраһы мөдире. Сығышы менән хәҙерге [[Ҡаҙағстан]]дың Джамбул (1993 йылдан Тараз) ҡалаһынан. }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Һунаршин Әүәл Хажи улы]] (1911—6.01.1995), хужалыҡ эшмәкәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1951—1976 йылдарҙа «Востокнефтепроводстрой» тресы идарасыһы. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1971), [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1966). * [[Игошев Владимир Александрович]] (1921—8.01.2007), рәссам, [[Педагогика|педагог]]. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1968—1980 йылдарҙа [[Мәскәү архитектура институты]] уҡытыусыһы. Профессор (1965). [[СССР]]-ҙың (1991) һәм РСФСР-ҙың (1965) халыҡ рәссамы. 1-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры. РСФСР-ҙың И. Е. Репин исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1982). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Асҡын районы]] [[Асҡын (Асҡын районы)|Асҡын]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Зәйнуллин Нәсифулла Ғиззәтулла улы]] (1931—18.12.1981), [[төҙөлөш|төҙөүсе]]. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971), [[Татар АССР-ы]]ның атҡаҙанған төҙөүсеһе. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Илеш районы]] [[Яңы Айыу]] ауылынан. * [[Ханнанов Рәсих Нурғәли улы]] (1931—28.09.2020), [[журналистика|журналист]], шағир һәм яҙыусы. 1971—1991 йылдарҙа [[«Кызыл таң» гәзите]]нең баш мөхәррир урынбаҫары, 1992—1994 йылдарҙа — баш мөхәррире. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981). [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия|Шәһит Хоҙайбирҙин]] (1994) һәм [[Әнғәм Атнабаев]] (2005) исемендәге лауреаты. [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы ордены]] кавалеры (2019). * [[Ғәббасова Филизә Әмерхан ҡыҙы]] (1941), [[суд]] органдары ветераны, юрист. Башҡортостан Республикаһы Юғары Судының отставкалағы судьяһы. Башҡортостандың атҡаҙанған юрисы. * [[Ниғмәтуллин Мулланур Абдулхай улы]] (1941—11.02.2002), [[театр]] актёры. 1968—2002 йылдарҙа хәҙерге [[Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры]] актёры. [[Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы]] (1989). * [[Гәрәев Әүфәр Миңлеғәзим улы]] (1946), [[фән|ғалим]]-[[География|географ]]-[[Гидрология|гидролог]]. 1990 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның [[гидрология]] һәм геоэкология кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 2000—2012 йылдарҙа Башҡортостан һыу хужалығы ғилми-тикщшеренеү институты директоры. География фәндәре докторы (1991), профессор (1992). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998) һәм һыу хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2010). * [[Трубанов Владимир Евгеньевич]] (1976—19.08.1996). Рәсәй Эске эштәр министрлығы эске ғәскәрҙәренең [[Чечен Республикаһы]]ндағы хәрби хәрәкәттәрҙә һәләк булған хеҙмәткәре, разведка-дозор машинаһы уҡсыһы, рядовой. [[Рәсәй Федерацияһы Геройы]] (1998, үлгәндән һуң). }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Мырҙанов Марат Мырҙан улы]] (1937—25.09.2012), [[фән|ғалим]]-хирург. 1971—2012 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1986—1989 йылдарҙа онкология кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1990), профессор (1994). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған табибы (1995), [[СССР]]-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1987). * [[Волков Анатолий Иванович]] (1947), [[Инженерлыҡ эше|инженер]]. [[Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе]]нең элекке әйҙәүсе инженер-конструкторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Киреева Зоя Михайловна]] (1947), [[театр]] актёры. 1979—2013 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ рус драма театры]] актёры. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған, [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]]. * [[Круглова Наталья Николаевна]] (1957), ғалим-[[Эмбриология|эмбриолог]], [[үҫемлектәр]] [[Биотехнология|биотехнологы]]. 1989 йылдан — хәҙерге [[Биология институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)|Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге Биология институтының]] ғилми хеҙмәткәре, 1996 йылдан — лаборатория мөдире, бер үк ваҡытта 2002 йылдан — институт директорының фәнни эштәр буйынса урынбаҫары. [[Биология]] фәндәре докторы (2002), профессор (2005). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2009). Сығышы менән [[Сыктывкар]] ҡалаһынан. * [[Әхмәтйәнов Динир Әсғәт улы]] (1957), [[КПСС|партия]], [[дәүләт]] органдары һәм [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. 2011 йылдан [[Бөрйән районы|Бөрйән район]] хакимиәте башлығы, 2014 йылдан Башҡортостан Республикаһының урман хужалығы министры, 2017—2019 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы Башлығы]] Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының беренсе (1995—1999), икенсе (1999—2003 һәм өсөнсө (2003—2008) саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Миңлеғәли Ғөбәйҙуллин]] (1923—8.03.1944), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда, кәүҙәһе менән дошман амбразураһын ҡаплап, һәләк булған яугир, уҡсылар полкының пулемёт взводы командиры, гвардия лейтенанты. [[Советтар Союзы Геройы]] (1944, үлгәндән һуң). * [[Йәнғүров Баян Ғөбәйҙулла улы]] (1928—2.01.2008), техник-механик, йәмәғәтсе. 1951—1989 йылдарҙа (өҙөклөк менән) [[Салауат нефть химияһы комбинаты]] һәм [[«Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе]]нең яуаплы хеҙмәткәре. 1981—1986 йылдарҙа Салауат ашханалар тресы директоры. 1985—1989 йылдарҙа ҡала советы депутаты. 2003—2008 йылдарҙа Салауатнефтеоргсинтез берекмәһенең ветерандар советы рәйесе. [[Салауат (ҡала)|Салауат ҡалаһында]] йүгереүселәр клубын ойоштороусы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1974) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1961) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Шишмә районы]]ның [[Тәпәреш]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ниғәмәтов Нәбиулла Исмәғил улы]] (1933—21.04.1997), [[Малсылыҡ|малсы]]. 1957—1995 йылдарҙа [[Хәйбулла районы]] «Матрай» совхозы малсыһы. [[Ленин ордены|Ленин]] (1976) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1973) ордендары кавалеры. [[Башҡорт АССР-ы]] [[БАССР Юғары Советы |Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1979). Сығышы менән ошо райондың [[1-се Мырҙа]] ауылынан. * [[Һиҙиәтов Ишмырҙа Хәйернур улы]] (1933—8.02.2003), хирург-[[фән|ғалим]]. 1968—1993 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] уҡытыусыһы; 1994 йылдан [[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]] район үҙәк дауаханаһы табибы. [[Әбйәлил районы]] [[Салауат (Әбйәлил районы)|Салауат]] ауылында хоспис ойоштороусы һәм 2000 йылдан уның мөдире. Медицина фәндәре кандидаты (1968). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1983), [[Почёт ордены (Рәсәй)|Почёт ордены]] кавалеры (2000). Сығышы менән ошо райондың [[Ҡужан]] ауылынан. * [[Мансурова (Хәмзина) Рәшиҙә Әхтәмйән ҡыҙы]] (1943), табип. [[Бүздәк районы|Бүздәк район]] үҙәк дауаханаһы терапевы. Башҡортостандың атҡаҙанған табибы. Райондың почётлы гражданы (2008). * [[Кирәева Миңзада Мирғәле ҡыҙы]] (1948), [[театр]] актёры. 1971 йылдан [[Стәрлетамаҡ рус драма театры]] артисы. 1983 йылдан [[СССР]] Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған (1999), [[Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы|Башҡорт АССР-ының халыҡ]] (1991) артисы. * [[Горобец Григорий Васильевич]] (1953), [[ауыл хужалығы]],[[Муниципаль район|муниципаль]] һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре. 2002—2007 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының ауыл хужалығы министры. Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре һәм Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе. [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Благовар районы]]ның БашЦИК исемендәге совхозының үҙәк усадьбаһынан. * [[Хамматова Гүзәл Яныбай ҡыҙы]] (1953—3.11.2021), [[Филология|филолог]], [[уҡытыусы]], [[тәржемә]]се. 1976 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]], 1988—2008 йылдарҙа [[Өфө юридик институты]] [[уҡытыусы]]һы. 2008 йылдан [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы| Башҡортостан]] һәм Рәсәй Яҙыусылар союздары ағзаһы. * [[Косолапов Алексей Владиславович]] (1958), [[Инженерлыҡ эше|инженер]], [[нефть]] сәнәғәте, комсомол һәм муниципаль органдар хеҙмәткәре. 1978 йылдан [[Краснохолмский]] быраулау эштәре идаралығы механигы, 1981 йылдан ВЛКСМ комитеты секретары, 1982 йылдан — инженеры, цех начальнигы урынбаҫары, цех начальнигы, 1991 йылдан — баш энергетигы; 1998 йылдан торлаҡ-коммуналь хужалығы начальнигы; 2000—2007 йылдарҙа район хакимиәте башлығы. Башҡортостан Республикаһының икенсе саҡырылыш (1999—2003) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (2003), райондың почётлы гражданы (2007). Сығышы менән Краснохолмский ауылынан. * [[Латипов Наил Миңләхмәт улы]] (1963), инженер, нефтсе, комсомол органдары хеҙмәткәре, эшҡыуар. 1989—1992 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Благовещен ҡала комитетының икенсе секретары, Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш (1990—1993) Юғары Советы депутаты. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Ломодуров Николай Зиновьевич]] (1909—3.05.1976), [[ауыл хужалығы]] алдынғыһы. 1935—1969 йылдарҙа [[Бөрө районы]]ның Иҫке Баҙан ремонт-техник станцияһы бригадиры, ремонт оҫтаханаһы мөдире, өлкән механигы. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1948). * [[Зөбәйҙуллин Хисбулла Ғүмәр улы]] (1929—31.12.2001), бейеүсе, балетмейстер, педагог. 1950—1972 йылдарҙа хәҙерге [[Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле]] солисы, шул иҫәптән 1963—1981 йылдарҙа педагог‑репетиторы, 1974—1975 йылдарҙа художество етәксеһе; 1981—1983 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт филармонияһы]] балетмейстеры. [[Башҡорт АССР-ы]]ның халыҡ артисы (1969). Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале лауреаты ([[Вена]], 1959). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Дворкин Владимир Исаакович]] (1954), ғалим-геофизик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1983 йылдан [[Өфө]]ләге «Геофизика» ғилми‑производство фирмаһы хеҙмәткәре, 1990 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1991 йылдан – лаборатория, 2005 йылдан – бүлек мөдире, бер үк ваҡытта 2005 йылдан — [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]]ның геофизика кафедраһы мөдире. Техник фәндәр докторы (2003). [[Рәсәй Федерацияһы]] Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының почётлы нефтсеһе (1997), Рәсәй яғыулыҡ‑энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре (2005). Сығышы менән [[Октябрьский (ҡала)|Октябрьский]] ҡалаһынан. }} }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:28 октябрҙә тыуғандар</categorytree>'' * [[1913 йыл]]: Ефим Юльевич Учитель, [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] кинорежиссёры һәм операторы. * [[1928 йыл]]: Шәүҡәт Биктимеров, [[театр]] актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1977). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1936 йыл]]: Роман Виктюк, СССР һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәйҙең]] театр режиссёры. * [[1939 йыл]]: Марс Макаров, композитор һəм виртуоз баянсы, [[Татарстан Республикаһы|Татар АССР-ының]] атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1987, «Ағыла ла болот ағыла», «Кейек ҡаҙҙар» һ.б. йырҙар авторы) * [[1955 йыл]]: Билл Гейтс, [[Microsoft]] компанияһына нигеҙ һалыусы. * [[1956 йыл]]: Мәхмүт Әхмәҙинежад, [[Иран]]дың 6-сы Президенты. * [[1957 йыл]]: [[Роза Рымбаева]], СССР һәм [[Ҡаҙағстан]]дың эстрада [[йыр]]сыһы, [[Педагогика|педагог]]. * [[1967 йыл]]: Джулия Робертс, [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]] актёры. }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:28 октябрҙә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1704]]: [[Джон Локк]], [[Англия]] философы. * [[1861]]: Иван Саввич Никитин, [[Рәсәй империяһы]] шағиры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1889]]: Густав Рюмелин, [[Германия]] [[сәйәсмән]]е. * [[1934]]: [[Мәжит Ғафури]], [[Башҡортостан]]дың тәүге халыҡ шағиры, [[башҡорт]] һәм [[татар]] әҙәбиәттәре классигы, * [[1943]]: [[Ғәлимов Вәхит Ғәзим улы]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған яугир, [[Советтар Союзы Геройы]] (1944, үлгәндән һуң). * [[1969]]: Корней Чуковский, [[СССР]]-ҙың балалар яҙыусыһы, тәнҡитсе, тәржемәсе, әҙәбиәтсе. * [[2002]]: [[Абдуллин Әнүәр Абдулла улы]], Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, Советтар Союзы Геройы (1945). }} == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|К28]] [[Категория:28 октябрь]] 2an4ur7tp6kqot094rs54ih8806dmf8 1307815 1307814 2026-10-27T09:53:59Z Айсар 10823 /* {{Үлем}} */ күренеште төҙәтеү 1307815 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''28 октябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 301-се көнө ([[кәбисә йыл]]ында 302-се). Йыл аҙағына тиклем 64 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-10-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: Анимация көнө. ** [[Дзюдо]] көнө. ** Шампан шарабы көнө. ** Лемур көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|АҠШ}}: Иммиганттар көнө. ** Шоколад көнө. * {{Флагификация|Рәсәй}}: Оләсәй һәм олатайҙар көнө. * {{Чехия}} [[Чехия]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Яңы Зеландия}} [[Яңы Зеландия]]: Хеҙмәт көнө. ==== Төбәк байрамдары ==== * [[Марий Эл|Мари Эл]]: Таулы мари теле көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Ер}} [[Ер]]: Бөтә донъя дзюдо көнө — дзюдосылар көнө. * {{Флагификация|Австралия}}: [[Уҡытыусы]]лар көнө. * {{Флагификация|Бразилия}}: Дәүләт хеҙмәткәрҙәре көнө. * {{Флагификация|Венесуэла}}: [[Инженерлыҡ эше|Инженерҙар]] көнө. * {{Флагификация|Рәсәй}}: Ҡораллы Көстәр авиацияһы көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1237 йыл]]: [[Берлин]] тәүге тапҡыр телгә алына, ҡаланың тыуған көнө. * [[1492 йыл]]: [[Христофор Колумб]] Куба утрауына аяҡ баҫа. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1918 йыл]]: [[Чехословакия]] [[Австро-Венгрия]]нан бойондороҡһоҙлоғон иғлан итә. * [[1924 йыл]]: [[Франция]] де-юре [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] хөкүмәтен таный. * [[1930 йыл]]: СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы «Башҡорт АССР-ы мәнәғәтен үҫтереү тураһында» тигән ҡарар ҡабул итә. * [[1940 йыл]]: [[Греция]] [[Икенсе донъя һуғышы]]на инә. * [[1965 йыл]]: [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ-та]] донъялағы иң ҙур монумент — 192 метрлыҡ «Көнбайыш ҡапҡаһы» ҡорос аркаһы асыла. * [[1886 йыл]]: [[Нью-Йорк]]та [[Азатлыҡ статуяһы]]ның рәсми асылыуы. * [[2005 йыл]]: Плесецк космодромынан [[Иран]] үҙенең тәүге яһалма юлдашы «Сина-1»-ҙе осора. * [[2011 йыл]]: [[Мәскәү]]ҙә яңыртылғандан һуң [[Ҙур театр]] асыла. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Тугунов Павел Иванович]] (1930—4.02.1993), [[фән|ғалим]]-[[Инженерлыҡ эше|инженер-механик]], юғары мәктәп эшмәкәре. 1954 йылдан [[Өфө нефть институты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1971 йылдан гидравлика һәм гидравлик машиналар кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1972—1976 йылдарҙа фәнни эштәр буйынса проректор. Техник фәндәр докторы (1971), профессор (1972). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1992) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1978) атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре, нефть сәнәғәте отличнигы (1973). * [[Мөхәмәтйәнов Әнүәр Хәләф улы]] (1940), ғалим-инженер-электромеханик. 1971—1995 йылдарҙа Өфө нефть институты һәм [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]] уҡытыусыһы һәм бер үк ваҡытта 1986 йылдан [[СССР]] Нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте министрлығының, РСФСР Юғары һәм урта махсус белем биреү министрлығының тармаҡ ғилми-тикшеренеү лабораторияһының ғилми етәксеһе. 1990 йылдан тармаҡ ара ассоциация президенты, 1999 йылдан — коммерцияға ҡарамаған автономлы «ИНТЕГРСО» ғилми-производство ойошмаһының гененераль директоры, бер үк ваҡытта 1995—2006 йылдарҙа берләштерелгән «Сэйболт Башҡортостан» предприятиеһының генераль директоры. Техник фәндәр докторы (1989), профессор (1991). Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1991). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Сабекия Рушана Бейсен ҡыҙы]] (1970), ғалим-[[Философия|философ]]. 1996 йылдан хәҙерге [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1999—2007 йылдарҙа философия, политология, социологтя һәм хоҡуҡ кафедраһы мөдире. Сығышы менән хәҙерге [[Ҡаҙағстан]]дың Джамбул (1993 йылдан Тараз) ҡалаһынан. }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Һунаршин Әүәл Хажи улы]] (1911—6.01.1995), хужалыҡ эшмәкәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1951—1976 йылдарҙа «Востокнефтепроводстрой» тресы идарасыһы. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1971), [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1966). * [[Игошев Владимир Александрович]] (1921—8.01.2007), рәссам, [[Педагогика|педагог]]. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1968—1980 йылдарҙа [[Мәскәү архитектура институты]] уҡытыусыһы. Профессор (1965). [[СССР]]-ҙың (1991) һәм РСФСР-ҙың (1965) халыҡ рәссамы. 1-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры. РСФСР-ҙың И. Е. Репин исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1982). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Асҡын районы]] [[Асҡын (Асҡын районы)|Асҡын]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Зәйнуллин Нәсифулла Ғиззәтулла улы]] (1931—18.12.1981), [[төҙөлөш|төҙөүсе]]. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971), [[Татар АССР-ы]]ның атҡаҙанған төҙөүсеһе. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Илеш районы]] [[Яңы Айыу]] ауылынан. * [[Ханнанов Рәсих Нурғәли улы]] (1931—28.09.2020), [[журналистика|журналист]], шағир һәм яҙыусы. 1971—1991 йылдарҙа [[«Кызыл таң» гәзите]]нең баш мөхәррир урынбаҫары, 1992—1994 йылдарҙа — баш мөхәррире. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981). [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия|Шәһит Хоҙайбирҙин]] (1994) һәм [[Әнғәм Атнабаев]] (2005) исемендәге лауреаты. [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы ордены]] кавалеры (2019). * [[Ғәббасова Филизә Әмерхан ҡыҙы]] (1941), [[суд]] органдары ветераны, юрист. Башҡортостан Республикаһы Юғары Судының отставкалағы судьяһы. Башҡортостандың атҡаҙанған юрисы. * [[Ниғмәтуллин Мулланур Абдулхай улы]] (1941—11.02.2002), [[театр]] актёры. 1968—2002 йылдарҙа хәҙерге [[Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры]] актёры. [[Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы]] (1989). * [[Гәрәев Әүфәр Миңлеғәзим улы]] (1946), [[фән|ғалим]]-[[География|географ]]-[[Гидрология|гидролог]]. 1990 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның [[гидрология]] һәм геоэкология кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 2000—2012 йылдарҙа Башҡортостан һыу хужалығы ғилми-тикщшеренеү институты директоры. География фәндәре докторы (1991), профессор (1992). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998) һәм һыу хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2010). * [[Трубанов Владимир Евгеньевич]] (1976—19.08.1996). Рәсәй Эске эштәр министрлығы эске ғәскәрҙәренең [[Чечен Республикаһы]]ндағы хәрби хәрәкәттәрҙә һәләк булған хеҙмәткәре, разведка-дозор машинаһы уҡсыһы, рядовой. [[Рәсәй Федерацияһы Геройы]] (1998, үлгәндән һуң). }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Мырҙанов Марат Мырҙан улы]] (1937—25.09.2012), [[фән|ғалим]]-хирург. 1971—2012 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1986—1989 йылдарҙа онкология кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1990), профессор (1994). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған табибы (1995), [[СССР]]-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1987). * [[Волков Анатолий Иванович]] (1947), [[Инженерлыҡ эше|инженер]]. [[Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе]]нең элекке әйҙәүсе инженер-конструкторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Киреева Зоя Михайловна]] (1947), [[театр]] актёры. 1979—2013 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ рус драма театры]] актёры. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған, [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]]. * [[Круглова Наталья Николаевна]] (1957), ғалим-[[Эмбриология|эмбриолог]], [[үҫемлектәр]] [[Биотехнология|биотехнологы]]. 1989 йылдан — хәҙерге [[Биология институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)|Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге Биология институтының]] ғилми хеҙмәткәре, 1996 йылдан — лаборатория мөдире, бер үк ваҡытта 2002 йылдан — институт директорының фәнни эштәр буйынса урынбаҫары. [[Биология]] фәндәре докторы (2002), профессор (2005). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2009). Сығышы менән [[Сыктывкар]] ҡалаһынан. * [[Әхмәтйәнов Динир Әсғәт улы]] (1957), [[КПСС|партия]], [[дәүләт]] органдары һәм [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. 2011 йылдан [[Бөрйән районы|Бөрйән район]] хакимиәте башлығы, 2014 йылдан Башҡортостан Республикаһының урман хужалығы министры, 2017—2019 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы Башлығы]] Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының беренсе (1995—1999), икенсе (1999—2003 һәм өсөнсө (2003—2008) саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Миңлеғәли Ғөбәйҙуллин]] (1923—8.03.1944), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда, кәүҙәһе менән дошман амбразураһын ҡаплап, һәләк булған яугир, уҡсылар полкының пулемёт взводы командиры, гвардия лейтенанты. [[Советтар Союзы Геройы]] (1944, үлгәндән һуң). * [[Йәнғүров Баян Ғөбәйҙулла улы]] (1928—2.01.2008), техник-механик, йәмәғәтсе. 1951—1989 йылдарҙа (өҙөклөк менән) [[Салауат нефть химияһы комбинаты]] һәм [[«Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе]]нең яуаплы хеҙмәткәре. 1981—1986 йылдарҙа Салауат ашханалар тресы директоры. 1985—1989 йылдарҙа ҡала советы депутаты. 2003—2008 йылдарҙа Салауатнефтеоргсинтез берекмәһенең ветерандар советы рәйесе. [[Салауат (ҡала)|Салауат ҡалаһында]] йүгереүселәр клубын ойоштороусы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1974) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1961) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Шишмә районы]]ның [[Тәпәреш]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ниғәмәтов Нәбиулла Исмәғил улы]] (1933—21.04.1997), [[Малсылыҡ|малсы]]. 1957—1995 йылдарҙа [[Хәйбулла районы]] «Матрай» совхозы малсыһы. [[Ленин ордены|Ленин]] (1976) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1973) ордендары кавалеры. [[Башҡорт АССР-ы]] [[БАССР Юғары Советы |Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1979). Сығышы менән ошо райондың [[1-се Мырҙа]] ауылынан. * [[Һиҙиәтов Ишмырҙа Хәйернур улы]] (1933—8.02.2003), хирург-[[фән|ғалим]]. 1968—1993 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] уҡытыусыһы; 1994 йылдан [[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]] район үҙәк дауаханаһы табибы. [[Әбйәлил районы]] [[Салауат (Әбйәлил районы)|Салауат]] ауылында хоспис ойоштороусы һәм 2000 йылдан уның мөдире. Медицина фәндәре кандидаты (1968). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1983), [[Почёт ордены (Рәсәй)|Почёт ордены]] кавалеры (2000). Сығышы менән ошо райондың [[Ҡужан]] ауылынан. * [[Мансурова (Хәмзина) Рәшиҙә Әхтәмйән ҡыҙы]] (1943), табип. [[Бүздәк районы|Бүздәк район]] үҙәк дауаханаһы терапевы. Башҡортостандың атҡаҙанған табибы. Райондың почётлы гражданы (2008). * [[Кирәева Миңзада Мирғәле ҡыҙы]] (1948), [[театр]] актёры. 1971 йылдан [[Стәрлетамаҡ рус драма театры]] артисы. 1983 йылдан [[СССР]] Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған (1999), [[Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы|Башҡорт АССР-ының халыҡ]] (1991) артисы. * [[Горобец Григорий Васильевич]] (1953), [[ауыл хужалығы]],[[Муниципаль район|муниципаль]] һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре. 2002—2007 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының ауыл хужалығы министры. Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре һәм Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе. [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Благовар районы]]ның БашЦИК исемендәге совхозының үҙәк усадьбаһынан. * [[Хамматова Гүзәл Яныбай ҡыҙы]] (1953—3.11.2021), [[Филология|филолог]], [[уҡытыусы]], [[тәржемә]]се. 1976 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]], 1988—2008 йылдарҙа [[Өфө юридик институты]] [[уҡытыусы]]һы. 2008 йылдан [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы| Башҡортостан]] һәм Рәсәй Яҙыусылар союздары ағзаһы. * [[Косолапов Алексей Владиславович]] (1958), [[Инженерлыҡ эше|инженер]], [[нефть]] сәнәғәте, комсомол һәм муниципаль органдар хеҙмәткәре. 1978 йылдан [[Краснохолмский]] быраулау эштәре идаралығы механигы, 1981 йылдан ВЛКСМ комитеты секретары, 1982 йылдан — инженеры, цех начальнигы урынбаҫары, цех начальнигы, 1991 йылдан — баш энергетигы; 1998 йылдан торлаҡ-коммуналь хужалығы начальнигы; 2000—2007 йылдарҙа район хакимиәте башлығы. Башҡортостан Республикаһының икенсе саҡырылыш (1999—2003) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (2003), райондың почётлы гражданы (2007). Сығышы менән Краснохолмский ауылынан. * [[Латипов Наил Миңләхмәт улы]] (1963), инженер, нефтсе, комсомол органдары хеҙмәткәре, эшҡыуар. 1989—1992 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Благовещен ҡала комитетының икенсе секретары, Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш (1990—1993) Юғары Советы депутаты. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Ломодуров Николай Зиновьевич]] (1909—3.05.1976), [[ауыл хужалығы]] алдынғыһы. 1935—1969 йылдарҙа [[Бөрө районы]]ның Иҫке Баҙан ремонт-техник станцияһы бригадиры, ремонт оҫтаханаһы мөдире, өлкән механигы. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1948). * [[Зөбәйҙуллин Хисбулла Ғүмәр улы]] (1929—31.12.2001), бейеүсе, балетмейстер, педагог. 1950—1972 йылдарҙа хәҙерге [[Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле]] солисы, шул иҫәптән 1963—1981 йылдарҙа педагог‑репетиторы, 1974—1975 йылдарҙа художество етәксеһе; 1981—1983 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт филармонияһы]] балетмейстеры. [[Башҡорт АССР-ы]]ның халыҡ артисы (1969). Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале лауреаты ([[Вена]], 1959). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Дворкин Владимир Исаакович]] (1954), ғалим-геофизик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1983 йылдан [[Өфө]]ләге «Геофизика» ғилми‑производство фирмаһы хеҙмәткәре, 1990 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1991 йылдан – лаборатория, 2005 йылдан – бүлек мөдире, бер үк ваҡытта 2005 йылдан — [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]]ның геофизика кафедраһы мөдире. Техник фәндәр докторы (2003). [[Рәсәй Федерацияһы]] Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының почётлы нефтсеһе (1997), Рәсәй яғыулыҡ‑энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре (2005). Сығышы менән [[Октябрьский (ҡала)|Октябрьский]] ҡалаһынан. }} }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:28 октябрҙә тыуғандар</categorytree>'' * [[1913 йыл]]: Ефим Юльевич Учитель, [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] кинорежиссёры һәм операторы. * [[1928 йыл]]: Шәүҡәт Биктимеров, [[театр]] актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1977). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1936 йыл]]: Роман Виктюк, СССР һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәйҙең]] театр режиссёры. * [[1939 йыл]]: Марс Макаров, композитор һəм виртуоз баянсы, [[Татарстан Республикаһы|Татар АССР-ының]] атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1987, «Ағыла ла болот ағыла», «Кейек ҡаҙҙар» һ.б. йырҙар авторы) * [[1955 йыл]]: Билл Гейтс, [[Microsoft]] компанияһына нигеҙ һалыусы. * [[1956 йыл]]: Мәхмүт Әхмәҙинежад, [[Иран]]дың 6-сы Президенты. * [[1957 йыл]]: [[Роза Рымбаева]], СССР һәм [[Ҡаҙағстан]]дың эстрада [[йыр]]сыһы, [[Педагогика|педагог]]. * [[1967 йыл]]: Джулия Робертс, [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]] актёры. }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:28 октябрҙә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1704 йыл]]: [[Джон Локк]], [[Англия]] [[философия|философы]]. * [[1861 йыл]]: Иван Саввич Никитин, [[Рәсәй империяһы]] [[шиғриәт|шағиры]]. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1889 йыл]]: Густав Рюмелин, [[Германия]] [[сәйәсмән]]е. * [[1934 йыл]]: [[Мәжит Ғафури]], [[Башҡортостандың халыҡ шағиры|Башҡортостандың тәүге халыҡ шағиры]], [[башҡорт]] һәм [[татар]] әҙәбиәттәре классигы. * [[1943 йыл]]: [[Ғәлимов Вәхит Ғәзим улы]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған яугир, [[Советтар Союзы Геройы]] (1944, үлгәндән һуң). * [[1969 йыл]]: Корней Чуковский, [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР-ҙың]] балалар [[яҙыусы]]һы, тәнҡитсе, [[тәржемә]]се, [[әҙәбиәт]]се. * [[2002 йыл]]: [[Абдуллин Әнүәр Абдулла улы]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945). }} == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|К28]] [[Категория:28 октябрь]] 9oxii9wwndgf7x9acp5j1fv4nhd0goe 0 96447 1307780 1285919 2026-10-26T17:34:28Z ~2026-57138-70 49282 дополнен список литературы 1307780 wikitext text/x-wiki {{Индуизм}} {{Һиндостан тарихы}} «'''Маһабһа́ратам'''» ([[Санскрит|санскр.]]<span contenteditable="false"> </span>महाभारतम्, mahābhāratam^{<small><small>''''' IAST'''''</small></small>}<span class="IAST IPA" style="white-space: nowrap; text-decoration: none; font-size: 100%" title="IAST" contenteditable="false"></span>, «Бһарата тоҡомо тураһында хикәйәт», боронғо батша Куру тоҡомонан Бһарата батша исеме ҡушылған) — боронғо һинд [[Эпос|эпосы]]. Донъя мәҙәниәтенең иң ҙур әҙәби әҫәрҙәренең береһе, «Маһабһаратам» — ҡатмарлы, эпик хикәйәләр комплексы. Ун һигеҙ китаптан (парва), 75 меңдән ашыу ике юллыҡтарҙан (шлок) тора, [[Илиада]] һәм [[Одиссея]]нан берлектә күпкә оҙонораҡ. «Маһабһаратам» — күп образдар һәм сюжеттар сығанағы, Көньяҡ һәм [[Көньяҡ-Көнсығыш Азия]] илдәрендә тарала. Һинд йолаһында «бишенсе [[Веда]]» булып һанала. Донья әҙәбиәтендәге үҙ эсендә бар нәмә лә бар тип раҫлаған һирәк әҫәрҙәрҙең береһе. == Эстәлеге == «Маһабһаратам» авторлығы аҡыл эйәһе ''Вьяса''ға бәйле, һүҙ уның тураһында ла бара (''Пандавтар'' һәм ''Кауравтар'' олатаһы). Эпос эсендә ике туған ағайҙар төркөмдәре араһындағы ыҙғыш — биш Пандавтар (''Панду'' батша һәм ''Кунти'' батшабикә улдары) һәм йөҙ Кауравтар (''Дһритараштра'' батша һәм ''Гандһари'' батшабикә улдары). Пандавтар, Кауравтар боронғо ''Ай династияһы'' батшаһы ''Куру'' тоҡомонан, әммә хикәйәттә күбеһенсә Дһритараштра улдарына ҡарата Кауравтар зат исеме ҡулланыла. Ыҙғыш Дһритараштраның өлкән улынан сығып китә, аҫтыртын ''Дурьодһана'', бала сағынан «хакимлыҡ итеүгә ҡомһоҙлоҡтан енәйәти ниәт тыуа». Оло батша Дһритараштра вариҫына ирек биреп, аҡыл эйәләре, кәңәшселәр, ололар һүҙенә ҡарамай. Күп йылдар дауамында ыҙғыш ҡубып, 18 көнлөк алышта изге ''Курукшетра'' яланында асыла. Кауравтар яғынан һуғышта Пандавтарҙың өлкән ағалары Карнаның ҡатнашыуы ҙур драматизм өҫтәй. Пандавтар һәм Кауравтар араһындағы һуғыштың мифологик нигеҙе бар: аллалар ниәте буйынса Курукшетрала Кауравтар тәненә оялаған данава шайтандарын бөтөрөү кәрәк. Ырыу араһындағы һуғышты башлар өсөн, Шива тарафынан данаваға бүләк итеп Дурьодһана булдырыла. Унан башҡа, ҡорбан миһрапынан мөғжизәле рәүештә ''Драупади'' тыуа, ул кшатриҙар араһындағы һуғышты ҡуҙғата. Аллалар ниәтендәге ҙур урын Карнаға бирелә: бар нәмәне белгән Вьяса әйтеүенсә, ''Сурья'' улы ''Карна'' ерҙә ыҙғыш тыуҙырыу өсөн барлыҡҡа килгән. Эпик хикәйә I китап аҙағында һәм II—XI китаптарҙа бара. I китапта Пандавтар, ярты батшалыҡты мираҫҡа алып, ҙур һәм сәскә атҡан империя төҙөйҙәр, II китапта Пандавтар батшалыҡты Кауравтарға һөйәк уйынында оталар, ун өс йыллыҡ һөргөнгә китәләр (III, IV китаптар), V китап тулыһынса дипломатия ярҙамында конфликтты юҡҡа сығарыуға бәйле, алыш тураһында VI—X китаптарҙа бәйән итәләр, XI китапта яуҙа баш һалған яугирҙәр тураһында һүҙ бара. Алыш алдынан ''Арджуна'', Пандавтарҙың уртансы улы (һәм улар араһында иң батыр яугир), туғандарын үлтереүҙә ҡатнашыуҙан баш тарта, әммә [[Кришна]], уның күсерсеһе, геройҙың этик икеләнеүен билдәле вәғәзе — «Бһагавад-гита»ла хәл итә. Курукшетралағы бөйөк һуғыш ''Кали-юга'' башын аса — кешелек тарихындағы дүртенсе һәм һуңғы иң ауыр дәүер. Кришна ярҙамында Пандавтар еңә, әммә күп тапҡыр мәкерле хәйлә юлын һайлайҙар (''Дрона'' уҡытыусыһы, олаталары Бһишманы, туғандары ғәҙел ''Бһуришравас''ты, ''Гхатоткачи'' ҡустыһы, ағалары ''Карна'', ҡустылары Дурьодһананы үлтереү). Бөтә Кауравтар һәм уларҙың улдары һуғыш яланында ҡала (Пандавтар яғына күскән туғандары ''Юютсунан'' башҡа), әммә еңеү яулаған Пандавтар ҙа ул, туғандарын юғалта. Еңеүҙән һуң өлкән ''Пандава Юдһиштһира'' батша, ҡан ҡойошта үҙен ғәйепләп, батшалығын ҡалдырып, урманға дәрүиш булып китергә йыйына, әммә илаһи аҡыл эйәләре һәм туғандары өгөтләүе менән (XII, XIII китаптар) батша бурысын (раджадхарма) башҡарып, утыҙ алты йыл дауамында батшалыҡ итә (XIV, XV китаптар), туғандарын, дуҫтарын юҡ итеүҙә ғәйепләй. Беренсе ун биш йылда Юдһиштһира элекке батшаны хөрмәт итеп, батшалыҡ итә. Пандавтарҙың икенсе ағаһы ''Бһимасена''ның нәфрәтен күрә алмай, Дһритараштра ҡатыны, кәңәшсеһе, Пандавтар әсәһе Кунти менән урманға сығып китә. Һуңғы егерме йылда Юдһиштһира үҙе генә батшалыҡ менән идара итә. Ҡартлыҡ көнөндә Пандавтар уртаҡ ҡатындары Драупади менән батшалыҡтарын ҡалдырып, [[Гималай тауҙары]]на юлланалар, юлда үлеп ҡалып, донъя менән хушлашалар (XVII, XVIII китаптар). Эпик сюжет «Маһабһаратам»дың яртынан әҙ өлөшөн ала. Әҫәр быуаттар ағымында яңы новеллалар, фәлсәфәүи темалар менән тулылана, ҡайһы бер ғалимдар «Бһагавад-гита»ны һуңғы өҫтәү миҫалы тип күрә. «Бһагавад-гита» — «Маһабһаратам»дың билдәле өлөшө, [[индуизм]]дың дини яҙмаһы (вайшнавизмдыҡы), күптәр уны ''Упанишада''ның береһе тип һанай («Гита-упанишада»). «Маһабһаратамдың» төп эпик геройы Карна һанала. Карна Курукшетралағы алыштың кшатрийҙар һәм уларҙың шайтандарын ҡыуҙырыу өсөн буласағын белә. Кришна уйлауынса, Карнаһыҙ был алыш килеп сыҡмаҫ ине. Уның үлеме менән Курукшетрала Кауравтар еңелеүе ҡотолғоһоҙ була, шулай уҡ Двапара-юга тамамланып, Кали-юга башлана, был турала йыһан һынылыштары һөйләй. Карна үлеменә хикәйәттә күп урын бүленә. == Барлыҡҡа килеүе == «Маһабһаратам» өҫтөндәге мөхәррирлек эше беҙҙең эраның беренсе быуаттарында тамамланһа ла, поэманың бер төрөнә килә алмайҙар, уны төҙөү шағир һәм аҡыл эйәһе Вьясаға яҙыла. Төньяҡ һәм көньяҡ төрҙәре бар. Пандавтар һәм Кауравтар араһындағы ярышты һүрәтләү төрҙәре ныҡ айырылмай. == «Маһабһаратам» китаптары == «Маһабһаратам» 18 парва (китаптан) тора: # '''Адипарва''' (Беренсе китап. Бһараттар тоҡомоноң килеп сығышы, Дһритараштра батшаның һәм ике туғандары Пандавтар араһындағы алыштың башланып китеүе тураһында һүҙ бара) # '''Сабхапарва''' (Йыйылыш тураһында китап. Пандавтарҙың боронғо һинд кенәзлектәренең берләшеүе, батшалыҡтан баш ҡағыуы тураһында) # '''Араньякапарва''' (Урман китабы. Пандавтарҙың урманда үткәргән ун ике йылы тураһында) # '''Виратапарва''' (Вирата тураһында китап. Һөргөндөң ун өсөнсө йылында Пандавтар менән булған хәл-ваҡиғалар тураһында) # '''Удьйогапарва''' (Тырышлыҡ тураһында китап. Пандавтарҙың Кауравтар менән һуғышҡа юл ҡуймау өсөн эшләгән эштәре тураһында) # '''Бһишмапарва''' (Бһишма тураһында китап. Курукшетралағы ун һигеҙ көнлөк алыштың беренсе ун көнө тураһында)[[Файл:The Death of Bhishma.jpg|thumb|Бһишманың үлеме]] # '''Дронапарва''' (Дрона тураһында китап. Курукшетралағы һуғыштың биш көн дауамында (ун беренсенән ун бишенсегә тиклем) барған ваҡиғалар тураһында) # '''Карнапарва''' (Карна тураһында китап. Ике көн эсендә (ун алтынсы, ун етенсе көндәр) барған ваҡиғалар тураһында) # '''Шальяпарва''' (Шалья тураһында китап. Курукшетралағы алыштың ун һигеҙенсе көнө тураһында) # '''Сауптикапарва''' (Йоҡлаусыларға һөжүм итеү тураһында китап. Дронаның Ашваттһаман исемле улының Пандавтарҙың йоҡлаған яугирҙарына намыҫһыҙ ташланыуы тураһында) # '''Стрипарва''' (Ҡатындар тураһында китап. Ашваттһаман үлтергән яугирҙарҙың ҡатындары ҡайғыларын һүрәтләй) # '''Шантипарва''' (Ҡәнәғәтлек тураһында китап) # '''Анушасанапарва''' (Бойороҡ тураһында китап) # '''Ашвамедхикапарва''' (Атты ҡорбанға килтереү тураһында. Пандавтар, Кауравтарҙы еңгәс, һинд кенәзлектәренең берләшеүен бәйән итә) # '''Ашрамавасикапарва''' (Урманда йәшәү тураһында китап. Батша Дһритараштра, ҡатыны Гандһари һәм Кунтиның урманға китеп, тормош юлын тамамлауы тураһында һөйләнә) # '''Маусалапарва''' (Гөрзөйҙәр менән һуғышыу тураһында китап. Үҙ-ара туғандаш ырыуҙарҙы —ядав, вришни, андхак, кукур —юҡ итеү, Кришна, Баладева үлеме хаҡында) # '''Маһапрастханикапарва''' (Бөйөк нәтижә тураһында китап. Пандавтар һәм Драупадиның тормош юлының һуңғы көндәрен ил гиҙеү, дәрүишлектә үткәреү тураһында) # '''Сваргароханикапарва''' (Күккә күтәрелеү тураһында. Пандавтарҙың, ике туғандары Кауравтарҙың аяныслы тәҡдире хаҡында) Шулай уҡ Кришна тормошо хаҡында 16 375 ике юллыҡтан торған «Һаривамшапарва» ҡушымтаһы бар. == Баҫмалар һәм тәржемә == [[Урта быуаттар]]ҙа уҡ «Маһабһаратам»ды Һиндостан һәм [[Көньяҡ-Көнсығыш Азия]] телдәренә ауҙаралар. Тәнҡит баҫма өҫтөндә эш [[Пуна]] ҡалаһында 40 йыл дауамында бара (1927—1966), унда 156 мең тирәһе юл. Инглиз тәржемәләренән иң билдәлеһен К. М. Гангули 1883—1896 йылдарҙа эшләгән. 2009 йылда һинд шағиры П. Лал поэманың тулы тәржемәһен бөтөрә. «Бһагавад-гита»ның беренсе баҫмаһы [[урыҫ теле]]ндә 1788 йылда сыға. Урыҫ телендәге тәржемә өҫтөндә эште В. И. Кальянов (1908—2001) Ленинградта 1939 йылда башлай. 16 китап тәржемәһе баҫылды (I—XI, XIV—XVIII), ҡалған ике китап тәржемәһе өҫтөндә эш дауам итә. == «Маһабһаратам» кинематографта == * 1965 йылда Һиндостанда режиссёр Бабубхай Мистри төшөргән «Маһабһаратам» фильмы сыға. * 1989 йылда Питер Брук өс сериялы «Маһабһаратам» исемле фильм-спектакль ҡуя. * 1990-сы йылдарҙа Һиндостанда «Маһабһаратам» исемле 94 серияла сериал төшөрөлә, режиссёр Рави Чопра ҡуя. * 2013 йылдың 16 сентябрендә Star Plus һинд телеканалында «Маһабһаратам» сериалының премьераһы үтә. Бөтәһе 267 серия төшөрөлә. == Сығанаҡтар == ; Инглизса * ''Brokington J.'' The Sanskrit Epics. Leiden-Boston, 1998 * ''Dahlmann J.'' Das Mahabharata als Epos und Rechtsbuch. Berlin, 1895. * ''Dahlmann J.'' Genesis des Mahabharata. Berlin, 1899. * ''Goldman R. P.'' Gods, Priests and Warriors. The Bhrgus of the Mahabharata. N.Y., 1977. * ''Gonzalez-Reimann L.'' The Mahabharata and the Yugas. N.Y., 2002 * ''Gupta S. P.'', ''Ramachandran K.S.'' Mahābhārata: Myth and Reality. Different views. Delhi, 1976. * ''Held G. J.'' The Mahābhārata. An Ethnological Study. London-Amsterdam, 1935. * ''Hiltebeitel A.'' The Ritual of Battle: Krishna in the Mahābhārata. Ithaca-London, 1976. 2nd ed. N.Y. 1990. * ''Hopkins E. W.'' Epic Mythology. Strassburg, 1915. * ''Hopkins E. W.'' The Great Epic of India. Its Character and Origin. N.Y. 1901. * ''Jacobi H.'' Mahabharata. Inhaltsangabe, Index und Concordanz der Calc. und Bomb. Ausgaben. Bonn, 1903. * ''Laine J. W.'' Visiong of God. Narratives of Theophany in the Mahābhārata. Vienna, 1989. * ''Patil N. B.'' Folklore in the Mahābhārata. Delhi, 1983. * ''Sharma R. K.'' Elements of Poetry in the Mahābhārata. Berkeley-L.A. 1964. * ''Sorensen S.'' An Index to the Names in the Mahabharata. Delhi, 1978. * Sukthankar Memorial Edition. Vol. I. Critical Studies in the Mahabharata. Poona, 1944. * ''Sukthankar V. S''. On the Meaning of the Mahābhārata and its Critics. Bombay, 1957. * ''Sullivan Bruce M.'' Seer of the Fifth Veda. Krishna Dvaipāyana Vyāsa in the Mahābhārata. Delhi, 1999. * ''Sutton N.'' Religious Doctrines in the Mahābhārata. Delhi, 2000. * ''Tivari J. N.'' Disposal of the Dead in the Mahābhārata. Varanasi, 1979. * ''Vaidya C. V.'' The Mahābhārata: A Criticism. Bombay, 1929. * ''Yardi M. R.'' Epilogue of Mahabharata. Pune, 2001. ; Урыҫ телендә<br /> * Гринцер П. А. «Махабхарата» и «Рамаяна». (Серия «Массовая историко-литературная библиотека»). М., Худож. лит. 1970. 96 стр. 8000 экз. * Гринцер П. А. Древнеиндийский эпос. Генезис и типология. (Серия «Исследования по фольклору и мифологии Востока»). М., Наука (ГРВЛ). 1974. 424 стр. 4800 экз. * Дандекар, Р. Н. «[http://wiki.shayvam.org/index.php?title=Махабхарата:_ее_происхождение_и_развитие Махабхарата: её происхождение и развитие] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210731182326/https://wiki.shayvam.org/index.php?title=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0:_%D0%B5%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B8_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%B5 |date=2021-07-31 }}» в сборнике статей «От вед к индуизму. Эволюционирующая мифология». М., «Восточная литература» РАН [[:ru:Special:BookSources/5020166073|ISBN 5-02-016607-3]]; 2002 г. * Ибрагимов А. Р. Образ Карны в Махабхарате. Разыскания о трагическом герое индийского эпоса. М., CK. 2009. 248 стр. * Ибрагимов А. Р. Раджа Юдхиштхира – праведный царь Махабхараты. М., Перо. 2026. 432 стр. ISBN 978-5-00289-380-5 * Невелева С. Л. Мифология древнеиндийского эпоса (Пантеон). (Серия "Исследования по фольклору и мифологии Востока). М., Наука (ГРВЛ). 1975. 120 стр. 5000 экз. * Невелева С. Л. Вопросы поэтики древнеиндийского эпоса: Эпитет и сравнение. Серия "Исследования по фольклору и мифологии Востока). М., Наука (ГРВЛ). 1979. 136 стр. 2150 экз. * Невелева С. Л. Махабхарата. Изучение древнеиндийского эпоса. М., Наука (ГРВЛ). 1991. 232 стр. 2500 экз. == Һылтанмалар == * [http://iproaction.ru Махабхарата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626010111/http://iproaction.ru/ |date=2015-06-26 }} — сайт с полным русским переводом книг Махабхараты для чтения онлайн. * [http://www.worldepos.ru Махабхарата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170815064508/http://www.worldepos.ru/ |date=2017-08-15 }} на сайте «Эпическая сила» * [http://www.bolesmir.ru/index.php?content=smirnov&name=s-write-1 Махабхарата] в переводе Б. Л. Смирнова * [http://www.advayta.org/item/000002/?text_id=314 Махабхарата] в библиотеке Монастыря-академии йоги «Собрание Тайн» * [http://vyasa.ru/books/?id=515 Махабхарата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709022036/http://www.vyasa.ru/books/?id=515 |date=2017-07-09 }} в Библиотеке ведической литературы * [http://www.philosophy.ru/library/asiatica/indica/itihasa/mahabharata/eng/index.html «Махабхарата» на английском] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141014142517/http://philosophy.ru/library/asiatica/indica/itihasa/mahabharata/eng/index.html |date=2014-10-14 }} в электронной библиотеке Института философии РАН.{{ref-en}} * [http://audioveda.ru/audio?id=289 Махабхарата — выборочный перевод с санскрита в стихах. Аудио книга mp3. 1974 г. ] {{ref-ru}} [[Категория:Алфавит буйынса китаптар]] [[Категория:Маһабһаратам|*]] [[Категория:Космогония мифтары]] 3ggsr3y2iinuzbadcwjj4esokiqc9gy 0 109165 1307818 1183462 2026-10-27T11:32:08Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307818 wikitext text/x-wiki {{Пещера |Название = Иҙрис мәмерйәһе |Изображение = Вид из пещеры на реку.JPG |Подпись = |Координаты = 55/02/34/N/58/09/03/E |CoordScale = |Глубина = |Амплитуда = |Длина = |Объём = |Год открытия = XVIII быуат |Тип = |Вмещающие породы = эзбизташтар |Число входов = 1 |Категория сложности = |Доступно для посетителей= |Освещение = |Сайт = |Страна = Рәсәй |Регион = Башҡортостан |Позиционная карта = 0 }} '''Иҙрис''' (шулай уҡ '''Краснопольск''', '''Киҫәташ''', '''Һарай''','''Салауат''') '''мәмерйәһе''' — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Салауат районы]]ндағы мәмерйә. [[Тарих]]и, [[тәбиғәт]]<ref>[http://www.tury.ru/sight/id/19285 Россия, Приволжский федеральный округ, Башкортостан, Салаватский район. Идрисовская пещера. «tury.ru» сайты]{{ref-ru}}{{V|21|09|2016}}</ref> һәм федераль әһәмиәттәге [[археология]] ҡомартҡыһы. [[Иҙрис (Салауат районы)|Иҙрис]] ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 1 километр алыҫлыҡта, [[Йүрүҙән]]дең һул яҡ ярында, йылға кимәленән 45 метр бейеклектәге ҡая өҫтөндә урынлашҡан. Беренсе тапҡыр [[Петер Симон Паллас]] материалдарында телгә алына. Карст мәмерйәһе, түбәнге һәм урта карбон эзбизендә барлыҡҡа килгән. Классификация буйынса [[Көнбайыш]] [[Урал]] спелеологик провинцияһы урта спелеологик өлкәһенең [[Өфө]] спелеорайонының Йүрүҙән-Лаҡлы спелеологик бүленешенә ҡарай<ref>{{Cite web|title=Перечень пещер республики Башкортостан длиннее 50 метров|url=http://www.priroda-rb.info/p_perechen.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304185508/http://www.priroda-rb.info/p_perechen.html |date=2016-03-04 }}</ref>. Төньяҡҡа һәм көнбайышҡа һуҙылған горизонталь коридорҙы хасил итә. Оҙонлоғо 93 метр, киңлеге 3,8 метр, бейеклеге 2,6 метр, амплитудаһы 10 метр, майҙаны 215 м², күләме 482 м³. Мәмерйәнең киңлеге 2,4 метр һәм бейеклеге 3,8 метр булған тура мөйөшлө ауыҙының уң яғында өс тәҙрә бар. Улар аша оҙонлоғо 5 метр булған һәм өлөшләтә һыу менән тулған коридорға инергә мөмкин. Мәмерйә түбәһендә урыны-урыны менән сталактит ҡалдыҡтары һаҡланған. Иҙәне — балсыҡ. Мәмерйәләге температура +8 °C. [[XX быуат]]тың 30-сы йылдарында крайҙы өйрәнеүсе М. И. Касьянов мәмерйәлә ҡыҙыл охра буяуы менән яһалған яҙыуҙар таба. Улар артабан ''Иҙрис яҙмалары'' исемен ала<ref>[http://rockart-studies.ru/?page_id=4043 Рәсәй Фәндәр Академияһының Археология институты сайты. Петроглифы Северной Евразии. Идрисовская пещера]{{ref-ru}}{{V|21|09|2016}}</ref>. [[Башҡорт халҡы]]ның «Салауат мәмерйәһе» риүәйәтенә ярашлы, [[1774 йыл]]да бында [[Салауат Юлаев]] үҙ арҡаҙаштары менән йәшенеп ята<ref>[http://www.xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/4570-i-ris-m-merj-e Башҡорт энциклопедияһы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421071442/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/4570-i-ris-m-merj-e |date=2016-04-21 }}{{V|21|09|2016}}</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Аҫҡын мәмерйәһе|Аҫҡын боҙ мәмерйәһе]] * [[Шүлгәнташ|Шүлгәнташ мәмерйәһе]] * [[Лаҡлы мәмерйәһе]] * Сыңғырауыҡ мәмерйәһе * [[Салауат мәмерйәһе]] == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Чернецов В. Н. Наскальные изображения Урала // САИ. В 4-12(2). 1971; * Петрин В. Т. Новые наскальные изображения Южного Урала // СА, 1976. № 4. * Широков В. Н.. Институт истории и археологии УрО РАН, 1998—2004. == Һылтанмалар == {{Commonscat-inline|Idrisovskaya Cave|Идрисовская пещера}} * [https://web.archive.org/web/20181007120929/http://wiki02.ru/encyclopedia/idrisovskaya-peshhera/t/5581 Энциклопедия Башкортостана. Идрисовская пещера] * [http://www.ural.ru/spec/ency/encyclopaedia-9-778-idrisovskaya-peshera-dvorcovaya-krasnopolskaya-i-pisanica.html Уральская историческая энциклопедия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161102065804/http://www.ural.ru/spec/ency/encyclopaedia-9-778-idrisovskaya-peshera-dvorcovaya-krasnopolskaya-i-pisanica.html |date=2016-11-02 }} * [http://www.xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/4570-i-ris-m-merj-e Башҡорт энциклопедияһы. Иҙрис мәмерйәһе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421071442/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/4570-i-ris-m-merj-e |date=2016-04-21 }} [[Категория:Башҡортостан мәмерйәләре]] [[Категория:Алфавит буйынса мәмерйәләр]] [[Категория:Эзбизташ мәмерйәләр]] [[Категория:Карст мәмерйәләре]] [[Категория:Башҡортостандың тәбиғәт ҡомартҡылары]] [[Категория:Салауат районының иҫтәлекле урындары]] lpbtvgukrvi1cdso8l8coc927hvn0hs 0 111370 1307795 1225423 2026-10-27T03:38:04Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307795 wikitext text/x-wiki [[Файл:Blessing_genie_Dur_Sharrukin.jpg|мини|Ен һүрәте төшөрөлгән боронғо ашшур ташы  ]] '''Ен''' ([[Ғәрәп теле|ғәр.]]<span> </span>جن‎ "жин") — ғәрәп мифологияһындағы зат, һуңынан [[ислам]] тәғлимәтенә инеп  китә, яуыз көстәргә ҡарай. Исламға тиклем ғәрәптәр ендәргә табынған. Исламға ярашлы, ендәр төтөнһөҙ саф ялҡындан яралтылған, кешенең  5 һиҙеү ағзаһының береһе лә уны тоймай, кешеләр йәнәшендә йәшәй, уларҙан алдараҡ барлыҡҡа килгән, кешеләр кеүек үк Аллаға ышаныу-[[Атеизм|ышанмауҙары]] мөмкин.  Ғәрәп  мифологияһында ендәрҙең дүрт төрө бар: ғифрит, гүл, силә, мәрид (мәлик). Улар араһында иң ҡеүәтлеһе һәм яуызы — ғифрит, утты уйнатыусы был ен иблескә хеҙмәт итә һәм кешегә етди зыян яһарға һәләтле.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/islam/371/%D0%98%D1%84%D1%80%D0%B8%D1%82 Ифрит]</ref> Гүл  — ғәрәп мифтарындағы зат, ҡатын-ҡыҙ ҡиәфәтендә, сүллектәрҙә һәм зыяраттарҙа йәшәй, яңы йән биргән үләкһә менән туҡлана. Мәридтәр (мәликтәр) — һауа ендәре, аҡыллылар, бөтә ендәрҙең батшаһы тип һаналалар. Силә — ендәрҙең иң көсһөҙө, ҡиәфәтен үҙгәртә алмай һәм ағастан ҡурҡа  (ағас таяҡ менән бер һуҡҡандан да үлә). Көнбайыш мәҙәниәтенә ендәр тәү сиратта [[Мең дә бер кисә]] тигән йыйынтыҡ аша барып ингән, унда енде ҡулдарын күкрәге тәңгәлендә ҡаушырған, әммә лампа эсенә бикләнгән, лампаны ышҡып, уны уятҡан һәр кемдең теләген үтәй торған тылсымлы зат итеп күҙ алдына килтерәләр.  == Исламға тиклемге мәҙәниәттә == Археологик табылдыҡтарға ҡарағанда, төньяҡ-көнбайыш Ғәрәбстанда  илаһтарға табынған кеүек итеп ендәргә табынғандар. Боронғо Пальмирала кешеләр  «енней»ҙәргә — һәйбәт илаһтарға баш эйгән.<ref>''Hoyland, R. G.'' Arabia and the Arabs: From the Bronze Age to the Coming of Islam.</ref> Борон мәжүси ғәрәптәрҙең илаһтай күреп ендәргә инанғанлығын Ҡөрьән сүрәһе лә дәлилләй:  Мәккәлеләр ендәргә табынғанда ҡорбан килтергән.<ref>Коран 72:6</ref> Ендәргә рим мифологияһында —  генийҙар, ә боронғо гректарҙа даймондар, йәки демондар (бор. гр. <span lang="grc">δαίμων</span>) тап килә. == Исламда ендәр == [[Файл:Naskh_script_-_Qur'anic_verses.jpg|справа|мини|[[Әл-Джинн сүрәһе|Ҡөрьән сүрәһе:]] [[Әл-Джинн сүрәһе|Ендәр]]]] Исламға ярашлы, Аллаһ аҡылы булған йән эйәләренең өс төрөн яралтҡан: нурҙан —  фәрештәләрҙе, балсыҡтан —  кешеләрҙе һәм өткөс ялҡындан —  ендәрҙе.<ref><abbr title="Милостивый">Ар-Рахман</abbr>&nbsp;[http://koran.islamnews.ru/?syra=55&ayts=14&aytp=14&kul=on&orig=on&original=og1&dictor=8&s= 55:14] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053445/http://koran.islamnews.ru/?syra=55&ayts=14&aytp=14&kul=on&orig=on&original=og1&dictor=8&s= |date=2016-03-04 }}</ref> Ен һүҙе жәннә (йәшерен) тигән ғәрәп һүҙенән барлыҡҡа килгән. Шулай итеп, ендәр кеше күҙенә күренмәҫ заттар була.  [[Мөхәммәд (пәйғәмбәр)|Мөхәммәттең]] [[Сәхәбәләр|сәхәбәһе]] Ибн Ғәббәс былай тигән: «Беренсе булып (әҙәм заттары барлыҡҡа килгәнсе) [[Ер]]гә ендәр ебәрелгән. Әхләҡһеҙлеге һәм дошмансыллығы менән бөтә мөмкин булған сиктәрҙе үткәс, Аллаһы Тәғәлә улар янына [[Иблес]]те (ул мәлгә  ҡәһәрләнмәгән һәм бик ғилемле, иманлы булғанлыҡтан фәрештәләр араһында йәшәгән ен) һәм тағы бер нисә фәрештәне ебәргән. Улар көс менән әшәкелекте һәм һуғыштарҙы туҡтатҡан. Бынан һуң  [[Әҙәм]] (менән Һауа) яратылған»<ref>См.: Аз-Зухайли В. Ат-тафсир аль-мунир [Освещающий тафсир]: В 17 т. Дамаск: аль-Фикр, 2003, т. 1, с. 139.</ref>. Исламда яҙылғанса, кешеләр кеүек үк ендәр ҙә хаҡ йә нахаҡ юлды һайларға хоҡуҡлы.  Шулай итеп, ендәр араһында иманлылар  (мосолмандар) һәм мөртәттәр бар, былары Иблескә хеҙмәт итә һәм  [[шайтан]] тип йөрөтөлә. [[Мөхәммәд (пәйғәмбәр)|Мөхәммәт]] пәйғәмбәрҙең Ҡөрьән уҡығанын ишетеп, күп ендәр ислам ҡабул иткән: [[Файл:Kitab_al-Bulhan_---_devils_talking.jpg|справа|мини| 14 быуат ғәрәп манускриптында ендәр һүрәте]] Мосолмандар инаныуынса, күп кешеләрҙе Иблес ялғанға һәм күп аллалылыҡҡа әүрәтә. Был ен, Аллаһ тарафынан һайлап алынып, фәрештәләр менән күктә йәшәргә тейеш булған, тик сикһеҙ хакимлығынан иҫереп, Аллаһтың бойороғон боҙған һәм күктән ҡыуылған. Ендәр күп йәһәттән кешеләргә оҡшаған, улар ризыҡ ейеүгә мохтаж, өйләнә, бала таба, үлә, Аллаһ уларға ла үҙ рәсүлдәрен ебәрә.<ref>[[Әҙ-Ҙәриәт сүрәһе|<abbr title="Рассеивающие прах">Аз-Зарият</abbr>]]&nbsp;[http://koran.islamnews.ru/?syra=51&ayts=56&aytp=56&kul=on&orig=on&original=og1&dictor=8&s= 51:56] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304075359/http://koran.islamnews.ru/?syra=51&ayts=56&aytp=56&kul=on&orig=on&original=og1&dictor=8&s= |date=2016-03-04 }}</ref><ref>Muḥammad ibn Ayyūb al-Ṭabarī, ''Tuḥfat al-gharā’ib'', I, p. 68; Abū al-Futūḥ Rāzī, ''Tafsīr-e rawḥ al-jenān va rūḥ al-janān'', pp. 193, 341</ref> Тик ендәр  кешеләрҙән оҙағыраҡ йәшәй. Кеше кеүек үк, ендәр ҙә ҡиәмәт көнөндә сират күперенән үтәсәк, иманлылары ғына йәннәткә эләгәсәк.<ref>''Tafsīr''; ''Bakhsh az tafsīr-e kohan'', p. 181; Loeffler, p. 46</ref> [[Файл:Jinn_from_Ali_manuscript.jpg|слева|мини|Али яҙмаларында ендәр һүрәте: Гүлистан һарайы]] Сәләфиҙәр фекеренсә, ендәр кеше ҡаршыһына әҙәм, януар йә үҫемлек ҡиәфәтендә килеп баҫа ала. Ендәр шулай уҡ тере заттарҙың йәнен һәм тәнен баҫып алырға һәләтле, ҡайһы берҙә улар быны зыян килтерер өсөн йә иһә кешегә ғашиҡ булһалар эшләй. Ендән һаҡланыр өсөн мосолманға өйөндә [[Ҡөрьән]]де йышыраҡ уҡыу фарыз. Әгәр кешегә ен эйәләшһә, уны тик Аллаһ исеме менән генә ҡыуып сығарып була.  Яуыз ендәр һәм [[шайтан]]д<nowiki/>ар кешене юлдан яҙҙыра, илаһтарға табынырға мәжбүрләй. Өйгә ен эйәреп инмәһен өсөн, мосолман ишектән ингәндә  «бисмиллаһ» әйтә. Ендәрҙең тормош-көнкүреше күп йәһәттән кешенекенә оҡшаш. Уларҙың ғаиләләре, балалары, батшалары, хөкөмдәре, туйҙары һәм башҡа йолалары бар.<ref>Ṭūsī, p. 484; Fozūnī, p. 527</ref> Ҡайһы бер [[хәҙис]]тәр ендәрҙе 3 төргә бүлә: оса ала торғандары, йыландарға, эттәргә оҡшағандары һәм гел сәйәхәт итеп йөрөүселәре.<ref>Fozūnī, p. 526</ref> [[Мөхәммәд (пәйғәмбәр)|Мөхәммәт]] пәйғәмбәрҙе оҙатып йөрөгән Абдуллаһ ибн Мәсүд билдәләүенсә, пәйғәмбәрҙең Ҡөрьән уҡығанын тыңларға килгән ендәрҙе ул үҙ күҙе менән күргән һәм уларҙы, йыландан башлап аҡ кейемле оҙон буйлы кешеләргә тиклем төрлө сүрәттә инеләр, тип һүрәтләгән.<ref>Fozūnī, pp. 525—526</ref> Ендәр аждаһа, ҡырағай ишәк һәм башҡа хайуандар рәүешенә инә алған.<ref>Kolaynī, I, p. 396; Solṭān-Moḥammad, p. 62</ref> Ҡайһы берҙә кешеләрҙе алдаштырыр өсөн кеше сүрәтенә лә ингәндәр.<ref>Mīhandūst, p. 44</ref> Хәҙистәр раҫлауынса, ендәр һөйәккә ит үрҙереп, тиреҫ ашап та йәшәй ала.<ref>Abu’l-Fotūḥ, XVII, pp. 280—281</ref> [[Ибн Тәймиә]] ендәрҙе наҙан, мөртәт, хыянатсыл тип тасуирлаған,<ref name="taym">[[Ибн Тәймиә|Ibn Taymiyyah]], ''al-Furqān bayna awliyā’ al-Raḥmān wa-awliyā’ al-Shayṭān'' («Essay on the Jinn»), translated by Abu Ameenah Bilal Phillips</ref> шулай итеп, ул сәләфилектең төп тәғлимәттәренә яҡын торған, ул шулай  уҡ ендәрҙең, сихырсыларҙы «йәшерен хәҡиҡәт» менән тәьмин итеп, сеанстар ваҡытында мәрхүмдәрҙең тауышы менән һөйләүе тураһында әйткән.<ref name="taym"/> [[Әр-Рәхман сүрәһе|Әр-Рәхман сүрәһенең]] 33-сө аятында Аллаһ ендәрҙең күктең сигенә етергә һәләтле булыуын, быны тик Аллаһ ихтыяры буйынса ғына эшләй алыуын телгә ала. Әгәр ен үҙ белдеге менән күктән ситкә сығырға һәм Аллаһтың фәрештәләргә әйткән бойороҡтарын ҡасып ҡына тыңлап торорға теләһә  һәм  был енәйәте өҫтөндә тотолһа, Аллаһ ихтыяры менән күк йондоҙо тарафынан яндырылыр, тиелгән.  == Сөләймәндең ендәре == Ҡөрьән раҫлауынса, Исраил батшалығының иң бөйөк хакимдарының береһе Сөләймән Аллаһтан иң ҡеүәтле ендәрҙе лә тыңлатырлыҡ көс алған. Ендәрҙән Сөләймән төрлө йомоштар башҡартҡан һәм тыңламағандарына яза биргән.  Сөләймән ендәрҙе тырышып һәм күп итеп эшләргә мәжбүр иткән. Сөләймән йән биргәс тә таяғын таянып ултырыуын дауам иткән, ә ендәр уны үҙҙәрен күҙәтә тип уйлаған. == Ендәр —  ауыҙ-тел ижадында == [[Файл:Fisherman_2.jpg|справа|мини|Балыҡсы тураһында әкиәттәге ен: [[Мең дә бер кисә]]]] Ендәр [[Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге|Ғәббәси хәлифәлеге]]   осоронан баш алған бөтә мосолман илдәрендәге фольклорҙа ла осрай,  унда ен (ҡатын-ҡыҙ енесенән булһа  — еннири) төшөнсәһе барлыҡҡа килгән. Ул замандарҙа еннириҙәр тураһында риүәйәттәр ҙә булған, мәҫәлән, Жәйһәл Еннири хаҡында. Ислам тәғлимәтселәре ендәргә әллә ни әһәмиәт бирмәһә лә, мосолман нәфис әҙәбиәтендә ендәр, уларға бәйле мөхәббәт тарихтары, улар һаҡлаған хазиналар, хаҡ динлеләрҙе аҙҙырырға, юлдан яҙҙырырға тырышыуҙары тураһында күп яҙылған. Ендәр урта быуаттарҙағы ғәрәп һәм мосолман фольклорында яуыз көстәр яғында йөрөүсән киң таралған персонаж булған.  Ендәр «[[Мең дә бер кисә]]<nowiki/>» әкиәттәрендә һәм башҡаларҙа ҡатнаша. Улар күп осраҡта төрлө бәлә-ҡаза — [[ауырыу]]ҙар, көтөлмәгән [[үлем]] —  сәбәпсеһе булып тора йә, киреһенсә, кешеләргә ярҙам итә. Ҡатын-ҡыҙ ендәр ирҙәрҙе әүрәтә.   Мосолман мистикаһының бер яғы  — ендәрҙе буйһондороп, улар ярҙамында  мөғжизәләр ҡылырға тырышыу. Ендәрҙе буйһондороу тураһындағы китап-ҡулланмалар  әле булһа ҙур һорау менән файҙалана.  Фәләстиндәр инаныуынса, ендәр теләһә ниндәй ҡиәфәткә инә ала. Фәләстин ҡатын-ҡыҙҙары ҡояш байығас май һауытын асмай, сөнки был ваҡытта ул ендеке була тип иҫәпләй, әммә асырға ихтыяж тыуһа, Аллаһҡа ялбарып, доғаларын уҡый. Фәләстиндәр менән ғәрәптәр  ендәрҙең төндәрен урамға сығыуына ышана, шунлыҡтан кешеләр ҡараңғы төшкәс күтәрмәгә ултырмаҫҡа тырыша, ултырырға тура килһә, Аллаһ исеменә доғалар уҡый. Бала күтәрмәгә йығылһа, был урынға тоҙ менән һыу һипкәндәр. Баланы ен сихырынан ҡурсалау өсөн йома алдынан уларҙы әрләмәгәндәр һәм ҡояш байығас көҙгөгә ҡаратмағандар. Ғәрәптәр араһында костер аша һикереү ҙә тыйылған, сөнки был ендәрҙең йәненә тейер ҙә улар боҙом ебәрер, тип һаналған. Костерҙы һүндерер алдынан ғәрәптәр  (атап әйткәндә, фәләстиндәр) былай ти: ''Бә’д әс-сәмәһ, йә сәкени-н-әр!'' («Ялҡында йәшәүселәр, рөхсәт итһәгеҙсе!»). Төнөн һыҙғырырға, иҙән йыуырға, һыбыҙғыла уйнарға ярамай, юғиһә ендәр асыуланыр, тигән хәүеф булған. Фәләстиндәрҙә булған бер хөрәфәттә (ислам тәғлимәте менән бәйле түгел) ендәрҙең нисек барлыҡҡа килтерелгәне тураһында һөйләнелә,  унда шулай тиелә: тәүана Һауа бер юлы 40-ар бала тапҡан, улар араһынан йәмһеҙ 20-һен ырғытыр булған, ә Аллаһ шуларҙы йәлләп ендәргә әйләндергән.<ref>[http://myfhology.info/monsters/jinn.html Джинн] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130622065907/http://myfhology.info/monsters/jinn.html |date=2013-06-22 }} // <span class="citation" id="CITEREF.D0.9C.D0.B8.D1.84.D1.8B_.D0.BD.D0.B0.D1.80.D0.BE.D0.B4.D0.BE.D0.B2_.D0.BC.D0.B8.D1.80.D0.B01987.E2.80.941988">Мифы народов мира&nbsp;: Энцикл. в 2 т.&nbsp;/ гл. ред. С. А. Токарев.&nbsp;— 2-е изд.&nbsp;— М.&nbsp;: Советская Энциклопедия, 1987—1988.</span></ref> Әзербайжан риүәйәттәрендә ендәр һыбай йөрөргә ярата: улар йәшеренеп кенә атҡа менә лә тегене аҡ күбеккә батырғансы саптыра. Йылҡы хужалары  енде тотоп кәрәген бирер өсөн атты һыртына ыҫмала һөртөп сығарып ебәрә. Ен атҡа менгәс, уның һыртына йәбешә лә ҡаса алмай. Ендең тәненә энә ҡаҙау уның өсөн иң ҡурҡыныс яза һанала. Ен уға энә ҡаҙаған кешенең ихтыярһыҙ ҡолона әүерелә. Ҡоллоҡтан ҡотолор өсөн ен берәй баланың тәненән энәне һурып алыуын үтенә, һурып алһа, алма бирергә вәғәҙә итә. Энә һурып алынғас та, ен юҡҡа сыға<ref><span class="citation">Ҹин (сказка о джинне).&nbsp;— Азербайджанские сказки.&nbsp;— Баку: Издательство Академии наук Азербайджанской ССР, 1963.&nbsp;</span></ref>. Руандала геноцид сағында хутуҙар һәм тутсиҙар мосолман райондарынан ситтәрәк йөрөргә тырыша, сөнки мосолмандар менән мәсеттәр ендәр ҡарауы аҫтында тип ҡурҡа. Чьянгугуҙа мәсеттәрҙе емермәйҙәр, сөнки уларҙы ендәр һаҡлай тип уйлайҙар һәм уларҙың асыуынан ҡурҡалар.<ref name="Kubai"><span class="citation"><cite style="font-style:normal">Kubai, Anne&#x20;(April 2007).&#x20;</cite></span></ref> Ендәр Көнбайыш мәҙәниәтендә  «[[Мең дә бер кисә]]<nowiki/>» йыйынтығындағы Аладдин тураһындағы әкиәт аша билдәле. Унда һөйләнгәнсә, көршәккә бикләнгән тылсымлы һәм ҡеүәтле зат, көршәкте ышҡып, уны иреккә сығарған һәр кемдең 3 теләген үтәй алған. == Ендәр сәнғәттә == === Әҙәбиәттә === * Редьярд Киплингтың  «Ни өсөн Дөйәнең үркәсе бар» (1898) тигән әкиәтендә, Бөтә Сүлдәрҙең Хакимы булған Ен Дөйәне тылсымы менән үркәсле иткән, тиелә.  * Бер туған Стругацкийҙарҙың «Дүшәмбе шәмбенән башлана» тигән китабында ғифриттәр сихыр һәм тылсым институты ҡорамалдарының береһе булып тора. * Лазарь Лагиндың «Хаттаб уғлы ҡарт» повесы. * Джонатан Страудтың фәнтәзиле китаптары — '' Сәмәрҡәнд бетеүе,'' ''Голем күҙе,'' ''Птолемей ҡапҡаһы'', ''Сөләймәндең йөҙөгө''. * Александр Рудазовтың  метағаләмендә осрайҙар.  === Кинематограф === Донъя [[кинематограф]]ы<nowiki/>нда ендәр — киң таралған персонаждар.  «Бағдад уғрыһы» (1940 йыл) тигән британ фильмында ен кеше сүрәтендәге бәһлеүән зат булып кәүҙәләнә һәм үҙен лампанан сығарған малайға буйһона. «Аладдиндың тылсымлы лампаһы» (1966 йыл) тигән совет фильмында ла ен уттан сыҡҡан зат булып тора.   Режиссёр  Роберт Картцмандың  [[1997 йыл|1997 йылда]] төшөрөлгән «Теләктәрҙе үтәүсе» һәм Джек Шолдерҙың  [[1999 йыл]]дағы «Теләктәрҙе үтәүсе-2» фильмдарында яуыз ен ҡатнаша.  ==== Фильмдар ==== * Багдадский вор (Бөйөк Британия, 1940) * Старик Хоттабыч (СССР, 1956) * Волшебная лампа Аладдина (СССР, 1966) * Седьмой джинн (СССР, 1976) * Я мечтаю о Джинни - 15 лет спустя (АҠШ, 1985) * Новые сказки Шахерезады (СССР, 1987) * Я всё ещё мечтаю о Джинни (США, 1991) * Джинн без бутылки (АҠШ, 1992) * Чудо-пляж (АҠШ, 1992) * Казаам (АҠШ, 1996) * Исполнитель желаний (АҠШ, 1997) * Исполнитель желаний 2 (АҠШ, 1999) * Арабские ночи (АҠШ, 2000) * Не целуйтесь с джинном из бутылки (Германия, 2003) * Зови меня Джинн (Рәсәй, 2005) * Хоттабыч (Рәсәй, 2006) * Святилище красных песков / Red Sands (АҠШ, 2009) * Битва титанов (АҠШ, 2010) * Джинны (Франция, 2010) * Сверхъестественное (АҠШ, 2005) * Джинн (АҠШ, 2014) ==== Телесериалдар ==== * Секретные материалы * Сверхъестественное * Зачарованные  * Я мечтаю о Джинни * Джинн дома  * Однажды в стране чудес * Однажды в сказке ==== Мультфильмдар ==== * Ученик Волшебника (СССР, «Экран» ижади берекмәһе, 1984 йыл,  С. Прокофьева китабы буйынса) * Аладдин (АҠШ, 1992), * Возвращение Джафара (АҠШ, 1994) * Али-баба и сорок разбойников (Япония), * Утиные истории: заветная лампа (АҠШ, 1990) * Утиные истории ( «Джинн двух господ» серияһы) ==== Китаптар ==== * Ф. Энсти «Медный кувшин» * Наталья Солнцева «Копи царицы Савской», «Танец семи вуалей», «Полуденный демон» * Лазарь Лагин «Старик Хоттабыч» * Джонатан Страуд «Трилогия Бартимеуса» * Аркадий и Борис Стругацкие «Понедельник начинается в субботу» * Ф. Б. Керр «Дети лампы» * Дмитрий Емец «Таня Гроттер» * Грэм Мастертон «Джинн» * Нивен Ларри «Загадай желание» * Галина Чёрная «Джинния» и «Джинния против!» * Кир Булычёв «Алиса и гость в кувшине» * Ксения Медведевич «Ястреб халифа» * Анджей Сапковский «Последнее желание» ==== Компьютер уйындары ==== * '''Heroes of Might and Magic''' * The Sims * The Sims 2 FreeTime   * The Sims 3 Supernatural  * The Witcher 3 : Wild Hunt * Perfect World * Rappelz * Skylanders: Giants * World of Warcraft: Cataclysm == Иҫкәрмәләр == {{Reflist|2}} == Әҙәбиәт == * {{ВТ-ЭСБЕ|Джинн}} [[Категория:Ғәрәп мифологияһында мифик йән эйәләре]] su0onee76jtaxwye1myo4mqquoal4t5 0 119139 1307805 1307041 2026-10-27T07:19:33Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307805 wikitext text/x-wiki {{Яҙыусы | Исеме = Иван Вазов | Төп исеме = | Рәсеме = BASA-937K-1-410-7-Ivan Vazov (cropped).JPG | Ҡултамғаһы = Вазов портреты. Авторы Уилл Сеймур Монро, 1914 йыл | Тыуған ваҡыттағы исеме = Иван Минчов Вазов |Псевдонимдары = Пейчин, Добринов, Ц-в, Д. Н-ров, Т. Габровски, Боянец, Белчин, Н-чев һәм башҡалар. | Тыуыу датаһы = [[9 июль]] [[1850]] | Тыуған урыны = Пловдив өлкәһенең Сопот ҡалаһы, элек {{ТыуғанУрыны|Ғосман империяһы|Ғосман империяһында}} | Вафат булыу датаһы = 22.09.1921 | Вафат булған урыны = {{ВафатБулыуУрыны|Болгария}}ның {{ВафатБулыуУрыны|София|Софияла}} ҡалаһы | Гражданлығы = {{Болгария}} | Эшмәкәрлек төрө = прозаик, шағир, драматург |Әҫәрҙәренең телдәре = [[Болгар теле]] | Дебют = «Борът» шиғыры | Наградалары = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Орден Кирилла и Мефодия}} {{!}}} |Викикитапхана = }} '''Ива́н Ми́нчов Ва́зов''' ([[9 июль]] [[1850 йыл]] — [[22 сентябрь]] [[1921 йыл]]) — киң билдәле [[Болгария|болгар]] [[шиғриәт|шағирҙарының]] береһе, йыш ҡына «болгар әҙәбиәте аҡһаҡалы» тип нарыҡлана. Уның ижадында ике тарихи эпоха — болгар милли яңырыуы һәм бойондороҡһоҙ Болгарияның аяҡҡа баҫыу осорҙары сағылыш тапҡан. Болгария Фәндәр академияһы академигы, Болгария Яҙыусылар союзының почётлы рәйесе, [[1897 йыл]]дың [[7 сентябрь|7 сентябренән]] [[1899 йыл]]дың [[30 ғинуар]]ына тиклем Болгария Халыҡ партияһынан мәғариф министры була. == Биографияһы == [[Файл:Vazov Museum Sopot.jpg|left|thumb|200px|Иван Вазов тыуған йорт. Пловдив өлкәһенең Сопот ҡалаһы.]] Иван Вазов Сопот ҡалаһы сауҙагәре Минчо Вазов ғаиләһендә 1850 йылдың 9 июлендә (иҫке стиль буйынса 27 июнендә) тыуған. Етеш тормошло һәм бай сауҙагәр нәҫеле вәкилдәре ғаиләһендә патриархаль йолалар, дингә хөрмәт менән ҡарау, илһөйәрлек тойғолары көслө була. Юҡҡа ғына Ивандың ике ағаһы: Георги Вазов һәм Владимир Вазов — генералдар, ә тағы бер ағаһы Борис Вазов — йәмәғәт эшмәкәре һәм сәйәсмән. Борис Вазов билдәләүенсә, Вазовтар сығышы менән ул ваҡыттағы Көнбайыш Македонияның (хәҙерге [[Греция]]) Нестрам биләмәһендәге Яновени ауылында йәшәгән Кирко Иванов Арнаудовҡа барып тоташа, ул Сопотҡа [[18-се быуат]] аҙағында, Али-паша Янинский хакимлек иткән осорҙа күсеп килә. Иван Вазов училище тамамлай, йәштән үк [[рус әҙәбиәте]] менән таныша, шулай уҡ [[грек теле|грек]] һәм [[төрөк теле|төрөк телдәрен]] өйрәнә. 1866 йылда Пловдив гимназияһының 4-се синыфына уҡырға инә, бында [[француз теле]]н өйрәнә, Пьер Беранже һәм [[Виктор Гюго]] шиғриәте менән мауыға. Вазов — Халыҡ партияһы ағзаһы һәм Константин Стоилов кабинетында халыҡ мәғарифы министры (1897 йылдан) була. Иван Вазов Софияла 1921 йылдың 22 сентябрендә 12:30 сәғәттә, өйөндәге төшкө аш ваҡытында апаһы Выла һәм ҡыҙ туғаны Сыбка эргәһендә яҡты донъянан китә. Мәрхүм янына министрҙар Стоян Омарчевский, Михаил Турлаков һәм Александр Радолов килә. Табип Сарафовҡа иһә әҙиптең үлемен раҫларға ғына ҡала<ref name=24chasa>[http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=190461 Вазов спи под камък от Витоша — 24chasa.bg]</ref>. 24 сентябрҙә Иван Вазов кәүҙәһе һалынған табутты билдәле болгар әҙиптәре баш ҡаланың Святая Неделя сиркәүенә алып бара. Левкий епискобы Варлаам Константинов һәм 65 священник ҡатнашлығында христиан дине буйынса йыназаны митрополит Видинский (Неофит Караабов) уҡый. Мәрхүм менән хушлашырға батша килә, министрҙар, баш ҡала мэры, башҡа дәүләттәрҙең илселәре, депутаттар һәм яҙыусылар йыйыла<ref>[http://bg-patriarshia.bg/news.php?id=52005 Възпоменание за патриарха на българската литература Иван Вазов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160919035705/http://bg-patriarshia.bg/news.php?id=52005 |date=2016-09-19 }}</ref>. == Ижады == Иван Вазовтың әҙәби эшмәкәрлегенең башы 1870-се йылдарҙағы милли-революцион хәрәкәт дәүере менән тап килә: был ваҡытта Болгариялағы иҡтисади һәм сәйәси ысынбарлыҡ фонында буржуаз-демократик революция шәүләһе күренә башлай. [[Румыния]]лағы болгар эмигранттары араһында йәшәгән әҙип ике йыйынтыҡ: «Знамя и гусли» (1876) һәм «Печали Болгарии» (1877) баҫтыра, уларҙа болгар халҡының ауыр тормошон һүрәтләй һәм иҙеүселәргә ҡаршы көрәшкән гайдуктарға<ref>Гайдук — ХV—ХIХ быуаттарҙа [[Балҡан ярымутрауы|Балҡан илдәрендә]] һәм [[Венгрия]]ла төрөк хакимлығына ҡаршы көрәштә ҡатнашыусы.</ref> һәм воеводалар батырлығына дан йырлай. Үҙенең социаль-сәйәси идеалын Вазов «Яңы ер» («Новая земля», 1903) романының төп геройы Странский образында матур итеп асып бирә. Был әҫәр — эпик трилогияның һуңғы китабы, тәүгеһе «Наша родня» исеме менән 1884 йылда донъя күрһә, «Под игом» тип аталған икенсеһе 1889 йылда баҫыла. [[Файл:Ivan Vazov Alexandar Vladikov.jpg|мини|Иван Вазовтың һуңғы портреты. Авторы Александр Владиков.<br> 1920 йыл.]] «Наша родня» романында Иван Вазов болгар халҡының 1860-сы йылдарҙағы тормошон һүрәтләй: азатлыҡ идеяһы был осорҙоң сәйәси төн ҡараңғылығында йыраҡ йондоҙ булып ҡына йымылдай. Лопушан монастырында яҙылған «Под игом» романы болгарҙарҙың төрөк хакимлығына ҡаршы ҡаты азатлыҡ көрәше осорон сағылдыра. Әҫәрҙең төп сюжеты — Урта Горциялағы [[1876 йыл]]дағы ихтилалды баҫтырыу. Автор Болгарияның азат ителеүҙән алдағы тормошон сағыу биҙәктәр менән һүрәтләүгә өлгәшкән; ул революцион һәм эвоюцион йүнәлеш вәкилдәрен революцион хәрәкәттә күрһәтеү менән бергә төрлө синфи төркәмдәрҙең үҙ-ара мөнәсәбәттәрен дә романдың үҙәгенә ҡуя. Әҫәр геройы Огнянов революция яғына ауыштырған «чорбаджи»<ref>Офицерский чин в Османской империи у янычар, соответствующий командиру роты.</ref> Марк тормошон Вазов үҙенсәлекле һөйөү менән шаҡтай тулы итеп тасуирлай. Яңы шарттарҙа ла шундай уҡ ҡаһарманлыҡ менән көрәшкән йәш быуындың революцион кәйефенә ауаздаш булған «Под игом» романы киң билдәлелек ала һәм уҡыусылар араһында ныҡ популяр була. Болгар йәмғиәте тормошон «Чичовцы» повесында Иван Вазов бөтөнләй икенсе юҫыҡтан асып бирә: Төркиә хакимлығы тамамланыуынан алдағы осорҙа йәшәүсе ябай болгарҙарының ғөрөф-ғәҙәте һәм образдары гротеск<ref>Әҙәбиәттә, сәнғәттә тормош күренешен ғәҙәттән тыш арттырып күрһәтеүгә ҡоролған алым һәм ошо алым менән ижад ителгән әҫәр</ref> һәм сатирик формалар менән матур итеп бирелгән, бынан тыш әҫәрҙәге ҡайһы бер сюжет һәм эпизодтар «Под игом» романында һүрәтләнгән хәл-ваҡиғалар менән дә бәйле. «Новая земля» романында иһә Вазов азат ителгән Болгария тормошон һүрәтләй. Әҫәрҙә инде ойошоп өлгөргән төрлө сәйәси төркөмдәрҙең: консерватор-русофилдар (русҡа табыныусылар) менән либерал-русофобтарҙың (рустарға ҡаршыларҙың) көрәше күрһәтелә. Автор күңеле менән рус батшаһына табыныусылар, уның ниәттәрен тормошҡа ашырыусы консерваторҙар яғында. Роман геройы Странский яҙыусы тарафынан һәләтле консерватор, намыҫлы гражданин һәм ысын патриоттың бар яңғай сифаттарына эйә булыусы итеп күрһәтелә. Уға ҡаршы персонаж — либералдар вәкиле доктор Доганский бары тик кире сифаттар менән һүрәтләнә. Был роман аша Вазов бер яҡтан үҙен консерватив ағым яҡлы итеп күрһәтһә, икенсе яҡтан, үҙ сәйәси фирҡәһенең ихлас ағзаһы булараҡ, уның абруйын ныҡлап күтәрергә ынтыла. Әйтелгән трилогияһынан тыш Вазов, беллетрист (прозаик) булараҡ, тағы ла түбәндәге әҫәрҙәрен ижад иткән: ике томдағы «Драски и шарки» (1843—1895) романы; «Великата рилска пустыня» (1892); «Казаларската царица»; «Легенда при Царевец» һәм башҡалар. Яҙыусының таланты күп яҡлы. Ул шулай уҡ лирика өлкәһендә, [[эпос]]та һәм [[Драма (жанр)|драма жанрында]] ла уңышлы эшләй. Лирик әҫәрҙәренән уның «Звукове» (1893), «Скитнишки песни» (1899), «Под нашето нобе» (1903), «Люняка ми замириса» (1920) шиғри йыйынтыҡтары киң билдәле, ә иң яҡшыһы — «Епопея на забровените» тип исемләнгәне. Болгар әҙәбиәтендәге тәүге драма әҫәрҙәре булараҡ Вазов-драматургтың «Хъшове», «Към пропаст» һәм «Борислав» исемле пьесалары тиҙ арала танылыу ала. Үҙен яҙыусы һәм шағир итеп танытҡан әҙиптең эпик һәм лирик әҫәрҙәре болгар әҙәбиәте үҫешендә билдәле бер этапты билдәләй, — Иван Вазовтың әҙәби-тарихи әһәмиәте нәҡ ошонда сағыла. Болгар телен лексик һәм эвфоник яҡтан, йәки аһәңлек<ref>Шиғри әҫәрҙә өн-ауаз ярашлығы</ref> яғынан байытыуы менән дә Иван Вазов милли әҙәбиәт тарихында һиҙелерлек урын биләй. == Библиография == {| class="wide sortable" |+ ! |Йыл ! |Исеме, тәржемә <!-- Первый или же наиболее распространенный перевод на русский; или просто перевод, если офиц. не переводилось --> ! |Исемдең оригиналы <!-- болг. --> ! |Жанр ! |Тип <!-- Название сборника, куда входит произведение. Или слово "(Сборник)", если описывается сам сборник --> ! |Тасуирлама |------ | [[1876]] | [http://vseknigi.3dn.ru/publ/19-1-0-185 Знамя и гусли]<ref>[http://vseknigi.3dn.ru/publ/19 Иван Вазов. Избранные произведения / М.: Детгиз. — предисл. А. Собкович. — (Школьная библиотека). — 1952.]</ref><small> # Сосна. Перевод П. Железнова # Бедная женщина # Гусли, настроенные на новый лад. Перевод Н. Чуковского # Мститель. Перевод А. Кудрейко # Доброволец. Перевод М. Павловой # Знамя. Перевод А. Кудрейко # Панагюрские повстанцы. Перевод Л. Белова # Свобода или смерть. Не переведено # «Радецкий». Перевод М. Павловой # Где Болгария? # Мамино дитя # Путешественник и гора Витош # 1875 год! # Мать крестьянина # Завет # Моим друзьям Г. и А. # Деды наши несчастные # В моей винтовке # Георгиевская # Сиркеджи-скелеси # Мысли о картине # Амнистия болгарам # Абдул Хамид</small> | [http://chitanka.info/book/506-prjaporets-i-gusla Пряпорец и гусла]<small> # Борът # Сиромахкиня # Новонагласената гусла (1875) # Отмъстител # Волентиринът (1875) # Пряпорец # Панагюрските въстаници (1875) # Свобода или смърт (1876) # „Радецки“ # Де е България? # Мамино чедо (1875) # Пътник и Витош планина (1874) # 1875 година!! (1875) # На една майка селянка (1875) # Завет (1875) # На приятелите ми Г. и А. (1875) # Дедите наши злочести (1876) # На пушката ми (1876) # На Гергьовден (1876) # Сиркеджи-скелеси (1876) # Мисли върху една картина (1876) # Амнистия за българите (1876) # Абдул Хамид (1876)</small> | Шиғырҙар | Йыйынтыҡ | Төрлө йылдар шиғырҙары йыйынтығы |------ | [[1892]] | | Великата Рилска пустиня | Проза | | |------ | [[1893]] | # Кардашев на охоте. Повесть | [http://chitanka.info/book/493-draski-i-sharki Драски и шарки]. Част 1. Очерки из столичний животъ # [http://chitanka.info/text/3762-kardashev-na-lov Кардашев на лов] Повесть | Проза | Сборник | Рассказы. Очерки из столичной жизни. |------ | [[1895]] | | [http://chitanka.info/book/493-draski-i-sharki Драски и шарки]. Част 2. Очерки из столичний животъ | Проза | Сборник | Рассказы. Очерки из столичной жизни. |------ | [[1894]] | [http://www.litmir.net/bd/?b=148240 Под игом]{{Недоступная ссылка|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''(пер. СПБ., журн. «Мир божий», 1896; Я. Слоним, В. Володин, М. Клягиина-Кондратьева, не п. 1970)'' | [http://chitanka.info/book/1773-pod-igoto Под игото] | Роман | Роман | Роман из болгарской жизни в преддверии Освобождения |------ | [[1900]] | Журналист ли? ''(не переведено)'' | [[:bg:Вестникар ли?|Вестникар ли?]] | Комедия | Пьеса | <!-- Краткое описание произведения/сюжета, в 1-2 строчки. --> |------ | [[1903]] | Искатели тёплых местечек ''(пер. М. Симаков)'' | [http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=14&WorkID=2791&Level=1 Службогонци] | Комедия | Пьеса | <!-- Краткое описание произведения/сюжета, в 1-2 строчки. --> |------ | [[1907]] | Святослав Тертер | [http://chitanka.info/book/1774-svetoslav-terter Светослав Тертер] | Роман | Роман | Исторический роман о Болгарии в конце XIII века |------ | [[1919]] | | [http://chitanka.info/book/498-ljuleka-mi-zamirisa Люлека ми замириса] | Поэзия | Сборник | Сборник стихов |------ | [[1881]] | Гусли | [http://chitanka.info/book/492-gusla Гусла] | Поэзия | Сборник | Сборник стихотворений, написанных в период 1880-1881 гг. |------ | [[1881]] | Митрофан и Дормидольский ''(перевод М. Симаков)'' | [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=875&sectionID=5 Митрофан и Дормидолски] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110220056/http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=875&sectionID=5 |date=2013-11-10 }} | Повесть | (Повесть) | Комедийная повесть |------ | [[1883]] | Отверженные ''(Перевод В. Дилевской и Н. Толстого, 1952)'' | [http://chitanka.info/text/3765-nemilinedragi Немили—недраги] (''Пловдив, журн. «Наука», 1883–1884'') | Повесть | (Повесть) | Полу-автобиографическая повесть, по словам автора, «точное описание жизни хэшей в Румынии» в начале 1870-х. Переработана в драму «Хэши» (1894) |------ | [[1884]] | Наша родня ''(перевод М. Симаков)'' | [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=907&sectionID=5 Чичовци] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110220120/http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=907&sectionID=5 |date=2013-11-10 }}. Галерия от типове и нрави български в турско време | Комедия | (Повесть) | Галерея типов и бытовых сцен из жизни Болгарии под властью турок |------ | [[1896]] | Новая земля. Роман из болгарской жизни за год до Освобождения | [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=1075&sectionID=5 Нова земя] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110220053/http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=1075&sectionID=5 |date=2013-11-10 }} Роман из живота на българите през първите години след Освобождението | Роман | (Роман) | Роман о жизни перед Освобождением от турецкого ига |------ | [[1903]] | Казаларская царица | Казаларската царица | Роман | (Роман) | |------ | [[1907]] | Иван Александр | [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=948&sectionID=5 Иван Александър] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150421220228/http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=948&sectionID=5 |date=2015-04-21 }} | Повесть | - | Историческая повесть из жизни Второго Болгарского царства середины XIV века | |+ |} Творчество Вазова в алфавитном порядке (не включены переводы зарубежных поэтов): * [http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=14&WorkID=12797&Level=1 Борислав] Драма * [http://chitanka.info/book/489-v-lonoto-na-rila В лоното на Рила] Путевые заметки * [http://chitanka.info/book/1775-v-nedrata-na-rodopite В недрата на Родопите] Путевые заметки * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=825&elementID=415413664&sectionID=5 В царството на самодивите] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304114925/http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=825&elementID=415413664&sectionID=5 |date=2016-03-04 }} Поэзия, лирико-фантастическая поэма * [http://chitanka.info/book/490-v-chuzhbina В чужбина] Поезия * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=825&elementID=290538716&sectionID=5 Видул] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304124100/http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=825&elementID=290538716&sectionID=5 |date=2016-03-04 }} Поэма * [http://chitanka.info/book/491-videno-i-chuto Видено и чуто] Рассказы, 1901 г. Из этого сборника на русском: * Дед Йоцо видит * Негостеприимное село * [http://chitanka.info/text/3768-gramada Грамада] «Сюжет этой поэмы является народный обычай в районах вокруг Берковица — своего рода нравственное линчевание, которое местные крестьяне использовали в турецкое время против тех своих односельчан, которые вместе с турецкими властями их притесняли; которым не могли отомстить другим образом». — примечание Вазова. * [http://www.litmir.net/data/Book/0/153000/153567/Vazov_Ivan_Gromada_Litmir.net_bid153567_original.pdf Громада] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709033423/http://www.litmir.net/data/Book/0/153000/153567/Vazov_Ivan_Gromada_Litmir.net_bid153567_original.pdf |date=2021-07-09 }} * [http://chitanka.info/text/4197-edna-odiseja-iz-deliorman Една одисея из Делиорман] Повесть *'''Епопея на забравените''' / [http://vseknigi.3dn.ru/publ/19-1-0-188 Эпопея забытых] : [http://chitanka.info/text/3849-levski Левски] : [http://chitanka.info/text/3850-benkovski Бенковски] : [http://chitanka.info/text/3851-kocho Кочо] : [https://web.archive.org/web/20161121043820/http://chitanka.info/text/3852-bratja-zhekovi Братя Жекови] : [http://chitanka.info/text/3853-kableshkov Каблешков]{{Недоступная ссылка|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} : [http://chitanka.info/text/3854-paisij Паисий]{{Недоступная ссылка|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} : [http://chitanka.info/text/3855-bratja-miladinovi Братя Миладинови]{{Недоступная ссылка|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} : [http://chitanka.info/text/3856-rakovski Раковски]{{Недоступная ссылка|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} : [http://chitanka.info/text/3857-karadzhata Караджата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161121043715/http://chitanka.info/text/3857-karadzhata |date=2016-11-21 }} : [http://chitanka.info/text/3858-1876 1876] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161121165652/http://chitanka.info/text/3858-1876 |date=2016-11-21 }} : [http://chitanka.info/text/3859-volov Волов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161121170411/http://chitanka.info/text/3859-volov |date=2016-11-21 }} : [http://chitanka.info/text/3860-opylchentsite-na-shipka Опълченците на Шипка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423141202/http://chitanka.info/text/3860-opylchentsite-na-shipka |date=2017-04-23 }} На английском: * [http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=283&WorkID=10651&Level=2 Levski] * [http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=283&WorkID=10652&Level=2 The Defence of Perushtitsa] * [http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=283&WorkID=10653&Level=2 Paissy] * [http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=283&WorkID=10654&Level=2 The volunteers at Shipka] * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=1505&sectionID=5 Живописна България] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103150936/http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=1505&sectionID=5 |date=2012-01-03 }} Путевые заметки * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=825&elementID=1977692038&sectionID=5 Загорка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304123807/http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=825&elementID=1977692038&sectionID=5 |date=2016-03-04 }} Поэма, тот же сюжет что и «Грамада» в другом варианте. * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=825&elementID=628640605&sectionID=5 Зихра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304191112/http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=825&elementID=628640605&sectionID=5 |date=2016-03-04 }} Лирико-романтическая поэма * [http://chitanka.info/book/494-zvukove Звукове] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327030153/http://chitanka.info/book/494-zvukove |date=2017-03-27 }} Поэзия * [http://chitanka.info/book/495-izbavlenie Избавление] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327025058/http://chitanka.info/book/495-izbavlenie |date=2017-03-27 }} Поэзия, про Русско-турецкую войну 1877—1878 г. [http://vseknigi.3dn.ru/publ/19-1-0-187 Избавление] * [http://chitanka.info/book/496-italija Италия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327025926/http://chitanka.info/book/496-italija |date=2017-03-27 }} Поэзия * [http://chitanka.info/book/497-kakvo-pee-planinata Какво пее планината] Поэзия * [http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=14&WorkID=8693&Level=1 Към пропаст] Драма '''Легенди при Царевец''' Поэмы про истории Второго Болгарского царства; Царевец — холм в столице Тырново, где находились царские дворцы. В этих поэмах Вазов использовал прежде всего первую новую историю Болгарии, написанную чехом Константином Иречеком. Тот в свою очередь использовал греческих хронистов — Никита Хониат, Георгий Акрополит, Георгий Пахимер, Никифор Григорас; хронику последнего болгарского патриарха Евтимий Тырновский; «Историю славяноболгарскую» монаха Паисий Хилендарски. В кавычках даны ссылки, используемые Вазовым в начале каждой поэмы. * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=77663797&sectionID=5 Свети Димитрий Чудотворец] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225070541/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=77663797&sectionID=5 |date=2014-02-25 }} «Помену Бог дом и род царей Болгарских и ме посла на помощ и обновленiе царство Болгарское…» — Паисий * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=944216667&sectionID=5 Проклятие въз Иванка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225010341/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=944216667&sectionID=5 |date=2014-02-25 }} «В болгарских храмах долгое время произносились анафемы на Иванко, убвший Асен I» — К. Иречек * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=193852644&sectionID=5 Балдуин] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224214814/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=193852644&sectionID=5 |date=2014-02-24 }} Разгром рыцарской армии IV крестоносного похода в пасхальное воскресенье 1205 г. возле Адрианополис (ныне Эдирне в Турции). Вождь рыцарской армии Балдуин был взят в плен и стал узником в башни в Тырнов, названная в его чести. Согласно преданию, царица влюбилась в ним, но и за-за его отказа, тот был казнен. * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1321356073&sectionID=5 Калояновий орел] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224231824/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1321356073&sectionID=5 |date=2014-02-24 }} «Калоян мстил грекам за то зло, которое учинил болгарам Василий II Болгаробойца, и сам себя называл Ромеобойцем. И вправду, никто не учинил грекам столько страданий» — Акрополит * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=374689060&sectionID=5 Куманката] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225021912/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=374689060&sectionID=5 |date=2014-02-25 }} Жена Калояна. После его смерти в 1207 г., женилась на эго племянника Борил. * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1559767961&sectionID=5 Княгиня Ирина Комнен] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225140220/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1559767961&sectionID=5 |date=2014-02-25 }} «Ирина имела прекрасную внешность и величавую осанку. Иван-Асен II страстно любил её, не меньше, чем Антоний любил Клеопатру» — Акрополит. * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=885487736&sectionID=5 Кир Тодор в Търново] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225064851/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=885487736&sectionID=5 |date=2014-02-25 }} «Это наказание было вполне заслужено» — Никифор Григорас * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1378992417&sectionID=5 Конецът на Ивана-Асеня II ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225101038/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1378992417&sectionID=5 |date=2014-02-25 }} «Однажды среди дня, случилось солнечное затмение, когда Солнце было в знаке Рак. Скоро умер и болгарский царь» — Акрополит * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1301097356&sectionID=5 Калиман II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225142053/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1301097356&sectionID=5 |date=2014-02-25 }} * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1041131907&sectionID=5 Ивайлова брачна нощ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224231933/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1041131907&sectionID=5 |date=2014-02-24 }} «И она (Мария Палеолог) вступила в брак с ним, разделив с ним царские почести» — Пахимер * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=805489786&sectionID=5 Мария] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225115818/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=805489786&sectionID=5 |date=2014-02-25 }} Та же Мария Палеолог, жена Константина Тихого и Ивайло. * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1941324000&sectionID=5 Бягството на Ивана-Асеня III] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224233626/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1941324000&sectionID=5 |date=2014-02-24 }} * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1545245261&sectionID=5 Татарска царица] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225020053/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1545245261&sectionID=5 |date=2014-02-25 }} «Георгий Тертер не был в состоянии противопоставится этим варварам (татарам). Чтобы сохранить свой престол, он был вынужден в 1285 г. отдать свою дочь в жену Чаки, сына Ногая» — Иречек * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=2059297741&sectionID=5 Лобната скала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224212808/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=2059297741&sectionID=5 |date=2014-02-24 }} «Голову узурпатора Чоки Светослав послал его врагам в Крым. Патриарх Йоаким III, уличенный в союз с татарами, по приказанию Светослава, был сброшен со скалы в Тырнов. После этого решительного шага, Светослав, как освободитель от азиатских нашественников, взошел на престол Асеневской династии» — Иречек * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1295574625&sectionID=5 Чоки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225121105/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1295574625&sectionID=5 |date=2014-02-25 }} * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=274670889&sectionID=5 Момата на Къз-Хисар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225131739/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=274670889&sectionID=5 |date=2014-02-25 }} * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=88623789&sectionID=5 Велбъжд и Сливница] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225145839/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=88623789&sectionID=5 |date=2014-02-25 }} Параллель между сербско-болгарскими войнами в 1330 г. и 1885 г. * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1322137214&sectionID=5 Сара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225022318/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1322137214&sectionID=5 |date=2014-02-25 }} Дочь Ивана-Александра и второю его жену еврейки Сары, была отданна в жену Мураду I, и является матерью Баязида I, покорителя Балкан. * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=337854741&sectionID=5 Патриарх Евтимий] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224200516/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=337854741&sectionID=5 |date=2014-02-24 }} Ученик Евтимия, Григорий Цамблак (он же митрополит Киевский), унес сохранившиеся болгарские летописы в Русь. * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1355528170&sectionID=5 Жидов гроб] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222172136/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1355528170&sectionID=5 |date=2014-02-22 }} Легенда, что оборона города Тырнов была передана евреем. * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1106396201&sectionID=5 Сборът на духовете] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225084045/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1106396201&sectionID=5 |date=2014-02-25 }} «Накануне 9 марта (святые 40 мучеников), и болгары и турки верили, что в этот храм совершаются чудеса» — Иречек. * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1778653190&sectionID=5 Литургията] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225065217/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1778653190&sectionID=5 |date=2014-02-25 }} Про сохранению христианской веры. * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1561151472&sectionID=5 Шишмановий бряст] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225092324/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1561151472&sectionID=5 |date=2014-02-25 }} Про восстановлению болгарской государственности. * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1106403536&sectionID=5 Минарето] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225130111/http://www.znam.bg/com/action/showBook?bookID=898&elementID=1106403536&sectionID=5 |date=2014-02-25 }} * [http://chitanka.info/book/499-majska-kitka Майска китка] Поэзия, 1880 г. * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=825&elementID=1837500803&sectionID=5 Моята съседка Гмитра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304123833/http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=825&elementID=1837500803&sectionID=5 |date=2016-03-04 }} Юмористическая поэма * [http://chitanka.info/book/500-ne-shte-zagine Не ще загине] Поэзия * [http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=14&WorkID=17163&Level=1 Неотдавна] Повесть * [http://chitanka.info/book/501-novi-ekove Нови екове] Поэзия * [http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=14&WorkID=4310&Level=1 Нора] Повесть * [http://chitanka.info/book/502-pesni-za-makedonija Песни за Македония] Поэзия * [http://chitanka.info/book/503-pod-gryma-na-pobedite Под гръма на победите] Поэзия * [http://chitanka.info/book/504-pod-nasheto-nebe Под нашето небе] Поэзия [http://vseknigi.3dn.ru/publ/19-1-0-190 Под нашим небом] * [https://web.archive.org/web/20170327030204/http://chitanka.info/book/505-polja-i-gori Поля и гори] Поэзия [http://www.litmir.net/data/Book/0/153000/153614/Vazov_Ivan_Polya_i_lesa_Litmir.net_bid153614_original.pdf Поля и леса] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709033411/http://www.litmir.net/data/Book/0/153000/153614/Vazov_Ivan_Polya_i_lesa_Litmir.net_bid153614_original.pdf |date=2021-07-09 }} * [https://web.archive.org/web/20170930225549/http://chitanka.info/book/507-pystyr-svjat Пъстър свят] Рассказы На русском: * Болгарка * Павле Фертиг * От урала до «Ура» * Отвергнутый марш * Урок * Безвестный герой * Гост-краснобай на казенном пиру * [https://web.archive.org/web/20170125073044/http://chitanka.info/book/508-razkazi-18811901 Разкази 1881—1901] Рассказы На русском: * Вылко на войне * Придет ли? * Хаджи Ахилл * Кандидат в хаммам * Белимелец * В кривинах * Дед Нистор * Встреча * Упрямая голова * Gronde Maritza teinte de sang * Сцена * Пейзаж * [http://chitanka.info/book/509-razkazi-19011921 Разкази 1901—1921] Рассказы * [http://chitanka.info/book/510-svobodnite-mi-chasove Свободните ми часове] Поэзия * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=825&elementID=1267585007&sectionID=5 Синайска роза] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304123851/http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=825&elementID=1267585007&sectionID=5 |date=2016-03-04 }} Поэма * [http://chitanka.info/book/511-skitnishki-pesni Скитнишки песни] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327025416/http://chitanka.info/book/511-skitnishki-pesni |date=2017-03-27 }} Поэзия * [http://chitanka.info/book/512-slivnitsa Сливница] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327030100/http://chitanka.info/book/512-slivnitsa |date=2017-03-27 }} Поэзия, про Сербско-Болгарскую войну 1885 г. [http://www.litmir.net/data/Book/0/153000/153566/Vazov_Ivan_Slivnica_Litmir.net_bid153566_original.pdf Сливница] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709033429/http://www.litmir.net/data/Book/0/153000/153566/Vazov_Ivan_Slivnica_Litmir.net_bid153566_original.pdf |date=2021-07-09 }} * [http://chitanka.info/book/513-stihotvorenija-za-malki-detsa Стихотворения за малки деца] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327031429/http://chitanka.info/book/513-stihotvorenija-za-malki-detsa |date=2017-03-27 }} Поэзия про детей, 1883 г. * [http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=825&elementID=29643044&sectionID=5 Трайко и Риза] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304103407/http://znam.bg/com/action/showBook?bookID=825&elementID=29643044&sectionID=5 |date=2016-03-04 }} Поэма * [http://chitanka.info/book/514-tygite-na-bylgarija Тъгите на България] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327030942/http://chitanka.info/book/514-tygite-na-bylgarija |date=2017-03-27 }} Поэзия, 1877 г. [http://www.litmir.net/data/Book/0/153000/153570/Vazov_Ivan_Pechali_Bolgarii_Litmir.net_bid153570_original.pdf Печали Болгарии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709033444/http://www.litmir.net/data/Book/0/153000/153570/Vazov_Ivan_Pechali_Bolgarii_Litmir.net_bid153570_original.pdf |date=2021-07-09 }} * [http://chitanka.info/book/515-utro-v-banki Утро в Банки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161216141845/http://chitanka.info/book/515-utro-v-banki |date=2016-12-16 }} Рассказы (Добродушни разкази), 1905 г. Из того же сборника на русском: * Апостол в опасности * Чистый путь * Подоженные снопы === Әҫәрҙәр йыйынтыҡтары болгар телендә === В 1914 г. были впервые изданы все произведения Вазова. Рассказы были объединены по годам их создания, и поэтому сюжетной связи между рассказами в некоторых сборниках нет. * Събрани съчинения, т. 1-20, С. - 1955-57. * Неиздадени произведения, С. - 1968. === рус телендә === * Последний день XX века / {{lang-bg|Последният ден на XX век}}. — 1899 год. Перевод на русский: Е. Харитонов, журнал «Если», 1999, № 12 * Рассказы Вазова, перев. и вступит. ст. А. Сиротинина, СПБ., 1904 * На русский язык переведено и вышло отдельным изданием: Болгарское восстание накануне последней войны, Киев, 1884 * То же, изд. «Вятского т-ва», Вятка, 1904 * Иван Вазов. Сочинения в 6-ти томах. М.: Гослитиздат, 1956—1957. * Иван Вазов. Пёстрый мир. Юмор и сатира: Перевод с болг., сост. и вступ. ст. Н. Симакова; Прим. К. Державина; Ил. В. Сергеева. — М.: Правда, 1986. — 576 с., ил. Тираж 250 000 экз. Переводы на русский язык появлялись также в журналах и газетах: * Журнал XIX века «Дело», 1886, VII; «Живописное обозрение», 1892, № 29 * «Мир божий», 1896, I-Х * «Русские ведомости», 1898, ЇЇ 8, 112 * «Русское богатство», 1900, IX; 1902, I * «Нива», 1902, № 19 * «Славянский век», 1902, № 48, 50; 1903, № 71, 75; 1904, № 81; «Север», 1902, № 21, 22; 1907, № 23 * «Волынь», 1903, № 126, 246 * «Исторический вестник», 1903, VII, IX * «Народное образование», 1908, X * сборник «Славянская муза», В. Уманова-Каплуновского, СПБ., 1904 === Вазов тураһында библиография === * Бобчев И., Иван Вазов, Биография, «Слав. век», 1903, № 71 * Яцимирский А., Иван Вазов и его поэзия и проза, «Вестник иностранной лит-ры», 1906, II * Уманов-Каплуновский В. Иван Вазов — народный болгарский поэт-гражданин, «Историч. вестник», 1908, V * Г-в, Историческая драма Вазова, «Слав. изв.», 1908, I—III * Минчо-Делянов, Вазов, Величков, Михайловский, «Славянский мир», 1910, II * Державин Н. С., Иван Вазов. Жизнь и творчество, М.-Л., 1948 * 3лыднев В. И., Иван Вазов, в кн.: Очерки истории болгарской литературы XIX-XX вв., М., 1959 * Иван Вазов. Сб. по случай сто години от рождението му, С., 1950 * Павлов Т., Иван Вазов. Народен поет и класик, С., 1946 * Королев С., Иван Вазов. Художествен метод и литературни позиции, С., 1951 * Цанева М. Иван Вазов в Пловдив, С., 1966 * Вълчев В., Иван Вазов. Жизнен и творчески път, С., 1968 * Иван Вазов. Библиографический указатель, М., 1962 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == {{Навигация |Тема = Иван Вазов |Портал = |Викисловарь = |Викиучебник = |Викиөҙөмтә = :bg:Иван Вазов |Викикитапхана = :bg:Иван Вазов |Викивиды = |Викиновости = |Метавики = |Проект = }} * [[iarchive:IvanVazov|Іван Вазов. Кантата.]] * {{ВТ-ЭСБЕ|Вазов-Минчов}} * [http://literaturata.com/topic-t690.html Биография на Иван Вазов (болг.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208191848/http://literaturata.com/topic-t690.html |date=2008-12-08 }} * [http://slovo.bg/showauthor.php3?ID=14&LangID=1 Иван Вазов (произведения на болгарском)]{{Недоступная ссылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://vseknigi.3dn.ru/publ/19 Иван Вазов (произведения на русском)] * {{ЛЭ}} Кара-Иванов. * [http://bgdiaspora.h3b.ru/12543 Иванъ Вазовъ. Историко-литературный очеркъ. 1913 г.] {{Библиоинформация}} [[Категория:Болгария шәхестәре]] [[Категория:9 июлдә тыуғандар]] [[Категория:1850 йылда тыуғандар]] rohpv72r7fk87es9641w8k1pqwi7i2g 0 127330 1307811 1283248 2026-10-27T09:36:17Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307811 wikitext text/x-wiki {{Хребет |Название = Ирәкташ |Национальное название = |Изображение = Инзерские зубчатки.jpg |Подпись = Ирәкташ |Координаты = 54/15/50/N/58/21/44/E |region = RU-BA |CoordScale = |Регион = Башҡортостан |Горная система = Урал тауҙары |Период образования = |Площадь = |Длина = 10 |Ширина = 3 |Высочайшая вершина = |Высота = 1161 |Страна = Рәсәй |Позиционная карта 1 = |Категория на Викискладе = }} '''Ирәктәш (Инзерские зубчатки)''' — [[Көньяҡ Урал]]дағы [[тау]] һырты. [[Белорет районы]] биләмәһендә урынлашҡан ([[Башҡортостан]]). Ирәкташ Башҡортостандағы Көньяҡ Урал төбәгенә инә. Башҡортса атамаһы — Ирәкташ — ирәк һүҙенән барлыҡҡа килгән. Ирәк — киртләс, ырғаҡ һымаҡ тигән мәғәнәгә эйә. Тире тарттыра торған ҡулайлама ла шулай атала. Урыҫса атамаһын — Инзерские зубчатки — туристар [[Инйәр (йылға)|Инйәр]] йылғаһы исеменән тештәр кеүек тырпайып торған ҡаяларына ҡарап биргән. Ҡаялар бер нисә саҡрымға теҙелеп киткән. [[Белорет районы]] буйлап [[Оло Инйәр]] һәм [[Тирлән]] йылғалары араһында төньяҡ-көнсығыштан көньяҡ-көнбайышҡа табан субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. . Ул [[Оло Инйәр]] йылғаһы һәм [[Тирлән]] ҡасабаһы араһында урынлашҡан. Һырттың оҙонлоғо — 10 км, төньяҡ өлөшөнөң киңлеге 2 км яҡын, көньяғыныҡы 3 км яҡын, абсолют бейеклеге — 1161 м. Биләнле 3 өлөштән тора. [[Рельеф]]ы ҡатмарлы. Асыҡ күренгән 3 өлөштән тора: 150 м яҡын тәрәнлектәге билән менән бүленгән көньяҡ-көнсығыш һәм көньяҡ-көнбайыш, төньяҡ. Тау биттәре тигеҙ (ауышлыҡ — 25—30 градус), көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә текә (ауышлыҡ — 70 градустан ашыу). Ҡырасында тигеҙһеҙ ашалыу һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән тештәр бар. Урта рифейҙың Егәлге свитаһы кварциттарынан һәм кварцитлы ҡомташтарынан тора. == Үҙенсәлектәре == [[Файл:Миселя (9952744124).jpg|thumb|left| [[Миһеле]] йылғаһы, Ирәкташ буйы]] [[File:Инзерские зубчатки2.jpg|thumb|Ирәкташ]] Кварциттан, кварцит ҡомдан тора. Урта [[Рифей]] геохронологик осоронда барлыҡҡа килгән, [[Егәлге]] свитаһына инә. Һырттың иң күренекле урыны — ырғаҡ рәүешле киртләс ҡаялары. Ул һырттың төньяғында урынлашҡан һәм ҡая циркы тигән атама ла алған.<ref>http://pochel.ru/c/499-hrebet-inzerskie-zubchatki/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171101231135/http://pochel.ru/c/499-hrebet-inzerskie-zubchatki/ |date=2017-11-01 }}</ref> == Тәбиғәте == Ландшафтарҙың бейеклек бүлкәтлеге беленә: урмандары һирәк ағаслыҡтар һәм бейек тау болондары м‑н алмашына, уларҙан өҫтәрәк тау тундралары урынлашҡан. Ландшафты бейек тауҙарға хас: ылыҫлы урмандар, һирәк ағаслыҡтар, тау болондары, тундра үҫемлектәре. Тау итәктәрен ҡәҙимге ҡарағастар, [[шыршы]] һәм [[аҡ шыршы]], ҡарағай, ҡайын һәм уҫаҡ ағастары ҡаплап алған. Йәнлектәргә ла бай: айыу, ҡабан, төлкө, мышы, бүре, ҡуян, терпе, йыландар, төрлө ҡоштар төйәкләнгән.<ref>http://migranov.ru/zubchatki.php</ref> == Башҡорт фольклорында == Ай Ирәкташ-Ирәкташ, Киртләс-киртләс һирәк таш. == Һылтанмалар== * {{cite web |url = http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/info/2-statya/13633-inzerskie-zubchatki |title = Инзерские зубчатки |author = И. М. Япаров |date = 2013 |website = БАШКИРСКАЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ |publisher = [[ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия»]] |accessdate = 2017-04-04 |lang = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425204957/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/info/2-statya/13633-inzerskie-zubchatki |date=2017-04-25 }} * {{БЭ2013|index.php/4576|И.М. Япаров}} == Иҫкәрмәләр == * http://migranov.ru/zubchatki.php * http://nashural.ru/Mesta/inzer-zubchatki.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161125100338/http://nashural.ru/Mesta/inzer-zubchatki.htm |date=2016-11-25 }} * http://tirlyan.magnitogorsk.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015190555/http://tirlyan.magnitogorsk.org/ |date=2017-10-15 }} [[Категория:Белорет районы]] [[Категория:Уралдың тау һырттары]] [[Категория:Башҡортостандың тау һырттары]] gezx2uvjhd1ylctaceitm2cocl081sq 0 133321 1307784 1259346 2026-10-26T19:10:31Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307784 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Вәлиуллин Ренат Абдулла улы''' ([[20 сентябрь]] [[1947 йыл]]) — СССР һәм [[Рәсәй]] рәссамы. 1993 йылдан [[Рәсәй Федерацияһы]]ның Рәссамдары союзы ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған рәссамы (1997). == Биографияһы == Вәлиуллин Ренат Абдулла улы [[1947 йыл]]дың 20 сентябрендә [[БАССР]]-ҙың [[Туймазы районы]] [[Үрге Бишенде]] ауылында тыуған. Атаһы Абдулла Вәлиуллин — өс һуғышта ҡатнашыусы, һәм әсәһе Сәзиҙә апа алты бала үҫтергән. Өлкән ағаһы Рифғәт режиссёр һәм театр педагогы булып китә, ҡустыһы Валиуллин Рим — ғалим-геофизик, Башҡортостан Фәндәр академияһы ағза-корреспонденты. Ренат мәктәпте тамамлағандан һуң [[Ҡаҙан]] химия-технология институтына уҡырға инә. Уҡыуын ташлай һәм армияла хеҙмәт итә. Демобилизациянан һуң [[Өфө дәүләт сәнғәт институты]]на уҡырға инә. 1983 йылда Ренат Абдулла улы [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты|Өфө сәнғәт институтын]] (педагогы Р. М. Нурмөхәмәтов, И. Л. Пеганов) тамамлай. Институтты тамамланғандан һуң, Өфөләге Башҡортостан ижади-производство комбинатында рәссам булып эшләй, 1993 йылдан — директор урынбаҫары, 2002 йылдан — [[Өфө сәнғәт училищеһы]]ның художество бүлеге мөдире. [[2011 йыл]]дан алып [[Мәскәү]]ҙә йәшәй һәм эшләй. == Эштәре == Вәлиуллин Ренат Абдулла улы станокта башҡарылған һынлы сәнғәт һәм графика оҫтаһы булып тора. Ренат Абдулла улы монументаль сәнғәт өлкәһендә байтаҡ әҫәрҙәр ижад итә:Асҡын район мәҙәниәт йорто фасадындағы «Сәнғәт» мозаика панноһы (1989); Стәрлетамаҡ машиналар эшләү заводы интерьеры өсөн «Йәй», «Ат сабыштары» (бөтәһе лә — 1992 йылда), «Кәйеф» (1993, иретеп йәбештерелгән витраж), «Рапсодия», «Сәскәләр» (икеһе лә — 1995, рельеф) композициялары һәм башҡалар. Станокта башҡарылған рәсем сәнғәте һәм графика әҫәрҙәрендә автор, тирә‑яҡ донъяның мотив һәм образдарын үҙенең эмоциональ ҡабул итеүе аша үткәреп, реалистик йүнәлештән ситкә тайпыла. Уның «Арҡалын станцияһы» (1995), «Яңы фермерҙар» (1996, икеһе лә — ҡағыҙ, акварель), «Алтын балыҡ менән натюрморт» (1996, автолитография), «Әсә портреты» (1997), «Йәйләү» (1998) эштәренә юғарылыҡ, форма аныҡлығы, композицион ритм ҡәтғилеге, эске экспрессия һәм көсөргәнешлек, контраст колорит хас. «Артыш» ижади берекмәһе ағзаһы ([[1995]]). == Күргәҙмә == Вәлиуллин Ренат Абдулла улы — 1978 йылдан башлап бөтә союз һәм республика художество күргәҙмәләрендә ҡатнаша. Эштәре Башҡорт дәүләт художество музейы, Кесе графика ассоциацияһы музейы (Медон ҡалаһы, [[Франция]]), Халыҡ‑ара кесе графика үҙәге (Синт‑Никлас ҡалаһы, [[Бельгия]]) коллекцияларында, [[Рәсәй]]ҙә һәм сит илдәрҙә шәхси йыйылмаларҙа һаҡлана. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1997) == Һылтанмалар == * [http://www.shrb.ru/painting/valiullin.htm Союз художников Республики Башкортостан.] [http://www.shrb.ru/painting/valiullin.htm Валиуллин Р. А.] * [https://web.archive.org/web/20190513011917/http://wiki02.ru/encyclopedia/Valiullin_Renat_Abdullinovich/t/2715 Энциклопедия.] [https://web.archive.org/web/20190513011917/http://wiki02.ru/encyclopedia/Valiullin_Renat_Abdullinovich/t/2715 Валиуллин Р. А.] * [http://kulturarb.com/publ/biografii/khudozhniki/krasochnyj_mir_zhivopisca_i_grafika_renata_valiullina_k_65_letiju_khudozhnika/21-1-0-113 Красочный мир живописца и графика Рената Валиуллина. К 65-летию художника] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202256/http://kulturarb.com/publ/biografii/khudozhniki/krasochnyj_mir_zhivopisca_i_grafika_renata_valiullina_k_65_letiju_khudozhnika/21-1-0-113 |date=2016-03-04 }} [[Категория:Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлаусылар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Өфө сәнғәт училищеһы уҡытыусылары]] [[Категория:20 сентябрҙә тыуғандар]] [[Категория:1947 йылда тыуғандар]] [[Категория:Башҡортостан рәссамдары]] [[Категория:СССР рәссамдары]] [[Категория:Алфавит буйынса рәссамдар]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамдары]] lfz4tpv25nd2f0ru3r2ttp3qze1gd29 0 134792 1307816 1183446 2026-10-27T10:56:08Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307816 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ишембай энциклопедияһы''' — [[Башҡортостан|Башҡортостан Ресспубликаһы]] [[Ишембай]] ҡалаһы һәм [[Ишембай районы]] тураһында мәғлүмәттәр туплаған энциклопедия. Баҫма [[Өфө]] ҡалаһының «[[Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы)|Башҡорт энциклопедия]]һы» ғилми-нәшриәт комплексында сығарылған, 1900-гә яҡын мәҡәләне, 500-ҙән ашыу һүрәтте үҙ эсенә алған<ref name="НИК">{{cite web|url=http://www.bashenc.ru/index.php/ru/54-novosti-izdatelstva/312-vyshla-v-svet-ishimbajskaya-entsiklopediya|title=Ишимбайская энциклопедия|publisher=Официальный сайт НИК «Башкирская энциклопедия»|accessdate=2016-05-12|archiveurl=|archivedate=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402021056/http://www.bashenc.ru/index.php/ru/54-novosti-izdatelstva/312-vyshla-v-svet-ishimbajskaya-entsiklopediya |date=2016-04-02 }}</ref><ref name="Мир энциклопедий">{{cite web|url=http://www.encyclopedia.ru/cat/books/book/16595/|title=Ишимбайская энциклопедия|publisher=Мир энциклопедий|accessdate=2016-05-11|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. Энциклопедияла Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районының географияһы, тарихы, иҡтисады, мәғарифы, мәҙәниәте, уның күренекле эшмәкәрҙәре<ref name="НИК" /> тураһында мәғлүмәт тупланған. Энциклопедияла төп урын Ишембай ҡалаһына бирелгән<ref name="НИК" />. == Тасуирлама == 656 биттән торған энциклопедия 500-гә яҡын һүрәтте үҙ эсенә ала. Энциклопедия ике өлөштән тора. Беренсе өлөшөндә Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районының географияһы, тарихы, иҡтисады, мәғарифы, мәҙәниәте тураһында очерк тәҡдим ителә. Икенсе өлөшөн 1900-ҙән ашыу мәғлүмәт һәм биографик мәҡәләләр, шулай уҡ 500-ҙән ашыу иллюстрациялар тәшкил итә. Ҡаланың һәм райондың танылған кешеләре, унда йәшәүселәр һәм ошо төбәктә тыуғандар тураһында һөйләүсе библиографик характерҙағы 1200-гә яҡын мәҡәлә тупланған. Улар — ғалимдар, яҙыусылар, шағирҙар, йәмәғәт эшмәкәрҙәре, Советтар Союзы Геройҙары, Социалистик Хеҙмәт Геройҙары, Ленин, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары, Октябрь Революцияһы, «Почёт билдәһе», Хеҙмәт Даны һәм башҡа ордендар кавалерҙары. Баҫмала ҡаланың сәнәғәт предприятиеларына, ҡалала һәм районда нефть сығарыуҙы үҫтереү тарихына байтаҡ урын бүленә. Белешмә өлөшө библиографик күрһәткесте, ҡыҫҡартмалар һәм аббревиатуралар исемлеген, фәндәр кандидатттарын, мәғариф һәм һаулыҡ һағы отличниктарын, мәғарифтың почетлы хеҙмәткәрҙәрен үҙ эсенә ала. «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы хеҙмәткәрҙәре алып барған эште дауам итеп, «Ишембай энциклопедияһы» Башҡортостандың бөткән ауылдары тарихын өйрәнеү буйынса эш һөҙөмтәләрен беренселәрҙән булып баҫтырып сығарҙы<ref>http://www.nlr.ru:8100/res/epubl/rue/articles/ve4.pdf#page=139 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427180116/http://www.nlr.ru:8100/res/epubl/rue/articles/ve4.pdf#page=139 |date=2016-04-27 }}</ref>. «Баймаҡ энциклопедия»һына ошондай 65 тораҡ пункты, «Әбйәлил энциклопедия»һына — 30-ҙан ашыу, «Ишембай энциклопедия»һына — 40-тан ашыу, «Хәйбулла энциклопедия»һына — 30-ҙан ашыу бөткән тораҡ пункттары индерелә, шулай уҡ «Газпром нефтехим Салауат» энциклопедияһына 12 мәҡәлә ҡуйылды. == Энциклопедияны яҙыусылар == Баҫманы сығарыуҙа «[[Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы)|Башҡорт энциклопедияһы]]» ғилми-нәшриәт комплексы хеҙмәткәрҙәре генераль директоры У. Г. Сәйетов һәм уның беренсе урынбаҫары К. И.Әһлиуллина<ref name="Описание">{{Китап|заглавие=Ишимбайская энциклопедия|место=[[Уфа]]|издательство=[[Башкирская энциклопедия (издательство)|Башкирская энциклопедия]]|год=2015|страницы=2|страниц=656|isbn=978-5-88185-205-4|тираж=3000|ref=Ишимбайская энциклопедия}}</ref> эшләне. Энциклопедияны төҙөү һәм биҙәү буйынса авторлыҡ хоҡуғына «Башҡорт энциклопедия»һы ғилми-нәшриәт комплесы эйә. === Редакция коллегияһы === Рәйесе: М. Х. Ғайсин. Рәйес урынбаҫары: Г. Г. Шаһиева. Ағзалар: Р. М. Абдуллин, А. С. Әҙелмәтова, С. Я. Әлибаева, Д. Н. Арыҫланов, Р. З. Бохаров, А. Ф. Гәрәева, Ю. Ю. Ғарифуллин, Г. И. Ғилманова, Р. И. Заһиҙуллин, Л. И. Занилова, Р. Ш. Зиннәтуллина, И. И. Зөлҡәрнәева, Р. А. Ибәтуллин, В. Л. Игнатьев, В. Ғ. Исхаҡов, Д. Д. Ҡорбанов, А. М. Ҡотошев, Т. М. Некрасова, С. А. Никитин, М. М. Сабанчин, А. М. Сәғәҙиев, Т. Н. Сәғитов, А. Ф. Өмөтбаев, А. Ғ. Фәйзуллин. === «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексынан мөхәррирҙәр === Ваҡытлыса ижади коллектив: етәксеһе А. В. Корочкина, редакторҙар ветеринария фәндәре кандидаты О. А. Караванова, З. Е. Ҡылысова, тарих фәндәре кандидаты Т. Р. Кривоносова, Б. Н. Латипов, Р. А. Мөхәмәтова, А. Н. Сакаева, филология фәндәре кандидаты Н. М. Сиражетдинова, А. А. Сухогузов, З. Ф. Улямаева, Л. А. Хөснуллина, З. З. Шәйҙуллина, Л. И. Шарапова. Методик һәм әҙәби контроль бүлеге: энциклопедия баҫмаларының баш мөхәррире Р. Х. Хәсәнова, шеф-мөхәррирҙәр Э. Р. Булатова, Р. Р. Нурғәлиева, ғилми мөхәррир А. З. Ҡорбанова, мөхәррирҙәр Г. А. Бикташева, Г. А. Ғайсина, Г. Р. Өмөтбаева, Е. А. Шестерякова, библиограф А. У. Сәлимова. Художество-техник биҙәү бүлеге: мөдире А. Г. Зарипова, техник мөхәррир М. М. Мостафин, художество мөхәррирҙәре Л. Р. Вәлиева, Р. М. Рамаҙанов, Г. М. Фәтихова, компьютерҙа версткалаусы операторҙар Д. С. Ғималова, Д. Н. Мәхмүтова, корректорҙәр М. Ф. Әхкәмова, Р. М. Әхмәтйәнова, Ю. Н. Мофазалова. === Мәҡәләләр авторҙары === Геология-минералогия фәндәре докторы Р. Ф. Абдрахманов, Ф. М. Аҡҡолова, М. М. Годбодь (Ҡолмөхәмәтова), В. Л. Игнатьев, Ф. А. Ҡадиров, И. К. Козин, Тарих фәндәре кандидаты И. В. Кучумов, Д. В. Никулочкин, филология фәндәре кандидаты Л. Ф. Сәхибгәрәева, филология фәндәре докторы Р. А. Солтангәрәева, биология фәндәре кандидаты С. С. Хәйретдинов. Баҫма өҫтөндә эшләүҙә шулай уҡ ҡатнаштылар: Г. У. Аллабирҙина, З. А. Байчурина, Р. И. Вахрушина, В. Ш. Ғәлимова, Р. А. Ғүмәров, Г. У. Кәбирова, О. К. Кәримова, Р. М. Сакаева, З. В. Терехова, Т. Т. Шаһиева. == Иҫкәрмәләр == {{примечания}} == Әҙәбиәт == * Газета Восход от 16.06.2014. * {{Китап|заглавие=Ишимбайская энциклопедия|место=[[Уфа]]|издательство=[[Башкирская энциклопедия (издательство)|Башкирская энциклопедия]]|год=2015|страниц=656|isbn=978-5-88185-205-4|тираж=3000|ref=Ишимбайская энциклопедия}} * Зайнетдинова В. Х. История исчезнувших населённых пунктов на страницах районных энциклопедий // Вопросы энциклопедистики: [сб. ст.]. Вып. 4. Уфа, 2014, C.139-141 * Булатова Э. Р., Нургалиева Р. Р. Морфологические особенности стиля энциклопедических статей в региональных энциклопедиях (на примере «Ишимбайской энциклопедии» и «Хайбуллинской энциклопедии») // Вопросы энциклопедистики: [сб. ст.]. Вып. 5 /под общ. ред. У. Г. Саитова. — Уфа: Башк. энцикл., 2015.— 188 с, С.138-145 == Һылтанмалар == * [http://www.nlr.ru/cms_nlr/obik/vid_news.php?id=3206 РЕГИОНАЛЬНЫЕ ЭНЦИКЛОПЕДИИ РОССИИ.] [http://www.nlr.ru/cms_nlr/obik/vid_news.php?id=3206 Вышла в свет «Ишимбайская энциклопедия»] * [https://web.archive.org/web/20160321191230/http://www.encyclopedia.ru/news/enc/detail/60051/ В Башкортостане издана «Ишимбайская энциклопедия»] * [http://www.ishimbaimr.ru/ru/glavnaya/7232-ishimbajskaya-entsiklopediya «Ишимбайская энциклопедия»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161025131244/http://www.ishimbaimr.ru/ru/glavnaya/7232-ishimbajskaya-entsiklopediya |date=2016-10-25 }} * [http://ufa.bezformata.ru/listnews/vishla-v-svet-ishimbajskaya-entciklopediya/33987156/ В Башкирии вышла в свет «Ишимбайская энциклопедия»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419192008/http://ufa.bezformata.ru/listnews/vishla-v-svet-ishimbajskaya-entciklopediya/33987156/ |date=2016-04-19 }} * [http://voshod-news.ru/numbnews/171-enciklopediya-nauka-zhizni.html Энциклопедия — наука жизни] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160425181237/http://voshod-news.ru/numbnews/171-enciklopediya-nauka-zhizni.html |date=2016-04-25 }} [[Категория:Ишембай]] [[Категория:Алфавит буйынса китаптар]] nct3f5l51cx51znclv3rawsfaihu7s9 0 134912 1307772 1298984 2026-10-26T12:21:26Z BFD-69 28195 яңыртыу (мәғлүмәттәрҙе) 1307772 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Рәсәй ҡалалары исемлегенә''' [[Рәсәй Федерацияһы]]ның ҡала статусына эйә булған 1112 ҡалаһы индерелгән, уларҙа йәшәүселәр һаны 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса бирелгән<ref>{{Итоги переписи 2010|города}}</ref>. Шулай уҡ тарихи сығанаҡтарҙа уларҙы нигеҙләү йәки беренсе тапҡыр телгә алыу даталары күрһәтелгән. Федераль кимәлдәге ҡалалар һәм край, өлкә һәм округ үҙәктәре, республикаларҙың баш ҡалалары (үҙәктәре) төҫлө ячейкалар ярҙамында билдәләнгән. [[2014 йыл]]да Рәсәй составына ингән [[Ҡырым Республикаһы]] һәм [[Севастополь]] ҡалаһы халҡының һаны РФ властары [[Ҡырым федераль округы]] территорияһында 2014 йылдың октябрендә үткәрелгән йәниҫәп мәғлүмәттәре буйынса күрһәтелгән<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis_krim/perepis_krim.html Официальная страница на сайте Росстата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811224552/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis_krim/perepis_krim.html |date=2017-08-11 }}</ref>, {{Автонумерация | Столбцов = 7 | Название = Рәсәй Федерацияһы ҡалалары | Оформление = standard sortable | Заголовок2 = Герб | Заголовок3 = Ҡала атамаһы | Заголовок4 = Край, округ, өлкә, республика | Заголовок5 = Федераль округ | Заголовок6 = Халҡы | Заголовок7 = Нигеҙ һалыныу йәки<br> тәүге телгә алыныу йылы | Выравнивание2 = center | Выравнивание6 = right | Выравнивание7 = right | Сортировка = 3 | Сортировка2 = без сортировки | Сортировка6 = число | Сортировка7 = число | Ширина2 = 5% | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Adygeysk_(Adygeya).png|50px]] | [[Адыгейск]]| [[Адыгей Республикаһы]] | Көньяҡ | 12689 | [[1973]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Maikop (Adygea).png|50px]] | Майкоп | Адыгей Республикаһы | Көньяҡ | 144055 | [[1857]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Gornoaltaysk (Altai Republic).png|50px]] | Таулы Алтай | [[Алтай Республикаһы]] | Себер | 62861 | [[1830]] | |[[Файл:RUS Алейск COA.gif|50px]] | Алейск | [[Алтай крайы]] | Себер | 28528 | [[1913]] |%|[[Файл:Barnaul coat of arms.jpg|50px]] | Барнаул | Алтай крайы | [[Себер федераль округы|Себер]] | 635585 | [[1730]] | |[[Файл:Coat of Arms of Belokurikha.svg|50px]] | Белокуриха | Алтай крайы | Себер | 15072 | [[1803]] | |[[Файл:Coat of Arms of Biysk (Altai krai) (1804).png|50px]] | Бийск | Алтай крайы | Себер | 203826 | [[1709]] | |[[Файл:Gornyak_Coat_of_Arms.svg|50px]] | Горняк | Алтай крайы | Себер | 13040 | [[1942]] | |[[Файл:Zarinsk coat of arms.svg|50px]] | Заринск | Алтай крайы | Себер | 47035 | [[1979]] | |[[Файл:Zmeinogorsk Coat of Arms.jpg|50px]] | Змеиногорск | Алтай крайы | Себер | 10569 | [[1736]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kamen-na-Obi (Altai kray).png|50px]] | Обтағы Камень | Алтай крайы | Себер | 41787 | [[1751]] | |[[Файл:Novoaltaisk_Coat_of_Arms.png|50px]] | Новоалтайск | Алтай крайы | Себер | 73134 | [[1736]] | |[[Файл:Rubtsovsk coat of arms.png|50px]] | Рубцовск | Алтай крайы | Себер | 146386 | [[1892]] | |[[Файл:Coat of Arms of Slavgorod (Altai krai).png|50px]] | Славгород | Алтай крайы | Себер | 30370 | [[1910]] | |[[Файл:Coat of Arms of Yarovoe (Altai krai).png|50px]] | Яровое | Алтай крайы | Себер | 18085 | [[1943]] | |[[Файл:Coat of Arms of Belogorsk (Amur oblast).png|50px]] | Белогорск | [[Амур өлкәһе]] | [[Алыҫ Көнсығыш]] | 68220 | [[1860]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Blagoveshchensk (Amur oblat).png|50px]] | [[Благовещенск]] | Амур өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 214397 | [[1856]] | | | Завитинск | Амур өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 11481 | [[1906]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zeya (Amur oblast).png|50px]] | Зея | Амур өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 25042 | [[1879]] | |[[Файл:Coat of Arms of Raychikhinsk (Amur oblast).png|50px]] | Райчихинск | Амур өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 20499 | [[1932]] | |[[Файл:Coat of Arms of Svobodny (Amur oblast).png|50px]] | Свободный | Амур өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 58594 | [[1912]] | | | Сковородино | Амур өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 9561 | [[1908]] | |[[Файл:Coat of Arms of Tynda (Amur oblast) (2006).png|50px]] | Тында | Амур өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 35574 | [[1907]] | | | Углегорск (Циолковский) | Амур өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 6208 | [[1961]] | | | Шимановск | Амур өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 19815 | [[1910]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Arkhangelsk.svg|50px]] | Архангельск | [[Архангельск өлкәһе]] | [[Төньяҡ-Көнбайыш федераль округ|Төньяҡ-Көнбайыш]] | 348716 | [[1584]] | |[[Файл:Coat of Arms of Velsk (Arkhangelsk oblast).png|50px]] | Вельск | Архангельск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 23885 | [[1137]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kargopol (Arkhangelsk oblast) (1781).png|50px]] | Каргополь | Архангельск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 10148 | [[1146]] | || Коряжма | Архангельск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 39629 | [[1535]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Kotlas_(Arkhangelsk_oblast)_2007.png|50px]] | Котлас | Архангельск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 60562 | [[1890]] | |[[Файл:Coat of Arms of Mezen (Arkhangelsk oblast) (1780).png|50px]] | Мезень | Архангельск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 3599 | [[XVI быуат]] | |[[Файл:Coat of Arms of Mirny (Arkhangelsk oblast).png|50px]] | Мирный | Архангельск өлкәһе |Төньяҡ-Көнбайыш | 30259 | [[1957]] | |[[Файл:Герб города Новодвинска-2007-2.jpg|50px]] | Новодвинск | Архангельск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 40612 | [[1936]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nyandoma city (Arkhangelsk oblast).png|50px]]| Няндома | Архангельск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 22354 | [[1898]] | |[[Файл:Coat of Arms of Onega (Arkhangelsk oblast) (1998).gif|50px]] | Онега | Архангельск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 21359 | [[1137]] | |[[Файл:Coat of Arms of Severodvinsk.svg|50px]] | Северодвинск | Архангельск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 192265 | [[1936]] | |[[Файл:Coat of Arms of Solvychegodsk (Arkhangelsk oblast) (1780).png|50px]] | Сольвычегодск | Архангельск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 2460 | [[XIV быуат]] | |[[Файл:Coat of Arms of Shenkursk (Arkhangelsk oblast) (1780).png|50px]] | Шенкурск | Архангельск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 5702 | [[1137]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Astrakhan.png|50px]] | [[Әстерхан]] | [[Әстерхан өлкәһе]] | [[Көньяҡ федераль округ|Көньяҡ]] | 520662 | [[1558]] | |[[Файл:Gerb-Akhtubinsk-new.jpg|50px]] | Ахтубинск | Әстерхан өлкәһе | Көньяҡ | 41898 | [[1959]] | |[[Файл:RUS Знаменск COA.gif|50px]] | Знаменск | Әстерхан өлкәһе | Көньяҡ | 29357 | [[1948]] | |[[Файл:Герб Камызяк.svg|50px]] | Камызяк | Әстерхан өлкәһе | Көньяҡ | 16291 | [[1560]] | | | Нариманов | Әстерхан өлкәһе | Көньяҡ | 11386 | [[1963]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kharabali (Astrakhan oblast).png|50px]] | Харабали | Әстерхан өлкәһе | Көньяҡ | 18209 | [[1789]] | |[[Файл:Coat of Arms of Agidel (Bashkortostan).png|50px]] | [[Ағиҙел ]] | [[Башҡортостан]] | [[Волга буйы федераль округы|Волга буйы]] | 16365 | [[1980]] | | | [[Баймаҡ]] | Башҡортостан | Волга буйы | 17710 | [[1748]] | |[[Файл:Coat of Arms of Belebei (Bashkortostan).png|50px]] | [[Бәләбәй]] | Башҡортостан | Волга буйы | 60183 | [[1715]] | |[[Файл:Coat of Arms of Beloretsk (Bashkortostan).png|50px]] | [[Белорет]] | Башҡортостан | Волга буйы | 68804 | [[1762]] | |[[Файл:Coat of Arms of Birsk (Bashkortostan).png|50px]] | [[Бөрө]] | Башҡортостан | Волга буйы | 41637 | [[1663]] | |[[Файл:Coat of Arms of Blagoveschensk (Bashkortostan).png|50px]] | [[Благовещен]] | Башҡортостан | Волга буйы | 34246 | [[1756]] | | | [[Дәүләкән]] | Башҡортостан | Волга буйы | 24040 | [[18 быуат]] | |[[Файл:Durtuli.png|50px]] | [[Дүртөйлө]] | Башҡортостан | Волга буйы | 31272 | Волга буйы [[1795]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ishimbai (Bashkortostan).png|50px]] | [[Ишембай]] | Башҡортостан | Волга буйы | 66259 | [[1815]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kumertau (Bashkortostan).png|50px]] | [[Күмертау]] | Башҡортостан | Волга буйы | 62854 | [[1947]] | |[[Файл:Coat of Arms of Mezhgorie (Bashkortostan).png|50px]] | [[Межгорье]] | Башҡортостан | Волга буйы | 17353 | [[1979]] | | | [[Мәләүез]] | Башҡортостан | Волга буйы | 61408 | [[XVIII быуат]] | |[[Файл:Coat of Arms of Neftekamsk (Bashkortostan).png|50px]] | [[Нефтекама]] | Башҡортостан | Волга буйы | 121757 | [[1957]] | |[[Файл:Coat of Arms of Oktyabrsky (Bashkortostan).png|50px]] | [[Октябрьский]] | Башҡортостан | Волга буйы | 109379 | [[1946]] | |[[Файл:Coat of Arms of Salavat.png|50px]] | [[Салауат]] | Башҡортостан | Волга буйы | 156085 | [[1948]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sibai (Bashkortostan).png|50px]] | [[Сибай]] | Башҡортостан | Волга буйы | 62732 | [[1913]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sterlitamak (Bashkortostan).png|50px]] | [[Стәрлетамаҡ]] | Башҡортостан | Волга буйы | 273432 | [[1766]] | |[[Файл:Coat of Arms of Tuimazy rayon (Bashkortostan).png|50px]] | [[Туймазы]] | Башҡортостан | Волга буйы | 66849 | [[1912]] |%|[[Файл:Coat of arms of Ufa.svg|50px]] | [[Өфө]] | Башҡортостан | Волга буйы | 1062300 | [[1574]] | |[[Файл:Coat of Arms of Uchaly rayon (Bashkortostan).png|50px]] | [[Учалы]] | Башҡортостан | Волга буйы | 37771 | [[1955]] | |[[Файл:Coat of Arms of Yanaul rayon (Bashkortostan).png|50px]] | [[Яңауыл]] | Башҡортостан | Волга буйы | 26988 | [[1914]] | |[[Файл:Coat of Arms of Alekseevka (Belgorod oblast).png|50px]] | Алексеевка | [[Белгород өлкәһе]] | [[Үҙәк федераль округ|Үҙәк]] | 39026 | [[1685]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Belgorod.svg|50px]] | [[Белгород]] | Белгород өлкәһе | Үҙәк | 356426 | [[1596]] | |[[Файл:Coat of Arms of Biryuch.svg|50px]] | Бирюч | Белгород өлкәһе | Үҙәк | 7842 | [[1705]] | |[[Файл:Coat of arms of Valuyki (Belgorod oblast).png|50px]] | Валуйки | Белгород өлкәһе | Үҙәк | 35322 | [[1593]] | |[[Файл:Coat of Arms of Graivoron (Belgorod oblast).svg|50px]] | Грайворон | Белгород өлкәһе | Үҙәк| 6234 | [[1678]] | |[[Файл:Coat of Arms of Gubkin (Belgorod oblast).svg|50px]] | Губкин | Белгород өлкәһе | Үҙәк | 88562 | [[1939]] | |[[Файл:Coat of Arms of Korocha (Belgorod oblast).svg|50px]] | Короча | Белгород өлкәһе | Үҙәк | 5877 | [[1637]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novy Oskol (Belgorod oblsat).png|50px]] | Новый Оскол | Белгород өлкәһе | Үҙәк | 19530 | [[1647]] | |[[Файл:Coat of Arms of Stary Oskol (Belgorod oblast)2008.svg|50px]] | Старый Оскол | Белгород өлкәһе | Үҙәк | 221163 | [[1593]] | | | Строитель | Белгород өлкәһе | Үҙәк | 23933 | [[1958]] | |[[Файл:Lob Coats of arms Shebekino.svg|50px]] | Шебекино | Белгород өлкәһе | Үҙәк | 44277 | [[1713]] |%|[[Файл:Coat of arms of Bryansk (Bryansk Oblast).svg|50px]] | [[Брянск]] | [[Брянск өлкәһе]] | Үҙәк | 415640 | [[985]] | |[[Файл:Coat of Arms of Dyatkovo (Bryansk oblast) (1982).gif|50px]] | Дятьково | Брянск өлкәһе | Үҙәк | 29438 | [[1626]] | |[[Файл:Герб города Жуковка.jpg|50px]] | Жуковка | Брянск өлкәһе | Үҙәк | 18269 | [[1871]] | | | Злынка | Брянск өлкәһе | Үҙәк | 5507 | [[1702]] | |[[Файл:Coat of Arms of Karachev (Oryol oblast) (1781).png|50px]] | Карачев | Брянск өлкәһе| Үҙәк | 19715 | [[1146]] | |[[Файл:Coat of Arms of Klintsy (Bryansk oblast) (1985).png|50px]] | Клинцы | Брянск өлкәһе | Үҙәк | 62510 | [[1707]] | |[[Файл:Mglin COA (Chernigov Governorate) (1782).png|50px]] | Мглин | Брянск өлкәһе | Үҙәк | 7916 | [[1387]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novozybkov (Bryansk oblast).png|50px]] | Новозыбков | Брянск өлкәһе | Үҙәк | 40552 | [[1701]] | |[[Файл:Герб Почепа.jpg|50px]] | Почеп | Брянский өлкәһе | Үҙәк | 17933 | [[1447]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sevsk (Bryansk oblast) (1781).png|50px]] | Севск | Брянск өлкәһе | Үҙәк | 7282 | [[1146]] | |[[Файл:Coat of arms of Seltco (Bryansk oblast).gif|50px]] | Сельцо | Брянск өлкәһе | Үҙәк | 17933 | [[1870-е]] | |[[Файл:Coat of Arms of Starodub (Bryansk oblast) (1782).png|50px]] | Стародуб | Брянск өлкәһе | Үҙәк | 19010 | [[1080]] | |[[Файл:Coat of Arms of Surazh (Bryansk oblast) (1782).png|50px]] | Сураж | Брянск өлкәһе | Үҙәк | 11640 | [[17 быуат]] | |[[Файл:Coat of Arms of Trubchevsk (Oryol oblast) (1781).png|50px]] | Трубчевск | Брянск өлкәһе | Үҙәк | 15014 | [[975]] | |[[Файл:Coat of Arms of Unecha (Bryansk oblast) (1986).png|50px]] | Унеча | Брянск өлкәһе | Үҙәк | 26196 | [[1887]] | |[[Файл:Coat of Arms of Fokino (Bryansk oblast) (1984).gif|50px]] | Фокино | Брянск өлкәһе | Үҙәк | 13874 | [[1899]] | |[[Файл:Coat of Arms of Babushkin (Buryatia).png|50px]] | Бабушкин | [[Бүрәт Республикаһы]] | [[Себер федераль округы|Себер]] | 4542 | [[1760]] | | | Гусиноозёрск | Бүрәт Республикаһы | Себер | 23280 | [[1939]] | | | Закаменск | Бүрәт Республикаһы | Себер | 11249 | [[1934]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kyakhta (Buryatia) (1861).png|50px]] | Кяхта | Бүрәт Республикаһы | Себер | 20013 | [[1727]] | |[[Файл:Герб Северобайкальска.gif|50px]]| Северобайкальск | Бүрәт Республикаһы | Себер | 23673 | [[1974]] |%|[[Файл:Gerb u u.jpg|50px]] | [[Улан-Удэ]] | Бүрәт Республикаһы | Себер | 431922 | [[1666]] | |[[Файл:Coat of Arms of Aleksandrov (Vladimir oblast) (1781).png|50px]] | Александров | [[Владимир өлкәһе]] | [[Үҙәк федераль округ|Үҙәк]] | 61544 | [[14 быуат]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Vladimir (Vladimir oblast).svg|50px]] | [[Владимир]] | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 348256 | [[990]] | |[[Файл:Coat of Arms of Vyazniki (Vladimir oblast) (1781).png|50px]] | Вязники | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 41252 | [[1608]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Gorokhovets_(Vladimirskaya_oblast).png|50px]] | Гороховец | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 14015 | [[1158]] | |[[Файл:Coat of Arms of Gus-Khrustalny (Vladimir oblast).png|50px]] | Гусь-Хрустальный | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 60773 | [[1756]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kamechkovo (Vladimir oblast).gif|50px]] | Камешково | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 13113 | [[1892]] | |[[Файл:Coat of Arms of Karabanovo.gif|50px]] | Карабаново | Владимир өлкәһе |Үҙәк | 14868 | [[1630]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Kirzhach_(Vladimirskaya_oblast).png|50px]] | Киржач | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 30044 | [[1332]] | |[[Файл:Герб Коврова (с 2012 года).jpg|50px]] | [[Ковров]] | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 145492 | [[12 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kolchugino (Vladimir oblast).png|50px]] | Кольчугино | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 45804 | [[1871]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Kosteryovo.png|50px]] | Костерёво | Владимир өлкәһе| Үҙәк | 9136 | [[1890]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kurlovo (Vladimir oblast).png|50px]] | Курлово | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 6791 | [[1811]] | |[[Файл:Coat of Arms of Lakinsk (Vladimir oblast).png|50px]] | Лакинск | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 15707 | [[15 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Melenki (Vladimir oblast) (1781).png|50px]] | Меленки | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 15208 | [[18 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Murom (Vladimir oblast) (1781).png|50px]] | [[Муром]] | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 116078 | [[862]] | |[[Файл:Coat of Arms of Petushki (Vladimir oblast).gif|50px]] | Петушки | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 15167 | [[1861]] | |[[Файл:Coat of Arms of Pokrov (Vladimir oblast) (1781).png|50px]] | Покров | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 17762 | [[1506]] | |[[Файл:Coat of Arms of Raduzhny (Vladimir oblast).png|50px]] | Радужный | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 18212 | [[1971]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sobinka.gif|50px]] | Собинка | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 19482 | [[1858]] | |[[Файл:Coat of Arms of Strunino city.gif|50px]] | Струнино | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 14372 | [[1492]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sudogda (Vladimir oblast) (1781).png|50px]] | Судогда | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 11848 | [[1552]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Suzdal.png|50px]] | Суздаль | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 10535 | [[999]] | |[[Файл:Coat of Arms of Yuriev-Polsky (Vladimir oblast).png|50px]] | Юрьев-Польский | Владимир өлкәһе | Үҙәк | 19588 | [[1152]] |%|[[Файл:Coat of arms of Volgograd city.svg|50px]] | [[Волгоград]] | [[Волгоград өлкәһе]] | [[Көньяҡ федераль округы|Көньяҡ]] | 1021244 | [[1589]] | |[[Файл:Coat of Arms of Volzhsky (Volgograd oblast).png|50px]] | [[Волжский]] | Волгоград өлкәһе | Көньяҡ | 314436 | [[1951]] | |[[Файл:Dubovka_coat_of_arms_(Volgograd_region).png|50px]] | Дубовка | Волгоград өлкәһе | Көньяҡ | 14345 | [[1732]] | |[[Файл:Г_Жирновск_герб.jpg|50px]] | Жирновск | Волгоград өлкәһе | Көньяҡ | 16890 | [[18 век]] | |[[Файл:Kalach_na_donu_gerb.png|50px]] | Дондағы Калач | Волгоград өлкәһе | Көньяҡ | 26892 | [[1708]] | |[[Файл:Kamyshin gerb big.jpg|50px]] | Камышин | Волгоград өлкәһе | Көньяҡ | 119924 | [[1668]] | |[[Файл:Gerb Kotelnikovo.png|50px]] | Котельников | Волгоград өлкәһе | Көньяҡ | 20441 | [[1897]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kotovo (Volgograd oblast) (1994).png|50px]] | Котов | Волгоград өлкәһе | Көньяҡ | 24104 | [[1710-е]] | |[[Файл:Coat of arms of Krasnoslobodsk, Volgograd Oblast (2010).png|50px]] | Краснослободск | Волгоград өлкәһе | Көньяҡ | 16007 | [[1870]] | | | Ленинск | Волгоград өлкәһе | Көньяҡ | 15527 | [[1802]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Mikhaylovka_(Volgograd_Oblast)_2009.png|50px]] | Михайловка | Волгоград өлкәһе | Көньяҡ | 59153 | [[1762]] | | | Николаевск | Волгоград өлкәһе | Көньяҡ | 15081 | [[1747]] | | | Новоаннинск | Волгоград өлкәһе | Көньяҡ | 17911 | [[1956]] | |[[Файл:Coat_of_arms_of_Pallasovka_2008_(official).png|50px]] | Палласовка | Волгоград өлкәһе | Көньяҡ | 15984 | [[1907]] | | | Петров Вал | Волгоград өлкәһе | Көньяҡ | 13264 | [[1942]] | | | Серафимович | Волгоград өлкәһе | Көньяҡ | 9368 | [[1589]] | |[[Файл:Coat of arms of Surovikino without a crown (2008).png|50px]] | Суровикин | [[Волгоград өлкәһе]] | Көньяҡ | 20527 | [[1744]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Uryupinsk_1994.png|50px]] | Урюпинск | Волгоград өлкәһе | Көньяҡ | 41594 | [[1618]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Frolovo_02.png|50px]] | Фролов | Волгоград өлкәһе | Көньяҡ | 39489 | [[1859]] | |[[Файл:Coat of Arms of Babaevo rayon (Vologda oblast).png|50px]] | Бабаев | [[Вологда өлкәһе]] | [[Төньяҡ-Көнбайыш федераль округ|Төньяҡ-Көнбайыш]] | 12074 | [[15 век]] | |[[Файл:Coat of arms of Belozersky District, Vologda Oblast.png|50px]] | Белозерск | Вологда өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 9614 | [[862]] | |[[Файл:Coat of Arms of Velikiy Ustyug (Vologda oblast) (2000).png|50px]] | [[Бөйөк Устюг]] | Вологда өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 31664 | [[1147]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Vologda (Vologda oblast) (1780).png|50px]] | [[Вологда]] | Вологда өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 301642 | [[1147]] | |[[Файл:Coat of Arms of Vytegra (Vologda oblast) (1781).png|50px]] | Вытегра | Вологда өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 10490 | [[1710]] | |[[Файл:Coat of Arms of Gryazovets (Vologda oblast) (1781).png|50px]] | Грязовец | Вологда өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 15528 | [[1538]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kadnikov (Vologda oblast) (1781).png|50px]] | Кадников | Вологда өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 4797 | [[1492]] | |[[Файл:Kirillov Coat Of Arms.png|50px]] | Кириллов | Вологда өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 7735 | [[1397]] | | | Красавин | Вологда өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 7003 | [[1848]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nikolsk (Vologda oblast).png|50px]] | Никольск | Вологда өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 8515 | [[14 век]] | |[[Файл:35_sokol.png|50px]] | Сокол | Вологда өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 38454 | [[1615]] | |[[Файл:Coat of Arms of Totma (Vologda oblast).png|50px]] | [[Тотьма]] | Вологда өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 9784 | [[1137]] | |[[Файл:Coat_of_arms_of_Ustyuzhna_and_Ustugnovsky_District_(Vologda_Region).png|50px]] | [[Устюжна]] | Вологда өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 9478 | [[1252]] | | | [[Харовск]] | Вологда өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 10078 | [[1903]] | |[[Файл:Coat of Arms of Cherepovets (Vologda oblast) (1811).png|50px]] | [[Череповец]] | Вологда өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 312311 | [[1777]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Bobrov_(Voronezh_oblast).png|50px]] | Бобров | [[Воронеж өлкәһе]] | [[Үҙәк федераль округ|Үҙәк]] | 19738 | [[1698]] | |[[Файл:Coat of Arms of Boguchar (Voronezh oblast).png|50px]] | Богучар | Воронеж өлкәһе | Үҙәк | 11811 | [[1704]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Borisoglebsk_(Voronezh_oblast).png|50px]] | Борисоглебск | Воронеж өлкәһе | Үҙәк | 65585 | [[1698]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Buturlinovka_(Voronezh_oblast).png|50px]] | Бутурлиновка | Воронеж өлкәһе | Үҙәк | 27208 | [[1740]] |%|[[Файл:Coat of arms of Voronezh.png|50px]] | [[Воронеж]] | Воронеж өлкәһе | Үҙәк | 889680 | [[1586]] | | | Калач | Воронеж өлкәһе | Үҙәк | 20046 | [[1716]] | |[[Файл:Liski_coa.png|50px]] | Лиски | Воронеж өлкәһе | Үҙәк | 55864 | [[16 быуат]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Novovoronezh_(Voronezh_oblast).png|50px]] | Нововоронеж | Воронеж өлкәһе | Үҙәк | 32635 | [[1957]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Novohopersk_(Voronezh_oblast).png|50px]] | Новохопёрск | Воронеж өлкәһе | Үҙәк | 6849 | [[1710]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ostrogozhsk (Voronezh oblast).png|50px]] | Острогожск | Воронеж өлкәһе | Үҙәк | 33842 | [[1652]] | |[[Файл:Coat of Arms of Pavlovsk (Voronezh oblast).png|50px]] | Павловск | Воронеж өлкәһе | Үҙәк | 25126 | [[1709]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Povorino_(Voronezh_oblast).png|50px]] | Поворино | Воронеж өлкәһе | Үҙәк | 17692 | [[1870]] | |[[Файл:Coat of Arms of Rossosh (Voronezh oblast).png|50px]] | [[Россошь]] | Воронеж өлкәһе | Үҙәк | 62865 | [[17 век]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Semiluki_(Voronezh_oblast).png|50px]] | Семилуки | Воронеж өлкәһе | Үҙәк | 26025 | [[1615]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ertil.gif|50px]] | Эртиль | Воронеж өлкәһе | Үҙәк | 11387 | [[1897]] | |[[Файл:Coat of arms of Dagestan Oblast 1878.svg|50px]] | [[Буйнаҡ]]| [[Дағстан Республикаһы]] | [[Төньяҡ Кавказ федераль округы|Төньяҡ Кавказ]] | 65735 | [[1834]] | |[[Файл:Coat of Arms of Dagestanskie Ogni.png|50px]] | Дагестанские Огни | Дағстан Республикаһы | Төньяҡ Кавказ | 30671 | [[1914]] | |[[Файл:Coat of Arms of Derbent (Dagestan) (1843).png|50px]] | [[Дәрбәнт]] | Дағстан Республикаһы | Төньяҡ Кавказ | 119961 | [[438]] | |[[Файл:Coat of Arms of Izberbash.png|50px]] | [[Эҙбербаш]] | Дағстан Республикаһы | Төньяҡ Кавказ | 56301 | [[1932]] | |[[Файл:Gerb kaspiska.gif|50px]] | [[Каспийск]] | Дағстан Республикаһы | Төньяҡ Кавказ | 103914 | [[1932]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kiziljurt.png|50px]] | [[Ҡыҙылйорт]] | Дағстан Республикаһы | Төньяҡ Кавказ | 36187 | [[1963]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kizlyar (Dagestan) (1842).png|50px]] | [[Кизляр]] | Дағстан Республикаһы | Төньяҡ Кавказ | 49169 | [[1735]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Makhachkala.png|50px]] | [[Махачкала]] | Дағстан Республикаһы | Төньяҡ Кавказ | 577990 | [[1844]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Khasavyurt.png|50px]] | [[Хәсәүйорт]] | Дағстан Республикаһы | Төньяҡ Кавказ | 133929 | [[1846]] | |[[Файл:Coat of Arms of Jujno-Sukhokumsk.png|50px]] | Южно-Сухокумск | Дағстан Республикаһы | Төньяҡ Кавказ | 10048 | [[1958]] |%|[[Файл:Coat of arms of Birobidzhan.svg|50px]] | Биробиджан | [[Йәһүд автономиялы өлкәһе]] | [[Алыҫ Көнсығыш]] | 75419 | [[1915]] | | | Облучье | Йәһүд автономиялы өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 9379 | [[1911]] | |[[Файл:Coat of arm baley.jpg|50px]] | Балей | [[Байкал аръяғы крайы]] | [[Себер федераль округы|Себер]] | 12536 | [[1736]] | |[[Файл:Coat of Arms of Borzya (Chita oblast).png|50px]] | Борзя | Байкал аръяғы крайы | Себер | 31376 | [[1899]] | |[[Файл:Coat of Arms of Krasnokamensk (Chita oblast).png|50px]] | Краснокаменск | Байкал аръяғы крайы | Себер | 55668 | [[1967]] | | | [[Могоча]] | Забайкальский край | Себер | 13228 | [[1910]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nerchinsk (Chita oblast) (1790).png|50px]] | Нерчинск | [[Байкал аръяғы крайы]] | Себер | 14976 | [[1653]] | |[[Файл:Coat of Arms of Petrovsk-Zabaikalsky (Chita oblast) (1984).png|50px]] | [[Петровск-Забайкальский]] | Байкал аръяғы крайы | Себер | 18555 | [[1789]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sretenskoe (Zabaykalskiy kray) (2011).png|50px]] | Сретенск | Байкал аръяғы крайы | Себер | 6850 | [[1689]] | |[[Файл:Герб г. Хилок.gif|50px]] | Хилок | Байкал аръяғы крайы | Себер | 11530 | [[1895]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Chita (Chita oblast).png|50px]] | [[Чита]] | Байкал аръяғы крайы | Себер | 323964 | [[1653]] | |[[Файл:Coat of Arms of Shilka (Chita oblast).png|50px]] | Шилка | Байкал аръяғы крайы | Себер | 13947 | [[1897]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Vichuga.png|50px]] | Вичуга | [[Иваново өлкәһе]] | [[Үҙәк федераль округ|Үҙәк]] | 37609 | [[1925]] | |[[Файл:Coat of Arms of Gavrilov Posad (Ivanovo oblast) (1989).png|50px]] | [[Гаврилов Посад]] | Ивановская область | Үҙәк | 6434 | [[1434]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zavolzhsk.png|50px]] | Заволжск | Иваново өлкәһе | Үҙәк | 12045 | [[19 век]] |%|[[Файл:Coat-of-Arms-of-Ivanovo-(Ivanovskaya oblast).svg|50px]] | [[Иваново]] | Иваново өлкәһе | Үҙәк | 409277 | [[1561]] | |[[Файл:Gerb kineshma ivanovskaya oblast.jpg|50px]] | Кинешма | Иваново өлкәһе | Үҙәк | 88113 | [[1429]] | | | Комсомольск | Иваново өлкәһе | Үҙәк | 8693 | [[1931]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kokhma (Ivanovo oblast).png|50px]] | Кохма | Иваново өлкәһе | Үҙәк | 29408 | [[1619]] | |[[Файл:Coat of Arms of Navoloki (Ivanovo oblast).png|50px]] | Наволоки | Иваново өлкәһе | Үҙәк | 10207 | [[1775]] | |[[Файл:Coat of Arms of Plyos (Ivanovo oblast) (1779).png|50px]] | [[Плёс (ҡала)|Плёс]] | Иваново өлкәһе | Үҙәк | 2341 | [[1410]] | | | Приволжск | Иваново өлкәһе | Үҙәк | 16749 | [[1484]] | |[[Файл:Coat of Arms of Puchezh (Ivanovo oblast).png|50px]] | Пучеж | Иваново өлкәһе | Үҙәк | 8583 | [[1594]] | | | Родники | Иваново өлкәһе | Үҙәк | 26318 | [[1606]] | |[[Файл:Gerb-Teikovo.jpg|50px]] | Тейков | Иваново өлкәһе | Үҙәк | 34993 | [[17 быуат]] | |[[Файл:Coat of Arms of Furmanov (Ivanovo oblast).png|50px]] | Фурманов | Иваново өлкәһе | Үҙәк | 36149 | [[1918]] | |[[Файл:Coat of arms of Shuya (Ivanovo oblast).svg|50px]] | Шуя | Иваново өлкәһе | Үҙәк | 58528 | [[1394]] | | | Южа | Иваново өлкәһе | Үҙәк | 14170 | [[1628]] | |[[Файл:Coat of Arms of Yurievets (Ivanovo oblast).png|50px]] | Юрьевец | Иваново өлкәһе | Үҙәк | 10205 | [[1225]] | | | [[Ҡараболаҡ (ҡала)|Ҡараболаҡ]] (город) | [[Ингушетия]] | [[Төньяҡ Кавказ федераль округы|Төньяҡ Кавказ]] | 31081 | [[1859]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Magas.svg|50px]] | Магас | Ингушетия | Төньяҡ Кавказ | 2505 | [[1995]] | |[[Файл:Malgobek-gerb2.gif|50px]] | [[Малғабәк]] | Ингушетия | Төньяҡ Кавказ | 31076 | [[1934]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nazran.svg|50px]] | [[Назрань]] | Ингушетия | Төньяҡ Кавказ | 93357 | [[1781]] | |[[Файл:Coat of Arms of Alzamayskoe (Irkutsk oblast).png|50px]] | Алзамай | [[Иркутск өлкәһе]] | [[Себер федераль округы|Себер]] | 6751 | [[1899]] | |[[Файл:Coat of Arms of Angarsk.svg|50px]] | [[Ангарск]] | Иркутск өлкәһе | Себер | 233765 | [[1948]] | | | Байкальск | Иркутск өлкәһе | Себер | 13589 | [[1961]] | |[[Файл:Coat of Arms of Biryusinsk (Irkutsk oblast) (1977).png|50px]] | Бирюсинск | Иркутск өлкәһе | Себер | 8981 | [[1967]] | |[[Файл:Coat of Arms of Bodaibo (Irkutsk oblast).svg|50px]] | Бодайбо | Иркутск өлкәһе | Себер | 15331 | [[1864]] | |[[Файл:Coat of Arms of Bratsk (Irkutsk oblast).png|50px]] | [[Братск]] | Иркутск өлкәһе | Себер | 246348 | [[1631]] | | | Вихоревка | Иркутск өлкәһе | Себер | 22528 | [[1957]] | |[[Файл:Zhelegorsk_ilimski_gerb.png|50px]] | Железногорск-Илимск | Иркутск өлкәһе | Себер | 26134 | [[1948]] | |[[Файл:Zima g.gif|50px]] | Зима | Иркутск өлкәһе | Себер | 32522 | [[1743]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Irkutsk.png|50px]] | [[Иркутск]] | Иркутск өлкәһе | Себер | 587225 | [[1661]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kirensk (Irkutsk oblast) (1790).png|50px]] | Киренск | Иркутск өлкәһе | Себер | 12652 | [[1630]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nizhneudinsk (Irkutsk oblast) (1790).png|50px]] | Нижнеудинск | Иркутск өлкәһе | Себер | 37056 | [[1648]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sayansk (Irkutsk oblast).png|50px]] | Саянск | Иркутск өлкәһе | Себер | 40786 | [[1970]] | |[[Файл:Svirsk g.gif|50px]] | Свирск | Иркутск өлкәһе | Себер | 13649 | [[19 век]] | |[[Файл:Slyudyanka coat of arms.jpg|50px]] | Слюдянка | Иркутск өлкәһе| Себер | 18542 | [[1899]] | |[[Файл:Coat of arms of tayshet.png|50px]] | Тайшет | Иркутск өлкәһе | Себер | 35481 | [[1897]] | |[[Файл:Coat of Arms of Tulun (Irkutsk oblast).png|50px]] | Тулун | Иркутск өлкәһе | Себер | 44603 | [[1735]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ussolie-Sibirskoye (Irkutsk oblast).png|50px]] | Усолье-Сибирское | Иркутск өлкәһе | Себер | 83364 | [[1669]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ust-Ilimsk (Irkutsk oblast).png|50px]] | Усть-Илимск | Иркутск өлкәһе | Себер | 86591 | [[1966]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Ust-Kut_2009.png|50px]] | Усть-Кут | Иркутск өлкәһе | Себер | 45061 | [[1631]] | |[[Файл:Coat of Arms of Cheremkhovo (Irkutsk oblast).png|50px]] | [[Черемхов]] | Иркутск өлкәһе | Себер | 52650 | [[1772]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Shelehov_(Irkutsk_oblast).png|50px]] | Шелехов | Иркутск өлкәһе | Себер | 47960 | [[1953]] | |[[Файл:Gerb-Baksan-1968.gif|50px]] | Баксан | [[Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы]] | [[Төньяҡ Кавказ федераль округы|Төньяҡ Кавказ]] | 36857 | [[1891]] | | | [[Майский (Кабардино-Балкария)|Майский]] | [[Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы]] | Төньяҡ Кавказ | 26755 | [[19 быуат]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Nalchik since 2011.gif|50px]] | [[Нальчик]] | [[Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы]] | Төньяҡ Кавказ | 240095 | [[1724]] | | | Нартҡала | [[Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы]] | Төньяҡ Кавказ | 31679 | [[1913]] | |[[Файл:Coats of arms of Prokhladny (Kabardino-Balkaria).png|50px]] | Прохладный | Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы | Төньяҡ Кавказ | 59595 | [[1765]] | | | Терек | Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы | Төньяҡ Кавказ | 19170 | [[1876]] | | | Тырныауз | Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы | Төньяҡ Кавказ | 21000 | [[1934]] | | | Чегем | Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы | Төньяҡ Кавказ | 17988 | [[1822]] | |[[Файл:Coat of Arms of Bagrationovsk (Kaliningrad oblast).png|50px]] | Багратионовск | [[Калининград өлкәһе]] | [[Төньяҡ-Көнбайыш федераль округ|Төньяҡ-Көнбайыш]] | 6399 | [[1336]] | |[[Файл:Coat of Arms of Baltiysk (Kaliningrad oblast).png|50px]] | [[Балтийск]] | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 32670 | [[1626]] | |[[Файл:Coat of Arms of Gvardeisk (Kaliningrad oblast).png|50px]] | Гвардейск | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 13888 | [[1255]] | |[[Файл:Coat of Arms of Guryevsk (Kaliningrad oblast).png|50px]] | Гурьевск | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 12433 | [[1262]] | |[[Файл:Coat of Arms of Gusev (Kaliningrad oblast).png|50px]] | Гусев | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 28260 | [[16 век]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Zelenogradsk_%28Kaliningrad_oblast%29.png|50px]] | Зеленоградск | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 13015 | [[1252]] |%|[[Файл:Coat_of_arms_of_Kaliningrad.svg|50px]] | [[Калининград]] | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 431491 | [[1255]] | |[[Файл:Coat of Arms of Krasnoznamensk (Kaliningrad oblast).png|50px]] | Краснознаменск | Калининград өлкәһе |Төньяҡ-Көнбайыш | 3522 | [[1576]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ladushkin (Kaliningrad oblast).png|50px]] | Ладушкин | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 3788 | [[1314]] | |[[Файл:Coat of Arms of Mamonovo (Kaliningrad oblast).png|50px]] | Мамонов | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 7757 | [[1301]] | |[[Файл:Неман, герб.jpg|50px]] | [[Неман]] | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 11794 | [[1277]] | |[[Файл:Gerb nesterov.jpg|50px]] | [[Нестеров]] | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 4584 | [[1539]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ozyorsk (Kaliningrad oblast).png|50px]] | Озёрск | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 4740 | [[1539]] | | | Пионерск | Калининград өлкәһе| Төньяҡ-Көнбайыш | 11017 | [[1254]] | |[[Файл:Labiawa COA.png|50px]] | Полесск | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 7580 | [[1258]] | |[[Файл:Coat of Arms of Pravdinsk (Kaliningrad oblast).png|50px]] | Правдинск | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 4323 | [[1312]] | |[[Файл:Coat of Arms of Svetlogorsk (Kaliningrad oblast).png|50px]] | Светлогорск | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 10775 | [[1258]] | |[[Файл:Coat of Arms of Svetly (Kaliningrad oblast).png|50px]] | Светлый (К | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 21380 | [[1640]] | |[[Файл:Coat of Arms of Slavsk (Kaliningrad oblast).png|50px]] | [[Славск]] | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 4614 | [[1292]] | |[[Файл:Gerb Sovetsk.png|50px]] | Советск | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш| 41709 | [[1288]] | |[[Файл:RUS Chernyakhovsk COA (achievement).svg|50px]] | [[Черняховск]] | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 40464 | [[1336]] | |[[Файл:Rybaki COA.png|50px]] | Приморск | Калининград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 1956 | [[1268]] | | | Городовиковск | Ҡалмыҡ Республикаһы | Южный | 9565 | [[1872]] | | | Лагань | Калмыкия | Көньяҡ | 14323 | [[1870]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Elista (Kalmykia) (2004).png|50px]] | [[Элиста]] | [[Ҡалмыҡ Республикаһы]] | [[Көньяҡ федераль округ|Көньяҡ]] | 103728 | [[1865]] | |[[Файл:Coat of Arms of Balabanovo (Kaluga oblast).png|50px]] | Балабаново | [[Калуга өлкәһе]] | Үҙәк | 26337 | [[1584]] | |[[Файл:Coat of Arms of Belousovo (Kaluga oblast).png|50px]] | Белоусово | Калуга өлкәһе | [[Үҙәк федераль округ|Үҙәк]] | 8432 | [[1962]] | |[[Файл:Coat of Arms of Borovsk (Kaluga oblast) (1777).png|50px]] | Боровск | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 12283 | [[1358]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ermolino (Kaluga oblast).png|50px]] | Ермолино | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 10409 | [[1601]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zhizdra (Kaluga oblast).png|50px]] | Жиздра | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 5585 | [[1146]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zhukov (Kaluga oblast).png|50px]] | Жуков | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 12150 | [[17 век]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Kaluga.svg|50px]] | [[Калуга]] | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 325185 | [[1371]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kirov (Kaluga oblast).png|50px]] | Киров | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 31888 | [[1745]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kozelsk (Kaluga oblast).png|50px]] | Козельск | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 18203 | [[12 век]] | |[[Файл:Герб Кондрово.PNG|50px]] | Кондрово | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 16672 | [[1615]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kremenki (Kaluga oblast).png|50px]] | Кремёнки | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 11617 | [[18 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Lyudinovo town (Kaluga oblast).png|50px]] | Людиново | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 40550 | [[1626]] | |[[Файл:Coat of Arms of Maloyaroslavets (Kaluga region).svg|50px]] | Малоярославец | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 30401 | [[1402]] | |[[Файл:Coat of Arms of Medyn (Kaluga oblast) (1777).png|50px]] | Медынь | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 8298 | [[1386]] | |[[Файл:Coat of Arms of Meshchovsk (Kaluga oblast).png|50px]] | Мещовск | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 4101 | [[1238]] | |[[Файл:Coat of Arms of Mosalsk (Kaluga oblast).png|50px]] | Мосальск | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 4285 | [[1231]] | |[[Файл:Coat of Arms of Obninsk (Kaluga oblast) proposal (2003 N2).png|50px]] | [[Обнинск]] | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 104798 | [[1946]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sosensky (Kaluga oblast).png|50px]] | Сосенский | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 12394 | [[1952]] | |[[Файл:Coat of Arms of Spas-Demensk (Kaluga oblast) (2008).png|50px]] | Спас-Деменск | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 4904 | [[1446]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sukhinichi (Kaluga oblast) (1842).png|50px]] | Сухиничи | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 16295 | [[18 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Tarusa (Kaluga oblast) (1777).png|50px]] | Таруса | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 9656 | [[1246]] | |[[Файл:Coat of Arms of Yukhnov (Kaluga oblast) (1780).png|50px]] | Юхнов | Калуга өлкәһе | Үҙәк | 7056 | [[1410]] | |[[Файл:Coats of Arms of Viluchinsk.svg|50px]] | Вилючинск | [[Камчатка крайы]] | [[Алыҫ Көнсығыш]] | 22905 | [[1968]] | |[[Файл:Coat of Arms of Elizovo (2009) (Kamchatka krai).png|50px]] | Елизово | Камчатка крайы | Алыҫ Көнсығыш | 39548 | [[1848]] |%|[[Файл:Gerb pk.jpg|50px]] | [[Петропавловск-Камчатский]] | Камчатка крайы | Алыҫ Көнсығыш | 179526 | [[1740]] | | | Карачаевск | [[Ҡарасай-Черкес Республикаһы]] | [[Төньяҡ Кавказ федераль округы|Төньяҡ Кавказ]] | 23848 | [[1926]] | | | [[Теберда]] | Ҡарасай-Черкес Республикаһы | Төньяҡ Кавказ | 9097 | [[1868]] | | | Усть-Джегута | Ҡарасай-Черкес Республикаһы | Төньяҡ Кавказ | 30602 | [[1868]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Cherkessk (Karachay-Cherkessia).png|50px]] | [[Черкесск]] | Ҡарасай-Черкес Республикаһы | Төньяҡ Кавказ | 121439 | [[1825]] | |[[Файл:Coat of Arms of Belomorsk (Karelia).jpg|50px]] | Беломорск | [[Карелия Республикаһы]] | [[Төньяҡ-Көнбайыш федераль округ|Төньяҡ-Көнбайыш]] | 11217 | [[12 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kem (Karelia) (1788).png|50px]] | Кемь | Карелия Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 13061 | [[14 быуат]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kondopoga (Karelia).JPG|50px]] | Кондопога | Карелия Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 32978 | [[1563]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kostomuksha.gif|50px]] | Костомукша | Карелия Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 28433 | [[1977]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Lahdenpohja_(Karelia).png|50px]] | [[Лахденпохья]] | Карелия Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 7818 | [[1600]] | |[[Файл:Герб Медвежьегорского муниципального образования.jpg|50px]] | Медвежьегорск | Карелия Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 15536 | [[1916]] | |[[Файл:Coat of Arms of Olonets (Karelia) (1781).png|50px]] | Олонец | Карелия Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 9060 | [[1137]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Petrozavodsk (Karelia).png|50px]] | [[Петрозаводск]] | Карелия Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 263540 | [[1703]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Pitkyaranta_(Karelia).png|50px]] | Питкяранта | Карелия Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 11484 | [[19 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Pudozh (Karelia) (1788).png|50px]] | Пудож | Карелия Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 9698 | [[1382]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Segezha.png|50px]] | Сегежа | Карелия Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 29660 | [[1914]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sortavala (Karelia).png|50px]] | [[Сортавала]] | Карелия Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 19215 | [[1468]] | | | Суоярви | Карелия | Төньяҡ-Көнбайыш | 9763 | [[16 быуат]] | |[[Файл:Coat of Arms of Anzhero-Sudzhensk (Kemerovo oblast).png|50px]] | Анжеро-Судженск | [[Кемерово өлкәһе]] | [[Себер федераль округы|Себер]] | 76669 | [[1896]] | |[[Файл:Coat of Arms of Belovo (Kemerovo oblast).png|50px]] | Белово | [[Кемерово өлкәһе]] | [[Себер федераль округы|Себер]] | 76752 | [[1726]] | |[[Файл:Coat_of_arms_of_Berezovsky_(Kemerovo_Oblast).png|50px]] | [[Берёзовский]] | Кемерово өлкәһе | Себер | 47292 | [[1965]] | |[[Файл:Gurevsk coat of arms.png|50px]] | Гурьевск | Кемерово өлкәһе | Себер | 24816 | [[1816]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kaltan (Kemerovo oblast).png|50px]] | Калтан | Кемерово өлкәһе | Себер | 21893 | [[1946]] |%|[[Файл:Kemerovo COA.svg|50px]] | [[Кемерово]] | Кемерово өлкәһе | Себер | 532884 | [[1918]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kiselyovsk (Kemerovo oblast).png|50px]] | Киселёвск | Кемерово өлкәһе | Себер | 98382 | [[1917]] | |[[Файл:%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9.gif|50px]] | Ленинск-Кузнецкий | Кемерово өлкәһе | Себер | 101666 | [[1763]] | |[[Файл:Mariinsk-herb.png|50px]] | Мариинск | Кемерово өлкәһе | Себер | 40522 | [[1698]] | |[[Файл:Coat of Arms of Mezhdurechensk (Kemerovo oblast).png|50px]] | Междуреченск | Кемерово өлкәһе | Себер | 101995 | [[1946]] | |[[Файл:Coat of Arms of Myski (Kemerovo oblast).png|50px]] | Мыски | Кемерово өлкәһе | Себер | 43029 | [[1826]] | |[[Файл:Wapen Novokoeznetsk.png|50px]] | [[Новокузнецк]] | Кемерово өлкәһе | Себер | 547885 | [[1618]] | | | Осинники | Кемерово өлкәһе | Себер | 45997 | [[1926]] | |[[Файл:Coat of Arms of Polysaevo (Kemerovskaya oblast).gif|50px]] | Полысаево | Кемерово өлкәһе | Себер | 27624 | [[1989]] | |[[Файл:Coat of arms of Prokopyevsk.jpg|50px]] | [[Прокопьевск]] | Кемерово өлкәһе | Себер | 210150 | [[1650]] | | | [[Салаир]] | Кемерово өлкәһе | Себер | 8263 | [[1626]] | |[[Файл:Taiga coat of arms.png|50px]] | Тайга | Кемерово өлкәһе | Себер | 25330 | [[1896]] | |[[Файл:Coat of arms of Tastagol.png|50px]] | Таштагол | Кемерово өлкәһе | [[Себер]] | 23114 | [[1939]] | |[[Файл:Topki coat of arms.png|50px]] | Топки | Кемерово өлкәһе | Себер | 28642 | [[1914]] | |[[Файл:Coat of Arms of Yurga (Kemerovo oblast).png|50px]] | Юрга | Кемерово өлкәһе | Себер | 81536 | [[1886]] | |[[Файл:Coat of Arms of Belaya Holunitsa.png|50px]] | Белая Холуница | [[Киров өлкәһе]] | [[Волга буйы федераль округы|Волга буйы]] | 11232 | [[1764]] | |[[Файл:Coat of Arms of Vyatskie Polyany (Kirov oblast).png|50px]] | Вятские Поляны | Киров өлкәһе | Волга буйы | 35159 | [[1596]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zuevka (Kirov region).png|50px]] | Зуевка | Киров өлкәһе | Волга буйы | 11198 | [[1899]] |%|[[Файл:Coat of arms of Kirov.svg|50px]] | Киров | Киров өлкәһе | Волга буйы | 473668 | [[1181]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kirovo-Chepetsk (2004).png|50px]] | Киров-Чепецк | Киров өлкәһе | Волга буйы | 80920 | [[1935]] | | | Кирс | Киров өлкәһе | Волга буйы | 10420 | [[1729]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kotelnich (Kirov oblast).png|50px]] | Котельнич | Киров өлкәһе | Волга буйы | 24979 | [[1143]] | |[[Файл:Coat of Arms of Luza (1984).png|50px]] | Луза | Киров өлкәһе | Волга буйы | 11262 | [[1899]] | |[[Файл:Coat of Arms of Malmyzh.png|50px]] | Малмыж | Киров өлкәһе | Волга буйы | 8265 | [[15 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Murashy (Kirov oblast, 1988).png|50px]] | Мураши | Киров өлкәһе | Волга буйы | 6752 | [[1895]] | |[[Файл:Nolinsk COA (Vyatka Governorate) (1781).png|50px]] | Нолинск | Киров өлкәһе | Волга буйы | 9556 | [[1668]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Omutninsk.png|50px]] | Омутнинск | Киров өлкәһе | Волга буйы | 23618 | [[1773]] | |[[Файл:Coat of Arms of Orlov (Kirov oblast) (1781).png|50px]] | Орлов | Киров өлкәһе | Волга буйы | 6959 | [[1459]] | |[[Файл:Coat of Arms of Slobodskoy (town).png|50px]] | Слободской | Киров өлкәһе | Волга буйы | 33983 | [[1505]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sovetsk (Kirov oblast).png|50px]] | Советск | Киров өлкәһе | Волга буйы | 16592 | [[12 век]] | | | Сосновка | Киров өлкәһе | Волга буйы | 11960 | [[1699]] | |[[Файл:Coat of Arms of Urzhum.png|50px]] | Уржум | Киров өлкәһе | Волга буйы | 10213 | [[1584]] | |[[Файл:Coat of Arms of Yaransk.png|50px]] | [[Яранск]] | Киров өлкәһе | Волга буйы | 17252 | [[1584]] | |[[Файл:Coat of Arms of Vorkuta.svg|50px]] | Воркута | [[Коми Республикаһы]] | [[Төньяҡ-Көнбайыш федераль округ|Төньяҡ-Көнбайыш]] | 70551 | [[1936]] | | | Вуктыл | Коми Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 12357 | [[1968]] | | | Емва | Коми Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 14574 | [[1941]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Inta_(Komi)_(1982).svg|50px]] | Инта | Коми Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 32021 | [[1940]] | | | Микунь | Коми Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 10732 | [[1937]] | |[[Файл:Coat of Arms of Pechora (Komia) (1983).png|50px]] | [[Печора (ҡала)|Печора]] | Коми Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 43458 | [[1940]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sosnogorsk (Komia).png|50px]] | Сосногорск | Коми Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 27809 | [[1939]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Syktyvkar (Komi) (2005).png|50px]] | [[Сыктывкар]] | Коми Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 235006 | [[1780]] | |[[Файл:Coat of Arms of Usinsk (Komia).png|50px]] | Усинск | Коми Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 41100 | [[1966]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ukhta (Komia) (1979).png|50px]] | Ухта | Коми Республикаһы | Төньяҡ-Көнбайыш | 99642 | [[1929]] | |[[Файл:Coat of Arms of Buy (Kostroma oblast).svg|50px]] | Буй | [[Кострома өлкәһе]] | [[Үҙәк федераль округ|Үҙәк]] | 25763 | [[1536]] | |[[Файл:Coat of Arms of Volgorechensk (Kostroma oblast).png|50px]] | Волгореченск | Кострома өлкәһе | Үҙәк | 17108 | [[1964]] | |[[Файл:Coat of Arms of Galich (Kostroma oblast).png|50px]] | Галич | Кострома өлкәһе | Үҙәк | 17346 | [[1159]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kologriv (Kostroma oblast).png|50px]] | Кологрив | Кострома өлкәһе | Үҙәк | 3314 | [[17 век]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Kostroma.svg|50px]] | [[Кострома]] | Кострома өлкәһе | Үҙәк | 268617 | [[1152]] | |[[Файл:Coat of Arms of Makariev (Kostroma oblast).png|50px]] | Макарьев | Кострома өлкәһе | Үҙәк | 7114 | [[1439]] | |[[Файл:Coat of Arms of Manturovo (Kostroma oblast) coat fof arms.png|50px]] | Мантурово | Кострома өлкәһе | Үҙәк | 17479 | [[1617]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nerekhta (Kostroma oblast).png|50px]] | Нерехта | Кострома өлкәһе | Үҙәк | 22817 | [[1214]] | |[[Файл:Coat of Arms of Neya (Kostroma oblast).png|50px]] | Нея | Кострома өлкәһе | Үҙәк | 9827 | [[1906]] | |[[Файл:Coat of Arms of Soligalich (Kostroma oblast) (1779).png|50px]] | Солигалич | Кострома өлкәһе | Үҙәк | 6438 | [[1335]] | |[[Файл:Coat of Arms of Chukhloma (Kostroma oblast).png|50px]] | [[Чухлома]] | Кострома өлкәһе | Үҙәк | 5209 | [[1381]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sharya (Kostroma oblast).png|50px]] | Шарья | Кострома өлкәһе | Үҙәк | 23668 | [[1906]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Abinsk_(Krasnodar_krai).jpg|50px]]| [[Абинск]] | [[Краснодар крайы]] | [[Көньяҡ федераль округ|Көньяҡ]] | 34926 | [[1863]] | |[[Файл:Coat of Arms of Anapa (Krasnodar krai).svg|50px]] | [[Анапа]] | Краснодар крайы | Көньяҡ | 58983 | [[1781]] | | | Апшеронск | Краснодар крайы | Көньяҡ | 40229 | [[1863]] | |[[Файл:Coat of Arms of Armavir (Krasnodar krai).png|50px]] | [[Армавир (Рәсәй)|Армавир]] | Краснодар крайы | Көньяҡ | 188897 | [[1839]] | |[[Файл:Belorechensk (Krasnodar krai), coat of arms.png|50px]] | Белореченск | Краснодар крайы | Көньяҡ | 53891 | [[1862]] | |[[Файл:Gelendzhik.svg|50px]] | Геленджик | Краснодар крайы | Көньяҡ | 54813 | [[1831]] | |[[Файл:Coat of Arms of Goryachy Klyuch (Krasnodar krai).png|50px]] | Горячий Ключ | Краснодар крайы | Көньяҡ | 30093 | [[1868]] | | | Гулькевичи | Краснодар крайы | Көньяҡ | 35225 | [[1875]] | |[[Файл:Герб города Ейска.png|50px]] | Ейск | Краснодар крайы | Көньяҡ | 87771 | [[1848]] | |[[Файл:Coat of Arms of Korenovsk (Krasnodar krai) (2000).png|50px]] | Кореновск | Краснодар крайы | Көньяҡ | 41179 | [[1794]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Krasnodar (Krasnodar krai).png|50px]] | [[Краснодар]] | Краснодар крайы | Көньяҡ | 744933 | [[1793]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kropotkin (Krasnodar krai).png|50px]] | Кропоткин | Краснодар крайы | Көньяҡ | 80743 | [[1879]] | |[[Файл:Coat of Arms of Krymsk (Krasnodar krai) f (1999).png|50px]] | Крымск | Краснодар крайы | Көньяҡ | 57370 | [[1862]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kurganinsk (Krasnodar krai).png|50px]] | Курганинск | Краснодар крайы | Көньяҡ | 47974 | [[1855]] | |[[Файл:Coat_of_Labinsk.png|50px]] | [[Лабинск]] | Краснодар крайы | Көньяҡ | 62822 | [[1841]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novokubansk (Krasnodar krai).png|50px]] | Новокубанск | Краснодар крайы | Көньяҡ | 34847 | [[1867]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novorossiysk (Krasnodar kray) (2006).png|50px]] | [[Новороссийск]] | Краснодар крайы | Көньяҡ | 241788 | [[1838]] | |[[Файл:Coat of Arms of Primorsko-Akhtarsk (Krasnodar krai).png|50px]] | Приморск-Ахтарск | Краснодар крайы | Көньяҡ | 32253 | [[1854]] | |[[Файл:Coat of Arms of Slavyansk-na-Kubani (Krasnodar krai) (12-2006).png|50px]] | Кубандағы Славянск | Краснодар крайы | Көньяҡ | 63768 | [[1865]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sochi (Krasnodar krai).svg|50px]] | [[Сочи]] | Краснодар крайы | Көньяҡ | 343285 | [[1838]] | |[[Файл:Coat of Arms of Temryuk (Krasnodar krai).png|50px]] | Темрюк | Краснодар крайы | Көньяҡ | 38014 | [[1860]] | |[[Файл:Coat of Timashevsk.gif|50px]] | Тимашёвск | Краснодар крайы | Көньяҡ | 53921 | [[1794]] | |[[Файл:Coat of Arms of Tikhoretsk (Krasnodar krai).png|50px]] | Тихорецк | Краснодар крайы | Көньяҡ | 61825 | [[1895]] | |[[Файл:Coat of Arms of Tuapse (Krasnodar krai).png|50px]] | Туапсе | Краснодар крайы | Көньяҡ | 63233 | [[1838]] | |[[Файл:Ust labinsk city coa 2010.gif|50px]] | Усть-Лабинск | Краснодар крайы | Көньяҡ | 43268 | [[1794]] | | | Хадыженск | Краснодар крайы | Көньяҡ | 21580 | [[1864]] | | | Артёмовск | [[Красноярск крайы]] | [[Себер федераль округы|Себер]] | 2180 | [[1700]] | |[[Файл:Coat_of_arms_of_Achinsk_(2006).png|50px]] | [[Ачинск]] | Красноярск крайы | Себер | 109156 | [[1683]] | |[[Файл:Bogotol city gerb.png|50px]] | Боготол | Красноярск крайы | Себер | 21029 | [[1893]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Borodino_(Krasnoyarsk_krai)_(2006).png|50px]] | Бородино | Красноярск крайы | Себер | 17423 | [[1949]] | |[[Файл:Coat of Arms of Divnogorsk (Krasnoyarsk krai) (vector).svg|50px]] | Дивногорск | Красноярск крайы | Себер | 28271 | [[1956]] | |[[Файл:Coat of Arms of Dudinka.svg|50px]] | Дудинка | Красноярск крайы | Себер | 22207 | [[1667]] | |[[Файл:Coat of Arms of Eniseisk.svg|50px]] | Енисейск | Красноярск крайы | Себер | 18769 | [[1619]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zheleznogorsk (Krasnoyarsk krai).png|50px]] | Железногорск | Красноярск крайы | Себер | 85559 | [[1950]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zaozyorny (Krasnoyarsk krai).png|50px]] | Заозёрный | Красноярск крайы | Себер | 10683 | [[1776]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zelenogorsk (Krasnoyarsk krai).png|50px]] | Зеленогорск | Красноярск крайы | Себер | 66018 | [[1956]] | |[[Файл:Coat of Arms of Igarka.svg|50px]] | Игарка | Красноярск крайы | Себер | 6183 | [[1929]] | | | Иланский | Красноярск крайы | Себер | 16108 | [[1646]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kansk (Krasnoyarsk krai) (1855).png|50px]] | Канск | Красноярск крайы | Себер | 94230 | [[1636]] | |[[Файл:Kodinsk city.gif|50px]] | Кодинск | Красноярск крайы | Себер | 14835 | [[1977]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Krasnoyarsk (Krasnoyarsk krai).svg|50px]] | [[Красноярск]] | Красноярск крайы | Себер | 973826 | [[1628]] | |[[Файл:Coat of Arms of Lesosibirsk (Krasnoyarsk krai).png|50px]] | Лесосибирск | Красноярск крайы | Себер | 61146 | [[1975]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Minusinsk_(1854).png|50px]] | Минусинск | Красноярск крайы | Себер | 71171 | [[1739]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nazarovo (Krasnoyarsk krai).gif|50px]] | Назарово | Красноярск крайы | Себер | 52829 | [[1700]] | |[[Файл:Coat of Arms of Norilsk (Krasnoyarsk kray).svg|50px]] | [[Норильск]] | Красноярск крайы | Себер | 175301 | [[1935]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Sosnovoborsk_(Krasnoyarsk_krai).png|50px]] | Сосновоборск | Красноярск крайы | Себер | 33090 | [[1971]] | |[[Файл:Coat of arms of Uzhur (2010).png|50px]]| Ужур | Красноярск крайы | Себер | 16079 | [[1760]] | |[[Файл:Coat of arms of Uyar (Uyarsky District, 2011).png |50px]] | Уяр | Красноярск крайы | Себер | 12666 | [[1760]] | |[[Файл:Coat_of_arms_of_Sharypovo.png|50px]] | Шарыпово | Красноярск крайы | Себер | 38570 | [[18 быуат]] | |[[Файл:COA Alupka, Yaltynska, Crimea.svg|50px]] | Алупка^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | [[Ҡырым Республикаһы]] | Көньяҡ | 8497 | [[960]] | |[[Файл:Coat of Arms of Alushta.png|50px]] | Алушта^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | Ҡырым | Көньяҡ | 28642 | [[6 век]] | |[[Файл:COA Armiansk, Krym.svg|50px]] | Армянск^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | Ҡырым | Көньяҡ | 22468 | [[1736]] | |[[Файл:COA Bakhchysarai.svg|50px]] | [[Баҡсаһарай]]^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | Ҡырым | Көньяҡ | 26363 | [[1532]] | |[[Файл:COA Bilohirsk, Krym.svg|50px]] | [[Белогорск]]^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | Ҡырым | Көньяҡ | 18199 | [[13 век]] | |[[Файл:Dzhankoy-arms.jpg|50px]] | Джанкой^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | Ҡырым | Көньяҡ | 35700 | [[1784]] | |[[Файл:UHT Yevpatoriia, Crimea, Ukraine.svg|50px]] | Евпатория^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | Ҡырым | Көньяҡ | 106840 | [[б.э.т. 497 йыл]] | |[[Файл:Kerch coat.svg|50px]] | [[Керчь]]^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | Ҡырым | Көньяҡ | 144600 | 7 — 6 век до н. э. | |[[Файл:COA Krasnoperekopsk.svg|50px]] | [[Красноперекопск]]^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | Крым | Көньяҡ | 29564 | [[1932]] | |[[Файл:COA Saky, Crimea, Ukraine.svg|50px]] | [[Саки (ҡала)|Саки]]^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | Ҡырым | Көньяҡ | 23400 | [[1952]] |%|[[Файл:COA Simferopol.svg|50px]] | [[Симферополь]]^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | Ҡырым | Көньяҡ | 362366 | [[1784]] | |[[Файл:COA Staryi Krym, Krym, Ukraine.svg|50px]] | Старый Крым^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | Ҡырым | Көньяҡ | 9485 | [[13 век]] | | | Судак ^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | Ҡырым | Көньяҡ | 15368 | [[212]] | |[[Файл:Feodosiya coat of arms.svg|50px]] | [[Феодосия]]^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | Ҡырым | Көньяҡ | 69786 | [[6 век до н. э.]] | |[[Файл:COA Shcholkine.svg|50px]] | Щёлкино^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | Ҡырым | Көньяҡ | 11194 | [[1978]] | |[[Файл:Yalta gerb.png|50px]] | [[Ялта]]^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | Ҡырым | Көньяҡ | 78040 | [[1154]] | |[[Файл:Coat of Arms of Dalmatovo (2006).png|50px]] | Далматово | [[Ҡурған өлкәһе]] | [[Урал федераль округы]] | 13913 | [[1644]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kataysk (Kurgan oblast).png|50px]] | [[Ҡатай (ҡала)|Ҡатай]] | Ҡурған өлкәһе | Урал | 14017 | [[1655]] |%|[[Файл:Kurgan coat of arms.png|50px]] | [[Ҡурған (ҡала)|Ҡурған]] | Ҡурған өлкәһе | Урал | 333640 | [[1679]] | |[[Файл:COA of Kurtamysh.png|50px]] | [[Ҡуртамыш |Ҡуртамыш]] | Ҡурған өлкәһе | Урал | 17098 | [[1745]] | | | [[Макушино]] | Ҡурған өлкәһе | Урал | 8337 | [[1797]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Petukhovo.png|50px]] | Петухов | Ҡурған өлкәһе | Урал | 11291 | [[1779]] | |[[Файл:Coat of Arms of Shadrinsk (2001).jpg |50px]] | [[Шадринск]] | Ҡурған өлкәһе | Урал | 77744 | [[1662]] | |[[Файл:Coat_of_arms_of_Shumikha_(2005).png|50px]] | Шумиха | Ҡурған өлкәһе | Урал | 17821 | [[1892]] | |[[Файл:Coat of Arms of Schuche (2013).jpg|50px]] | [[Щучье (Ҡурған өлкәһе)|Щучье]] | Ҡурған өлкәһе | Урал | 10971 | [[1750]] | |[[Файл:Coat of Arms of Dmitriyev.svg|50px]] | Дмитриев | [[Курск өлкәһе]] | [[Үҙәк федераль округ]] | 7721 | [[1779]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zheleznogorsk (Kursk oblast).png|50px]] | [[Железногорск (Курск өлкәһе)|Железногорск]]| Курск өлкәһе | Үҙәк | 95057 | [[1957]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Kursk.png|50px]] | [[Курск]] | Курск өлкәһе | Үҙәк | 414595 | [[1032]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kurchatov (Kursk oblast).png|50px]] | Курчатов | Курск өлкәһе | Үҙәк | 42691 | [[1968]] | |[[Файл:Coat of Arms of Lgov (Kursk oblast) (1780).png|50px]] | Льгов | Курск өлкәһе | Үҙәк | 21452 | [[1152]] | |[[Файл:Coat of Arms of Oboyan (Kursk oblast) (1780).png|50px]] | Обоянь | Курск өлкәһе | Үҙәк | 13562 | [[1639]] | |[[Файл:Coat of Arms of Rylsk (Kursk oblast) (1893).png|50px]] | [[Рыльск]] | Курск өлкәһе | Үҙәк | 15667 | [[1152]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sudzha (Kursk oblast) (1780).png|50px]] | [[Суджа]] | Курск өлкәһе | Үҙәк | 6036 | [[16 быуат]] | |[[Файл:Coat of Arms of Fatezh (Kursk oblast) (1780).png|50px]] | Фатеж | Курск өлкәһе | Үҙәк | 5404 | [[16 быуат]] | |[[Файл:Coat of Arms of Schigry (Kursk oblast) (1780).png|50px]] | Щигры | Курск өлкәһе | Үҙәк | 17043 | [[18 быуат]] | |[[Файл:Coat of Arms of Boksitogorsk (Leningrad oblast).svg|50px]] | Бокситогорск | [[Ленинград өлкәһе]] | [[Төньяҡ-Көнбайыш федераль округ|Төньяҡ-Көнбайыш]] | 16593 | [[1929]] | |[[Файл:Coat of Arms of Volosovo (Leningrad oblast).png|50px]] | Волосов | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 12162 | [[1870]] | |[[Файл:Coat of Arms of Volkhov (Leningrad oblast).png|50px]] | [[Волхов]] | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 47344 | [[1918]] | |[[Файл:Mo gorod vsevolozhsk.svg|50px]] | [[Всеволожск]] | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 59689 | [[1892]] | |[[Файл:Coat of Arms of Vyborg.jpg|50px]] | [[Выборг]] | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 80013 | [[1293]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Vysotskoe_GP.png|50px]] | [[Высоцк]] | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 1244 | [[1532]] | |[[Файл:Coat of Arms of Gatchina (v. 1).svg|50px]] | [[Гатчина]] | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 92566 | [[1499]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ivangorod (Leningrad oblast).png|50px]] | [[Ивангород]] | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 9797 | [[1492]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Kamennogorskoe_GP.png|50px]] | Каменногорск | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 6761 | [[1597]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kingisepp (Leningrad oblast).png|50px]] | [[Кингисепп]] | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 48667 | [[1384]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kirishi (Leningrad oblast).svg|50px]] | Кириши | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 52826 | [[1693]] | | | Кировск | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 25633 | [[1931]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kommunar (Leningrad oblast).png|50px]] | Коммунар | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 20265 | [[1840-е]] | |[[Файл:Coat of Arms of Lodeinoe Pole (Leningrad oblast).png|50px]] | Лодейное Поле | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 21053 | [[1702]] | |[[Файл:Coat of Arms of Luga (Leningrad oblast).png|50px]] | [[Луга]] | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 36409 | [[1777]] | | | Любань | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 4188 | [[1499]] | | | Никольское | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 19345 | [[1710]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novoladozhskoe urban settlement (2011).png|50px]] | Новая Ладога | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 8890 | [[1704]] | |[[Файл:Coat of Arms of Otradnoe (Leningrad oblast).png|50px]] | Отрадное | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 23874 | [[1708]] | |[[Файл:Coat of Arms of Pikalyovo (Leningrad oblast).png|50px]] | Пикалёво | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 21567 | [[1620]] | |[[Файл:Coat of Arms of Podporozhye (Leningrad oblast).gif|50px]] | Подпорожье | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 18729 | [[1936]] | |[[Файл:Coat of Arms of Primorsk (Leningrad oblast) (2007).jpg|50px]] | Приморск | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 6122 | [[1268]] | |[[Файл:Coat of Arms of Priozersk (Kexholm) (Vyborg Governorate) (1788).png|50px]] | [[Приозерск]] | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 18929 | [[12 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Svetogorsk (Leningrad oblast).png|50px]] | Светогорск | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 15973 | [[1887]] | | | Сертолово | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 47854 | [[1936]] | |[[Файл:Coat of Arms of Slantsevo (Leningrad oblast).png|50px]] | Сланцы | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 33587 | [[1934]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sosnovy Bor (Leningrad oblast).png|50px]] | Сосновый Бор | Ленинград өлкәһе |Төньяҡ-Көнбайыш| 65901 | [[1958]] | |[[Файл:Sjasstroy city coa.gif|50px]] | Сясьстрой | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 13747 | [[1926]] | |[[Файл:Coat of Arms of Tikhvin (Leningrad oblast) (1773).png|50px]] | [[Тихвин]] | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 58843 | [[1383]] | |[[Файл:Coat of Arms of Tosno (Leningrad oblast).png|50px]] | Тосно | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 39127 | [[1500]] | |[[Файл:Coat of Arms of Shlisselburg (Leningrad oblast).png|50px]] | [[Шлиссельбург]] | Ленинград өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 13305 | [[1323]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Gryazi_(1992).png|50px]] | Грязи | [[Липецк өлкәһе]] | [[Үҙәк федераль округ|Үҙәк]] | 46798 | [[1868]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Dankov_sity_(Lipetsk_oblast)_1862.png|50px]] | Данков | Липецк өлкәһе | Үҙәк | 21056 | [[1563]] | |[[Файл:Gerb of Elez.jpg|50px]] | [[Елец]] | Липецк өлкәһе | Үҙәк | 108404 | [[1146]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zadonsk (Lipetsk oblast) (1781).png|50px]] | Задонск | Липецк өлкәһе | Үҙәк | 9695 | [[1615]] | |[[Файл:Coat of Arms of Lebedyan (Lipetsk oblast).png|50px]] | Лебедянь | Липецк өлкәһе | Үҙәк | 20991 | [[1605]] |%|[[Файл:Gerb_lip.png|50px]] | [[Липецк]] | Липецк өлкәһе | Үҙәк | 508124 | [[1703]] | |[[Файл:Coat of Arms of Usman (Lipetsk oblast) (1781).png|50px]] | Усмань | Липецк өлкәһе | Үҙәк | 18752 | [[1645]] | |[[Файл:Coat of Arms of Chaplygin (Lipetsk oblast) (2005).png|50px]] | Чаплыгин | Липецк өлкәһе | Үҙәк | 12656 | [[1638]] |%|[[Файл:COA Magadan, Russian Federation.svg|50px]] | Магадан | [[Магадан өлкәһе]] | [[Алыҫ Көнсығыш]] | 95925 | [[1929]] | |[[Файл:Coat of Arms of Susuman (Magadan oblast).png|50px]] | Сусуман | [[Магадан өлкәһе]] | Алыҫ Көнсығыш | 5865 | [[1938]] | |[[Файл:Coat of Volzhsk (Mariy El).jpg|50px]] | Волжск | [[Марий Эл]] | [[Волга буйы федераль округы|Волга буйы]] | 55671 | [[16 быуат]] | | | Звенигово | Марий Эл | Волга буйы | 11945 | [[1860]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Yoshkar-Ola (Mariy-El).png|50px]] | [[Йошкар-Ола]] | Марий Эл | Волга буйы | 248688 | [[1584]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kozmodemiansk (Mariy El) (2005).png|50px]] | Козьмодемьянск | Марий Эл | Волга буйы | 21262 | [[1583]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ardatov (Mordovia) (1778).png|50px]] | Ардатов | [[Мордва Республикаһы]] | Волга буйы | 9400 | [[1671]] | |[[Файл:Coat of Arms of Insar (Mordovia) (1781).png|50px]] | Инсар | Мордва Республикаһы | Волга буйы | 8687 | [[1648]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kovylkino (Mordovia).png|50px]] | Ковылкино | Мордва Республикаһы | Волга буйы | 21307 | [[1892]] | |[[Файл:Coat of Arms of Krasnoslobodsk (Modovia) (1781).png|50px]] | Краснослободск | Мордва Республикаһы | Волга буйы | 10151 | [[1571]] | | | Рузаевка | Мордва Республикаһы | Волга буйы | 47529 | [[1631]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Saransk.svg|50px]] | [[Саранск]] | Мордва Республикаһы | Волга буйы | 297425 | [[1641]] | |[[Файл:Coat of Arms of Temnikov (Mordovia) (1781).png|50px]] | Темников | Мордва Республикаһы | Волга буйы | 7247 | [[12 век]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Moscow.svg|50px]] | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү өлкәһе]] | [[Үҙәк федераль округ]] | 11514330 | [[1147]] | |[[Файл:Gerb Aprelevka.gif|50px]] | Апрелевка | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 18467 | [[1899]] | |[[Файл:Герб Балашихи.svg|50px]] | [[Балашиха]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 215353 | [[1830]] | |[[Файл:Coat of Arms of Bronnitsy (Moscow oblast) (2005).png|50px]] | Бронницы | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 21102 | [[1453]] | |[[Файл:Verea2.gif|50px]] | Верея | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 5368 | [[1371]] | |[[Файл:Coat of Arms of Vidnoye (Moscow oblast) (1995).png|50px]] | Видное | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 56798 | [[1949]] | |[[Файл:Coat of Arms of Volokolamsk (Moscow oblast).png|50px]] | Волоколамск | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 23386 | [[1135]] | |[[Файл:50voskresensk_g.png|50px]] | Воскресенск | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 91301 | [[1862]] | |[[Файл:Coat of Arms of Vysokovsk (Moscow oblast) (1997).png|50px]] | Высоковск | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 10642 | [[1864]] | |[[Файл:Coat of Arms of Golitsyno (Moscow oblast).png|50px]] | Голицыно | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 17447 | [[1872]] | | | [[Дедовск]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 29280 | [[1911]] | |[[Файл:Coat of Arms of Dzerzhinsky (Moscow oblast).png|50px]] | Дзержинский | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 47125 | [[1380-е]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_Dmitrov.png|50px]] | Дмитров | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 61454 | [[1154]] | |[[Файл:Coat of Arms of Dolgoprudny (Moscow oblast) (2003).png|50px]] | [[Долгопрудный]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 90976 | [[1931]] | |[[Файл:Coat of arms of Domodedovo.svg|50px]] | [[Домодедово (ҡала)|Домодедово]] | Мәскәү өлкәһе| Үҙәк | 96123 | [[1900]] | |[[Файл:Coat of Arms of Drezna (Moscow oblast).png|50px]] | Дрезна | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 11815 | [[1897]] | |[[Файл:Coat of arms of Dubna.svg|50px]] | [[Дубна]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 70569 | [[1956]] | |[[Файл:Coat of Arms of Yegorievsk (Moscow oblast).png|50px]] | Егорьевск | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 70133 | [[1462]] | |[[Файл:Герб Жуковского (города Московской области).svg|50px]] | [[Жуковский (ҡала)|Жуковский]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 102729 | [[1947]] | |[[Файл:Герб городского поселения Зарайск.gif|50px]] | Зарайск | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 24648 | [[1146]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zvenigorod (Moscow oblast).png|50px]] | Звенигород | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 16395 | [[1152]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ivanteevka (Moscow oblast).png|50px]] | Ивантеевка | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 58594 | [[1564]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Istra_(2008).png|50px]] | Истра | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 35106 | [[1589]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kashira (Moscow oblast) (1998).png|50px]] | Кашира | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 41880 | [[1356]] | |[[Файл:Coat of Arms of Gorodskoe poselenie Klin (Moscow oblast).png|50px]] | Клин | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 80584 | [[1317]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kolomna (Moscow oblast).png|50px]] | [[Коломна]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 144642 | [[1177]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kotelniki (Moscow oblast).png|50px]] | Котельники | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 32347 | [[17 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Korolyov (Moscow Oblast).svg|50px]] | Королёв | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 183452 | [[1938]] | |[[Файл:Coat of Arms of Krasnoarmeisk (Moscow oblast).png|50px]] | Красноармейск | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 26294 | [[1928]] | |[[Файл:Coat of Arms of Krasnogorsk (Moscow oblast).png|50px]] | [[Красногорск]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 116738 | [[1932]] | |[[Файл:Coat of Arms of Krasnozavodsk (Moscow oblast).gif|50px]] | Краснозаводск | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 13432 | [[1916]] | |[[Файл:Coat of Arms of Krasnoznamensk (Moscow oblast).png|50px]] | Краснознаменск | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 36057 | [[1952]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Kubinka.png|50px]] | Кубинка | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 22918 | [[15 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kurovskoye (Moscow oblast).png|50px]] | Куровское | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 21821 | [[1646]] | |[[Файл:Coat of Arms of Likino-Dulevo (Moscow oblast).png|50px]] | Ликино-Дулёво | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 31331 | [[1930]] | |[[Файл:Coat of Arms of Lobnya (Moscow oblast).png|50px]] | Лобня | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 74350 | [[1902]] | |[[Файл:Coat of Arms of Losino-Petrovsky (Moscow oblast).png|50px]] | Лосино-Петровский | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 22550 | [[1708]] | |[[Файл:Gerb lukhovitsy.gif|50px]] | Луховицы | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 29849 | [[1594]] | |[[Файл:Coat of Arms of Lytkarino (Moscow oblast).png|50px]] | Лыткарино | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 55147 | [[15 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Lyubertsy (2026).svg|50px]] | [[Люберцы]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 171978 | [[1623]] | |[[Файл:Mozhaysk.png|50px]] | [[Можайск]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 31388 | [[1231]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Mytishchi_rural_settlement_(Moscow_Oblast).png|50px]] | [[Мытищи]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 173341 | [[1460]] | |[[Файл:Coat of Arms of Naro-Fominsk (Moscow oblast).gif|50px]] | Наро-Фоминск | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 64640 | [[1840]] | |[[Файл:Noginskposel.gif|50px]] | [[Ногинск]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 99762 | [[1389]] | |[[Файл:Coat of Arms of Odintsovo (Moscow oblast).png|50px]] | [[Одинцово]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 139021 | [[1470]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ozyory (Moscow oblast).jpg|50px]] | Озёры | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 25788 | [[1834]] | |[[Файл:Coat of Arms of Orekhovo-Zuevo (Moscow oblast).png|50px]] | [[Орехово-Зуево]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 120620 | [[1917]] | |[[Файл:%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B1_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B4.gif|50px]] | Павловский Посад | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 63771 | [[1328]] | |[[Файл:Coat of Arms of Peresvet (Moscow oblast).svg|50px]] | Пересвет | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 14142 | [[1948]] | |[[Файл:Coat of Arms of Podolsk (Moscow oblast).svg|50px]] | [[Подольск (Мәскәү өлкәһе)|Подольск]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 187956 | [[1559]] | |[[Файл:Coat of Arms of Protvino (Moscow oblast).png|50px]] | Протвино | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 37308 | [[1960]] | |[[Файл:Coat of arms of Pushkino (2010).png|50px]] | [[Пушкино]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 102840 | [[1499]] | |[[Файл:Coat of Arms of Pushchino (Moscow oblast).png|50px]] | Пущино | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 20263 | [[1956]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ramenskoye (Moscow oblast).png|50px]] | Раменское | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 96355 | [[1378]] | |[[Файл:Coat of Arms of Reutov (Moscow oblast).png|50px]] | Реутов | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 87195 | [[15 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Roshal (Moscow oblast).png|50px]] | Рошаль | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 21265 | [[1916]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ruza (Moscow oblast).png|50px]] | Руза | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 13495 | [[1328]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sergiev Posad (Moscow oblast).png|50px]] | [[Сергиев Посад]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 110878 | [[1337 год|1337]] | |[[Файл:Vector coat of arms Serpukhov.svg|50px]] | [[Серпухов]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 126496 | [[1339]] | |[[Файл:Solnech.png|50px]] | Солнечногорск | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 52996 | [[18 быуат]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Staraya_Kupavna.png|50px]] | Старая Купавна | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 21859 | [[14 быуат]] | |[[Файл:Coat of Arms of Stupino (Moscow oblast).png|50px]] | Ступино | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 66942 | [[1938]] | |[[Файл:Coat of Arms of Taldom (Moscow oblast).png|50px]] | Талдом | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 13819 | [[1929]] | |[[Файл:Coat of Arms of Fryazino (Moscow oblast).svg|50px]] | [[Фрязино]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 55449 | [[1584]] | |[[Файл:Герб Химок.svg|50px]] | [[Химки]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 207125 | [[1850]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Hotkovo.png|50px]] | Хотьково | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 21612 | [[1308]] | |[[Файл:Coat of Arms of Chernogolovka (Moscow oblast) (2001).png|50px]] | Черноголовка | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 20986 | [[1710]] | |[[Файл:Chehov coa.png|50px]] | Чехов | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 60677 | [[1175]] | |[[Файл:Shatura city coa.gif|50px]] | Шатура | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 32836 | [[1423]] | |[[Файл:Coat of Arms of Shchelkovo (Moscow oblast).png|50px]] | [[Щёлково]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 110380 | [[16 быуат]] | |[[Файл:Coat of Arms of Elektrogorsk (Moscow oblast).png|50px]] | Электрогорск | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 22120 | [[1912]] | |[[Файл:Coat of Arms of Elektrostal (Moscow oblast).svg|50px]] | [[Электросталь]] | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 155324 | [[1916]] | |[[Файл:Coat of Arms of Elektrougli (Moscow oblast).png|50px]] | Электроугли | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 20120 | [[1899]] | |[[Файл:Coat of Arms of Yakhroma (Moscow oblast) (1988).png|50px]] | Яхрома | Мәскәү өлкәһе | Үҙәк | 13248 | [[1841]] | |[[Файл:Coat of Arms of Apatity (Murmansk oblast) (2013).jpg|50px]] | Апатиты | [[Мурманск өлкәһе]] | [[Төньяҡ-Көнбайыш федераль округ|Төньяҡ-Көнбайыш]] | 59690 | [[1926]] | |[[Файл:Coat of Arms of Gadzhievo.png|50px]] | Гаджиево | Мурманск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 11089 | [[1957]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zaozyorsk (Murmansk oblast) proposal.png|50px]] | Заозёрск | Мурманск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 11206 | [[1958]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zapolyarny (Murmansk oblast).jpg|50px]] | Заполярный | Мурманск өлкәһе| Төньяҡ-Көнбайыш | 15835 | [[1956]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kandalaksha (Murmansk oblast) (2008).png|50px]] | Кандалакша | Мурманск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 35659 | [[11 век]] | |[[Файл:Kirovsk coa.png|50px]] | Кировск | Мурманск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 28659 | [[1929]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kovdor (Murmansk oblast).png|50px]] | Ковдор | Мурманск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 18836 | [[1953]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kola (Murmansk oblast) (2016).png|50px]] | Кола | Мурманск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 10447 | [[1517]] | |[[Файл:Coat of Arms of Monchegorsk (Murmansk oblast).png|50px]] | Мончегорск | Мурманск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 45381 | [[1937]] |%|[[Файл:RUS Murmansk COA.svg|50px]] | [[Мурманск]] | Мурманск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 307664 | [[1916]] | |[[Файл:Coat of Arms of Olenegorsk (Murmansk oblast).png|50px]] | Оленегорск | Мурманск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 23079 | [[1949]] | |[[Файл:Ostrovnoj gerb.png|50px]] | Островной | Мурманск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 2177 | [[1611]] | |[[Файл:Coat of Arms of Polyarnye Zori (Murmansk oblast) (1995).png|50px]] | Полярные Зори | Мурманск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 15106 | [[1968]] | |[[Файл:Coat of Arms of Polyarny (Murmansk oblast).png|50px]] | Полярный | Мурманск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 17304 | [[1896]] | |[[Файл:Coat of Arms of Severomorsk (Murmansk oblast).png|50px]] | Североморск | Мурманск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 50076 | [[1896]] | |[[Файл:Coat of Arms of Snezhnogorsk (Murmansk oblast) (1992).png|50px]] | Снежногорск | Мурманск өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 12698 | [[1970]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Naryan-Mar.png|50px]] | Нарьян-Мар | [[Ненец автономиялы округы]] | Төньяҡ-Көнбайыш | 21296 | [[1929]] | |[[Файл:Coat of arms of Arzamas (Nizhny Novgorod oblast).svg|50px]] | [[Арзамас]] | [[Түбәнге Новгород өлкәһе]] | [[Волга буйы федераль округы|Волга буйы]] | 106367 | [[1552]] | |[[Файл:Balakhna COA (Nizhny Novgorod Governorate) (1781).png|50px]] | Балахна | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 51526 | [[1399]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Bogorodsk_(N_Novgorod_oblast).png|50px]] | Богородск | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 25497 | [[1570]] | |[[Файл:Coat of Arms of Bor (Nizhny Novgorod oblast).png|50px]] | Бор | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 78079 | [[14 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Vetluga (Nizhny Novgorod oblast) (1779).png|50px]] | Ветлуга | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 8956 | [[1606]] | | | Володарск | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 9924 | [[1932]] | | | Ворсма | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 11622 | [[16 быуат]] | |[[Файл:Coat of Arms of Vyksa (Nizhny Novgorod oblast) (1984).png|50px]] | Выкса | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 56196 | [[1757]] | |[[Файл:Coat of Arms of Gorbatov 1781.jpg|50px]] | Горбатов | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 2278 | [[16 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Gorodets (Nizhny Novgorod).png|50px]] | Городец | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 30699 | [[12 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Dzerzhinsk.svg|50px]] | [[Дзержинск (Түбәнге Новгород өлкәһе)|Дзержинск]] (Россия)|<nowiki>Дзержинск]] </nowiki>| Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 240762 | [[1606]] | |[[Файл:Zavolzh.png|50px]] | Заволжье | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 40265 | [[1950]] | |[[Файл:Coat of Arms of Knyaginin (Nizhny Novgorod oblast) (1781).png|50px]] | Княгинино | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 6708 | [[1569]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kstovo (Nizhny Novgorod oblast).png|50px]] | Кстово | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 66641 | [[15 век]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Kulebaki_1997_(Nizhny_Novgorod_oblast).png|50px]] | Кулебаки | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 35762 | [[1677]]-[[1678]] | |[[Файл:Coat of Arms of Lukoyanov (Nizhny Novgorod oblast) (1781).png|50px]] | Лукоянов | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 14949 | [[16 век]] | |[[Файл:Герб_Лыскова_(Нижегородская_область).png|50px]] | Лысково | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 21882 | [[1410]] | | | [[Навашино]] | Нижегородская область | Волга буйы | 16413 | [[1957]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Nizhny Novgorod.svg|50px]] | [[Түбәнге Новгород]] | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 1250615 | [[1221]] | |[[Файл:Coat of Arms of Pavlovo (Nizhny Novgorod oblast).png|50px]] | Павлово | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 60699 | [[1566]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Pervomaysk_(Nizhny_Novgorod_oblast).png|50px]] | Первомайск | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 14567 | [[19 век]] | |[[Файл:Coats_of_arms_of_Perevoz.png|50px]] | Перевоз | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 9201 | [[16 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sarov (Nizhny Novgorod oblast).png|50px]] | [[Саров]] | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 92073 | [[1691]] | |[[Файл:Semyonov COA (Nizhny Novgorod Governorate) (1781).png|50px]] | Семёнов | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 24472 | [[1644]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sergach (Nizhny Novgorod oblast) (1781).png|50px]] | Сергач | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 21387 | [[1649]] | | | [[Урень]] | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 12311 | [[1719]] | |[[Файл:Coat of Arms of Chkalovsk (Nizhny Novgorod oblast).png|50px]] | Чкаловск | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 12371 | [[12 быуат]] | |[[Файл:Герб города Шахунья.jpg|50px]] | Шахунья | Түбәнге Новгород өлкәһе | Волга буйы | 21337 | [[1921]] | |[[Файл:Coat of Arms of Borovichi (Novgorod oblast) (1772).png|50px]] | Боровичи | [[Новгород өлкәһе]] | Төньяҡ-Көнбайыш | 54731 | [[15 быуат]] | |[[Файл:Coat of Arms of Valday (Novgorod oblast).png|50px]] | [[Валдай]] | Новгород өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 16099 | [[15 быуат]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Veliky Novgorod.svg|50px]] | [[Бөйөк Новгород]] | Новгород өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 218724 | [[8 быуат |8]]—[[9 быат]]а | |[[Файл:Coat of arms of Malaya Vishera.svg|50px]] | Малая Вишера | Новгород өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 12461 | [[1843]] | |[[Файл:Okulov.png|50px]] | Окуловка | Новгород өлкәһе | Северо-Западный | 12464 | [[1851]] | |[[Файл:Пестово, Новгородская область.png|50px]] | Пестово | Новгород өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 15911 | [[1918]] | |[[Файл:Coat of Arms of Soltsy.png|50px]] | Сольцы | Новгород өлкәһе | Северо-Западный | 10317 | [[1390]] | |[[Файл:Coat of Arms of Staraya Russa.svg|50px]] | [[Иҫке Русса]] | Новгород өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 32235 | [[1167]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kholm (Novgorod oblast) (1781).png|50px]] | Холм | Новгород өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 3829 | [[1144]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Chudovo.png|50px]] | Чудово | Новгород өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 16148 | [[16 быуат]] | | | [[Барабинск]] | [[Новосибирск өлкәһе]] | [[Себер федераль округы|Себер]] | 30250 | [[1893]] | |[[Файл:Coat of Arms of Berdsk (Novosibirsk oblast).png|50px]] | Бердск | Новосибирск өлкәһе | Себер | 98809 | [[1944]] | |[[Файл:Coat of Arms of Bolotnoe (Novosibirsk oblast).png|50px]] | [[Болотное]] | Новосибирск өлкәһе | Себер | 16969 | [[1805]] | |[[Файл:Coat_of_arms_of_Iskitim.png|50px]] | [[Искитим]] | Новосибирск өлкәһе | Себер | 60072 | [[1717]] | |[[Файл:Coat of Arms of Karasuk (Novosibirsk oblast).png|50px]] | Карасук | Новосибирск өлкәһе | Себер | 28929 | [[1912]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kargat (Novosibirsk oblast).png|50px]] | [[Каргат (ҡала)|Каргат]] | Новосибирск өлкәһе | Себер | 10620 | [[18 век]] | |[[Файл:RUS Куйбышев COA.gif|50px]] | Куйбышев | Новосибирск өлкәһе | Себер | 47278 | [[1722]] | | | [[Купино (Новосибирск өлкәһе)|Купино]] | Новосибирск өлкәһе | Себер | 15448 | [[1886]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Novosibirsk.svg|50px]] | [[Новосибирск]] | Новосибирск өлкәһе | Себер | 1498921 | [[1893]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ob (Novosibirsk oblast).png|50px]] | Обь | Новосибирск өлкәһе | Себер | 26137 | [[1934]] | | | [[Татарск]] | Новосибирск өлкәһе | Себер | 26114 | [[1894]] | |[[Файл:Coat of Arms of Toguchin (Novosibirsk oblast).png|50px]] | [[Тогучин]] | Новосибирск өлкәһе | Себер | 21531 | [[1867]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Cherepanovo_(Novosibirsk_oblast).png|50px]] | [[Черепаново]] | Новосибирск өлкәһе | Себер | 19346 | [[1912]] | | | [[Чулым (ҡала)|Чулым]] | Новосибирск өлкәһе | Себер | 11964 | [[1762]] | | | Исилькуль | [[Омск өлкәһе]] | Себер | 25905 | [[1895]] | |[[Файл:Герб_города_Калачинск.gif|50px]] | Калачинск | Омск өлкәһе | Себер | 24000 | [[1952]] | | | Называевск | Омск өлкәһе | Себер | 12119 | [[1910]] |%|[[Файл:Coat_of_Arms_of_Omsk_(2002).png|50px]] | [[Омск]] | Омск өлкәһе | Себер | 1154000 | [[1716]] | |[[Файл:Gerb tara fin.png|50px]] | Тара | Омск өлкәһе | Себер | 26664 | [[1594]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Tyukalinsk.png|50px]] | Тюкалинск | Омск өлкәһе | Себер | 12050 | [[1759]] | |[[Файл:Coat of Arms of Abdulino (Orenburg oblast).png|50px]] | [[Абдулла (ҡала)|Абдулла]] | [[Ырымбур өлкәһе]] | [[Волга буйы федераль округы|Волга буйы]] | 20663 | [[1795]] | |[[Файл:Coat of Arms of Buguruslan (Orenburg oblast) (1982).png|50px]] | [[Боғорослан (Ырымбур өлкәһе)]] | Ырымбур өлкәһе | Волга буйы | 52249 | [[1748]] | |[[Файл:Buzuluk gerb.jpg|50px]] | [[Быҙаулыҡ (Ырымбур өлкәһе)]] | Ырымбур өлкәһе | Волга буйы | 82816 | [[1736]] | |[[Файл:Gay Coat of Arms.png|50px]] | [[Гай (ҡала)|Гай]] | Ырымбур өлкәһе | Волга буйы | 38302 | [[1959]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kuvandyk (Orenburg oblast).png|50px]] | [[Ҡыуандыҡ]] | Ырымбур өлкәһе | Волга буйы | 26176 | [[19 век]] | |[[Файл:Mednogorsk coat of arms.png|50px]] | [[Медногорск]] | Ырымбур өлкәһе | Волга буйы | 27253 | [[1933]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novotroitsk (Orenburg oblast).png|50px]] | [[Новотроицк]] | Ырымбур өлкәһе | Волга буйы | 97914 | [[1920]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Orenburg.png|50px]] | [[Ырымбур]] | Ырымбур өлкәһе | Волга буйы | 570329 | [[1743]] | |[[Файл:Coat of arms of Orsk.jpg|50px]] | [[Орск]] | Ырымбур өлкәһе | Волга буйы | 238006 | [[1735]] | |[[Файл:Gerbsoliletska.gif|50px]] | [[Соль-Илецк]] | Ырымбур өлкәһе | Волга буйы | 26308 | [[1754]] | |[[Файл:Flag of Sorochinsk (Orenburg oblast).png|50px]] | [[Сорочинск]] | Ырымбур өлкәһе | Волга буйы | 30136 | [[1737]] | |[[Файл:Yasn.gif|50px]] | [[Ясный]] | Ырымбур өлкәһе | Волга буйы | 16082 | [[1961]] | |[[Файл:Bolkhov COA (Oryol Governorate) (1781).png|50px]] | Болхов | [[Орёл өлкәһе]] | [[Үҙәк федераль округ|Үҙәк]] | 11421 | [[1196]] | |[[Файл:Coat of Arms of Dmitrovsk-Olgovsky (Oryol oblast).png|50px]] | Дмитровск | Орёл өлкәһе | Үҙәк | 5956 | [[1711]] | |[[Файл:Coat of Arms of Livny (Oryol oblast).png|50px]] | Ливны | Орёл өлкәһе | Үҙәк | 50430 | [[1586]] | |[[Файл:Coat of Arms of Maloarkhangelsk (Oryol oblast) (1781).png|50px]] | Малоархангельск | Орёл өлкәһе | Үҙәк | 3872 | [[17 век]] | |[[Файл:Coat of arms of Mtsensk.svg|50px]] | Мценск | Орёл өлкәһе | Үҙәк | 43216 | [[1146]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novosil (Oryol oblast) (1778).png|50px]] | Новосиль | Орёл өлкәһе | Үҙәк | 3799 | [[1155]] |%|[[Файл:Gerb orla 1988.jpg|50px]] | [[Орёл]] | Орёл өлкәһе | Үҙәк | 317854 | [[1566]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Belinsky_(Penza_oblast).png|50px]] | Белинский | [[Пенза өлкәһе]] | [[Волга буйы федераль округы|Волга буйы]] | 8567 | [[1708]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Gorodishe_(Penza_oblast).png|50px]] | Городище | Пенза өлкәһе | Волга буйы | 8102 | [[1681]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zarechny (Penza oblast).png|50px]] | Заречный | Пенза өлкәһе | Волга буйы | 63579 | [[1958]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Kamenka_(Penza_oblast).png|50px]] | Каменка | Пенза өлкәһе | Волга буйы | 39579 | [[18 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kuznetsk (Penza oblast).png|50px]] | Кузнецк | Пенза өлкәһе | Волга буйы | 88886 | [[1699]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Nizhny_Lomov_(Penza_oblast).png|50px]] | Түбәнге Ломов | Пенза өлкәһе | Волга буйы | 22678 | [[1636]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nikolsk (Penza oblast).png|50px]] | Никольск | Пенза өлкәһе | Волга буйы | 22471 | [[1761]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Penza (Penza oblast) (2001).png|50px]] | [[Пенза]] | Пенза өлкәһе | Волга буйы | 519592 | [[1663]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Serdobsk_(Penza_oblast).png|50px]] | Сердобск | Пенза өлкәһе | Волга буйы | 35393 | [[1698]] | |[[Файл:Coat of Arms of Bednodemianovsk (Penza oblast) (2001).png|50px]] | Спасск | Пенза өлкәһе | Волга буйы | 7442 | [[17 быуат]] | | | [[Сурск]] | Пенза өлкәһе | Волга буйы | 7032 | [[1849]] | |[[Файл:Герб Александровского района.jpg|50px]] | Александровск | [[Пермь крайы]] | Волга буйы | 15022 | [[1783]] | |[[Файл:Coat of Arms of Berezniki (Perm krai) (1981).png|50px]] | [[Березники (Барҙы районы)|Березники]] | Пермь крайы | Волга буйы | 156350 | [[1932]] | | | Верещагино | Пермь крайы | Волга буйы | 22760 | [[1898]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Gornozavodsky_rayon_(Perm_krai)_(2008).png|50px]] | Горнозаводск | Пермь крайы | Волга буйы | 12334 | [[1947]] | | | Гремячинск | Пермь крайы | Волга буйы | 11005 | [[1941]] | | | Губаха | Пермь крайы | Волга буйы | 27544 | [[1755]] | |[[Файл:Dobryanka City Coat (Perm Krai, 2006).png|50px]] | [[Добрянка]] | Пермь крайы | Волга буйы | 35720 | [[1623]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kizel (Perm krai).png|50px]] | Кизел | Пермь крайы | Волга буйы | 20277 | [[1750]] | | | Красновишерск | Пермь крайы | Волга буйы | 17129 | [[1894]] | |[[Файл:Coat of Arms of Krasnokamsk (Perm krai) (1998).png|50px]] | Краснокамск | Пермь крайы | Волга буйы | 52632 | [[1929]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kudymkar.png|50px]] | Кудымкар | Пермь крайы | Волга буйы | 30711 | [[1579]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kungur.jpg|50px]] | [[Көңгөр]] | Пермь крайы | Волга буйы | 67857 | [[1663]] | |[[Файл:Coat of Arms of Lysva (Perm krai).png|50px]] | Лысьва | Пермь крайы | Волга буйы | 67712 | [[1785]] | | | Нытва | Пермь крайы | Волга буйы | 19041 | [[1756]] | |[[Файл:Coat of Arms of Osa (Perm krai) (2008).jpg|50px]] | [[Уҫы (ҡала)|Уҫы]] | Пермь крайы | Волга буйы | 22420 | [[1591]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Okhansk_(Perm_krai)_(2009).png|50px]] | [[Оханск]] | Пермь крайы | Волга буйы | 7597 | [[1547]] | | | Очёр | Пермь крайы | Волга буйы | 15003 | [[1759]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Perm.svg|50px]] | [[Пермь]] | Пермь крайы | Волга буйы | 1000679 | [[1723]] | |[[Файл:Новый герб Соликамска.jpg|50px]] | Соликамск | Пермь крайы | Волга буйы | 97239 | [[1430]] | |[[Файл:Coat of Arms of Usolie (Perm krai).png|50px]] | Усолье | Пермь крайы | Волга буйы | 5694 | [[1606]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Chaykovsky_(2000).png|50px]] | Чайковский | Пермь крайы | Волга буйы | 82933 | [[1955]] | |[[Файл:Coat of Arms of Cherdyn (Perm krai) (1783).png|50px]] | Чердынь | Пермь крайы | Волга буйы | 4920 | [[1451]] | | | [[Чёрмоз]] | Пермь крайы | Волга буйы | 4017 | [[1701]] | |[[Файл:Coat of Arms of Chernyshka (Perm krai).jpg|50px]] | Чернушка | Пермь крайы | Волга буйы | 33275 | [[1854]] | |[[Файл:Coat of Arms of Chusovoi (Perm krai).png|50px]] | Чусовой | Пермь крайы | Волга буйы | 46740 | [[1878]] | |[[Файл:Coat of Arms of Arseniev (Primorsky kray).png|50px]] | Арсеньев | [[Приморье крайы|Диңгеҙ буйы крайы]] | [[Алыҫ Көнсығыш]] | 56742 | [[1902]] | |[[Файл:Coat of Arms of Artyom (Primorsky kray).png|50px]] | Артём | Диңгеҙ буйы крайы | Алыҫ Көнсығыш | 102636 | [[1924]] | |[[Файл:Coat Диңгеҙ буйы крайыArms of Bolshoy Kamen (Primorsky kray).png|50px]] | Большой Камень | Диңгеҙ буйы крайы | Алыҫ Көнсығыш | 39257 | [[1947]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Vladivostok.svg|50px]] | [[Владивосток]] | Диңгеҙ буйы крайы | Алыҫ Көнсығыш | 592069 | [[1860]] | |[[Файл:Coat of Arms of Dalnegorsk (Primorsky kray).png|50px]] | Дальнегорск | Диңгеҙ буйы крайы | Алыҫ Көнсығыш | 37503 | [[1897]] | |[[Файл:Coat of Arms of Dalnerechensk (Primorsky kray).png|50px]] | Дальнереченск | Диңгеҙ буйы крайы | Алыҫ Көнсығыш | 27601 | [[1859]] | |[[Файл:Coat of Arms of Lesozavodsk (Primorsky kray) (2006).png|50px]] | Лесозаводск | Диңгеҙ буйы крайы | Алыҫ Көнсығыш | 36975 | [[1932]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nakhodka (Primorsky kray).png|50px]] | [[Находка]] | Диңгеҙ буйы крайы | Алыҫ Көнсығыш | 159695 | [[1864]] | |[[Файл:Coat of Arms of Partizansk 2008 (Primorsky kray).png|50px]] | Партизанск | Диңгеҙ буйы крайы | Алыҫ Көнсығыш | 38648 | [[1896]] | |[[Файл:Blason de Spassk 2003 (Primorsky kray).png|50px]] | Спасск-Дальний | Диңгеҙ буйы крайы | Алыҫ Көнсығыш | 44166 | [[1886]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ussuriysk (Primorsky kray).png|50px]] | [[Уссурийск]] | Диңгеҙ буйы крайы | Алыҫ Көнсығыш | 157946 | [[1866]] | |[[Файл:Coat of Arms of Fokino (Primorsky kray).png|50px]] | Фокино | Диңгеҙ буйы крайы | Алыҫ Көнсығыш | 23683 | [[1891]] | |[[Файл:Coat of Arms of Velikie Luki (Pskov oblast).png|50px]] | Великие Луки | [[Псков өлкәһе]] | [[Төньяҡ-Көнбайыш федераль округ|Төньяҡ-Көнбайыш]] | 98778 | [[1166]] | |[[Файл:Coat of Arms of Gdov (Pskov oblast) (1781).png|50px]] | [[Гдов]] | Псков өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 4379 | [[14 быуат]] | |[[Файл:Coat of Arms of Dno (Pskov oblast).png|50px]] | Дно | Псков өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 9061 | [[1897]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nevel (Pskov oblast).png|50px]] | Невель | Псков өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 16324 | [[1562]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novorzhev (Pskov oblast) (1781).png|50px]] | Новоржев | Псков өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 3695 | [[1777]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novosokolniki (Pskov oblast).png|50px]] | Новосокольники | Псков өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 8119 | [[1901]] | |[[Файл:Opochka_city_coa_n7839.png|50px]] | Опочка | Псков өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 11601 | [[1414]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ostrov (Pskov oblast).png|50px]] | Остров | Псков өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 21670 | [[1341]] | |[[Файл:Coat of Arms of Pechory (Pskov oblast).png|50px]] | Печоры | Псков өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 12308 | [[1473]] | |[[Файл:Coat of Arms of Porkhov (Pskov oblast) (1781).png|50px]] | [[Порхов]] | Псков өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 10608 | [[1239]] |%|[[Файл:Pskovgfull.svg|50px]] | [[Псков]] | Псков өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 203974 | [[903]] | |[[Файл:Pustoska gerb.gif|50px]] | Пустошка | Псков өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 4619 | [[1901]] | |[[Файл:Coat of Arms of Pytalovo (Pskov oblast).png|50px]] | Пыталово | Псков өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 5826 | [[1782]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sebezh.png|50px]] | Себеж | Псков өлкәһе | Төньяҡ-Көнбайыш | 6375 | [[1414]] | |[[Файл:Coat of Arms of Azov.svg|50px]] | [[Аҙау]] | [[Ростов өлкәһе]] | [[Көньяҡ федераль округ |Көньяҡ]] | 82882 | [[1067]] | |[[Файл:Coat of Arms of Aksai (Rostov oblast).png|50px]] | Аксай | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 41984 | [[1957]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Bataisk_(Rostov_oblast)_(2003).png|50px]] | [[Батайск]] | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 112400 | [[1938]] | |[[Файл:Coat of Arms of Belaya Kalitva (Rostov oblast).png|50px]] | [[Белая Калитва]] | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 43688 | [[1703]] | |[[Файл:Coat of Arms of Volgodonsk (Rostov oblast).png|50px]] | [[Волгодонск]] | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 170621 | [[1950]] | |[[Файл:Gukovo_gerb.gif|50px]] | Гуково | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 67268 | [[1878]] | |[[Файл:Coat of Arms of Donetsk (Rostov oblast).png|50px]] | [[Донецк (Рәсәй)|Донецк]] | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 50085 | [[1681]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zverevo (Rostov oblast).png|50px]] | Зверево | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 22416 | [[1819]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zernograd (Rostov oblast).png|50px]] | Зерноград | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 26850 | [[1929]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Kamensk-Shakhtinsky_(Rostov_oblast).png|50px]] | Каменск-Шахтинский | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 95306 | [[1671]] | |[[Файл:1211298549 konstantinovsk gerb.png|50px]] | Константиновск | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 17926 | [[1864]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Krasny_Sulin.png|50px]] | Красный Сулин | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 40866 | [[1797]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Millerovo.png|50px]] | Миллерово | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 36493 | [[1786]] | |[[Файл:Coat of Arms of Morozovsk (Rostov oblast).png|50px]] | Морозовск | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 27644 | [[1910]] | |[[Файл:Coat of arms of Novocherkassk.JPG|50px]] | [[Новочеркасск]] | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 169039 | [[1805]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novoshakhtinsk (Rostov oblast).png|50px]] | [[Новошахтинск]] | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 111087 | [[1910]] | | | Пролетарск | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 20267 | [[17 быуат]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Rostov-on-Don.svg|50px]] | [[Дондағы Ростов]] | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 1091544 | [[1749]] | |[[Файл:Coat of Arms of Salsk (Rostov oblast).png|50px]] | Сальск | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 61312 | [[1812]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Semikarakorsk.png|50px]] | Семикаракорск | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 23884 | [[1672]] | |[[Файл:Taganrog.png|50px]] | [[Таганрог]] | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 257692 | [[1698]] | |[[Файл:Coat of Arms of Tsimlyansk.jpg|50px]] | [[Цимлянск]] | Ростов өлкәһе| Көньяҡ | 15029 | [[1672]] | |[[Файл:Coat of arms of Shakhty.png|50px]] | Шахты | Ростов өлкәһе | Көньяҡ | 240152 | [[1805]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kasimov (Ryazan oblast).png|50px]] | Касимов | [[Рязань өлкәһе]] | [[Үҙәк федераль округ|Үҙәк]] | 33494 | [[1152]] | | | Кораблино | Рязань өлкәһе | Үҙәк | 12657 | [[1676]] | |[[Файл:Mihai79.gif|50px]] | Михайлов | Рязань өлкәһе | Үҙәк | 11783 | [[1137]] | |[[Файл:Coat of arms of Novomichurinsk (Ryazan oblast).png|50px]] | Новомичуринск | Рязань өлкәһе | Үҙәк | 19309 | [[1968]] | |[[Файл:Coat of Arms of Rybnoye (Ryazan obl).png|50px]] | Рыбное | Рязань өлкәһе | Үҙәк | 18378 | [[1597]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ryazhsk (Ryazan oblast) (1779).png|50px]] | [[Ряжск]] | Рязань өлкәһе | Үҙәк | 21676 | [[1502]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Ryazan large.png|50px]] | [[Рязань]] | Рязань өлкәһе | Үҙәк | 525062 | [[1095]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sasovo (Ryazan oblast).png|50px]] | Сасово | Рязань өлкәһе | Үҙәк | 28117 | [[1642]] | |[[Файл:Coat of Arms of Skopin (Ryazan oblast).png|50px]] | Скопин | Рязань өлкәһе | Үҙәк | 30374 | [[1676]] | | | Спас-Клепики | Рязань өлкәһе | Үҙәк | 5917 | [[16 быуат]] | | | Спасск-Рязанский | Рязань өлкәһе | Үҙәк | 7745 | [[1629]] | |[[Файл:Coat of Arms of Shatsk (Ryazan oblast) (1781).png|50px]] | Шацк | Рязань өлкәһе | Үҙәк | 6562 | [[1553]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zhigulyovsk (Samara oblast).png|50px]] | Жигулёвск | [[Һамар өлкәһе]] | [[Волга буйы федераль округы|Волга буйы]] | 57565 | [[1949]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kinel (Samara oblast).png|50px]] | Кинель | Һамар өлкәһе | Волга буйы | 34472 | [[1837]] | |[[Файл:63neftegorsk_g.png|50px]] | Нефтегорск | Һамар өлкәһе | Волга буйы | 18732 | [[1960]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novokuybyshevsk (Samara oblast).png|50px]] | [[Новокуйбышевск]] | Һамар өлкәһе | Волга буйы | 108449 | [[1946]] | |[[Файл:Coat of Arms of Oktyabrsk (Samara oblast).png|50px]] | Октябрьск | Һамар өлкәһе | Волга буйы | 27244 | [[1684]] | | | [[Отрадный]] | Һамар өлкәһе | Волга буйы | 47709 | [[1920-е]] | |[[Файл:Coat of Arms of Pokhvistnevo (Samara oblast).png|50px]] | Похвистнево | Һамар өлкәһе | Волга буйы | 28181 | [[1888]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Samara (Samara oblast).png|50px]] | [[Һамар]] | [[Һамар өлкәһе]] | Волга буйы | 1164900 | [[1586]] | |[[Файл:Syzran coa.png|50px]] | [[Сызрань]] | Һамар өлкәһе | Волга буйы | 178773 | [[1683]] | |[[Файл:Coat of Arms of Togliatti Samara oblast small.svg|50px]] | [[Тольятти]] | Һамар өлкәһе | Волга буйы | 719484 | [[1737]] | |[[Файл:Coat of Arms of Chapaevsk (Samara oblast).png|50px]] | Чапаевск | Һамар өлкәһе | Волга буйы | 72689 | [[1909]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg|50px]] | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург | [[Төньяҡ-Көнбайыш федераль округ|Төньяҡ-Көнбайыш]] | 4848742 | [[1703]] | |[[Файл:Coat of Arms of Arkadak (Saratov oblast).png|50px]] | Аркадак | [[Һарытау өлкәһе]] | [[Волга буйы федераль округы|Волга буйы]] | 12846 | [[1721]] | | | Аткарск | Һарытау өлкәһе | Волга буйы | 25620 | [[18 быуат]] | |[[Файл:Coat of Arms of Balakovo (Saratov oblast).png|50px]] | [[Балаково]] | Һарытау өлкәһе | Волга буйы | 199576 | [[1762]] | |[[Файл:Coat of Arms of Balashov (Saratov oblast).png|50px]] | Балашов | Һарытау өлкәһе | Волга буйы | 82222 | [[17 век]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Volsk_(Saratov_oblast)_(1780).png|50px]] | Вольск | Һарытау өлкәһе | Волга буйы | 66520 | [[1780]] | |[[Файл:Ershov gerb.png|50px]] | Ершов | Һарытау өлкәһе | Волга буйы | 21447 | [[1893]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kalininsk (Saratov oblast).png|50px]] | Калининск | Һарытау өлкәһе | Волга буйы | 16442 | [[1680]] | |[[Файл:Coat of Arms of Krasnoarmeysk (Saratov oblast).png|50px]] | Красноармейск | Һарытау өлкәһе | Волга буйы | 24362 | [[1765]] | | | Красный Кут | Һарытау өлкәһе | Волга буйы | 14420 | [[1837]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Marks_(Saratov_oblast).png|50px]] | Маркс | Һарытау өлкәһе | Волга буйы | 31535 | [[1918]] | | | Новоузенск | Һарытау өлкәһе | Волга буйы | 17015 | [[1760]] | |[[Файл:Coat of Arms of Petrovsk (Saratov oblast).png|50px]] | [[Петровск (Һарытау өлкәһе)|Петровск]] | Һарытау өлкәһе | Волга буйы | 31158 | [[1698]] | | | Пугачёв | Һарытау өлкәһе | Волга буйы | 41705 | [[1764]] | |[[Файл:Coat of Arms of Rtishchevo (Saratov oblast).png|50px]] | Ртищево | Һарытау өлкәһе | Волга буйы | 41295 | [[1666]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Saratov.png|50px]] | [[Һарытау]] | Һарытау өлкәһе | Волга буйы | 836900 | [[1590]] | |[[Файл:Coat of Arms of Khvalynsk (Saratov oblast).png|50px]] | Хвалынск | Һарытау өлкәһе | Волга буйы | 13199 | [[1556]] | |[[Файл:Coat of Arms of Shikhany (Saratov oblast).svg|50px]] | Шиханы | Һарытау өлкәһе | Волга буйы | 6067 | [[1928]] | |[[Файл:Coat of Arms of Engels (Saratov oblast).png|50px]] | [[Энгельс (ҡала)|Энгельс]] | Һарытау өлкәһе | Волга буйы | 202838 | [[1747]] | |[[Файл:Aleksandrovsk.png|50px]] | Александровск-Сахалинский | [[Сахалин өлкәһе]] | Алыҫ Көнсығыш | 10613 | [[1869]] | |[[Файл:Coat of Arms of Anivsky rayon (Sakhalinskaya oblast).gif|50px]] | Анива | Сахалин өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 8449 | [[1886]] | |[[Файл:Coat of Arms of Dolinsky rayon (Sakhalin oblast).png|50px]] | Долинск | Сахалин өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 12200 | [[1884]] | |[[Файл:Coat of Arms of Korsakov (Sakhalin oblast).png|50px]] | [[Корсаков (город)|Корсаков]] | Сахалин өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 33526 | [[1853]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kurilsk (Sakhalin oblast).png|50px]] | [[Курильск]] | Сахалин өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 2070 | [[18 век]] | | | [[Макаров (город)|Макаров]] | Сахалин өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 6788 | [[1892]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nevelsk (Sakhalin oblast).png|50px]] | [[Невельск]] | Сахалин өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 11682 | [[1946]] | |[[Файл:Coat of Arms of Okha (Sakhalin oblast).png|50px]] | [[Оха]] | Сахалин өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 23007 | [[1908]] | |[[Файл:Coat of Arms of Poronaysk (Sakhalinskaya oblast).gif|50px]] | [[Поронайск]] | Сахалин өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 16461 | [[1869]] | |[[Файл:Coat of Arms of Severo-Kurilsk rayon (Sakhalin oblast).png|50px]] | [[Северо-Курильск]] | Сахалин өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 2381 |[[1875]] | |[[Файл:Coat of Arms of Tomarinsky rayon (Sakhalin oblast).png|50px]] | [[Томари (Россия)|Томари]] | Сахалин өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 4537 | [[1870]] | |[[Файл:Coat of Arms of Uglegorsk (Sakhalin oblast).png|50px]] | [[Углегорск (Сахалинская область)|Углегорск]] | Сахалин өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 11880 | [[20 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kholmsk (Sakhalin oblast) coat fof arms.png|50px]] | [[Холмск]] | Сахалин өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 30936 | [[1870]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Yuzhno-Sakhalinsk.png|50px]] | [[Южно-Сахалинск]] | Сахалин өлкәһе | Алыҫ Көнсығыш | 181727 | [[1882]] | |[[Файл:Coat of Arms of Alapaevsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Алапаевск]] | [[Свердловск өлкәһе]] | [[Урал федераль округы|Урал]] | 38198 | [[1639]] | |[[Файл:Coat of Arms of Aramil (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Арамиль]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 14227 | [[1675]] | |[[Файл:Coat of Arms of Artyomovsky (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Артёмовский]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 32878 | [[1665]] | |[[Файл:Coat of Arms of Asbest (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Асбест (город)|Асбест]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 70067 | [[1889]] | |[[Файл:Coat of Arms of Berezovsky (Sverdlovsk oblast).svg|50px]] | Берёзовский | Свердловск өлкәһе | Урал | 51583 | [[1748]] | |[[Файл:Coat of Arms of Bogdanovich (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | Богданович | Свердловск өлкәһе | Урал | 31752 | [[1885]] | | | [[Верхний Тагил]] | Свердловск өлкәһе | Уральский | 11843 | [[1716]] | |[[Файл:Coat of Arms of Verkhnyaya Pyshma (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Верхняя Пышма]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 58707 | [[1854]] | |[[Файл:Coat of Arms of Verkhnyaya Salda (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Верхняя Салда]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 46240 | [[1778]] | |[[Файл:Coat of Arms of Verkhnyaya Tura (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Верхняя Тура]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 9468 | [[1737]] | |[[Файл:Coat of Arms of Verkhoturie (Sverdlovsk oblast) coat ot arms.png|50px]] | [[Верхотурье]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 8815 | [[1597]] | |[[Файл:Coat of Arms of Volchansk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Волчанск (Свердловск өлкәһе)|Волчанск]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 10008 | [[1956]] | |[[Файл:Coat of Arms of Degtyarsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Дегтярск]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 15521 | [[1914]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Yekaterinburg (Sverdlovsk oblast).svg|50px]] | [[Екатеринбург]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 1377738 | [[1723]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zarechny (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Заречный (Свердловск өлкәһе)|Заречный]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 26803 | [[1955]] | |[[Файл:Coat of arms of ivdel (russia).jpg|50px]] | [[Ивдель]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 17764 | [[1831]] | |[[Файл:Coat of Arms of Irbit (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Ирбит]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 38352 | [[1631]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kamensk-Uralsky (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Каменск-Уральский]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 174710 | [[1682]] | |[[Файл:Kamyshlov_city_coa.png|50px]] | [[Камышлов]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 26875 | [[1668]] | |[[Файл:Герб ГО Карпинск.jpg|50px]] | [[Карпинск]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 29118 | [[1759]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kachkanar (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Качканар]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 42563 | [[1957]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kirovgrad (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Кировград]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 21959 | [[1661]] | |[[Файл:Coat of Arms of Krasnoturinsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Краснотурьинск]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 59701 | [[1758]] | |[[Файл:Coat of Arms of Krasnouralsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Красноуральск]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 24973 | [[1925]] | |[[Файл:Coat of Arms of Krasnoufimsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Красноуфимск]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 39765 | [[1736]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kushva (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Кушва]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 33027 | [[1735]] | |[[Файл:Coat of Arms of Lesnoy (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Лесной (город)|Лесной]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 52464 | [[1947]] | |[[Файл:Coat of Arms of Mikhailovsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Михайловск (Свердловск өлкәһе)|Михайловск]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 9215 | [[1805]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nevyansk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Невьянск]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 25147 | [[1701]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nizhnie Sergi (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Нижние Серги]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 11217 | [[1743]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nizhny Tagil (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Түбәнге Тагил]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 361883 | [[1722]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nizhnyaya Salda (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Нижняя Салда]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 17969 | [[1760]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nizhnyaya Tura (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Нижняя Тура]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 21596 | [[1754]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novaya Lyalya (Sverdlovsk oblast).jpg|50px]] | [[Новая Ляля]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 12400 | [[1903]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novouralsk (Sverdlovsk oblast) (1979).png|50px]] | [[Новоуральск]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 91813 | [[1941]] | |[[Файл:Coat of Arms of Pervouralsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Первоуральск]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 149800 | [[1732]] | |[[Файл:Coat of Arms of Polevskoy.svg|50px]] | [[Полевской]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 64316 | [[1718]] | |[[Файл:Revda and revdinski rayon coa.png|50px]] | [[Ревда (Свердловск өлкәһе)|Ревда]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 61713 | [[1734]] | |[[Файл:Coat of Arms of Rezh (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Реж]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 38709 | [[1773]] | |[[Файл:Сoat of Arms Severouralsk municipality (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Североуральск]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 29279 | [[1758]] | |[[Файл:Coat of Arms of Serov (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Серов (город)|Серов]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 99381 | [[1893]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sredneuralsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Среднеуральск]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 20357 | [[1931]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sukhoi Log (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Сухой Лог (Свердловск өлкәһе)|Сухой Лог]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 34836 | [[1710]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sysert (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Сысерть (город)|Сысерть]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 20594 | [[1732]] | |[[Файл:Coat of Arms of Tavda (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Тавда (город)|Тавда]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 35421 | [[1910]] | |[[Файл:Coat of Arms of Talitsa (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Талица (город)|Талица]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 18339 | [[1732]] | |[[Файл:Coat of Arms of Turinsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] | [[Туринск]] | Свердловск өлкәһе | Урал | 17990 | [[1600]] | |[[Файл:COA Inkerman, Sevastopol.svg|50px]] | [[Инкерман]]^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | [[Севастополь]] | Көньяҡ | 11526 | [[б. э. 6 быуаты]] |%|[[Файл:COA of Sevastopol.svg|50px]] | [[Севастополь]]^{[[Крымский кризис|Оспаривается]]} | Севастополь | Көньяҡ | 344479 | [[1783]] | | | [[Алагир]] | [[Төньяҡ Осетия — Алания]] | [[Төньяҡ Кавказ федераль округы|Төньяҡ Кавказ]] | 20949 | [[1850]] | | | [[Ардон (город)|Ардон]] | Төньяҡ Осетия — Алания | Төньяҡ Кавказ | 18774 | [[1824]] | |[[Файл:Beslan_coat.jpg|50px]] | [[Беслан]] | Төньяҡ Осетия — Алания | Төньяҡ Кавказ | 36724 | [[1847]] |%|[[Файл:Coat of arms of Vladikavkaz.png|50px]] | [[Владикавказ]] | Северная Осетия — Алания | Төньяҡ Кавказ | 311635 | [[1784]] | | | [[Дигора]] | Төньяҡ Осетия — Алания | Северо-Кавказский | 10856 | [[1852]] | |[[Файл:Coat of Arms of Mozdok (North Ossetia).png|50px]] | [[Моздок]] | Төньяҡ Осетия — Алания | Төньяҡ Кавказ | 38748 | [[1763]] | |[[Файл:Coat of Arms of Velizh.png|50px]] | [[Велиж]] | [[Смоленск өлкәһе]] | [[Үҙәк федераль округ|Үҙәк]] | 7620 | [[1536]] | |[[Файл:Coat of Arms of Vyazma (Smolensk oblast) (1780).png|50px]] | [[Вязьма]] | Смоленск өлкәһе | Үҙәк | 57103 | [[1239]] | |[[Файл:Coat of Arms of Gagarin city.png|50px]] | [[Гагарин (Смоленская область)|Гагарин]] | Смоленск өлкәһе | Үҙәк | 31721 | [[1705]] | |[[Файл:Coat of Arms of Demidov (Porechie Smolensk oblast) (1780).png|50px]] | Демидов | Смоленск өлкәһе | Үҙәк | 7333 | [[1499]] | | | [[Десногорск]] | Смоленская область | Центральный | 29677 | [[1974]] | |[[Файл:Coat of Arms of Dorogobuzh (Smolensk oblast) (1780).png|50px]] | [[Дорогобуж]] | Смоленск өлкәһе | Үҙәк | 10720 | [[1150]] | |[[Файл:Coat of Arms of Dukhovshchina (Smolensk oblast) (1780).png|50px]] | [[Духовщина]] | Смоленск өлкәһе | Үҙәк | 4370 | [[1675]] | |[[Файл:%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B1_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%95%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%2C_%D0%A1%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8-_2014-06-09_23-42.jpg|50px]] | [[Ельня]] | Смоленск өлкәһе | Үҙәк | 10095 | [[1150]] | | | [[Починок (город)|Починок]] | Смоленск өлкәһе | Үҙәк | 8776 | [[1868]] | |[[Файл:Coat of Arms of Roslavl (Smolensk oblast) (1780).png|50px]] | [[Рославль]] | Смоленск өлкәһе | Үҙәк | 54898 | [[1137]] | |[[Файл:Coat of Arms of Rudnya rayon (Smolensk oblast).png|50px]] | [[Рудня (город)|Рудня]] | Смоленск өлкәһе | Үҙәк | 10029 | [[1363]] | |[[Файл:Герб Сафоново.gif|50px]] | [[Сафоново (Смоленская область)|Сафоново]] | Смоленск өлкәһе | Үҙәк | 46116 | [[1859]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Smolensk (Smolensk oblast) (2001).png|50px]] | [[Смоленск]] | Смоленск өлкәһе | Үҙәк | 326863 | [[863]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sychyovka (Sychyovsk Smolensk oblast) (1780).png|50px]] | [[Сычёвка]] | Смоленск өлкәһе | Үҙәк | 8111 | [[1488]] | |[[Файл:Coat of Arms of Yartsevo (Smolensk oblast).png|50px]] | Ярцево | Смоленск өлкәһе | Үҙәк | 47853 | [[1610]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Blagodarny.png|50px]] | Благодарный | [[Ставрополь крайы]] | [[Төньяҡ Кавказ федераль округы|Төньяҡ Кавказ]] | 32736 | [[1782]] | |[[Файл:Coat of Arms of Budyonnovsk (Stavropol krai).png|50px]] | [[Будённовск]] | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 64628 | [[1799]] | |[[Файл:Coat of Arms of Georgievsk (Stavropol kray).png|50px]] | [[Георгиевск]] | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 72126 | [[1777]] | |[[Файл:Coat of Arms of Essentuki (Stavropol krai).png|50px]] | [[Ессентуки]] | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 100969 | [[1825]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zheleznovodsk (Stavropol kray).png|50px]] | [[Железноводск]] | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 24496 | [[1810]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Zelenokumsk.png|50px]] | [[Зеленокумск]] | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 35790 | [[1781]] | |[[Файл:Coat of Arms of Izobilny (Stavropol krai) (1973).png|50px]] | Изобильный | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 40546 | [[1895]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ipatovo.jpg|50px]] | [[Ипатово]] | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 26055 | [[1860]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kislovodsk (Stavropol kray).png|50px]] | [[Кисловодск]] | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 128502 | [[1803]] | |[[Файл:Coat of Arms of Lermontov.png|50px]] | [[Лермонтов (город)|Лермонтов]] | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 22540 | [[1953]] | |[[Файл:Coat of Arms of Mineralovodsky District (Stavropol Krai).png|50px]] | [[Минеральные Воды]] | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 76715 | [[1878]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Mihaylovsk_(SK).png|50px]] | Михайловск | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 71018 | [[1784]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nevinnomysk (Stavropol kray).png|50px]] | [[Невинномысск]] | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 118351 | [[1825]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Neftekumsk.png|50px]] | [[Нефтекумск]] | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 27700 | [[1958]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novoaleksandrovsk (Stavropol kray).png|50px]] | [[Новоалександровск]] | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 26759 | [[1804]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novopavlovsk.png|50px]] | [[Новопавловск]] | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 26556 | [[1777]] | |[[Файл:Coat of Arms of Pyatigorsk (Stavropol kray) (1971).png|50px]] | [[Пятигорск]] | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 142397 | [[1780]] | |[[Файл:Coat of Arms of Svetlograd (Stavropol krai).png|50px]] | [[Светлоград]] | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 38520 | [[1786]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Stavropol (1994).png|50px]] | [[Ставрополь]] | Ставрополь крайы | Төньяҡ Кавказ | 398266 | [[1777]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Zherdevka_(Tambov_oblast).png|50px]] | [[Жердевка]] | [[Тамбов өлкәһе]] | [[Үҙәк федераль округ|Үҙәк]] | 15211 | [[1745]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Kirsanov_(Tambov_oblast).png|50px]] | [[Кирсанов]] | Тамбовская область | Центральный | 17240 | [[1702]] | |[[Файл:Kotovsk.png|50px]] | [[Котовск (Тамбовская область)|Котовск]] | Тамбовская область | Центральный | 31851 | [[1940]] | |[[Файл:Coat of Arms of Michurinsk (Tambov oblast) (2003).png|50px]] | [[Мичуринск]] | Тамбовская область | Центральный | 98758 | [[1635]] | |[[Файл:Coat of Arms of Morshansk (Tambov oblast) (1781).png|50px]] | [[Моршанск]] | Тамбовская область | Центральный | 41550 | [[1623]] | || [[Рассказово]] | Тамбовская область | Центральный | 45484 | [[1698]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Tambov (Tambov oblast) (1781).png|50px]] | [[Тамбов]] | Тамбовская область | Центральный | 280457 | [[1636]] | |[[Файл:Uvarovo-city_(Tambov_oblast).png|50px]] | [[Уварово (Тамбовская область)|Уварово]] | Тамбовская область | Центральный | 26829 | [[1699]] | | | [[Агрыз]] | [[Татарстан]] | Волга буйы | 19299 | [[1646]] | |[[Файл:Aznakeevskii rayon gerb.gif|50px]] | [[Азнакаево]] | Татарстан | Волга буйы | 34859 | [[1762]] | |[[Файл:Coat of Arms of Almetievsk (Tatarstan) (1987).png|50px]] | [[Альметьевск]] | Татарстан | Волга буйы | 146309 | [[18 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Arsk (Tatarstan).png|50px]] | [[Арск]] | Татарстан | Волга буйы | 18114 | [[13 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Bavly (Tatarstan).png|50px]] | [[Бавлы]] | Татарстан | Волга буйы | 22109 | [[1658]] | |[[Файл:Coat of Arms of Spassk (Bolgar Tatarstan) (1781).png|50px]] | [[Болгар]] | Татарстан | Волга буйы | 8650 |[[1781]] | |[[Файл:Gerb v bugulme.gif|50px]] | [[Бугульма]] | Татарстан | Волга буйы | 89144 | [[1736]] | |[[Файл:Coat of arms of Buinsk (Tatarstan) (1778).png|50px]] | [[Буинск (Татарстан)|Буинск]] | Татарстан | Волга буйы | 20342 | [[1691]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Elabuga_(Tatarstan)_(2006).png|50px]] | [[Елабуга]] | Татарстан | Волга буйы | 70750 | [[11 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zainsk (Tatarstan).png|50px]] | [[Заинск]] | Татарстан | Волга буйы | 41798 | [[1656]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zelenodolsk (Tatarstan).png|50px]] | [[Зеленодольск (Татарстан)|Зеленодольск]] | Татарстан | Волга буйы | 97651 | [[1865]] | | | [[Иннополис]] | Татарстан | Волга буйы | 96<ref>На 1 января 2016 года</ref> | [[2012]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Kazan (Tatarstan) (2004).png|50px]] | [[Казань]] | Татарстан | Волга буйы |1216965| [[1005]] | |[[Файл:Coat of Arms of Laishev (Tatarstan) (1781).png|50px]] | [[Лаишево]] | Татарстан | Волга буйы | 7735 | [[1557]] | |[[Файл:Coat of Arms of Leninogorsk (Tatarstan).png|50px]] | [[Лениногорск (Татарстан)|Лениногорск]] | Татарстан | Волга буйы | 64145 | [[1795]] | |[[Файл:Coat of Arms of Mamadysh (Tatarstan) (1781).png|50px]] | [[Мамадыш]] | Татарстан | Волга буйы | 14432 | [[1391]] | |[[Файл:Coat of Arms of Mendeleyevsk (Tatarstan).png|50px]] | [[Менделеевск]] | Татарстан | Волга буйы | 22075 | [[1868]] | |[[Файл:Coat of Arms of Menzelinsk (Tatarstan).png|50px]] | [[Мензелинск]] | Татарстан | Волга буйы | 16474 | [[1586]] | |[[Файл:Coat of Arms of Naberezhnye Chelny (Tatarstan).svg|50px]] | [[Набережные Челны]] | Татарстан | Волга буйы | 513242 | [[1626]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nizhnekamsk rayon (Tatarstan).png|50px]] | [[Нижнекамск]] | Татарстан | Волга буйы | 234108 | [[1961]] | |[[Файл:NurlatCoa2006.gif|50px]] | [[Нурлат]] | Татарстан | Волга буйы | 32600 | [[1905]] | |[[Файл:Coat of Arms of Tetiushi (Tatarstan) (1781).gif|50px]] | [[Тетюши]] | Татарстан | Волга буйы | 11596 | [[1578]] | |[[Файл:Coat of Arms of Chistopol (Tatarstan) (1781).png|50px]] | [[Чистополь]] | Татарстан | Волга буйы | 60703 | [[18 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Andreapol (Tver oblast).png|50px]] | [[Андреаполь]] | [[Тверская область]] | Центральный | 8265 | [[1907]] | |[[Файл:Coat of Arms of Bezhetsk (Tver oblast).png|50px]] | [[Бежецк]] | Тверская область | Центральный | 24517 | [[1137]] | |[[Файл:Coat of Arms of Bely (Tver oblast).png|50px]] | [[Белый (город)|Белый]] | Тверская область | Центральный | 3771 | [[1350]] | |[[Файл:Coat of Arms of Bologoe (Tver oblast).png|50px]] | [[Бологое]] | Тверская область | Центральный | 23499 | [[1495]] | |[[Файл:Coat of Arms of Vesegonsk (Tver oblast).png|50px]] | [[Весьегонск]] | Тверская область | Центральный | 7330 | [[1564]] | |[[Файл:Coat of Arms of Vyshny Volochek (Tver oblast).png|50px]] | [[Вышний Волочёк]] | Тверская область | Центральный | 52326 | [[1471]] | | | [[Западная Двина (город)|Западная Двина]] | Тверская область | Центральный | 9376 | [[1900]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zubtsov (Tver oblast).png|50px]] | [[Зубцов]] | Тверская область | Центральный | 6937 | [[1216]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kalyazin (Tver oblast).png|50px]] | [[Калязин]] | Тверская область | Центральный | 13870 | [[1434]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kashin (Tver oblast).png|50px]] | [[Кашин]] | Тверская область | Центральный | 16174 | [[1238]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kimry (Tver Oblast).png|50px]] | [[Кимры]] | Тверская область | Центральный | 49623 | [[1546]] | |[[Файл:Coat_of_arms_Konakovo_(Tver_oblast)_Russia_2007.png|50px]] | [[Конаково]] | Тверская область | Центральный | 41303 | [[1806]] | |[[Файл:Coat of Arms of Krasny Kholm (Tver oblast).png|50px]] | [[Красный Холм]] | Тверская область | Центральный | 5608 | [[1518]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kuvshinovo (Tver oblast).png|50px]] | [[Кувшиново]] | Тверская область | Центральный | 10008 | [[1910]] | |[[Файл:Coat of Arms of Likhoslavl (Tver oblast).png|50px]] | [[Лихославль]] | Тверская область | Центральный | 12259 | [[1624]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nelidovo (Tver oblast).png|50px]] | [[Нелидово]] | Тверская область | Центральный | 22886 | [[1900]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ostashkov (Tver oblast).png|50px]] | [[Осташков]] | Тверская область | Центральный | 18073 | [[14 век]] | |[[Файл:Герб Ржева (1996).png|50px]] | [[Ржев]] | Тверская область | Центральный | 62026 | [[1216]] | |[[Файл:Coat of Arms of Staritsa (Tver oblast) (1780).png|50px]] | [[Старица (город)|Старица]] | Тверская область | Центральный | 8610 | [[1297]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Tver (Tver oblast).png|50px]] | [[Тверь]] | Тверская область | Центральный | 403726 | [[1135]] | |[[Файл:Coat of Arms of Torzhok (Tver oblast).png|50px]] | [[Торжок]] | Тверская область | Центральный | 47702 | [[9 век|9]]-[[10 век]]а | |[[Файл:Coat of Arms of Toropets (Tver oblast).png|50px]] | [[Торопец]] | Тверская область | Центральный | 13018 | [[1074]] | |[[Файл:Coat of Arms of Udomlya (Tver oblast).png|50px]] | [[Удомля]] | Тверская область | Центральный | 31048 | [[1478]] | | | [[Асино]] | [[Томская область]] | Сибирский | 25614 | [[1896]] | |[[Файл:Coat of arms of Kedrovy (Tomsk oblast).jpg|50px]] | [[Кедровый (Томская область)|Кедровый]] | Томская область | Сибирский | 2451 | [[1982]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kolpashevo (Tomsk oblast) (2006).png|50px]] | [[Колпашево]] | Томская область | Сибирский | 24126 | [[17 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Seversk.svg|50px]] | [[Северск (Томская область)|Северск]] | Томская область | Сибирский | 108466 | [[1949]] | |[[Файл:Strezhevoy coat of arms.png|50px]] | [[Стрежевой]] | Томская область | Сибирский | 42216 | [[1966]] |%|[[Файл:Tomsk city coat of arms.png|50px]] | [[Томск]] | Томская область | Сибирский | 522940 | [[1604]] | |[[Файл:Coat of Arms of Aleksin (Tula oblast).png|50px]] | [[Алексин (город)|Алексин]] | [[Тульская область]] | Центральный | 61738 | [[1348]] | |[[Файл:Coat of Arms of Belyov (Tula oblast).png|50px]] | [[Белёв]] | Тульская область | Центральный | 13918 | [[1147]] | |[[Файл:Coat of Arms of Bogoroditsk (Tula oblast).png|50px]] | [[Богородицк]] | Тульская область | Центральный | 31897 | [[1663]] | | | [[Болохово]] | Тульская область | Центральный | 9619 | [[16 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Venyov (Tula oblast).png|50px]] | [[Венёв]] | Тульская область | Центральный | 15220 | [[1371]] | |[[Файл:Donskoy gerb.svg|50px]] | [[Донской (Тульская область)|Донской]] | Тульская область | Центральный | 64561 | [[1773]] | |[[Файл:Coat of Arms of Efremov (Tula oblast).png|50px]] | [[Ефремов (город)|Ефремов]] | Тульская область | Центральный | 42350 | [[1637]] | |[[Файл:Kimovsk gerb.gif|50px]] | [[Кимовск]] | Тульская область | Центральный | 28493 | [[17 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kireevsk (Tula oblast) (1990).png|50px]] | [[Киреевск (Тульская область)|Киреевск]] | Тульская область | Центральный | 25585 | [[1762]] | | | [[Липки]] | Тульская область | Центральный | 8741 | [[17 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novomoskovsk (Tula oblast).png|50px]] | [[Новомосковск (Тульская область)|Новомосковск]] | Тульская область | Центральный | 131227 | [[1930]] | |[[Файл:Gerb-Plavsky-region.gif|50px]] | [[Плавск]] | Тульская область | Центральный | 16248 | [[1563]] | | | [[Суворов (город)|Суворов]] | Тульская область | Центральный | 18975 | [[1949]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Tula.png|50px]] | [[Тула]] | Тульская область | Центральный | 501129 | [[1146]] | |[[Файл:Coat of Arms of Uzlovaya (Tula oblast).png|50px]] | [[Узловая]] | Тульская область | Центральный | 55282 | [[1873]] | |[[Файл:Coat of Arms of Chekalin (Likhvin Tula oblast) (1777).png|50px]] | [[Чекалин (город)|Чекалин]] | Тульская область | Центральный | 994 | [[1565]] | |[[Файл:Coat of Arms of Schyokino (Tula oblast).png|50px]] | [[Щёкино]] | Тульская область | Центральный | 58154 | [[1870]] | |[[Файл:Coat of Arms of Yasnogorsk (Tula oblast) (1987).png|50px]] | [[Ясногорск (Тульская область)|Ясногорск]] | Тульская область | Центральный | 16804 | [[1578]] | | | [[Советск (Тульская область)|Советск]] | Тульская область | Центральный | 7537 | [[1949]] | |[[Файл:Akdovurak_сoat_of_arms.png|50px]] | [[Ак-Довурак]] | [[Тыва]] | Сибирский | 13469 | [[1964]] |%|[[Файл:Blason de Kyzyl.png|50px]] | [[Кызыл]] | Тыва | Сибирский | 109906 | [[1914]] | | | [[Туран (город)|Туран]] | Тыва | Сибирский | 4988 | [[1885]] | | | [[Чадан]] | Тыва | Сибирский | 9037 | [[1873]] | | | [[Шагонар]] | Тыва | Сибирский | 10958 | [[1888]] | |[[Файл:Zavodoukovsk Coat of arms.jpg|50px]] | [[Заводоуковск]] | [[Төмән өлкәһе]] | Уральский | 25657 | [[1729]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ishim (Tyumen oblast).png|50px]] | [[Ишим]] | Төмән өлкәһе | Уральский | 69567 | [[1687]] | |[[Файл:Coat of Arms of Tobolsk (Tyumen oblast) (2007).png|50px]] | [[Тобольск]] | Төмән өлкәһе | Уральский | 99698 | [[1587]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Tyumen (Tyumen oblast) (2005).png|50px]] | [[Тюмень]] | Төмән өлкәһе | Уральский | 581758 | [[1586]] | |[[Файл:Coat of Arms of Yalutorovsk (Tyumen oblast) (1785).png|50px]] | [[Ялуторовск]] | Төмән өлкәһе | Уральский | 36494 | [[1659]] | |[[Файл:Coat of Arms of Votkinsk (Udmurtia).png|50px]] | [[Воткинск]] | [[Удмуртия]] | Волга буйы | 100034 | [[1759]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Glazov_(Udmurtia).png|50px]] | [[Глазов]] | Удмуртия | Волга буйы | 95835 | [[1678]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Izhevsk (Udmurtia).svg|50px]] | [[Ижевск]] | Удмуртия | Волга буйы | 628117 | [[1760]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kambarka rayon (Udmurtia).svg|50px]] | [[Камбарка]] | Удмуртия | Волга буйы | 11028 | [[1767]] | |[[Файл:Coat of Arms of Mozhga (Udmurtia) (1980).png|50px]] | [[Можга]] | Удмуртия | Волга буйы | 47959 | [[1835]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sarapul (Udmurtia) (1781).png|50px]] | [[Сарапул]] | Удмуртия | Волга буйы | 101390 | [[1621]] | |[[Файл:Coat of arms of Barysh.png|50px]] | [[Барыш (город)|Барыш]] | [[Ульяновская область]] | Волга буйы | 17149 | [[17 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Dimitrovgrad.png|50px]] | [[Димитровград (Россия)|Димитровград]] | Ульяновская область | Волга буйы | 122549 | [[1698]] | |[[Файл:Coat of arms of Inzensky District.png|50px]] | [[Инза]] | Ульяновская область | Волга буйы | 18547 | [[1897]] | |[[Файл:Coat of arms of Novoulyanovsk.png|50px]] | [[Новоульяновск]] | Ульяновская область | Волга буйы | 16032 | [[1957]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sengilei (Ulianovsk oblast) (1778).png|50px]] | [[Сенгилей]] | Ульяновская область | Волга буйы | 6959 | [[1666]] |%|[[Файл:Coat of arms of Ulyanovsk.png|50px]] | [[Ульяновск]] | Ульяновская область | Волга буйы | 613793 | [[1648]] | |[[Файл:Coat of Arms of Amursk (Khabarovsk krai) 2011.png|50px]] | [[Амурск]] | [[Хабаровский край]] | Алыҫ көнсығыш | 42977 | [[1958]] | | | [[Бикин (город)|Бикин]] | Хабаровский край | Алыҫ көнсығыш | 17156 | [[1895]] | | | [[Вяземский (город)|Вяземский]] | Хабаровский край | Алыҫ көнсығыш | 14556 | [[1894]] | |[[Файл:Coat of Arms of Komsomolsk-na-Amure (Khabarovsk kray) (1999).png|50px]] | [[Комсомольск-на-Амуре]] | Хабаровский край | Алыҫ көнсығыш | 263906 | [[1932]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nikolaevsk-na-Amure (Khabarovsk kray) (2002).png|50px]] | [[Николаевск-на-Амуре]] | Хабаровский край | Алыҫ көнсығыш | 22773 | [[1850]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sovietskaya Gavan (Khabarovsk krai).png|50px]] | [[Советская Гавань]] | Хабаровский край | Алыҫ көнсығыш | 27712 | [[1853]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Khabarovsk.svg|50px]] | [[Хабаровск]] | Хабаровский край | Алыҫ көнсығыш | 577668 | [[1858]] | |[[Файл:Coat of Arms of Abaza (Khakassia).png|50px]] | [[Абаза (город)|Абаза]] | [[Хакасия]] | Сибирский | 17111 | [[1867]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Abakan (Khakassia).png|50px]] | [[Абакан]] | Хакасия | Сибирский | 165183 | [[1931]] | |[[Файл:Sayanogorsk gerb FRL-KEANE-RUSSIA.jpg|50px]] | [[Саяногорск]] | Хакасия | Сибирский | 49889 | [[1975]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sorsk (Khakassia).png|50px]] | [[Сорск]] | Хакасия | Сибирский | 12140 | [[1940-е]] | |[[Файл:Coat of Arms of Chernogorsk (Khakassia).png|50px]] | [[Черногорск]] | Хакасия | Сибирский | 72117 | [[1936]] | |[[Файл:Coat of Arms of Beloyarsky (Khanty-Mansia).png|50px]] | [[Белоярский (Ханты-Мансийский автономный округ)|Белоярский]] | [[Ханты-Мансийский автономный округ — Югра|Ханты-Мансийский АО — Югра]] | Уральский | 20283 | [[1969]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kogalym (Khanty-Mansia).png|50px]] | [[Когалым]] | Ханты-Мансийский АО — Югра | Уральский | 58192 | [[1975]] | |[[Файл:Coat of Arms of Langepas.svg|50px]] | [[Лангепас]] | Ханты-Мансийский АО — Югра | Уральский | 41675 | [[1980]] | |[[Файл:Coat of Arms ofLyantor.jpg|50px]] | [[Лянтор]] | Ханты-Мансийский АО — Югра | Уральский | 38922 | [[1932]] | |[[Файл:Coat of Arms of Megion.svg|50px]] | [[Мегион]] | Ханты-Мансийский АО — Югра | Уральский | 49471 | [[1810]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nefteyugansk (Khanty-Mansia).png|50px]] | [[Нефтеюганск]] | Ханты-Мансийский АО — Югра | Уральский | 123276 | [[1961]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nizhnevartovsk (Khanty-Mansia).svg|50px]] | [[Нижневартовск]] | Ханты-Мансийский АО — Югра | Уральский | 251860 | [[1909]] | |[[Файл:Coat of arms of Nyagan.png|50px]] | [[Нягань]] | Ханты-Мансийский АО — Югра | Уральский | 54903 | [[1965]] | |[[Файл:Coat of Arms of Pokachi (Khanty-Mansia).png|50px]] | [[Покачи]] | Ханты-Мансийский АО — Югра | Уральский | 17053 | [[1984]] | |[[Файл:Coat of Arms of Pyt-Yakh (Khanty-Mansia).png|50px]] | [[Пыть-Ях]] | Ханты-Мансийский АО — Югра | Уральский | 41453 | [[1968]] | |[[Файл:Raduzhnyj gerb.jpg|50px]] | [[Радужный (Ханты-Мансийский автономный округ)|Радужный]] | Ханты-Мансийский АО — Югра | Уральский | 43394 | [[1973]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Sovetsky_(Khanty-Mansyisky_AO).png|50px]] | [[Советский (Ханты-Мансийский автономный округ)|Советский]] | Ханты-Мансийский АО — Югра| Уральский | 26434 | [[1963]] | |[[Файл:Coat of Arms of Surgut.svg|50px]] | [[Сургут]] | Ханты-Мансийский АО — Югра | Уральский | 306703 | [[1594]] | |[[File:Coat of Arms of Uray.svg|50px]] | [[Урай]] | Ханты-Мансийский АО — Югра | Уральский | 39435 | [[1922]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Khanty-Mansiysk.svg|50px]] | [[Ханты-Мансийск]] | Ханты-Мансийский АО — Югра| Уральский | 79410 | [[1582]] | |[[Файл:Yugorsk coat of arms.png|50px]] | [[Югорск]] | Ханты-Мансийский АО — Югра | Уральский | 34066 | [[1962]] | |[[Файл:Coat of Arms of Asha (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Аша]] | [[Силәбе өлкәһе]] | Уральский | 31916 | [[1898]] | |[[Файл:Coat of Arms of Bakal (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Бакал]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 20953 | [[1757]] | |[[Файл:Coat of Arms of Verkhneuralsk (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Верхнеуральск]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 9459 | [[1734]] | |[[Файл:Coat of Arms of Verkhny Ufaley (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Верхний Уфалей]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 30504 | [[1761]] | |[[Файл:Coat of Arms of Emanzhelinsk (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Еманжелинск]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 30218 | [[1931]] | |[[Файл:Coat of Arms of Zlatoust.svg|50px]] | [[Златоуст]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 174985 | [[1754]] | |[[Файл:Coat of Arms of Karabash (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Карабаш]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 13151 | [[1822]] | |[[Файл:Kartaly city coat of arms.gif|50px]] | [[Карталы]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 29136 | [[1810]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kasli (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Касли]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 16998 | [[1747]] | |[[Файл:Coat of Arms of Katav-Ivanovsk (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Катав-Ивановск]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 17640 | [[1755]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kopeysk (Chelyabinsk oblast) (2002).png|50px]] | [[Копейск]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 137604 | [[1907]] | |[[Файл:Coat of Arms of Korkino (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Коркино]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 38950 | [[1795]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kusa (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Куса]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 18792 | [[1778]] | |[[Файл:Coat of Arms of Kyshtym (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Кыштым]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 38950 | [[1757]] | |[[Файл:Coat of Arms of Magnitogorsk (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Магнитогорск]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 408401 | [[1929]] | |[[Файл:Coat of Arms of Miass (Chelyabinsk oblast) (2002).png|50px]] | [[Миасс]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 151812 | [[1773]] | |[[Файл:Coat of Arms of Minyar (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Миньяр]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 10195 | [[1771]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nyazepetrovsk (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Нязепетровск]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 12452 | [[1747]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ozyorsk (Chelyabinsk oblast).svg|50px]] | [[Озёрск (Силәбе өлкәһе)|Озёрск]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 82268 | [[1945]] | |[[Файл:Coat of Arms of Plast (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Пласт (город)|Пласт]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 17344 | [[1940]] | |[[Файл:Coat of Arms of Satka (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Сатка]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 45465 | [[1758]] | |[[Файл:Coat of Arms of Sim (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Сим (Силәбе өлкәһе)|Сим]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 14465 | [[1759]] | |[[Файл:Gerb Snezhinsk.svg|50px]] | [[Снежинск]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 48896 | [[1957]] | |[[Файл:Coat of Arms of Tryokhgorny (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Трёхгорный]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 33678 | [[1952]] | |[[Файл:Coat of Arms of Troitsk (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Троицк (Силәбе өлкәһе)|Троицк]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 78637 | [[1743]] | |[[Файл:Coat of Arms of Ust-Katav (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Усть-Катав]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 23586 | [[1758]] | |[[Файл:Coat of Arms of Chebarkul (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Чебаркуль (город)|Чебаркуль]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 43405 | [[1736]] |%|[[Файл:CoA of Chelyabinsk (2000).svg|50px]] | [[Челябинск]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 1130273 | [[1736]] | |[[Файл:Coat of Arms of Yuzhnouralsk (Chelyabinsk oblast).png|50px]] | [[Южноуральск]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 37890 | [[1948]] | | | [[Юрюзань (город)|Юрюзань]] | Силәбе өлкәһе | Уральский | 12568 | [[1758]] | |[[Файл:Coat of Arms of Argun (Chechnya).svg|50px]] | [[Аргун (город)|Аргун]] | [[Чечня]] | Северо-Кавказский | 29528 | [[18 век]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Grozny (Chechnya).svg|50px]] | [[Грозный]] | Чечня | Северо-Кавказский | 271596 | [[1818]] | | | [[Гудермес]] | Чечня | Северо-Кавказский | 45643 | [[19 век]] | | | [[Урус-Мартан]] | Чечня | Северо-Кавказский | 49071 | [[18 век]] | | | [[Шали]] | Чечня | Северо-Кавказский | 47715 | [[1378]] или [[1384]] | |[[Файл:Official coat of arms of Alatyr (Russia).png|50px]] | [[Алатырь]] | [[Чувашия]] | Волга буйы | 38202 | [[1552]] | |[[Файл:Герб Канаша 2017.svg|50px]] | [[Канаш]] | Чувашия | Волга буйы | 45608 | [[1892]] | | | [[Козловка (Чувашия)|Козловка]] | Чувашия | Волга буйы | 10355 | [[1671]] | |[[Файл:Coat of Arms of Mariinsky Posad (Chuvashia).png|50px]] | [[Мариинский Посад]] | Чувашия | Волга буйы | 10186 | [[1620]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novocheboksarsk (Chuvashia).svg|50px]] | [[Новочебоксарск]] | Чувашия | Волга буйы | 124094 | [[1960]] | |[[Файл:Coat of Arms of Tsivilsk (Chuvashia).png|50px]] | [[Цивильск]] | Чувашия | Волга буйы | 13478 | [[1589]] |%|[[Файл:Chebgerb.svg|50px]] | [[Чебоксары]] | Чувашия | Волга буйы | 447929 | [[1469]] | |[[Файл:Coat of Arms of Shumerlya (Chuvashia) (1976).png|50px]] | [[Шумерля]] | Чувашия | Волга буйы | 33412 | [[1916]] | |[[Файл:Coat of Arms of Yadrin (Chuvashia) (1781).png|50px]] | [[Ядрин]] | Чувашия | Волга буйы | 9614 | [[1590]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Anadyr (Chukotka).png|50px]] | [[Анадырь]] | [[Чукотский автономный округ|Чукотский АО]] | Алыҫ көнсығыш | 13053 | [[1889]] | |[[Файл:Coat of Arms of Bilibino (Chukotka).png|50px]] | [[Билибино]] | Чукотский АО | Алыҫ көнсығыш | 5504 | [[1955]] | |[[Файл:Coat of Arms of Pevek (Chukotka).png|50px]] | [[Певек]] | Чукотский АО | Алыҫ көнсығыш | 4161 | [[1933]] | | | [[Алдан (город)|Алдан]] | [[Якутия]] | Алыҫ көнсығыш | 21277 | [[1924]] | |[[Файл:Coat of Arms of Verkhoyansk (Yakutia) soviet.png|50px]] | [[Верхоянск]] | Якутия | Алыҫ көнсығыш | 1311 | [[1638]] | |[[Файл:Coat of Arms of Viluysk (Yakutia).png|50px]] | [[Вилюйск]] | Якутия | Алыҫ көнсығыш | 10233 | [[1634]] | |[[Файл:Coat of Arms of Lensk (Yakutia).gif|50px]] | [[Ленск]] | Якутия | Алыҫ көнсығыш | 24955 | [[1663]] | |[[Файл:Coat of Arms of Mirny (Yakutia) (2004).png|50px]] | [[Мирный (Якутия)|Мирный]] | Якутия | Алыҫ көнсығыш | 37179 | [[1955]] | |[[Файл:Coat of Arms of Neryungri (Yakutia).png|50px]] | [[Нерюнгри]] | Якутия | Алыҫ көнсығыш | 61746 | [[1975]] | |[[Файл:Coat of Arms of Nyurba (Yakutia).png|50px]] | [[Нюрба]] | Якутия | Алыҫ көнсығыш | 10156 | [[1824]] | |[[Файл:Coat of Arms of Olekminsk (Yakutia) (1790).png|50px]] | [[Олёкминск]] | Якутия | Алыҫ көнсығыш | 9487 | [[1635]] | |[[Файл:Pokrovsk coat of arms.gif|50px]] | [[Покровск (Якутия)|Покровск]] | Якутия | Алыҫ көнсығыш | 9495 | [[1682]] | |[[Файл:Coat of Arms of Srednekolymsk (Yakutia).png|50px]] | [[Среднеколымск]] | Якутия | Алыҫ көнсығыш | 3525 | [[1643]] | | | [[Томмот]] | Якутия | Алыҫ көнсығыш | 8054 | [[1923]] | |[[Файл:Udachny coat of arms (2009).png|50px]] | [[Удачный]] | Якутия | Алыҫ көнсығыш | 12611 | [[1967]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Yakuts.png|50px]] | [[Якутск]] | Якутия | Алыҫ көнсығыш | 269486 | [[1632]] | |[[Файл:Coat of Arms of Gubkinsky (Yamal Nenetsia).png|50px]] | [[Губкинский]] | [[Ямало-Ненецкий автономный округ|Ямало-Ненецкий АО]] | Уральский | 23340 | [[1986]] | |[[Файл:Coat of Arms of Labytnangi (Yamal Nenetsia).png|50px]] | [[Лабытнанги]] | Ямало-Ненецкий АО | Уральский | 26948 | [[1890]] | |[[Файл:Coat of Arms of Muravlenko (Yamal Nenetsia).png|50px]] | [[Муравленко]] | Ямало-Ненецкий АО | Уральский | 33401 | [[1984]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Nadym_and_Nadymsky_rayon_(Yamal_Nenetsia).png|50px]] | [[Надым]] | Ямало-Ненецкий АО | Уральский | 46550 | [[1597]] | |[[Файл:Coat of Arms of Novy Urengoy (Yamal Nenetsia).png|50px]] | [[Новый Уренгой]] | Ямало-Ненецкий АО | Уральский | 104144 | [[1975]] | |[[Файл:Coat of Arms of Noyabrsk (Yamal Nenetsia).png|50px]] | [[Ноябрьск]] | Ямало-Ненецкий АО | Уральский | 110572 | [[1976]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Salekhard (Yamal Nenetsia).png|50px]] | [[Салехард]] | Ямало-Ненецкий АО | Уральский | 42494 | [[1595]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Tarko-Sale_(Yamalo-Nenetsky_AO).png|50px]] | [[Тарко-Сале]] | Ямало-Ненецкий АО | Уральский | 20372 | [[1932]] | |[[Файл:Coat of Arms of Gavrilov-Yam (Yaroslavl oblast).svg|50px]] | [[Гаврилов-Ям]] | [[Ярославская область]] | Центральный | 17792 | [[1545]] | |[[Файл:Coat_of_Arms_of_Danilov_(Yaroslavl_oblast)_(2007).png|50px]] | [[Данилов (город)|Данилов]] | Ярославская область | Центральный | 15861 | [[15 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Lyubim (Yaroslavl oblast) (1778).png|50px]] | [[Любим]] | Ярославская область | Центральный | 5553 | [[1538]] | |[[Файл:Coat of Arms of Myshkin (2007).jpg|50px]] | [[Мышкин]] | Ярославская область | Центральный | 5932 | [[15 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Pereslavl-Zalessky (Yaroslavl oblast).png|50px]] | [[Переславль-Залесский]] | Ярославская область | Центральный | 41923 | [[1152]] | |[[Файл:Coat of Arms of Poshekhonye (Yaroslavl oblast) (1778).png|50px]] | [[Пошехонье (город)|Пошехонье]] | Ярославская область | Центральный | 6085 | [[1680]] | |[[Файл:Coat of Arms of Rostov.png|50px]] | [[Ростов]] | Ярославская область | Центральный | 31791 | [[862]] | |[[Файл:Coat of Arms of Rybinsk (Yaroslavl oblast).png|50px]] | [[Рыбинск]] | Ярославская область | Центральный | 200771 | [[1071]] | |[[Файл:Tutaev emblem.jpg|50px]] | [[Тутаев]] | Ярославская область | Центральный | 41001 | [[13 век]] | |[[Файл:Coat of Arms of Uglich (Yaroslavl oblast).png|50px]] | [[Углич]] | Ярославская область | Центральный | 34505 | [[1148]] |%|[[Файл:Coat of Arms of Yaroslavl (1995).png|50px]] | [[Ярославль]] | Ярославская область | Центральный | 591486 | [[1010]] }} == Галерея == {{Gallery |title=Рәсәйҙең иң эре ҡалалары |width=180 |height=180 |lines=2 |align=center |File:Lubyanka CDM view from Panoramic view point 05-2015 img06.jpg|Мәскәү, Рәсәйҙең баш ҡалаһы |File:Spb Views from Isaac Cathedral May2012 05.jpg|Санкт-Петербург |File:Novosibirsk view.jpg|Новосибирск |File:Yekaterinburg skyline2.jpg|Екатеринбург |File:Nizhny Novgorod View 2.jpg|Түбәнге Новгород |File:Kazan skyline view.jpg|Ҡазан |File:Samara 8-01-2009.jpg|Һамар |File:Omsk (4).jpg|Омск |File:Chel 001.jpg|Силәбе |File:View Rostov.jpg|Дондағы Ростов |File:Ufa01.jpg|Өфө |File:Volgograd bridge construction 2007.jpg|Волгоград |File:Perm Russia.jpg|Пермь |File:Aerial view of Krasnoyarsk (city centre).jpg|Красноярск |File:Памятник_Петру_1.JPG|Воронеж |File:Krasnodar attraction.jpg|Краснодар |File:Столыпин майҙаны.jpg|Һарытау |File:Благородный собрание йорто (Төмән).jpg|Төмән |File:Memorial to builders of city, Tolyatti. Russia.JPG|Тольятти |File:UdSU 1.jpg|Ижевск |File:Barnaul Skyline 2007.jpg|Барнаул |File:The city of Ulyanovsk, Russia.jpg|Ульяновск |File:Иркутск драма театры.JPG|Иркутск |File:Алтын күпер, 2013 й. июле.jpg|Владивосток |File:Ерофей Хабаров 2.jpg|Хабаровск }} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} [[Категория:Рәсәй ҡалалары]] 137vthnelm5z357lal2opkb58nj34ig 0 135815 1307800 1291313 2026-10-27T05:58:37Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307800 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Заһиҙуллин Шамил Зариф улы''' ([[14 август]] [[1944 йыл]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] һәм [[Рәсәй]] ғалим-терапевы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1972), профессор (1993). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2009) һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның (1996) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Башҡортостандың атҡаҙанған табибы (1991), Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2003), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2003). == Биографияһы == === Сығышы<ref>[http://resbash.ru/pdf/2004/2/RB-24-2-3.pdf ''Марсель Кутлугаллямов.'' Глубокие корни.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226165922/http://resbash.ru/pdf/2004/2/RB-24-2-3.pdf |date=2014-02-26 }} Газета «Республика Башкортостан», 24 февраля 2004 г., № 36 (25519), стр. 3;</ref><ref>М. Ш. Мамлеев, Р. Ф. Мамлеев. Каргалинские корни. Уфа, 2003 г. — Стр. 298—299;</ref> === [[Файл:Shakir Zagidullin with his wife and sons. Left — Zarif Zagidullin, future Professor therapist.jpg|слева|мини|350x350пкс|Шамил Заһиҙуллин ҡатыны һәм улдары менән. Һулда китап тотҡан — Зариф, буласаҡ профессор-терапевт]] Шамил Зариф улы Заһиҙуллин 1944 йылдың 14 авгусында Өфөлә табиптар ғаиләһендә тыуған. Уның олатаһы Шәкир Заһиҙуллин сығышы менән [[Ҡазан]]дан. Мулла атаһы егетте [[Мәскәү]]гә сауҙа эшенә өйрәнергә оҙата. Шәкир-абый<ref>Абы́ (тат.) — уважительное обращение к старшему по возрасту мужчине;</ref> тире буйынса эксперт булып китә һәм Өфө сауҙагәре Абдуллатиф Хәкимовта идарасы булып эшләй ([[Хәкимиә (мәҙрәсә)|«Хәкимиә»]] мәҙрәсәһенә нигеҙ һалыусы һәм тыуған Өфө ҡалаһының почётлы гражданы). Ш. Заһиҙуллин ысын зыялы була — уҡымышлы кеше, зыялый. Ҡатыны Минисара менән бергә биш ул тәрбиәләп үҫтерәләр: Зәкир (прокурор булып эшләй), Зариф, Мөхәмәт (финансист, «Башмелиоводстрой» тресында эшләй), Мәхмүт ([[Бөйөк Ватан һуғышы]] һәләк булған) һәм Ғәли. Шәкир, ҡатыны вафатынан һуң икенсе тапҡыр өйләнә; икенсе никахынан ҡыҙы Мәрйәм тыуған, ул невропатолог булып китә. З. Ш. Заһиҙуллиндың атаһы, Зариф Шәкир улы (1904 йылдың 14<ref name="Отец">[http://www.bgmy.ru/190-zagidullin-zarif-shakirovich.html Загидуллин Зариф Шакирович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224213756/http://www.bgmy.ru/190-zagidullin-zarif-shakirovich.html |date=2014-02-24 }} на Студенческом портале БГМУ;</ref> [27]<ref>[http://ufa.regionz.ru/index.php?ds=43573 Приказ Управления по делам архивов при Правительстве РБ от 30.12.2003 г. № 69 «О календаре памятных и праздничных дней, профессиональных праздников и юбилейных дат Республики Башкортостан на 2004 год»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140302131751/http://ufa.regionz.ru/index.php?ds=43573 |date=2014-03-02 }} на портале «Региональное законодательство. Башкортостан»;</ref> февралендә, Өфөлә тыуған — 4 август 1982, Өфөлә вафат булған), — терапевт, ғалим һәм клиника табибы; педагог. Медицина фәндәре докторы, профессор, РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы, Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған фән эшмәкәре. 1934—1972 йылдарҙа БДМИ-ла эшләй. (1956—1972 йылдарҙа — госпиталь терапия кафедраһы мөдире). 1942 йылда «О некоторых гемодинамических изменениях при крупозной пневмонии» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. «Действие башкирских сернистых нефтей и их продуктов на сердечно-сосудистую систему рабочих нефтепромыслов и нефтеперерабатывающих заводов» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай (Ҡазан, 1961). 110 ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 2 монография<ref>Сосудистая система при крупозной пневмонии. Уфа, 1966; Инфаркт миокарда. Уфа, 1966. — [http://ufa-gid.com/encyclopedia/zagidul.html Загидуллин Зариф Шакирович] на портале «Уфа-гид» → «Энциклопедия Башкирии»;</ref><ref>[http://mednet.by/cgi-bin/irbis64r_11/cgiirbis_64.exe?LNG=&C21COM=F&I21DBN=IBIS&P21DBN=IBIS Электронный каталог Республиканской научной медицинской библиотеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213020631/http://mednet.by/cgi-bin/irbis64r_11/cgiirbis_64.exe?LNG=&C21COM=F&I21DBN=IBIS&P21DBN=IBIS |date=2014-02-13 }} (Белоруссия) при поиске по автору «Загидуллин, Зариф Шакирович» называет издания: Гипертоническая болезнь, её осложнения и меры профилактики / Уфа, Башкирское книжное издательство, 1965; Инфаркт миокарда / Уфа, Башкирское книжное издательство, 1966;</ref> авторы; З. Ш. Заһиҙуллиндың әүҙем ҡатнашлығында фәнни-практик конференциялар йомғаҡтары буйынса терапияның актуаль һорауҙары буйынса 8 хеҙмәттәр йыйынтығы сығарыла<ref>В том числе — Популяционно-генетические исследования народов Южного Урала [сборник статей] / АН СССР, Башкирский филиал, Отделение биохимии и цитохимии; Башкирское отделение Всесоюзного общества медицинских генетиков [под ред. З. Ш. Загидуллина]. Уфа, БФАН СССР, 1981;</ref>. З. Ш. Заһиҙуллин етәкселегендә 5 докторлыҡ һәм 9 кандидатлыҡ диссертациялары яҡлана. Ике «Почёт Билдәһе» ордены һәм алты миҙал менән бүләкләнгән<ref>[http://wiki02.ru/encyclopedia/Zagidullin_Zarif_Shakirovich/t/5091 Загидуллин Зариф Шакирович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915042200/http://wiki02.ru/encyclopedia/Zagidullin_Zarif_Shakirovich/t/5091 |date=2018-09-15 }} на портале «Энциклопедия Башкортостана»;</ref>. Әсәһе, Ғәйшә Усман ҡыҙы Заһиҙуллина (ҡыҙ фамилияһы — Тереғолова; 1903—1991), терапевт. БАССР Министрҙар Советы дауаханаһында профессиональ патология бүлеге, аҙаҡ терапия бүлеге мөдире булып эшләй. Апаһы Земфира Зариф ҡыҙы (1 декабрь 1929 йыл тыуған) Өфө ҡалаһының 3-сө мәктәбен (элекке Мария гимназияһы) һәм Мәскәү дәүләт университетын тамамлай. Башҡорт дәүләт университетының татар филологияһы кафедраһында уҡыта. Уның ире [[Сабитов Нариман Ғиләжетдин улы]] (1925—1971) — атаҡлы башҡорт композиторы<ref>[http://www.journal-ufa.ru/index.php?id=1790&num=101 Рената Байгузина. Чем живешь, Мариинка?] Журнал «Уфа»;</ref>. === Профессиональ эшмәкәрлеге йылъяҙмаһы === * [[1951]]—[[1961]]: Өфө ҡалаһының 3-сө мәктәбе уҡыусыһы. Мәктәпте көмөш миҙал менән тамамлай; * 1961—[[1967]]: Башҡортостан медицина институтының дауалау факультетында уҡый. Юғары уҡыу йортон «дауалау эше» һөнәре буйынса ҡыҙыл диплом алып тамамлай; * 1967—[[1970]]: СССР Медицина фәндәре академияһының Хеҙмәт гигиенаһы һәм профессиональ ауырыуҙар институтының (хәҙер — Рәсәй Медицина фәндәре академияһының хеҙмәт медицинаһы ғилми-тикшеренеү институты) аспиранты, Мәскәү ҡалаһы; * 1970—[[1971]]: Өфө гигиена һәм профессиональ ауырыуҙар ғилми-тикшеренеү институтында кесе ғилми хеҙмәткәр; * ғинуар 1971: Мәскәүҙә «медицина фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеү өсөн диссертация яҡлай, темаһы: «Сравнительная характеристика аллергенных свойств эпоксидных соединений и вопросы механизма их сенсибилизирующего действия»; фәнни етәксеһе — СССР медицина фәндәре академияһы гигиена һәм профессиональ ауырыуҙар институтының аллергология һәм иммунология лабораторияһы мөдире, медицина фәндәре докторы, профессор Алексеева Ольга Георгиевна (1924 йылда тыуған)<ref>[http://www.iss-atom.ru/book-23/opalenn.pdf О. Г. Алексеева. Записки иммунолога.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120907074257/http://www.iss-atom.ru/book-23/opalenn.pdf |date=2012-09-07 }} В книге: А. А. Дьяченко, под общей редакцией академика РАН В. Н. Михайлова. Опаленные в борьбе при создании ядерного щита Родины. Научно-публицистическая монография. — М.: Полиграф-Сервис, 2008. — Стр. 216—222;</ref>; * 1971 йылдан алып: [[Башҡорт дәүләт медицина институты]]/[[Башҡорт дәүләт медицина университеты]]ның эске ауырыуҙарҙы физиотерапия курсы менән билдәләү кафедраһында эшләй: ** [[1971]]—[[1978]]: ассистент, ** [[1978]]—[[1984]]: доцент, ** [[1984 йыл]]дан: кафедра мөдире; * [[1980]]: «доцент» ғилми исеме бирелә; * [[1992]]: [[Бишкәк]]тә «медицина фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай, темаһы: «Эпидемиология болезней сердечно-сосудистой системы и органов дыхания и пути их профилактики среди населения крупного промышленного города»; ғилми консультанты — Рәсәй Федерацияһы һаулыҡ һаҡлау министрлығының пульмонология ғилми-тикшеренеү институты директоры, Рәсәй медицина фәндәре академияһы академигы, профессор Александр Григорьевич Чучалин һәм Рәсәй Федерацияһы һаулыҡ һаҡлау министрлығының профилактик медицина Дәүләт ғилми-тикшеренеү үҙәгенең фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары, медицина фәндәре докторы, профессор Георгий Сергеевич Жуковский (1935<ref>[http://medart.komlog.ru/ap/browse/document/?query=rec.id%3D%22AZhukovsGeorG2009121663480700%22 Авторитетная запись на автора. Жуковский, Георгий Сергеевич.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226105958/http://medart.komlog.ru/ap/browse/document/?query=rec.id%3D%22AZhukovsGeorG2009121663480700%22 |date=2014-02-26 }} Медицинский научно-образовательный портал. (Источник: Памяти профессора Георгия Сергеевича Жуковского // Кардиоваскулярная терапия и профилактика. — 2009. — N 8. — С. 136);</ref>-2009)<ref>[http://www.mediasphera.ru/uppic/Profilac%20Medicine/2009/6/10/PROF_2009_06_61.pdf Памяти профессора Георгия Сергеевича Жуковского.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224033724/http://www.mediasphera.ru/uppic/Profilac%20Medicine/2009/6/10/PROF_2009_06_61.pdf |date=2014-02-24 }} Журнал «Профилактическая медицина», № 6, 2009;</ref>; * [[1993]]: «профессор» ғилми исеме бирелә. == Фәнни һәм педагогик эшмәкәрлеге == Профессор Заһиҙуллин Шамил Зариф улы һулыш алыу органдары һәм йөрәк ауырыуҙарын диагностикалау, дауалау һәм иҫкәртеү ысулдарын, аллергология, курортология, тергеҙеү медицинаһы мәсьәләләрен эшләү өлкәһендә фәнни мәктәп булдырылған. Ш. З. Заһиҙуллиндың фәнни эшмәкәрлеге эске ауырыуҙар клиникаһының иң актуаль проблемаларын түбәндәге төп йүнәлештәр буйынса үҙ эсенә ала: * инфекцион булмаған хроник ауырыуҙар, бөйөр синдромлы геморрагик биҙгәк эпидемиологияһы һәм иҫкәртеү; * йөрәк-ҡан тамырҙары системаһы һәм һулыш алыу органдары ауырыуҙары клиникаһы, диагностикалау һәм дауалау; * Башҡортостан Республикаһында шифахана-курорт дауаланыуҙың фәнни нигеҙҙәре; * Терапевтик профилле төп ауырыуҙарҙы диагностикалау, дауалау һәм реабилитациялау өлкәһендә яңы медицина технологиялары эшләү һәм индереү. Профессор З. Ш. Заһиҙуллин 15 йыл дауамында — университет ғилми советының ғилми секретары; өс йыл дауамында дауалау факультетының дәүләт йомғаҡлау аттестация комиссияһы рәйесе була. БДМУ-ның эске ауырыуҙар, кардиология һәм педиатрия буйынса кандидатлыҡ диссертацион совет рәйесе һәм уны ойоштороусы булып тора (1997—2002), ә уны үҙгәртеп ҡорғандан һуң — докторлыҡ диссертацион совет рәйесе урынбаҫары (2012 йылға тиклем), БДМУ-ла «эске ауырыуҙар» проблемалы комиссияһы рәйесе урынбаҫары. Шамил Зариф улының ғилми-тикшеренеү эштәре материалдары Башҡортостан Республикаһында инфекцион булмаған ауырыуҙарҙы профилактикалау, бөйөр синдромлы геморрагик биҙгәкте дауалау һәм профилактикалау, яңы медицина технологиялары, Башҡортостан Республикаһында шифахана һәм курорттарҙы үҫтереү буйынса республика маҡсатлы программалар төҙөүҙә ҡулланыла. Ғалим 800-гә яҡын фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 15 монография, 4 уйлап табыу авторы. Алты медицина журналының мөхәрририәт советы ағзаһы (улар — «Казанский медицинский журнал»; «Болезни органов дыхания»; «Новые медицинские технологии», Санкт-Петербург ҡалаһы; «Медицинский вестник Башкортостана»; «Российские медицинские вести», Мәскәү ҡалаһы). Рәсәй, Европа респиратор йәмғиәте ағзаһы. Профессорҙың ғилми етәкселеге аҫтында 50-нән ашыу кандидатлыҡ һәм 8 докторлыҡ диссертацияһы әҙерләнгән һәм яҡланған. Уның иң билдәле уҡыусы-докторанттары: * медицина фәндәре докторы, профессор Ганцева Хәлиҙә Хәнәфи ҡыҙы (1948), Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре. БДМУ эске ауырыуҙар кафедраһы мөдире<ref>Х. Х. Ганцева. Комплексная оценка состояния здоровья и терапия больных поллинозом в стадии ремиссии : диссертация … доктора медицинских наук. Челябинск, 1997;</ref><ref>[http://www.bashgmu.ru/obrazovanie/fakultety/45-pediatricheskij-fakultet/vnutrennie-bolezni/209-sotrudniki-kafedry Ганцева Халида Ханафиевна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224174738/http://www.bashgmu.ru/obrazovanie/fakultety/45-pediatricheskij-fakultet/vnutrennie-bolezni/209-sotrudniki-kafedry |date=2014-02-24 }} на официальном сайте БГМУ;</ref>; * медицина фәндәре докторы, профессор Заһиҙуллин Искәндәр Мөхәмәт улы (1948), Башҡорт АССР-ның һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы. 1984 йылдан алып — БАССР/БР һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш терапевы, 1996 — «Башфармация» дәүләт унитар предприятиеһы генераль директоры, 2007 йылдан —БДМУ-ның ИПО гериатрия курсы менән терапия һәм дөйөм табиптар практикаһы кафедраһы профессоры<ref>И. М. Загидуллин. Геморрагическая лихорадка с почечным синдромом (эпидемиология, клиника, диагностика тяжелой формы болезни, осложненной острой почечной недостаточностью) : диссертация … доктора медицинских наук. Уфа, 2001;</ref><ref>[http://wiki02.ru/encyclopedia/Zagidullin_Iskandar_Muhametovich/t/5092 Загидуллин Искандар Мухаметович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915041322/http://wiki02.ru/encyclopedia/Zagidullin_Iskandar_Muhametovich/t/5092 |date=2018-09-15 }} на портале «Энциклопедия Башкортостана»;</ref>; * медицина фәндәре докторы, профессор Зөлҡәрнәев Рөстәм Хәлит улы (1965<ref>[http://bgmy.ru/index.php?newsid=189 Зулкарнеев Рустэм Халитович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224220332/http://bgmy.ru/index.php?newsid=189 |date=2014-02-24 }} на Студенческом портале БГМУ;</ref>);<ref>Р. Х. Зулкарнеев. Кардиореспираторная вариабельность при заболеваниях органов дыхания : диссертация … доктора медицинских наук. Москва 2007;</ref><ref>[http://www.bashgmu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=184&Itemid=674 Зулкарнеев Рустэм Халитович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224174021/http://www.bashgmu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=184&Itemid=674 |date=2014-02-24 }} на официальном сайте БГМУ;</ref> * медицина фәндәре докторы, профессор Иҙрисова Лиә Түләк ҡыҙы (1963)<ref>Л. Т. Идрисова. Роль внутривенного лазерного облучения крови в коррекции алкогольных посткоматозных нарушений (экспериментально-клиническое исследование) : диссертация … доктора медицинских наук. Москва, 2000;</ref><ref>[http://www.famous-scientists.ru/3968/ Идрисова Лия Туляковна] в Энциклопедии «Учёные России»;</ref>; * медицина фәндәре докторы Мазитов Фаяз Харис улы (1954), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. «Красноусольск» санаторийы дәүләт унитар предприятиеһы директоры;<ref>Ф. Х. Мазитов. Системный подход к организации лечения и управлению деятельностью санаторно-курортного комплекса : диссертация … доктора медицинских наук. Москва, 2009;</ref><ref>[http://personarb.ru/index.php?categoryid=15&nomer=956752 Мазитов Фаяз Харисович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226155540/http://personarb.ru/index.php?categoryid=15&nomer=956752 |date=2014-02-26 }} на сайте «Кто есть кто в Республике Башкортостан»;</ref><ref>[http://www.krasnousolsk.ru/ Официальный сайт санатория «Красноусольск»];</ref> * медицина фәндәре докторы, профессор Назифуллин Виль Лотфи улы ([[1950]]<ref>[http://vechufa.ru/day/1976-18-iyulya.html День в истории. 18 июля.] «Вечерняя Уфа», 18.07.2013;</ref>), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре. БДМУ-ның дауалау һәм ауырыуҙарҙы тәрбиәләү эштәре менән сестринское дело кафедраһы мөдире<ref>В. Л. Назифуллин. Оптимизация лечебно-реабилитационных технологий, иммунореабилитация и профилактика при хроническом бронхите : диссертация … доктора медицинских наук. Уфа, 2002;</ref><ref>[http://bashgmu.ru/obrazovanie/fakultety/96-fakultet-lechebnogo-i-sestrinskogo-dela-s-otdeleniem-sotsialnoj-raboty/terapii-i-sestrinskogo-dela-s-ukhodom-za-bolnymi/310-sotrudniki-kafedry Назифуллин Виль Лутфиевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224173720/http://bashgmu.ru/obrazovanie/fakultety/96-fakultet-lechebnogo-i-sestrinskogo-dela-s-otdeleniem-sotsialnoj-raboty/terapii-i-sestrinskogo-dela-s-ukhodom-za-bolnymi/310-sotrudniki-kafedry |date=2014-02-24 }} на официальном сайте БГМУ;</ref>. == Һулыш алыу органдары ауырыуҙары буйынса XXI Милли конгресс<ref>Ш. З. Загидуллин. К итогам XXI Национального конгресса по болезням органов дыхания. // Журнал «Пульмонология», 2011, № 6, стр. 121—123;</ref> == 2011 йылдың 25-28 октябрендә Өфөлә һулыш аоыу органдары ауырыуҙары буйынса XXI Милли конгресс — Башҡортостан тарихында беренсе шундай медицина һәм фәнни форум үтте. Уның эшендә Рәсәйҙең бөтә төбәктәренән вәкил булып 800 делегат ҡатнаша; ҡатнашыусыларҙың дөйөм һаны 4800 кешенән арта. Профессор Ш. З. Заһиҙуллин конгресстың президенты була<ref>[http://mzrb.bashmed.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1752 XXI Национальный конгресс по болезням органов дыхания.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201124195401/http://mzrb.bashmed.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1752 |date=2020-11-24 }} Информация на официальном сайте Министерства здравоохранения РБ;</ref>. == Танылыуы<ref>[http://wiki02.ru/encyclopedia/Zagidullin_Shamil_Zarifovich/t/5095 Загидуллин Шамиль Зарифович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915041337/http://wiki02.ru/encyclopedia/Zagidullin_Shamil_Zarifovich/t/5095 |date=2018-09-15 }} на портале «Энциклопедия Башкортостана»;</ref><ref>[http://www.bashgmu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=184&Itemid=674 Загидуллин Шамиль Зарифович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224174021/http://www.bashgmu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=184&Itemid=674 |date=2014-02-24 }} на официальном сайте БГМУ;</ref> == * [[1991 йыл|1991]]: Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған табибы; * [[1999 йыл|1999]]: Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре<ref>[http://bashkortostan.news-city.info/docs/sistemad/dok_legboi.htm Указ Президента РБ от 20.07.1999 № УП-470] «О присвоении почётного звания „Заслуженный деятель науки Республики Башкортостан“ Загидуллину Ш. З., Кильдибековой Т. А. и Сабитову К. Б.»;</ref>; * [[2003 йыл|2003]]: Рәсәй Федерацияһы һаулыҡ һаҡлау отличнигы; * 2003: Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ мәғарифы хеҙмәткәре; * [[2009 йыл|2009]]: Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре<ref>[http://poisk-zakona.ru/33311.html Указ Президента Российской Федерации от 30.11.2009 № 1365 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224210537/http://poisk-zakona.ru/33311.html |date=2014-02-24 }};</ref>; * [[2010 йыл|2010]]: «респиратор медицинаһын үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн» Рәсәй респиратор йәмғиәтенең иҫтәлекле билдәһе менән бүләкләнгән; * [[2011 йыл|2011]]: «Разработка и внедрение инновационных методов диагностики, лечения и восстановительной терапии социально значимых заболеваний сердечно-сосудистой системы и болезней органов дыхания» хеҙмәте өсөн Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының медицина буйынса Г. Н. Тереғолов исемендәге премияһы лауреаты<ref>[http://www.anrb.ru/uploads/files/post_teregulov_29-03-2011.jpg Постановление Президиума Академии наук Республики Башкортостан от 29.03.2011 г. № 5/23 «Об итогах работы комиссии по присуждению премии АН РБ им. Г. Н. Терегулова»];</ref>. == Фәнни хеҙмәттәре араһында иң билдәлеләре == === Мәҡәләләр === <div style="height: 350px; overflow: auto; padding: 3px;" class=""> # О гуморальных антигаптенных антителах при контактной аллергии. / Вестник дерматологии и венерологии. — 1971, № 9. — С. 33—36. — Соавт.: О. Г. Алексеева, С. Г. Барголова; # Аллергические заболевания у медицинских работников Башкирской АССР. / Казанский медиицинский журнал. — 1975, № 4. — С. 41—49. — Соавт.: Р. Г. Фархутдинов; # Участие Башкирского медицинского института в разработке проблем клиники внутренних болезней. / Казанский медицинский журнал. — 1976, № 1. — С. 45—48. — Соавт.: Р. Г. Фархутдинов, Н. Г. Бикбулатов; # Санаторий Юматово [Раздел в методическом пособии]. / Монография «Методическое пособие организации санаторно-курортного лечения в санаториях профсоюзов Башкирии». — Уфа, 1981. — С. 154—174. — Соавт.: Л. Г. Баимбетов; # Секреция инсулина и толерантность к глюкозе у больных хроническим бронхитом и бронхиальной астмой. / Казанский медицинский журнал. — 1987, № 4. — С. 297—298. — Соавт.: Т. В. Моругова; # Эпидемиология ишемической болезни сердца и некоторых факторов риска в различных регионах СССР (кооперативное исследование). / В сборнике: «Эпидемиология ишемической болезни сердца и атеросклероза в различных регионах страны (кооперативное исследование)». — Таллин, 1989. — С. 73—74. — Соавт.: В. В. Константинов, Г. С. Жуковский; # Характеристика питания мужского населения Уфы. / Вопросы питания. — 1990, № 6. — С. 38—41. — Соавт.: Р. М. Хамидуллина, Г. С. Жуковский, В. В. Константинов; # О проведении выездной сессии НИИ пульмонологии МЗ РСФСР. / Пульмонология. — 1991, № 3.— С. 62—63; # Эпидемиология ишемической болезни сердца и её связь с основными факторами риска среди мужского населения в некоторых городах СССР (кооперативное исследование). / Терапевтический архив. — 1991, № 1. — С. 11—14. — Соавт.: В. В. Константинов, Г. С. Жуковский, Д. Б. Шестов; # Критерии жизнедеятельности сердечно-мышечной ткани в эксперименте и клинике. / Морфология. — 1997, № 4. — С. 18—22. — Соавт.: Р. Ф. Ибрагимова, Р. К. Данилов; # Пролиферация, дифференциация и гибель кардиомиоцитов при воздействии антиоксидантов. / Морфология. — 1997, № 5. — С. 50—54. — Соавт.: И. Ф. Ибрагимова, Р. К. Данилова; # Основные показатели здоровья населения РБ. / Бюллетень НИИ социальной гигиены им. Семашко. — 1997, № 2. — С. 25—28. — Соавт.: И. Ф. Ибрагимова, И. М. Харисова; # Опыт использования хемилюминесцентных методов исследования крови и мочи на курорте «Янгантау». / Здравоохранение Башкортостана. — 1997. — Соавт.: Р. Р. Фархутдинов, А. Р. Акбашев; # Клиника, диагностика и лечение тяжелой формы геморрагической лихорадки с почечным синдромом, осложненной острой почечной недостаточностью. / Терапевтический архив. — 1997, № 11. — С. 26—30. — Соавт.: И. М. Загидуллин, Е. И. Гермаш; # Хемилюминесценция крови при терминальной стадии хронической почечной недостаточности у больных на программном гемодиализе. / Эфферентная терапия. — 1997, т. 3, № 4. — С. 22—26. — Соавт.: О. Е. Молодцова, Р. Р. Фархутдинов, С. Н. Ожгихин; # Влияние некоторых гепатотропных растений на процессы свободнорадикального окисления в модельных системах и в эксперименте. / Эфферентная терапия. — 1998, т. 4, № 2. — С. 39—42. — Соавт.: М. А. Рыжикова, Р. Р. Фархутдинов, С. В. Сибиряк; # Сравнительный анализ влияния антибиотиков на свободно-радикальное окисление. / Бюллетень экспериментальной биологии и медицины. — 1998, № 3. — С. 297—299. — Соавт.: Н. Ф. Абдрашитова, Р. Р. Фархутдинов, Ф. Х. Камилов; # Иммунные основы патогенеза, иммунодиагностики и иммунотерапия при аллергической патологии легких. / Уфа, Иммунопрепарат, 1999. — С. 30.— Соавт.: Ю. А. Медведев, М. М. Алсынбаев; # Научные труды, опубликованные по результатам научных исследований на курорте «Красноусольский». Библиографический указатель. / Уфа, 1999. — 18 с. — Соавт.: В. Ф. Мазитов, Н. А. Васильев, А. А. Белкина; # Иммунореабилитация больных хроническим бронхитом в условиях бальнеологического курорта. / Уральский вестник курортологии, физиотерапии, реабилитации. — 1999, № 2—3. — С. 88—93. — Соавт.: В. Л. Назифуллин, И. Ш. Хурамшин; # Эффективность санаторно-курортной иммунореабилитации кумысолечением больных хроническим бронхитом. / Уральский вестник курортологии, физиотерапии, реабилитации. — 1999, № 2—3. — С. 93—99. — Соавт.: В. Л. Назифуллин, Р. В. Ахмадуллин; # Методика дифференцированного лечения больных ревматоидным артритом с использованием естественных паротерминальных ванн курорта «Янгантау» [Методические рекомендации]. / Уральский вестник курортологии, физиотерапии, реабилитации. — 1999, № 2—3. — С. 155—158. — Соавт.: Х. Х. Ганцева, Л. А. Козлова; # Влияние водных извлечений из некоторых растений на процессы свободно-радикального окисления. / Экспериментальная и клиническая токсикология. — 1999, № 2. — С. 36—38. — Соавт.: Р. Р. Фархутдинов, М. А. Рыжикова, С. А. Сибиряк; # О патогенезе дивертикулярной болезни. / Казанский медицинский журнал. — 2000, № 1. — С. 33—35. — Соавт.: В. М. Тимербулатов, Д. И. Мехдиев; # Опыт лечения дивертикулярной болезни толстой кишки. / Казанский медицинский журнал. — 2000, № 2. — С. 125—128. — Соавт.: В. М. Тимербулатов, Д. И. Мехдиев; # Социологический анализ потребителей лекарственных средств, применяемых при лечении пневмоний. / Здравоохранение Башкортостана. — 2000, № 3. — С. 17—19. — Соавт.: Г. Ф. Лозовая, С. Р. Арутюнян; # Аппаратно-программное обеспечение объемной калибровки импедантной пневмограммы. / Медицинская техника. — 2001, № 1. — С. 45—47. — Соавт.: Р. Х. Зулкарнеев, Л. М. Бакусов; # Хемилюминесценция фагоцитов крови детей с микотической легочной патологией. / Медицинская иммунология. — 2001, т. 3, № 2. — С. 228.— Соавт.: Р. Р. Фархутдинов, Ю. А. Медведев; # Особенности экспрессии активных форм кислорода клетками крови у больных хроническим бронхитом. / Терапевтический архив. — 2001, № 3. — С. 45—48. — Соавт.: Р. Р. Фархутдинов, Л. М. Абдрахманова; # Влияние плазмафереза на железо-индуцированную хемилюминесценцию сыворотки крови у больных с бронхиальной астмой. / Эфферентная терапия. — 2001, т. 7, № 1. — С. 35—39. — Соавт.: Р. Р. Фархутдинов, У. Р. Фархутдинов; # Эффективность лазеротерапии у больных неспецифическими заболеваниями легких. / Клиническая медицина. — 2001, № 8. — С. 40—43. — Соавт.: Р. Р. Фархутдинов, У. Р. Фархутдинов; # Совершенствование лекарственного обеспечения больных гастроэнтерологического профиля. / Новая аптека. — 2001, № 11. — С. 11—18. — Соавт.: Г. Ф. Лозовая, В. В. Петров; # Методические подходы к совершенствованию лекарственного обеспечения больных с заболеваниями органов пищеварения. / Экономический вестник фармации. — 2002, № 8. — С. 31—35. — Соавт.: Г. Ф. Лозовая, В. В. Петров; # Методика мониторинга дыхательного паттерна у больных бронхиальной астмой. / Пульмонология. — 2003, № 3. — С. 89—91. — Соавт.: Р. Х. Зулкарнеев, С. А. Коликова; # Функциональное состояние сердечно-сосудистой системы у больных гемобластозами. / Гематология и трансфузиология. — 2003, № 2. — С. 18—20. — Соавт.: С. М. Мукминова, А. Б. Бакиров; # Методика неинвазивного мониторинга дыхательного паттерна у больных бронхиальной астмой. / Пульмонология. — 2003, № 3. — С. 89—92. — Соавт.: Р. Х. Зулкарнеев, С. А. Коликова, С. М. Каюмова; # Endothelin induces differentiation of ANP-EGFP expressing embryonic stem cells towards a pacemaker phenotype. Журнал «FASEB». — Natig Gassanov, Fikret Er, Naufal Zagidullin, and Uta C.Hoppe; # Dynamies of breathing and heart rate in patients with bronchial asthma and normal FEV₁ Pulmonology. 14 — th National Congress of Lung Diseases. — 2004, № 827. — P. 216.— R. H. Zoulkarneev, M. S. Arslanova; # The study of genetic susceptibility to bronchial asthma in Bashkortostan. Pulmonology. 14 — th National Congress of Lung Diseases. — 2004, № 711. — P. 187.— A. R. Izmaylova, A. S. Karunas; # Полиморфные варианты генов провоспалительных цитокинов как маркеры предрасположенности к хронической обструктивной болезни легких. / Пульмонология. — 2004, № 5. — С. 17—22. — Соавт.: Д. Г. Янбаева, О. Н. Байнак, Т. В. Викторова; # Роль гликозаминогликанов и дислипидемии в патогенезе диабетической нефропатии. / Здравоохранение Башкортостана. — 2005, № 5. — С. 47—52. — Соавт.: И. В. Моругова, Т. В. Моругова; # Обмен гликозаминогликанов у больных сахарным диабетом с диабетической нефропатией. / Сахарный диабет. — 2005, № 1. — С. 34—36. — Соавт.: И. В. Моругова; # Вариабельность сердечного ритма у больных бронхиальной астмой. / Болезни органов дыхания (СПб). — 2005, т. 1, № 2. — С. 14—18. — Соавт.: Р. Х. Зулкарнеев, М. С. Арсланова, В. И. Бакирова, Л. М. Каюмова; # Исследование качества жизни больных бронхиальной астмой. / Болезни органов дыхания. — 2005, т. 1, № 1. — С. 45—49. — Соавт.: Г. Ю. Ежова, О. А. Суховская; # Комплексная физиотерапия дисциркуляторной энцефалопатии. / Физиотерапия, бальнеология и реабилитация. — 2006, № 2. — С. 23—26. — Соавт.: А. Г. Галлямов; # О генезисе природных лечебных факторов курорта «Красноусольск». / Вопросы курортологии, физиотерапии и лечебной физкультуры (Москва). — 2007, № 2. — С. 33—36. — Соавт.: Р. Ф. Абдрахманов, Ф. Х. Мазитов; # Проблемы управления санаторно-курортным комплексом. Мехатроника, автоматизация, управление. / Новые технологии. — 2007, № 9. — С. 17—21. — Соавт.: Б. Г. Ильясов, Ф. Х. Мазитов; # Роль патологического зубца Q в диагностике Q-инфаркта миокарда при проведении неинвазивного ЭКГ-картирования. / Казанский медицинский журнал. — 2007, № 3.— С. 209—214 .— Соавт.: Р. Х. Загидуллин, Н. Ш. Загидуллин; # Статины и их антиаритмическая активность. / Кардиоваскулярная терапия и профилактика. — 2007, № 8. — С. 116—121. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин, G. Michels; # Перспективы создания биологических пейсмекеров. / Вестник Российской военно-медицинской академии. — 2007, приложение 2 (18). — С. 59—62. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин; # Анализ ассоциации полиморфных вариантов генов цитокинов с бронхиальной астмой в республике Башкортостан. / Цитокины и воспаление (Москва). — 2007, № 4, т. 6. — С. 22—27. — Соавт.: А. С. Карунас, А. Р. Измайлова, Э. К. Хуснутдинова; # Приверженность терапии статинами. / Кардиоваскулярная терапия и профилактика (Москва). — 2008, № 7 (1). — С. 107—111. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин; # Комплаенс при терапии статинами. / Проблемы женского здоровья. — 2008, № 1, т. 3. — С. 57—61. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин; # Ассоциация полиморфных вариантов генов ферментов матриксных металлопротеаз и антипротеаз с развитием и тяжестью течения хронической абструктивной болезни легких. / Пульмонология. — 2008, № 1. — С. 33—38. — Соавт.: Г. Ф. Корытина, Л. З. Ахмадишина; # Возможности конструкции биологических водителей ритма сердца при поражении синусового узла. / Медицинский вестник Башкортостана. — 2008, № 1, т. 3. — С. 51—56. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин; # Снижение частоты сердечных сокращений при стабильной стенокардии напряжения: В-адреноблокаторы и f-ингибиторы. / Клиническая фармакология и терапия (Москва). — 2008, № 1—5. — С. 80—84. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин, G. Michels, U. Hoppe; # Клинические исследования. / Лечащий врач. — 2008, № 3. — С. 23—29. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин; # Ренессанс диуретической терапии для индапамида в пролонгированной форме. / Лечащий врач. — 2008, № 3. — С. 88—90. — Соавт.: Н. Ш. Загидулин; # Управление санаторно-курортным комплексом на основе системных законов и принципов. / Вопросы курортологии, физиотерапии и лечебной физкультуры и медицины. — 2008. — С.36—38. — Соавт.: А. Н. Разумов, Ф. Х. Мазитов; # Санаторно-курортный комплекс как сложный объект управления. / Вопросы курортологии, физиотерапии и лечебной физкультуры и медицины. — 2008. — С. 43—46. — Соавт.: А. Н. Разумов, Ф. Х. Мазитов, Б. Г. Ильясов; # Значение картирования поверхности сердца при монососудистом поражении коронарных сосудов. / Человек и его здоровье. — 2008, № 3. — С. 50—56. — Соавт.: В. В. Плечев; # Поражение легких при геморрагической лихорадке с почечным синдромом. / Аллергология и иммунология. — 2008, № 2. — С. 62. — Соавт.: Г. А. Мухаметдинова, Р. М. Фазлыева; # Клиника, диагностика тяжелой формы геморрагической лихорадки с почечным синдромом. Часть 1. / Новые Санкт-Петербургские врачебные ведомости. — 2008, № 4. — С. 16—21. — Соавт.: В. И. Гермаш, Е. А. Ткаченко; # Возможности безопасной комбинированной терапии у лиц с артериальной гипертензией и метаболическим синдромом. / Артериальная гипертензия. — 2008, т. 14, № 4. — С. 391—396. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин; # Возможности безопасной комбинированной терапии у лиц с артериальной гипертензией и метаболическим синдромом: исследование STAR-LET. / Артериальная гипертензия. — 2008, т. 14, № 4.— Соавт.: Н. Ш. Загидуллин; # Особенности фармакологического воздействия на симпатический тонус и частоту сердечных сокращений при сердечно-сосудистых заболеваниях. / Кардиоваскулярная терапия и профилактика. — 2009, т. 8, № 2. — С. 89—94. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин; # Возможности применения f-ингибиторов в клинической практике. / Consilium Medicum. — 2009, т. 11, № 1. — С. 1—3. — Соавт.: Р. Х. Зулкарнеев; # Лечение тяжелой формы геморрагической лихорадки с почечным синдромом. / Новые Санкт-Петербургские врачебные ведомости. — 2009, № 1. — С. 20—25. — Соавт.: И. М. Загидуллин, С. Н. Ожгихин, Е. И. Гермаш; # Электрофизиологическая характеристика кардиоспецифических изоформ I_f канала. / Казанский медицинский журнал. — 2009, № 2. — С. 20—25. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин; # Особенности антигипертензивной терапии у курильщиков. / Артериальная гипертензия. Издание Кёльнской университетской клиники. — Кёльн, ФРГ. — 2009. — С. 516—523. — Соавт.: Н. Ш. Загидулин, Н. Гассанов; # Минеральные воды Башкортостана. / Вопросы курортологии, физиотерапии и лечебной физкультуры. — 2009, № 2. — С. 43—44. — Соавт.: Р. Ф. Абдрахманов, Ф. Х. Мазитов, Е. Р. Абдрахманова; # Возможности применения ингибиторов ангиотензинпревращающего фермента при поражении периферических артерий. / Кардиология. — 2010, № 4. — С. 92—96. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин, К. Ф. Валеева, А. Г. Резбаева; # Значение дисфункции эндотелия при сердечно-сосудистых заболеваниях и методы её медикаментозной коррекции. / Кардиология. — 2010, № 5. — С. 54—60. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин, К. Ф. Валеева, Н. Гассанов; # Вклад Д. И. Татаринова в исследования этиопатогенеза геморроя. / Колопроктология. — 2010, № 3 (33). — С. 48—49. — Соавт.: В. М. Тимербулатов, М. В. Тимербулатов; # Антитромбогенная активность сосудистой стенки у гормонозависимых больных бронхиальной астмой. / Медицинский вестник Башкортостана. — 2010, № 5. — С. 74—77. — Соавт.: О. Н. Гумерова, Э. Т. Аминова; # Изменения показателей эндогенной интоксикации у больных геморрагической лихорадкой с почечным синдромом, осложненной острой почечной недостаточностью, при комплексном лечении с применением диализной терапии. / Медицинский вестник Башкортостана. — 2010, № 4. — С. 141—144. — Соавт.: С. Н. Ожгихин, Е. И. Гермаш; # Влияние комбинации ивабрадина и сальбутамола на сердечный ритм у больных ХОБЛ и ИБС. / Врач. — 2010, № 2. — С. 49—50. — Соавт.: Р. Х. Зулкарнеев, Г. Абдрахманова, Н. Ш.З агидуллин; # Качество жизни больных бронхиальной астмой молодого возраста. / Болезни органов дыхания. — 2010, № 1. — С. 28—33. — Соавт.: Г. Ю. Ежова, О. А. Суховская; # Возможности применения блокатора рецепторов к ангиотензину лозартана при комбинированной терапии артериальной гипертензии. / Consilium medicum. — 2010, № 1. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин; # Особенности лечения больных, перенесших инсульт, в терапевтической практике. / Справочник поликлинического врача. — 2010, № 8. — С. 29—32. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин; # Значение дисфункции эндотелия при сердечно-сосудистых заболеваниях и методы её медикаментозной коррекции. / Кардиология. — 2010, № 5. — С. 54—60. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин, К. Ф. Валеева, Н. Гассанов; # Блокирование РААС системы: антиаритмический эффект. / Российские медицинские вести. — 2011, № 1. — С. 23—31. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин, К. Ф. Валеева; # Роль предгипертонии в развитии артериальной гипертензии и возможности её фармакологической коррекции. / Российские медицинские вести. — 2011, № 1. — С. 13—18. — Соавт.: Н. Ш. Загидулин; # Влияние комбинации ивабрадина и сальбутамола на сердечный ритм у больных с ХОБЛ и ИБС. / Врач. — 2011, № 3. — С. 48—50. — Соавт.: Р. Х. Зулкарнеев, Г. Абдрахманова, Н. Ш. Загидуллин; # Возможности применения f-ингибитора ивабрадина при синусовых тахикардиях. / Врач. — 2011, № 7. — С. 40—43. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин, Е. Травникова; # Ингибиторы ангиотензин-превращающего фермента в континууме лечения ишемической болезни сердца. / Российские медицинские вести. — 2011, т. XVI, № 4. — С. 61—66. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин; # Дабигатран- новый подход к профилактике тромбоэмюлических осложнений. / Травматология и ортопедия России. — 2011, № 3. — С. 80—83. — Соавт.: Т. Б. Минасов, Б. Ш. Минасов, Н. Ш. Загидуллин; # Заместительная почечная терапия при лечении острой почечной недостаточности у больных тяжелой формой геморрагической лихорадки с почечным синдромом. / Практическая медицина. — 2011, № 1—3. — С. 75—76. — Соавт.: И. М. Загидулин, В. И. Никуличева; # Электрофизиологические свойства и регуляция кардиального пейсмекерского канала I_f/H I_f/HCN. / Практическая медицина. — 2011, № 1—3. — С. 76—77. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин; # Роль медицинского факультета Казанского государственного университета в подготовке врачебных кадров Башкортостана. / Практическая медицина. — 2011, № 1—3. — С. 77—78. — Соавт.: А. У. Киньябулатов; # Возможности применения f-ингибитора при синусовых тахикардиях. / Врач. — 2011, № 12. — С. 32—37. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин; # Итоги 21 Национального Конгресса по болезням органов дыхания. / Пульмонология. — 2011, № 6. — С. 121—123; # Ivabradine Prevents Heart Rate Acceleration in Patients with Chronic Obstructive Pulmonary Disease and Coronary Heart Disease after Salbutamol Inhalation. Pharmaceuticals 2012, 5 (4), 398—404. — Rustem Zulkarneev, Naufal Zagidullin, Guzel Abdrahmanova, Uta Hoppe; # Хронологические особенности острых отравлений в Республике Башкортостан. / Современные проблемы науки и образования. — 2012, № 3. — Соавт.: Н. Х. Хафизов, М. М. Шарипова; # Многофакторный анализ смертности от острых отравлений в Республике Башкортостан. / Российские медицинские вести. — 2012, т. XVII, № 1. — С. 57—62. — Соавт.: Н. Х. Хафизов, Н. Ш. Загидуллин; # Возможности использования картирования поверхности сердца при хирургическом лечении ИБС. / Современные проблемы науки и образования (электронный журнал). — 2012, № 3. — Соавт.: Б. И. Загидуллин, Р. Р. Хафизов, Н. Ш. Загидуллин; # Значение картирования поверхности сердца при полисосудистом поражении коронарных сосудов. / Фундаментальные исследования. — 2012, № 5 (часть 2). — С. 295—299. — Соавт.: Б. И. Загидуллин, Р. Р. Хафизов, Н. Ш. Загидуллин; # Нейросетевая модель диагностики инфаркта миокарда. / Российский кардиологический журнал. — 2012, № 6.— Соавт.: Б. И. Загидуллин, А. М. Нагаев, Н. Ш. Загидуллин; # Перспективны применения новых биомаркеров в диагностике острого коронарного синдрома. / Практическая медицина. — 2012, № 6. — С. 34—39. — Соавт.: Р. Р. Хафизов, Б. И .Загидуллин; # Турбулентность ритма сердца как предиктор сердечно-сосудистой смерти. / Практическая медицина. — 2012, № 6. — С. 39—43. — Соавт.: Д. Ф. Гареева, Б. И. Загидуллин; # Модуляция пейсмекерного тока b-субъединицей калиевых каналов KCNE2. / Российские медицинские вести. — 2012, том XVII, № 4. — С. 44—49. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин, И. Ш. Сагитов; # Изучение качества жизни у пациентов с обострением бронхиальной астмы. / Медицина и образование в Сибири. — 2012, № 1. — Соавт.: Е. С. Галимова, О. А. Суховская, Г. Ю. Ежова; # Особенности клинического течения и причины возникновения острых аллергических реакций. / Современные проблемы науки и образования (электронный научный журнал). — 2012, № 5.— Соавт.: Э. Ф. Хантемерова, Г. М. Нуртдинова; # Поражения легких при геморрагической лихорадке с почечным синдромом- случайность или закономерность? / Современные проблемы науки и образования (электронный научный журнал). — 2012, № 1.— Соавт.: Г. А. Мухетдинова, Р. М. Фазлыева; # Выпускник медицинского факультета Императорского Казанского университета М. С. Кулаев — председатель Башкирского правительства и организатор здравоохранения Татарской АССР. / Казанский медицинский журнал. — 2012, № 2. — Соавт.: К. Ш. Зыятдинов, А. У. Киньябулатов; # Выпускник медицинского факультета Императорского Казанского университета, организатор здравоохранения Башкирской АССР, заслуженный врач РСФСР Н. Н. Байтеряков ./ Казанский медицинский журнал. — 2012, № 2. — Соавт.: К. Ш. Заятдинов, А. У. Киньябулатов, Н. Х. Шарафутдинова, Т. З. Аминов; # Разработка и внедрение инновационных методов диагностики, лечения и восстановительной терапии социально-значимых заболеваний сердечно-сосудистой системы и болезней органов дыхания. / Вестник Академии наук Башкортостана. — 2012, № 6. — Соавт.: Р. Х. Зулкарнеев, Н. Ш. Загидуллин; # Распространенность и структура острых отравлений в Республике Башкортостан. / Токсикологический вестник. — 2012, июль-август, № 4. — Соавт.: Н. Х. Хафизов, Г. Д. Минин; # Нарушение функциональной активности лейкоцитов у больных хронической обструктивной болезнью легких тяжелой стадии. / Уральский медицинский журнал. — 2012, № 9 (101). — С. 33—36. — Соавт.: В. И. Никуличева, В. В. Гайнитдинова; # Нейросетевая модель диагностики инфаркта миокарда. / Российский кардиологический журнал. — 2012, № 6 (98). — С. 51—54. — Соавт.: Б. И. Загидуллин, И. А. Нагаев, Н. Ш. Загидуллин; # Частота сердечных сокращений как фактор сердечно-сосудистого риска. / Вестник Российской военно-медицинской академии. — 2012, № 4. — С. 45—48. — Соавт.: Е. О. Травникова, Б. И. Загидуллин, Н. Ш. Загидуллин; # Оценка качества жизни у пациентов с обострением бронхиальной астмы. / Пульмонология. — 2013, № 1. — С. 49—53. — Соавт.: Е. С. Галимова, О. А. Суховская, Г. Ю. Ежова; # Показатели смертности от острых отравлений в Республике Башкортостан. / Токсикологический вестник. — 2013, № 1.— Соавт.: Н. Х. Хафизов, Н. Х. Зулкарнеев; # Компьютерная томография в диагностике хронической обструктивной болезни легких. / Электронный научный журнал «Современные проблемы науки и образования». — 2013, № 6. — С. 113.— Соавт.: Ю. В. Бурдюк, О. Н. Гумерова, Ю. Г. Азнабаева; # Современные возможности регуляции ритма сердца при ишемической болезни сердца. / Российский кардиологический журнал. — 2013, № 5. — С. 61—65. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин, Д. Ф. Гареева; # Половозрастная структура контингента лиц, перенесших острые отравления. / Практическая медицина. — 2013, № 5. — С. 34—38. — Соавт.: Н. Х. Хафизов, Н. Ш. Загидуллин, М. М. Шарипова; # Ассоциация полиморфных локусов генов молекул иммунного ответа с развитием и прогрессированием хронической обструктивной болезни легких. / Практическая медицина (Казань). — 2013, № 5 (74). — С. 61—67. — Соавт.: Ю. В. Бурдюк, Г. Ф. Корытина; # Исследование ассоциации полиморфных вариантов гена бета2-адренергического рецептора с бронхиальной астмой у русских. / Практическая медицина (Казань). — 2013, № 5 (74). — С. 116—120. — Соавт.: Ю. Ю. Федорова, А. С. Карунас, Р. Р. Мурзина; # Прямые доказательства проведения кальция через пейсмекерный канал. / Российский физиологический журнал им. И. М. Сеченова. — 2013, т. 99, № 10. — С. 1175—1180. — (ВАК + международные базы цитирования). — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин, В. Н. Цыган. </div> === Монография === # Эпоксидные соединения [Раздел в монографии]. / В книге: Экспериментальный аллергический контактный дерматит. Раздел 4 главы. // М., Медицина, 1970. — С. 137—148; # Основные показатели заболеваемости населения крупного города [Монография]. // Уфа, 1996. — 172 с. — Соавт.: И. М. Харисова, Л. В. Голубев; # Ультразвуковая диагностика острых заболеваний органов брюшной полости и забрюшинного пространства. Руководство для врачей. // Уфа, 1999. — 90 с. — Соавт.: В. М. Тимербулатов, Д. И. Мехдиев; # Характеристика болезней сердечно-сосудистой системы среди населения крупного города [Монография]. // Уфа, 1999. — 102 с. — Соавт.: И. М. Харисова, С. В. Шагарова, М. В. Матвеева; # Комплексное лечение и реабилитация больных в санатории «Зеленая Роща» [Монография]. // Уфа, 1999. — 120 с. — Соавт.: Р. М. Исхаков, З. Г. Кашаева; # Курорт «Ассы» [Монография]. // Уфа, 1999. — 77 с. — Соавт.: Х. Х. Ганцева, С. Г. Фаттахутдинов; # Интегральная электрокардиотопография [Монография]. // Уфа-Тверь, 2000. — 80 с. — Соавт.: В. Ф. Шакиров, Н. М. Макарьева, Н. М. Муратов; # Атлас пространственно-временной характеристики заболеваемости населения республики Башкортостан [Монография]. // Уфа, 2000. — 98 с. — Соавт.: И. М. Харисова, А. Ф. Халикова, С. В. Павлов; # Лимфоаденопатия. Руководство для врачей. // Уфа, 2001. — 264 с. — [Под редакцией В. М. Никуличевой; авторский коллектив]; # Состояние сердечно-сосудистой системы у больных гемобластозами [Монография]. // Уфа, 2003. — Соавт.: А. Б. Бакиров, С. Ф. Мукминова; # Комплексное лечение и реабилитация больных в санатории «Красноусольск» [Монография]. // Уфа, 2004. — 136 с. — Соавт.: Ф. Х. Мазитов, Л. Т. Гильмутдинова; # Болезни органов дыхания. Справочник по скорой медицинской помощи. // Уфа, 2006. — С. 94—104. — Соавт.: Р. Х. Зулканреев; # Лечебные грязи курорта «Красноусольск» (генезис, альгофлора, показания к применению) [Монография]. // Уфа, 2007. — 150 с. — Соавт.: Ф. Б. Шкундина, Ф. Х. Мазитов, Г. М. Салимова; # Состояние сердечно-сосудистой системы у больных хроническим миелолейкозом [Монография]. // Уфа, 2007. — 150 с. — Соавт.: А. Б. Бакиров, Г. Мурзина; # Состояние сердечно-сосудистой системы у больных множественной миеломой. / Уфа, Гилем, 2007. — Соавт.: А. Б. Бакиров, Г. Р. Мурзина; # Справочник по скорой медицинской помощи. Раздел IV «Болезни органов дыхания». // Уфа, 2007. — С. 71—78. — Авторский коллектив; # Боль в клинической практике [Монография]. // Уфа, Вагант, 2011. — 186 с. — Соавт.: Л. Р. Ахмадеева, Э. Н. Ахмадеева, Е. В. Багаутдинова, Н. М. Блинова, Н. А. Власова, Н. Ш. Загидуллин. === Патент һәм рационализаторлыҡ тәҡдимдәре === # Устройство для биоэнергетического воздействия на акупунктурную систему. — Патент № 021—553 от 23.10.91. — Соавт.: Б. Г. Ильясов, Л. М. Бакусов, Х. Х. Ганцева; # Способ дифференциальной вектор-кардиографии. — Патент на изобретение № 2136206, 1999. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин, В. Ф. Шакиров, Н. Х. Хафизов, Р. Р. Фатхулисламов; # Способ диагностики Q-инфаркта миокарда при неинвазивном электрокардиографическом картировании поверхности сердца. — Патент на изобретение № 2315556 от 27.12.2008. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин, Р. Х. Зулкарнеев; # Программа нейросетевого моделирования NEUROCART. — Свидетельство о регистрации № 2006610615 от 17.07.2008. — Соавт.: Н. Ш. Загидуллин, И. Н. Калагин, В. И. Булаев; # Способ обработки результатов электрокардиотопографического исследования. — Удостоверение на рационализаторское предложение № 1927 от 03.06.98, БГМУ. — Уфа. — Соавт.: В. Ф. Шакиров, Р. Ф. Фаткулисламов, Л. Е. Ахмедова; # Эффективность внутривенного лазерного облучения крови в комплексном лечении алкогольных посткоматозных поражений. Учебно-методические рекомендации для врачей. — Уфа, 1998. — 20 с. — Соавт.: Д. А. Еникеев, Л. Т. Идрисова, Ф. М. Байрамгулов; # Способ лечения бронхиальной астмы, сочетающейся с рефлюксэзофагитом. — Удостоверение на рационализаторское предложение № 1910 от 24.04.1998, БГМУ. — Уфа. — Соавт.: О. В. Галимов, Е. С. Галимова, М. А. Нуртдинов; # Способ физиотерапевтического лечения остеохондроза позвоночника. — Удостоверение на рационализаторское предложение № 1980 от 16.11.1998, БГМУ. — Уфа. — Соавт.: А. Г. Галлямов, Р. Г. Валеев; # Способ лечения деформирующего остеоартроза. — Удостоверение на рационализаторское предложение. — Уфа, 1999. — Соавт.: А. Г. Галлямов, Р. Г. Валеев; # Способ измерения активности перекисного окисления липидов у пациентов с рефлюкс-эзофагитом. — Рационализаторское предложение от 03.09.2003. — Соавт.: О. В. Галимов, А. Ф. Тулупов, Е. С. Галимова, В. О. Ханов, А. Ф. Габидуллина. === Ш. З. Заһиҙуллин редакцияһында ғилми-ғәмәли конференция материалдары йыйынтыҡтары === # Природные и немедикаментозные факторы в ускорении здоровья населения и профилактике заболеваний [Тезисы республиканской научно-практической конференции]. / Под ред. Н. С. Казыханова, Ш. З. Загидуллина. — Уфа, Башкирское издательство, 1989; # Нетрадиционные методы лечения и профилактики заболеваний [Тезисы докладов республиканской научно-практической конференции]. / Под ред. Н. С. Казыханова, Ш. З. Загидуллина. — Уфа, Башкирский совет по управлению курортами профсоюзов, 1990; # Санаторно-курортное лечение как этап оздоровления трудящихся [Тезисы докладов межрегиональной научно-практической конференции]. / Под ред. Н. С. Казыханова, Ш. З. Загидуллина. — Уфа, БМИ, 1991; # Вопросы использования санаторно-курортных факторов в укреплении здоровья, реабилитации и профилактике заболеваний населения Республики Башкортостан [Материалы республиканской конференции]. / Под ред. Ш. З. Загидуллина, Н. С. Казыханова. — Уфа, Объединение «Башкортостанкурорт», 1993; # Актуальные вопросы курортологии и физиотерапии [Материалы к межрегиональной научно-практической конференции, посвященной 60-летию курорта «Янгантау»]. / Под общ. ред. Ш. З. Загидуллина. — Уфа, Полиграфкомбинат, 1997; # Актуальные вопросы курортологии и фтизиотерапии [Материалы к межрегиональной научно-практической конференции, посвященной 75-летию курорта «Красноусольск»]. / Под ред. Ш. З. Загидуллина. — Уфа, Полиграфкомбинат, 1999; # Современные проблемы курортологии и восстановительной медицины на региональном уровне [Материалы научно-практической конференции в рамках Всероссийского форума «Здравница-2007»]. / Российский научный центр восстановительной медицины и курортологии Росздрава [и др.]; под ред. Ш. З. Загидуллина и Ф. Х. Мазитова. — Уфа, Информреклама, 2007. == Ғаиләһе == З. Ш. Заһиҙуллиндың ҡатыны— Әлимбәкова Земфира Фәрит ҡыҙы ([[1947 йыл]] [[29 июль]]), офтальмохирург. БДМИ тамамлай. 1971—2001 йылдарҙа күҙ ауырыуҙарының Өфө ғилми-тикшеренеү институтында эшләй, 10 йыл дауамында ҡара ҡылау һәм глаукома бүлеге мөдире. Медицина фәндәре кандидаты<ref name="autogenerated1">По записи в электронном каталоге Российской государственной библиотеки;</ref>. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.<ref>[http://www.optimed-ufa.ru/optimed/doctors/ Земфира Фаритовна Алимбекова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223155614/http://www.optimed-ufa.ru/optimed/doctors/ |date=2014-02-23 }} на сайте клиники «OPTIMED»;</ref> Ҡыҙы Заһиҙуллина Айгөл Шамил ҡыҙы ([[1973 йыл]] [[18 ноябрь]]) — офтольмолог. 1997 йылда Башҡорт дәүләт медицина университетын уңышлы тамамлай. Медицина фәндәре кандидаты. Доцент, БДМУ-ның дипломдан һуң белем биреү институты офтальмология кафедраһы мөдире. Улы Заһиҙуллин Нәуфәл Шамил улы (1 ғинуар [[1977]]) — терапевт, ғалим һәм клиника табибы, педагог. Медицина фәндәре докторы, БДМУ эске ауырыуҙарҙы диагностикалау кафедраһы профессоры. 2000 йылда Башҡорт дәүләт медицина университетын отличие менән тамамлай. Рәсәй Фәндәр академияһының йәш ғалимдар өсөн алтын миҙалы менән бүләкләнә (2009). Башҡортостан Республикаһы фәндәр академияһының медицина буйынса Г. Н. Терегулов исемендәге премияһы лауреаты (2011)<ref>[http://www.bashgmu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=184&Itemid=674 Загидуллин Науфаль Шамилевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224174021/http://www.bashgmu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=184&Itemid=674 |date=2014-02-24 }} на официальном сайте БГМУ;</ref>. 2014 йылда Рәсәйҙең йәш ғалимдарына — «Медицина» йүнәлеше буйынса фән докторҙарына дәүләт ярҙамы өсөн бирелгән Рәсәй Федерацияһы Президенты грантын яулай. == Әҙәбиәт == * Башкортостан. Краткая энциклопедия. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996; * [http://www.pulmonology.ru/congress/xxi_congress/Tezisi%202011.pdf XXI Национальный конгресс по болезням органов дыхания. Сборник трудов конгресса.] // Под. ред. акад. РАМН А. Г. Чучалина. — М. : ДизайнПресс, 2011. — 512 с. — ISBN 978-5-901450-07-9. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * {{БЭ2013У|index.php/component/content/article/2-statya/12686-zagidullin-shamil-zarifovich}} * [http://www.bashgmu.ru/zhizn-bgmu/nashi-yubilyary/1831-zagidullin-shamil-zarifovich Загидуллин Шамиль Зарифович. К 70-летию со дня рождения.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224172153/http://www.bashgmu.ru/zhizn-bgmu/nashi-yubilyary/1831-zagidullin-shamil-zarifovich |date=2014-02-24 }} Статья на официальном сайте БГМУ; * [http://gtrk.tv/novosti/semidesyatiletniy-yubiley-prazdnuet-priznannyy-vrach-respubliki-shamil-zagidullin Семидесятилетний юбилей празднует признанный врач республики Шамиль Загидуллин.]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Статья и видеосюжет на официальном сайте телекомпании «Россия-Башкортостан». {{Библиоинформация}} [[Категория:Башҡорт дәүләт медицина университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Медицина фәндәре докторҙары]] [[Категория:Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табиптары]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәрҙәре]] [[Категория:Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәрҙәре]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусылары]] [[Категория:14 августа тыуғандар]] [[Категория:1944 йылда тыуғандар]] [[Категория:Өфөлә тыуғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса ғалимдар]] 29fz0jxsfjuj2w6vfbdvzajty9e6k28 0 142636 1307797 1218090 2026-10-27T04:53:40Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307797 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Журавлёв Евгений Филиппович''' ([[15 февраль]] [[1910 йыл]], [[Ижевск|Ижевск заводы]] ҡасабаһы, [[Вятка губернаһы]] — [[8 февраль]] [[1984 йыл]], [[Өфө]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] ғалим-химигы, профессор, химия фәндәре докторы, Пермь университетының (1950–1964), Воронеж политехник институтының (1964–1969), [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның (1969–1984) органик булмаған химия кафедраһы мөдире. Шыйыҡ фазалы һыу-тоҙ һәм органик системаларҙың тикшеренеүсеһе,  ерҙә һирәк осрай торған элементтарҙың,  аммоний хлоридтарының һәм калий, калий дихроматының бүленеүенең һәм уларҙы таҙартыу буйынса сәнәғәт технологияларын эшләүсе. Химик В.В.Щепиндың ҡайныһы. == Биографияһы == [[1931 йыл]]да эшсе комитет юлламаһы буйынса Пермь университетының химия факультетына уҡырға инә һәм  «Равновесие четвертной системы вода-этиловый спирт–гликоль-поташ» темаһына диплом эшен яҡлап, [[1936 йыл]]да тамамлай. Кафедра мөдире Р.В. Мерцлин рекомендацияһы буйынса  органик булмаған химия кафедраһында ассистент итеп ҡалдыралар<ref>Журавлёв Евгений Филиппович // [http://www.psu.ru/files/docs/ob-universitete/smi/knigi-ob-universitete/prof_psu.pdf Профессора Пермского государственного университета: (1916—2001)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141226093808/http://www.psu.ru/files/docs/ob-universitete/smi/knigi-ob-universitete/prof_psu.pdf |date=2014-12-26 }} / Гл. ред. [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BD,_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 В. В. Маланин]. Пермь: Изд-во Перм. ун-та, 2001. С. 70—71.</ref>.  [[1937 йыл]]дан – органик булмаған химия кафедраһының өлкән уҡытыусыһы. Һуғышҡа тиклем университетта  химия факультеты деканы урынбаҫары булып эшләй. [[1942 йыл]]дан  [[1945 йыл]]ға тиклем [[Бөйөк Ватан һуғышы]] фронттарында, [[Мәскәү]]ҙән алып Кёнигсбергҡа тиклем һуғышып үтә. (Үҙәк фронт,  16-сы гвардия уҡсылар дивизияһы II гвардия армияһы   3-сө Белорус фронты)<ref>[http://www.psu.ru/universitet/veterans-gpv-psu#zhu Журавлёв Евгений Филиппович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200703070334/http://www.psu.ru/universitet/veterans-gpv-psu#zhu |date=2020-07-03 }} // Ветераны Пермского госуниверситета, принимавшие участие в Великой Отечественной войне.</ref>, һуғышты гвардия капитаны дәрәжәһендә тамамлай. Университетҡа ҡайтып,  кандидатлыҡ ([[1948]]), [[1963 йыл]]да  докторлылыҡ диссертацияларын яҡлай. [[1950 йыл]]дан [[1964 йыл]]ға тиклем  — Пермь университетының органик булмаған химия кафедраһы мөдире (Р.В. Мерцлиндың Һарытау университеты ректоры булып тәғәйенләнеүе менән бәйле)<ref name="autogenerated4">[http://www.psu.ru/fakultety/khimicheskij-fakultet/kafedry/kafedra-neorganicheskoj-khimii/zhuravlev-1950-1964 ''Щепина Н. Е.'', ''Кудряшова О. С.'' Евгений Филиппович Журавлёв, зав. кафедрой (1950–1964)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161108020312/http://www.psu.ru/fakultety/khimicheskij-fakultet/kafedry/kafedra-neorganicheskoj-khimii/zhuravlev-1950-1964 |date=2016-11-08 }} // [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%93%D0%9D%D0%98%D0%A3 ПГНИУ].</ref>. [[1964 йыл]]дан [[1969 йыл]]ға тиклем — Воронеж политехник институтының органик булмаған химия кафедраһы мөдире  [[1969 йыл]]дан [[1984 йыл]]ға тиклем — Башҡорт дәүләт университетының<ref>[http://www.bashedu.ru/kafedra-fizicheskoi-khimii-i-khimicheskoi-ekologii Кафедра физической химии и химической экологии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028115050/http://www.bashedu.ru/kafedra-fizicheskoi-khimii-i-khimicheskoi-ekologii |date=2018-10-28 }} // Башкирский государственный университет.</ref> органик булмаған химия кафедраһы мөдире<ref>[http://www.bashedu.ru/istoriya-khimicheskogo-fakulteta История химического факультета] // Башкирский государственный университет.</ref><ref name="autogenerated2">[http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/info/8-spisok/10066-zhuravljov-evgenij-filippovich Журавлёв Евгений Филиппович]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Башкирская энциклопедия.</ref> == Фәнни эшмәкәрлеге == [[1936 йыл]]дан органик булмаған химия кафедраһында ассистент булғанда уҡ әүҙем ғилми-тикшеренеү эштәрен башлай, [[1937 йыл]]да уҡ уның  тәүге баҫмалары сыға (Р.В. Мерцлиндың икенсе уҡыусыһы — К И. Мочаловтың баҫмалары менән бергә)<ref name="autogenerated3">[http://www.psu.ru/files/docs/ob-universitete/smi/knigi-ob-universitete/inorgan_chem.pdf ''Шульгина Н. П., Мочалова Н. К., Когомцева М. Г.'' Кафедра неорганической химии и её научные направления с 1916-го по 2011-й год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226103043/http://www.psu.ru/files/docs/ob-universitete/smi/knigi-ob-universitete/inorgan_chem.pdf |date=2021-02-26 }} // Вестник Пермского университета. Серия «Химия». 2011. Выпуск 2(2). С. 8.</ref>. [[Ҡазан]]да яҡлаған кандидатлыҡ диссертацияһы («Приложение физико-химического анализа к равновесию жидких фаз в трехкомпонентных системах»,[[1948]]), шыйыҡ фазаларҙың иреүсәнлеге менән өс компонентлы системаларҙың физик-химик анализына арналған.  [[1963 йыл]]да  "Двухфазное жидкое состояние в трехкомпонентных системах" темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Уның етәкселегендә (1950–1964). органик булмаған химия кафедраһы коллективы  физик-химик анализ өлкәһендә фәнни тикшеренеүҙәр үткәрә.  1950 йылдарҙа Е. Ф. Журавлев инициативаһы буйынса минераль тоҙҙар— натрий гидрокарбонаты һәм калий дихроматын алыу буйынса  теоретик нигеҙҙәрҙе әҙерләү менән бәйле фәнни йүнәлеш үҫеш ала<ref name="autogenerated1">[http://www.psu.ru/files/docs/ob-universitete/smi/knigi-ob-universitete/kudryashovs-zhuravlev.pdf ''Кудряшов С. Ф.'', ''Кудряшова О. С.'' Евгений Филиппович Журавлёв. К 100-летию со дня рождения]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // IX Международное Курнаковское совещание по физико-химическому анализу: тез. докл. Пермь, 2010. 331 с. С. 8–9.</ref>.  1940  йылдар аҙағында һәм [[1965 йыл]]ға тиклем ул  30-ға яҡын мәҡәлә баҫтырып сығара. Башҡорт дәүләт университетында органик булмаған химия кафедраһы мөдире булараҡ  (1969–1984), 20-нән ашыу фән кандидаты, 2 фән докторы әҙерләй,  Башҡорт дәүләт университетында химия факультетының кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлау буйынса Ғилми совет рәйесе. Уның етәкселегендә кафедрала составында азот булған органик берләшмәләр менән f- һәм d- элементтар комплексының барлыҡҡа килеүе ентекле өйрәнелә, уларҙың составы асыҡлана һәм уларҙы алыу шарттары ҡулайлаштырыла,  ерҙә һирәк осрай торған элементтарҙы һәм d-элементтарҙы айырыу ысулдары тәҡдим ителә<ref name=autogenerated1 />. Е. Ф. Журавлев — дөйөм алғанда 200  фәнни хеҙмәттең һәм 3 уйлап табыуҙың авторы. Уның хеҙмәттәре физик-химик анализды байыта. Улар Рәсәйҙә генә түгел, шулай уҡ сит илдәрҙә лә танылыу ала. Уның етәкселеге аҫтында ерҙә һирәк осрай торған элементтарҙың (радиоактивтарҙан тыш), аммоний хлоридтарын, калийҙы һәм калий дихроматын таҙартыу технологиялары эшкәртелә.  Башҡортостанда химик һәм химик-технологик белемдең үҫешенә байтаҡ өлөш индерә<ref>[http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/chto-dajot-podpiska/2-statya/873-khimicheskoe-i-khimiko-tekhnologicheskoe-obrazovanie ''Гимаев Р. Н.'' Химическое и химико-технологическое образование] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229031927/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/chto-dajot-podpiska/2-statya/873-khimicheskoe-i-khimiko-tekhnologicheskoe-obrazovanie |date=2016-12-29 }} // Башкирская энциклопедия.</ref>. == Фәнни һәм йәмәғәт ойошмаларында ағзалығы. == * СССР Юғары Советына һайлауҙар буйынса участка һайлау комиссияһы ағзаһы  (1930 йылдар аҙағы). * [[Пермь]] ҡалаһының Дзержинский хеҙмәтсәндәр депутаттары Советы ағзаһы (1948–1952). * Пермь ҡалаһының Дзержинский район хеҙмәтсәндәр депутаттары Советы депутаты (1951). * Пермь совет халыҡ хужалығының техник-иҡтисади советы ағзаһы (1958). * Техник фәндәр кандидаты ғилми дәрәжәһен биреү буйынса Воронеж политехник институты Советы ағзаһы<ref>[http://www.vorstu.ru/50/gl%20etapy%20vstu.pdf Главные этапы развития ВГТУ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106225530/http://www.vorstu.ru/50/gl%20etapy%20vstu.pdf |date=2007-11-06 }}. С. 36.</ref> (1969). * Башҡорт дәүләт университеты химия факультетының кандидатлыҡ диссертациялары яҡлау буйынса Ғилми совет рәйесе<ref name=autogenerated4 />. == Е. Ф. Журавлевтың патенттары == * [http://www.findpatent.ru/patent/121/1219526.html Способ получения бихромата калия]. * [http://www.findpatent.ru/patent/89/897806.html Полимерная композиция]. == Төрлөләр == Журавлев Евгений Филипповичтың улы Владимир Евгеньевич Пермь дәүләт университеты Тәбиғи фәндәр институтында радиохимия лабораторияһы мөдире була (1965—1983), (1992—1995), шулай уҡ Тәбиғи фәндәр институтында фән буйынса директор урынбаҫары була (1983—1992)<ref>[https://books.google.ru/books?id=Z0nCCwAAQBAJ&pg=PA156&lpg=PA156&dq=%D0%96%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%91%D0%B2+%D0%95.+%D0%A4.+%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BA&source=bl&ots=9LuDk5R-aK&sig=EBKaZrdUdSpxX_YQFatuAk84e6A&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjXgIWl9oTRAhVICBoKHZquDjE4ChDoAQgZMAA#v=snippet&q=%D0%96%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%91%D0%B2&f=false ''Щепина Н. Е.'' Научно-исследовательская лаборатория радиохимии] // Естественнонаучный институт Пермского университета: история и современность / под общ. ред. Е. Л. Пидэмского; Перм. гос. нац. исслед. ун-т. — Пермь, 2013. 158 с. С. 92, 95.</ref>. 2002 йылдан радиохимия лабораторияһын Е. Ф. Журавлевтың ҡыҙы Щепина Надежда Евгеньевна етәкләй<ref>[https://books.google.ru/books?id=Z0nCCwAAQBAJ&pg=PA156&lpg=PA156&dq=%D0%96%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%91%D0%B2+%D0%95.+%D0%A4.+%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BA&source=bl&ots=9LuDk5R-aK&sig=EBKaZrdUdSpxX_YQFatuAk84e6A&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjXgIWl9oTRAhVICBoKHZquDjE4ChDoAQgZMAA#v=onepage&q=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0%20%D0%95%D0%B2%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0%20%D0%A9%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false ''Щепина Н. Е.'' Научно-исследовательская лаборатория радиохимии] // Естественнонаучный институт Пермского университета: история и современность / под общ. ред. Е. Л. Пидэмского; Перм. гос. нац. исслед. ун-т. — Пермь, 2013. 158 с. С. 92, 95.</ref><ref>[http://www.psu.ru/podrazdeleniya/obosoblennye-podrazdeleniya/obosoblennye-nauchnye/estestvennonauchnyj-institut/laboratorii-eni/nauchno-issledovatelskaya-laboratoriya-radiokhimii Научно-исследовательская лаборатория радиохимии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181109050623/http://www.psu.ru/podrazdeleniya/obosoblennye-podrazdeleniya/obosoblennye-nauchnye/estestvennonauchnyj-institut/laboratorii-eni/nauchno-issledovatelskaya-laboratoriya-radiokhimii |date=2018-11-09 }} // [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%93%D0%9D%D0%98%D0%A3 ПГНИУ].</ref>. Ҡыҙы — [[Журавлёва Светлана Евгеньевна]] (7 апрель 1960 йыл) — спортсы. Биология фәндәре кандидаты (1999). Парашют спорты буйынса СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1989). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1997)<ref>{{БЭ2013|index.php/2-statya/11578-zhuravljova-svetlana-evgenevna}}</ref>. Пермь дәүләт университетында химия корпусының 3 ҡатында (органик булмаған химия кафедраһы) 2010 йылда Е. Ф. Журавлевтың тыуыуына йөҙ йыл айҡанлы мемориаль таҡтаташ асыла. == Бүләктәре == * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (1944). * [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]]. * [[«Почёт Билдәһе» ордены]] (1961). * [[«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы]] * [[«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы]]. * [[«Кёнигсбергты алған өсөн»  миҙалы]]. * «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә егерме йыл» юбилей миҙалы * «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә утыҙ йыл» юбилей миҙалы * «Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн» миҙалы * Н. С. Курнаков исемендәге алтын миҙал == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} == Сығанаҡтар һәм һылтанмалар == {{refbegin|2}} # ''Кертман Л. Е., Васильева Н. Е., Шустов С. Г.'' [http://www.psu.ru/files/docs/ob-universitete/smi/knigi-ob-universitete/firstonu_ocr.pdf Первый на Урале] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200110131449/http://www.psu.ru/files/docs/ob-universitete/smi/knigi-ob-universitete/firstonu_ocr.pdf |date=2020-01-10 }}. Пермь, Пермское книжное издательство. 1987. 234 с. С. 52. # [http://www.psu.ru/files/docs/ob-universitete/smi/knigi-ob-universitete/kudryashovs-zhuravlev.pdf ''Кудряшов С. Ф.'', ''Кудряшова О. С.'' Евгений Филиппович Журавлёв. К 100-летию со дня рождения] {{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // IX Международное Курнаковское совещание по физико-химическому анализу: тез. докл. Пермь, 2010. 331 с. С. 8–9. # [http://www.psu.ru/fakultety/khimicheskij-fakultet/kafedry/kafedra-neorganicheskoj-khimii О кафедре неорганической химии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161222191041/http://www.psu.ru/fakultety/khimicheskij-fakultet/kafedry/kafedra-neorganicheskoj-khimii |date=2016-12-22 }} // ПГНИУ. # [http://www.psu.ru/files/docs/ob-universitete/smi/knigi-ob-universitete/psu_gork.pdf Пермский государственный университет им. Горького: Исторический очерк. 1916–1966] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170105175627/http://www.psu.ru/files/docs/ob-universitete/smi/knigi-ob-universitete/psu_gork.pdf |date=2017-01-05 }}. Под ред. Ф. С. Горового. Пермь: Кн. изд-во, 1966. 292 с. С. 196. # [http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/info/8-spisok/10066-zhuravljov-evgenij-filippovich Журавлёв Евгений Филиппович] {{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Башкирская энциклопедия. # [http://www.psu.ru/universitet/veterans-gpv-psu#zhu Журавлёв Евгений Филиппович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200703070334/http://www.psu.ru/universitet/veterans-gpv-psu#zhu |date=2020-07-03 }} // Ветераны Пермского госуниверситета, принимавшие участие в Великой Отечественной войне. # [http://www.fnperm.ru/%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2-%D0%B5%D0%B2%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87.aspx Журавлёв Евгений Филиппович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200928221313/http://www.fnperm.ru/%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2-%D0%B5%D0%B2%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87.aspx |date=2020-09-28 }} // Забытые имена Пермской области. # Журавлёв Евгений Филиппович // [http://www.psu.ru/files/docs/ob-universitete/smi/knigi-ob-universitete/prof_psu.pdf Профессора Пермского государственного университета: (1916—2001)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141226093808/http://www.psu.ru/files/docs/ob-universitete/smi/knigi-ob-universitete/prof_psu.pdf |date=2014-12-26 }} / Гл. ред. В. В. Маланин. Пермь: Изд-во Перм. ун-та, 2001. С. 70—71. # [http://wiki02.ru/encyclopedia/Zhuravlyov_Evgeniy_Filippovich/t/4758 Журавлёв Евгений Филиппович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190518060603/http://wiki02.ru/encyclopedia/Zhuravlyov_Evgeniy_Filippovich/t/4758 |date=2019-05-18 }} // Энциклопедия "Башкортостан". # [http://www.psu.ru/fakultety/khimicheskij-fakultet/kafedry/kafedra-neorganicheskoj-khimii/zhuravlev-1950-1964 ''Щепина Н. Е.'', ''Кудряшова О. С.'' Евгений Филиппович Журавлёв, зав. кафедрой (1950–1964)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161108020312/http://www.psu.ru/fakultety/khimicheskij-fakultet/kafedry/kafedra-neorganicheskoj-khimii/zhuravlev-1950-1964 |date=2016-11-08 }} // ПГНИУ. # [http://www.psu.ru/files/docs/ob-universitete/smi/knigi-ob-universitete/inorgan_chem.pdf ''Шульгина Н. П., Мочалова Н. К., Когомцева М. Г.'' Кафедра неорганической химии и её научные направления с 1916-го по 2011-й год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226103043/http://www.psu.ru/files/docs/ob-universitete/smi/knigi-ob-universitete/inorgan_chem.pdf |date=2021-02-26 }} // Вестник Пермского университета. Серия «Химия». 2011. Выпуск 2(2). С. 9–10. {{refend}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары]] [[Категория:«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән наградланыусылар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Бөйөк Ватан һуғышы пехотасылары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусылары]] [[Категория:15 октябрҙә тыуғандар]] [[Категория:1910 йылда тыуғандар]] [[Категория:Вятка губернаһында тыуғандар]] [[Категория:8 февралдә вафат булғандар]] [[Категория:1984 йылда вафат булғандар]] [[Категория:Өфөлә вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса ғалимдар]] [[Категория:КПСС ағзалары]] 91hvxegsdonrlmt0qwg4k2w7xgy4a8h 0 148194 1307801 1300347 2026-10-27T06:03:00Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307801 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Халыҡ-ара "Звартноц"''' '''аэропорты''' (әрм. <span lang="hy">Օդանավակայան Զվարթնոց Միջազգային</span>; IATA: '''EVN''', ICAO: '''UDYZ''') — [[Әрмәнстан]]дың баш ҡалаһы [[Ереван]]дың халыҡ-ара аэропорты. Звартноц ҡалаһынан алыҫ түгел, Еревандан көнбайышҡа ҡарай 12 км алыҫлыҡта урынлашҡан. == Тарихы == [[Файл:Zvartnots-international.jpg|мини|Һулдан иҫке терминал бинаһы (файҙаланылмай) һәм осоп килеү залы (уңда) 2007 йыл]] Аэропорттың һаҡланмаған терминалы [[1961 йыл]]да төҙөлгән.<ref>{{Cite web|url=http://www.zvartnots.aero/en/about-us|title=About us - Zvartnots|publisher=|accessdate=25 February 2017}}</ref> [[1970 йыл]]да архитектура проектына асыҡ конкурс үтә. Беренсе призға конструктор Багдасарян һәм А. Тарханян, С Хачикян, Ж. Шехлян, Л Черкезян ингән архитекторҙар төркөмө лайыҡ була. Һуңыраҡ архитекторҙар А. Тигранян һәм А. А. Месчян тарафынан проектҡа үҙгәртештәр индерелә<ref>''Zvartnots on Image caption Airport'', in [[Soviet Armenian Encyclopedia|Encyclopedia Armenian Soviet]]. Yerevan, Armenian SSR, 1986. vol. xii, 512.</ref> 1980 йылда аэропорт яңыртыла, аэровокзалдарҙың терминалдары өҫтәлә. 1991 йылда Әрмәнстан бойондороҡһоҙлоғон иғлан иткәндән һуң, йөк ағымы арта.1998 йылда йылына 100 000 тонна йөк ташыу һәләте менән яңы йөк терминалы асыла.<ref name="aviation.am">{{Cite web|url=http://www.aviation.am/index.php/en/activities/airports|title=Airports|author=administrator|publisher=|accessdate=7 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627140254/http://www.aviation.am/index.php/en/activities/airports|archivedate=27 June 2015}}</ref> 2001 йылда Әрмәнстан хөкүмәте әрмән сығышлә аргентиналы Эдуардо Эрнекянға ҡараған аргентина компанияһының «Америка Корпорасьон» тарафынан аэропорт менән идаралыҡ тураһында 30 йылға килешеү төҙөй. Килешеү сиктәрендә компания аэропорттың яңыртыу буйынса эштәр башҡара. [[2004 йыл]]дан яңы терминал төҙөлә һәм 2007 йылдың 1 июнендә асыла, ә [[2011 йыл]]дың 16 сентябрендә тағы ла бер терминал асыла. 2017 йылда аэропорт 2 448 250 пассажирҙы хеҙмәтләндергән, 10 621 рейс башҡарған һәм 22 324 тонна йөк эшкәрткән<ref>{{Cite web|url=http://www.aviation.am/index.php/en/statistics|title=Statistics|author=administrator|publisher=|accessdate=7 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627075829/http://www.aviation.am/index.php/en/statistics|archivedate=27 June 2015}}</ref> Аэропорт 225 Ан-225, Boeing 747-400 һәм Airbus_A380 һауа судноларын хеҙмәтләндереүгә иҫәпләнгән.<ref name="aviation.am"/><ref>{{Cite web|url=http://www.armats.com/arm/aviation/products/eAIP/graphics/UDYZ%20AD%202-2-1-13.pdf|title=Armats.am – Aerodrome ground Movement and Aircraft Parking Chart|accessdate=6 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404051911/http://www.armats.com/arm/aviation/products/eAIP/graphics/UDYZ%20AD%202-2-1-13.pdf|archivedate=4 April 2016}}</ref><ref>[http://www.aia-zvartnots.aero/ Airport website — Handles any type of modern commercial aircraft] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080510070648/http://www.aia-zvartnots.aero/|date=10 May 2008}}</ref> [[2013 йыл]]дың 30 ғинуарында Arabian Reach ойошмаһы тарафынан Дубайҙа үткәрелгән конкурс һөҙөмтәһендә «Звартноц» аэропорты «Балтия һәм БДБ-ның иң яҡшы аэропорты» исеменә лайыҡ була.<ref>{{Cite web|url=http://www.panarmenian.net/eng/news/143675/Armenias_Zvartnots_named_best_airport_in_CIS/|title=Armenia’s Zvartnots named best airport in CIS|work=PanARMENIAN.Net|accessdate=7 June 2015}}</ref> == Киңәйтелеүе == 2004 йылда 100 миллион долларға төшкән яңы терминал төҙөлә. Терминалдың майҙаны — 19 200 м², үткәреү һәләтлеге — йылына 2 миллион пассажир. 2006 йыл 14 сентябрендә осоп килеүселәр өсөн тәғәйенләнгән яңы зал асыла, ә 2007 йылдың 1 июнендә халыҡ-ара яңы зал асыла. Аэропорттың артабанғы үҫеше 164 млн евроға торошло буласаҡ, уның 70 млн евронан ашыу аҡса беренсе фазала — киңәйтеүгә 19 000 м² һәм 45 000 м² йүнәтеүгә тотонолған. Аэропорт төҙөлөшөнөң беренсе фазаһы тамамланыу менән осоу-ултырыу һыҙаты 54 000 м² һәм майҙаны 45 000 м² тәшкил итәсәк, шуларҙың 25 000 метр² яңы терминалдар биләйәсәк. 1000 машина һыйҙырышлы яңы парковка зонаһы төҙөләсәк. Осоп килеү залы ике тапҡырға арттырыла, ул сәғәтенә 1000 ашыу пассажир ҡабул итә ала. . Көтөү зонаһы модернизацияланған, яңы терминал территорияһында бушлай Wi-Fi бар, пошлинаһыҙ сауҙа магазиндары һәм ресторандар эшләй. Ултырыу һыҙаты 09/27 II категориялы курс -глиссад системаһы менән йыһазландырылған<ref>{{Cite web|url=http://www.armats.com/eng/activity/services/ta.htm|title=armats|publisher=|accessdate=7 June 2015}}</ref> [[Файл:Yerevan_Zvartnots_International.jpg|мини|Рейсҡа теркәлеү зонаһы]] [[Файл:Yerevan_-_Zvartnots_International_(EVN_-_UDYZ)_AN2224107.jpg|мини|Оҙатыу залы]] [[Файл:Zvartnots_Yerevan_airport_EVN.jpg|мини|Аэропорттың аэродромы]] 2008 йылдың пассажирҙар өсөн яңы терминал төҙөлә. Проект 2011 йылдың сентябрендә тамамлана. 2000 метр² майҙаны менән 800-ҙән ашыу машина һыйҙырырға һәләтле яңы ер аҫты парковкаһы төҙөлгән. Терминалдың төҙөлөшө тамамланыу менән "Звартноц" аэропорты [[Кавказ]] төбәгендә B категорияһы талаптарына яуап биргән берҙән-бер аэропорт була . Әлеге ваҡытта аэропорт йылына 3,5 миллион пассажирҙы хеҙмәтләндереүгә һәләтле<ref name="terminal" />, проектты тормошҡа ашырыуға 160 миллион доллар аҡса тотонолған, был сумманың бер өлөшө — [[Азия үҫеш банкыһы]] ссудаһы<ref>11</ref> Яңы терминал [[2011 йыл]]дың 16 сентябрендә эшл.әй башлай<ref name="terminal">{{Cite web|url=http://www.panarmenian.net/eng/news/78349/|title=Zvartnots hi-tech airport terminal opens in Yerevan|accessdate=7 June 2015}}</ref> Хөкүмәт аэропортта йүнәтеү-тергеҙеү эштәрен финанслауҙы дауам итә<ref>{{Cite web|url=http://arka.am/ru/news/economy/pravitelstvo_armenii_odobrilo_master_plan_rabot_v_aeroportakh_zvartnots_i_shirak/|title=Правительство Армении одобрило мастер-план работ в аэропортах "Звартноц" и "Ширак"|publisher=ARKA News Agency|accessdate=2018-12-27}}</ref> == Хәүефһеҙлек системаһы == Халыҡ-ара һауа стандарттарына тап килһен өсөн, аэропорт етәкселеге хәүефһеҙлек системаһын яҡшырта. 150 күҙәтеү камераларыурынлаштырылған. Бинаны Әрмәнстан ҡораллы көстәре һаҡлай.<ref>[[European Commission against Racism and Intolerance]] «[http://hudoc.ecri.coe.int/XMLEcri/ENGLISH/Cycle_04/04_CbC_eng/ARM-CbC-IV-2011-001-ENG.pdf ECRI REPORT ON ARMENIA (fourth monitoring cycle)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425142417/http://hudoc.ecri.coe.int/XMLEcri/ENGLISH/Cycle_04/04_CbC_eng/ARM-CbC-IV-2011-001-ENG.pdf|date=25 April 2012}}.» 8 February 2011. p. 23.</ref> Модернизациялау процесында автоматлаштырылған теркәлеү системаһы һәм пассажирҙар ағымының биометрик контроле программаһы ҡуйылған. Көтөү залы өс баҫҡыслы хәүефһеҙлек системаһы — пре-контроль (билет), паспорт контроле һәм рентген күҙәтеүе менән һаҡланған. == Терминалдары == "Звартноц" аэропорты өс терминалдан тора. 1-се терминал 1971 йылда төҙөлгән һәм 2011 йылда ябылған. терминал ике бинанан тора — осоп килеү залы һәм ебәреү залы. 3-сө терминал дәүләт башлыҡтары һәм рәсми дәүләт делегациялары өсөн тәғәйенләнгән 1-се терминал (хәҙер эшләмәй) — түңәрәк формала. Килеүселәр өсөн зал аҫҡы ҡатта урынлашҡан, ҡараңғы һәм тар булған. Осоп килеүселәр өсөн тәғәйенләнгән зал икенсе терминал бинаһына күсерелә. Икенсе терминалдың осоп китеүселәр өсөн тәғәйенләнгән залы асылғас, ултырыуға сығыу урындары 1-се терминал менән күпер ярҙамында тоташтырыла. Терминалда ултырыуға 9 сығыу урыны бар, улраҙың өсәүһе телетрап, 21 теркәү пункты, 2 багаж таҫмаһы менән йыһазландырылған. Терминал 2011 йылда ябылған, терминалдың деконструкцияһы буйынса эштәр башланған, башняһы йүнәтелгән һәм урынында ҡаласаҡ. Өс терминал асылды. 2 этап: 2006, 2007, 2011 йыл. Терминал йылда 3,5 миллионға тиклем кешене хеҙмәтләндерә ала. Теркәлеү пункты икенсе ҡатта урынлашҡан, 42 торош урыны бар. Аэропорт заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған. == Авиакомпаниялар һәм тәғәйенләнештәре == {| class="sortable wikitable toccolours" id="160" ! id="163" width="20%" |Авиакомпания ! class="unsortable" id="165" width="80%" |Пункты назначения <br /><br /> |- |[[Aegean Airlines]] |[[Элефтериос Венизелос|Афина]] <br /><br />'''Миҙгелле:''' [[Никос Казандзакис|Ираклион]], [[Диагорас (аэропорт)|Родос]], [[Македония (аэропорт)|Салоники]] |- |[[Aeroflot]] |[[Шереметьево|М]]әскәү |- |[[Air Arabia]] |[[Шарджа (аэропорт)|Шардж]] |- |[[Air Cairo]] |[[Шарм-эш-Шейх (аэропорт)|Шарм-эш-Шейх]] <br /><br />'''Миҙгелле:''' [[Хургада (аэропорт)|Хургада]] |- |[[Air France]] |[[Париж - Шарль-де-Голль]] |- |[[Air Malta]] |'''Миҙгелле чартер рейстары:''' [[Мальта (аэропорт)|Мальта]] |- |[[AMC Airlines]] |'''Миҙгелле чартер рейстары:''' [[Хургада (аэропорт)|Хургада]],<ref name="Slaq"><span class="citation">[http://www.slaq.am/arm/news/1176440/ Ուղիղ չվերթներ Եգիպտոսից Երևան] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171001151149/http://www.slaq.am/arm/news/1176440 |date=2017-10-01 }}.&#x20;Проверено 29 сентября 2017.</span></ref> [[Шарм-эш-Шейхаэропорт|Шарм-эш-Шейх]]<ref name="Slaq" /> |- |[[Arkia]] |'''Миҙгелле:''' [[Аэропорт имени Бен-Гуриона|Тель-Авив]] |- |[[Armenia Airways]] |[[Багдад (аэропорт)|Багдад]], [[Аэропорт имени Рафика Харири (Бейрут)|Бейрут]], [[Международный аэропорт Эрбиля|Эрбиль халыҡ-ара аэропорты]], [[Лионский аэропорт имени Сент-Экзюпери|Лион]], [[Минеральные Воды (аэропорт)|Минеральные воды]], [[Аэропорт имени Бен-Гуриона|Тель-Авив]], [[Воронеж (аэропорт)|Воронеж]] <br /><br />'''Миҙгелле:''' [[Аэропорт Араксос|Араксос]] (2018 йылдың 8 июненән), [[Барселона - Эль-Прат|Барселона]] (2018 йылдың 4 июненән), [[Никос Казандзакис|Ираклион]] (2018 йылдың 5 июненән), [[Ипократис|Кос]] (2018 йылдың 17 июненән), [[Ларнака (аэропорт)|Ларнака]] (2018), [[Ницца Лазурный Берег (аэропорт)|Ницца]] (2018), [[Диагорас (аэропорт)|Родос]] (2018), [[Международный аэропорт имени Федерико Феллини|Римини]] (2018),[[Македония (аэропорт)|Салоники]] (2018), [[Тиват (аэропорт)|Тиват]] (2018), [[Варна (аэропорт)|Варна]] (2018), [[Венеция (аэропорт)|Венеция]] (2018)<ref name="автоссылка1"><span class="citation"><span lang="und">[http://www.gdca.am/article/219#prettyPhoto Ամռանն ընդառաջ մի շարք ուղղություններով ոչ կանոնավոր չվերթներ կիրականացվեն] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180521124931/http://www.gdca.am/article/219#prettyPhoto |date=2018-05-21 }}</span><span class="hidden-ref" style="display:none">'''&nbsp;<span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на неопределённом языке">(неопр.)</span>'''</span>.</span></ref> |- |[[Austrian Airlines]] |[[Вена-Швехат (аэропорт)|Вена]] |- |[[Belavia]] |[[Минск (аэропорт)|Минск]] |- |[[Brussels Airlines]] |[[Брюссель (аэропорт)|Брюссель]] (2018 июненән яңыртыла)<ref><span class="citation"><span lang="und">[http://panarmenian.net/eng/news/253210/ Brussels Airlines sets sail for Armenia in 2017]</span><span class="hidden-ref" style="display:none">'''&nbsp;<span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на неопределённом языке">(неопр.)</span>'''</span>.</span></ref> |- |[[Bulgaria Air]] |'''Миҙгелле чартер рейстар:''' [[Бургас (аэропорт)|Бургас]], [[Варна (аэропорт)|Варна]] (2018 июенән) |- |[[Bulgarian Air Charter]] |'''Миҙгелле чартер рейстар'''[[Бургас (аэропорт)|Бургас]] (2018 июненән)<ref name="автоссылка1" /> |- |[[Cham Wings]] |[[Дамаск (аэропорт)|Дамаск]] |- |[[Czech Airlines]] |[[Прага (аэропорт)|Прага]] (2018 йылдың июненән яңыртыла)<ref><span class="citation"><span lang="und">[https://armenpress.am/eng/news/927422/chekhakan-aviauxinery-sksum-e-praha-erevan-praha-kanonavor.html Czech Airlines launches Prague-Yerevan-Prague regular flights]</span><span class="hidden-ref" style="display:none">'''&nbsp;<span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на неопределённом языке">(неопр.)</span>'''</span>.</span></ref> |- |[[EgyptAir]] |'''Миҙгелле чартер рейстар:''' [[Шарм-эш-Шейх (аэропорт)|Шарм-эш-Шейх]] (2018 июненән яңыртыла)<ref><span class="citation"><span lang="und">[https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/277300/egyptair-plans-armenia-charters-in-s18/?highlight=yerevan EGYPTAIR plans Armenia charters in S18]</span><span class="hidden-ref" style="display:none">'''&nbsp;<span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на неопределённом языке">(неопр.)</span>'''</span>.&#x20; routesonline.com&#x20;(23 February 2018).&#x20;Проверено 23 февраля 2018.</span></ref> |- |[[Enter Air]] |'''Миҙгелле чартер рейстар:''' [[Вена-Швехат (аэропорт)|Вена]], [[Тбилиси (аэропорт)|Тбилиси]] |- |[[flydubai]] |[[Дубай (аэропорт)|Дубай]] |- |[[FlyEgypt]] |'''Миҙгелле чартер рейстар:''' [[Хургада (аэропорт)|Хургада]] (2018 июненән)<ref name="автоссылка1" /> |- |[[Georgian Airways]] |[[Тбилиси (аэропорт)|Тбилиси]] |- |[[Germania (airline)|Germania]] |[[Берлин-Тегель (аэропорт)|Берлин]] (2018 июненән) |- |[[Karun Airlines]] |'''Миҙгелле:''' [[Ахваз]], [[Международный аэропорт Исфахан|Исфахан]] |- |[[Kish Air]] |'''Миҙгелле:''' [[Шираз (аэропорт)|Шираз]], [[Международный аэропорт имени Имама Хомейни|Тегеран]] |- |[[Korean Air]] |'''Seasonal charter:''' [[Инчхон (аэропорт)|Сеул]] |- |[[LOT Polish Airlines]] |[[Варшавский аэропорт имени Фредерика Шопена|Варшава]]<ref><span class="citation"><span lang="und">[http://airlineroute.net/2015/06/18/lo-jan16/ LOT Polish Airlines Restores 4 Cancelled Routes from Jan 2016 :: Routesonline]</span><span class="hidden-ref" style="display:none">'''&nbsp;<span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на неопределённом языке">(неопр.)</span>'''</span>.&#x20; Airlineroute.net.&#x20;Проверено 25 февраля 2017.</span></ref> |- |[[Mahan Air]] |[[Международный аэропорт имени Имама Хомейни|Тегеран]] |- |[[Middle East Airlines]] |[[Аэропорт имени Рафика Харири (Бейрут)|Бейрут]] |- |[[Nordwind Airlines]] |[[Шереметьево|Мәскәү-Шереметьево]],<ref><span class="citation"><span lang="und">[http://zvartnots.am/new/index.php?dir=arr&lg=en&tp=t Yerevan Armenia &#x7C; airport &#x7C; arrivals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170225211402/http://zvartnots.am/new/index.php?dir=arr&lg=en&tp=t |date=2017-02-25 }}</span><span class="hidden-ref" style="display:none">'''&nbsp;<span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на неопределённом языке">(неопр.)</span>'''</span>.&#x20; Zvartnots.am.&#x20;Проверено 25 февраля 2017.</span></ref> [[Сочи (аэропорт)|Сочи]] |- |[[Qatar Airways]] |[[Хамад (аэропорт)|Доха]] |- |[[Red Wings Airlines]] |[[Домодедово (аэропорт)|Мәскәү-Домодедово]] <ref><span class="citation">[https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/277418/red-wings-plans-armenia-launch-from-march-2018/ Red Wings plans Armenia launch from March 2018], ''Routesonline''&nbsp;(2 March 2018).&#x20;Проверено 2 марта 2018.</span></ref> |- |[[S7 Airlines]] |[[Домодедово (аэропорт)|Мәскәү-Домодедово]], [[Толмачёво (аэропорт)|Новосибирск]] |- |[[SCAT Airlines]] |[[Актау (аэропорт)|Актау]], [[Нурсултан Назарбаев (аэропорт)|Астана]] |- |[[Taban Air]] |'''Миҙгелле чартер рейстар:''' [[Международный аэропорт Исфахан|Исфахан]], [[Мешхед (аэропорт)|Мешхед]], [[Шираз (аэропорт)|Шираз]], [[Сари]], [[Тебриз]] |- |[[TAROM]] |[[Международный аэропорт имени Анри Коанды|Бухарест]] (с 1 июня 2018) <ref><span class="citation"><span lang="und">[https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/278755/tarom-files-preliminary-new-routes-info-in-2018 Tarom files preliminary new routes info in 2018]</span><span class="hidden-ref" style="display:none">'''&nbsp;<span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на неопределённом языке">(неопр.)</span>'''</span>.&#x20; routesonline.com.&#x20;Проверено 23 мая 2018.</span></ref> |- |[[Turkmenistan Airlines]] |[[Ашхабад (аэропорт)|Ашхабад]],<ref name="ASB-EVN-FRA"><span class="citation">''Liu, Jim''.&#x20;[https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/276442/turkmenistan-airlines-adds-yerevan-frankfurt-from-late-dec-2017 Turkmenistan Airlines adds Yerevan – Frankfurt from late-Dec 2017], ''Routesonline''&nbsp;(29 December 2017).&#x20;Проверено 29 декабря 2017.</span></ref> [[Франкфурт-на-Майне (аэропорт)|Франкфурт]]<ref name="ASB-EVN-FRA" /> |- |<span class="nowrap">[[Ukraine International Airlines]]</span> |[[Борисполь (аэропорт)|Киев-Борисполь]]<br /><br /> '''Миҙгелле:''' [[Одесса (аэропорт)|Одесса]] (2018 йылдың 7 июлендә яңыртыла) |- |[[Ural Airlines]] |[[Международный аэропорт Краснодар (Пашковский)|Краснодар]], [[Домодедово (аэропорт)|Мәскәү-Домодедово]], [[Платов (аэропорт)|Дондағы Ростов]], [[Пулково (аэропорт)|Санкт-Петербург]], [[Курумоч (аэропорт)|Һамар]], [[Сочи (аэропорт)|Сочи]], [[Кольцово (аэропорт)|Екатеринбург]] |- |[[Utair]] |[[Внуково (аэропорт)|Мәскәү-Внуково]]<ref><span class="citation"><span lang="und">[http://corp.vnukovo.ru/press/news/bazovyy-perevozchik-vnukovo-aviakompaniya-yuteyr-anonsiruet-plany-na-vesenne-letniy-sezon/ Базовый перевозчик Внуково авиакомпания "ЮТэйр" анонсирует планы на весенне-летний сезон]</span><span class="hidden-ref" style="display:none">'''&nbsp;<span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на неопределённом языке">(неопр.)</span>'''</span>.&#x20; Corp.vnukovo.ru.&#x20;Проверено 25 февраля 2017.</span></ref><br /><br />'''Миҙгелле:''' [[Сургут (аэропорт)|Сорғот]] (2018 йылдың июнненә) |- |[[Wataniya Airways]] |[[Кувейт (аэропорт)|Кувейт]] (2018 июненән)<ref><span class="citation"><span lang="und">[http://www.gdca.am/article/212 ՀՀ քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչություն] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180531105810/http://www.gdca.am/article/212 |date=2018-05-31 }}</span><span class="hidden-ref" style="display:none">'''&nbsp;<span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на неопределённом языке">(неопр.)</span>'''</span>.</span></ref> |} == Аэропорт статистикаһы == {| class="wikitable" !Йыл !2005<ref>[http://www.aviation.am/eng/doc/2005-2006December.zip General Department of Civil Aviation of Armenia — 2005—2006 Statistics] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110531152801/http://www.aviation.am/eng/doc/2005-2006December.zip|date=31 May 2011}}</ref> !2006<ref name="pax">[http://www.aviation.am/eng/doc/2006-2007December.zip General Department of Civil Aviation of Armenia — 2006—2007 Statistics] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110531152804/http://www.aviation.am/eng/doc/2006-2007December.zip|date=31 May 2011}}</ref> !2007<ref name="pax" /> !2008<ref>[http://groong.usc.edu/news/msg255789.html 2008 Zvartnots airport Statistics for]{{dead link|date=July 2016|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Dead link</ref> !2009<ref name="stats">{{Cite web|url=http://www.panarmenian.net/eng/economy/news/59977/|title=Overall passenger transportation via Zvartnots airport reached 1.6mln in 2010|work=PanARMENIAN.Net|accessdate=7 June 2015}}</ref> !2010<ref name="stats" /> !2011<ref>{{Cite web|url=http://www.panarmenian.net/eng/news/91067/|title=Zvartnots Airport serviced over 1,6 million passengers in 2011|work=PanARMENIAN.Net|accessdate=7 June 2015}}</ref> !2012<ref>{{Cite web|url=http://www.panarmenian.net/eng/news/144088/|title=Zvartnots Airport posts passenger traffic of 1,7 mln in 2012|work=PanARMENIAN.Net|accessdate=7 June 2015}}</ref> !2013 !2014 !2015 !2016 !2017<ref>{{Cite web|url=http://www.aviation.am/projects/p/statistics|title=Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական ավիացիայի կոմիտե|accessdate=2018-12-27}}</ref> |- !Дөйөм пассажирҙар ағымы |1 111 400 |1 125 698 |1 387 002 |1 480 000 |1 447 397 |1 612 016 |1 600 891 |1 691 815 |1 691 710 |2 045 058 |1 879 667 |2 105 540 |2 448 250 | |- !Пассажирҙар ағымы (китеү) |546 000 |562 825 |698 614 |751 310 |729 835 |816 866 |807 953 |845 700 |830 000 |1 019 765 |944 373 |1 048 153 |1 218 340 |- !Пассажирҙар ағымы (килеү) |547 400 |562 873 |688 388 |628 690 |717 562 |795 150 |792 944 |846 115 |861 710 |1 025 293 |935 294 |1 057 387 |1 229 910 |- !Йөк ташыу |9119 |9276 |10 004 |10 774 |8400 |8800 |10 014 |12 251 |10 361 |10 345 |10 123 |18 269 |22 324 |- !Сығарыла торған йөк (тонна) |3701 |4080 |3515 |4000 |3100 |3300 |4741 |6687 |6109 |6450 |6607 |13 784 |16 983 |- !Индерелә торған йөк (тонна) |5418 |5196 |6489 |6700 |5200 |5500 |5273 |5564 |4252 |3895 |3516 |4485 |5341 |- !Һауа судноһы хәрәкәте (китеү һәм килеү) |6897 |6746 |7953 |8624 |8699 |9783 |9858 |10 392 |8721 |10 409 |9012 |9266 |10 621 |} == Ер өҫтө транспорты: == Аэропорттың рәсми "Звартноц" сервисы — был Airport Taxi хеҙмәте, ул аэропорт йүнәлешенән ҡаланың теләһә ҡайһы нөктәһенә илтә һәм кире юлды хеҙмәтләндерә. Ҡала буйлап ташыуҙар менән шөғөлләнмәй. 2017 йылдан автобус маршруты эшләй: "Звартноц" аэропорты — Ереван үҙәге. Автобус һәр ярты сәғәт һайын иртәнгә сәғәт 7 алып 22 сәғәткә тиклем һәм сәғәт һайын 22 сәғәттән 7 сәғәткә тиклем йөрөй. Маршрутты Elitebus автобусы хеҙмәтләндерә, бер йүнәлешкә йөрөү хаҡы 300 драм тора<ref>{{Cite news|title=Yerevan: New Schedule for Zvartnots Airport Express Bus - Hetq - News, Articles, Investigations|url=http://hetq.am/eng/news/83453/yerevan-new-schedule-for-zvartnots-airport-express-bus.html|accessdate=2018-01-13|language=en}}</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Әрмәнстан Транспорт. * Ширак Аэропорт (Гюмри) * Скачать постсовет киңлегендә иң аэропорты пассажирҙарҙың исемлеге == Иҫкәрмәләр == <references group="" responsive=""></references> == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20160422102513/http://www.zvartnots.aero/ Официальный сайт аэропорта]{{en icon}} * [http://www.zvartnots.am/ Онлайн табло аэропорта "Звартноц"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090925121459/http://www.zvartnots.am/ |date=2009-09-25 }} * {{Cite web|url=http://www.arabianreach.com/online%20versions/Airport%20Cities%20Magazine/Airport%20Cities%20Jan-Feb.%202013/index_02.html|title=Zvartnots international airport|date=Jan-Feb 2013|publisher=Airport Cities|accessdate=2013-02-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EiZd63vQ?url=http://www.arabianreach.com/online%20versions/Airport%20Cities%20Magazine/Airport%20Cities%20Jan-Feb.%202013/index_02.html|archivedate=2013-02-26}} <references /> [[Категория:Еревандың биналары һәм ҡоролмалары]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Алфавит буйынса аэропорттар]] pecvx91tcav1ds2di8mulnquxlkkf5u 0 151347 1307791 1276045 2026-10-27T00:49:40Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307791 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Доломан тыҡрығы''' — [[Дондағы Ростов]]тың [[Ленин районы (Дондағы Ростов)|Ленин районында]]ғы урам == Тарихы == Тыҡрыҡтың исеме ҡала тарихы менән бәйле. [[1749 йыл]]да бында Темерник таможняһы ойошторола, ә 12 йылдан һуң Изге Дмитрий Ростов ҡәлғәһе төҙөлә башлай. Тик [[1763 йыл]]да ғына ҡәлғәнең һәм уның тирә-яғының беренсе планы төҙөлә, унда Һалдат һәм Доломан форштадтары билдәләнә. . «Доломан», В.И.Даль һүҙлегенә ярашлы, венгр һүҙенән сыҡҡан, әммә төрөктәргә лә билдәле була. Төрөктәрҙән ул казактарға эләгә, казактар төрөктәр менән донъяуи эштәрҙә лә, шулай уҡ хәрби мөнәсәбәткә лә эйә була. Шулай итеп, был һүҙ Донда барлыҡҡа килә<ref name="donvrem">[http://www.donvrem.dspl.ru/archPlaceArtText.aspx?pid=12&id=2771 ДОЛОМАНОВСКИЙ ПЕРЕУЛОК]</ref> Тыҡрыҡ үҙенең баштағы исемен үҙгәртмәй. [[Октябрь революцияһы]]на тиклем был ҡаланың ситке урамы була, унда, башлыса, ярлылар йәшәй. 1914 йылда тыҡрыҡта өс белем биреү учреждениеһы: медицина докторы И. Ткачев исемендәге мәктәп, Ломоносов исемендәге 4-се ир-аттар гимназияһы һәм 5-се ҡатын-ҡыҙҙарҙың Кирилл-Мефодий училищеһы урынлаша<ref name="donvrem"/> == Географияһы == Тыҡрыҡтың оҙонлоғо — 2720 метр<ref>[http://rnd.ginfo.ru/ulicy/dolomanovskiy_pereulok/ Доломановский переулок в Ростове-на-Дону] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181121204451/http://rnd.ginfo.ru/ulicy/dolomanovskiy_pereulok/ |date=2018-11-21 }}</ref>. 5-се Дон корпусы майҙанынан башлана, Темерницкая, [[Серафимович урамы (Дондағы Ростов)|Серафимович]], Социалистик, [[Оло Баҡса урамы (Дондағы Ростов)|Оло Баҡса]], Согласие, [[Пушкин урамы (Дондағы Ростов)|Пушкин]], [[Максим Горький урамы (Дондағы Ростов)|Максим Горький]], Красноармейская, Малюгина, Варфоломеев, Катаев, Черепахин, Халыҡ Ополчениеһы, [[Текучёв урамы|Текучёв]], Нефедов урамдарын киҫеп үтә һәм Мечников урамы киҫелешендә тамамлана. Артабан Доломан тыҡрығының дауамы булып Подтёлков урамы тора. === Объекттар === * З. В. Блюм йорто — Доломан, 29. * П. И. Степаненконың килем йорто— Доломан, 31. * Ростов финанс-иҡтисад колледжы — Доломан, 53. * «Гвардия» бизнес-үҙәге — Доломан, 70Д. * 5-се янғын һүндереү часы — Доломан, 132. * Дон МЧС музейы — Доломан, 132Б. * [[Уҡытыусыға һәйкәл (Дондағы Ростов)|Беренсе уҡытыусыға һәйкәл]] — Красноармейская урамы киҫелешендә * Е.Е. Скордианың килем йорто (Евстафьевна Екатерина Скордиа) — Оло Баҡса урамы менән киҫешкән урында <center><gallery widths="200" heights="160" caption="Фотогалерея"> Файл:RND Dolomanovsky-pereulok 12A(1).jpg|«Ыласын» күҙ клиникаһы Файл:RND Dolomanovsky-pereulok 29(1).jpg|З. В. Блюм йорто Файл:RND Dolomanovsky-pereulok 31(2).jpg|П. И. Степаненконың килем йорто Файл:RND Dolomanovsky-pereulok 53(3).jpg|Ростов финанс-иҡтисади колледжы </gallery></center> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Доломан == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20181210144234/http://kartologia.ru/karta/rostov-na-donu/dolomanovsky-pereulok Ростов-на-Дону, Доломановский переулок] * [http://wikimapia.org/street/332552/Dolomanovsky-pereulok Dolomanovsky pereulok (Rostov-on-Don)] * [http://www.voopiik-don.ru/main/component/content/article/112-2009-06-24-06-06-01 Выявленные памятники, находящиеся на учёте в Администрации Ростовской области на 1 января 2009 г.] [[Категория:Дондағы Ростов урамдары]] [[Категория:Алфавит буйынса урамдар]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Страницы с непроверенными переводами]] cnnyivn0ipiiz51l0is6sz5fp8hsx6j 0 155413 1307798 994522 2026-10-27T05:09:37Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307798 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Зайдельман Яков Наумович''' ([[16 декабрь]] [[1961 йыл]]) — [[СССР]] һәм [[Рәсәй]] [[Программалау|программисы]], [[информатика]] буйынса дәреслектәр авторы. [[Ярославль өлкәһе]]ндә мәктәп уҡыусылары араһында [[спорт]] буйынса «Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?» ярыштарын ойоштороусы, шулай уҡ «Үҙ уйыным» телетапшырыуҙар ҡатнашыусыһы. == Биографияһы == === Профессиональ эшмәкәрлеге === Яков Наумович Зайдельман 1961 йылдың 16 декабрендә [[Өфө]] ҡалаһында тыуған. Өфө ҡалаһының 91-се гимназияһын һәм 114-се мәктәбен алтын миҙал менән тамамлай. 1984 йылда [[Өфө авиация институты]]ның «Идара итеү системалары» факультетын тамамлай. 1987 йылдың сентябренән 2005 йылдың майына тиклем СССР һәм Рәсәй Фәндәр академияһының программалар системаһы институтында ғилми хеҙмәткәр булып эшләй, 1997 йылдың сентябренән — Переславль-Залесский ҡалаһы университеты доценты, программалау буйынса уҡытыусы. Яков Зайдельман Михаил Ройтберг менән бергә уҡыусыларға информатика буйынса БДИ тапшырырға әҙерләнеү өсөн «Информатика. Подготовка к ЕГЭ. Диагностические работы» китаптар серияһының авторҙашы, 5 класс өсөн «Азы информатики. Работаем с информацией» уҡыу-методик комплекты мөхәррире һәм 7-9 кластар өсөн информатика буйынса дәреслек авторҙашы. === Шәхси тормошо === Яков Наумович — өс бала атаһы, әҙәби китаптар уҡыу менән ҡыҙыҡһына<ref name="Yemelyanova">{{Cite web|url=http://si.alex-utah.org/persons/players/zaydelman01.html|title=Хитроумный Зайдельман|author=Светлана Емельянова|work=Газета «Золотое Кольцо»|publisher=Неофициальный сайт программы «Своя игра»|date=Февраль 2005|accessdate=2018-01-06|lang=ru}}</ref>. === Телевидение === 1990-сы йылдар уртаһында Яков Зайдельман «Пузляры» командаһының капитаны булып «Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?» уйынының спорт вариантында уйнай башлай, ә 1998 йылда «[[:ru:Своя игра]]» телевизион уйынында тәү башлап сығыш яһай, тәүге уйында уҡ Аркадий Жучковты еңеп сыға. Ул «Алтын дюжинаның» 7 циклы финалына тиклем барып етә, финалда Яков Подольный һәм Андрей Абрамовтан ғына ҡалыша, ә шул уҡ йылда 8 цикл финалында Сахаров Михаилдан бер аҙ ҡалыша. Ул шулай уҡ 1999 йылда башватҡыстар буйынса Рәсәй чемпионатында еңә, ә инде 2001 йылда Чехияла донъя чемпионатында Рәсәй йыйылма командаһы составында сығыш яһай. 2001 йылдан алып «[[:ru:Своя игра]]» уйынының төрлө турнирҙарында сығыш яһауын дауам итә. Өс бала атаһы булараҡ, Яков Наумович, «Иң аҡыллы» программаһының «Иң аҡыллы ата-әсә» сығарылышында ҡатнаша, ләкин финалға сыҡмай<ref name="Yemelyanova">{{Cite web|url=http://si.alex-utah.org/persons/players/zaydelman01.html|title=Хитроумный Зайдельман|author=Светлана Емельянова|work=Газета «Золотое Кольцо»|publisher=Неофициальный сайт программы «Своя игра»|date=Февраль 2005|accessdate=2018-01-06|lang=ru}}</ref>. Переславль-Залесский ҡалаһында Яков Зайдельман тырышлығы менән гуманитар лицейҙа «Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?» уйыны буйынса балалар клубы барлыҡҡа килә, был уйын Ярославль өлкәһендә иң популяр уйындарҙың береһе булып китә. Яков Зайдельман үҙ командаһын булдырып, улар менән 2005 йылда Рәсәйҙең өлкәндәр чемпионатында финалға сыға<ref name="Yemelyanova">{{Cite web|url=http://si.alex-utah.org/persons/players/zaydelman01.html|title=Хитроумный Зайдельман|author=Светлана Емельянова|work=Газета «Золотое Кольцо»|publisher=Неофициальный сайт программы «Своя игра»|date=Февраль 2005|accessdate=2018-01-06|lang=ru}}</ref>. Шулай уҡ «Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?» уйыны буйынса клубтарҙың Халыҡ-ара ассоциацияһының сертификатлы арбитры<ref>[https://db.chgk.info/person/yazajdelman База вопросов «Что? Где? Когда?»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180106173455/https://db.chgk.info/person/yazajdelman |date=2018-01-06 }}{{ref-ru}}</ref>. == Библиография == === БДИ === * {{Китап|автор=Михаил Абрамович Ройтберг, Я. Н. Зайдельман|заглавие=Информатика. Подготовка к ЕГЭ в 2013 году. Диагностические работы|место=М.|издательство=МЦМНО|год=2012}} * {{Китап|автор= М. А .Ройтберг, Я. Н. Зайдельман|заглавие=Информатика. Подготовка к ЕГЭ в 2014 году. Диагностические работы|место=М.|издательство=МЦМНО|год=2013}} * {{Китап|автор=М. А .Ройтберг, Я. Н. Зайдельман|заглавие=Информатика и ИКТ. Подготовка к ЕГЭ в 2016 году. Диагностические работы|место=М.|издательство=МЦМНО|год=2015}} * {{Китап|автор=М. А .Ройтберг, Я. Н. Зайдельман|заглавие=Информатика и ИКТ. Подготовка к ЕГЭ в 2017 году. Диагностические работы|место=М.|издательство=МЦМНО|год=2016}} === Дәреслектәре === * {{Китап|автор=Александр Александрович Дуванов|ответственный=ред. Я. Н. Зайдельман|заглавие=Азы информатики. Работаем с информацией. Книга для учителя|место=СПб|издательство=БХВ-Петербург|год=2004}} * {{Китап|автор=А. А. Дуванов]]|ответственный=с примечаниями Я. Н. Зайдельмана|заглавие=Азы информатики. Рисуем на компьютере. Книга для учителя|место=СПб|издательство=БХВ-Петербург|год=2005}} * {{Китап|автор= А. Г. Кушниренко, Г. В. Лебедев, Я. Н. Зайдельман|заглавие=Информатика. 7-9 классы|издательство=Дрофа|год=2002|isbn=5-7107-5283-5}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * Официальная страница Зайдельман, Яков Наумович социаль селтәрендә «Бәйләнештә» * [http://svoya-igra.org/Зайдельман%20Яков%20Наумович/ Статистика сығышында: Яков Зайдельман Наумович]{{ref-ru}} [[Категория:Мәктәп дәреслектәре авторҙары]] [[Категория:Рәсәй педагогтары]] [[Категория:Өфө дәүләт авиация техник университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Рәсәй юғары уҡыу йорттары уҡытыусылары]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Өфөлә тыуғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1961 йылда тыуғандар]] [[Категория:16 декабрҙә тыуғандар]] g7gslxq75olg8ekth1by01jwpgqxp8x 0 155818 1307793 1300905 2026-10-27T02:22:00Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307793 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Дәүләтбаев Тәлғәт Шаһимәрҙән улы''' ([[13 июль]] [[1925 йыл]] — [[2017 йыл]]) — [[СССР]]-ҙың [[КПСС|партия]] һәм [[дәүләт]] эшмәкәре, [[фән|ғалим]]-[[Нефть|нефтсе]], йәмәғәтсе. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1966 йылдан [[КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты]]ның бүлек мөдире, 1972 йылдан Профсоюздарҙың Башҡортостан өлкә советы рәйесе. 1982—1986 йылдарҙа [[Башҡорт АССР-ы]]ның Кинофикация буйынса дәүләт комитеты рәйесе. Техник фәндәр кандидаты (1955). Башҡорт АССР-ының 7—10-сы саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. 1-се (1945) һәм ике 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1945, 1985), [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1976), [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] (1981) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1971) ордендары кавалеры. == Биографияһы == Тәлғәт Шаһимәрҙән улы Дәүләтбаев 1925 йылдың 13 июлендә Башҡорт АССР-ының [[Йылайыр кантоны]] Хәйбулла ауылында (хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Хәйбулла районы]] [[Аҡъяр (Хәйбулла районы)|Аҡъяр]] ауылы) тыуа<ref>[http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/3405-d-l-tbaev-t-l-t-sha-im-r-n-uly Башҡорт энциклопедияһы — Дәүләтбаев Тәлғәт Шаһимәрҙән улы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|9|07|2020}}</ref>. 1937 йылдан 1941 йылға тиклем Өфө гелогия-эҙләнеү техникумында уҡый. Диплом алғас, 1941—1942 йылдарҙа Хәйбулла районының финанс бүлегендә һалым буйынса бухгалтер, инспектор булып эшләй. Артабан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла: 1942—1947 йылдарҙа Көньяҡ Урал пулемёт училищеһы курсанты, отделение командиры, кесе лейтенанттар әҙерләү буйынса армия курсы курсанты, уҡсылар батальоны, мотоциклетлы механикалаштырылған батальон комсоргы. 1945 йылдан партия ағзаһы. == Хеҙмәт эшмәкәрлеге == 1952 йылда [[Өфө нефть институты]]н тамамлай; 1952—1957 йылдарҙа — СССР Фәндәр Академияһының Башҡортостан филиалының кесе ғилми хеҙмәткәре, тау-геология институты аспиранты. Артабан СССР Фәндәр Академияһының Башҡортостан филиалы Президиумының эҙләнеүҙәр бүлегенең кесе һәм өлкән ғилми хеҙмәткәре һәм ғилми секретары; 1957 йылдан башлап (өҙөклөк менән) 1966 йылға тиклем Өфө нефть сәнәғәте ғилми-тикшеренеү институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре, лаборатория мөдире, быраулау бүлегенең етәксеһе вазифаһын башҡарыусы; 1961—1963 йылдарҙа — [[Сүриә]]лә эшләй. 1966 йылдан 1972 йылға тиклем — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетында фән һәм уҡыу йорттары бүлеге мөдире, 1972—1982 йылдарҙа Профсоюздарҙың Башҡортостан өлкә советы рәйесе. 1982—1986 йылдарҙа — БАССР-ҙың Кинофикация буйынса дәүләт комитеты рәйесе. 30-ҙан ашыу ғилми хеҙмәт авторы. БАССР-ҙың 7—10-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. == Ғилми эштәре == * Опыт бурения электробуром в Башкирии. Уфа, 1958; * Влияние перфорации на цементное кольцо и колонну в нефтяных скважинах. Уфа, 1960 (авторҙаш); * Крепление и освоение скважин уменьшенного и малого диаметра. Уфа : Башкнигоиздат, 1961. — 84 с. (авторҙаш). == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945); * 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены(1985); * Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1976); * Халыҡтар дуҫлығы ордены (1981); * «Почёт Билдәһе» ордены (1971). == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/3405-d-l-tbaev-t-l-t-sha-im-r-n-uly Башҡорт энциклопедияһы — Дәүләтбаев Тәлғәт Шаһимәрҙән улы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|9|07|2020}} * [https://web.archive.org/web/20211026220355/http://wiki02.ru/encyclopedia/Davletbaev_Dalgat_Shagimardanovich/t/4131 Дәүләтбаев Тәлғәт Шаһимәрҙән улы]; * [https://search.rsl.ru/ru/record/01006103215 Дәүләтбаев Тәлғәт Шаһимәрҙән улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211025204331/https://search.rsl.ru/ru/record/01006103215 |date=2021-10-25 }}. [[Категория:Өфө дәүләт нефть техник университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Техник фәндәр кандидаттары]] [[Категория:КПСС ағзалары]] 2jtcwf8q9gxolq2gro6543y0tgqesxu 0 159265 1307788 1307531 2026-10-26T22:00:52Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307788 wikitext text/x-wiki {{ФШ|Гриценко}} {{Ук}} '''Гриценко Яна Викторовна''' ([[14 ғинуар]] [[1994 йыл]])<ref>[https://minsport.samregion.ru/wp-content/uploads/sites/8/2019/06/oda.pdf Список кандидатов в спортивные сборные команды России по спорту лиц с поражением ОДА (летние дисциплины) на сезон 2019 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318203750/https://minsport.samregion.ru/wp-content/uploads/sites/8/2019/06/oda.pdf |date=2020-03-18 }}{{ref-ru}}</ref> — ултырып волейбол уйнаусы, «ЦСП-Крылатское» уйынсыһы; 2018 йылда Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы составында донъя чемпионы<ref>[https://www.championat.com/volleyball/news-3496755-zhenskaja-sbornaja-rossii-po-volejbolu-sidja-vpervye-vyigrala-chm.html Женская сборная России по волейболу сидя впервые выиграла ЧМ]{{ref-ru}}</ref>, 2019 йылда Европа чемпионы. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2018)<ref>[http://www.copmos.ru/sport/type22 ЦОП Москомспорта. ВОЛЕЙБОЛ СИДЯ (спорт лиц с поражением ОДА)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318203748/http://www.copmos.ru/sport/type22 |date=2020-03-18 }}</ref>. == Биографияһы == Яна Викторовна Гриценко 1994 йылдың 14 ғинуарында [[Краснодар крайы]]ның Ейск ҡалаһында тыуған<ref>[http://www.eiysk.ru/news/view/63834 Ейчанка завоевала золото на международных соревнованиях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412135901/http://www.eiysk.ru/news/view/63834 |date=2020-04-12 }}{{ref-ru}}</ref>, элегерәк ғәҙәти волейболда уйнаған. 2016 йылда уны йәйәүлеләр үтеп йөрөү урынында автомобиль бәреп китә, табиптар зыян күреүсенең аяғын киҫергә мәжбүр була<ref>[http://www.kubzsk.ru/news/4365/ Встреча с Чемпионкой мира 2018 года на ейской земле] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412135909/https://www.kubzsk.ru/news/4365/ |date=2020-04-12 }}{{ref-ru}}</ref>. Реабилитациялау һәм бионик протез өсөн аҡсаны бөтә ҡала йыйып бирә. Һуңғараҡ Яна Мәскәү университетын тамамлай һәм ултырып волейбол уйнау менән шөғөлләнә<ref>[https://priazovka.ru/sport/eichanka-v-sostave-zhenskoi-sbornoi-strany-stala-chempionkoi-mira-po-voleibolu-sidya Ейчанка в составе женской сборной страны стала чемпионкой мира по волейболу сидя]{{ref-ru}}</ref>. Яна Гриценко Мәскәүҙең «ЦСП-Крылатское» командаһы өсөн сығыш яһай. 2019 йылда рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы составында Европа чемпионатында<ref>[https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/20-07-2019-muzhskaya_i_zhenskaya_sbornye_komandy_rossii_vyigrali_chempionat_evropy_po_voleybolu_sidya/ МУЖСКАЯ И ЖЕНСКАЯ СБОРНЫЕ КОМАНДЫ РОССИИ ВЫИГРАЛИ ЧЕМПИОНАТ ЕВРОПЫ ПО ВОЛЕЙБОЛУ СИДЯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210045410/https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/20-07-2019-muzhskaya_i_zhenskaya_sbornye_komandy_rossii_vyigrali_chempionat_evropy_po_voleybolu_sidya/ |date=2021-02-10 }}{{ref-ru}}</ref>, шулай уҡ 2018 йылда донъя чемпионатында еңеү яулай<ref>[https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/zhenskaya_sbornaya_komanda_rossii_po_voleybolu_sidya_vpervye_zavoevala_titul_chempiona_mira/ ЖЕНСКАЯ СБОРНАЯ КОМАНДА РОССИИ ПО ВОЛЕЙБОЛУ СИДЯ ВПЕРВЫЕ ЗАВОЕВАЛА ТИТУЛ ЧЕМПИОНА МИРА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318203751/https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/zhenskaya_sbornaya_komanda_rossii_po_voleybolu_sidya_vpervye_zavoevala_titul_chempiona_mira/ |date=2020-03-18 }}{{ref-ru}}</ref><ref>[https://paralymp.ru/sport/athletes/yana-gritsenko/ Профиль на сайте Паралимпийского комитета России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924130535/https://paralymp.ru/sport/athletes/yana-gritsenko/ |date=2020-09-24 }}{{ref-ru}}</ref>. 2018 йылда донъя чемпионатында еңеүе өсөн Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры исеменә лайыҡ була. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} [[Категория:Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастерҙары]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1994 йылда тыуғандар]] [[Категория:14 ғинуарҙа тыуғандар]] [[Категория:Спортсылар]] icpbdamlxm44rqxudd2w8twq6pxi7kf 0 159295 1307790 1307536 2026-10-27T00:31:51Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307790 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Алёна Георгиевна Дмитриева''' ([[27 сентябрь]] [[1982 йыл]])<ref name="Aartyk">[http://aartyk.ru/obshhestvo/v-suntare-s-pochestyami-vstretili-chempionku-alenu-dmitrievu/ В Сунтаре с почестями встретили чемпионку Алену Дмитриеву] {{ref-ru}}</ref> — ултырып волейбол уйнаусы, РЦАФКиС командаһы уйынсыһы; 2018 йылда рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы составында донъя чемпионы<ref>[https://www.championat.com/volleyball/news-3496755-zhenskaja-sbornaja-rossii-po-volejbolu-sidja-vpervye-vyigrala-chm.html Женская сборная России по волейболу сидя впервые выиграла ЧМ] {{ref-ru}}</ref>, һәм 2017 йылда, 2019 йылда [[Европа]] чемпионы. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2018). == Биографияһы == Алёна Георгиевна Дмитриева 1982 йылдың 27 сентябрендә [[Якутия]]ның Сунтар улусы Кемпендяй ауылында тыуған, әсәһе — Людмила. Тренеры — Константин Дмитриевич Гаврильев<ref name="Aartyk"/>. Күп йылдар инвалидтар араһында республика ярыштарында сығыш яһай. Республиканың инвалидтарҙы профессиональ һәм медик-социаль реабилитациялауҙың техникум-интернатында уҡый<ref>[https://mintrud.sakha.gov.ru/news/front/view/id/2581604 Алена Дмитриева стала серебряным призером Чемпионата Европы по волейболу сидя] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412174350/https://mintrud.sakha.gov.ru/news/front/view/id/2581604 |date=2020-04-12 }} {{ref-ru}}</ref>. Ултырып волейбол уйнау буйынса адаптациялы физик культура һәм спорт Республика үҙәге Сунтар волейбол командаһының (РЦАФКиС) Рәсәй чемпионатында ҡатнашыуы буйынса инициатор<ref>[https://sakhalife.ru/lozhka-degtya-dlya-razvitiya-v-yakutii-volejbola-sidya/ Ложка дегтя для развития в Якутии волейбола сидя] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412174348/https://sakhalife.ru/lozhka-degtya-dlya-razvitiya-v-yakutii-volejbola-sidya/ |date=2020-04-12 }} {{ref-ru}}</ref>. [[Мәскәү]]ҙә йәшәй<ref>[http://ysia.ru/u-volejbolistki-aleny-dmitrievoj-est-shans-popast-na-paralimpiadu-v-tokio/ У волейболистки Алены Дмитриевой есть шанс попасть на Паралимпиаду в Токио] {{ref-ru}}</ref>. 2015 йылда рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы составында Европа чемпионатында көмөш призер була, 2017 һәм 2019 йылда һәм Европа чемпионаттары еңеүсеһе<ref>[https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/20-07-2019-muzhskaya_i_zhenskaya_sbornye_komandy_rossii_vyigrali_chempionat_evropy_po_voleybolu_sidya/ МУЖСКАЯ И ЖЕНСКАЯ СБОРНЫЕ КОМАНДЫ РОССИИ ВЫИГРАЛИ ЧЕМПИОНАТ ЕВРОПЫ ПО ВОЛЕЙБОЛУ СИДЯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210045410/https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/20-07-2019-muzhskaya_i_zhenskaya_sbornye_komandy_rossii_vyigrali_chempionat_evropy_po_voleybolu_sidya/ |date=2021-02-10 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[http://ysia.ru/yakutyanka-alena-dmitrieva-v-sostave-sbornoj-rossii-stala-chempionkoj-evropy-po-volejbolu-sidya/ Якутянка Алена Дмитриева в составе сборной России стала чемпионкой Европы по волейболу сидя] {{ref-ru}}</ref>, шулай уҡ 2018 йылда донъя чемпионатында еңеү яулай<ref>[https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/zhenskaya_sbornaya_komanda_rossii_po_voleybolu_sidya_vpervye_zavoevala_titul_chempiona_mira/ ЖЕНСКАЯ СБОРНАЯ КОМАНДА РОССИИ ПО ВОЛЕЙБОЛУ СИДЯ ВПЕРВЫЕ ЗАВОЕВАЛА ТИТУЛ ЧЕМПИОНА МИРА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318203751/https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/zhenskaya_sbornaya_komanda_rossii_po_voleybolu_sidya_vpervye_zavoevala_titul_chempiona_mira/ |date=2020-03-18 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[https://paralymp.ru/sport/athletes/alena-dmitrieva/ Профиль на сайте Паралимпийского комитета России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120183435/https://paralymp.ru/sport/athletes/alena-dmitrieva/ |date=2021-01-20 }} {{ref-ru}}</ref>. 2018 йылда донъя чемпионатында еңеүе өсөн Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры исеменә лайыҡ була. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * Дмитриева, Алёна Георгиевна на сайте Instagram [[Категория:Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастерҙары]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1982 йылда тыуғандар]] [[Категория:27 сентябрҙә тыуғандар]] [[Категория:Спортсылар]] 7xy03dsop0p89updccda5cy35m9v2h4 0 159306 1307787 1307529 2026-10-26T21:00:50Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307787 wikitext text/x-wiki {{Спортсмен |имя = Анна Годовицына |пол = ҡатын-ҡыҙ |полное имя = Анна Сергеевна Годовицына |дата рождения = 19.7.1991 |место рождения = |гражданство = {{Флагификация|Россия}} |рост = |вес = |позиция = |нынешний клуб = {{Флаг России}} ЦСП-Крылатское |клубы = {{спортивная карьера||{{Флаг России}} ЦСП-Крылатское|}} |национальная сборная = {{спортивная карьера||{{Флаг России}} [[Женская сборная России по волейболу сидя|Россия (паралимп.)]]|}} | медали = {{ОИ-спорт|[[Волейбол]]}} {{турнир|[[Донья чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Чемпионат мира по волейболу сидя среди женщин 2018|Роттердам 2018]]}} {{турнир|[[Европа чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Чемпионат Европы по волейболу сидя среди женщин 2017|Пореч 2017]]}} {{медаль|Алтын|[[Чемпионат Европы по волейболу сидя среди женщин 2019|Будапешт 2019]]}} {{турнир|Дәүләт наградалары}} {{Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры}} }} '''Анна Сергеевна Годовицына''' ([[19 июль]] [[1991 йыл]])<ref>[https://minsport.samregion.ru/wp-content/uploads/sites/8/2019/06/oda.pdf Список кандидатов в спортивные сборные команды России по спорту лиц с поражением ОДА (летние дисциплины) на сезон 2019 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318203750/https://minsport.samregion.ru/wp-content/uploads/sites/8/2019/06/oda.pdf |date=2020-03-18 }} {{ref-ru}}</ref> — ултырып волейбол уйнаусы, «ЦСП-Крылатское» уйынсыһы; 2018 йылда рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар командаһы составында донъя чемпионы<ref>[https://www.championat.com/volleyball/news-3496755-zhenskaja-sbornaja-rossii-po-volejbolu-sidja-vpervye-vyigrala-chm.html Женская сборная России по волейболу сидя впервые выиграла ЧМ] {{ref-ru}}</ref>, 2017<ref>[https://krylatskoe.com/sport_i_zdorovie/sportsmenki-csp-krylatskoe-stali-chempionkami-evropy-po-volejjbolu-sidya.html Спортсменки ЦСП «Крылатское» стали чемпионками Европы по волейболу сидя] {{ref-ru}}</ref> һәм 2019 йылда Европа чемпионы. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2018)<ref>[http://www.copmos.ru/sport/type22 ЦОП Москомспорта. ВОЛЕЙБОЛ СИДЯ (спорт лиц с поражением ОДА)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318203748/http://www.copmos.ru/sport/type22 |date=2020-03-18 }}</ref>. == Биографияһы == Анна Сергеевна Годовицына 1991 йылдың 19 июлендә тыуған. Анна бала сағында бейеү һәм еңел атлетика, шулай уҡ дзюдо менән шөғөлләнә. Медицина колледжында уҡый, КВН-да ҡатнаша, студенттарҙың матурлыҡ конкурсында еңеү яулай. Колледжды тамамлап, стоматологияла табип ярҙамсыһы булып эшкә урынлаша, ә һуңыраҡ Мәскәүҙә тиҙ ярҙам станцияһына эшкә саҡырыла. Станцияла Анна өс көн эшләп ҡала, 2014 йылда Аннаны йөк машинаһы бәреп китә. 23 көн комала үткәрә, табиптар уны ҡотҡарыу өсөн аяғын ампутациялайҙар, әммә Анна станцияны ташлап китмәй, статистика бүлегендә эшен дауам итә. Аҙаҡ волейбол секцияһына килә, уны унда башҡа волейболсы, [[Кунстман Елизавета Владимировна|Кунстман Елизавета]] саҡыра<ref>[https://www.province.ru/ob-etom-govoryat/aferist-obeshchal-paralimpijsk.html Аферист обещал паралимпийской чемпионке дорогой протез – и исчез вместе с миллионами] {{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/sittingvolleyballwomen/photos/d41d8cd9/186044122023013/ Анна Годовицына: Вся моя жизнь всегда была связна со спортом] {{ref-ru}}</ref>. Анна Мәскәү «ЦСП-Крылатское» командаһы өсөн сығыш яһай. 2017 йылда<ref>Спортсменки из района Восточный стали чемпионками по волейболу сидя {{ref-ru}}</ref> һәм 2019 йылда<ref>Просмотр МУЖСКАЯ И ЖЕНСКАЯ СБОРНЫЕ КОМАНДЫ РОССИИ ВЫИГРАЛИ ЧЕМПИОНАТ ЕВРОПЫ ПО ВОЛЕЙБОЛУ СИДЯ {{ref-ru}}</ref> Европа чемпионатында рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы составында еңеү яулай, шулай уҡ 2018 йылда донъя чемпионатында еңеүсе була<ref>[https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/zhenskaya_sbornaya_komanda_rossii_po_voleybolu_sidya_vpervye_zavoevala_titul_chempiona_mira/ ЖЕНСКАЯ СБОРНАЯ КОМАНДА РОССИИ ПО ВОЛЕЙБОЛУ СИДЯ ВПЕРВЫЕ ЗАВОЕВАЛА ТИТУЛ ЧЕМПИОНА МИРА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318203751/https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/zhenskaya_sbornaya_komanda_rossii_po_voleybolu_sidya_vpervye_zavoevala_titul_chempiona_mira/ |date=2020-03-18 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[https://paralymp.ru/sport/athletes/anna_godovitsyna/ Профиль на сайте Паралимпийского комитета России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126152136/https://paralymp.ru/sport/athletes/anna_godovitsyna/ |date=2021-01-26 }} {{ref-ru}}</ref>. 2018 йылда донъя чемпионатында еңеүе Аннаға 3,3 миллион һум суммаға протез вәғәҙә итә, аҙаҡ аҡсаны алып юҡҡа сыға<ref>[https://www.gazeta.ru/sport/2019/10/28/a_12780986.shtml Кредит на протезы: паралимпийку сборной России обманули на 5 млн] {{ref-ru}}</ref>. 2019 йылдың февралендә Перевозников ҡулға алына: күренеүенсә,   45 кеше уның махинацияларының ҡорбаны була (дөйөм суммаһы яҡынса 200 млн. һум), шул иҫәптән волейболсы Кунстман Елизавета ла мутлыҡ ҡорбаны була<ref>[https://www.1tv.ru/news/2019-10-29/374828-voleybolistka_paralimpiyskoy_sbornoy_rossii_elizaveta_kunstman_stala_zhertvoy_moshennika Волейболистка Паралимпийской сборной России Елизавета Кунстман стала жертвой мошенника] {{ref-ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} [[Категория:Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастерҙары]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1991 йылда тыуғандар]] [[Категория:19 июлдә тыуғандар]] [[Категория:Спортсылар]] oyd642pahodhhtr383vqkkvo5utuzje 0 159370 1307807 1307542 2026-10-27T07:24:47Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307807 wikitext text/x-wiki {{Спортсмен |имя = Татьяна Иванова |пол = ҡатын-ҡыҙ |полное имя = Татьяна Сергеевна Иванова |дата рождения = 12.10.1977 |место рождения = |гражданство = {{Флагификация|Россия}} |рост = |вес = |позиция = |нынешний клуб = {{Флаг России}} ЦСП-Крылатское |клубы = {{спортивная карьера||{{Флаг России}} ЦСП-Крылатское|}} |национальная сборная = {{спортивная карьера||{{Флаг России}} [[Женская сборная России по волейболу сидя|Россия (паралимп.)]]|}} | медали = {{ОИ-спорт|[[Волейбол]]}} {{турнир|[[Чемпионат мира по волейболу сидя среди женщин|Донъя чемпионаттары]]}} {{медаль|Бронза|[[Чемпионат мира по волейболу сидя среди женщин 2014|Эльблонг 2014]]}} {{медаль|Алтын|[[Чемпионат мира по волейболу сидя среди женщин 2018|Роттердам 2018]]}} {{турнир|[[Чемпионат Европы по волейболу сидя среди женщин|Европа чемпионаттары]]}} {{медаль|Алтын|[[Чемпионат Европы по волейболу сидя среди женщин 2017|Пореч 2017]]}} {{медаль|Алтын|[[Чемпионат Европы по волейболу сидя среди женщин 2019|Будапешт 2019]]}} {{турнир|Дәүләт наградалары}} {{ряд|{{Мастер спорта России международного класса}}|{{Заслуженный мастер спорта России}}}} }} '''Иванова Татьяна Сергеевна''' ([[12 октябрь]] [[1977 йыл]]<ref>[https://minsport.samregion.ru/wp-content/uploads/sites/8/2019/06/oda.pdf Список кандидатов в спортивные сборные команды России по спорту лиц с поражением ОДА (летние дисциплины) на сезон 2019 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318203750/https://minsport.samregion.ru/wp-content/uploads/sites/8/2019/06/oda.pdf |date=2020-03-18 }} {{ref-ru}}</ref> — ултырып волейбол уйнаусы, «ЦСП-Крылатское» уйынсыһы һәм Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы капитаны<ref>[https://mir24.tv/news/14938798/parapoliticheskie-igry Параполитические игры] {{ref-ru}}</ref>. Рәсәй йыйылма командаһы составында — 2018 йылда донъя чемпионы<ref>[https://www.championat.com/volleyball/news-3496755-zhenskaja-sbornaja-rossii-po-volejbolu-sidja-vpervye-vyigrala-chm.html Женская сборная России по волейболу сидя впервые выиграла ЧМ] {{ref-ru}}</ref>, 2017 йылда Европа чемпионы<ref>[https://krylatskoe.com/sport_i_zdorovie/sportsmenki-csp-krylatskoe-stali-chempionkami-evropy-po-volejjbolu-sidya.html Спортсменки ЦСП «Крылатское» стали чемпионками Европы по волейболу сидя] {{ref-ru}}</ref>. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2018)<ref>[https://schkuz17.mskobr.ru/mass_media/mass_media_article/klubnyj_shkol_nyj_den_sobral_gostej/ Клубный школьный день собрал гостей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412122706/https://schkuz17.mskobr.ru/mass_media/mass_media_article/klubnyj_shkol_nyj_den_sobral_gostej/ |date=2020-04-12 }} {{ref-ru}}</ref> һәм Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорты мастеры<ref>[http://www.copmos.ru/sport/type22 ЦОП Москомспорта. ВОЛЕЙБОЛ СИДЯ (спорт лиц с поражением ОДА)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318203748/http://www.copmos.ru/sport/type22 |date=2020-03-18 }}</ref>. == Биографияһы == Татьяна Сергеевна Иванова Мәскәү «ЦСП-Крылатское» командаһы өсөн сығыш яһай. 2017 йылда һәм 2019 йылда Европа чемпионатында рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы составында еңеү яулай<ref>[http://mosday.ru/news/item.php?1076236 Спортсменки из района Восточный стали чемпионками по волейболу сидя] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919001517/http://mosday.ru/news/item.php?1076236 |date=2020-09-19 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/20-07-2019-muzhskaya_i_zhenskaya_sbornye_komandy_rossii_vyigrali_chempionat_evropy_po_voleybolu_sidya/ МУЖСКАЯ И ЖЕНСКАЯ СБОРНЫЕ КОМАНДЫ РОССИИ ВЫИГРАЛИ ЧЕМПИОНАТ ЕВРОПЫ ПО ВОЛЕЙБОЛУ СИДЯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210045410/https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/20-07-2019-muzhskaya_i_zhenskaya_sbornye_komandy_rossii_vyigrali_chempionat_evropy_po_voleybolu_sidya/ |date=2021-02-10 }} {{ref-ru}}</ref>, шулай уҡ 2018 йылда донъя чемпионатында еңеүсе була<ref>[https://www.championat.com/volleyball/news-3498233-ivanova-spasibo-vsem-kto-veril-v-nashu-pobedu-na-chm-po-volejbolu-sidja.html Иванова: спасибо всем, кто верил в нашу победу на ЧМ по волейболу сидя] {{ref-ru}}</ref><ref>[https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/zhenskaya_sbornaya_komanda_rossii_po_voleybolu_sidya_vpervye_zavoevala_titul_chempiona_mira/ ЖЕНСКАЯ СБОРНАЯ КОМАНДА РОССИИ ПО ВОЛЕЙБОЛУ СИДЯ ВПЕРВЫЕ ЗАВОЕВАЛА ТИТУЛ ЧЕМПИОНА МИРА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318203751/https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/zhenskaya_sbornaya_komanda_rossii_po_voleybolu_sidya_vpervye_zavoevala_titul_chempiona_mira/ |date=2020-03-18 }} {{ref-ru}}</ref>; 2014 йылда донъя чемпионатының бронза призеры<ref>[https://paralymp.ru/sport/athletes/tatyana_ivanova/ Профиль на сайте Паралимпийского комитета России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924125358/https://paralymp.ru/sport/athletes/tatyana_ivanova/ |date=2020-09-24 }} {{ref-ru}}</ref>. 2018 йылда донъя чемпионатында еңеүе өсөн Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры исеменә лайыҡ була. 2019 йылдың 26 февраленән — инвалидтар волейболы буйынса Бөтә донъя федерацияһы спортсылары комиссияһы ағзаһы, ултырып волейбол уйнау вәкиле<ref>[https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/26-02-2019-kapitan_zhenskoy_sbornoy_komandy_rossii_po_voleybolu_sidya_chempionka_mira_2018_goda_tatyana_ivanova/ КАПИТАН ЖЕНСКОЙ СБОРНОЙ КОМАНДЫ РОССИИ ПО ВОЛЕЙБОЛУ СИДЯ, ЧЕМПИОНКА МИРА 2018 ГОДА ТАТЬЯНА ИВАНОВА ВОШЛА В СОСТАВ КОМИССИИ СПОРТСМЕНОВ ВСЕМИРНОЙ ФЕДЕРАЦИИ ВОЛЕЙБОЛА ИНВАЛИДОВ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001132448/https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/26-02-2019-kapitan_zhenskoy_sbornoy_komandy_rossii_po_voleybolu_sidya_chempionka_mira_2018_goda_tatyana_ivanova/ |date=2020-10-01 }} {{ref-ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} [[Категория:Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастерҙары]] [[Категория:Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастерҙары]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1977 йылда тыуғандар]] [[Категория:12 октябрҙә тыуғандар]] [[Категория:Спорт мастерҙары]] [[Категория:Спортсылар]] ag1zzi4krd2idx94ueswdj8itaemnhp 0 160719 1307781 1284473 2026-10-26T17:48:12Z Айсар 10823 яңыртыу (мәғлүмәттәрҙе) 1307781 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Әхмәтшин Марс Әһлиулла улы''' ([[21 февраль]] [[1948 йыл]] — [[26 октябрь]] [[2026 йыл]]) — [[Журналистика|журналист]], [[яҙыусы]]. 1991 йылдан — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]], артабан [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] Әҙәбиәт фондының Башҡортостан бүлексәһе директоры. 1993 йылдан [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] һәм Башҡортостан Яҙыусылар союздары ағзаһы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2008) һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның (1997) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. == Биографияһы == Марс Әһлиулла улы Әхмәтшин 1948 йылдың 21 февралендә [[Башҡорт АССР‑ы]]ның [[Миәкә районы]] [[Сафар (Миәкә районы)|Сафар ауылында]] тыуған. Армияла хеҙмәт итеп, старшина дәрәжәһендә тыуған ауылына ҡайта<ref>[http://www.bashinform.ru/news/532383-sluzhenie-literature-ego-prizvanie-i-sudba-k-65-letiyu-pisatelya-marsa-akhmetshina/ Служение литературе — его призвание и судьба (К 65-летию писателя Марса Ахметшина)]</ref>. 1976 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]]н тамамлай. 1970 йылдан алып [[Йәншишмә (гәзит)|«Башҡортостан пионеры»]] гәзитендә бүлек мөдире, яуаплы секретарь булып эшләй. 1980 йылдан башлап — [[Башҡортостан ҡыҙы|«Башҡортостан ҡыҙы»]] журналының баш мөхәррир урынбаҫары. 1986 йылдан — БАССР‑ҙың телевидение һәм радио тапшырыуҙар буйынса дәүләт комитетында баш мөхәррир. 1991 йылдан — Халыҡ-ара Әҙәбиәт фонды ағзаһы, Рәсәй Федерацияһы Әҙәбиәт фондының Башҡортостан бүлексәһе директоры. 2026 йылдың 26 октябрендә Өфө ҡалаһында вафат була<ref>{{cite web|author=Лейла Аралбаева|datepublished=26 октября 2026 года |url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-26/v-bashkirii-umer-pisatel-eks-direktor-litfonda-bashkirii-mars-ahmetshin-4670198|title=В Башкирии умер писатель, экс-директор Литфонда республики Марс Ахметшин|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-26}}{{ref-ru}}</ref>. == Ижады == Әҙәби ижады ХХ быуаттың 90-сы йылдарында башлана. Ошо йылдарҙа ул балалар һәм үҫмерҙәр өсөн мауыҡтырғыс, үҙенсәлекле хикәйәләр яҙа, сабыйҙар өсөн әкиәттәр ижад итә. Уның әҫәрҙәре балалар күңелендә изгелек, намыҫлылыҡ, эскерһеҙлек, фиҙаҡәрлек тойғоларын үҫтереү теләге менән һуғарылған. Ижадында төрлө быуын кешеләренең үҙ-ара мөнәсәбәте ҙур урын биләй. Өлкәндәр өсөн повестарҙа һәм хикәйәләрҙә мөһим әхлаҡи-этик проблемаларҙы күтәрә, сәләмәт әхлаҡ тормош, быуаттар төпкөлөнән килгән рухи ҡиммәттәр ҡарашынан бөгөнгө күренештәрен дөрөҫ һүрәтләй. Әҫәрҙәрҙә шулай уҡ хәҙерге йәштәр проблемаларын күрһәтә, йәштәрҙе борсоған темалар хаҡында уйлана. Әҫәрҙәрендә этнопедагогика һәм төрлө быуын кешеләренең үҙ‑ара мөнәсәбәте проблемалары ҙур урын тота. Балалар өсөн яҙылған «Беҙ осрашырбыҙ, Ринго!» (1990), йәштәр тормошона арналған «Юлыма сыҡ, Гөлсирә!» (1993), «Янғын» (1999) повестар һәм хикәйәләр йыйынтыҡтарында хәҙерге заман проблемалары яҡтыртыла. Мәскәүҙә урыҫ телендә «Падение» тигән китабы сыға.<ref>[http://bash.bashenc.ru/index.php/8-statya/17725-khm-tshin-mars-liulla-uly Әхмәтшин Марс Әһлиулла улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609094006/http://bash.bashenc.ru/index.php/8-statya/17725-khm-tshin-mars-liulla-uly |date=2020-06-09 }}</ref>,<ref>[https://www.livelib.ru/author/364757-mars-ahmetshin Марс Ахметшин — о писателе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609094008/https://www.livelib.ru/author/364757-mars-ahmetshin |date=2020-06-09 }}</ref>. === Китаптары === * Дүртенсе өҫтәл: повестар, хикәйәләр, парсалар. Өфө, 2008 * Атайҙар менән бер сафта. Өфө, 2010 * Падение: повести, рассказы, новеллы, сказки. М., 2005. {{ref-ru}} == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997) * Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2008) == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1{{ref-ru}} * Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: [[Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы|Р. Н. Баимов]], Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.{{ref-ru}} * [[Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы|Ғәйнуллин М. Ф.]], [[Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы|Хөсәйенов Ғ.Б.]] Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит. * [[Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы|Гайнуллин М. Ф.]], [[Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы|Хусаинов Г. Б.]] Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр.{{ref-ru}} == Һылтанмалар == * [https://vk.com/topic-155101242_2049363699 Марс Әхмәтшин әҫәрҙәренең аудиояҙамалар йыйынтығы.] Бәйләнештә социаль селтәрендәге «Башҡортса аудиокитаптар төркөмө» * {{БЭ2013|96332}}{{V|18|10|2022}} [[Категория:Башҡорт яҙыусылары]] [[Категория:СССР Яҙыусылар союзы ағзалары]] [[Категория:Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:Шәхестәр:Миәкә районы]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] 548ytp7rp4fvr5ja9kq03z3xhuxyv5n 0 164536 1307794 1295620 2026-10-27T03:25:47Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307794 wikitext text/x-wiki {{Ук}}{{Внешнее изображение}} '''Елсел тауы''' ({{lang-ru|Гора́ Ицы́л}}) — [[Рәсәй Федерацияһы]] [[Силәбе өлкәһе|Силәбе өлкәһендәге]] [[Көньяҡ Урал]] буйындағы [[тау]] — [[Урал|Оло Урал]] һыртының бер өлөшө. Шундай уҡ исемле [[Елсел (һырт)|Елсел һыртының]] («Ицил» тип яҙыу осрай) көньяҡ осонда урынлашҡан. [[Тағанай (тауҙар)|Тағанай тау үҙәгенә]] ҡарай. == Этимологияһы == [[Златоуст]] ҡалаһында йәшәгән ололар тауҙы һәм һыртты «Исыл» тип атай. Тауҙың исеме [[Башҡорт теле|башҡорт теленән]] ингәне күренеп тора<ref>[http://pochel.ru/c/47-hrebet-itsyil/ Информация на сайте «Путеводитель по Челябинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191015042335/http://pochel.ru/c/47-hrebet-itsyil/ |date=2019-10-15 }}</ref><ref>[http://www.xn--74-6kca2cwbo.xn--p1ai/nature/mountains/icyl_gora/ Информация на туристическом портале Челябинской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191017044326/http://www.xn--74-6kca2cwbo.xn--p1ai/nature/mountains/icyl_gora/ |date=2019-10-17 }}</ref><ref>[http://yuzhnyj-ural.ru/obekty/hrebtyi/165-gora-icyl.html Информация о горе Ицыл на сайте «Весь Южный Урал»]</ref> Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы, башҡорт халҡының фольклорын, атамаларын халыҡ араһында йөрөп яҙып алған [[Шувалов Николай Иванович]] үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә былай тип яҙа: «Ицыл (Иссыл), гора, территория города Златоуста. От башкирского слова иссиль — „вечный ветер“. Ицыл — „гора вечного ветра“. Название вполне соответствует действительности. Об Ицыле говорят: „Известная труба на весь Урал“.»<ref>Шувалов Н. И. Аксакуль // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7</ref><ref>От Парижа до Берлина по карте Челябинской области [http://old.toposural.ru/html/a.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130052132/http://old.toposural.ru/html/a.htm |date=2020-01-30 }}</ref> Аңлашылыуынса, һырттың атамаһы «гел ел сығып торған урын», йәғни, бер һүҙ менән «елсел» тигән сифатҡа эйә урын. Атама, бәлки, [[Төрки телдәр|төрки]] сығышлы «Исыл» тигән антропонимдан барлыҡҡа килгәндер, тигән фараз да бар<ref>Хребет Ицил // Челябинская область: энциклопедия / гл. ред. К. Н. Бочкарев. — [[Челябинск]]: Каменный пояс, 2008. Т. 7. — Х—Я. — ISBN 978-5-88771-075-4</ref>. == Тасуирлама == Елсел тауы — шундай уҡ исемле һырттың көньяҡ осондағы тау, [[Златоуст]] ҡалаһынан 26 км төньяҡ-көнсығыштараҡ, [[Тағанай (милли парк)|милли паркының]] сигендә урынлашҡан. Тау ике түбәле, үркәс рәүешендә. Көньяҡ үркәсенең бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 1049 метр, төньяҡтағыныҡы — 1068 метр. Үркәстәре араһында — яҫы таулыҡ. Битләүҙәрендә күп һанлы таш йылғалар (диаметры 0,5-3 метрлы тау тоҡомдары) һәм ҡая-ҡалдыҡтар (останцы). Тау тоҡомдары кварциттан һәм кристаллы һәүерташтарҙан тора. Минералдары араһында гранат, ставролит, шерл осрай . Был тау буйлап [[Европа менән Азия араһындағы сик]] үтә. Елсел тауының көнсығыш битләүҙәрендә реликт шыршылар үҫә, уларҙы {{lang-ru|«ицыльские ельники»}} тип атайҙар. Орлоҡ сығанағы булараҡ бик ҡиммәт баһалана. Түбәләрендә ағас юҡ тиерлек. Ҡаялар урыны-урыны менән мүк һәм лишайниктар менән ҡапланған. Елсел итәгендә — тау тайгаһы, унда ҡара һәм аҡ [[Аҡ шыршы|шыршы]], [[ҡайын]] өҫтөнлөк итә. Елсел түбәһе «Көньяҡ Уралда иң яҡшы күҙәтеү майҙансыҡтарының береһе һанала»<ref>[http://www.xn--74-6kca2cwbo.xn--p1ai/nature/mountains/icyl_gora/ Информация на туристическом портале Челябинской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191017044326/http://www.xn--74-6kca2cwbo.xn--p1ai/nature/mountains/icyl_gora/ |date=2019-10-17 }}</ref>. Унан [[Тағанай (тауҙар)|Тағанай һырт ына]] панорамалы күренештәр асыла: төньяҡ-көнбайышта — Оло Тағанай, көнбайышта — Урта, көньяҡ-көнбайышта — Кесе Тағанай. Көнсығышта — [[Арғужа һыуһаҡлағысы|Арғужа күле]], көньяҡ-көньяҡ-көнсығышта — [[Түрғәяҡ|Түрғәяҡ күле]] күренеп ята<ref>''Козлов А.'' [http://www.zlatoust.ru/a/ze/ze.html?1125 Ицыл // Златоустовская энциклопедия.] — [[Златоуст]]: 2004.</ref><ref>[http://yuzhnyj-ural.ru/obekty/hrebtyi/165-gora-icyl.html Информация о горе Ицыл на сайте «Весь Южный Урал»]</ref><ref>[https://greenexp.ru/places/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%98%D1%86%D1%8B%D0%BB Информация о горе Ицыл на сайте «Green Expedition»]</ref>. == Әҙәбиәт == * ''Козлов А.'' [http://www.zlatoust.ru/a/ze/ze.html?1125 Ицыл // Златоустовская энциклопедия.] — [[:ru:Златоуст|Златоуст]]: 2004. * [http://www.miass.info/slovari/article.php?article=461 Геологическое строение Миасского района // Миасс. Энциклопедический словарь] * [http://quist.pro/books/ural_09.i.5.php Ицыл // Урал. Иллюстрированная краеведческая энциклопедия] / Сост. Н. Рундквист, О. Задорина. — [[:ru:Екатеринбург|Екатеринбург]]: Изд. Квист, 2013. * По Южному Уралу: туристские маршруты 171-99-01 (55), 171-90-02 (371). — [[:ru:Москва|М.:]] [[:ru:Федеральное агентство геодезии и картографии|Главное управление геодезии и картографии при Совете Министров СССР]], 1975. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Уралтау // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 27-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. == Һылтанмалар == * [https://bigenc.ru/literature/text/4932082 Южный Урал//Большая российская энциклопедия]{{Недоступная ссылка|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://wikimapia.org/6621344/ru/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%B0-%D0%98%D1%86%D1%8B%D0%BB Страница горы Ицыл на сайте] [[:ru:Викимапия|Викимапия]] * [https://yandex.ru/maps/org/gora_itsyl/70375591012/?ll=59.979552%2C55.267075&z=10 Страница горы Ицыл] на [[:ru:Яндекс.Карты|Яндекс. Карты]] * [http://yuzhnyj-ural.ru/obekty/hrebtyi/165-gora-icyl.html Страница горы Ицыл на сайте «Весь Южный Урал»] * [https://greenexp.ru/places/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%98%D1%86%D1%8B%D0%BB Страница горы Ицыл на сайте «Green Expedition»] * [http://www.xn--74-6kca2cwbo.xn--p1ai/nature/mountains/icyl_gora/ Страница горы Ицыл на туристическом портале Челябинской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191017044326/http://www.xn--74-6kca2cwbo.xn--p1ai/nature/mountains/icyl_gora/ |date=2019-10-17 }} * [http://rf-town.ru/map1007299_0_1.htm Гора Ицыл на карте окрестностей Златоуста (Л. 22-Б)] * [http://www.etomesto.ru/map-atlas_topo-russia-ural/ Гора Ицыл на топографической карте] [[:ru:Урал|Урала]] ([[:ru:2000 год|2000 год]]) [[Категория:Урал тау һырттары]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] q2dj4qcvuusx85n0wmg94r9shm6q6he 0 169650 1307810 996741 2026-10-27T08:38:00Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307810 wikitext text/x-wiki {{Ук}}'''Император Александр II Киев политехник институты''' — {{lang-ru|Киевский политехнический институт императора Александра II}} — [[Рәсәй империяһы]] юғары техник юғары уҡыу йорто<ref>С 2016 года (в результате преобразований) правопреемником Киевского политехнического института императора Александра II Российской империи является Национальный технический университет Украины «Киевский политехнический институт имени Игоря Сикорского» — КПИ им. Игоря Сикорского.</ref> == Тарихы == Киев политехник институты үҙ исемен бер нисә тапҡыр алмаштыра<ref>{{Cite web|url=https://kpi.ua/ru/node/16666|title=Как менялось название нашего университета|author=Игорь Андреев, доцент кафедры МАХНВ ИХФ|date=24.10. 2018|publisher=}}</ref>: * 1898 — Император Александр II Киев Политехник Институты * 1918 — Киев политехник институты * 1923 — Х. Г. Раковский исемендәге Киев политехник институты * 1928 — Киев политехник институты * 1930 — Киев политехник институтын тарҡатыу арҡаһында уның базаһында барлыҡҡа килгән үҙаллы 8 тармаҡ институты (1930 йылдың 17 апрелендәге СССР ВСНХ приказы № 1240) * 1934 — П. П. Постышев исемендәге Киев индустриаль институты (Киев машина эшләү берекмәһе , Киев химия-технология институты һәм Киевэнергетик институтберләшкәндән һуң) * 1938 — Киев индустриаль институты * 1941 — эвакуацияла, Урта Азия индустриаль иститутында составында (Ташкент) * 1944 — Киев политехник институты * 1948 — Ленин орденлы Киев политехник институты * 1968 — Бөйөк Октябрь социалистик революцияһы 50-йыллығы исемендәге Ленин орденлы Киев политехник институты * 1995 — Украинаның «Киев политехник институты» Милли техник университеты * 2016 — Украинаның « Игорь Сикорский исемендәге Киев политехник институты» милли техник университеты === 1898—1916 === Император Александр II Киев политехник институты 1898 йылда механика, химия, ауыл хужалығы һәм инженер бүлектәре<ref>[https://dlib.rsl.ru/viewer/01003683086#?page=3 Vivat, crescat, floreat]: речь, произнесенная В. Л. Кирпичёвым на торжественном акте открытия Киевского политехнического института императора Александра II 31 августа 1898 г. — Киев: Типо-литография т-ва И. Н. Кушнерев и К°, 1898. — 22 с.</ref> (факультеттары) составында ойошторолған. Механика бүлегендә — 109 студент, инженер бүлегендә — 101, ауыл хужалығында — 87, химия бүлегендә 63 студент булған. Төп корпусҡа нигеҙ 1898 йылдың 30 авгусында тантаналы рәүештә һалына, ә 31 августа Киев политехник институтын асыу тантанаһы үтә. Институт урындағы эре сауҙа-сәнәғәт синыфы һәм дәүләт вәкилдәре һалған аҡсаға төҙөлгән; уны тотоу иһә ҡаҙна аҡсаһына йүнәлтелгән<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Техническое образование}}</ref>. Киев политехник институтының тәүге биналарының проекты авторы ''Ироним Севастьянович Китнер'' — ХХ быуат аҙағына илебеҙҙең билдәле архитекторҙарының береһе була. КПИ-ның беренсе ҡоролмалар комплексын баш төҙөүсе 1900 йылдан алып билдәле Киев архитекторы Александр Васильевич Кобелев була. === Институт етәкселеге === Институт Финанс министрлығының Сауҙа һәм мануфактура департаментына буйһонған. Институттың туранан-тура етәкселеге директорға, Советҡа, Институттың идараһына һәм бүлексәлә декандарғына йөкмәтелә. Институт директорын Финанс министрлығы тәҡдиме буйынса хөкүмәт раҫлай. Институт Советына институт директоры рәйеслегендә бөтә бүлексәләрҙең профессорҙары ингән. Совет секретары дүрт йылға һайланған. Институт советының беренсе ултырышы 1898 йылдың 2 сентябрендә уҙа. Институт Идараһы составына бүлексә декандары, инспектор, ҡала Думаһы, Биржа комитеты, Рус техник йәмғиәтенең Киев бүлексәһе һәм ауыл хужалығы йәмғиәте вәкилдәре ингән. Бүлексә декандары институт директоры күрһәтеүе буйынса дүрт йылға Финанс министрлығы тарафынан билдәләнгән<ref>{{Китап|автор=|заглавие=Из истории Киевского Политехнического института: Сборник документов и материалов|ответственный=|издание=|место=|издательство=Изд-во КГУ|год=1961|страницы=9|страниц=387|isbn=}}</ref>. Тәүге штат теҙмәһе менән институттың персоналдары һаны билдәләнгән: 23 ординар профессор, 12 — экстраординар, 10 төрлө һөнәр уҡытыусыһы, 14 лаборант һәм аҙ һанлы ярҙамсы персонал тотоу ҡаралған булған<ref>{{Китап|автор=|заглавие=Киевский политехнический институт императора Александра II. Краткий очерк его возникновения|ответственный=|издание=|место=К.|издательство=Тип. об-ва И. Н. Кушнарев и Компания|год=1898|страницы=26|страниц=54|isbn=}}</ref> «Император Александр II-нең Киев политехник институты тураһында положениеһы» буйынса 35 кафедра ойошторола<ref>{{Китап|автор=|заглавие=Положение о Киевском политехническом институте императора Александра II|ответственный=|издание=|место=К.|издательство=Работник|год=1898|страницы=|страниц=17|isbn=}}</ref> Институт эшләгән тәүге йылдарҙан билдәле ғалимдар — институт профессорҙары етәкселек иткән ғилми мәктәптәр төҙөлә. === Студенттарҙы уҡытыу === Беренсе уҡыу йылында институттың составында 360 студент булған. Дүрт йылдан 1901 йылда — 1147, 1917-лә — 2277 кеше иҫәпләнә. 1903 йылда институттан бары 90 йәш инженер сыҡҡан. Студенттарҙың күбеһе 4 йыл уҡыу курсын үтә алмаған. Студенттарҙы әҙерләүҙең төп йүнәлештәрен үҫтереү менән бергә авиация фәне һәм практикаһы үҫешкән, һауала осоу өлкәһендә ҙур мәғрифәтселек эше алып барылған. Йәш уҡыу йорто профессорҙарының һәм студенттарының илһамланып хеҙмәт итеүе арҡаһында ныҡлы авиация традицияларына нигеҙ һалынған. Киев XX быуат башында Украинала авиацияны үҫтереү үҙәгенә әйләнә. 1908 йылда профессор Н. Б. Делоне етәкселегендә Украинала беренсе һауала осоу түңәрәге ойошторола, Рәсәй империяһында ул — икенсе (Петербург аэроклубынан һуң). 1900 йылдан алып йылына 4 тапҡыр «Известия Киевского политехнического института Императора Александра II» баҫмаһы сыға башлай. Баҫма мөхәррирҙәре: В. Л. Кирпичев, Н. П. Чирвинский, М. И. Коновалов һәм П. Р. Слёзкин..<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Известия Киевского политехнического Института Императора Александра II}}</ref> === 1917—1921 === Был осорҙа институт иҫке типтағы уҡыу йорто булып ҡала. 1918 йылда институтта бишенсе факультет — электротехник факультет асыла.<ref>{{Китап|автор=|заглавие=Государственный архив, г. Киев, ф. Р-308, оп.1, д. 53, с. 35|ответственный=|издание=|место=|издательство=|год=|страницы=|страниц=|isbn=}}</ref> 1919 йылдың 1 мартында УССР-ҙың мәғариф бүлеге юғары уҡыу йорттарының ғилми, уҡыу һәм мәғрифәтселек эше тураһында ҡарар сығара. Юғары уҡыу йортона идара итеү УССР-ҙың Наркомпросы тәғәйенләгән комиссар ҡулында тапшырыла.<ref>{{Китап|автор=|заглавие=Вища школа Української РСР за 50 років (1917—1967 рр.): У 2 ч. — Ч. 1 (1917—1948 рр.)|ответственный=|издание=|место=К.|издательство=Вид-во Київ. ун-ту|год=1967|страницы=48|страниц=396|isbn=}}</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Категория: киев политехник институтын тамамлаған (1917 йыл тиклем) == Иҫкәрмә == {{Иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * {{ВТ-ЭСБЕ|Техническое образование}} * [https://dlib.rsl.ru/viewer/01003683086#?page=3 Vivat, crescat, floreat]: речь, произнесенная В. Л. Кирпичёвым на торжественном акте открытия Киевского политехнического института императора Александра II 31 августа 1898 г. — Киев: Типо-литография т-ва И. Н. Кушнерев и К°, 1898. — 22 с. * Из истории Киевского Политехнического Института. 1898—1917 гг. Т. 1. — Киев: Издательство Киевского Университета, 1961 * [https://web.archive.org/web/20180516192230/http://elib.spbstu.ru/dl/2/3875.pdf/download/3875.pdf Первые политехникумы в России] * {{книга|автор=|часть= |ссылка часть= |заглавие=Отечественная история. Энциклопедия|оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный=Главный редактор: В. Л. Янин|издание= |место= М.|издательство=Большая Российская энциклопедия|год= 1994|том=1 |страницы=492—496 |страниц=688|серия= |isbn=5-85270-049-5|тираж=|ref=Отечественная история}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Известия Киевского политехнического Института Императора Александра II}} {{Тышҡы һытанмалар}} [[Категория:Алфавит буйынса университеттар]] hjbx7f6av73a0iyyuiunahmqzoa3s49 0 171835 1307817 1303370 2026-10-27T11:06:00Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307817 wikitext text/x-wiki {{Хребет |Название = Ишкүл һырты <br>Хребет Ишкуль |Изображение = Ишкульский хребет. Южный Урал.jpg |Подпись = |Координаты = 55.1515/N/60.1216/E |CoordScale = |Расположение = Көньяҡ Урал |Горная система = Илмән тауҙары |Хребет или массив = |Диаметр кратера = |Глубина кратера = |Последнее извержение = |Высота = 661 |Источник высоты = |Относительная высота = |Первое восхождение = |Позиционная карта = Рәсәй |Страна = Рәсәй |Регион = Силәбе өлкәһе |Категория на Викискладе = }} '''Ишкүл һырты''' ({{lang-ru|Ишкульский хребет}}) — Көньяҡ [[Көньяҡ Урал|Урал]]<nowiki/>да. Илмән [[Илмән тауҙары|тауҙарындағы]] һырт (Силәбе өлкәһе, Рәсәй). == Топонимика == «Ишкүл» атаманың килеп сығышына ике фараз бар * [[башҡорт теле]]н<nowiki/>дә— «парлы, ҡушма күл» (унда «ишле» — тигәнде аңлата., «кул» — «күл»), тағын «күп күл» тигән варианты осрай. * башҡорт ир-ат исеме Ишкул (иш — «ағай-эне, һабаҡташтары, дуҫтары, хеҙмәттәштәре»)<ref>[http://toposural.ru/index.php/toponimiya/i Информация на сайте топонимики Челябинской области «Toposural.ru»]</ref>. == Тасуирлама == Ишкүл һырты [[Үҙәк Илмән һырты|Үҙәк Илмән һыртының]] көнбайыш өлөшө булып тора. Уның оҙонлоғо — 11 км. 500 метр тирәһе бейеклетән башлана. Иң юғары нөктәһе — 661 метр. Һырттың атамаһы менән Ишкүл түбәһе тип йөрөтөлә. [[Илмән тауҙары|Илмән түбәһенән]] һуң бейеклек буйынса икенсе урында ([[Үҙәк Илмән һырты|Илмәнтау]]<nowiki/>ҙан һуң) тора. [[Силәбе|Силәбегә]] тиклем — 127 км , [[Екатеринбург]]<nowiki/>тан — 187 км, [[Мейәс]]<nowiki/>тән 24 км алыҫлыҡта ята. [[Илмән ҡурсаулығы|Ил]]<nowiki/>мән [[Илмән ҡурсаулығы|ҡурсаулығы биләмәһендә урынлашҡан]]. Координаталары: 55°15′15″N 60°12′16″E Һыртының көнсығыш итәгендә Ишкүл күле урынлашҡан .Һырттың битләүҙәрендә ҡарағай, ҡайын, ҡарағас үҫә. Ишкүл һыртының төньяҡ өлөшөндәге түбәнән ҡарағанда (яҡынса 510 метр бейеклектән), Силәбе өлкәһенең Арғужа һыуһаҡлағысына, унан арыраҡ Уйылды күленә иҫ киткес матур күренеш асыла. Көньяҡта Илмән тауҙары, шулай уҡ, Ишкүл түбәһе үҙе, Тәрәнкүл һәм Һырткүл күлдәре ғәжәйеп матурлығы менән хайран итә.. Көн аяҙ булғанда көнбайышта Ишкүл һыртынан Талов һыртына [[Кесе Урал һырты]]на, [[Елсел (һырт)|Елсел тауына (]][[Рус теле|рус.]] ''Гора́ Ицы́л'') , Оло Таткүл күленә , Караматкүлгә, Арғы Тағанайға панорама асыла. Ә төньяҡ-көнбайыш йүнәлештә Карабаш тауын күрергә мөмкин. == Иҫкәрмә == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанма == * [https://web.archive.org/web/20191021182905/http://pochel.ru/c/272-hrebet-ishkul/ Белешмә битен һырт ишкульский] буйынса [[силәбе өлкәһе]] * [http://www.xn--74-6kca2cwbo.xn--p1ai/nature/mountains/ishkul_hrebet Силәбе өлкәһенең туристик порталы биттәрендә Ишкүл һырты ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191011185226/http://www.xn--74-6kca2cwbo.xn--p1ai/nature/mountains/ishkul_hrebet |date=2019-10-11 }} * [https://etomesto.com/map-atlas_topo-russia-ural/ Топографик картала Ишкүл түбәһе] [[Урал]] ([[2000 йыл]]) [[Категория:Силәбе өлкәһенең тау һырттары]] [[Категория:Уралдың тау һырттары]] ayedsoizfmuz6z69dd91vuf7dg80bzm 0 171849 1307792 1274516 2026-10-27T01:44:41Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307792 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Дәүләкән иген продукттары комбинаты № 1, ЯСЙ''' ([[1932 йыл]]) — [[Рәсәй Федерацияһы]] [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Дәүләкән]] ҡалаһында урынлашҡан иген культуралары һәм май биреүсе культураларҙы эшкәртеү, орлоҡтарын әҙерләү, һаҡлау һәм аҙыҡ-түлек етештереү предприятиеһы. == Тарихы == «[[Дәүләкән]] иген продукттары комбинаты № 1» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте составына ҡалалағы 2-се элеватор ([[1976]]), 3-сө элеватор ([[1989]]), 4-се тирмән (1982), 5-се (1915), 6-сы (1917) ҡала тирмәндәре һәм [[1992 йыл]]да ойошторолған Дәүләкән икмәкханаһы инә. 1-се [[Дәүләкән]] иген продукттары комбинаты ЯСЙ:<br> [[1932 йыл]]дан алып [[CCCР]]-ҙың «Союзхлеб» берекмәһе Башҡорт АССР-ы өлкә контораһының тирмән комбинаты тип атап йөрөтөлә.<br> [[1933 йыл]]дан предприятие Башҡортостан Автономиялы Совет Социалистик Республикаһының он тартыу тресы исемендә тора.<br> [[1957]] − [[1997 йыл]]дарҙа һәм [[2000 йыл]]дан алып — Башҡорт АССР-ы һәм Башҡортостан Республикаһының «Башхлебпродукт» ДУП-ы составындағы предприятие була.<br> 1-се [[Дәүләкән]] иген продукттары комбинаты аҙыҡ-тулек сәнәғәтендә күрһәткән юғары уңыштары өсөн [[1976 йыл]]да [[СССР]]ҙың Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнгән.<br> [[1998 йыл]]дан алып  Башҡортостан Республикаһының «Башхлебоптицепром» ДУАХП-ның бүлендек предприятиеһы тип атала башлай.<br> [[2002 йыл]]дан предприятие «Башҡортостан тирмәндәре» ААЙ тип йөрөтөлә.<br> [[2002 йыл]]дан алып «Башхлебопродукт» ДУП-ы составынан ДУП булараҡ бүленеп сыға һәм "Башхлебопродукт"тың филиалына әйләнеп китә.<br> [[1975 йыл]]дан 1-се [[Дәүләкән]] иген продукттары комбинаты тигән исем аҫтында йөрөй.<br> [[2008 йыл]]да хәҙерге 1-се [[Дәүләкән]] иген продукттары комбинаты ЯСЙ статусын ҡабул итә һәм «Разгуляй» төркөмө ААЙ ([[Мәскәү]]) составындағы предприятие булып һанала.<br> «1-се Дәүләкән иген продукттары комбинаты» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте хәҙерге көндә [[Рәсәй Федерацияһы]] [[Башҡортостан Республикаһы]]ның төп аҙыҡ-түлек сәнәғәте предприятиеларының береһе булып тора. Ул урындағы халыҡты һәм республиканан ситтәге төбәктәрҙе лә аҙыҡ-түлек продукцияһы менән тәьмин итә.<br> Предприятиеның төп эшмәкәрлеге булып он етештереү һәм уны күмәртәләп һәм ваҡлап һатыу, икмәк бешереү-етештереү производствоһы, игенде келәттәргә һалыу һәм уны һатҡанға тиклем келәттәрҙә һаҡлау, бөртөклө иген культуралары орлоҡтарын эшкәртеү, республикала яҙғы сәсеүҙе сифатлы орлоҡ менән тәьмин итеү, мал аҙығы әҙерләү, күмәртәләп иген һатыу тора<ref>[https://davlekanovo.bashkortostan.ru/presscenter/news/201897/ ООО «Давлекановский комбинат хлебопродуктов № 1» — участник национального проекта]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.<br> 1-се Дәүләкән иген продукттары комбинаты Башҡортостан Республикаһының милли проекттарында әүҙем ҡатнашыусы аҙыҡ-түлек сәнәғәте предпиятиеһы. Предприятиеның етештергән һәм һатҡан продукцияһы хәҙерге көндәрҙә Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй төбәктәренән башҡа яҡын сит илдәрҙә лә билдәле һәм ҙур һорау менән файҙаланыла.<br> «1-се Дәүләкән иген продукттары комбинаты» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған.<br> Модернизацияланған һәм юғары квалификациялы хеҙмәткәрҙәрҙән торған үҫешкән предприятие<ref name="Онсолар намыҫлы эшләй">[https://bash-asilikyl.rbsmi.ru/articles/y-m-i-t/onsolar-namy-ly-eshl-y/ Онсолар намыҫлы эшләй]{{Недоступная ссылка|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Инфраструктураһы == Дәүләкән иген продукттары комбинаты № 1 Дәүләкән ҡалаһынның 22 гектар майҙанын биләп тора. Предприятие өҙлөкһөҙ эшләһен өсөн уның үҙенең автомобиль һәм тимер юлы бар, етештерелгән продукцияһын халыҡҡа һатыу өсөн магазиндары ойошторолған<ref>[https://gorod-davlekanovo.webnode.ru/products/ooo-davlekanovskij-kkhp-1 ООО «Давлекановский КХП № 1»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418181851/https://gorod-davlekanovo.webnode.ru/products/ooo-davlekanovskij-kkhp-1/ |date=2021-04-18 }}</ref> Автоматик рәүештә сеймал ҡабул итеү һәм продукцияны ебәреү пункттары эшләй.<br> Заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған ҡаҙанлыҡ бар.<br> 1200 тонна сеймал,150 кубометр үҫемлек майы һыйышлы һаҡлағыстар төҙөлгән.<br> 93 яңы эш урыны булдырылған<ref name="Онсолар намыҫлы эшләй" /><br> == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] (1976) == Шулай уҡ ҡарағыҙ == [[Дәүләкән иген продукттары комбинаты №2]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{БЭ2013|83729}} * Давлекановский историческо — краеведческий музей. Страницы истории родного края. Мельницы нашего района. Давлеканово − 2005 г. стр.100=103 * [https://web.archive.org/web/20191001171729/http://wiki02.ru/encyclopedia/kombinat-hleboproduktov-1/t/4123 Давлекановский комбинат хлебопродуктов № 1] [[Категория:Иҡтисад]] [[Категория:Тирмәндәр]] [[Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы (Дәүләкән районы)]] 1k6cmn93u0ysj0vd86kb1f0q0elfvyb 0 172471 1307799 1189896 2026-10-27T05:24:38Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307799 wikitext text/x-wiki {{Ук}} {{Внешнее изображение|align=right|image1=[https://uraloved.ru/images/mesta/chel-obl/miass/zaozerniy-3.jpg Заозёрный һыртынан көнсығышҡа күренеш: [[Түргеяҡ|Түргеяҡ күленә]], [[Түргеяҡ (ҡасаба)|Түргеяҡ ҡасабаһына]], [[Машҡаласыҡ]]ҡа, Илмән һыртына]|image2=[https://uraloved.ru/images/mesta/chel-obl/miass/zaozerniy-6.jpg Заозёрный һыртында Яңғыҙ Һаҡсы ҡаяһы]|image3=[https://uraloved.ru/images/mesta/chel-obl/miass/zaozerniy-2.jpg Заозёрный һыртында Ҡытай Стенаһы ҡаяһы]|image4=[https://uraloved.ru/images/mesta/chel-obl/miass/zaozerniy-7.jpg Заозёрный һыртында Көҙгө ҡаяһы]|image5=[https://i.pinimg.com/originals/d7/f5/db/d7f5db4832761cea9ab945abf985f512.jpg Үҙәк Илмән һыртынан Түргеяҡ күле һәм Заозёрный һырты күренеше] }} '''Заозерный һырты''' — [[Көньяҡ Урал]]дың [[Силәбе өлкәһе]]ндәге [[Тау һырты|һырты]]. Айырым торған [[Варган тау]]ын үҙ эсенә ала. 1990-сы йылдар башына тиклем [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|союз]] һәм [[Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы|Рәсәй]] әһәмиәтендәге туристик маршруттарға инә<ref>По Южному Уралу: туристские маршруты 171-99-01 (55), 171-90-02 (371). — [[Москва|М.:]] [[Федеральное агентство геодезии и картографии|Главное управление геодезии и картографии при Совете Министров СССР]], 1975.</ref>. == Топонимикаһы == Урындағы халыҡ өсөн ([[Түргеяҡ (ҡасаба)|Түргеяҡ]] ҡасабаһы) [[Түргеяҡ]] күле артында урынлашҡан, шуға ла исеме Заозерный тип атала<ref name=":0">[https://uraloved.ru/mesta/chelyabinskaya-obl/hrebet-zaozernyj Информация на сайте «Ураловед»]</ref>. == Тасуирлама == Заозерный һырты [[Илмән тауҙары]] массивы һәм [[Уралтау]] һырты араһында, уны көньяҡ-көнбайыш — төньяҡ-көнбайыш яҡтан дуғаһы менән солғап алған [[Түргеяҡ]] күленән 3 км көнбайыштараҡ урынлашҡан. Һырттың иң ҙур бейеклеге Заозерный тауы (683 [[Метр|м]]). Айырым торған [[Варган тау]]ы һырттың бер өлөшө тип иҫәпләнә (763. м.). Күпселек тоҡомдары — гранит һәм гранодиорит<ref name=":0"/>. Һырт буйында бейек ҡая тауҙар теҙмәһе китә. Ул, урыны менән бүленеп, километрға һуҙыла. Көнсығыш яҡтан ҡаялар текә, көнбайыштан һөҙәк. Иң матур ҡая ҡалдыҡтары Самауырҙар тип аталалар. Һырттың көнбайыш итәгендә [[Куштумга]] йылғаһы аға. Заозёрный һырты ҡатнаш урман менән ҡапланған. Йәйҙең икенсе яртыһында ҡара көртмәле бешә, бәшмәктәр күренә башлай. Тау итәгендә көнбайыштан [[Куштумга]] йылғаһы аға. Тау һырты буйлап, был урындарҙың бөтә матурлығын күрергә мөмкинлек биреүсе туристик һуҡмаҡ үтә. Ул 1990-сы йылдар башына тиклем 55-се Бөтә Союз маршрутҡа ингән була. Һырттан [[Түргеяҡ]] күленә, Вера ярымутрауына, [[Илмән тауҙары]]на, [[Түргеяҡ (ҡасаба)|Түргеяҡ ҡасабаһына]], [[Машҡаласыҡ (Мейәс)|Машҡаласыҡҡа]], [[Тал һырты|Тал һырттарына]], [[Уралтау|Урал һырттарына]], [[Елсел (һырт)|Елсел]] һәм [[Тағанай (тауҙар)|Тағанайға]] панорамалы күренеш асыла<ref name=":0"/><ref>[https://nashural.ru/mesta/chelyabinskaya-oblast/hrebet-zaozerniy/ Информация на сайте «Nashural.ru»]</ref><ref>[http://pochel.ru/c/337-hrebet-zaozernyij/ Информация на сайте «Pochel.ru»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191006081057/http://pochel.ru/c/337-hrebet-zaozernyij/ |date=2019-10-06 }}</ref>. Күп ҡаялары ғәжәйеп формала, яһалма эшләнгән кеүек. Туристар уларға исем биргәндәр: Ҡытай Стенаһы, Күҙәтеү майҙансығы, Бастион, Ҡапҡа, Кесе Башня, Кесе Күҙәтеү майҙансығы, Яңғыҙ Һаҡсы, Көҙгө, Аллалар Тәхете, Ыласын ҡаяһы, Йыраҡтағы Күҙәтеү майҙансығы. == Галерея == <gallery class="center"> Файл:Вид на Машгородок, озеро Тургояк и Заозёрный хребет с Центрального Ильменского хребта.jpg| [[Түргеяҡ|Түргеяҡ күле]], [[Түргеяҡ (ҡасаба)|Түргеяҡ ҡасабаһы]], [[[[Машҡаласыҡ (Мейәс)|Машҡаласыҡ]]]], [[Илмән тауҙары|Илмән]] һырты күренеше Файл:G. Miass, Chelyabinskaya oblast', Russia - panoramio (24).jpg|[[Түргеяҡ]] күленән Заозерный тауҙары күренеше Файл:Акватория озера Тургояк.jpg|[[Крутики (ҡаялар)|Крутики ҡаяһынан]] Заозерный һырты күренеше Файл:Белеет парус одинокий (оз.Тургояк).jpg|[[Түргеяҡ]] күленән Заозерный һәм [[Варган тау|Варган]] тау һырттары күренеше Файл:Вид со скалы на Тургояк.jpg|[[Крутики (ҡаялар)|Крутики]] ҡаяһынан Заозерный һәм [[Варган тау]] һырттары күренеше Файл:За горы 1.jpg|Заозерный һәм Варган һырттары өҫтөндә киске шәфәҡ Файл:Заозерный.jpg|[[Варган тау]] Файл:СОЛНЦЕ СЕЛО.jpg|Заозёрный һырты өҫтөндә киске шәфәҡ </gallery> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Кесе Урал һырты|Малый Уральский хребет]] * Крутики (скалы) * Пугачёва гора * [[Йүкәле (тау, Силәбе өлкәһе)|Липовская (гора, Челябинская область)]] * [[Үҙәк Илмән һырты|Ильменский хребет]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * По Южному Уралу: туристские маршруты 171-99-01 (55), 171-90-02 (371). — [[Мәскәү|М.:]] Главное управление геодезии и картографии при Совете Министров СССР, 1975. == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20210417032034/http://pochel.ru/c/135-goryi/ Белешмә битен һырт заозерная] буйынса [[силәбе өлкәһе]] * [http://www.xn--74-6kca2cwbo.xn--p1ai/nature/mountains/zaozernyy_hrebet/ Силәбе өлкәһендә туристик порталы биттәрендә һырт заозерная] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227062938/http://www.xn--74-6kca2cwbo.xn--p1ai/nature/mountains/zaozernyy_hrebet/ |date=2021-02-27 }} * [http://mtvorez.ru/?t=users&menu=photo&id=3756 Һырт Заозерная сайты биттәрендә «Урынлаштырыусыларын»] [[Категория:Силәбе өлкәһенең тау һырттары]] [[Категория:Уралдың тау һырттары]] [[Категория:Силәбе өлкәһенең иҫтәлекле урындары]] 3qyugofulor77jk2nrqyeqfzpse78r2 0 176643 1307809 1075260 2026-10-27T08:33:01Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307809 wikitext text/x-wiki {{Ук}} {{фш|Имашев}} '''Имашев Лоҡман Ноғман улы''' (1908- 8.12.1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры{{ЫС юҡ|6|07|2021}}, рядовой, ҡыҙылармеец. == Биографияһы == Имашев Лоҡман Ноғман улы Бишбүләк районы Аҙнай ауылында тыуа (Аҙнай элгәре Миәкә районына керә). Воронеж губернаһындағы Вольский 2-се авиацион техник мәктәбен тамамлай. 1934 йылда Лоҡман Имашев Фатиха Хөснулла ҡыҙына өйләнә һәм ғаилә һуғышҡа ҡәҙәр Миәкә районы Ҡырғыҙ-Миәкә ауылына күсенә. Көсө ташып торған комсомол егет «ОСОАВИАХИМ» ойошмаһын етәкләй. баш инструктор була. Армияға алынғас, кавалерияла хеҙмәт итә. Имашев Лоҡман һәм Ғүмәров Сабирйән Ҡырғыҙ-Миәкә ауылының Бохарай-тау итәгендә буласаҡ һуғышсыларҙы ат менән идара итергә өйрәтә. Күнекмәләр көнөн-төнөн бара. === Һуғыш йылдары === 1941 йылдың декабрендә Дим станцияһы янында Башҡорт кавалерия дизивияһына һуғышсыларҙы туплау башлана. Имашев Лоҡман менән Ғүмәров Сабирйән тәүге көндәрҙән үк, үҙ теләктәре менән уға ҡушыла. 1942 йылдың июль айында Миңлеғәли Шайморатов етәкселегендәге 112-се кавалерия дивизияһы фронтҡа оҙатыла. Яугирҙәр, аттар һәм һуғыш кәрәк-яраҡтары төйәлгән состав Липецк өлкәһенең Тербуны станцияһына туҡтай. Брянск фронты составындағы һуғышсылар алдында фашистарҙың Воронежға табан хәрәкәт итеүен туҡтатырға, тигән мөһим бурыс ҡуйыла. 1942 йылдың 2 июленән Лоҡман Ноғман улы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша. 1942 йылдың 19 ноябрендә совет артиллерияһының көслө залптары Волга буйында немец илбаҫарҙарын ҡыйрата башлауҙарын хәбәр итә. Әммә дошман ныҡышмалы рәүештә ҡаршылыҡ күрһәтә, көсөргәнешле алышта юғалтыуҙар күп була: 20 ноябрҙә дивизия 400 кешеһен юғалта, 600-ләп ат һәләк була. 1942 йылдың 8 декабрендә Сталинград өсөн барған дәһшәтле һуғыштарҙың береһендә Лоҡман Ноғман улы хәбәрһеҙ юғала. == Хәтер == Роза Килеева үҙенең «112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының данлыҡлы миәкә кешеләре» тигән китабында Лоҡман Имашев һәм Сабирйән Ғүмәров тураһында түбәндәгеләрҙе яҙа: «Яҡташтарыбыҙ Сталинград янындағы ҡаты һуғыштарҙа ҡатнаша. Уларҙың һуғыш юлы ҡыҫҡа була. Имашев Лоҡман 08.12.1942 хәбәрһеҙ юғала. Сабирйән Шакир улы ҡаты яралана һәм 1942 йылда тыуған яғына ҡайтарыла». == Балалары == Лоҡман Имашевтың тормош иптәше Фатиха Хөснулла ҡыҙы һуғыш йылдарында «Дим» совхозында тракторҙа эшләй, яңғыҙы ике улын тәрбиәләп үҫтерә. Улдары Эдуард (1935) хәрби хеҙмәткәр була, ә Марат Лоҡман улы ғүмерен водитель һөнәренә бағышлай. == Әҙәбиәт == * Роза Килеева 112-й Башкирской кавалерия дивизияһының данлыҡлы миәкә кешеләре- Өфө; АН РБ, Ғилем, 2011. — 128 бит. * Вахитов Ф. Н., Н. И. Камалова Н. И. Слава башкирских конников.- Уфа: Китап, 2005. * Гумеров Ф. Х. Генерал Шаймуратов.- Уфа: Китап, 1999 * Насыров А. Х. Подвиг генерала: Воспоминания командира эскадрона 112-й башкирской кавалерийской дивизии — Уфа: Китап, 2006. == Сығанаҡ == * [https://web.archive.org/web/20210628151812/https://rmbs-ufa.ru/ru/ Официальный сайт Республиканского музея боевой славы] * Исследовательская работа «Мой прадед — кавалерист 112 и-ой конной дивизии»/https://infourok.ru/nauchnoissledovatelskaya-rabota-na-temu-moy-pradedkavalerist-oy-bashkirskoy-konnoy-divizii-531292.html kbsarw3ftbtfa4jm3zq7h1vo6a5nqqp 0 183003 1307802 1183182 2026-10-27T06:07:44Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307802 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ирада Автандиловна Зейналова''' ( [[20 февраль]] [[1972 йыл]], [[Мәскәү]]) — Рәсәй журналисы, корреспондент, телевидение алып барыусы. [[НТВ]] (2016 йылдан) телеканалында «Аҙна йомғаҡтары» программаһы авторы һәм уны алып барыусы. НТВ телекомпанияһының Мәғлүмәттәр дирекцияһы мәғлүмәт-күңел асыу программаларының баш художество етәксеһе. Элек «[[Беренсе канал]]»да (2012—2016) «Ваҡыт» программаһының йәкшәмбе сығарылышын алып барған<ref>{{Cite web|url=http://www.kp.ru/daily/26572/3588418/|title=Ирада Зейналова ушла из «Воскресного времени»|last=Арефьев|first=Егор.|date=2016-08-24|publisher=[[Комсомольская правда]]|description=Телевизор|accessdate=2016-09-26}}</ref>, [[Бөйөк Британия]]ла ([[Лондон]])<ref>{{Cite web|url=http://www.kp.ru/daily/24279/474927/|title=Спецкор Первого канала в Лондоне Ирада Зейналова: «Кому нужен Лондон без шпионов?»|publisher=[[Комсомольская правда]]|date=2009-04-17}}</ref> һәм [[Израиль дәүләте|Израиль]] ([[Тель-Авив]])<ref>[https://web.archive.org/web/20160304202202/http://www.1tv.ru/person/6225 Ирада Зейналова — Лица — Первый канал]</ref> «Беренсе канал» ААЙ корреспондентлыҡ бюроһы мөдире була. Рәсәй телевидениеһы академияһы ағзаһы, журналист Светлана Зейналованың өлкән апаһы. == Биографияһы == Ирада Зейналова [[1972 йыл|1972 йылдың]] [[20 февраль|20 февралендә]] [[Мәскәү]]ҙә ҡатнаш ғаиләлә тыуа: атаһы Автандил Исабалиевич — [[Әзербайжандар|әзербайжан,]] әсәһе Галина Алексеевна — урыҫ. Светлана Зейналованың (1977) өлкән апаһы. Ирада ҡараштары һәм тәрбиәһе буйынса күберәк азербайжан, Светлана — урыҫ<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20210118171708/https://echo.msk.ru/programs/tv/801285-echo/|title=Разное телевидение сестёр Зейналовых|author=[[Афанасьева, Елена Ивановна|Афанасьева, Елена]]|date=2011-08-14|publisher=Радиостанция «[[Эхо Москвы]]»|description=Телехранитель|accessdate=2016-08-25}}</ref>. [[Мәскәү]]ҙең 61-се мәктәбендә уҡый<ref name="svpressa">{{Cite web|lang=ru|url=https://svpressa.ru/persons/irada-zeynalova/|title=Ирада Зейналова – телеведущая воскресных «Итогов недели» на НТВ, журналист. Биография, Статьи, Фото, Видео - Свободная Пресса}}</ref>. 1995 йылда К.Э.Циолковский исемендәге Рәсәй дәүләт технология университетында уҡый. Һөнәре — онтаҡ материалдар һәм иретеүҙәрҙе юғары тиҙлектәге ҡатырыу юлы менән алынған һаҡлағыс ҡаплауҙар инжернер-технологы<ref>{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/2005890|title=Воскресное бремя|publisher=[[Огонёк]]|date=2012-09-10}}</ref>. Юғары уҡыу йортон тамамлау менән стажировканы [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]]-та үтә<ref name="mk">{{Cite web|url=http://www.womanhit.ru/archive/575074-izvolte-obyasnitsya.html|title=Извольте объясниться. Сколько языков знают телеведущие?|publisher=МК-Бульвар|date=2011-03-23}}</ref>. 1997 йылдан телевидениела. Тәүҙә ([[«Россия-1»|РТР]]) «Хәбәрҙәр» программаһында мөхәррир, шулай уҡ [[инглиз теле]]нән тәржемәсе булып эшләй<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20201113023651/https://snob.ru/profile/27619|title=Ирада Зейналова|publisher=[[Сноб (журнал)|Сноб]]}}</ref>. Голландия бригадаһы тәржемәсеһе сифатында «Хәбәрҙәр» өсөн ньюсрум төҙөүҙә ҡатнаша<ref name="mk"/>. 2000 йылдан алып 2003 йылға тиклем — «Хәбәрҙәр»<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20190413074842/http://www.vesti.ru/doc.html?id=98097|title=Александра Маринина: "Каменской рано иметь детей"|publisher=[[Vesti.ru]]}}</ref> һәм «Аҙна хәбәрҙәре»<ref>{{Cite web|url=http://vesti7.ru/archive/news?id=1269|title=Трагедия в Осетии. Осталась только надежда. Еще один прерванный полет|publisher=[[Вести недели]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140706104935/http://vesti7.ru/archive/news?id=1269 |date=2014-07-06 }}</ref> программаһы корреспонденты. [[2002 йыл]]дың октябрендә террористик акттар көндәрендә Дубровкала эшләй<ref>{{Cite web|url=https://lenizdat.ru/articles/1037084/|title=Ирада Зейналова: Уже знаю, как кони ходят|publisher=[[Лениздат.ру]]}}</ref>. «Рәсәй» телеканалынан 2003 йылдың апрелендә китә<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20190413105119/https://www.vesti.ru/doc.html?id=100733|title=Учиться планировать семью нужно еще в школе|publisher=[[Vesti.ru]]}}</ref>. [[2003 йыл]]дан алып [[2016 йыл]]ға тиклем «[[Беренсе канал]]»да эшләй<ref name="svpressa"/>. Башта, 2003 йылдан 2007 йылға тиклем — «Яңылыҡтар», «Ваҡыты» һәм «Башҡа яңылыҡтар» мәғлүмәти программаларҙа хәбәрсе булып эшләй<ref>{{Cite web|url=http://5678.ejnew.com/?a=note&id=4574|title=НОВОСТИ, ОТЛИЧНЫЕ ОТ ДРУГИХ…|publisher=[[Ежедневный журнал]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402143440/http://5678.ejnew.com/?a=note&id=4574 |date=2015-04-02 }}</ref>. 2004 йылдың февралендә<ref>{{Cite web|url=http://www.1tv.ru/news/2004/02/06/246787-v_moskve_na_stantsii_avtozavodskaya_prodolzhaetsya_rassledovanie_vzryva|title=В Москве на станции «Автозаводская» продолжается расследование взрыва (видеосюжет)|publisher=[[Первый канал (Россия)|Первый канал]]}}</ref> һәм 2010 йылдың мартында<ref>{{Cite web|url=https://www.1tv.ru/news/2010-03-29/148716-na_stantsii_metro_lubyanka_sledovateli_obnaruzhili_telo_odnoy_iz_terroristok_smertnits|title=На станции метро «Лубянка» следователи обнаружили тело одной из террористок-смертниц|publisher=[[Первый канал (Россия)|Первый канал]]}}</ref> Мәскәү метроһында шартлау көнөндә, [[2004 йыл]]да Бесланда террористик акт көндәрендә<ref>{{Cite web|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/61050/|title=Проверка на страсти. Телеканалы вспоминают уроки «Норд-Оста»|publisher=Кавказский узел}}</ref>, [[2005 йыл]]дың [[25 май]]ында<ref>{{Cite web|url=http://www.1tv.ru/news/2005/05/25/232733-v_moskve_likvidiruyut_krupneyshuyu_avariyu_v_energosisteme|title=В Москве ликвидируют крупнейшую аварию в энергосистеме|publisher=[[Первый канал (Россия)|Первый канал]]}}</ref> Мәскәү энергия селтәрҙәрендә авария көндәрендә, шулай уҡ 2006 йылда [[Германия]]ла футбол буйынса чемпионаттың финал уйындарынан репортаждар алып бара<ref>{{Cite web|url=https://www.1tv.ru/news/2006-07-10/218742-italiya_dokazala_chto_ee_futbol_luchshiy_v_mire|title=Италия доказала, что еe футбол - лучший в мире|publisher=[[Первый канал (Россия)|Первый канал]]}}</ref>. «Беренсе канал» бригадаһы составында 2006 йылда [[Италия]]ның Турин ҡалаһында Ҡышҡы олимпия уйындарында<ref>{{Cite web|url=http://www.mk.ru/editions/daily/article/2006/02/09/186203-olimpiitsyi-v-kamere.html|title=Олимпийцы в камере. В Турин наши журналистки поедут без кошельков}}</ref>, 2012 йылда [[Лондон]]да Йәйге олимпия уйындарында<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20181222135552/http://www.tele.ru/stars/interview/irada-zeynalova-ya-govorila-sebe-chto-u-menya-muzh-geroy-i-ya-dolzhna-emu-sootvetstvovat|title=Ирада Зейналова: «Я говорила себе, что у меня муж герой и я должна ему соответствовать». Интервью с ведущей программы «Время»}}</ref> һәм 2014 йылда [[Сочи]] <ref>{{Cite web|url=http://www.womanhit.ru/home/hobby/656848-kak-telezhurnalistyi-boleli-za-nashih-na-olimpiade-v-sochi.html|title=Как тележурналисты болели за наших на Олимпиаде в Сочи. Половину февраля вся страна смотрела трансляции из олимпийского города, о победах и поражениях мы узнавали не без помощи корреспондентов}}</ref> уйындарында эшләй. «Иң яҡшы репортер» номинацияһында «Йөҙҙәр» категорияһында «ТЭФИ-2006» телевизион премияһы лауреаты («Олимпиаданың алтын мизгелләре» тапшырыуҙар циклы өсөн»)<ref>{{Cite web|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=88268|title=Сергей Брилев награждён ТЭФИ|publisher=[[Вести.ру]]|date=2006-11-23}}</ref>; II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» орден миҙалы менән бүләкләнә (2006)<ref>[http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1;889102 Указ Президента Российской Федерации от 27 ноября 2006 г. № 1316 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716073039/http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1;889102|date=2011-07-16}}</ref>. 2007 йылдан 2010 йылға тиклем [[Бөйөк Британия]]ла [[Лондон]]да — «[[Беренсе канал]]» ААЙ бюроһы мөдире<ref>{{Cite web|url=http://www.dni.ru/showbiz/2012/12/26/245818.html|title=Ирада Зейналова ломает стереотипы|publisher=Дни.ру|date=2012-12-26}}</ref>. 2010—2011 йылдарҙа ҡабаттан [[Мәскәү]]ҙә эшләй<ref>{{Cite web|url=http://www.1tv.ru/news/2010/08/07/142022-lider_legendarnoy_gruppy_u2_dal_eksklyuzivnoe_intervyu_pervomu_kanalu|title=Лидер легендарной группы «U2» дал эксклюзивное интервью Первому каналу|publisher=[[Первый канал (Россия)|Первый канал]]|date=2010-08-07}}</ref>. 2011 йылдың мартынан 2012 йылдың июленә тиклем — [[Израиль|Израилдә]] [[Тель-Авив]] ҡалаһында «[[Беренсе канал]]» ААЙ бюроһы мөдире<ref>{{Cite web|url=http://www.1tv.ru/news/2012/06/26/95385-zhenschiny_sektora_gaza_vse_chasche_idut_sluzhit_v_politsiyu|title=Женщины Сектора Газа все чаще идут служить в полицию|publisher=[[Первый канал (Россия)|Первый канал]]|date=2012-06-26}}</ref>. 9 сентябрь 2012 йылдың 2016 йылдың 10 июленә тиклем<ref>{{Cite web|url=http://www.rbc.ru/politics/24/08/2016/57bdb5869a794744b959b455|title=«Первый канал» нашел замену Ираде Зейналовой в итоговой программе «Время»}}</ref> — «Ваҡыт» телепрограммаһының йәкшәмбе сығарылышын алып бара<ref>{{Cite web|url=http://ria.ru/media/20120904/742691517.html|title=Вести «Воскресное Время» на Первом канале будет Ирада Зейналова|date=04/09/2012|publisher=РИА НОВОСТИ}}</ref>. 2012 йылдың 7 декабренән йыл һайын үтә торған «Дмитрий Медведев менән һөйләшеүҙәр»ҙә ҡатнаша (2012—2015 йылдарҙа — «Беренсе канал» журналисы булараҡ<ref>{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/2084630|title=Дмитрий Медведев: "Конца света не будет, будет Новый год". Разговор с Дмитрием Медведевым|publisher=[[Коммерсантъ]]|date=2012-12-07}}</ref>, 2016 йылдан — НТВ хеҙмәткәре булараҡ<ref>{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/3164522|title=Дмитрий Медведев даст интервью российским телеканалам 15 декабря|publisher=[[Коммерсантъ]]|date=2016-12-08}}</ref>). 2014 йылдың июлендә терегә ҡаҙаҡланған малай тураһында ялған таратыуҙа ҡатнаша<ref name="ngru">{{Cite web|url=https://www.novayagazeta.ru/articles/2014/07/17/60385-tv-ledenyaschee-dushu|title=ТВ, леденящее душу. Всё показанное по телевизору — правда, а правда — всё показанное по телевизору|publisher=[[Новая газета]]|date=2014-07-17}}</ref>. Шул уҡ йылдың 21 декабрендә, Ирада Зейналова «Ваҡыт» тапшырыуы эфирында «журналистарҙың был фәжиғә тураһында дәлилдәре булмаған һәм юҡ, тик был Славянскта тамуҡтан ҡасҡан ысын ҡатын-ҡыҙҙың ысын хикәйәһе», тип белдерә<ref name="BBC 2016">{{cite web|url=http://www.bbc.com/russian/news-37845060|title=Ирада Зейналова переходит с Первого канала на НТВ|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]|date=2016-11-02|accessdate=2017-03-26}}</ref><ref>[http://www.1tv.ru/news/2014-12-21/31502-zhurnalisty_pervogo_otvechayut_na_obvineniya_vo_lzhi_v_svyazi_s_syuzhetom_pro_ubiystvo_rebenka_v_slavyanske Журналисты Первого отвечают на обвинения во лжи в связи с сюжетом про убийство ребёнка в Славянске] ''[[Первый канал (Россия)|Первый канал]]'', 21.12.2014</ref><ref name="НГ 2015 2">{{публикация|статья|ссылка=https://www.novayagazeta.ru/articles/2015/07/15/64898-171-malchika-187-ne-bylo-no-on-zhivet|автор=Виктория Макаренко|заглавие=Ржавые гвозди|издание=[[Новая газета]]|номер=74|день=15|месяц=7|год=2015}}{{v|26|03|2017}}</ref>. [[2014 йыл]]дың авгусында [[Украина]] көнсығышында һуғышы һәм [[Ҡырым]]дың [[Рәсәй]]гә ҡушылыуы буйынса позицияһы өсөн Украина тарафынан санкция исемлегенә индерелә<ref>{{Cite web|url=http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/08/28/1308962.html|title=Власти Украины опубликовали список невъездных российских журналистов|publisher=Росбалт|date=2014-08-28}}</ref>. [[2015 йыл]]дың 18 декабрендә КВН Юғары лигаһының финалында [[Мурманск]] йыйылмаһын сәләмләүҙә ҡатнаша. 2016 йылдың 1 октябрендә уның ҡатнашлығында Максим Галкиндың «МаксимМаксим» күңел асыу программаһы күрһәтелә, был уның «Беренсе каналда» һуңғы сығышы була<ref>{{Cite web|url=https://teleprogramma.pro/tele/179647/|title=Итак, она звалась Ирада|publisher=Телепрограмма|date=2016-11-02}}</ref>. 2016 йылдың ноябрендә алып барыусының «Беренсе канал»дан НТВ телеканалына күсеүе тураһында билдәле була<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/culture/20161102/1480517935.html|title=Телеведущая Ирада Зейналова переходит с Первого канала на НТВ|publisher=[[РИА Новости]]|date=2016-11-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2016/11/02/zejnalova/|title=Ирада Зейналова станет ведущей итоговой программы НТВ|date=2016-11-02|publisher=[[Lenta.ru]]|description=ТВ и радио|accessdate=2016-11-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.kp.ru/daily/26602/3618348/|title=Ирада Зейналова ушла с Первого канала|publisher=[[Комсомольская правда]]|date=2016-11-02}}</ref>. [[2016 йыл]]<nowiki/>дың 4 декабренән ул был каналда « Ирада Зейналова менән аҙна йомғаҡтары» йәкшәмбе мәғлүмәти-аналитик программа алып бара башлай<ref>{{Cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/1713376/|title=С 4 декабря на НТВ — «Итоги недели» с Ирадой Зейналовой и «Правда с Александром Гурновым»|publisher=НТВ|date=2016-11-21|description=Новости|accessdate=2016-11-21}}</ref>. Студияла тапшырыуҙар алып барыуҙан тыш, Ирада Зейналова үҙ программаһы өсөн репортаждар әҙерләй, шулай уҡ аҙнаның төп ваҡиғаларына ҡағылышлы кешеләрҙән интервью ала<ref>{{Cite web|url=http://www.mk.ru/social/2016/12/08/propagandisty-na-tv-vzaimozamenyamy-irada-zeynalova-teper-vstaet-so-stulchika.html|title=Пропагандисты на ТВ взаимозаменямы: Ирада Зейналова теперь встает со стульчика|publisher=[[Московский комсомолец]]|date=2016-12-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://sobesednik.ru/politika/20161215-vladimir-kara-murza-st-ilya-ponomarev-nyuh-poteryal|title=Илья Пономарёв нюх потерял?|publisher=[[Собеседник]]|date=2016-12-15}}</ref>. Сергей Колыванов һәм Егор Малоземов менән бергә 2017 йылдың 21 июлендә «Владимир Путин менән балаларса булмаған һөйләшеү» программаһын алып бара<ref>{{Cite web|url=http://classic.newsru.com/russia/21jul2017/putindeks.html|title=В Сочи прошла «детская» прямая линия Путина. Чем опасен Навальный, президент РФ объяснил на примере Украины|date=2017-07-21|publisher=[[NEWSru.com]]|description=В России|accessdate=2017-07-23}}</ref>. == Ғаиләһе == Беренсе ире — журналист Алексей Самолетов<ref>Ирада Зейналова: «Женщине в репортаже делать нечего».Московский комсомолец(11 декабря 2006).</ref>, улы Тимур<ref>Ирада Зейналова: "На работе я могу заставить железо гнуться, но в быту тряпка невероятная".&nbsp;Антенна-Телесемь(11 февраля 2013).</ref>. 2015 йылдың октябрендә ире менән айырылыша<ref>Телеведущая Зейналова разводится.Дни.ру(28 октября 2015).</ref>, уларҙың никахы 20 йыл дауам итә<ref>Сын Ирады Зейналовой: «Я люблю обоих родителей. Мамина свадьба — это её выбор».Life.ru(2 сентября 2016).</ref>. Икенсе ире — хәрби корреспондент Александр Евстигнеев, шулай уҡ «Беренсе канал»да эшләй (2007 йылдың апреленән 2017 йылдың декабренә тиклем)<ref>Александр Евстигнеев. Первый канал.</ref>, хәҙер Бөтә Рәсәй дәүләт телевизион һәм радиотапшырыуҙар компаниясһының «[[«Россия-1»|Рәсәй-1]]» каналында эшләй. Туйҙары 2016 йылдың 16 декабрендә туйы үтә<ref>''Алёшина, Елена.''Зейналова вышла замуж за Евстигнеева.Дни.ру(16 декабря 2016).— Шоу-бизнес.<small>Дата обращения: 17 декабря 2016.</small></ref><ref>''Веткина, Антонина.''Ирада Зейналова вышла замуж в синем.Комсомольская правда(17 декабря 2016).— Телевизор.<small>Дата обращения: 17 декабря 2016.</small></ref>. Зейналованың ике туған ағаһы Исабала Муса Оглы Санкт-Петербург дәүләт аграр университетының юридик факультетының элекке деканы була. Ришүәт өсөн ҡулға алына һәм 2017 йылда 8 йылға хөкөм ителә<ref>Брату известной телеведущей Ирады Зейналовой дали восемь лет за взятку в 400 тысяч рублей.&nbsp;<small>Дата обращения: 26 июня 2021.</small></ref>.         == Бүләктәре == * I дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» орден миҙалы (2014 йылдың 22 апреле) — «''Ҡырым Республикаһында ваҡиғаларҙы яҡтыртыуҙа юғары профессионаллек һәм объективлыҡ өсөн''» (бүләкләү тураһында указ иғлан ителмәй)<ref>[https://web.archive.org/web/20200318025932/https://echo.msk.ru/blog/statya/1313634-echo/ Владимир Путин наградил более 300 работников СМИ за «объективное освещение событий в Крыму»]</ref><ref>[http://slon.ru/fast/russia/putin-nagradil-300-zhurnalistov-za-obektivnost-pri-osveshchenii-sobytiy-v-krymu-1093642.xhtml Путин наградил 300 журналистов «за объективность при освещении событий в Крыму»]</ref>. * II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» орден миҙалы (2006 йылдың 27 ноябре) — «''Ватан телерадиотапшырыуҙар үҫешенә ҙур өлөш индергәне һәм күп йыллыҡ емешле эшмәкәрлеге өсөн''»<ref>{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/24616|title=Указ Президента Российской Федерации от 27 ноября 2006 г. № 1316 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»|date=2006-11-27|publisher=Президент России, официальный сайт}}</ref>. * «Рәсәйҙең алтын ҡәләме» премияһы (2018)<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/5793631|title=Пять журналистов получили награды "Золотое перо"}}</ref>. * Киң мәғлүмәт саралары өлкәһендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте премияһы (2021) —«''Ватан телерадиотапшырыуҙар үҫешенә ҙур өлөш индергәне һәм күп йыллыҡ емешле эшмәкәрлеге өсөн''»<ref>{{Cite web|url=http://government.ru/news/44322/|title=Михаил Мишустин вручил премии Правительства за 2021 год в области средств массовой информации|publisher=[[Правительство Российской Федерации]]|date=13 января 2022}}</ref>. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Телесюжет о «распятом мальчике» == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20161213033355/http://www.labyrinth.ru/content/card.asp?cardid=95716 Зейналова Ирада Автандиловна] База данных «Лабиринт» * [https://web.archive.org/web/20190324194607/https://teleprogramma.pro/stars/interview/190921/ Ирада Зейналова: «Не смотрю телевизор, меня там зомбируют!» — это незрелая позиция] * [http://www.allrus.info/main.php?ID=266710&arc_new=1 Ирада Зейналова: Меня не волнует только космос!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160501170626/http://allrus.info/main.php?ID=266710&arc_new=1 |date=2016-05-01 }} База данных «Современная Россия» * [https://web.archive.org/web/20080731205320/http://open.az/index.php?newsid=10227 Ирада Зейналова] OPEN.AZ * [http://allpersons.name/index.php?option=com_content&task=view&id=488&Itemid=18 Ирада Зейналова — краткая биография] {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:Инглиз теленән тәржемәселәр]] [[Категория:II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены миҙалы менән наградланыусылар]] [[Категория:Мәскәүҙә тыуғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1972 йылда тыуғандар]] [[Категория:20 февралдә тыуғандар]] [[Категория:I дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены миҙалы менән наградланыусылар]] [[Категория:Тележурналистар]] [[Категория:Телетапшырыуҙар алып барыусылар]] [[Категория:РФ Хөкүмәте премияһы лауреаттары]] gkwz1yci8w93m4yee7vqge1fqk1u13f 0 183528 1307808 1264632 2026-10-27T08:21:07Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307808 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Юлий Сергеевич Ильяшенко''' ([[4 ноябрь]] [[1943 йыл]], [[Мәскәү]]) — СССР һәм Рәсәй математигы, физика-математика фәндәре докторы, профессор. Бойондороҡһоҙ Мәскәү университетына нигеҙ һалыусыларҙың береһе, хәҙер ректоры. Мәскәүҙең билдәле дин әһеле Александр Ильяшенконың өлкән ағаһы. == Биографияһы == Мәскәүҙең 59-сы мәктәбендә уҡый. [[1965 йыл]]да [[Мәскәү дәүләт университеты]]ның механика-математика факультетын тамамлай. Ландистың уҡыусыһы. 1969 йылда ошо факультеттың аспирантураһын тамамлай, «Возникновение [[:ru:Предельный цикл|предельных циклов]] при возмущении уравнения <math>dw/dz = -R_z/R_w</math>, где <math>R(z,w)</math><math>R(z,w)</math> — многочлен» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. [[1968 йыл]]дан был факультеттың дифференциаль тигеҙләмәләр кафедраһында уҡыта, тәүҙә ассистент вазифаһында, 1972 йылдың июнь айынан — доцент вазифаһын башҡарыусы<ref>{{Cite web |url=http://www.math.cornell.edu/People/Faculty/ilyashenko.html |title=Биография на сайте Department of Mathematics at Cornell University |access-date=2010-11-11 |archive-date=2010-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100913032755/http://www.math.cornell.edu/People/Faculty/ilyashenko.html |deadlink=no }}</ref>. Физика-математика фәндәре докторы ([[1994 йыл|1994]]). [[Мәскәү дәүләт университеты]]ның механика-математика факультеты (1996 йылдан алып) һәм Корнелл университеты (АҠШ) профессоры. [[Рәсәй Фәндәр академияһы]]ның В. А. Стеклов исемендәге математика институтының дифференциаль тигеҙләмә бүлегенең әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре, Юғары иҡтисад мәктәбе Милли тикшеренеү университетының математика факультеты профессоры {{Тәржемәһеҙ 3|Факультет математики НИУ ВШЭ|факультета математики НИУ ВШЭ|en|HSE Faculty of Mathematics}}. [[1996 йыл]]дың сентябренән — Мәскәү математика йәмғиәтенең вице-президенты. [[2000 йыл]]дың февраленән — Бойондороҡһоҙ Мәскәү университеты ректоры. «Математическое просвещение», «Функциональный анализ и его приложения», «Journal of dynamical and control systems» (Springer, New York), «Ergodic theory and dynamical systems» (Cambridge Univ. Press, UK), Бойондороҡһоҙ Мәскәү университеты баҫтырған «Moscow Mathematical Journal» халыҡ-ара журналының редакторы (С. М. Гусейн-Заде һәм М. А. Цфасман менән берлектә) журналдары советтары ағзаһы һәм мөхәрририәт коллегиялары ағзаһы. == Фәнни эшмәкәрлеге == Иляшенко дифференциаль тигеҙләмәләр теорияһының төрлө мәсьәләләре һәм ҡайһы бер бәйле мәсьәләләре менән шөғөлләнә, атап әйткәндә, динамик системаларҙы йәлеп итеүселәр, полиномиялы вектор ҡырҙарының сикләү циклдары, аналитик кәкрелектәрҙә ҡатлауланыуҙар, абель интегралдарының нулдәре, полициклдар бифуркациялары. Йәлеп итеүселәр теорияһында гиперболик булмаған динамик системаларҙың локаль типик яңы үҙенсәлектәрен өйрәнә. 1990 йылдар башында яҫылыҡта полиномиаль векторлы яландың сикле циклдары һаны сикле булыуы тураһында теореманы иҫбатлай (Дюлактың оригиналь иҫбатлауында ул хата таба) == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Гильберттың ун алтынсы проблемаһы == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://www.mccme.ru/~yulijs/index.html Личная страница на сайте МЦНМО] Архивная копия от 21 июля 2011 на Wayback Machine * [https://www.hse.ru/org/persons/47859920 Личная страница на сайте Высшей Школы Экономики] Архивная копия от 26 августа 2016 на Wayback Machine * [https://web.archive.org/web/20100913032755/http://www.math.cornell.edu/People/Faculty/ilyashenko.html Биография на сайте Department of Mathematics at Cornell University] Архивная копия от 13 сентября 2010 на Wayback Machine * [http://www.mathnet.ru/php/person.phtml?option_lang=rus&personid=15609 Общероссийский математический портал] Архивная копия от 14 апреля 2011 на Wayback Machine * Ю. Г. Кудряшов. [http://www.hse.ru/pubs/lib/data/access/ram/ticket/57/1409935212ca97f3f715b72ef96a02c0615943831e/Disciples.pdf ''Юлий Сергеевич Ильяшенко: Вершины взятые и непокоренные'']{{Недоступная ссылка|accessdate=Июнь 2018|fix-attempted=InternetArchiveBot}}. В сборнике: «Поколения ВШЭ» * Интервью Ю. С. Ильяшенко «Черное 20-летие» мехмата МГУ, [http://www.polit.ru/science/2009/07/14/ilyashenko1.html часть 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718151045/http://polit.ru/science/2009/07/14/ilyashenko1.html |date=2009-07-18 }} Архивная копия от 18 июля 2009 на Wayback Machine, Полит.ру * Интервью Ю. С. Ильяшенко «Черное 20-летие» мехмата МГУ, [http://www.polit.ru/science/2009/07/28/ilyashenko2.html часть 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616051804/http://www.polit.ru/science/2009/07/28/ilyashenko2.html |date=2011-06-16 }} Архивная копия от 16 июня 2011 на Wayback Machine, Полит.ру [[Категория:Рәсәй математиктары]] [[Категория:XXI быуат математиктары]] [[Категория:XX быуат математиктары]] [[Категория:Алфавит буйынса математиктар]] [[Категория:Физика-математика фәндәре докторҙары]] [[Категория:Мәскәүҙә тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1943 йылда тыуғандар]] [[Категория:4 ноябрҙә тыуғандар]] [[Категория:Мәскәү дәүләт университетын тамамлаусылар]] ma43ssujhwexutrgh5u6geo6reg6fzp 0 185078 1307785 1285218 2026-10-26T19:45:18Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307785 wikitext text/x-wiki {{Архипелаг |Название = Острова Галапагос |Национальное название = es/Islas Galápagos/es/Archipiélago de Colón |Страна = Эквадор |Регион = Галапагос (провинция) |Район = |Карта = Chelonoidis nigra mapa de distribucion.svg |Подпись карты = Галапагос утрауҙары картаһы |Акватория = Тымыҡ океан |Координаты = -0.3575/-90.47 |Количество островов = 19 |Крупнейший остров = Исабела (утрау, Галапагос) |Общая площадь = 8010 |Наивысшая точка = 1707 |Население = 25124 |Год переписи = 2010 |Изображение = |Подпись изображения = |Позиционная карта = Тихий океан |Позиционная карта 1 = 0 |Вставка = {{ЮНЕСКО |Официальное название = Galápagos Islands |Название = Галапагосские острова |Тип = Природный |Критерии = VII, VIII, IX, X |ID = 1 |Регион = Латинская Америка и Карибы |Включение = 1978 |Расширения = 2001, 2003 |В опасности = 2007—2010 }} }} '''Гала́пагос'''<ref name="АМ20102">{{Атлас мира|2010|178—179|Венесуэла, Колумбия, Гайана, Эквадор, Перу, Боливия, Западная Бразилия}}</ref><ref name="СГНЗС2">{{Книга:СГНЗС|статья=Галапагос|с=84}}</ref><ref>{{БСЭ3|заглавие=Галапагос}}</ref><ref name="udarenie32">{{ССИРЯ|Черепашьи}}</ref><ref name="ges2">{{Книга:Географический энциклопедический словарь|с=120}}</ref> ('''Галапаго́с'''<ref name="udarenie22">{{Книга:Русский орфографический словарь}}</ref><ref name="udarenie4">{{Словарь прилагательных от географических названий|2003|120}}</ref>, ''Коло́н архипела́гы''<ref name="АМ2010">{{Атлас мира|2010|178—179|Венесуэла, Колумбия, Гайана, Эквадор, Перу, Боливия, Западная Бразилия}}</ref><ref name="СГНЗС">{{Словарь географических названий зарубежных стран}}</ref><ref name="ges">{{Книга:Географический энциклопедический словарь}}</ref>, ''Галапагос утрауҙары''<ref name="udarenie23">{{Книга:Русский орфографический словарь}}</ref><ref name="udarenie5">{{Словарь прилагательных от географических названий|2003|120}}</ref><ref>{{БСЭ3|заглавие=Зоогеография}}</ref>, Черепашьи утрауҙары<ref name="udarenie33">{{ССИРЯ|Черепашьи}}</ref><ref name="ges3">{{Книга:Географический энциклопедический словарь|с=120}}</ref>, Галапагостар<ref name="udarenie6">{{Словарь прилагательных от географических названий|2003|120}}</ref>; испанса ''Islas Galápagos'', испансанан galápago — һыу ташбаҡаһы төрө һәм һәм Галапагостағы<ref>{{cite web|url=http://serialu.net/bbc-galapagosy/|deadlink=yes|title=BBC: Галапагосы 2 серия|accessdate=2014-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130926045005/http://serialu.net/bbc-galapagosy/|archivedate=2013-09-26}}</ref> ҡайһы бер гөбөргәйелдәрҙең формаһына оҡшаған [[эйәр]] атамаһы, испанса ''Archipiélago de Colón'') — [[Эквадор]]ҙан көнбайышҡа табан 972 км алыҫлыҡта [[Тымыҡ океан]]дың экваториаль өлөшөндәге көнсығышта 13 төп [[янартау]] утрауҙарынан, 6 бәләкәй утрауҙан, 107 ҡаянан һәм һыу йыуған биләмәләрҙән торған утрауҙар төркөмө. Беренсе утрауҙың тәүгеһе [[Плиталар тектоникаһы|тектоник]] әүҙемлек һөҙөмтәһендә 510 млн йыл элек формалашҡан тип һанала. Иң йәш утрауҙар — Исабела һәм Фернандина — әлегә тиклем формалашыу кимәлендә, һуңғы вулканик урғылыу 2022 йылда күҙәтелгән. Галапагос утрауҙары Эквадор дәүләтенә ҡарай һәм шул уҡ исемдәге провинцияны тәшкил итә. Архипелаг халҡы 25 124 кеше тәшкил итә (2010 йыл). Майҙаны — 8010 км². Утрауҙар тәү сиратта урындағы фауна төрҙәренең күп булыуы һәм [[Чарльз Дарвин]]дың бындағы тикшеренеүҙәренән билдәле. Был ғалим өсөн төрҙәрҙең килеп сығышының эволюция теорияһын барлыҡҡа килтереүгә тәүге этәргес була. Төп ҡалаһы — Пуэрто-Айора. == Исеменең килеп сығышы == Утрауҙар үҙ исемен уларҙа тереклек иткән гигант диңгеҙ ташбаҡаларынан ала, [[испан теле]]ндә galápagos күплек һанда «ҡоро ер ташбаҡалары» тип атала. == Тарихы == Галапагос утрауҙарын рәсми рәүештә 1535 йылдың мартында [[Испания]]нан килгән рухани Томас де Берланг аса. Ул [[Панама]]нан [[Перу]]ға йүнәлгән карапҡа ултыра, әммә осраҡлы рәүештә билдәләнгән юлдан тайпыла. [[1832 йыл]]дың [[12 февраль|12 февралендә]] Эквадор Галапагос утрауҙарын көс менән тартып ала. [[1835]] йылда экспедиция үткәрелә. Был караптың командиры Роберт Фицра һәм йәш натуралист Чарльз Дарвин утрауҙарҙы тикшерә. [[1936 йыл]]да утрауҙар милли парк тип иғлан ителә (быға тиклем ул каторжандарҙың һөргөн урыны була), [[1978 йыл]]да [[ЮНЕСКО]]-ның [[Бөтә донъя мираҫы]], ә [[1985 йыл]]да бөтә донъя биосфераһы ҡурсаулығы тип иғлан ителә. [[1953 йыл]]да Тур Хейердал бында инкылар мираҫын эҙләп була. Утрауҙар [[экватор]] янында, 1°40' төньяҡ киңлектән 1°36' көньяҡ [[Географик киңлек|киңлек]]кә, 89°16' — 92° 01' көнбайыш оҙонлоҡ араһында урынлашҡан. Бында сөсө [[һыу]] сығанаҡтары юҡ тиерлек. [[Архипелаг]] үҙенең флораһы һәм фаунаһы менән билдәле. Архипелагта тереклектәрҙең күпселеге бик күп туристарҙы йәлеп итә. Бында дайвинг киң таралған спорт төрө. Вульф вулканы — утрауҙарҙың иң бейек нөктәһе (диңгеҙ кимәленән 1707 метр). == Климаты == Һыуыҡ ағым арҡаһында Галапагос утрауҙарындағы [[климат]] экваторҙағы башҡа биләмәләргә ҡарағанда күпкә һалҡыныраҡ. Һыу [[температура]]һы ҡайһы берҙә 20 °C тиклем түбәнәйә, ә уртаса йыллыҡ температура — 23—24 °C. == Архипелагты һаҡлау == [[Файл:The_beach_at_North_Seymour_Island_in_the_Galapagos.jpeg|ссылка=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/The_beach_at_North_Seymour_Island_in_the_Galapagos.jpeg/250px-The_beach_at_North_Seymour_Island_in_the_Galapagos.jpeg|мини|250x250пкс|Галапагос утрауҙары. Симор-Норте утрауындағы пляждан Дафна утрауына күренеш]] [[Файл:The_Galápagos_tortoise_or_Galápagos_giant_tortoise_(Chelonoidis_nigra)_-_Santa_Cruz_Island.jpeg|ссылка=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/The_Gal%C3%A1pagos_tortoise_or_Gal%C3%A1pagos_giant_tortoise_%28Chelonoidis_nigra%29_-_Santa_Cruz_Island.jpeg/250px-The_Gal%C3%A1pagos_tortoise_or_Gal%C3%A1pagos_giant_tortoise_%28Chelonoidis_nigra%29_-_Santa_Cruz_Island.jpeg|мини|333x333пкс|Галапагос утрауҙары. Санта-Крус утрауындағы фил гөбөргәйеле]] [[Файл:TortugaGalapago.JPG|ссылка=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/TortugaGalapago.JPG/250px-TortugaGalapago.JPG|справа|мини|250x250пкс|Фил гөбөргәйеле]] Архипелагта тәүге тәбиғәтте һаҡлау ҡануниәте, [[1934 йыл]]да уҡ ҡабул ителеп, 1936 йылда өҫтәмәләр индерелһә лә, 1950-се йылдарҙың аҙағына тиклем урындағы флора һәм фаунаны контролдә тотоу буйынса бер ниндәй ҙә сара күрелмәй. Бары тик [[1955 йыл]]да [[Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы]] архипелагты тикшереү буйынса танышыу миссияһы үткәрә. Ике йылдан (1957 йылда) һуң ЮНЕСКО Эквадор хөкүмәте ярҙамында архипелагта тәбиғәтте һаҡлау буйынса хәлде өйрәнеү һәм тикшереү станцияһына участка һайлау маҡсатында икенсе экспедиция ойоштора. [[Файл:IguanaMarina.JPG|ссылка=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/IguanaMarina.JPG/250px-IguanaMarina.JPG|справа|мини|250x250пкс|{{Bt-ruslat|Диңгеҙ игуанаһы|Amblyrhynchus cristatus}}]] [[1959 йыл]]да, Чарльз Дарвиндың «Төрҙәрҙең килеп сығышы» тигән тәүге баҫмаһының йөҙ йыллыҡ юбилейында, Эквадор хөкүмәте утрауҙарҙа милли парк булдырыу тураһында иғлан итә, уның дөйөм майҙаны архипелагтың бөтә ҡоро майҙанының 97,5 процентын тәшкил итә. Шул уҡ йылда халыҡ-ара Чарльз Дарвин фондына нигеҙ һалына, штаб-фатиры [[Брюссель|Брюсселдә]] урынлаша. Фондтың төп маҡсаттары булып Галапагос утрауҙарының уникаль экосистемаһын һаҡлауҙы тәьмин итеү һәм тәбиғәтте һаҡлау өсөн кәрәкле фәнни тикшеренеүҙәргә булышлыҡ итеү тора. Һаҡлау буйынса эш [[1964 йыл]]да Санта-Крус утрауында Чарльз Дарвиндың тикшеренеү станцияһын ойоштороуҙан башлана. Тәүге йылдарҙа станция хеҙмәткәрҙәре архипелагтан ситтән индерелгән [[хайуандар]]ҙы һәм [[үҫемлектәр]]ҙе сығарыу, шулай уҡ төп төрҙәрҙе һаҡлау буйынса эштәр башҡара. Әлеге ваҡытта утрауҙарҙағы ғалимдар, тәбиғәтте һаҡлау маҡсаттарын күҙ уңында тотоп, күбеһенсә тик фауна һәм флораны тикшереү менән шөғөлләнә. [[Категория:Википедия:Статьи, требующие конкретизации]] [[Категория:Википедия:Статьи, требующие уточнения времени]] [[Файл:PiqueroPAzul.JPG|ссылка=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/05/PiqueroPAzul.JPG/250px-PiqueroPAzul.JPG|справа|мини|250x250пкс|{{Bt-ruslat|Күк аяҡлы олушалар|Sula nebouxii}}]] Милли паркҡа нигеҙ һалынғандан һуң, утрауҙа 1000-дән алып 2000-гә тиклем кеше төпләнә. 1972 йылда [[халыҡ иҫәбен алыу]] үткәрелә, уның һөҙөмтәһендә архипелагта яҡынса 3488 кеше була.1980-се йылдарға халыҡ һаны һиҙелерлек арта, 15 000 кешегә етә, ә 2006 йылда, яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса, утрауҙарҙа 25 000 самаһы кеше иҫәпләнә. [[1986 йыл]]да уның 70 000 км² майҙаны «диңгеҙ тәбиғәтен һаҡлау зонаһы» тип иғлан ителә, ҙурлығы буйынса [[Австралия]]ның [[Оло Барьерлы риф]]ынан һуң икенсе урында тора. 1990 йылда архипелаг киттар өсөн һыйыныу урыны була. 1978 йылда ЮНЕСКО утрауҙарҙы [[Бөтә донъя мираҫы]] объекты һәм 1985 йылда [[биосфера]] ҡурсаулығы тип иғлан итә. 2022 йылда утрауҙарҙа гигант гөбөргәйелдәрҙең яңы төрө табыла<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/science/news/2022/03/11/17412211.shtml|title=На Галапагосских островах найден новый вид гигантских черепах - Газета.Ru {{!}} Новости|website=Газета.Ru|access-date=2022-03-11|archive-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220311131506/https://www.gazeta.ru/science/news/2022/03/11/17412211.shtml|deadlink=no}}</ref>.<gallery> Файл:Lava rocks on Tortuga Bay in the Galapagos a photo by Alvaro Sevilla Design.JPG|''Grapsus grapsus'' Файл:(Pelecanus occidentalis) Tortuga Bay on the Island of Santa Cruz, Galápagos.JPG|Америка һоро пеликаны Файл:(Amblyrhynchus cristatus) Galápagos Islands at Tortuga Bay Santa Cruz Island.JPG|Диңгеҙ игуанаһы </gallery> === Һаҡлауға алынған хайуандар === [[Файл:Galapagos_iguana.jpg|ссылка=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Galapagos_iguana.jpg/250px-Galapagos_iguana.jpg|справа|мини|250x250пкс|Галапагос конолофы (''Conolophus subcristatus'')]] [[Файл:Galápagos_sea_lion_(4202564508).jpg|ссылка=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Gal%C3%A1pagos_sea_lion_%284202564508%29.jpg/250px-Gal%C3%A1pagos_sea_lion_%284202564508%29.jpg|справа|мини|250x250пкс|Галапагос диңгеҙ арыҫланы ({{Langi|la|Zalophus wollebaeki}})]] * Ябай конолов ({{Langi|la|Conolophus subcristatus}}) * Көңгөрт конолов ({{Langi|la|Conolophus pallidus}}) * Диңгеҙ игуанаһы ({{Langi|la|Amblyrhynchus cristatus}}) * Фил йәки Галапагос ташбаҡаһы ({{Langi|la|Geochelone elephantopus}}) * Күк аяҡлы олуша ({{Langi|la|Sula nebouxii}}) * Йәшел ташбаҡа ({{Langi|la|Chelonia mydas}}) * Голотурийҙар ({{Langi|la|Holothuroidea}}) * [[Һоло турғайы|Һоло турғайҙары]] һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған 13 төр ҡош, Улар «Дарвин алаҡас турғайы» булараҡ билдәле * Тумыртҡа һымаҡ ағас алаҡас турғайы ({{Langi|la|Camarhynchus pallidus}}) * Галапагос пингвины ({{Langi|la|Spheniscus mendiculus}}) * Галапагос дингеҙ бөркөтө ({{Langi|la|Phalacrocorax harrisi}}) * Галапагос [[һар]]ы ({{Langi|la|Buteo galapagoensis}}) * Галапагос диңгеҙ арыҫланы({{Langi|la|Zalophus wollebaeki}}) === Экологик хәүефтәр === == Төп утрауҙары == [[Файл:Galapagos-satellite-esislandnames.jpg|ссылка=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Galapagos-satellite-esislandnames.jpg/325px-Galapagos-satellite-esislandnames.jpg|справа|мини|325x325пкс|Архипелаг утрауҙары картаһы]] Архипелаг күп кенә төрлө исемдәр аҫтында билдәле була, шул иҫәптән навигацияны ҡатмарлаштырыусы океандың тиҙ ағымдары арҡаһында «Сихырланған утрауҙар» (инглиз телендә ''Enchanted Islands'') тип тә атала. Уның беренсе тупаҫ навигация схемаһын 1684 йылда пират Эмброз Коули(инглизсә ''Ambrose Cowley'') эшләй, унда ул утрауҙарҙы пираттарға йәки уларға ярҙам иткән инглиз дворяндары исеме менән атай. Архипелаг үҙенең исемен бында йәшәгән фил гөбөргәйелдәре арҡаһында ала, уларҙың испанса атамаһы — ''Galápagos'' — архипелагтың үҙенә күсә. {| class="wikitable sortable" !Утрауҙар<br><br>([[урыҫ теле]]ндә)<ref name="АМ2010">{{Атлас мира|2010|178—179|Венесуэла, Колумбия, Гайана, Эквадор, Перу, Боливия, Западная Бразилия}}</ref> !Утрауҙар<br><br>([[испан теле]]ндә) !Утрауҙар<br><br>([[инглиз теле]]ндә) !Майҙаны,<ref>{{cite web |title=A biodiversity vision for the Galapagos Islands |url=https://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download%3Fdoi%3D10.1.1.130.5983%26rep%3Drep1%26type%3Dpdf&ved=2ahUKEwjXtMzxwaT1AhWkw4sKHbtMAcQQFnoECAkQAg&usg=AOvVaw0GgI60dnagWXM9r47VOyYA |subtitle=Physical Setting of the Archipelago |lang=en |editor=гл. ред. {{автор||R. Bensted-Smith }} |publisher=Charles Darwin Foundation and World Wildlife Fund |location=Puerto Ayora, Galapagos |format=PDF |date= 2002-06-12|description=Based on an International Workshop of Conservation Biologists in Galapagos in May 1999 |quote=A Spanish edition, translated by Isolda Rojas Lizana, is also available |pages=P. 131—133 |deadlink=yes |access-date=2022-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120730234457/http://www.darwinfoundation.org/english/_upload/bio_vision_galapagos_eng.pdf |archive-date=2012-07-30 }}</ref><br>км² !Халҡы,<br><br>кеше !Кантон |- |Исабела (Албемарл) |''Isla Isabela'' |''Albemarle'' |4588,12 |2200 |Исабела |- |Санта-Крус (Индефатигабл) |''Isla Santa Cruz'' |''Indefatigable'' |985,55 |15 000 |Санта-Крус |- |Фернандина (Нарборо) |''Isla Fernandina'' |''Narborough'' |642,48 |200 |Исабела |- |Сан-Сальвадор (Джеймс) |''Isla San Salvador/Santiago'' |''James'' |584,65 | - |Санта-Крус |- |Сан-Кристобаль (Чатем) |''Isla San Cristóbal'' |''Chatham'' |558,08 |8400 |Сан-Кристобаль |- |Санта-Мария (Чарльз) |''Isla Floreana/Santa María'' |''Charles'' |172,53 |100 |Сан-Кристобаль |- |Марчена (Биндло) |''Isla Marchena'' |''Bindloe'' |129,96 | - |Санта-Крус |- |Эспаньола (Худ) |''Isla Española'' |''Hood'' |60,48 | - |Сан-Кристобаль |- |Пинта (Абингдон) |''Isla Pinta'' |''Abingdon'' |59,40 | - |Санта-Крус |- |Бальтра |''Isla Baltra'' | - |26,19 | - |Санта-Крус |- |Санта-Фе (Баррингтон) |''Isla Santa Fe'' |''Barrington'' |24,13 | - |Сан-Кристобаль |- |Пинсон (Дункан) |''Isla Pinzón'' |''Duncan'' |18,15 | - |Санта-Крус |- |Хеновеса (Тауэр) |''Isla Genovesa'' |''Tower'' |14,10 | - |Сан-Кристобаль |- |Рабида (Джервис) |''Isla Rábida'' |''Jervis'' |4,99 | - |Санта-Крус |- |Симор |''Isla Seymour'' | - |1,84 | - |Санта-Крус |- |Уэнмен (Вулф) |''Isla Wolf'' |''Wenman'' |1,34 | - |Исабела |- |Тортуга |''Isla Tortuga'' |''Brattle'' |1,29 | - |Исабела |- |Бартоломе |''Isla Bartolomé'' | - |1,24 | - |Санта-Крус |- |Кулпеппер (Дарвин) |''Isla Darwin'' |''Culpepper'' |1,06 | - |Исабела |} === Бартоломе === Утрау Бөйөк Британия хәрби-диңгеҙ көстәре [[лейтенант]]ы Дэвид Бартоломью хөрмәтенә аталған. Ул Сантьяго утрауынан көнсығышҡа табан урынлашҡан, майҙаны бик бәләкәй. Уның фонында 2003 йылда «Диңгеҙ хужаһы: Ер сигендә» («Хозяин морей: На краю Земли») нәфис фильмы төшөрөлгән. Бартоломе һүнгән янартау булып тора һәм төрлө төҫкә буялған бер нисә вулкан формацияһына эйә, шул иҫәптән туфтан яһалған конус рәүешле ҡалҡыулығы бар. Бер ни тиклем эрозияға дусар булған был ҡалҡыулыҡ лава һыу өҫтөнә еткән саҡта барлыҡҡа килгән. Утрауҙа галапагос пингвиндары, диңгеҙ арыҫландары йәшәй; диңгеҙ гөбөргәйелдәре оялай. Эргәһендә риф акулалары ({{Langi|la|Triaenodon obesus}}) йәшәй. === Уэнмен === Был утрау немец геологы Теодор Вольф хөрмәтенә аталған. Майҙаны ни бары 1,3 км², максималь бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 253 м. Бында диңгеҙ бесәйҙәре, фрегаттар һәм ҡыҙыл аяҡлы олушалар, диңгеҙ игуаналары, [[акула]]лар, киттар, дельфиндар һәм галапагос аҡсарлаҡтары ({{Langi|la|Creagrus furcatus}}) йәшәй. Утрауҙа олушаларҙың ҡаны менән туйынған һәм тик ошо утрауҙа ғына тереклек итеүсе осло суҡлы алаҡас турғай (''Geospiza difficilis septentrionalis'') йәшәй. === Кулпеппер === Майҙаны — 1,1 км², максималь бейеклеге — 168 метр. Бында диңгеҙ бесәйҙәрен, фрегаттарын, диңгеҙ игуаналарын, галапагос аҡсарлаҡтарын, диңгеҙ арыҫландарын, киттарҙы, диңгеҙ ташбаҡаларын, дельфиндарҙы, ҡыҙыл аяҡлы олушаларҙы осратырға мөмкин. === Хеновеса === Майҙаны 14 км² тәшкил итә, максималь бейеклеге 76 метр. Утрау һыуға батҡан ҙур кратер ҡалдыҡтарынан барлыҡҡа килгән. Ҡоштарҙың күп төрлөлөгө арҡаһында уны шулай уҡ утрау тип тә атайҙар. Дарвин ҡултығында төнгө йәшәү рәүеше алып барған үҙенсәлекле фрегаттарҙы һәм галапагос аҡсарлаҡтарын күрергә мөмкин. Утрауҙа шулай уҡ ҡыҙыл аяҡлы олушалар, сарлаҡтар (''Anous''), көлһыу галапагос аҡсарлаҡтары, фаэтондар, [[күгәрсен]]дәр, «Дарвин алаҡас турғайҙары» йәшәй. «Принц Филипп баҫҡыстары» күҙәтеү майҙансығы, шулай уҡ Пало-Санто урманы бар. === Исабевала === Утрау королева Изабелла хөрмәтенә аталған, ул [[Христофор Колумб]]тың сәйәхәттәренә бағыусы була. Был архипелагтың иң ҙур утрауы, уның майҙаны — 4640 км². Иң юғары нөктәһе — [[диңгеҙ кимәле]]нән 1707 м бейеклектәге Вульф вулканы. Утрау 6 төрлө вулканды берләштергән диңгеҙ аты формаһында, улар бергә тоташып, бер бөтөн ер өҫтөн барлыҡҡа килтерә. Бында галапагос пингвиндары, галапагос бакландары (Phalacrocorax harrisi), диңгеҙ игуаналары, пеликандар һәм Grapsus grapsus крабтары бар. Изабелла вулкандары битләүҙәрендә игуаналарҙы, ҡоро ер ташбаҡаларын, шулай уҡ алаҡас турғайҙарҙы, галапагос [[һар]]ҙарын (Buteo galapagoensis), галапагос күгәрсендәрен һәм [[фламинго]]ларҙы күрергә мөмкин. Утрауҙың көньяҡ-көнсығыш осонда халыҡ һаны буйынса өсөнсө урында торған Пуэрто-Вильямиль ҡасабаһы урынлашҡан. === Марчена === === Пинта === === Рабида === === Сан-Кристобаль === === Санта-Крус === === Санта-Фе === === Сан-Сальвадор === === Пласа-Сур === === Симор === === Фернандина === === Санта-Мария === === Эспаньола === == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == {{Refbegin|2}} * Bodo Müller und Matthias Stolt: ''Galápagos Die verwunschenen Inseln'' (2003) (BLV) ISBN 3-86108-909-2 * Thor Heyerdahl and Arne Skjolsvold, ''Archaeological Evidence of Pre-Spanish Visits to the Galápagos Islands'', Memoirs 12, Society for American Archaeology, 1956 * Quammen, David, (1996). ''The Song of the Dodo''. Touchstone, New York. * Constant, Pierre: ''The Galápagos Islands: A Natural History Guide'' (2004) W. W. Norton & Company, Inc. ISBN 962-217-742-5 * Энциклопедия Британника, 1911. * [http://www.geo.cornell.edu/geology/GalapagosWWW/GalapagosGeology.html A Brief Introduction to the Geology of the Galapagos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031004070225/http://www.geo.cornell.edu/geology/GalapagosWWW/GalapagosGeology.html |date=2003-10-04 }} * Black, Juan (1973). ''Galápagos, Archipiélago del Ecuador''. (Quito, Ecuador). Comprehensive monograph by a former officer of Galápagos National Park, financed by the World Wildlife Fund and the Charles Darwin Foundation for the Galápagos Islands * Grant, K. Thalia and Estes, Gregory B. (2009). ''Darwin in Galapagos: Footsteps to a New World''. Princeton University Press, Princeton. * [[Thor Heyerdahl|Heyerdahl, Thor]]; & Skjolsvold, Arne (1956). ''Archaeological Evidence of Pre-Spanish Visits to the Galápagos Islands'', Memoirs 12, [[Society for American Archaeology]]. * Müller, Bodo; & Stolt, Matthias (2003). ''Galápagos Die verwunschenen Inseln''. (BLV). {{ISBN|3-86108-909-2}}. * Quammen, David (1996). ''The Song of the Dodo''. Touchstone, New York. * Romero, Simon (4 October 2009). [https://www.nytimes.com/2009/10/05/world/americas/05galapagos.html «To Protect Galápagos, Ecuador Limits a Two-Legged Species»]. ''[[The New York Times]]''. * Perry, Roger (1972). ''The Galapagos Islands''. (Dodd, Mead & Company). Short history illustrated with photographs and a map by a former director of Charles Darwin Research Station. * Wittmer, Margret (2013). ''Floreana: A Woman’s Pilgrimage to the Galápagos''. (Moyer Bell Limited). Memoir written by the matriarch of the first family to successfully inhabit Floreana, after settling there in 1932. 2013 paperback edition {{ISBN|978-1-55921-399-8}} (originally published by the Travel Book Club in 1961) {{Refend}} == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20130606181944/http://www.geo.cornell.edu/geology/Galapagos.html Galápagos geology, with general information on the Galápagos Islands]{{ref-en}} {{Внешние ссылки}} [[Категория:Тымыҡ океан утрауҙары]] [[Категория:Эквадор]] [[Категория:Архипелагтар]] sb9q3b08lxcb9f5nngvgj6874cmk0qu 0 201614 1307789 1307736 2026-10-26T23:22:54Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1307789 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Ҡала |русское название = Дахаб |оригинальное название = {{lang-arz|دهب}} |страна = Мысыр |герб = |флаг = |ширина герба = |ширина флага = |lat_deg = 28 |lat_min = 29 |lat_sec = 35 |lon_deg = 34 |lon_min = 30 |lon_sec = 17 |CoordScale = |вид региона = Административное деление Египта{{!}}Мухафаза |регион = Көньяҡ Синай |регион в таблице = |вид района = |район = |район в таблице = |вид общины = |община = |община в таблице = |подчинение = |внутреннее деление = |вид главы = |глава = |дата основания = б.э.т. IV быуат |первое упоминание = б.э.т. VI быуат |прежние имена = |статус с = |площадь = 1 083 |вид высоты = |высота центра НП = |климат = |официальный язык = ғәрәп |официальный язык-ref = |население = 5700<ref>[http://www.brg14.at/content/aktivitaeten/meeresbio.php Meeresbiologische Projektwoche der 7ARG und 7C am Roten Meer (in Dahab, Ägypten)] {{Wayback|url=http://www.brg14.at/content/aktivitaeten/meeresbio.php |date=20090314114305 }}{{ref|de}}</ref> |год переписи = 2006 |плотность = |агломерация = |национальный состав = |конфессиональный состав = |этнохороним = |часовой пояс = +2 |DST = |телефонный код = +20 |почтовый индекс = |почтовые индексы = |автомобильный код = |вид идентификатора = |цифровой идентификатор = |сайт = |язык сайта = }} '''Да́һаб'''('''Да́хаб''') ({{lang-arz-com|دهب|Dahab}} {{IPA|[ˈdæhæb]}}) —[[Египет|Мысыр]]ҙағы курорт ҡалаһы, [[Синайский полуостров|Синай ярымутрауы]]ның көнсығышында, [[Красное море|Ҡыҙыл диңгеҙ]]ҙең [[Акаба ҡултығы]] ярында, [[Шәрм-әш-Шәйех]]тән 85 км төньяҡта урынлашҡан. Даһабта Масбат тип аталған Иҫке ҡала, бәҙүин ауылы Ассала, ҡыйбатлы отелдәр һәм [[виндсёрфинг]]ҡа өйрәтеү станциялары Мөбәрәк, Мәҙинә һәм Даһаб лагунаһы урынлашҡан. Иҫке ҡала ярында бер-береһенә яҡын урынлашҡан арзан кэмптар, бәләкәй ҡунаҡханалар, ресторандар, кибеттәр һәм кафелар, шулай уҡ бер нисә тар урам бар. Ҡала бухтаһында набатейҙарға ҡараған боронғо порттың емереклектәрен табырға мөмкин. Күптән түгел Даһаб урыҫ [[дауншифтинг]]ы үҙәге булараҡ билдәлелек алды<ref>{{cite web |author=[[Снегирев, Владимир Николаевич|Снегирев, Владимир]] |author-link= |coauthors= |url=https://rg.ru/2011/12/01/dahab.html |title=В поисках вольницы |subtitle=Что российские граждане делают в экзотических уголках планеты? |lang=ru |format= |website=rg.ru |publisher=[[Российская газета]] |date=2011-12-01 |description= |quote= |access-date=2022-01-10 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110235145/https://rg.ru/2011/12/01/dahab.html |archive-date=2022-01-10 }}</ref>. == Тарихы == [[Синай ярымутрауы |Синай ярымутрауы]]ның ере боронғо мысырлылар тарафынан [[Боронғо Мысыр|Беренсе династия]] осоронда уҡ үҙләштерелгән. 2-3 мең йыл элек Даһаб ябай ғына яр буйы оазистар төркөмө булған, һәм 1980-се йылдар аҙағына тиклем шул күренештә ҡалған. Туризм үҫеше тулҡыны һәм Мысырҙың туризм индустрияһын дәүләт тарафынан хуплау программаһы Даһабты үҫешә барған курорт ҡалаһына әйләндерҙе<ref name=divemir>[http://divemir.com/dahab/history/ Дахаб — История и Культура на DiveMir.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100911141219/http://divemir.com/dahab/history/ |date=2010-09-11 }}</ref>. [[Беҙҙең эраға тиклем I]] һәм [[Б.э.т. II быуат|II быуат]]тар араһында набатей диңгеҙселәре Даһаб урынлашҡан ерҙә үҙҙәренең форпостын ҡора. 1987 йылда археологик ҡаҙыуҙар ваҡытында табылған маяҡ һәм порт форты емереклектәрен унда хәҙер ҙә күренә. Шул ваҡытта был ер аша мөһим карауан юлдары үткән, һәм был сауҙа селтәренә эләккән ауылдар сәскә атҡан. Акаба ҡултығы аша йөк ташыу өсөн уңайлы порт булған Даһабҡа уңыш йылмайған. Бында һатыла һәм һатып алына алған бөтә нәмә, шул иҫәптән затлы таштар, биҙәүестәр һәм алтын менән ҡыҙыу сауҙа барған. Был сауҙа порты [[Набатей батшалығы]]ның сауҙа юлдарында күсереү пункты булып хеҙмәт иткән һәм Акаба ҡултығының икенсе яғында, [[Ғәрәбстан ярымутрауы]] ярында урынлашҡан Maqnah ҡалаһына тауарҙарҙы еткереүҙе тәьмин иткән<ref name=divemir/>. [[Библия |Изге Яҙма]]ла, [[Книга Моисея|Муса Китаб]]ында, Дизахаб (Dizahab) торағы телгә алына, был «алтын районы» йәки «алтын муллыҡ» тигәнде аңлата. Изге яҙмала телгә алынған ваҡиғалар булған урындарҙың яҡынлығы был яҡтарға билдәле бер аура тыуҙыра. [[Набатей батшалығы]] юҡҡа сыҡҡандан һуң, яҡынса 800 йыл элек, хәҙерге Даһаб территорияһына бер нисә күсмә бәҙүин ғаиләһе килеп урынлаша. Дахаб расположен в долине, простирающейся от гор до кромки вод [[Красное море|Красного моря]], и песок имеет золотистый оттенок. Возможно именно это и послужило причиной выбора современного имени города, ведь «дахаб» по-арабски обозначает «золото» или «золотой». Однако несколько лет назад геологи из Каирского Университета провели минералогическое исследование остаточных пород в районе Дахаба и подтвердили, что в этой местности действительно есть золото. Правда, не в виде огромных самородков или золотых жил, но все же есть. А значит Дахаб мог действительно быть когда-то «золотым портом».<ref name=divemir/> На [[Географическая карта|картах]] мореплавателей Дахаб появился уже в более поздние времена. Одной из первых карт, на которой был обозначен Дахаб, стала иллюстрированная карта Египта и Синайского полуострова, опубликованная английской компанией «Таллис» в 1851 году<ref>[http://www.wdl.org/ru/item/84/?ql=rus Карта Египта и Синайского полуострова — Мировая цифровая библиотека]</ref>. == Климат == [[Климат]] в Дахабе сухой и тёплый. Дожди здесь редкость, а роза ветров не даёт накапливаться испаряющейся с поверхности моря влаге. В отличие от [[Шарм-эш-Шейх]]а, климат здесь более сухой и менее горячий. Благодаря гористым берегам [[Акабский залив|Акабского залива]], которые создают своеобразную [[Аэродинамическая труба|аэродинамическую трубу]], в Дахабе 75 % дней в году есть ветер, что радует виндсёрферов и кайтеров, съезжающихся сюда со всего мира. Благодаря [[Ветер|ветру]] (большей частью он дует с севера) в Дахабе летом не так душно и жарко, как в [[Шарм-эш-Шейх]]е. Противоположный берег [[Аравийский полуостров|Аравийского полуострова]] находится всего лишь в 25 км от Дахаба. На столь небольшом пространстве негде разгуляться крупным волнам, поэтому здесь нет сильного прибоя, характерного для многих других морских курортов. Перепад уровня воды при [[Прилив и отлив|приливах и отливах]] редко превышает 1 метр.<ref>{{Cite web |url=http://easytide.ukho.gov.uk/EASYTIDE/easytide/ShowPrediction.aspx?PortID=4117&PredictionLength=7 |title=Гидрографическая служба Великобритании (UKHO) |access-date=2013-05-20 |archive-date=2013-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927192721/http://easytide.ukho.gov.uk/EASYTIDE/easytide/ShowPrediction.aspx?PortID=4117&PredictionLength=7 |url-status=live }}</ref> Температура воздуха в самый холодный период (январь-февраль) днём составляет 20—25 градусов, а в самый жаркий месяц — август, превышает 35—40 градусов, иногда доходит жаже до 50 градусов. Температура воды на любой глубине (даже зимо) редко опускается ниже 21 градуса, а в конце лета нередко превышает 28 градусов.<ref>[http://www.iten-online.ch/klima/afrika/aegypten/dahab.htm Дахаб. Климатические диаграммы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100929022138/http://www.iten-online.ch/klima/afrika/aegypten/dahab.htm |date=2010-09-29 }}{{ref|de}}</ref> {{Климат города |Город_род=Дахаб |Источник=[http://www.worldweatheronline.com/Dahab-weather-averages/Janub-Sina/EG.aspx worldweatheronline.com] |Янв_ср=18 |Янв_ср_осад=2.5 |Фев_ср=19 |Фев_ср_осад=1 |Мар_ср=22 |Мар_ср_осад=1.3 |Апр_ср=25 |Апр_ср_осад=0.9 |Май_ср=27 |Май_ср_осад=0.4 |Июн_ср=33 |Июн_ср_осад=0.1 |Июл_ср=34 |Июл_ср_осад=0.3 |Авг_ср=35 |Авг_ср_осад=0 |Сен_ср=32 |Сен_ср_осад=0 |Окт_ср=30 |Окт_ср_осад=1.3 |Ноя_ср=24 |Ноя_ср_осад=2.2 |Дек_ср=17 |Дек_ср_осад=2.6 |Год_ср=26 |Год_ср_осад= |Янв_ср_мин=10 |Янв_ср_макс=21 |Фев_ср_мин=11 |Фев_ср_макс=22 |Мар_ср_мин=14 |Мар_ср_макс=26 |Апр_ср_мин=18 |Апр_ср_макс=31 |Май_ср_мин=22 |Май_ср_макс=36 |Июн_ср_мин=25 |Июн_ср_макс=39 |Июл_ср_мин=27 |Июл_ср_макс=40 |Авг_ср_мин=27 |Авг_ср_макс=40 |Сен_ср_мин=25 |Сен_ср_макс=37 |Окт_ср_мин=22 |Окт_ср_макс=32 |Ноя_ср_мин=16 |Ноя_ср_макс=28 |Дек_ср_мин=11 |Дек_ср_макс=23 |Год_ср_мин=|Год_ср_макс=31.3 |Янв_а_макс=25.7 |Янв_а_мин=3.7 |Фев_а_макс=28 |Фев_а_мин=5.6 |Мар_а_макс=30 |Мар_а_мин=11 |Апр_а_макс=36 |Апр_а_мин=14.8 |Май_а_макс=42 |Май_а_мин=16.2 |Июн_а_макс=45 |Июн_а_мин=17.7 |Июл_а_макс=49 |Июл_а_мин=17.8 |Авг_а_макс=47 |Авг_а_мин=17.7 |Сен_а_макс=44 |Сен_а_мин=16 |Окт_а_макс=41 |Окт_а_мин=11.4 |Ноя_а_макс=31 |Ноя_а_мин=7.5 |Дек_а_макс=24.9 |Дек_а_мин=-0.5 |Год_а_макс=49 |Год_а_мин= |Янв_вода=20 |Фев_вода=21 |Мар_вода=21 |Апр_вода=22 |Май_вода=23 |Июн_вода=24 |Июл_вода=25 |Авг_вода=24 |Сен_вода=23 |Окт_вода=22 |Ноя_вода=22 |Дек_вода=21 |Год_вода=22.67 | }} [[Файл:Blue Hole 2005.JPG|thumb|250px|[[Голубая Дыра (Красное море)|Голубая Дыра]]]] == Инфраструктура == В Дахабе имеются две барокамеры и госпиталь<ref>{{Cite web|url=https://dahab-club.ru/kurort-dahab/medicina-v-dahabe.html|title=Медицина в Дахабе|website=dahab-club.ru|access-date=2023-10-14|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925030604/https://dahab-club.ru/kurort-dahab/medicina-v-dahabe.html|url-status=live}}</ref>, оборудованный по европейским стандартам. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20090618054051/http://www.sis.gov.eg/Ar/Tourism/Major/dahab/060317000000000001.htm Дахаб] на сайте [[Государственная информационная служба Египта|государственной информационной службы]] * [https://web.archive.org/web/20100815102005/http://www.cdws.travel/diving/destinations/dahab.aspx Дахаб на сайте Палаты водных видов спорта при Министерстве туризма Египта] {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:Мысыр курорттары]] [[Категория:Места для дайвинга]] [[Категория:Мысырҙа туризм]] [[Категория:Мысыр ҡалалары]] [[Категория:Набатея]] [[Категория:Синай]] [[Категория:Боронғо Мысыр ҡалалары]] [[Категория:ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫының сираттағы исемлегенә индерелгән объекттар]] 45is8m36fo8abuc9er7mcbcg3sk9kds 0 201617 1307767 1307766 2026-10-26T12:00:29Z Баныу 28584 /* Йәһүҙиә округы һәм Самария */ 1307767 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Йәһүҙиә''' ({{Lang-he|יְהוּדָה}} Йәһүҙә]; אֶרֶץ יְהוּדָה Эрец Йәһүҙә] «Йәһүҙә иле») — Израиль еренең Йәһүҙә ҡәбиләһе исеме менән аталған<ref name="Словарь_античности">Иудея // Словарь античности / Лейпцигский библиографический институт; Перевод с немецкого. — {{М.}}: Прогресс, 1989.</ref><ref name="ЭЕЭ">{{ЭЕЭ|11880|Иудея}}</ref> тарихи районы. [[Библия|Изге Яҙмала]] ул тәүге тапҡыр Йәһүҙә иле ({{Тәүрат|Втор|34:2}}) тип телгә алына. Был ҡәбиләнең территорияһы [[Үле диңгеҙ|Үле диңгеҙҙән]] [[Урта диңгеҙ|Урта диңгеҙгә]] тиклем һуҙылған ({{Тәүрат|Нав|15:1|−12}}) һәм Йәһүҙиә сүллеген, Йәһүҙиә тауҙарын, Йәһүҙиә түбәнлеген (Шефела), [[Негев]] тауҙарының һәм түбәнлектәренең бер өлөшөн үҙ эсенә ала<ref name="ЭЕЭ" /> . Йәһүҙиәнән төньяҡтараҡ Самарияның тарихи төбәге, көньяҡта — Идумея урынлашҡан, Урта диңгеҙ ярында көньяҡ сик «Мысыр ағымы» тип аталған (вади Әл-Ариш йәки вади Бесор — икеһе лә [[Ғәззә]]<nowiki/>нән көньяҡтараҡ)<ref name="ЕЭБЕ">{{ВТ-ЕЭБЕ|Иудея}}</ref> . Төрлө тарихи дәүерҙәрҙә Йәһүҙиә сиктәре төрлөсә билдәләнгән. Фарсы осоронда Израиль ерендә, Йәһүҙиә төшөнсәһе, Вавилон әсирлегенән һуңғы осорҙа, йәһүдтәр йәшәгән бөтә илде үҙ эсенә алып, ҡайһы саҡта киңәйтелгән. Рим хакимлығы аҫтында булған ваҡытында Йәһүҙиә, тар мәғәнәлә, бөтә илдең дүрттән бер өлөшөн тәшкил иткән (Йәһүҙиә, Самария, Галилея һәм Иордания аръяғы). Һуңыраҡ Йәһүҙиә административ әһәмиәтен юғалта һәм географик төшөнсә булараҡ ҡарала башлай<ref name="ЕЭБЕ" /><ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Иудея}}</ref> . == Тарихы == [[Файл:Judaean_Desert_06_02-04-17_16-50.jpg|thumb|left|[[Йәһүд сүллеге]]]] Ҡынаанды йәһүдтәр (фараз итеүҙәренсә, б.э.т. XIII б.) яулап алғанға тиклем был төбәк бер нисек тә Ҡынаандан айырылмаған. Изге Яҙма буйынса, был ваҡытҡа унда 110-дан ашыу ҡала ({{Тәүрат|Нав|15:21|–62}}), шул иҫәптән, ҡаҙыу эштәре мәғлүмәттәренән билдәле булыунса, бында семит ҡынаан ҡәбиләләре төпләнгәнгә тиклем, б.э.т. 4-се — 3-сө мең йыллыҡтарҙа, Арад, Беэр-Шева, Лахиш, [[Хеврон]] һәм башҡалар кеүек әһәмиәтле ҡалалар булғаны билдәле<ref name="ЭЕЭ"/>. Б.э.т. III мең йыллыҡ аҙағында [[Йәвүсит|Йәвүситтәр]] (йәһүдтәрҙән элгәре Йәһүҙиәлә йәшәгән халыҡ) элек Сәлим йәки Йәвүс тип аталған [[Ҡодос|Иерусалим]] ҡалаһына нигеҙ һала ({{Тәүрат|Суд|19:10}}). Изге Яҙма буйынса, Йәһүҙиә Йәһүҙә һәм Симеон ҡәбиләләренең берләшкән көстәре тарафынан яулап алынған, әммә ҡайһы бер ҡынаан ҡалалары үҙаллылығын һаҡлап ҡалған, ә яулап алынған ҡалаларҙа ҡынаандар йәһүдтәр хакимлығы аҫтында йәшәүен дауам иткән ({{Тәүрат|Суд|1:3|–20}}). Йәһүҙә ырыуы ерҙәренең сиктәре Иҫке ғәһедтә (Ғайса китабы) ентекле һүрәтләнгән. Был сиктәргә ингән ҡалалар араһында библия тексында филистим ҡалалары ла: [[Ғәззә]], [[Ашдод]], Экрон атала. Йәһүҙиәнең был өлөшөн, йәһүдтәр уларҙы ҡайһы саҡта ғына кире ҡыуып сығара алған филистимлеләр баҫып алған<ref name="ЕЭБЕ" /><ref name="ЭЕЭ" /> . Израиль ҡәбиләләренең бөтә ерҙәрен берҙәм Израиль батшалығына берләштереү осоронда «Йәһүҙә иле» тураһындағы күҙаллау һаҡланған. Израиль батшалығы бүленгән (беҙҙең эраға тиклем X быуат) һәм уның көньяҡ өлөшөндә баш ҡалаһы Иерусалимда булған шулай уҡ Йәһүдиә тип аталған Йәһүҙиә батшалығы барлыҡҡа килгән ваҡытҡа, сәйәси берәмек булараҡ, Йәһүҙиәнең сиктәре һиҙелерлек киңәйгән. Төньяҡ сиге Самария тауҙарына яҡыная, ә көнбайышта Урта диңгеҙ ярҙарының бер өлөшөнә, яҡынса хәҙерге Яффаға тиклем, һуҙыла. Йәһүҙә һәм Симеон ҡәбиләләре ерҙәренән тыш, шулай уҡ Иерусалим һәм Иерихон да ингән Вениамин ҡәбиләһенең һәм Дан ҡәбиләһе өлөштәренең ерҙәре хәҙер Йәһүҙиәгә ҡарай<ref name="ЕЭБЕ" /><ref name="ЭЕЭ" /> . Йәһүдтәрҙең Ҡынаанды яулап алыуы, Израиль батшалығының барлығы һәм тарҡалыуы тураһындағы библия тарихының тарихилығы тарихсылар һәм археологтар араһында бәхәстәр тыуҙыра. Шулай итеп, Тель-Авив археология мәктәбе вәкиле И.Финкельштейндың концепцияһына ярашлы, Йәһүҙиә б. э. т. VIII быуатҡа тиклем ярайһы уҡ айырымланған, ярлы һәм аҙ халыҡлы батшалыҡ булған, тимәк, берләшкән Израиль батшалығы булмаған. Төньяҡ Израиль батшалығы ҡолағандан һуңғы осорҙан башлап бында, Йәһүҙиә тарихын боронғораҡ һәм данлыраҡ итеү маҡсатында, Изге Яҙма ҙур күләмдә мөхәррирләнә. Атап әйткәндә, Йәһүҙә ырыуы еренең библия сиктәре [[:ru:Иосия|Иосия]] хакимлыҡ иткән осорға, тап килә. Йәһүҙә батшалығы тәүге тапҡыр (Израиль музейы коллекцияһында) «Дауыт йорто» булараҡ, ихтимал, батша Азаил (б.э.т. 845—842 һәм б.э.т. 803—796 йылдар араһында) төҙөгән тип туранан-тура Тель-Дан стелаһында телгә алына. Археологик табыштарҙа «Йәһүҙиә» исеме тәүге тапҡыр Тиглатпаласар III (яҡынса б. э. т. 745—727 йылдар) идара иткән осорға ҡарауы Британия музейынан алынған [[ассирия K.3751 табличкаһы]]нан билдәле. Тиглатпаласарға бүләктәр тапшырған башҡа хакимдар араһында Йәһүҙиәнән Ахаз да булған, тип яҙылған текста ({{Lang-akk|ia-u-ha-zi kur ia-u-da-a-a}})<ref>[https://books.google.com/books?id=B2eNV68WU3YC&pg=PA174 The Philistines in Transition: A History from Ca. 1000—730 B.C.E., Carl S. Ehrlich], p. 174.{{ref|en}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=CS9DKZgzfDIC&pg=PA167 Identifying Biblical Persons In Northwest Semitic Inscriptions, Lawrence J. Mykytiuk], p. 167.{{ref|en}}</ref>. Киләһе бер нисә быуат эсендә, башлыса Мысыр һәм Ассирия менән, Йәһүҙиә батшалығы ҡатнашҡан һуғыштар тураһындағы мәғлүмәткә таянһаң, уның сиктәре ҡайһы саҡта киңәйә, ҡайһы саҡта ҡыҫҡара<ref name="ЕЭБЕ"/><ref name="ЭЕЭ"/>. [[Файл:YehudObverse_1.jpg|thumb|left|180px|Арамей яҙыулы {{iw|Йехуд (монеты)|«Йехуд»||Yehud coinage}} фарсы тәңкәһе<ref>{{cite web|title=5 редких еврейских монет, обнаружены проектом Храмовой горы|url=https://lechaim.ru/news/5-redkih-evrejskih-monet-obnaruzheny-proektom-hramovoj-gory/|access-date=2026-01-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20250910113149/https://lechaim.ru/news/5-redkih-evrejskih-monet-obnaruzheny-proektom-hramovoj-gory/|archive-date=2025-09-10}}</ref>]] Йәһүҙә батшалығы юҡҡа сыҡҡандан һуң (б.э.т. 586 йыл), Йәһүҙиә фарсы хакимлығы аҫтында автономлы «Йәһүҙә провинцияһы» ({{Lang-arc|''Yehud Medinata''}}) булараҡ йәшәй. Птолемей һәм [[Селевкиҙар]] осоронда Эллин буйһоноуы аҫтында ҙур провинциялар (Сүриә һәм Финикия, Келесүриә) составында була, әммә беренсе священник (дин әһеле) һәм аҡһаҡалдар советы (синедрион) етәкселегендә ярым автономия статусын һаҡлап ҡала. [[Маккавейҙар һуғышы]] һәм Хасмоней батшалығына (б.э.т. 140 йыл) нигеҙ һалынғанға тиклем, Йәһүҙиәнең төньяҡ өлөшө лә, көньяҡ өлөшө лә төньяҡҡа табан байтаҡ ҙурая; йәһүд Хевроны менән, йәһүдтәр көньяҡта ҙур биләмәләрҙе яулай. Хасмоней батшалығы киңәйә, һәм уның ыңғайына Ирод I батшалығы ла, барыһы тоташ, Йәһүҙиә тип атала башлай. Б.э. 6 йылы Иудея, Галилея, Самария һәм Иордания аръяғы менән прокуратор идаралығы аҫтындағы Йәһүдиә рим провинцияһы була; Иро­д I ейәне Аг­рип­п I (41—44) идара иткәндә Йәһүҙиә ҡыҫҡа ваҡытҡа бойондороҡло дәүләт статуслы, шунан яңынан рим провинцияһы була. [[Клавдий Птолемей|Птолемей]] (б.э. II б.) буйынса, Иордан аръяғы өлкәләре лә Йәһүҙиәгә ҡарай. Иерусалим ҡолатылғандан һәм [[Беренсе йәһүд һуғышы]]нда [[:ru:Второй храм|икенсе ғибәҙәтхана]] емерелгәндән һуң, [[Явна]] ҡалаһы [[академия]]һы Йәһүҙиәнең рухи үҙәге була. Бар-Кохб ихтилалын 138 йылда баҫтырғандан һуң, римлеләр Йәһүҙиәне Фәләстин Сүриәһе, тип атай башлай, «Йәһүҙиә» һүҙе рәсми документтарҙа ҡулланылмай; шул ваҡыттан алып, раввинист әҙәбиәтенән тыш, Йәһүҙиә геосәйәси төшөнсә түгел, тарихи һәм географик төшөнсәгә әйләнә. Был атама халыҡ (йәһүдтәр) һәм дин (йәһүд дине, иудаизм) атамаларының этимологик нигеҙе булып ҡала<ref name="ЕЭБЕ" /><ref name="ЭЕЭ" /> == Хәҙерге статусы == [[Файл:Vineyard_in_the_Judean_Mountains.jpg|справа|мини|280x280пкс| Йәһүҙиә тауҙарында йөҙөм баҡсалары]] Әлеге ваҡытта, Йәһүҙиә тарихи төбәге территорияһы халыҡ-ара танылған [[Исраил|Израиль]] территорияһы һәм алты көнлөк һуғыштан һуң (1967), Judea һәм Samaria округтары Израиль Граждандар хакимиәт идаралығының хәрби контроле аҫтында тотолған халыҡ-ара танылмаған Көнбайыш Иордан йылғаһы яры территорияһы һәм өлөшләтә Фәләстин автономияһы араһында бүленгән. Тарихи контекста, '''Йәһүҙиә''' термины дөйөм алғанда Израилдә 1948 йылғы демаркация һыҙығынан ситтә урынлашҡан тарихи төбәктең (халыҡ-ара кимәлдә танылмаған) көнсығыш өлөшөн билдәләү маҡсатында ҡулланыла<ref name="ЭЕЭ" /> . === Йәһүҙиә округы һәм Самария === Ғәрәп-израиль һуғышы һөҙөмтәһендә Йәһүҙиәнең көнсығыш өлөшө (Иордан йылғаһы ерҙәре, шул иҫәптән Көнсығыш Иерусалим) быға тиклем [[Иордан]] йылғаһының көнсығыш ярын биләгән Трансиордания батшалығы тарафынан баҫып алына. 1950 йылда Трансиордания әсирлеккә алынған территорияларҙы аннексиялай, аннексияны Бөйөк Британия ғына таный, 1946 йылға тиклем Трансиордания әмирлеге, Пакистан һәм Ираҡ уның протектораты аҫтында була. Бынан һуң Трансиордания [[Өрҙөн|Иордания]] тип үҙгәртелә; аннексияланған территорияға Көнбайыш Иордан йылғаһы тигән исем бирелә. Бер нисә ғәрәп иле һәм Израиль араһында демаркация һыҙығы булдырыла. 1967 йылдың июнендә Йәһүҙиәнең был өлөшө (шулай уҡ башҡа бер нисә, шул иҫәптән Голан бейеклектәре һәм [[Синай ярымутрауы]], территорияһы) Алты көнлөк һуғыш ваҡытында Израиль армияһы тарафынан баҫып алына. Ноябрҙә Нью-Йоркта [[БМО-ның Именлек Советы|Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Именлек Советы]] был мәсьәлә буйынса 242-се резолюция ҡабул итә<ref>{{Китап|ссылка=https://brill.com/edcollbook/title/9328?language=en|автор=T.M.C. Asser Instituut|заглавие=Resolutions and Statements of the United Nations Security Council (1946-1992): A Thematic Guide|ответственный=Karel C. Wellens|год=1993|место=Netherlands|издательство=Martinus Nijhof|страниц=963|isbn=0-7923-2379-3}}</ref>. Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы ерҙәрҙе баҫып алыуҙы законһыҙ тип иғлан итә<ref>{{Cite web |date=2024-07-19 |title=ICJ says Israeli occupation of Palestinian territories is illegal |url=https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo |access-date=2024-07-19 |website=BBC News |lang=en-GB |archive-date=2024-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719153513/https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo |url-status=live }}</ref><ref>[http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/pid/11884 Summary of Security Council Resolutions on Settlements since 1967]. {{Wayback|url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/pid/11884 |date=20131231001240 }}</ref> һәм шул ваҡыттан алып Көнбайыш Иордан йылғаһының Көнбайыш яр территорияһы халыҡ-ара кимәлдә танылған статусҡа эйә булмай. Әммә Израиль һәм Иордания ҡул ҡуйған тыныслыҡ килешеүе буйынса Израиль быға тиклем баҫып алған Иордания ерҙәрендә ҡала. 1967 йылда Израилдең ете административ округының береһе — Йәһүҙиә һәм Самария округы (''Йехуда ве-Шомрон'') ойошторола. Округ булдырылғанда был исем [[Кнессет|Кнессет тарафынан]] раҫланһа ла, тиҫтә йылдан һуң ғына, власҡа Ликуд партияһы килгәс, дөйөм ҡулланылышҡа инә. Район ИДФ-тың Үҙәк командованиеһы юрисдикцияһында, административ ҡарарҙарҙы район командующийы ҡабул итә (2024 йылдың 8 июленән был вазифаны генерал-майор Ави Блут биләй)<ref>{{cite web|author=|url=https://www.idf.il/אתרי-יחידות/פיקוד-המרכז/כל-הכתבות/2024/לייב-טקס-החלפת-מפקד-פיקוד-המרכז/|title=מפקד חדש לפיקוד המרכז <nowiki>[</nowiki>Новый командир у Центрального военного округа<nowiki>]</nowiki>|subtitle=|lang=he|format=|website=|publisher=[[Пресс-секретариат Армии обороны Израиля]]|date=2024-07-08|access-date=2025-08-16|url-status=live}}</ref>. === Фәләстин автономияһы провинциялары === 1993 йылдың 13 сентябрендә Израиль менән Фәләстинде азат итеү ойошмаһы араһында ҡул ҡуйылған [[Осло]] килешәүҙәре буйынса, Израиль баҫып алған Иордан йылғаһының көнбайыш ярының бер өлөшө 1994 йылда ойошторолған Фәләстин милли власы контроленә күсә<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/439781/Palestinian-Authority-PA Palestinian Authority (PA)] — Статья в энциклопедии [[Британ энциклопедияһы|Британника]]. {{Wayback|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/439781/Palestinian-Authority-PA|date=20111121044104}}</ref>. Шулай итеп, тарихи Йәһүҙиәгә ҡараған Хеврон, Вифлеем һәм Иерусалим провинциялары хәҙер Фәләстин автономияһының (өлөшләтә танылған [[Фәләстин Дәүләте|Фәләстин дәүләте]]) 16 провинцияһы иҫәбенә инә. === Шарап төбәге === 1958 йылда Израиль, әфлисун үҫтереүен яҡлау маҡсатында, 1966 йылда үҙ көсөнә ингән сығыш күрһәткестәрен һаҡлау буйынса Лиссабон килешүенә ҡул ҡуя. Израиль өсөн исемлек 2020 йылда, «Иудея ''шарап'' төбәге» билдәһе һаҡлау аҫтына алынғанда, бер тапҡыр ғына киңәйтелгән. ''Йәһүҙиә итәктәре'' һәм ''Йәһүдиә ҡалҡыулыҡтары'' террорҙары Израилдә тәүге (һәм тик 2026 йылға ҡарата) шарап апелляциялары булып тора<ref>{{Cite web|access-date=2026-01-26|accessdate=2024-02-09}}</ref><ref>{{Cite web|access-date=2026-01-26|accessdate=2025-12-16}}</ref> . == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * {{ВТ-БЭАН|Иудея}} * {{ВТ-ЕЭБЕ|Иудея}} * {{ЭЕЭ|11880|Иудея}} * {{БРЭ|статья=Иудея|ссылка=https://old.bigenc.ru/world_history/text/2028078}} * {{книга|автор=[[Тантлевский, Игорь Романович|Тантлевский И. Р.]]|заглавие=История Израиля и Иудеи до разрушения Первого Храма|место=СПб.|издательство=Изд-во С.-Петерб. ун-та|год=2005|ref=Тантлевский}} * {{книга|автор=[[Липовский, Игорь Павлович|Липовский И. П.]]|заглавие=Библейский Израиль: история двух народов|место=СПб.|издательство=ИЦ «Гуманитарная академия»|isbn=978-5-93762-066-8|год=2010|ref=Липовский}} * {{книга|автор=[[Финкельштейн, Исраэль|Финкельштейн И.]], Сильберман Н.|заглавие=Раскопанная Библия. Новый взгляд археологии на древний Израиль и происхождение его священных текстов|оригинал=[[:en:The Bible Unearthed|The Bible Unearthed: Archaeology’s New Vision of Ancient Isreal and the Origin of Sacred Texts]]|ответственный=|ссылка=https://books.google.ru/books?id=lu6ywyJr0CMC|место=Нью-Йорк|издательство=Simon and Schuster|isbn=0-7432-2338-1|год=2001|ref=Финкельштейн, Сильберман}} == Һылтанмалар == * ''[[Влас Михайлович Дорошевич]]''. [[s:В земле обетованной (Дорошевич)#Долины Иудеи|Долины Иудеи]] // Влас Михайлович Дорошевич. В земле обетованной. * ''Влас Михайлович Дорошевич''. [[s:В земле обетованной (Дорошевич)#В горах Иудеи|В горах Иудеи]] // Влас Михайлович Дорошевич. В земле обетованной. * {{YouTube|author=[[Макаревич, Андрей Вадимович|Андрей Макаревич]], Эйнат Кляйн|logo=1|id=8kjHihVTgTQ|title=Иудея и Самария: Просторы маленькой страны}}. {{ВС}} [[Категория:Израиль географияһы]] [[Категория:Тәүрат урындары]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] [[Категория:Инжилдәр географияһы]] [[Категория:Йәһүҙиә]] [[Категория:Боронғо Израилдың тарихи өлкәһе]] [[Категория:Фәләстин Дәүләте географияһы]] 9oaxt8rwm3gslqlib8unfuxaoqt8hqz 1307768 1307767 2026-10-26T12:03:27Z Баныу 28584 1307768 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Йәһүҙиә''' ({{Lang-he|יְהוּדָה}} Йәһүҙә]; אֶרֶץ יְהוּדָה Эрец Йәһүҙә] «Йәһүҙә иле») — Израиль еренең Йәһүҙә ҡәбиләһе исеме менән аталған<ref name="Словарь_античности">Иудея // Словарь античности / Лейпцигский библиографический институт; Перевод с немецкого. — {{М.}}: Прогресс, 1989.</ref><ref name="ЭЕЭ">{{ЭЕЭ|11880|Иудея}}</ref> тарихи районы. [[Библия|Изге Яҙмала]] ул тәүге тапҡыр Йәһүҙә иле ({{Тәүрат|Втор|34:2}}) тип телгә алына. Был ҡәбиләнең территорияһы [[Үле диңгеҙ|Үле диңгеҙҙән]] [[Урта диңгеҙ|Урта диңгеҙгә]] тиклем һуҙылған ({{Тәүрат|Нав|15:1|−12}}) һәм Йәһүҙиә сүллеген, Йәһүҙиә тауҙарын, Йәһүҙиә түбәнлеген (Шефела), [[Негев]] тауҙарының һәм түбәнлектәренең бер өлөшөн үҙ эсенә ала<ref name="ЭЕЭ" /> . Йәһүҙиәнән төньяҡтараҡ Самарияның тарихи төбәге, көньяҡта — Идумея урынлашҡан, Урта диңгеҙ ярында көньяҡ сик «Мысыр ағымы» тип аталған (вади Әл-Ариш йәки вади Бесор — икеһе лә [[Ғәззә]]<nowiki/>нән көньяҡтараҡ)<ref name="ЕЭБЕ">{{ВТ-ЕЭБЕ|Иудея}}</ref> . Төрлө тарихи дәүерҙәрҙә Йәһүҙиә сиктәре төрлөсә билдәләнгән. Фарсы осоронда Израиль ерендә, Йәһүҙиә төшөнсәһе, Вавилон әсирлегенән һуңғы осорҙа, йәһүдтәр йәшәгән бөтә илде үҙ эсенә алып, ҡайһы саҡта киңәйтелгән. Рим хакимлығы аҫтында булған ваҡытында Йәһүҙиә, тар мәғәнәлә, бөтә илдең дүрттән бер өлөшөн тәшкил иткән (Йәһүҙиә, Самария, Галилея һәм Иордания аръяғы). Һуңыраҡ Йәһүҙиә административ әһәмиәтен юғалта һәм географик төшөнсә булараҡ ҡарала башлай<ref name="ЕЭБЕ" /><ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Иудея}}</ref> . == Тарихы == [[Файл:Judaean_Desert_06_02-04-17_16-50.jpg|thumb|left|[[Йәһүд сүллеге]]]] Ҡынаанды йәһүдтәр (фараз итеүҙәренсә, б.э.т. XIII б.) яулап алғанға тиклем был төбәк бер нисек тә Ҡынаандан айырылмаған. Изге Яҙма буйынса, был ваҡытҡа унда 110-дан ашыу ҡала ({{Тәүрат|Нав|15:21|–62}}), шул иҫәптән, ҡаҙыу эштәре мәғлүмәттәренән билдәле булыунса, бында семит ҡынаан ҡәбиләләре төпләнгәнгә тиклем, б.э.т. 4-се — 3-сө мең йыллыҡтарҙа, Арад, Беэр-Шева, Лахиш, [[Хеврон]] һәм башҡалар кеүек әһәмиәтле ҡалалар булғаны билдәле<ref name="ЭЕЭ"/>. Б.э.т. III мең йыллыҡ аҙағында [[Йәвүсит|Йәвүситтәр]] (йәһүдтәрҙән элгәре Йәһүҙиәлә йәшәгән халыҡ) элек Сәлим йәки Йәвүс тип аталған [[Ҡодос|Иерусалим]] ҡалаһына нигеҙ һала ({{Тәүрат|Суд|19:10}}). Изге Яҙма буйынса, Йәһүҙиә Йәһүҙә һәм Симеон ҡәбиләләренең берләшкән көстәре тарафынан яулап алынған, әммә ҡайһы бер ҡынаан ҡалалары үҙаллылығын һаҡлап ҡалған, ә яулап алынған ҡалаларҙа ҡынаандар йәһүдтәр хакимлығы аҫтында йәшәүен дауам иткән ({{Тәүрат|Суд|1:3|–20}}). Йәһүҙә ырыуы ерҙәренең сиктәре Иҫке ғәһедтә (Ғайса китабы) ентекле һүрәтләнгән. Был сиктәргә ингән ҡалалар араһында библия тексында филистим ҡалалары ла: [[Ғәззә]], [[Ашдод]], Экрон атала. Йәһүҙиәнең был өлөшөн, йәһүдтәр уларҙы ҡайһы саҡта ғына кире ҡыуып сығара алған филистимлеләр баҫып алған<ref name="ЕЭБЕ" /><ref name="ЭЕЭ" /> . Израиль ҡәбиләләренең бөтә ерҙәрен берҙәм Израиль батшалығына берләштереү осоронда «Йәһүҙә иле» тураһындағы күҙаллау һаҡланған. Израиль батшалығы бүленгән (беҙҙең эраға тиклем X быуат) һәм уның көньяҡ өлөшөндә баш ҡалаһы Иерусалимда булған шулай уҡ Йәһүдиә тип аталған Йәһүҙиә батшалығы барлыҡҡа килгән ваҡытҡа, сәйәси берәмек булараҡ, Йәһүҙиәнең сиктәре һиҙелерлек киңәйгән. Төньяҡ сиге Самария тауҙарына яҡыная, ә көнбайышта Урта диңгеҙ ярҙарының бер өлөшөнә, яҡынса хәҙерге Яффаға тиклем, һуҙыла. Йәһүҙә һәм Симеон ҡәбиләләре ерҙәренән тыш, шулай уҡ Иерусалим һәм Иерихон да ингән Вениамин ҡәбиләһенең һәм Дан ҡәбиләһе өлөштәренең ерҙәре хәҙер Йәһүҙиәгә ҡарай<ref name="ЕЭБЕ" /><ref name="ЭЕЭ" /> . Йәһүдтәрҙең Ҡынаанды яулап алыуы, Израиль батшалығының барлығы һәм тарҡалыуы тураһындағы библия тарихының тарихилығы тарихсылар һәм археологтар араһында бәхәстәр тыуҙыра. Шулай итеп, Тель-Авив археология мәктәбе вәкиле И.Финкельштейндың концепцияһына ярашлы, Йәһүҙиә б. э. т. VIII быуатҡа тиклем ярайһы уҡ айырымланған, ярлы һәм аҙ халыҡлы батшалыҡ булған, тимәк, берләшкән Израиль батшалығы булмаған. Төньяҡ Израиль батшалығы ҡолағандан һуңғы осорҙан башлап бында, Йәһүҙиә тарихын боронғораҡ һәм данлыраҡ итеү маҡсатында, Изге Яҙма ҙур күләмдә мөхәррирләнә. Атап әйткәндә, Йәһүҙә ырыуы еренең библия сиктәре [[:ru:Иосия|Иосия]] хакимлыҡ иткән осорға, тап килә. Йәһүҙә батшалығы тәүге тапҡыр (Израиль музейы коллекцияһында) «Дауыт йорто» булараҡ, ихтимал, батша Азаил (б.э.т. 845—842 һәм б.э.т. 803—796 йылдар араһында) төҙөгән тип туранан-тура Тель-Дан стелаһында телгә алына. Археологик табыштарҙа «Йәһүҙиә» исеме тәүге тапҡыр Тиглатпаласар III (яҡынса б. э. т. 745—727 йылдар) идара иткән осорға ҡарауы Британия музейынан алынған [[ассирия K.3751 табличкаһы]]нан билдәле. Тиглатпаласарға бүләктәр тапшырған башҡа хакимдар араһында Йәһүҙиәнән Ахаз да булған, тип яҙылған текста ({{Lang-akk|ia-u-ha-zi kur ia-u-da-a-a}})<ref>[https://books.google.com/books?id=B2eNV68WU3YC&pg=PA174 The Philistines in Transition: A History from Ca. 1000—730 B.C.E., Carl S. Ehrlich], p. 174.{{ref|en}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=CS9DKZgzfDIC&pg=PA167 Identifying Biblical Persons In Northwest Semitic Inscriptions, Lawrence J. Mykytiuk], p. 167.{{ref|en}}</ref>. Киләһе бер нисә быуат эсендә, башлыса Мысыр һәм Ассирия менән, Йәһүҙиә батшалығы ҡатнашҡан һуғыштар тураһындағы мәғлүмәткә таянһаң, уның сиктәре ҡайһы саҡта киңәйә, ҡайһы саҡта ҡыҫҡара<ref name="ЕЭБЕ"/><ref name="ЭЕЭ"/>. [[Файл:YehudObverse_1.jpg|thumb|left|180px|Арамей яҙыулы {{iw|Йехуд (монеты)|«Йехуд»||Yehud coinage}} фарсы тәңкәһе<ref>{{cite web|title=5 редких еврейских монет, обнаружены проектом Храмовой горы|url=https://lechaim.ru/news/5-redkih-evrejskih-monet-obnaruzheny-proektom-hramovoj-gory/|access-date=2026-01-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20250910113149/https://lechaim.ru/news/5-redkih-evrejskih-monet-obnaruzheny-proektom-hramovoj-gory/|archive-date=2025-09-10}}</ref>]] Йәһүҙә батшалығы юҡҡа сыҡҡандан һуң (б.э.т. 586 йыл), Йәһүҙиә фарсы хакимлығы аҫтында автономлы «Йәһүҙә провинцияһы» ({{Lang-arc|''Yehud Medinata''}}) булараҡ йәшәй. Птолемей һәм [[Селевкиҙар]] осоронда Эллин буйһоноуы аҫтында ҙур провинциялар (Сүриә һәм Финикия, Келесүриә) составында була, әммә беренсе священник (дин әһеле) һәм аҡһаҡалдар советы (синедрион) етәкселегендә ярым автономия статусын һаҡлап ҡала. [[Маккавейҙар һуғышы]] һәм Хасмоней батшалығына (б.э.т. 140 йыл) нигеҙ һалынғанға тиклем, Йәһүҙиәнең төньяҡ өлөшө лә, көньяҡ өлөшө лә төньяҡҡа табан байтаҡ ҙурая; йәһүд Хевроны менән, йәһүдтәр көньяҡта ҙур биләмәләрҙе яулай. Хасмоней батшалығы киңәйә, һәм уның ыңғайына Ирод I батшалығы ла, барыһы тоташ, Йәһүҙиә тип атала башлай. Б.э. 6 йылы Иудея, Галилея, Самария һәм Иордания аръяғы менән прокуратор идаралығы аҫтындағы Йәһүдиә рим провинцияһы була; Иро­д I ейәне Аг­рип­п I (41—44) идара иткәндә Йәһүҙиә ҡыҫҡа ваҡытҡа бойондороҡло дәүләт статуслы, шунан яңынан рим провинцияһы була. [[Клавдий Птолемей|Птолемей]] (б.э. II б.) буйынса, Иордан аръяғы өлкәләре лә Йәһүҙиәгә ҡарай. Иерусалим ҡолатылғандан һәм [[Беренсе йәһүд һуғышы]]нда [[:ru:Второй храм|икенсе ғибәҙәтхана]] емерелгәндән һуң, [[Явна]] ҡалаһы [[академия]]һы Йәһүҙиәнең рухи үҙәге була. Бар-Кохб ихтилалын 138 йылда баҫтырғандан һуң, римлеләр Йәһүҙиәне Фәләстин Сүриәһе, тип атай башлай, «Йәһүҙиә» һүҙе рәсми документтарҙа ҡулланылмай; шул ваҡыттан алып, раввинист әҙәбиәтенән тыш, Йәһүҙиә геосәйәси төшөнсә түгел, тарихи һәм географик төшөнсәгә әйләнә. Был атама халыҡ (йәһүдтәр) һәм дин (йәһүд дине, иудаизм) атамаларының этимологик нигеҙе булып ҡала<ref name="ЕЭБЕ" /><ref name="ЭЕЭ" /> == Хәҙерге статусы == [[Файл:Vineyard_in_the_Judean_Mountains.jpg|справа|мини|280x280пкс| Йәһүҙиә тауҙарында йөҙөм баҡсалары]] Әлеге ваҡытта, Йәһүҙиә тарихи төбәге территорияһы халыҡ-ара танылған [[Исраил|Израиль]] территорияһы һәм алты көнлөк һуғыштан һуң (1967), Judea һәм Samaria округтары Израиль Граждандар хакимиәт идаралығының хәрби контроле аҫтында тотолған халыҡ-ара танылмаған Көнбайыш Иордан йылғаһы яры территорияһы һәм өлөшләтә Фәләстин автономияһы араһында бүленгән. Тарихи контекста, '''Йәһүҙиә''' термины дөйөм алғанда Израилдә 1948 йылғы демаркация һыҙығынан ситтә урынлашҡан тарихи төбәктең (халыҡ-ара кимәлдә танылмаған) көнсығыш өлөшөн билдәләү маҡсатында ҡулланыла<ref name="ЭЕЭ" /> . === Йәһүҙиә округы һәм Самария === Ғәрәп-израиль һуғышы һөҙөмтәһендә Йәһүҙиәнең көнсығыш өлөшө (Иордан йылғаһы ерҙәре, шул иҫәптән Көнсығыш Иерусалим) быға тиклем [[Иордан]] йылғаһының көнсығыш ярын биләгән Трансиордания батшалығы тарафынан баҫып алына. 1950 йылда Трансиордания әсирлеккә алынған территорияларҙы аннексиялай, аннексияны Бөйөк Британия ғына таный, 1946 йылға тиклем Трансиордания әмирлеге, Пакистан һәм Ираҡ уның протектораты аҫтында була. Бынан һуң Трансиордания [[Өрҙөн|Иордания]] тип үҙгәртелә; аннексияланған территорияға Көнбайыш Иордан йылғаһы тигән исем бирелә. Бер нисә ғәрәп иле һәм Израиль араһында демаркация һыҙығы булдырыла. 1967 йылдың июнендә Йәһүҙиәнең был өлөшө (шулай уҡ башҡа бер нисә, шул иҫәптән Голан бейеклектәре һәм [[Синай ярымутрауы]], территорияһы) Алты көнлөк һуғыш ваҡытында Израиль армияһы тарафынан баҫып алына. Ноябрҙә Нью-Йоркта [[БМО-ның Именлек Советы|Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Именлек Советы]] был мәсьәлә буйынса 242-се резолюция ҡабул итә<ref>{{Китап|ссылка=https://brill.com/edcollbook/title/9328?language=en|автор=T.M.C. Asser Instituut|заглавие=Resolutions and Statements of the United Nations Security Council (1946-1992): A Thematic Guide|ответственный=Karel C. Wellens|год=1993|место=Netherlands|издательство=Martinus Nijhof|страниц=963|isbn=0-7923-2379-3}}</ref>. Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы ерҙәрҙе баҫып алыуҙы законһыҙ тип иғлан итә<ref>{{Cite web |date=2024-07-19 |title=ICJ says Israeli occupation of Palestinian territories is illegal |url=https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo |access-date=2024-07-19 |website=BBC News |lang=en-GB |archive-date=2024-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719153513/https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo |url-status=live }}</ref><ref>[http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/pid/11884 Summary of Security Council Resolutions on Settlements since 1967]. {{Wayback|url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/pid/11884 |date=20131231001240 }}</ref> һәм шул ваҡыттан алып Көнбайыш Иордан йылғаһының Көнбайыш яр территорияһы халыҡ-ара кимәлдә танылған статусҡа эйә булмай. Әммә Израиль һәм Иордания ҡул ҡуйған тыныслыҡ килешеүе буйынса Израиль быға тиклем баҫып алған Иордания ерҙәрендә ҡала. 1967 йылда Израилдең ете административ округының береһе — Йәһүҙиә һәм Самария округы (''Йехуда ве-Шомрон'') ойошторола. Округ булдырылғанда был исем [[Кнессет|Кнессет тарафынан]] раҫланһа ла, тиҫтә йылдан һуң ғына, власҡа Ликуд партияһы килгәс, дөйөм ҡулланылышҡа инә. Район ИДФ-тың Үҙәк командованиеһы юрисдикцияһында, административ ҡарарҙарҙы район командующийы ҡабул итә (2024 йылдың 8 июленән был вазифаны генерал-майор Ави Блут биләй)<ref>{{cite web|author=|url=https://www.idf.il/אתרי-יחידות/פיקוד-המרכז/כל-הכתבות/2024/לייב-טקס-החלפת-מפקד-פיקוד-המרכז/|title=מפקד חדש לפיקוד המרכז <nowiki>[</nowiki>Новый командир у Центрального военного округа<nowiki>]</nowiki>|subtitle=|lang=he|format=|website=|publisher=[[Пресс-секретариат Армии обороны Израиля]]|date=2024-07-08|access-date=2025-08-16|url-status=live}}</ref>. === Фәләстин автономияһы провинциялары === 1993 йылдың 13 сентябрендә Израиль менән Фәләстинде азат итеү ойошмаһы араһында ҡул ҡуйылған [[Осло]] килешәүҙәре буйынса, Израиль баҫып алған Иордан йылғаһының көнбайыш ярының бер өлөшө 1994 йылда ойошторолған Фәләстин милли власы контроленә күсә<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/439781/Palestinian-Authority-PA Palestinian Authority (PA)] — Статья в энциклопедии [[Британ энциклопедияһы|Британника]]. {{Wayback|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/439781/Palestinian-Authority-PA|date=20111121044104}}</ref>. Шулай итеп, тарихи Йәһүҙиәгә ҡараған Хеврон, Вифлеем һәм Иерусалим провинциялары хәҙер Фәләстин автономияһының (өлөшләтә танылған [[Фәләстин Дәүләте|Фәләстин дәүләте]]) 16 провинцияһы иҫәбенә инә. === Шарап төбәге === 1958 йылда Израиль, әфлисун үҫтереүен яҡлау маҡсатында, 1966 йылда үҙ көсөнә ингән сығыш күрһәткестәрен һаҡлау буйынса Лиссабон килешүенә ҡул ҡуя. Израиль өсөн исемлек 2020 йылда, «Иудея ''шарап'' төбәге» билдәһе һаҡлау аҫтына алынғанда, бер тапҡыр ғына киңәйтелгән. ''Йәһүҙиә итәктәре'' һәм ''Йәһүдиә ҡалҡыулыҡтары'' террорҙары Израилдә тәүге (һәм тик 2026 йылға ҡарата) шарап апелляциялары булып тора<ref>{{cite web|title=Judea Wine Region|url=https://tour-yehuda.org.il/judea-wine-region/|access-date=2026-01-26|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240209213916/http://tour-yehuda.org.il/judea-wine-region/|archive-date=2024-02-09}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|website=Teperberg Wines|title=Appelation|url=https://teperbergwinery.co.il/en/appellation/|access-date=2026-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20251216105822/https://teperbergwinery.co.il/en/appellation/|archive-date=2025-12-16}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * {{ВТ-БЭАН|Иудея}} * {{ВТ-ЕЭБЕ|Иудея}} * {{ЭЕЭ|11880|Иудея}} * {{БРЭ|статья=Иудея|ссылка=https://old.bigenc.ru/world_history/text/2028078}} * {{книга|автор=[[Тантлевский, Игорь Романович|Тантлевский И. Р.]]|заглавие=История Израиля и Иудеи до разрушения Первого Храма|место=СПб.|издательство=Изд-во С.-Петерб. ун-та|год=2005|ref=Тантлевский}} * {{книга|автор=[[Липовский, Игорь Павлович|Липовский И. П.]]|заглавие=Библейский Израиль: история двух народов|место=СПб.|издательство=ИЦ «Гуманитарная академия»|isbn=978-5-93762-066-8|год=2010|ref=Липовский}} * {{книга|автор=[[Финкельштейн, Исраэль|Финкельштейн И.]], Сильберман Н.|заглавие=Раскопанная Библия. Новый взгляд археологии на древний Израиль и происхождение его священных текстов|оригинал=[[:en:The Bible Unearthed|The Bible Unearthed: Archaeology’s New Vision of Ancient Isreal and the Origin of Sacred Texts]]|ответственный=|ссылка=https://books.google.ru/books?id=lu6ywyJr0CMC|место=Нью-Йорк|издательство=Simon and Schuster|isbn=0-7432-2338-1|год=2001|ref=Финкельштейн, Сильберман}} == Һылтанмалар == * ''[[Влас Михайлович Дорошевич]]''. [[s:В земле обетованной (Дорошевич)#Долины Иудеи|Долины Иудеи]] // Влас Михайлович Дорошевич. В земле обетованной * ''Влас Михайлович Дорошевич''. [[s:В земле обетованной (Дорошевич)#В горах Иудеи|В горах Иудеи]] // Влас Михайлович Дорошевич. В земле обетованной * {{YouTube|author=[[Макаревич, Андрей Вадимович|Андрей Макаревич]], Эйнат Кляйн|logo=1|id=8kjHihVTgTQ|title=Иудея и Самария: Просторы маленькой страны}} [[Категория:Израиль географияһы]] [[Категория:Тәүрат урындары]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] [[Категория:Инжилдәр географияһы]] [[Категория:Йәһүҙиә]] [[Категория:Боронғо Израилдың тарихи өлкәһе]] [[Категория:Фәләстин Дәүләте географияһы]] qxeg6irtfsin36m8cfe1iocfi9e8p1l 1307769 1307768 2026-10-26T12:04:04Z Баныу 28584 /* Һылтанмалар */ 1307769 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Йәһүҙиә''' ({{Lang-he|יְהוּדָה}} Йәһүҙә]; אֶרֶץ יְהוּדָה Эрец Йәһүҙә] «Йәһүҙә иле») — Израиль еренең Йәһүҙә ҡәбиләһе исеме менән аталған<ref name="Словарь_античности">Иудея // Словарь античности / Лейпцигский библиографический институт; Перевод с немецкого. — {{М.}}: Прогресс, 1989.</ref><ref name="ЭЕЭ">{{ЭЕЭ|11880|Иудея}}</ref> тарихи районы. [[Библия|Изге Яҙмала]] ул тәүге тапҡыр Йәһүҙә иле ({{Тәүрат|Втор|34:2}}) тип телгә алына. Был ҡәбиләнең территорияһы [[Үле диңгеҙ|Үле диңгеҙҙән]] [[Урта диңгеҙ|Урта диңгеҙгә]] тиклем һуҙылған ({{Тәүрат|Нав|15:1|−12}}) һәм Йәһүҙиә сүллеген, Йәһүҙиә тауҙарын, Йәһүҙиә түбәнлеген (Шефела), [[Негев]] тауҙарының һәм түбәнлектәренең бер өлөшөн үҙ эсенә ала<ref name="ЭЕЭ" /> . Йәһүҙиәнән төньяҡтараҡ Самарияның тарихи төбәге, көньяҡта — Идумея урынлашҡан, Урта диңгеҙ ярында көньяҡ сик «Мысыр ағымы» тип аталған (вади Әл-Ариш йәки вади Бесор — икеһе лә [[Ғәззә]]<nowiki/>нән көньяҡтараҡ)<ref name="ЕЭБЕ">{{ВТ-ЕЭБЕ|Иудея}}</ref> . Төрлө тарихи дәүерҙәрҙә Йәһүҙиә сиктәре төрлөсә билдәләнгән. Фарсы осоронда Израиль ерендә, Йәһүҙиә төшөнсәһе, Вавилон әсирлегенән һуңғы осорҙа, йәһүдтәр йәшәгән бөтә илде үҙ эсенә алып, ҡайһы саҡта киңәйтелгән. Рим хакимлығы аҫтында булған ваҡытында Йәһүҙиә, тар мәғәнәлә, бөтә илдең дүрттән бер өлөшөн тәшкил иткән (Йәһүҙиә, Самария, Галилея һәм Иордания аръяғы). Һуңыраҡ Йәһүҙиә административ әһәмиәтен юғалта һәм географик төшөнсә булараҡ ҡарала башлай<ref name="ЕЭБЕ" /><ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Иудея}}</ref> . == Тарихы == [[Файл:Judaean_Desert_06_02-04-17_16-50.jpg|thumb|left|[[Йәһүд сүллеге]]]] Ҡынаанды йәһүдтәр (фараз итеүҙәренсә, б.э.т. XIII б.) яулап алғанға тиклем был төбәк бер нисек тә Ҡынаандан айырылмаған. Изге Яҙма буйынса, был ваҡытҡа унда 110-дан ашыу ҡала ({{Тәүрат|Нав|15:21|–62}}), шул иҫәптән, ҡаҙыу эштәре мәғлүмәттәренән билдәле булыунса, бында семит ҡынаан ҡәбиләләре төпләнгәнгә тиклем, б.э.т. 4-се — 3-сө мең йыллыҡтарҙа, Арад, Беэр-Шева, Лахиш, [[Хеврон]] һәм башҡалар кеүек әһәмиәтле ҡалалар булғаны билдәле<ref name="ЭЕЭ"/>. Б.э.т. III мең йыллыҡ аҙағында [[Йәвүсит|Йәвүситтәр]] (йәһүдтәрҙән элгәре Йәһүҙиәлә йәшәгән халыҡ) элек Сәлим йәки Йәвүс тип аталған [[Ҡодос|Иерусалим]] ҡалаһына нигеҙ һала ({{Тәүрат|Суд|19:10}}). Изге Яҙма буйынса, Йәһүҙиә Йәһүҙә һәм Симеон ҡәбиләләренең берләшкән көстәре тарафынан яулап алынған, әммә ҡайһы бер ҡынаан ҡалалары үҙаллылығын һаҡлап ҡалған, ә яулап алынған ҡалаларҙа ҡынаандар йәһүдтәр хакимлығы аҫтында йәшәүен дауам иткән ({{Тәүрат|Суд|1:3|–20}}). Йәһүҙә ырыуы ерҙәренең сиктәре Иҫке ғәһедтә (Ғайса китабы) ентекле һүрәтләнгән. Был сиктәргә ингән ҡалалар араһында библия тексында филистим ҡалалары ла: [[Ғәззә]], [[Ашдод]], Экрон атала. Йәһүҙиәнең был өлөшөн, йәһүдтәр уларҙы ҡайһы саҡта ғына кире ҡыуып сығара алған филистимлеләр баҫып алған<ref name="ЕЭБЕ" /><ref name="ЭЕЭ" /> . Израиль ҡәбиләләренең бөтә ерҙәрен берҙәм Израиль батшалығына берләштереү осоронда «Йәһүҙә иле» тураһындағы күҙаллау һаҡланған. Израиль батшалығы бүленгән (беҙҙең эраға тиклем X быуат) һәм уның көньяҡ өлөшөндә баш ҡалаһы Иерусалимда булған шулай уҡ Йәһүдиә тип аталған Йәһүҙиә батшалығы барлыҡҡа килгән ваҡытҡа, сәйәси берәмек булараҡ, Йәһүҙиәнең сиктәре һиҙелерлек киңәйгән. Төньяҡ сиге Самария тауҙарына яҡыная, ә көнбайышта Урта диңгеҙ ярҙарының бер өлөшөнә, яҡынса хәҙерге Яффаға тиклем, һуҙыла. Йәһүҙә һәм Симеон ҡәбиләләре ерҙәренән тыш, шулай уҡ Иерусалим һәм Иерихон да ингән Вениамин ҡәбиләһенең һәм Дан ҡәбиләһе өлөштәренең ерҙәре хәҙер Йәһүҙиәгә ҡарай<ref name="ЕЭБЕ" /><ref name="ЭЕЭ" /> . Йәһүдтәрҙең Ҡынаанды яулап алыуы, Израиль батшалығының барлығы һәм тарҡалыуы тураһындағы библия тарихының тарихилығы тарихсылар һәм археологтар араһында бәхәстәр тыуҙыра. Шулай итеп, Тель-Авив археология мәктәбе вәкиле И.Финкельштейндың концепцияһына ярашлы, Йәһүҙиә б. э. т. VIII быуатҡа тиклем ярайһы уҡ айырымланған, ярлы һәм аҙ халыҡлы батшалыҡ булған, тимәк, берләшкән Израиль батшалығы булмаған. Төньяҡ Израиль батшалығы ҡолағандан һуңғы осорҙан башлап бында, Йәһүҙиә тарихын боронғораҡ һәм данлыраҡ итеү маҡсатында, Изге Яҙма ҙур күләмдә мөхәррирләнә. Атап әйткәндә, Йәһүҙә ырыуы еренең библия сиктәре [[:ru:Иосия|Иосия]] хакимлыҡ иткән осорға, тап килә. Йәһүҙә батшалығы тәүге тапҡыр (Израиль музейы коллекцияһында) «Дауыт йорто» булараҡ, ихтимал, батша Азаил (б.э.т. 845—842 һәм б.э.т. 803—796 йылдар араһында) төҙөгән тип туранан-тура Тель-Дан стелаһында телгә алына. Археологик табыштарҙа «Йәһүҙиә» исеме тәүге тапҡыр Тиглатпаласар III (яҡынса б. э. т. 745—727 йылдар) идара иткән осорға ҡарауы Британия музейынан алынған [[ассирия K.3751 табличкаһы]]нан билдәле. Тиглатпаласарға бүләктәр тапшырған башҡа хакимдар араһында Йәһүҙиәнән Ахаз да булған, тип яҙылған текста ({{Lang-akk|ia-u-ha-zi kur ia-u-da-a-a}})<ref>[https://books.google.com/books?id=B2eNV68WU3YC&pg=PA174 The Philistines in Transition: A History from Ca. 1000—730 B.C.E., Carl S. Ehrlich], p. 174.{{ref|en}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=CS9DKZgzfDIC&pg=PA167 Identifying Biblical Persons In Northwest Semitic Inscriptions, Lawrence J. Mykytiuk], p. 167.{{ref|en}}</ref>. Киләһе бер нисә быуат эсендә, башлыса Мысыр һәм Ассирия менән, Йәһүҙиә батшалығы ҡатнашҡан һуғыштар тураһындағы мәғлүмәткә таянһаң, уның сиктәре ҡайһы саҡта киңәйә, ҡайһы саҡта ҡыҫҡара<ref name="ЕЭБЕ"/><ref name="ЭЕЭ"/>. [[Файл:YehudObverse_1.jpg|thumb|left|180px|Арамей яҙыулы {{iw|Йехуд (монеты)|«Йехуд»||Yehud coinage}} фарсы тәңкәһе<ref>{{cite web|title=5 редких еврейских монет, обнаружены проектом Храмовой горы|url=https://lechaim.ru/news/5-redkih-evrejskih-monet-obnaruzheny-proektom-hramovoj-gory/|access-date=2026-01-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20250910113149/https://lechaim.ru/news/5-redkih-evrejskih-monet-obnaruzheny-proektom-hramovoj-gory/|archive-date=2025-09-10}}</ref>]] Йәһүҙә батшалығы юҡҡа сыҡҡандан һуң (б.э.т. 586 йыл), Йәһүҙиә фарсы хакимлығы аҫтында автономлы «Йәһүҙә провинцияһы» ({{Lang-arc|''Yehud Medinata''}}) булараҡ йәшәй. Птолемей һәм [[Селевкиҙар]] осоронда Эллин буйһоноуы аҫтында ҙур провинциялар (Сүриә һәм Финикия, Келесүриә) составында була, әммә беренсе священник (дин әһеле) һәм аҡһаҡалдар советы (синедрион) етәкселегендә ярым автономия статусын һаҡлап ҡала. [[Маккавейҙар һуғышы]] һәм Хасмоней батшалығына (б.э.т. 140 йыл) нигеҙ һалынғанға тиклем, Йәһүҙиәнең төньяҡ өлөшө лә, көньяҡ өлөшө лә төньяҡҡа табан байтаҡ ҙурая; йәһүд Хевроны менән, йәһүдтәр көньяҡта ҙур биләмәләрҙе яулай. Хасмоней батшалығы киңәйә, һәм уның ыңғайына Ирод I батшалығы ла, барыһы тоташ, Йәһүҙиә тип атала башлай. Б.э. 6 йылы Иудея, Галилея, Самария һәм Иордания аръяғы менән прокуратор идаралығы аҫтындағы Йәһүдиә рим провинцияһы була; Иро­д I ейәне Аг­рип­п I (41—44) идара иткәндә Йәһүҙиә ҡыҫҡа ваҡытҡа бойондороҡло дәүләт статуслы, шунан яңынан рим провинцияһы була. [[Клавдий Птолемей|Птолемей]] (б.э. II б.) буйынса, Иордан аръяғы өлкәләре лә Йәһүҙиәгә ҡарай. Иерусалим ҡолатылғандан һәм [[Беренсе йәһүд һуғышы]]нда [[:ru:Второй храм|икенсе ғибәҙәтхана]] емерелгәндән һуң, [[Явна]] ҡалаһы [[академия]]һы Йәһүҙиәнең рухи үҙәге була. Бар-Кохб ихтилалын 138 йылда баҫтырғандан һуң, римлеләр Йәһүҙиәне Фәләстин Сүриәһе, тип атай башлай, «Йәһүҙиә» һүҙе рәсми документтарҙа ҡулланылмай; шул ваҡыттан алып, раввинист әҙәбиәтенән тыш, Йәһүҙиә геосәйәси төшөнсә түгел, тарихи һәм географик төшөнсәгә әйләнә. Был атама халыҡ (йәһүдтәр) һәм дин (йәһүд дине, иудаизм) атамаларының этимологик нигеҙе булып ҡала<ref name="ЕЭБЕ" /><ref name="ЭЕЭ" /> == Хәҙерге статусы == [[Файл:Vineyard_in_the_Judean_Mountains.jpg|справа|мини|280x280пкс| Йәһүҙиә тауҙарында йөҙөм баҡсалары]] Әлеге ваҡытта, Йәһүҙиә тарихи төбәге территорияһы халыҡ-ара танылған [[Исраил|Израиль]] территорияһы һәм алты көнлөк һуғыштан һуң (1967), Judea һәм Samaria округтары Израиль Граждандар хакимиәт идаралығының хәрби контроле аҫтында тотолған халыҡ-ара танылмаған Көнбайыш Иордан йылғаһы яры территорияһы һәм өлөшләтә Фәләстин автономияһы араһында бүленгән. Тарихи контекста, '''Йәһүҙиә''' термины дөйөм алғанда Израилдә 1948 йылғы демаркация һыҙығынан ситтә урынлашҡан тарихи төбәктең (халыҡ-ара кимәлдә танылмаған) көнсығыш өлөшөн билдәләү маҡсатында ҡулланыла<ref name="ЭЕЭ" /> . === Йәһүҙиә округы һәм Самария === Ғәрәп-израиль һуғышы һөҙөмтәһендә Йәһүҙиәнең көнсығыш өлөшө (Иордан йылғаһы ерҙәре, шул иҫәптән Көнсығыш Иерусалим) быға тиклем [[Иордан]] йылғаһының көнсығыш ярын биләгән Трансиордания батшалығы тарафынан баҫып алына. 1950 йылда Трансиордания әсирлеккә алынған территорияларҙы аннексиялай, аннексияны Бөйөк Британия ғына таный, 1946 йылға тиклем Трансиордания әмирлеге, Пакистан һәм Ираҡ уның протектораты аҫтында була. Бынан һуң Трансиордания [[Өрҙөн|Иордания]] тип үҙгәртелә; аннексияланған территорияға Көнбайыш Иордан йылғаһы тигән исем бирелә. Бер нисә ғәрәп иле һәм Израиль араһында демаркация һыҙығы булдырыла. 1967 йылдың июнендә Йәһүҙиәнең был өлөшө (шулай уҡ башҡа бер нисә, шул иҫәптән Голан бейеклектәре һәм [[Синай ярымутрауы]], территорияһы) Алты көнлөк һуғыш ваҡытында Израиль армияһы тарафынан баҫып алына. Ноябрҙә Нью-Йоркта [[БМО-ның Именлек Советы|Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Именлек Советы]] был мәсьәлә буйынса 242-се резолюция ҡабул итә<ref>{{Китап|ссылка=https://brill.com/edcollbook/title/9328?language=en|автор=T.M.C. Asser Instituut|заглавие=Resolutions and Statements of the United Nations Security Council (1946-1992): A Thematic Guide|ответственный=Karel C. Wellens|год=1993|место=Netherlands|издательство=Martinus Nijhof|страниц=963|isbn=0-7923-2379-3}}</ref>. Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы ерҙәрҙе баҫып алыуҙы законһыҙ тип иғлан итә<ref>{{Cite web |date=2024-07-19 |title=ICJ says Israeli occupation of Palestinian territories is illegal |url=https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo |access-date=2024-07-19 |website=BBC News |lang=en-GB |archive-date=2024-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719153513/https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo |url-status=live }}</ref><ref>[http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/pid/11884 Summary of Security Council Resolutions on Settlements since 1967]. {{Wayback|url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/pid/11884 |date=20131231001240 }}</ref> һәм шул ваҡыттан алып Көнбайыш Иордан йылғаһының Көнбайыш яр территорияһы халыҡ-ара кимәлдә танылған статусҡа эйә булмай. Әммә Израиль һәм Иордания ҡул ҡуйған тыныслыҡ килешеүе буйынса Израиль быға тиклем баҫып алған Иордания ерҙәрендә ҡала. 1967 йылда Израилдең ете административ округының береһе — Йәһүҙиә һәм Самария округы (''Йехуда ве-Шомрон'') ойошторола. Округ булдырылғанда был исем [[Кнессет|Кнессет тарафынан]] раҫланһа ла, тиҫтә йылдан һуң ғына, власҡа Ликуд партияһы килгәс, дөйөм ҡулланылышҡа инә. Район ИДФ-тың Үҙәк командованиеһы юрисдикцияһында, административ ҡарарҙарҙы район командующийы ҡабул итә (2024 йылдың 8 июленән был вазифаны генерал-майор Ави Блут биләй)<ref>{{cite web|author=|url=https://www.idf.il/אתרי-יחידות/פיקוד-המרכז/כל-הכתבות/2024/לייב-טקס-החלפת-מפקד-פיקוד-המרכז/|title=מפקד חדש לפיקוד המרכז <nowiki>[</nowiki>Новый командир у Центрального военного округа<nowiki>]</nowiki>|subtitle=|lang=he|format=|website=|publisher=[[Пресс-секретариат Армии обороны Израиля]]|date=2024-07-08|access-date=2025-08-16|url-status=live}}</ref>. === Фәләстин автономияһы провинциялары === 1993 йылдың 13 сентябрендә Израиль менән Фәләстинде азат итеү ойошмаһы араһында ҡул ҡуйылған [[Осло]] килешәүҙәре буйынса, Израиль баҫып алған Иордан йылғаһының көнбайыш ярының бер өлөшө 1994 йылда ойошторолған Фәләстин милли власы контроленә күсә<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/439781/Palestinian-Authority-PA Palestinian Authority (PA)] — Статья в энциклопедии [[Британ энциклопедияһы|Британника]]. {{Wayback|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/439781/Palestinian-Authority-PA|date=20111121044104}}</ref>. Шулай итеп, тарихи Йәһүҙиәгә ҡараған Хеврон, Вифлеем һәм Иерусалим провинциялары хәҙер Фәләстин автономияһының (өлөшләтә танылған [[Фәләстин Дәүләте|Фәләстин дәүләте]]) 16 провинцияһы иҫәбенә инә. === Шарап төбәге === 1958 йылда Израиль, әфлисун үҫтереүен яҡлау маҡсатында, 1966 йылда үҙ көсөнә ингән сығыш күрһәткестәрен һаҡлау буйынса Лиссабон килешүенә ҡул ҡуя. Израиль өсөн исемлек 2020 йылда, «Иудея ''шарап'' төбәге» билдәһе һаҡлау аҫтына алынғанда, бер тапҡыр ғына киңәйтелгән. ''Йәһүҙиә итәктәре'' һәм ''Йәһүдиә ҡалҡыулыҡтары'' террорҙары Израилдә тәүге (һәм тик 2026 йылға ҡарата) шарап апелляциялары булып тора<ref>{{cite web|title=Judea Wine Region|url=https://tour-yehuda.org.il/judea-wine-region/|access-date=2026-01-26|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240209213916/http://tour-yehuda.org.il/judea-wine-region/|archive-date=2024-02-09}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|website=Teperberg Wines|title=Appelation|url=https://teperbergwinery.co.il/en/appellation/|access-date=2026-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20251216105822/https://teperbergwinery.co.il/en/appellation/|archive-date=2025-12-16}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * {{ВТ-БЭАН|Иудея}} * {{ВТ-ЕЭБЕ|Иудея}} * {{ЭЕЭ|11880|Иудея}} * {{БРЭ|статья=Иудея|ссылка=https://old.bigenc.ru/world_history/text/2028078}} * {{книга|автор=[[Тантлевский, Игорь Романович|Тантлевский И. Р.]]|заглавие=История Израиля и Иудеи до разрушения Первого Храма|место=СПб.|издательство=Изд-во С.-Петерб. ун-та|год=2005|ref=Тантлевский}} * {{книга|автор=[[Липовский, Игорь Павлович|Липовский И. П.]]|заглавие=Библейский Израиль: история двух народов|место=СПб.|издательство=ИЦ «Гуманитарная академия»|isbn=978-5-93762-066-8|год=2010|ref=Липовский}} * {{книга|автор=[[Финкельштейн, Исраэль|Финкельштейн И.]], Сильберман Н.|заглавие=Раскопанная Библия. Новый взгляд археологии на древний Израиль и происхождение его священных текстов|оригинал=[[:en:The Bible Unearthed|The Bible Unearthed: Archaeology’s New Vision of Ancient Isreal and the Origin of Sacred Texts]]|ответственный=|ссылка=https://books.google.ru/books?id=lu6ywyJr0CMC|место=Нью-Йорк|издательство=Simon and Schuster|isbn=0-7432-2338-1|год=2001|ref=Финкельштейн, Сильберман}} == Һылтанмалар == * ''[[Влас Михайлович Дорошевич]]''. [[s:В земле обетованной (Дорошевич)#Долины Иудеи|Долины Иудеи]] // Влас Михайлович Дорошевич. В земле обетованной * ''Влас Михайлович Дорошевич''. [[s:В земле обетованной (Дорошевич)#В горах Иудеи|В горах Иудеи]] // Влас Михайлович Дорошевич. В земле обетованной * {{YouTube|author=[[Макаревич, Андрей Вадимович|Андрей Макаревич]], Эйнат Кляйн|logo=1|id=8kjHihVTgTQ|title=Иудея и Самария: Просторы маленькой страны}} [[Категория:Израиль географияһы]] [[Категория:Тәүрат урындары]] [[Категория:Инжилдәр географияһы]] [[Категория:Йәһүҙиә]] [[Категория:Боронғо Израилдың тарихи өлкәһе]] [[Категория:Фәләстин Дәүләте географияһы]] bt4ttp8b06q6o39lv35mwx4fjuv6u3o 1 201618 1307770 1307761 2026-10-26T12:15:19Z Баныу 28584 /* Йәһүҙиә */ 1307770 wikitext text/x-wiki == Йәһүҙиә == Перевела на башкирский, а викиданные с русским текстом не смогла связать. Помогите. [[Ҡатнашыусы:Akkashka|Akkashka]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Akkashka|фекер алышыу]]) 10:25, 26 октябрь 2026 (UTC) Ярҙам күрһәтелде * {{u||Akkashka}}, һеҙгә ярҙам күрһәтелде. Ниңә урыҫса?--[[Ҡатнашыусы:Баныу|Баныу]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Баныу|фекер алышыу]]) 12:15, 26 октябрь 2026 (UTC) 7a0jifhfnq37gei54mlog7a6dngix3y 1307771 1307770 2026-10-26T12:16:10Z Баныу 28584 /* Йәһүҙиә */ 1307771 wikitext text/x-wiki == Йәһүҙиә == Перевела на башкирский, а викиданные с русским текстом не смогла связать. Помогите. [[Ҡатнашыусы:Akkashka|Akkashka]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Akkashka|фекер алышыу]]) 10:25, 26 октябрь 2026 (UTC) Ярҙам күрһәтелде * {{u|Akkashka}}, һеҙгә ярҙам күрһәтелде. Ниңә урыҫса?--[[Ҡатнашыусы:Баныу|Баныу]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Баныу|фекер алышыу]]) 12:15, 26 октябрь 2026 (UTC) 4z4ebdb56rkclzuvf65ukguzhd3an2f 10 201619 1307786 2026-10-26T20:32:28Z Frhdkazan 2112 Яңы бит: Ankara asv2021-10 img17 Atakule.jpg 1307786 wikitext text/x-wiki Ankara asv2021-10 img17 Atakule.jpg qb4auokaplhaeoj79ydmnrgufvbggq7 0 201620 1307803 2026-10-27T06:45:21Z ~2026-57027-90 49291 Мәҡәләгә компания тураһында мәғлүмәт өҫтәлде 1307803 wikitext text/x-wiki {{Компания карточкаһы | название = Hi Store | тип = Шәхси эшҡыуар | основана = 2012 | расположение = [[Рәсәй]], [[Һамар]] | ключевые фигуры = А. А. Сахарова (хужа) | отрасль = Электроника менән ваҡлап сауҙа итеү | сайт = https://hi-stores.ru/ }} '''Hi Store''' — [[Рәсәй]]ҙә 2012 йылда [[Һамар]] ҡалаһында нигеҙ һалынған интернет-магазин һәм көнкүреш электроникаһы магазиндары селтәре. Компания смартфондар, планшеттар, ноутбуктар, кейелә торған электрон ҡоролмалар, аудиотехника, уйын приставкалары, көнкүреш техникаһы һәм аксессуарҙар һатыу менән шөғөлләнә. Бынан тыш, Hi Store элекке ҡоролмаларҙы яңыһына алмаштырыу (trade-in), электрониканы ремонтлау һәм сит ил цифрлы сервистарына түләү хеҙмәттәрен тәҡдим итә.<ref name="company">{{Cite web |url=https://hi-stores.ru/company/ |title=О компании |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> Компанияның эшмәкәрлеге шәхси эшҡыуар А. А. Сахарова менән бәйле. Шәхси эшҡыуарҙың һалым түләүсенең идентификация номеры (ИНН) — 631944069881. == Тарихы == === Нигеҙ һалыныуы һәм Һамарҙа үҫеше === Компания мәғлүмәттәренә ярашлы, Hi Store 2012 йылдың сентябрендә Һамар ҡалаһында ойошторолған.<ref name="company" /> Магазиндың Һамарҙағы сауҙа нөктәһе Ново-Садовая урамы, 106 адресы буйынса урынлашҡан «ЗиМ» бизнес-үҙәгенең беренсе ҡатында эшләй.<ref name="contacts">{{Cite web |url=https://hi-stores.ru/contacts/ |title=Контакты |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> 2021 йылдың 16 декабре компанияның trade-in һәм сервис хеҙмәттәре үҫеше менән бәйле дата булараҡ күрһәтелә. === Башҡа ҡалаларға киңәйеүе === Компания мәғлүмәттәре буйынса, 2023 йылдың майында Hi Store Мәскәүҙә, ә шул уҡ йылдың ноябрендә Екатеринбургта сауҙа нөктәләрен асҡан. 2026 йылдың июлендә Санкт-Петербургта ла магазин эшләй башлаған.<ref name="company" /> Компанияның интернет-магазины төрлө ҡалаларҙағы һатып алыусылар өсөн төбәк версияларын ҡуллана.<ref name="main">{{Cite web |url=https://hi-stores.ru/ |title=Интернет-магазин электроники Hi Store |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> == Эшмәкәрлеге == === Электроника һатыу === Hi Store ассортиментында [[Apple]], [[Samsung]], [[Xiaomi]], [[Google]], [[Huawei]] һәм [[Honor]] компанияларының смартфондары һәм башҡа электрон ҡоролмалары бар. Шулай уҡ магазинда [[Dyson]] көнкүреш техникаһы, [[PlayStation]], [[Xbox]] һәм [[Nintendo Switch]] уйын приставкалары, ноутбуктар, аҡыллы сәғәттәр, аудиотехника, фотоаппараттар һәм аксессуарҙар тәҡдим ителә.<ref name="main" /> Компания интернет аша һәм физик сауҙа нөктәләрендә ваҡлап һатыу менән шөғөлләнә. === Trade-in һәм ташламалы техника === Hi Store элекке электрон ҡоролмаларҙы яңы техника хаҡы иҫәбенә ҡабул итеү программаһын (trade-in) тәҡдим итә. Программа смартфондарҙы, планшеттарҙы, ноутбуктарҙы һәм башҡа ҡоролмаларҙы алмаштырыу мөмкинлеген күҙ уңында тота.<ref name="tradein">{{Cite web |url=https://hi-stores.ru/trade-in/ |title=Trade in |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> Компания шулай уҡ хаҡы төшөрөлгән һәм элек ҡулланылған электрон ҡоролмаларҙы айырым каталог аша һата. === Сервис үҙәге === Hi Store электроника ремонтлау хеҙмәттәрен дә күрһәтә. Компания мәғлүмәттәре буйынса, сервис үҙәге Apple, Samsung һәм Android операцион системаһында эшләгән ҡоролмаларҙы, уйын приставкаларын һәм Dyson техникаһын ремонтлау менән шөғөлләнә.<ref name="repair">{{Cite web |url=https://hi-stores.ru/catalog/remont-electroniki/ |title=Ремонт электроники |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> Сервис хеҙмәттәре менән бәйле күрһәтелгән дата — 2021 йылдың 16 декабре. Һамарҙағы сервис нөктәһе Ново-Садовая урамы, 106 адресы буйынса урынлашҡан. === Hi Store Pay === '''Hi Store Pay''' — компанияның сит ил цифрлы сервистарына түләү өсөн тәғәйенләнгән хеҙмәте. Ул Apple ID, Steam, ChatGPT һәм башҡа онлайн-платформаларҙағы аккаунттарҙы тулыландырыу мөмкинлеген тәҡдим итә.<ref name="pay">{{Cite web |url=https://pay.hi-stores.ru/ |title=Hi Store Pay |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> Цифрлы түләүҙәр йүнәлеше менән бәйле күрһәтелгән дата — 2026 йылдың 25 феврале. Шулай уҡ был йүнәлешкә бәйле ''paydigital.shop'' сайты күрһәтелә. == Магазиндары == 2026 йылға ҡарата компания Һамар, Мәскәү, Екатеринбург һәм Санкт-Петербург ҡалаларында сауҙа нөктәләре булыуы тураһында хәбәр итә. {| class="wikitable" ! Ҡала ! Адрес ! Асылыу ваҡыты |- | [[Һамар]] | Ново-Садовая урамы, 106, «ЗиМ» бизнес-үҙәге, 1-се ҡат | 2012 |- | [[Мәскәү]] | Багратионовский проезд, 7к20В | 2023 йылдың майы |- | [[Екатеринбург]] | Вайнер урамы, 10, «Успенский» сауҙа үҙәге, 1-се ҡат | 2023 йылдың ноябре |- | [[Санкт-Петербург]] | Караванная урамы, 10, «Сенатор» бизнес-үҙәге, 1-се ҡат | 2026 йылдың июле |} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://hi-stores.ru/ Hi Store рәсми сайты] * [https://pay.hi-stores.ru/ Hi Store Pay] [[Категория:2012 йылда нигеҙләнгән компаниялар]] [[Категория:Рәсәй компаниялары]] [[Категория:Һамар]] 23aas38dbjz3o4mhnpite7aase2dg4g 1307804 1307803 2026-10-27T06:52:28Z ~2026-57027-90 49291 1307804 wikitext text/x-wiki {{Компания карточкаһы | название = Hi Store | тип = Шәхси эшҡыуар | основана = 2012 | расположение = [[Рәсәй]], [[Һамар]] | ключевые фигуры = Сахаров Александр Александрович | отрасль = Электроника менән ваҡлап сауҙа итеү | сайт = https://hi-stores.ru/ }} '''Hi Store''' — [[Рәсәй]]ҙә 2012 йылда [[Һамар]] ҡалаһында нигеҙ һалынған интернет-магазин һәм көнкүреш электроникаһы магазиндары селтәре. Компания смартфондар, планшеттар, ноутбуктар, кейелә торған электрон ҡоролмалар, аудиотехника, уйын приставкалары, көнкүреш техникаһы һәм аксессуарҙар һатыу менән шөғөлләнә. Бынан тыш, Hi Store элекке ҡоролмаларҙы яңыһына алмаштырыу (trade-in), электрониканы ремонтлау һәм сит ил цифрлы сервистарына түләү хеҙмәттәрен тәҡдим итә.<ref name="company">{{Cite web |url=https://hi-stores.ru/company/ |title=О компании |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> Компанияның эшмәкәрлеге шәхси эшҡыуар А. А. Сахарова менән бәйле. Шәхси эшҡыуарҙың һалым түләүсенең идентификация номеры (ИНН) — 631944069881. == Тарихы == === Нигеҙ һалыныуы һәм Һамарҙа үҫеше === Компания мәғлүмәттәренә ярашлы, Hi Store 2012 йылдың сентябрендә Һамар ҡалаһында ойошторолған.<ref name="company" /> Магазиндың Һамарҙағы сауҙа нөктәһе Ново-Садовая урамы, 106 адресы буйынса урынлашҡан «ЗиМ» бизнес-үҙәгенең беренсе ҡатында эшләй.<ref name="contacts">{{Cite web |url=https://hi-stores.ru/contacts/ |title=Контакты |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> 2021 йылдың 16 декабре компанияның trade-in һәм сервис хеҙмәттәре үҫеше менән бәйле дата булараҡ күрһәтелә. === Башҡа ҡалаларға киңәйеүе === Компания мәғлүмәттәре буйынса, 2023 йылдың майында Hi Store Мәскәүҙә, ә шул уҡ йылдың ноябрендә Екатеринбургта сауҙа нөктәләрен асҡан. 2026 йылдың июлендә Санкт-Петербургта ла магазин эшләй башлаған.<ref name="company" /> Компанияның интернет-магазины төрлө ҡалаларҙағы һатып алыусылар өсөн төбәк версияларын ҡуллана.<ref name="main">{{Cite web |url=https://hi-stores.ru/ |title=Интернет-магазин электроники Hi Store |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> == Эшмәкәрлеге == === Электроника һатыу === Hi Store ассортиментында [[Apple]], [[Samsung]], [[Xiaomi]], [[Google]], [[Huawei]] һәм [[Honor]] компанияларының смартфондары һәм башҡа электрон ҡоролмалары бар. Шулай уҡ магазинда [[Dyson]] көнкүреш техникаһы, [[PlayStation]], [[Xbox]] һәм [[Nintendo Switch]] уйын приставкалары, ноутбуктар, аҡыллы сәғәттәр, аудиотехника, фотоаппараттар һәм аксессуарҙар тәҡдим ителә.<ref name="main" /> Компания интернет аша һәм физик сауҙа нөктәләрендә ваҡлап һатыу менән шөғөлләнә. === Trade-in һәм ташламалы техника === Hi Store элекке электрон ҡоролмаларҙы яңы техника хаҡы иҫәбенә ҡабул итеү программаһын (trade-in) тәҡдим итә. Программа смартфондарҙы, планшеттарҙы, ноутбуктарҙы һәм башҡа ҡоролмаларҙы алмаштырыу мөмкинлеген күҙ уңында тота.<ref name="tradein">{{Cite web |url=https://hi-stores.ru/trade-in/ |title=Trade in |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> Компания шулай уҡ хаҡы төшөрөлгән һәм элек ҡулланылған электрон ҡоролмаларҙы айырым каталог аша һата. === Сервис үҙәге === Hi Store электроника ремонтлау хеҙмәттәрен дә күрһәтә. Компания мәғлүмәттәре буйынса, сервис үҙәге Apple, Samsung һәм Android операцион системаһында эшләгән ҡоролмаларҙы, уйын приставкаларын һәм Dyson техникаһын ремонтлау менән шөғөлләнә.<ref name="repair">{{Cite web |url=https://hi-stores.ru/catalog/remont-electroniki/ |title=Ремонт электроники |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> Сервис хеҙмәттәре менән бәйле күрһәтелгән дата — 2021 йылдың 16 декабре. Һамарҙағы сервис нөктәһе Ново-Садовая урамы, 106 адресы буйынса урынлашҡан. === Hi Store Pay === '''Hi Store Pay''' — компанияның сит ил цифрлы сервистарына түләү өсөн тәғәйенләнгән хеҙмәте. Ул Apple ID, Steam, ChatGPT һәм башҡа онлайн-платформаларҙағы аккаунттарҙы тулыландырыу мөмкинлеген тәҡдим итә.<ref name="pay">{{Cite web |url=https://pay.hi-stores.ru/ |title=Hi Store Pay |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> Цифрлы түләүҙәр йүнәлеше менән бәйле күрһәтелгән дата — 2026 йылдың 25 феврале. Шулай уҡ был йүнәлешкә бәйле ''paydigital.shop'' сайты күрһәтелә. == Магазиндары == 2026 йылға ҡарата компания Һамар, Мәскәү, Екатеринбург һәм Санкт-Петербург ҡалаларында сауҙа нөктәләре булыуы тураһында хәбәр итә. {| class="wikitable" ! Ҡала ! Адрес ! Асылыу ваҡыты |- | [[Һамар]] | Ново-Садовая урамы, 106, «ЗиМ» бизнес-үҙәге, 1-се ҡат | 2012 |- | [[Мәскәү]] | Багратионовский проезд, 7к20В | 2023 йылдың майы |- | [[Екатеринбург]] | Вайнер урамы, 10, «Успенский» сауҙа үҙәге, 1-се ҡат | 2023 йылдың ноябре |- | [[Санкт-Петербург]] | Караванная урамы, 10, «Сенатор» бизнес-үҙәге, 1-се ҡат | 2026 йылдың июле |} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://hi-stores.ru/ Hi Store рәсми сайты] * [https://pay.hi-stores.ru/ Hi Store Pay] [[Категория:2012 йылда нигеҙләнгән компаниялар]] [[Категория:Рәсәй компаниялары]] [[Категория:Һамар]] lkdop3644ldy54c4os092uj1shsqi1t 1307806 1307804 2026-10-27T07:20:28Z ~2026-57027-90 49291 1307806 wikitext text/x-wiki {{Компания карточкаһы | название = Hi Store | тип = Шәхси эшҡыуар | основана = 2012 | расположение = [[Рәсәй]], [[Һамар]] | ключевые фигуры = Сахаров Александр Александрович | отрасль = Электроника менән ваҡлап сауҙа итеү | сайт = https://hi-stores.ru/ }} '''Hi Store''' — [[Рәсәй]]ҙә 2012 йылда [[Һамар]] ҡалаһында нигеҙ һалынған интернет-магазин һәм көнкүреш электроникаһы магазиндары селтәре. Компания смартфондар, планшеттар, ноутбуктар, кейелә торған электрон ҡоролмалар, аудиотехника, уйын приставкалары, көнкүреш техникаһы һәм аксессуарҙар һатыу менән шөғөлләнә. Бынан тыш, Hi Store элекке ҡоролмаларҙы яңыһына алмаштырыу (trade-in), электрониканы ремонтлау һәм сит ил цифрлы сервистарына түләү хеҙмәттәрен тәҡдим итә.<ref name="company">{{Cite web |url=https://hi-stores.ru/company/ |title=О компании |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> Компанияның эшмәкәрлеге шәхси эшҡыуар '''Сахаров Александр Александрович''' менән бәйле. Ул Hi Store компанияһының хужаһы булып тора. Шәхси эшҡыуарҙың һалым түләүсенең идентификация номеры (ИНН) — 631944069881. == Тарихы == === Нигеҙ һалыныуы һәм Һамарҙа үҫеше === Компания мәғлүмәттәренә ярашлы, Hi Store 2012 йылдың сентябрендә Һамар ҡалаһында ойошторолған.<ref name="company" /> Магазиндың Һамарҙағы сауҙа нөктәһе Ново-Садовая урамы, 106 адресы буйынса урынлашҡан «ЗиМ» бизнес-үҙәгенең беренсе ҡатында эшләй.<ref name="contacts">{{Cite web |url=https://hi-stores.ru/contacts/ |title=Контакты |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> 2021 йылдың 16 декабре компанияның trade-in һәм сервис хеҙмәттәре үҫеше менән бәйле дата булараҡ күрһәтелә. === Башҡа ҡалаларға киңәйеүе === Компания мәғлүмәттәре буйынса, 2023 йылдың майында Hi Store Мәскәүҙә, ә шул уҡ йылдың ноябрендә Екатеринбургта сауҙа нөктәләрен асҡан. 2026 йылдың июлендә Санкт-Петербургта ла магазин эшләй башлаған.<ref name="company" /> Компанияның интернет-магазины төрлө ҡалаларҙағы һатып алыусылар өсөн төбәк версияларын ҡуллана.<ref name="main">{{Cite web |url=https://hi-stores.ru/ |title=Интернет-магазин электроники Hi Store |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> == Эшмәкәрлеге == === Электроника һатыу === Hi Store ассортиментында [[Apple]], [[Samsung]], [[Xiaomi]], [[Google]], [[Huawei]] һәм [[Honor]] компанияларының смартфондары һәм башҡа электрон ҡоролмалары бар. Шулай уҡ магазинда [[Dyson]] көнкүреш техникаһы, [[PlayStation]], [[Xbox]] һәм [[Nintendo Switch]] уйын приставкалары, ноутбуктар, аҡыллы сәғәттәр, аудиотехника, фотоаппараттар һәм аксессуарҙар тәҡдим ителә.<ref name="main" /> Компания интернет аша һәм физик сауҙа нөктәләрендә ваҡлап һатыу менән шөғөлләнә. === Trade-in һәм ташламалы техника === Hi Store элекке электрон ҡоролмаларҙы яңы техника хаҡы иҫәбенә ҡабул итеү программаһын (trade-in) тәҡдим итә. Программа смартфондарҙы, планшеттарҙы, ноутбуктарҙы һәм башҡа ҡоролмаларҙы алмаштырыу мөмкинлеген күҙ уңында тота.<ref name="tradein">{{Cite web |url=https://hi-stores.ru/trade-in/ |title=Trade in |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> Компания шулай уҡ хаҡы төшөрөлгән һәм элек ҡулланылған электрон ҡоролмаларҙы айырым каталог аша һата. === Сервис үҙәге === Hi Store электроника ремонтлау хеҙмәттәрен дә күрһәтә. Компания мәғлүмәттәре буйынса, сервис үҙәге Apple, Samsung һәм Android операцион системаһында эшләгән ҡоролмаларҙы, уйын приставкаларын һәм Dyson техникаһын ремонтлау менән шөғөлләнә.<ref name="repair">{{Cite web |url=https://hi-stores.ru/catalog/remont-electroniki/ |title=Ремонт электроники |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> Сервис хеҙмәттәре менән бәйле күрһәтелгән дата — 2021 йылдың 16 декабре. Һамарҙағы сервис нөктәһе Ново-Садовая урамы, 106 адресы буйынса урынлашҡан. === Hi Store Pay === '''Hi Store Pay''' — компанияның сит ил цифрлы сервистарына түләү өсөн тәғәйенләнгән хеҙмәте. Ул Apple ID, Steam, ChatGPT һәм башҡа онлайн-платформаларҙағы аккаунттарҙы тулыландырыу мөмкинлеген тәҡдим итә.<ref name="pay">{{Cite web |url=https://pay.hi-stores.ru/ |title=Hi Store Pay |website=Hi Store |access-date=2026-10-21 |language=ru }}</ref> Цифрлы түләүҙәр йүнәлеше менән бәйле күрһәтелгән дата — 2026 йылдың 25 феврале. Шулай уҡ был йүнәлешкә бәйле ''paydigital.shop'' сайты күрһәтелә. == Магазиндары == 2026 йылға ҡарата компания Һамар, Мәскәү, Екатеринбург һәм Санкт-Петербург ҡалаларында сауҙа нөктәләре булыуы тураһында хәбәр итә. {| class="wikitable" ! Ҡала ! Адрес ! Асылыу ваҡыты |- | [[Һамар]] | Ново-Садовая урамы, 106, «ЗиМ» бизнес-үҙәге, 1-се ҡат | 2012 |- | [[Мәскәү]] | Багратионовский проезд, 7к20В | 2023 йылдың майы |- | [[Екатеринбург]] | Вайнер урамы, 10, «Успенский» сауҙа үҙәге, 1-се ҡат | 2023 йылдың ноябре |- | [[Санкт-Петербург]] | Караванная урамы, 10, «Сенатор» бизнес-үҙәге, 1-се ҡат | 2026 йылдың июле |} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://hi-stores.ru/ Hi Store рәсми сайты] * [https://pay.hi-stores.ru/ Hi Store Pay] [[Категория:2012 йылда нигеҙләнгән компаниялар]] [[Категория:Рәсәй компаниялары]] [[Категория:Һамар]] feqm6rz4gsjl4s9vvd63ax4d29b2ybx