Википедия bawiki https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Медиа Махсус Фекерләшеү Ҡатнашыусы Ҡатнашыусы менән һөйләшеү Википедия Википедия буйынса фекерләшеү Файл Файл буйынса фекерләшеү MediaWiki MediaWiki буйынса фекерләшеү Ҡалып Ҡалып буйынса фекерләшеү Белешмә Белешмә буйынса фекерләшеү Категория Категория буйынса фекерләшеү Портал Портал буйынса фекерләшеү Проект Проект буйынса фекерләшеү TimedText TimedText talk Модуль Модуль буйынса фекерләшеү Event Event talk 0 9846 1308118 1284161 2026-11-02T12:46:48Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308118 wikitext text/x-wiki {{ТП-Рәсәй|Ишкилде |статус = ауыл |башҡортса исеме = Ишкилде |төп исеме = |ил = |герб = |флаг = |герб киңлеге = |флаг киңлеге = |lat_deg = 53 | lat_min = 25 | lat_sec = 43 |lon_deg = 58 | lon_min = 17 | lon_sec = 7 |CoordAddon = |CoordScale = |ил картаһы = |регион картаһы = |район картаһы = |ил картаһының дәүмәле = |регион картаһының дәүмәле = |район картаһының дәүмәле = |регион төрө = төбәк |регион = Башҡортостан |теҙмәләге регион = |район төрө = район |район = Әбйәлил районы |теҙмәләге район = |урынлашыу төрө = ауыл советы |урынлашыу = |теҙмәләге урынлашыу = |эске бүленеү = |башлыҡ төрө = |башлыҡ = |нигеҙ һалыныу = |беренсе телгә алыу = |элекке исемдәре = |статус (башлап) = |майҙан = |ТП үҙәгенең бейеклеге = |климат = |рәсми тел = |рәсми тел-ref = |халыҡ = 234 |иҫәп алыу йылы = 2010 |тығыҙлыҡ = |агломерация = |конфессия составы = |этнохороним = |ваҡыт бүлкәте = +5 |DST = |почта индексы = 453628 |почта индекстары = |телефон коды =34772 |автомобиль коды = 02, 102 |танымлаусы төрө = |һансал танымлаусы = 80201816003 |Commons-тағы категория = |сайт = |сайт теле = }} '''Ишкилде''' ({{lang-ru|Ишкильдино}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Әбйәлил районы]]ндағы ауыл.[[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 234 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 453628, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80201816003. == Халыҡ һаны == {{ Население | Ишкильдино }} ; Милли составы 2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, [[башҡорттар]] (100 %) йәшәй<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref>. '''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)''' {| class="wikitable " style="text-align:center" | style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)''' |- | 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)|||||||||| |- | 1920 йыл 26 август|||||||||| |- | 1926 йыл 17 декабрь|||||||||| |- | 1939 йыл 17 ғинуар|||||||||| |- | 1959 йыл 15 ғинуар|||||||||| |- | 1970 йыл 15 ғинуар|||||||||| |- | 1979 йыл 17 ғинуар|||||||||| |- | 1989 йыл 12 ғинуар|||||||||| |- | 2002 йыл 9 октябрь|||||||||| |- | 2010 йыл 14 октябрь||234||124||110||53,0||47,0 |- |} {{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}} == Географик урыны == * Район үҙәгенә тиклем ([[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]]): 35 км * Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Буранғол (Әбйәлил районы)|Буранғол]]): 7 км * Яҡындағы тимер юл станцияһы (Магнитогорск): 82 км == Урамдары == * Еңеүҙең 60 йыллығы урамы ({{lang-ru|}} 60 лет Победы (улица)}}) * Әхмәт Зәки Вәлиди урамы ({{lang-ru|}} Ахмет Заки Валиди (улица)}}) * Башай урамы ({{lang-ru|}} Башай (улица)}}) * Мортаза Рәхимов урамы ({{lang-ru|}} Муртазы Рахимова (улица)Ахуново (улица)}}) * Салауат Юлаев урамы ({{lang-ru|}} Салавата Юлаева (улица)Ахуново (улица)}}) * Таһир Кусимов урамы ({{lang-ru|}} Тагира Кусимова (улица)Ахуново (улица)}}) * Шәғәли Шаҡман урамы ({{lang-ru|}} Шагали Шакмана (улица)}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/053/000027.html Улицы]</ref> == Тарихы == Ҡыраҡа инеше янында Ишкилде ауылы барлыҡҡа килгән. Ауыл 1773 йылғы Ишкилде Дәүләтҡол улы Йосопов исемен йөрөтә, уның улдары Янмырҙа һәм Ханмырҙа. [[1834 йыл]]да 25 хужалыҡта 118 кеше йәшәгән. X ревизияла 132 кеше йәшәгән 26 йорт күрһәтелгән. [[1920 йыл]]да 60 йортта 306 кеше йәшәгән. 1842 йылда 20 ылау йәйләүгә сыға. 118 кешегә 100 ат, 60 һыйыр, 25 һарыҡ, 10 кәзә тура килгән. Уларҙың шулай уҡ 26 сирек һөрөнтө ере булған. 8 бот ужым һәм 232 бот яҙғы иген сәселгән<ref>{{ИСДБ|страница=38}} </ref>. Шулай уҡ уҡығыҙ: Ишкилде ауылы тарихы<ref>[https://nailtimler.com/bashkortostan/abzelilovskiy_rayon/abzelilovskiy_rayon_ishkildino.html История деревни Ишкильдино] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211205072152/https://nailtimler.com/bashkortostan/abzelilovskiy_rayon/abzelilovskiy_rayon_ishkildino.html |date=2021-12-05 }}</ref> == Ишкилде ауылы ер-һыу атамалары һәм һөйләше == * Шаһивәлиев Рәмис Йәмил улы. Әбйәлил районы Ишкилде ауылының һөйләше<ref>[https://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/6b98eacaf783e95dff3e387ae39ba314.pdf Тыуған яҡ: Топонимдар һәм һөйләү теле. Диалектология һәм ономастика буйынса һәләтле уҡыусыларҙың III Республика ғилми-ғәмәли конференция материалдары 23 март 2017 йыл. 136 — 147-се биттәр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220703105754/https://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/6b98eacaf783e95dff3e387ae39ba314.pdf |date=2022-07-03 }}</ref> == Матбуғатта == * Ишкилде цехында эш ҡайнай<ref>[https://oskon.info/articles/y-m-i-t/2020-06-09/ishkilde-tsehynda-esh-aynay-394357 Ишкилде цехында эш ҡайнай] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220814065124/https://oskon.info/articles/y-m-i-t/2020-06-09/ishkilde-tsehynda-esh-aynay-394357 |date=2022-08-14 }}</ref> == Видеофильмдарҙа == * Әбйәлил районы Ишкилде ауылы оҫталары күреп үрә.[https://yandex.ru/video/preview/?filmId=550511150900666029&from=tabbar&reqid=1647799352309468-16201645646668358351-sas2-0843-sas-l7-balancer-8080-BAL-7699&suggest_reqid=186846178164718552993549369283345&text=ишкилде+ «Орнамент» Плетеные сани — куреп горных и лесных башкир. Абзелил, Ишкильде. 2011г.] * Ауыл кото. Абзелил, Ишкильде, 2016г. [https://yandex.ru/video/preview/?filmId=13311974280336603693&from=tabbar&text=ишкилде+ «Орнамент» Благословение односельчан Муслимы Масалимовой. Ауыл кото.] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Навигация1 |Портал = Башҡортостан ауылдары |Викисловарь = |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.) |Викивиды = |Викиновости = |Викисклад = |Метавики = |Проект = Башҡортостан ауылдары }} {{Әбйәлил районы ауылдары}} [[Категория:Әбйәлил районы ауылдары]] 7v1bgmbubqu0jlfoki6rtd046sus0ll 0 9854 1308163 1263925 2026-11-03T00:00:01Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308163 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Күсем''' ({{lang-ru|Кусимово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Әбйәлил районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 419 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 453613, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80201834003. == Халыҡ һаны == {{ Население | Кусимово }} ; Милли составы [[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса [[башҡорттар]] 97 % тәшкил итә<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref>. '''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)''' {| class="wikitable " style="text-align:center" | style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)''' |- | 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)|||||||||| |- | 1920 йыл 26 август|||||||||| |- | 1926 йыл 17 декабрь|||||||||| |- | 1939 йыл 17 ғинуар|||||||||| |- | 1959 йыл 15 ғинуар|||||||||| |- | 1970 йыл 15 ғинуар|||||||||| |- | 1979 йыл 17 ғинуар|||||||||| |- | 1989 йыл 12 ғинуар|||||||||| |- | 2002 йыл 9 октябрь|||||||||| |- | 2010 йыл 14 октябрь||419||200||219||47,7||52,3 |- |} {{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}} == Географик урыны == * Район үҙәгенә тиклем ([[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]]): 44 км * Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Ташбулат]]): 3 км * Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Ташбулат]]): 15 км == Урамдары == {{Колонки|2}} * Бикембәт урамы ({{lang-ru|Бекембет (улица)}}) * Ғүмәр Ғилманов урамы ({{lang-ru|Гумера Гильманова (улица)}}) * Зәйнәп Биишева урамы ({{lang-ru|Зайнаб Биишевой (улица)}}) * Таң урамы ({{lang-ru|Заря (улица)}}) * Ҡурған урамы ({{lang-ru|Курган (улица)}}) * Урман урамы ({{lang-ru|Лесная (улица)}}) * Миниғәле Шайморатов урамы ({{lang-ru|Минигали Шаймуратова (улица)}}) * Тыныслыҡ урам ({{lang-ru|Мира (улица)}}) * Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная (улица)}}) * Муса Гәрәев урамы ({{lang-ru|Мусы Гареева (улица)}}) * Рәүеф Дәүләтов урамы ({{lang-ru|Рауфа Давлетова (улица)}}) * Дала урамы ({{lang-ru|Степная (улица)}}) * Таһир Кусимов урамы ({{lang-ru|Тагира Кусимова (улица)}}) * Үҙәк (урамы {{lang-ru|Центральная (улица)}}) * Мәктәп урамы ({{lang-ru|Школьная (улица)}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/053/000017.html Улицы]</ref> {{Колонки|конец}} == Тарихы == Күсем — Советтар Союзы Геройы генерал-майоры [[Күсимов Таһир Тайып улы|Т. Т. Күсимовтың]], тәүге төпләнеүсенең алыҫ тоҡомо нигеҙ һалған ауыл. Ауылға нигеҙ һалыусының фамилияһы билдәһеҙ. Уның улдары, ейән-ейәнсәрҙәре һәм бүләләре күп булған. Уның улдары Хәбибулла (1768—1840), Ғөбәйҙулла, Нурмөхәмәт, Динмөхәмәт Күсимовтар кантон идаралығы чиновниктары булып хеҙмәт итә. Тәүге ревизия ваҡытында 24 йортта 123 кеше йәшәгән. [[1859 йыл|1859 йылда]] 45 йорттан 348 кеше теркәлгән. Тәүге совет иҫәбен алыу 108 йортта 516 кешене күрһәткән. Башҡорт атлылары Байгилде Аҙанғолов, Иҡсан Иҙрисов, Абдулғәфәр Ирназаров, Яныбай Илсебаев, Әбделҡасим Сәлихов илде һәм [[Европа|Европаны]] [[Наполеон I|Наполеон]] иҙеүенән азат итеүҙә ҡатнашҡан. Ауыл халҡы башлыса ярым күсмә малсылыҡ менән шөғөлләнгән. Июль-август айҙарында Сәңгелдәк, Янай, Әүмеш йылғалары үҙәндәре буйлап күсеп йөрөйҙәр. 264 кешенең 35 йортонда 325 ат, 250 һыйыр, 220 һарыҡ, 9 кәзә тотолған. XIX быуаттың 40-сы йылдарында ужым игене тураһында белмәйҙәр ине. Яҙғы культуралар ғына сәселгән, йылына 926-шар бот<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/page/41 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с., страница 40-41] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220319100708/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/page/41 |date=2022-03-19 }}</ref> '''Тағы уҡығыҙ'''<ref>[https://kitaptar.bashkort.org/files/atajsal..pdf Камалов А. А. Камалова Ф. У. Атайсал. — Уфа: Башкирское издательство «Китап», 2001.— 471—475-се биттәр.]</ref> == Билдәле шәхестәр == * [[Күсимов Таһир Тайып улы]] (14.02.1909—10.05.1986), [[башҡорт]] [[СССР|совет]] хәрби һәм дәүләт эшмәкәре, [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, генерал-майор, [[Советтар Союзы Геройы]] (1944). == Шәжәрәләре == * [https://web.archive.org/web/20250123012034/https://sun9-87.userapi.com/impg/c855428/v855428246/24b486/cU287RgMK48.jpg?size=1620x2160&quality=96&sign=15e37efaab1079dbe230f98f7191a825&type=album ҠАРАҒУЖА (моҙғалар араһы) тармағының шәжәрәһе] == Ер-һыу атамалары == * [[:b:Айыуталаған (Әбйәлил районы)|Айыу талаған ҡаяһы]] == Видеояҙмалар == * [https://www.youtube.com/watch?v=gqnC1FhZM4c Абзелиловский р-н. д. Кусимово] * [https://www.youtube.com/watch?v=RdJdxcXrPog Ущелье Водопадов . с Кусимово | Башкирия] * [https://www.youtube.com/watch?v=csWMOhOzL_E Лекторий археологической экспедиции Якты-Куль — Кусимово «Северные амуры». Лекция 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=3y1POva1hq0 Лекторий археологической экспедиции Якты-Куль — Кусимово «Северные амуры». Лекция 9] * [https://www.youtube.com/watch?v=5_aySvj42I0 Водопад Кусимово] * == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/7432-k-sem-bj-lil-r-nynda-y-auyl}} {{V|14|01|2019}} {{Навигация1 |Портал = Башҡортостан ауылдары |Викисловарь = |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.) |Викивиды = |Викиновости = |Викисклад = |Метавики = |Проект = Башҡортостан ауылдары }} {{Әбйәлил районы ауылдары}} [[Категория:Әбйәлил районы ауылдары]] 2c04gefq76uvqs21xfaj8e77hwfw0mm 0 11565 1308121 1304732 2026-11-02T13:18:11Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308121 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Иҫке Байыш''' ({{lang-ru|Старобаишево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Дүртөйлө районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 631 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 452307, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80224831001. == Тарихы == Байыш ауылы [[Әкәнәй]] ауылынан күсенеп төпләнеүселәр иҫәбенә тәүҙәрәк утар булараҡ барлыҡҡа килә. Йөҙ башы Байыш Раслекеев (дөрөҫө: Расмекеев) [[1736 йыл]]да Әкәнәй ауылында йәшәй һәм 100 ихата өсөн власть алдында яуаплы була, һәм төрлө рәсми документтарҙа ул Әкәнәй ауылы кешеһе булараҡ теркәлә. Байыш ауылы [[1780 йыл]]да рәсми документтарҙа билдәләнә. 1780 йылдың 3 апрелендә Шамшаҙы улусының дүрт ауылы халҡы батша крәҫтиәндәренә 25 йылға үҙ ерҙәренең бер өлөшөн ҡуртымға биреү тураһында документ төҙөй. Тимәк [[Байыш ауылы]] [[1739]] һәм [[1780 йыл]]дар араһында барлыҡҡа килә<ref name="Иҫке Байыш">{{китап |автор=А. З. Асфандияров |часть= |тираж= 5000 экз.|заглавие=История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место= Уфа |издательство=ГУП РБ БИ Китап |год=2009 |страниц= 742|страница= 402 |columns= |allpages= |серия= |isbn=978-5-295-04683-4 |тираж= 5000 |ref= }}</ref>. [[1795 йыл]]ғы рәүиз материалдарында ауылда 149 [[башҡорт]], 33 [[яһаҡ татары]], 17 [[мишәр]], 1816 йылда - 210 башҡорт, 31 яһаҡ татары, 20 мишәр, 1834 йылда - 306 башҡорт, 20 яһаҡ татары, 30 мишәр, 1859 йылда - 416 башҡорт, 22 яһаҡ татары, 54 мишәр, 1870 йылда 551 башҡорт, яһаҡ татары, мишәрҙең йәшәүе теркәлә. Белешмә: ''яһаҡ татары'' тип власть структураһына эшкә күскән ''башҡорттар'', ә ''типтәрҙәр'' тип теге йәки был сәбәп арҡаһында ''ерһеҙ ҡалған башҡорттар'' атала. [[1920 йыл]]дағы рәүиздә ауыл ике исем менән теркәлә: [[Иҫке Байыш]]та 882 башҡорт, Яңы Байышта 251 башҡорт кешеһенең йәшәүе теркәлә<ref name="Иҫке Байыш" />. 1843 йылда ауыл халҡы 304 йылҡы, 298 һыйыр, 400 һарыҡ, 108 кәзә аҫырай. 213 дисәтинә ере булған 306 башҡортҡа 840 бот ужым, 1056 бот яҙғы иген сәселә. Ауылда тирмән эшләй, мәсет була<ref name="Иҫке Байыш" />. == Халыҡ һаны == ; Милли составы [[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса [[башҡорттар]] 86 % тәшкил итә<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref>. '''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)''' {| class="wikitable " style="text-align:center" | style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)''' |- | 1906 йыл||657|||||||| |- | 1920 йыл 26 август||882|||||||| |- | 1926 йыл 17 декабрь|||||||||| |- | 1939 йыл 17 ғинуар||1164|||||||| |- | 1959 йыл 15 ғинуар||803|||||||| |- | 1970 йыл 15 ғинуар|||||||||| |- | 1979 йыл 17 ғинуар|||||||||| |- | 1989 йыл 12 ғинуар||476|||||||| |- | 2002 йыл 9 октябрь||548|||||||| |- | 2010 йыл 14 октябрь||631||325||306||51,5||48,5 |- |} {{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}} == Географик урыны == * Район үҙәгенә тиклем ([[Дүртөйлө (ҡала)|Дүртөйлө]]): 18 км * Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Өфө]]): 141 км == Билдәле шәхестәре == * [[Хәйруллин Ринат Мәсғүт улы]] (3.10.1958), дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 2010—2019 йылдарҙа Дүртөйлө район хакимиәте башлығы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2010) һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның (2002) атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре<ref>[http://www.bashinform.ru/news/1275783-glava-dyurtyulinskogo-rayona-bashkirii-rinat-khayrullin-ushel-v-otstavku/?sphrase_id=9332985 Глава Дюртюлинского района Башкирии Ринат Хайруллин ушел в отставку. ИА «Башинформ», 20 февраля 2019]{{V|7|03|2019}}</ref>. == Топонимикаһы == Фазлыева Диана Радик ҡыҙы. Дүртөйлө районы Иҫке Байыш ауылының ер-һыу атамалары<ref>[https://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/6b98eacaf783e95dff3e387ae39ba314.pdf Тыуған яҡ: топонимдар һәм һөйләү теле. Диалектология һәм ономастика буйынса һәләтле уҡыусыларҙың III Республика ғилми-ғәмәли конференция материалдары. 23 март 2017 йыл. 3-сө йыйынтыҡ. 122 - 126-сы биттәр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220703105754/https://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/6b98eacaf783e95dff3e387ae39ba314.pdf |date=2022-07-03 }}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} * [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.] == Һылтанмалар == * {{БЭ2013|http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/4020-i-ke-bajysh-d-rt-jl-r-nynda-y-auyl}}{{V|7|03|2019}} {{Дүртөйлө районы ауылдары}} [[Категория:Дүртөйлө районы ауылдары]] sj10murfyjjcg9y76z90o6o89tyq9p1 0 11743 1308183 1284248 2026-11-03T07:00:22Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308183 wikitext text/x-wiki {{ТП-Рәсәй|Матрай |статус = ауыл |башҡортса исеме = Матрай |төп исеме = |ил = |герб = |флаг = |герб киңлеге = |флаг киңлеге = |lat_deg = 52 | lat_min = 14 | lat_sec = 58 |lon_deg = 58 | lon_min = 1 | lon_sec = 31 |CoordAddon = |CoordScale = |ил картаһы = |регион картаһы = |район картаһы = |ил картаһының дәүмәле = |регион картаһының дәүмәле = |район картаһының дәүмәле = |регион төрө = төбәк |регион = Башҡортостан |теҙмәләге регион = |район төрө = район |район = Йылайыр районы |теҙмәләге район = |урынлашыу төрө = ауыл советы |урынлашыу = |теҙмәләге урынлашыу = |эске бүленеү = |башлыҡ төрө = |башлыҡ = |нигеҙ һалыныу = |беренсе телгә алыу = |элекке исемдәре = |статус (башлап) = |майҙан = |ТП үҙәгенең бейеклеге = |климат = |рәсми тел = |рәсми тел-ref = |халыҡ = 940 |иҫәп алыу йылы = 2010 |тығыҙлыҡ = |агломерация = |конфессия составы = |этнохороним = |ваҡыт бүлкәте = +5 |DST = |почта индексы = 453694 |почта индекстары = |телефон коды = 34752 |автомобиль коды = 02, 102 |танымлаусы төрө = |һансал танымлаусы = 80227000001 |Commons-тағы категория = |сайт = |сайт теле = }} '''Матрай''' (Мөхәммәтрәхим) ({{lang-ru|Матраево}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Йылайыр районы]]ндағы ауыл. [[2010 йыл]]дың 14 октябренә халыҡ һаны 940 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 453694, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80227000001. == Халыҡ һаны == ; Милли составы [[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса [[башҡорттар]] 95 % тәшкил итә<ref name="2002F" />. '''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)''' {| class="wikitable " style="text-align:center" | style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)''' |- | 1900 йыл||279|||||||| |- | 1920 йыл 26 август||512|||||||| |- | 1926 йыл 17 декабрь|||||||||| |- | 1939 йыл 17 ғинуар||411||208||203||50,6||49,4 |- | 1959 йыл 15 ғинуар||736||343||393||46,6||53,4 |- | 1970 йыл 15 ғинуар||1129||547||582||48,4||51,6 |- | 1979 йыл 17 ғинуар||1082||516||566||47,7||52,3 |- | 1989 йыл 12 ғинуар||1106||543||563||49,1||50,9 |- | 2002 йыл 9 октябрь||967||441||526||45,6||54,4 |- | 2010 йыл 14 октябрь||940||452||488||48,1||51,9 |- |} {{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}} == Географик урыны == * Район үҙәгенә тиклем ([[Йылайыр]]): 58 км * Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 105 км == Билдәле шәхестәре == * [[Үтәев Рәшит Зиннәт улы]] (10.01.1940—8.04.2022), [[журналистика|журналист]], йәмәғәтсе, [[шахмат]]сы һәм шашкасы. 1968—2005 йылдарҙа «Баймакский вестник» гәзитенең мөхәррир урынбаҫары. 1969 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981). [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия|Журналистар союзының Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге]] (1992) һәм [[Баймаҡ районы]]ның Сәғит Мифтахов исемендәге журналистар (1977) премиялары лауреаты. * [[Ярлыҡапов Абрар Бәҙретдин улы]] (12.07.1942) — ғалим-иҡтисадсы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Иҡтисад фәндәре докторы (1997), профессор (2007). 1968—1972 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары, Башҡорт АССР-ының 7-се һәм 8-се саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Халыҡтар Дуҫлығы (198) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1971) ордендары кавалеры<ref>[http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/2-statya/2288-yarlykapov-abrar-badretdinovich Ярлыкапов Абрар Бадретдинович — Башкирская энциклопедия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160407172637/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/2-statya/2288-yarlykapov-abrar-badretdinovich |date=2016-04-07 }}{{ref-ru}}{{V|7|07|2017}}</ref>. * [[Яҡшыгилдин Шәмсетдин Ғәләүетдин улы]] (1896—1973) — [[Беренсе донъя һуғышы]]нда (1915—1918), [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|Граждандар һуғышы]]нда (1918—1922), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы == Урамдары == {{Колонки|2}} * Быҙаулыҡ урамы ({{lang-ru|Бузавлыкская (улица)}}) * Г.Насыров урамы ({{lang-ru|Г.Насырова (улица)}}) * З. Вәлиди урамы ({{lang-ru|З.Валиди (улица)}}) * З. Ҡаҙнабаев урамы ({{lang-ru|З.Казнабаева (улица)}}) * Йәштәр урамы ({{lang-ru|Молодежная (улица)}}) * Октябрь урамы ({{lang-ru|Октябрьская (улица)}}) * 1 Май урамы ({{lang-ru|Первомайская (улица)}}) * С. Юлаев урам ({{lang-ru|С.Юлаева (улица)}}) * Баҡса урамы ({{lang-ru|Садовая (улица)}}) * Хоҙайбирҙин урамы ({{lang-ru|Худайбердина (улица)}}) * Ш. Бабич урамы ({{lang-ru|Ш.Бабича (улица)}}) * Шайморатов урамы ({{lang-ru|Шаймуратова (улица)}})<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/023/000045.html Улицы]</ref> {{Колонки|конец}} == Ер-һыу атамалары == Түбәндәге һылтанма буйынса уҡығыҙ<ref>[https://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/6b98eacaf783e95dff3e387ae39ba314.pdf Тыуған яҡ: топонимдар һәм һөйләү теле. Диалектология һәм ономастика буйынса һәләтле уҡыусыларҙың III Республика ғилми-ғәмәли конференция материалдары. 23 март 2017 йыл. 3-сө йыйынтыҡ. 14 — 18-се биттәр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220703105754/https://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/6b98eacaf783e95dff3e387ae39ba314.pdf |date=2022-07-03 }}</ref>. == Тарихы == Боронғоларҙан яҙып алған легендаға ярашлы, ауылға 1755 йылда [[Ишбулды (Йылайыр районы)|Ишбулды]] ауылында тыуып үҫкән Мөхәмәтрәхим Алғышаев нигеҙ һалған. Әммә архив документтарын тикшереү [[легенда|легенданың]] теүәл булмауын күрһәтә: XVIII быуат документтарында һәм 1795—1834 йылдарҙағы ревизия материалдарында был ауылдар юҡ. [[Ырымбур өйәҙе]] Түңгәүер улусы [[Юлдыбай (Йылайыр районы)|Юлдыбай ауылы]] буйынса 1816 йылғы ревизия материалдарында бер йортта йәшәгән 47 йәшлек Игелек Алғышаев һәм уның ҡустыһы Мөхәмәтрәхим Алғышаев (уға 24 йәш) ҡатыны Дәүләтбикә (23 йәш) күрһәтелгән. Тимәк, Мөхәмәтрәхим ауылына нигеҙ һалыусы Юлдыбай ауылы кешеһе. Был башҡа документтар менән дә раҫлана. Туңгәүер улусы Мөхәмәтрәхим ауылы [[1859 йыл|1859 йылғы]] ревизия материалдарында теркәлгән. Был ваҡытта ул 4-се Башҡорт кантонының 1-се тирмәһенә ҡараған, һәм унда 21 йорт иҫәпләнгән. Ошо документтан күренеүенсә, тәүге тапҡыр Мөхәмәтрәхим ауылы [[1850 йыл|1850 йылғы]] IX ревизияла теркәлгән. Унда 20 ихата булған. Әммә 1850 йылғы материалдар беҙгә барып етмәгән. Ошо уҡ документта күрһәтелгәнсә, 1855 йылда 63 йәшлек Мөхәмәтрәхим Алғышаевтың улы Сәйетов вафат була, уның исеме ауылға бирелгән. 1858 йылда Мөхәмәтрәхим ауылы халҡы формалашыуы дауам итә: Юлдыбай аулынан «башлыҡ бойороғо буйынса» бында Әбделмән Балыҡбаевтың ғаиләһе күсерелә. 1859 йылда Мөхәмәтрәхим ауылында 21 йорт һәм 162 кеше иҫәпләнә (81 ир-ат һәм 81 ҡатын-ҡыҙ). Тулыһынса һылтанма буйынса рус телендә уҡығыҙ<ref>[http://urgaza.ru/library-portal/articles/292/1918/ Из истории села Матраево Зилаирского района]</ref>. == Топонимикаһы == Түбәндәге һылтанма буйынса уҡығыҙ<ref>[https://distolimp.bspu.ru/template/guest/global/page.php?p=t_15_21 Йылайыр районы Матрай ауылының ер-һыу атамалары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241208053539/https://distolimp.bspu.ru/template/guest/global/page.php?p=t_15_21 |date=2024-12-08 }}</ref>. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Матрай мәктәбе]] == Матбуғатта == * Йылайырҙа балыҡ тоторға яратыусылар йыйылды<ref>[https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2021-01-07/yylayyr-a-baly-totor-a-yaratyusylar-yyyyldy-1233491 Йылайырҙа балыҡ тоторға яратыусылар йыйылды]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Һаумыһығыҙ, ауылдаштар 2021 йыл<ref>[https://zilair.bashkortostan.ru/presscenter/news/374461/ Матрай встретил своих односельчан]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Мөхәмәтрәхим булған исеме<ref>[https://bashkizi.ru/articles/auyl-ulyshy/2021-08-04/m-h-m-tr-him-bul-an-iseme-2450290 Мөхәмәтрәхим булған исеме]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * == Видеояҙмалар == * [https://www.youtube.com/watch?v=cpTAwt9C0k4 Йылайыр районы Матрай ауылы мәҙәниәт йорто «Илһам» халыҡ театры актрисаһы Нурия Мәҡсүтова] * Алтын тирмә. 17 декабрь 2021 йыл.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=mZsmu1k5wUE Алтын тирма. Народные театры Зилаирского р-на Илхам и Краснокамского р-на Замандаш]</ref> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} {{V|10|04|2022}} * {{ИСДБ}}{{ref-ru}} {{V|10|04|2022}} == Һылтанмалар == * {{БЭ|88833}}{{V|10|04|2022}} {{Навигация1 |Портал = Башҡортостан ауылдары |Викисловарь = |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.) |Викивиды = |Викиновости = |Викисклад = |Метавики = |Проект = Башҡортостан ауылдары }} {{Йылайыр районы ауылдары}} [[Категория:Йылайыр районы ауылдары]] hpxi97y7cj8xpalg813gclq06049pj9 0 12712 1308122 1263139 2026-11-02T14:04:41Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308122 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Йомағужа''' ({{lang-ru|Юмагузино}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Күгәрсен районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 5161 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 453336, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80238557000. == Халыҡ һаны == '''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)''' {| class="wikitable " style="text-align:center" | style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)''' |- | 1900 йыл||325|||||||| |- | 1920 йыл 26 август||1320|||||||| |- | 1926 йыл 17 декабрь|||||||||| |- | 1939 йыл 17 ғинуар||2079|||||||| |- | 1959 йыл 15 ғинуар||2355|||||||| |- | 1970 йыл 15 ғинуар|||||||||| |- | 1979 йыл 17 ғинуар|||||||||| |- | 1989 йыл 12 ғинуар||5198|||||||| |- | 2002 йыл 9 октябрь||5343|||||||| |- | 2010 йыл 14 октябрь||4564||2191||2373||48,0||52,0 |- |} {{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}} == Географик урыны == * Район үҙәгенә тиклем ([[Мораҡ (Күгәрсен районы)|Мораҡ]]): 30 км * Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Мәләүез (ҡала)|Мәләүез]]): 65 км == Урамдары == <ref>[https://www.gosspravka.ru/02/053/000017.html Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан]</ref> == Тарихы == Йомағужа ауылы [[XVIII быуат]] уртаһынан билдәле. Быуат аҙағында 97 кеше йәшәгән 14 ихатанан тора. 64 йылдан һуң уның 58 ихатаһы һәм 320 кешеһе була. Халыҡ этник яҡтан ҡатнаш була: 1920 йылда унда [[башҡорттар]], [[урыҫтар]], [[татарҙар]] йәшәгән. 226 йортта барлығы 1320 кеше йәшәгән. [[1842 йыл]]да 257 кешегә 512 бот яҙғы иген сәселә. [[1816 йыл|1816 йылдың]] VII ревизияһында Йомағужа исемле ике кеше иҫәпкә алына — беренсе Йомағужа Бикбовҡа 71 йәш (улдары Дәүләткилде, Сирбай, Бикмөхәмәт, Әлмөхәмәт, Рәхимғол, Уразай). 1789 йылда [[Туғыҙтимер]] йылғаһы буйындағы ерҙәрҙе Бекович-Черкасскийға һатыуҙа Санким һәм Бушман-Ҡыпсаҡ улустарының башҡорт аҫабаларының ышаныслы вәкиле булыуы менән билдәле. Ошо уҡ ауылда йәшәүсе тағы бер Йомағужа булған. Ул Ҡаныев — 79 йәш. Улдары Әлмөхәмәт, Ярмөхәмәт, Мөхәмәтшәрип. Ауыл ике ауыл кешеһенең береһенең исемен йөрөтә. Кем икәнен әйтеүе ҡыйын<ref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/150 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 150.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220411105431/http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/150 |date=2022-04-11 }}</ref>. == Матбуғатта == == Видеофильмдар == * Зәйтүнә Әбдүрәшитова. Күгәрсен районы, Йомағужа ауылы. Слайд. Етегән-2020.<ref>{{YouTube|9lHhqCUX2o8|logo=1}}</ref> * Хәтер бюсы. Йомағужа. Күгәрсен районы<ref>{{YouTube|TUWOJVc5wzQ|logo=1}}</ref> * Йомағужа күпере<ref>{{YouTube|UttdLxNwZNw|logo=1}}</ref> * Ҡурайсылар ансамбле. Башҡортостан Республикаһы, Күгәрсен районы, Йомағужа<ref>{{YouTube|W84mWaefDVg|logo=1}}</ref> * Йомағужа һыуһаҡлағысы. Башҡортостандың Күгәрсен районы<ref>{{YouTube|9kPeVAkjGbo|logo=1}}</ref> == Топонимдары == Башҡарҙы: Ғимранова Карина Рәмил ҡыҙы, 9-сы класс, Етәксеһе: Ғимранова Рәсимә Факил ҡыҙы<ref>[https://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/5044ad84f634ed646f39533514c5ceb9.pdf Тыуған яҡ: топонимдар һәм һөйләү теле. Диалектология һәм ономастика буйынса һәләтле уҡыусыларҙың IV Республика ғилми-ғәмәли конференция материалдары 16 апрель 2018 йыл 4-се йыйынтыҡ. 27 — 29-сы биттәр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220703121613/https://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/5044ad84f634ed646f39533514c5ceb9.pdf |date=2022-07-03 }}</ref>. == Билдәле шәхестәре == * [[Әминев Миңлетдин Ғилметдин улы]] (15.10.1922—12.08.1969), [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, артиллерия полкы уҡсыһы, рядовой. [[Советтар Союзы Геройы]] (1943). * [[Филиппов Александр Павлович]] (7.11.1932—15.10.2011) — урыҫ телендә ижад иткән шағир, прозаик, тәржемәсе һәм сценарист. [[Башҡортостандың халыҡ шағиры]] (2004). * [[Титов Вячеслав Михайлович]] (11.05.1949—3.05.2010), инженер-технолог-ғалим, сәнәғәт һәм юғары мәктәп хеҙмәткәре. 1987—2004 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ]]тағы «Сода» произодство берекмәһенең генераль директоры, 2006—2010 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы]] директоры. Техник фәндәр докторы (2002). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның 1-се һәм 2‑се саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1995) һәм Башҡортостан Республикаһының (1991) атҡаҙанған химигы, «Рәсәйҙең иң яҡшы менеджеры» (1999). [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] (1986) һәм [[Почёт ордены|Почёт]] (2000) ордендары кавалеры. * [[Әхмәҙиев Әлим Әхәт улы]] (8.09.1952), социолог-ғалим. Философия фәндәре докторы (1993), профессор (1994). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның 1-се һәм 2-се саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың Закондар сығарыу палатаһы депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2012), [[Башҡортостан]] комсомолы премияһы лауреаты (1985). * [[Әхмәҙиев Әнүәр Әхәт улы]] (5.04.1950—6.08.2006), социолог-ғалим. Социология фәндәре докторы (1994), профессор (1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2000). Социаль белем биреү (1997) һәм Сәйәси фәндәр академияһының (2000) ғәмәлдәге ағзаһы. * [[Кинйәбулатов Ғәлим Ғиниәт улы]] (7.10.1963), [[музыка]]нт, композитор. [[Күгәрсен районы]]ның «Ҡыҙыл мәсет» эстрада төркөмен ойоштороусы һәм 1991 йылдан уның етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2009)<ref>[http://kugkultura.ru/publ/nasha_gordost/zasluzhennye_rabotniki/galim_kinzjabulatov/7-1-0-75 Отдел культуры Кугарчинского района. Официальный сайт. Галим Кинзябулатов]{{ref-ru}}{{V|18|11|2023}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} * Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}} == Сығанаҡтар == <references/> {{Навигация1 |Портал = Башҡортостан ауылдары |Викисловарь = |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.) |Викивиды = |Викиновости = |Викисклад = |Метавики = |Проект = Башҡортостан ауылдары }} {{Күгәрсен районы ауылдары}} == Һылтанмалар == * Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.{{ref-ru}} [[Категория:Күгәрсен районы ауылдары]] bunk1deyvo7k74zlofgitogb6xchx22 0 25887 1308124 1285557 2026-11-02T14:51:59Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308124 wikitext text/x-wiki [[Файл:Rainbow at Ladoga.jpeg|right|thumb|320px| Ладога күле өҫтөндәге йәйғор]] [[Файл:TakakkawFalls2.jpg|right|320px|thumb|Һыу һиптергән саҡта, бөртөктәренән барлыҡҡа килгән йәйғор. [[Takakkaw Falls]], [[Канада]] ]] [[Файл:Rainbow formation.png|320px|right|thumb|Йәйғор барлыҡҡа килеү схемаһы<br /> 1) сферик [[тамсы]]<br /> 2) эске [[Сағылыу (физика)|сағылыу]]<br /> 3) беренсел йәйғор<br /> 4) [[яҡтылыҡтың һыныуы]]<br /> 5) икенсел йәйғор<br /> 6) инеүсе яҡтылыҡ нуры<br /> 7) беренсел йәйғор барлыҡҡа килгәндә, нурҙарҙың юлы<br /> 8) икенсел йәйғор барлыҡҡа килгәндә, нурҙарҙың юлы<br /> 9) күҙәтеүсе<br /> 10) беренсел йәйғор барлыҡҡа килгән урын<br /> 11) икенсел йәйғор барлыҡҡа килгән урын<br /> 12) тамсылар болото ]] '''Йәйғор''' — [[атмосфера]]ның [[оптик]] һәм [[метеорологик]] күренеше, башлыса юғары дымлылыҡ яланында күҙәтелә. Ул төрлө төҫтәрҙә хасил була һәм дуға йәки ярым түңәрәк формаһын һыҙатландыра. Төҫтәр спектры, дуғаның эс яғынан ҡараһаң, былай: [[Ҡыҙыл төҫ|ҡыҙыл]], [[Һарғыҙыл төҫ|һарғыҙыл]], [[Һары төҫ|һары]], [[Йәшел төҫ|йәшел]], [[Зәңгәр төҫ|зәңгәр]], [[Күк төҫ|күк]], [[Зәңгәр күк төҫ|зәңгәр күк]]). Күк йөҙөндә йәйғор пәйҙә булғас, балалар ни ҡәҙәр шатлыҡ кисерә, уның нисек барлыҡҡа килеүе тураһында һорап, ата-әсәләрҙе йөҙәтеп бөтөрә. ==Йәйғорҙо өйрәнеү тарихы== Фарсы астрономы [[Кутб ад-Дин аш-Ширази]] (1236—1311), ә бәлки, уның уҡыусыһы [[Камал ад-Дин Ширази]] (1260—1320) булғандыр, беренселәрҙән булып феномендың теүәл аңлатмаһын бирә.<ref>[http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Al-Farisi.html Al-Farisi biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070325123238/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Al-Farisi.html |date=2007-03-25 }}</ref> Йәйғорҙоң дөйөм тасуирламаһын [[1611|1611 йылда]] [[Доминис, Марк Антоний де|Марк Антоний де Доминис]] «''De radiis visus et lucis in vitris perspectivis et iride''» китабында бирә. Күҙәтеүҙәр нигеҙендә ул йәйғор тамсыһының эске өҫлөгөнән сағылыу һәм ике тапҡыр һыныу нәтижәһендә (тамсыға кергәндә һәм сыҡҡанда), барлыҡҡа килә тигән фекергә килә. [[Рене Декарт]] [[1635 йыл|1635 йыл]]да «Метеорҙар» китабының [http://znaniya-sila.narod.ru/people/003_02.htm «Йәйғор тураһында»] бүлегендә күренешкә тулы тасуирлау бирә. [[Спектр]]ҙы билдәләү өсөн төҫтәр һанын, йәғни 7 һанын [[Исаак Ньютон]] индерә. Ул фәнгә таянмай, ә 7 һанының символик мәғәнәгә эйә булыуын ғына иҫенә төшөрә. Башта ул биш төҫтә генә туҡталырға уйлай (ҡыҙыл, һары, йәшел, зәңгәр һәм миләүшә), сөнки 5 һаны ла символик мәғәнәгә эйә. Ләкин был һанды аҙһынып, 7 һанында туҡталырға була. Ысынында иһә, йәйғорҙа айырым-асыҡ ярылып ятыусы [[төҫ]]тәр юҡ. Спектр тоташ, бер төҫ икенсеһенә ҡушылып китә, шуға күрә ентекләберәк, текәлеберәк ҡараһаң, унда «рәсми» төҫтәрҙән тыш тағы әфлисүн, ҡурай еләге (ҡуйы ҡыҙыл), салат (асыҡ йәшел), фирүзә төҫтәрен дә күрергә мөмкин. == Тәбиғәттә йәйғор күренеше == [[Физика]] дәрестәрендә был мөғжизәнең атмосфералагы оптик күренеш булыуы, ҡояш яҡтыһының һыу тамсыһында һынып, спектрҙың ете төҫөнә тарҡалыуы тип аңлаттылар. Төрлө оҙонлоҡтағы тулҡынды һыу тамсыһы төрлөсә һындырып, аҡ төҫ спектрға тарҡала — иң кескенә һыныу мөйөшө ҡыҙыл төҫтөҡө, ә иң ҙурыһы — миләүшәнеке. Был күренеш дисперсия тип атала. Йәйғорҙы күреү өсөн, ҡояшка арт менән, ә һыу тамсыларына йөҙ менән баҫырға кәрәк. Әммә йәйғор берәү генә түгел, уның янында икенсеһе, өсөнсөһө лә күренергә мөмкин. Тимәк, һыу тамсыһында нур ике йәки өс тапҡыр һына. Былары, билдәле, тоноғораҡ була. Иғтибарлы кеше икенсе йәйғорҙа төҫтәрҙең тәртибе төп күперҙәгегә ҡапма-ҡаршы булыуын да күрер. Әгәр төп күперҙә ҡыҙыл төҫ дуғаның тышында булһа, икенсеһендә ул эсендә булыр. '''Ай йәйғор''' ҙа бар. Дөрөҫ, ай йәйғор күпкә тоноғораҡ була, шуға күрә уны йыш ҡына “аҡ йәйғор” тип атайҙар. '''Төнгө йәйғор''' —– бик һирәк осрай торған тәбиғәт күренеше. Уны планетаның бер нисә урынында ғына күҙәтергә мөмкин. Иң атаклы ай йәйғор – шарлауыҡлы Калифорния штатының Йосемити Милли паркында күҙәтелә. Ай йәйғорҙо шулай уҡ Кентуккилағы Камберленд шарлауыҡтарында һәм [[Замбия]] менән [[Зимбабве]] сигендәге [[Виктория шарлауығы]]нда күрергә була. Ә бик үҙенсәлекле ай йәйғор Себерҙә — [[Ямал ярымутрауы]]ның ҡуйы [[томан]]дарында күҙәтелә. == Йәйғор тарихта, мәҙәниәттә һәм мифологияла == Иҫ китмәле күренеш булғанға күрә, йәйғор боронғо замандарҙан бирле мөғжизә булараҡ ҡабул ителгән. * Боронғо гректар уны күк менән ерҙе тоташтырыусы тип һанаған. * Япон риүәйәттәрендә йәйғорҙо донъя яратылыу менән бәйләйҙәр. Ошо күперҙән тәңреләр Идзанаги һәм Идзанами үҙҙәре яһаған ерҙе ҡарарға төшкәндәр. * Боронғо ҡытайҙар йәйғорҙо күк йыланы тип белә. * Скандинавтарҙа ул — тәңреләр торағын ер менән тоташтырыусы күпер. * Боронғо һинд мифологияһында — күк күкрәү һәм йәшен аллаһы Индраның йәйәһе. * Әрмән мифологияһында йәйғор — Тирҙың билбауы (Тир — тәүҙә ул ҡояш аллаһы, аҙаҡтан — яҙма, сәнғәт, фән аллаһы). * Славяндарҙың ышаныуҙары буйынса, йәйғор күл, йылға һәм диңгеҙҙәрҙән һыу эсә, был һыу аҙаҡтан ямғыр булып яуа. Ҡайһы берҙә ул һыу менән бергә балыҡтарҙы һәм тәлмәрйендәрҙе лә йота, шуға күрә улар ҙа күктән төшөү осраҡтары бар. Йәйғор ҡалҡыу бәхетһеҙлекте иҫкәрткән, әгәр инде кеше йәйғор аҫтынан үтә алһа, ир-егет ҡатын-ҡыҙға, ә ҡатын-ҡыҙ — ир-егеткә әйләнгән. * Байтаҡ африкалы ҡабиләләрҙең ышаныуы буйынса, йәйғор ергә тоташҡан ерҙә хазина (ҡиммәтле таштар, ҡабырсаҡтар йәки ынйы) табырға мөмкин   == Йәйғор тураһында һынамыштар == Халыҡтарҙа был иҫ киткес матур тәбиғәт күренешенә бәйле йөҙләгән йомаҡ, әйтем, һынамыштар һ. б. бар. Мәҫәлән, * Йәйғор иртәнсәк күренһә, йәки күпер икәү булһа, йә түбән булһа, йәиһә күк йөҙөндә оҙаҡ торһа, һауа боҙолоп, ямғыр яуасаҡ. * Йәйғор көнбайышта күренгәндә лә, ямғыр көтөлә. * Күпер йылға буйлап һуҙылған осраҡта ла ямғырҙан ҡаса алмайһың. * Әгәр ҙә ул йылғаға арҡыры ятһа, һауа торошоноң яҡшырыуын көт тә тор. * Һауа торошон билдәләү өсөн, йәйғорҙоң төҫө лә әһәмиәткә эйә: йәшел төҫ күберәк икән — ямғырға, һары — көн яҡшырыуға, ҡыҙыл — эҫелеккә йәки елгә. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Аҡман-тоҡман (фольклорҙа)]] == Сығанаҡ == * [http://tatyash.ru/index.php?get.php?11026%7C23.htm#0 17 (11964),10 август, 2013 Татарстан яшьләре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150602161513/http://tatyash.ru/index.php?get.php%3F11026%7C23.htm |date=2015-06-02 }}{{ref-tt}} === Урыҫ телендә === * [http://www.sveticvet.ru/radugi/ Свет И Цвет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322023401/http://www.sveticvet.ru/radugi/ |date=2016-03-22 }} * [http://ec-dejavu.ru/r/Rainbow.html Этимология и семантика слова 'радуга'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101209063822/http://ec-dejavu.ru/r/Rainbow.html |date=2010-12-09 }} * [http://znaniya-sila.narod.ru/people/003_02.htm Рене Декарт «О радуге»] * [http://5thdimension.org/wp/magazine/022/raduga Хаскелевич Д.-Б. Оптико-мистический феномен радуги (Ноев Завет в толковании Каббалы)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304080236/http://5thdimension.org/wp/magazine/022/raduga |date=2016-03-04 }} === Инглиз телендә === * [http://eo.ucar.edu/rainbows/ About rainbows] * [http://www.jal.cc.il.us/~mikolajsawicki/rainbows.htm Supernumerary and Multiple Rainbows] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060103070115/http://www.jal.cc.il.us/~mikolajsawicki/rainbows.htm |date=2006-01-03 }} * [https://web.archive.org/web/20120323163120/http://www.missouriskies.org/rainbow/february_rainbow_2006.html Spectacular rainbow at Elam Bend (McFall, Missouri)] * [http://www.photocentric.net/rainbows_finding.htm Finding and Photographing rainbow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170906054026/http://www.photocentric.net/rainbows_finding.htm |date=2017-09-06 }} {{ЦветаРадуги}} {{|he}} {{|pl}} [[Категория:Атмосфера күренештәре]] [[Категория:Тәбиғәт]] d6vsa7nuhtwaykybyt0dnoquapf2w3m 0 29222 1308142 678310 2026-11-02T19:23:07Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308142 wikitext text/x-wiki {{ТП |статус = коммуна |башҡортса исеме = Клайнфурра |төп исеме = Kleinfurra |ил = Германия |герб = Wappen kleinfurra.png |флаг = |герб киңлеге = |флаг киңлеге = |lat_dir= N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec |lon_dir= E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексКарта = |ил картаһы = |регион картаһы = |район картаһы = |ил картаһының дәүмәле = 250 |регион картаһының дәүмәле = |район картаһының дәүмәле = |регион төрө = Германия ерҙәре |регион = Тюрингия |теҙмәләге регион = Тюрингия |район төрө = район |район = Нордхаузен (район) |теҙмәләге район = Нордхаузен (район) |урынлашыу төрө = |урынлашыу = |теҙмәләге урынлашыу = |эске бүленеү = |башлыҡ төрө = |башлыҡ = Бенно Кошоррек |нигеҙ һалыныу = |беренсе телгә алыу = |элекке исемдәре = |статус (башлап) = |майҙан = 18,51 |бейеклек төрө = |ТП үҙәгенең бейеклеге = 205 |климат = |рәсми тел = |рәсми тел-ref = |халыҡ = 1182 |иҫәп алыу йылы = 2010 |тығыҙлыҡ = |агломерация = |милли состав = |конфессия составы = |этнохороним = |ваҡыт бүлкәте = +1 |DST = бар |почта индексы = 99735 |почта индекстары = |телефон коды = |автомобиль коды = NDH |танымлаусы төрө = Үҙидара субъектының тиңләштереү коды{{!}}Рәсми код |һансал танымлаусы = 16 0 62 026 |Commons-тағы категория = |сайт = http://www.vg-hainleite.de/ |сайт теле = de |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Клайнфурра''' ({{lang-de|Kleinfurra}}) — [[Германия]]ла, [[Тюрингия]] [[Германия ерҙәре|ерендә]] урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы [[халыҡ]] иҫәбен алыу<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> буйынса коммунала 1182 кеше йәшәй. [[Майҙан]]ы — 18,51 км². Диңгеҙ кимәленән 205 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99735 һәм автомобиль коды — NDH. == Иҫкәрмәләр == {{reflist}} == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20070405091527/http://www.vg-hainleite.de/ Рәсми сайт]. [[Категория:Тюрингия ҡалалары]] {{Germany-geo-stub}} 8sczn80lccajio7t31j3klip7tuvqo5 0 29978 1308177 678201 2026-11-03T04:36:09Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308177 wikitext text/x-wiki {{ТП |статус = коммуна |башҡортса исеме = Лёбиц |төп исеме = Löbitz |ил = Германия |герб = |флаг = |герб киңлеге = |флаг киңлеге = |lat_dir= N|lat_deg = 51|lat_min = 4|lat_sec 59 |lon_dir= E |lon_deg = 11|lon_min = 52|lon_sec = 59 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексКарта = |ил картаһы = |регион картаһы = |район картаһы = |ил картаһының дәүмәле = 250 |регион картаһының дәүмәле = |район картаһының дәүмәле = |регион төрө = Германия ерҙәре |регион = Саксония-Анхальт |теҙмәләге регион = Саксония-Анхальт |район төрө = район |район = |теҙмәләге район = |урынлашыу төрө = |урынлашыу = |теҙмәләге урынлашыу = |эске бүленеү = 2 район |башлыҡ төрө = |башлыҡ = Клаус-Дитмар Маурер |нигеҙ һалыныу = |беренсе телгә алыу = |элекке исемдәре = |статус (башлап) = |майҙан = 11,09 |бейеклек төрө = |ТП үҙәгенең бейеклеге = 209 |климат = |рәсми тел = |рәсми тел-ref = |халыҡ = 447 |иҫәп алыу йылы = 2006 |тығыҙлыҡ = |агломерация = |милли состав = |конфессия составы = |этнохороним = |ваҡыт бүлкәте = +1 |DST = бар |почта индексы = 6618 |почта индекстары = |телефон коды = |автомобиль коды = BLK |танымлаусы төрө = Үҙидара субъектының тиңләштереү коды{{!}}Рәсми код |һансал танымлаусы = 15 0 84 300 |Commons-тағы категория = |сайт = http://www.vgem-wethautal.de |сайт теле = de |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Лёбиц''' ({{lang-de|Löbitz}}) — [[Германия]]ла, [[Саксония-Анхальт]] [[Германия ерҙәре|ерендә]] урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы [[халыҡ]] иҫәбен алыу буйынса коммунала 447 кеше йәшәй. [[Майҙан]]ы — 11,09 км². Диңгеҙ кимәленән 209 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6618 һәм автомобиль коды — BLK. == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20160428223338/http://www.vgem-wethautal.de/ Рәсми сайт]. [[Категория:Саксония-Анхальт ҡалалары]] {{Germany-geo-stub}} ckvsbd0r8vpvip2gsh1jcwitlj1chey 0 30033 1308180 679195 2026-11-03T05:07:20Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308180 wikitext text/x-wiki {{ТП |статус = коммуна |башҡортса исеме = Майневе |төп исеме = Meineweh |ил = Германия |герб = Wappen Meineweh.png |флаг = |герб киңлеге = |флаг киңлеге = |lat_dir= N|lat_deg = 51|lat_min = 4|lat_sec 59 |lon_dir= E |lon_deg = 11|lon_min = 58|lon_sec = 59 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексКарта = |ил картаһы = |регион картаһы = |район картаһы = |ил картаһының дәүмәле = 250 |регион картаһының дәүмәле = |район картаһының дәүмәле = |регион төрө = Германия ерҙәре |регион = Саксония-Анхальт |теҙмәләге регион = Саксония-Анхальт |район төрө = район |район = |теҙмәләге район = |урынлашыу төрө = |урынлашыу = |теҙмәләге урынлашыу = |эске бүленеү = 3 район |башлыҡ төрө = |башлыҡ = Эдгар Райхель<br />([[Һулдар (фирҡә, Германия)|Һулдар]]) |нигеҙ һалыныу = |беренсе телгә алыу = |элекке исемдәре = |статус (башлап) = |майҙан = 15,79 |бейеклек төрө = |ТП үҙәгенең бейеклеге = 249 |климат = |рәсми тел = |рәсми тел-ref = |халыҡ = 1077 |иҫәп алыу йылы = 2010 |тығыҙлыҡ = |агломерация = |милли состав = |конфессия составы = |этнохороним = |ваҡыт бүлкәте = +1 |DST = бар |почта индексы = 6721 |почта индекстары = |телефон коды = |автомобиль коды = BLK |танымлаусы төрө = Үҙидара субъектының тиңләштереү коды{{!}}Рәсми код |һансал танымлаусы = 15 0 84 325 |Commons-тағы категория = |сайт = http://www.vgem-wethautal.de |сайт теле = de |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Майневе''' ({{lang-de|Meineweh}}) — [[Германия]]ла, [[Саксония-Анхальт]] [[Германия ерҙәре|ерендә]] урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы [[халыҡ]] иҫәбен алыу буйынса коммунала 1077 кеше йәшәй. [[Майҙан]]ы — 15,79 км². Диңгеҙ кимәленән 249 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6721 һәм автомобиль коды — BLK. == Иҫкәрмәләр == <references/> == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20160428223338/http://www.vgem-wethautal.de/ Рәсми сайт]. [[Категория:Саксония-Анхальт ҡалалары]] {{Germany-geo-stub}} o4uxlt69ymxiwv0mffan9v36t5qfk4x 0 30373 1308141 679484 2026-11-02T19:23:02Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308141 wikitext text/x-wiki {{ТП |статус = коммуна |башҡортса исеме = Клайнлайнунген |төп исеме = Kleinleinungen |ил = Германия |герб = |флаг = |герб киңлеге = |флаг киңлеге = |lat_dir= N|lat_deg = 51|lat_min = 28|lat_sec 44 |lon_dir= E |lon_deg = 11|lon_min = 9|lon_sec = 47 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексКарта = |ил картаһы = |регион картаһы = |район картаһы = |ил картаһының дәүмәле = 250 |регион картаһының дәүмәле = |район картаһының дәүмәле = |регион төрө = Германия ерҙәре |регион = Саксония-Анхальт |теҙмәләге регион = Саксония-Анхальт |район төрө = район |район = |теҙмәләге район = |урынлашыу төрө = |урынлашыу = |теҙмәләге урынлашыу = |эске бүленеү = |башлыҡ төрө = Бургомистр |башлыҡ = Моника Брудер |нигеҙ һалыныу = |беренсе телгә алыу = |элекке исемдәре = |статус (башлап) = |майҙан = 3,31 |бейеклек төрө = |ТП үҙәгенең бейеклеге = 150 |климат = |рәсми тел = |рәсми тел-ref = |халыҡ = 138 |иҫәп алыу йылы = 2006 |тығыҙлыҡ = |агломерация = |милли состав = |конфессия составы = |этнохороним = |ваҡыт бүлкәте = +1 |DST = бар |почта индексы = 6528 |почта индекстары = |телефон коды = |автомобиль коды = MSH |танымлаусы төрө = Үҙидара субъектының тиңләштереү коды{{!}}Рәсми код |һансал танымлаусы = 15 0 87 255 |Commons-тағы категория = |сайт = http://www.kleinleinungen.de/ |сайт теле = de |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Клайнлайнунген''' ({{lang-de|Kleinleinungen}}) — [[Германия]]ла, [[Саксония-Анхальт]] [[Германия ерҙәре|ерендә]] урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы [[халыҡ]] иҫәбен алыу буйынса коммунала 138 кеше йәшәй. [[Майҙан]]ы — 3,31 км². Диңгеҙ кимәленән 150 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6528 һәм автомобиль коды — MSH. == Иҫкәрмәләр == <references/> == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20070226152547/http://www.kleinleinungen.de/ Рәсми сайт]. [[Категория:Саксония-Анхальт ҡалалары]] {{Germany-geo-stub}} 4dkfz8e3nmk9xgux4j5v3newd1ay9w5 0 30603 1308194 679230 2026-11-03T09:03:02Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308194 wikitext text/x-wiki {{ТП |статус = коммуна |башҡортса исеме = Молау |төп исеме = Molau |ил = Германия |герб = |флаг = |герб киңлеге = |флаг киңлеге = |lat_dir= N|lat_deg = 51|lat_min = 2|lat_sec 59 |lon_dir= E |lon_deg = 11|lon_min = 46|lon_sec = 59 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексКарта = |ил картаһы = |регион картаһы = |район картаһы = |ил картаһының дәүмәле = 250 |регион картаһының дәүмәле = |район картаһының дәүмәле = |регион төрө = Германия ерҙәре |регион = Саксония-Анхальт |теҙмәләге регион = Саксония-Анхальт |район төрө = район |район = |теҙмәләге район = |урынлашыу төрө = |урынлашыу = |теҙмәләге урынлашыу = |эске бүленеү = 2 район |башлыҡ төрө = |башлыҡ = Хайде-Мари Хут |нигеҙ һалыныу = |беренсе телгә алыу = |элекке исемдәре = |статус (башлап) = |майҙан = 13,39 |бейеклек төрө = |ТП үҙәгенең бейеклеге = 263 |климат = |рәсми тел = |рәсми тел-ref = |халыҡ = 551 |иҫәп алыу йылы = 2006 |тығыҙлыҡ = |агломерация = |милли состав = |конфессия составы = |этнохороним = |ваҡыт бүлкәте = +1 |DST = бар |почта индексы = 6618 |почта индекстары = |телефон коды = |автомобиль коды = BLK |танымлаусы төрө = Үҙидара субъектының тиңләштереү коды{{!}}Рәсми код |һансал танымлаусы = 15 0 84 340 |Commons-тағы категория = |сайт = http://www.vgem-wethautal.de/ |сайт теле = de |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Молау''' ({{lang-de|Molau}}) — [[Германия]]ла, [[Саксония-Анхальт]] [[Германия ерҙәре|ерендә]] урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы [[халыҡ]] иҫәбен алыу буйынса коммунала 551 кеше йәшәй. [[Майҙан]]ы — 13,39 км². Диңгеҙ кимәленән 263 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6618 һәм автомобиль коды — BLK. == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20160428223338/http://www.vgem-wethautal.de/ Рәсми сайт]. [[Категория:Саксония-Анхальт ҡалалары]] {{Germany-geo-stub}} rn9ox87sjw86hrr51b6f9dx9r7w651x 0 30734 1308187 678987 2026-11-03T07:29:46Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308187 wikitext text/x-wiki {{ТП |статус = коммуна |башҡортса исеме = Мертендорф (Наумбург) |төп исеме = Mertendorf (bei Naumburg) |ил = Германия |герб = |флаг = |герб киңлеге = |флаг киңлеге = |lat_dir= N|lat_deg = 51|lat_min = 7|lat_sec 0 |lon_dir= E |lon_deg = 11|lon_min = 50|lon_sec = 59 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексКарта = |ил картаһы = |регион картаһы = |район картаһы = |ил картаһының дәүмәле = 250 |регион картаһының дәүмәле = |район картаһының дәүмәле = |регион төрө = Германия ерҙәре |регион = Саксония-Анхальт |теҙмәләге регион = Саксония-Анхальт |район төрө = район |район = |теҙмәләге район = |урынлашыу төрө = |урынлашыу = |теҙмәләге урынлашыу = |эске бүленеү = 2 район |башлыҡ төрө = |башлыҡ = Зигхард Яр |нигеҙ һалыныу = |беренсе телгә алыу = |элекке исемдәре = |статус (башлап) = |майҙан = 6,98 |бейеклек төрө = |ТП үҙәгенең бейеклеге = 165 |климат = |рәсми тел = |рәсми тел-ref = |халыҡ = 1778 |иҫәп алыу йылы = 2010 |тығыҙлыҡ = |агломерация = |милли состав = |конфессия составы = |этнохороним = |ваҡыт бүлкәте = +1 |DST = бар |почта индексы = 6618 |почта индекстары = |телефон коды = |автомобиль коды = BLK |танымлаусы төрө = Үҙидара субъектының тиңләштереү коды{{!}}Рәсми код |һансал танымлаусы = 15 0 84 335 |Commons-тағы категория = |сайт = http://www.vgem-wethautal.de |сайт теле = de |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Мертендорф (Наумбург)''' ({{lang-de|Mertendorf (bei Naumburg)}}) — [[Германия]]ла, [[Саксония-Анхальт]] [[Германия ерҙәре|ерендә]] урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы [[халыҡ]] иҫәбен алыу буйынса коммунала 1778 кеше йәшәй. [[Майҙан]]ы — 6,98 км². Диңгеҙ кимәленән 165 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6618 һәм автомобиль коды — BLK. == Иҫкәрмәләр == <references/> == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20160428223338/http://www.vgem-wethautal.de/ Рәсми сайт]. [[Категория:Саксония-Анхальт ҡалалары]] {{Germany-geo-stub}} r7wq5mtuoi64mjxh8jrr7p56le1ulb0 8 50692 1308143 285678 2026-11-02T19:30:05Z Maintenance script 11939 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1308143 css text/css #siteSub { font-size: 92%; font-weight: normal } li.FA {list-style-image:url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/en/d/d4/Monobook-bullet-star.png')} li.FL {list-style-image:url('//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Purple_star_unboxed.svg/9px-Purple_star_unboxed.svg.png')} li.GA {list-style-image:url('//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/QS_blue_star_small.png/9px-QS_blue_star_small.png')} body.page-Баш_бит h1.firstHeading, body.page-Баш_бит #siteSub, body.page-Баш_бит #contentSub, body.page-Баш_бит #jump-to-nav {display:none} /*Topicons*/ .topicon { position: absolute; top: 38px; right: 10px; } #coordinates { position: absolute; top: 57px; right: 9em; font-size: 11px; white-space: nowrap; } l7vsmq706a56bego3vmz5cri7aamk37 8 50693 1308146 285680 2026-11-02T19:30:10Z Maintenance script 11939 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1308146 css text/css #siteSub {font-size:92%; font-weight:normal} li.FA {list-style-image:url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/en/d/d4/Monobook-bullet-star.png')} li.FL {list-style-image:url('//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Purple_star_unboxed.svg/9px-Purple_star_unboxed.svg.png')} li.GA {list-style-image:url('//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/QS_blue_star_small.png/9px-QS_blue_star_small.png')} body.page-Баш_бит h1.firstHeading, body.page-Баш_бит #siteSub, body.page-Баш_бит #contentSub {display:none} ooizq4pfbsnyspqyv95y8mdvfqarrk1 8 50695 1308144 693609 2026-11-02T19:30:07Z Maintenance script 11939 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1308144 css text/css #siteSub { display: block; font-size: 92%; font-weight: normal } body.page-Баш_бит #siteSub, body.page-Баш_бит #contentSub { display: none !important } /*{Link-FA}*/ .portlet li { list-style-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/Monobook-bullet.png')} li.FA { list-style-image: url('//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Modern-bullet-star.svg/9px-Modern-bullet-star.svg.png')} li.FL {list-style-image:url('//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Purple_star_unboxed.svg/9px-Purple_star_unboxed.svg.png')} li.GA {list-style-image:url('//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/QS_blue_star_small.png/9px-QS_blue_star_small.png')} blockquote { font-size: 93.75%; /* equivalent of 15px in 16px default */ margin: 1em 1.6em; /* same indent as an unordered list */ } blockquote p { line-height:inherit } /*Topicons*/ .topicon { position: absolute; top: 2px; right: 10px; z-index: 10; } #coordinates { position: absolute; top: 62px; right: 9em; font-size: 11px; white-space: nowrap; } /*{Right-uppermost image}*/ .floating_object { position: absolute; right: 10px; top: 68px; z-index: 100; overflow: hidden; } itqq88n8a609p6kzvlt36eykeshfel8 0 67055 1308173 1299791 2026-11-03T03:07:40Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308173 wikitext text/x-wiki {{Данные о субъекте Российской Федерации |RuNm = Ленинград өлкәһе |FSCtrWhat = Влас органдары<br />урынлашыуы |FSCtrNm = [[Санкт-Петербург]] [[Гатчина]]<ref>[https://tass.ru/politika/10983949?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop| ТАСС мәғлүмәте буйынса]</ref> |FSFlag = [[Файл:Flag of Leningrad Oblast.svg|200px]] |FSCoA = [[Файл:Coat of arms of Leningrad Oblast.svg|150px]] |FSMap = [[Файл:Map of Russia (2014–2022) - Leningrad Oblast.svg|300px]] |AreaRnk = 39-сы |TotArea = 83 908 км² |WaterPrcnt = 12,8 |PopRnk = 27 |PopQty = {{ Население | Ленинградская область | тс }} |PopCtDate = {{ Население | Ленинградская область | г }} |PopDens = {{ #expr: ({{ Население | Ленинградская область | ч }} / {{ПлощадьРегионы|Ленинградская область}}) round 2 }} чел. |GDP = 502,1 млрд. [[Һум]] |GDPCtDate = 2010 |GDP(PPP) = 235,1 мең [[Һум]] |GDPRnk = 19-сы |FedDistrNm = [[Төньяҡ-Көнбайыш федераль округы]] |EcRegNm = Төньяк-көнбайыш иҡтисади районы |CadNo = 47 |HeadTtl = Губернатор |HeadNm = Александр Юрьевич Дрозденко |LegislTtl = Закондар сығарыу йыйылышы<br />рәйесе |LegislNm = Бебенин Сергей Михайлович |награды = {{орден Ленина|тип=регион}} {{орден Октябрьской Революции|тип=регион}} |FSUTC=+4}} [[Файл:Petersburg region.png|thumb|310px|Ленинград өлкәһе картаһы]] '''Ленингра́д өлкәһе''' — [[Рәсәй]]ҙең [[Төньяҡ-Көнбайыш федераль округы]]на ҡараған регионы. == Тарих == 1927 йылдың 1 авгусында ойошторолған. Ул 1708 йылда төҙөлгән Ингерманланд губернаһы (артабан Санкт-Петербург, Петроград, Ленинград губерналары) ерлегендә төҙөлгән. == Дәүләт ҡоролошо == Ленинград өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә. === Башҡарма власть === Ленинград өлкәһе Губернаторы — Ленинград өлкәһе башлығы һәм Ленинград өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе. Ленинград өлкәһе Хөкүмәте етәксеһе. Ленинград өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Ленинград өлкәһе Уставы менән билдәләнгән. === Суд власы === Ленинград өлкәһе суд системаһы составы: # Ленинград өлкәһе өлкә суды — [[Рәсәй Юғары суды]]ның түбәнге инстанция суды # Ленинград өлкәһе арбитраж суды — Рәсәй Юғары судының түбәнге инстанция суды === Закондар сығарыу власы === Ленинград өлкәһе өлкә думаһы == География == ''Күрше региондар:'' * төньяҡта — [[Карелия]] * көнсығышта — [[Вологда өлкәһе]] * көньяк-көнсығышта — [[Новгород өлкәһе]] * көньяҡта — [[Псков өлкәһе]] * [[Санкт-Петербург]] (ярым анклавы) [[Европа Берләшмәһе]] илдәре менән: * көнбайышта — [[Эстония]] * төньяк-көнбайышта — [[Финляндия]] === Рельеф === Өлкә Урыҫ тигеҙлегендә ята. Иң бейек түбәһе — Кивисюрья (205 м.), Карел һыртында. ==== Йылғалары ==== [[Файл:Oredezh river.jpg|thumb|[[Оредеж]] йылғаһы]] {| class="standard sortable" !Исем||Оҙонлого (км)||бассейн (км²) |- |Луга||! align="center" |353||! align="center" | 13 200 |- |Оять||! align="center" | 266 ||! align="center" | 5200 |- |Сясь ||! align="center" | 260 ||! align="center" | 7300 |- |Паша||! align="center" | 242 ||! align="center" | 6700 |- |Волхов||! align="center" | 224 ||! align="center" | 80 200 |- |Свирь||! align="center" | 224 ||! align="center" | 84 000 |- |Оредеж||! align="center" | 192 ||! align="center" | 3200 |- |Вуокса||! align="center" | 156 ||! align="center" | 68 700 <ref>{{книга |автор = Даринский А. В. |часть = Воды |заглавие = География Ленинградской области |оригинал = |ссылка = |издание = |место = Санкт-Петербург |издательство = Глагол |год = 2001 |том = |страницы = 34 |isbn = 5-88729-025-0 }}</ref> |- |[[Нева]] ||! align="center" | 74 ||! align="center" | 281 000 |} === Күлдәр === [[Файл:Konevec 2.jpg|thumb|Ладога күле Коневец утрау янында]] [[Файл:Finish Gulf near Primorsk.JPG|thumb|Приморск янында Фин диңгеҙ ҡултығы]] {| class="standard sortable" !Күл исеме ||Майҙан (км²)||Тәрәнлек (м) |- |Ладожское ||! align="center" |17700||! align="center" | 225 |- |[[Онежское]]||! align="center" | 9890||! align="center" | 110 |- |[[Вуокса]]||! align="center" | 95,6 ||! align="center" | 24 |- |[[Отрадное]]||! align="center" | 66||! align="center" | 27 |- |[[Суходольское]]||! align="center" | 44,3 ||! align="center" | 17 |- |[[Вялье]]||! align="center" | 35,8||! align="center" | 9 |- |[[Самро]]||! align="center" | 40,4||! align="center" | 5 |- |[[Глубокое]] ||! align="center" | 37,9 ||! align="center" | 12 |- |[[Комсомольское]]||! align="center" | 24,6||! align="center" | 20 |- |[[Балахановское]]||! align="center" | 15,7||! align="center" | 12 |- |[[Череменецкое]]||1! align="center" | 15 ||! align="center" | 32 |- |[[Врево]]||! align="center" | 12||! align="center" | 44 |- |[[Кавголовское]]||! align="center" | 5,4||! align="center" | 5 |} === Тупраҡ === Иң йыш артыҡ кислоталылыҡ менән көлһыу тупраҡ осраша. [[Балсыҡлы тупраҡ]]тар йылғалар янында бар, улар урта кислоталылыҡ көлһыу тупраҡ менән йәйелғән. === Үҫемлектәр донъяһы === [[Файл:Leningrad oblast landscape.jpg|thumb|right|Ленинград өлкәhе пейзажы]] [[Файл:LadogaKrepost.jpg|thumb|[[Старая Ладога]] — өлкәнең боронғо урыҫ тораҡ пункты]] [[Файл:Lenoblast and SPBgubernia.png|thumb|Хәҙерге Ленинград өлкәһе һәм Санкт-Петербург губернаһы (1914) территорияларҙы сағыштырыу]] == Халыҡ һаны == <div align="center"> {| class="toccolours" style="margin: 0 2em 0 2em" |- | bgcolor="#66FF99" | ''' Иҫәп алыу буйынса милли составы (2010 йыл), %<ref>[http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/tab7.xls Национальный состав населения по субъектам Российской Федерации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120530221721/http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/tab7.xls |date=2012-05-30 }}</ref>'''<br /> |- | <table width="600" border="0" cellspacing="1" cellpadding="0"> <tr align="left"> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[урыҫтар]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">92,7</td> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[финдар]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">0,3</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[украиндар]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">2,0</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[сыйғандар]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">0,2</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[белорустар]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">1,1</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[тажиктар]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">0,2</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[татарҙар]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">0,5</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[молдавандар]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">0,2</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[әрмәндәр]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">0,4</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[вепстар]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">0,1</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[узбәктәр]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">0,4</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[ижорҙар]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">0,01</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[әзербайжандар]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">0,4</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[водь]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">0,002</td> </tr> </table> |} </div> == Иҡтисад == Өлкәнең [[Эске тулайым продукт]]ы 2011 йылда 563,6 млрд [[Һум]] булды<ref>[https://web.archive.org/web/20130514014055/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/vvp/vrp98-11.xls Валовой региональный продукт по субъектам Российской Федерации в 1998—2011]</ref>. [[Эске тулайым продукт]]ы структураһы ([[2007]])<ref>name="rosstat">{{cite web |url = http://www.gks.ru/bgd/regl/B07_14s/IssWWW.exe/Stg/cz/02-08.htm |title = Ленинградская область |work = Регионы России. Основные характеристики субъектов Российской Федерации — 2007 г. |publisher = Федеральная служба государственной статистики |accessdate = 22 сентября 2008 |archiveurl = http://www.webcitation.org/617uboHsu |archivedate = 2011-08-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080409193720/http://www.gks.ru/bgd/regl/B07_14s/IssWWW.exe/Stg/cz/02-08.htm |date=2008-04-09 }}</ref>: * эшкәртеү сәнәғәте — 27,3 % * [[транспорт]] һәм [[элемтә]] — 15,1 % * сауҙа; автомобилдәр һәм көнкүреш тауарҙар йүнәтеү — 11,8 % * [[төҙөлөш]] — 12,7 % * ауыл һәм урман хужалығы— 8,3 % === Сәнәғәт === Өлкәлә [[Рәсәй]]ҙен 29,1 % тәмәке, 12,1 % транспорт йығаҙы, 11,3 % кокс етештерелә.[[Сосновый Бор]] ҡалала [[Ленинградская АЭС]] урынлашҡан. [[Файл:Vyborg June2012 View from Olaf Tower 05.jpg|thumb|[[Выборг]] — өлкәнең иң эре ҡала]] [[Всеволожск]]та «[[Ford Motor Company|Ford]]», «[[Gestamp Automocion]]», «[[Nokian Tyres]]» (шиналар); [[Тосно]]ла — «[[Caterpillar]]» [[Рәсәйҙә төҙөлгән сит илдәр машиналары|сит илдәр машиналар заводтары]] бар. === Тимер юлдары === [[Файл:ER2-1033, Tatianino platform.jpg|thumb|[[Электричка]] — өлкәлә популяр транспорт. [[Татьянино]] платформаһы, [[Гатчина]]]] Эре магистралдәр: * [[Санкт-Петербург]] — [[Мәскәү]] * Санкт-Петербург — [[Псков]] * Санкт-Петербург — [[Хельсинки]] * Санкт-Петербург — [[Петрозаводск]] * Санкт-Петербург — [[Вологда]] * [[Мга]] — [[Таллин]] * Санкт-Петербург — [[Дно (станция)|Дно]] * Санкт-Петербург — [[Сортавала]] == Автомобиль транспорты == {| class="wikitable" ! Рәcәй <br /> номеры !! Европа <br /> маршруты!! Исем !!Трасса тураһында мәғлүмәт |- ! М10 | align="center" | eu105 | align="center" | «Рәсәй» | [[Санкт-Петербург]] — [[Тосно]] — [[Любань]] — [[Великий Новгород]] — [[Тверь]] — [[Мәскәү]] |- ! М10 | align="center" | eu18 | align="center" | Скандинавия (автомагистраль) | [[Санкт-Петербург]] — [[Выборг]] — [[Финляндия]] менән сиге |- ! А180 | align="center" | eu20 | align="center" | Нарва (юл) | [[Санкт-Петербург]] — [[Кингисепп]] — [[Ивангород]] |- ! М|18 | align="center" | eu105 | align="center" | «Кола» | [[Санкт-Петербург]] — [[Лодейное Поле]] — [[Мурманск]] |- ! М20 | align="center" | eu95 | align="center" | [[Псков]] | [[Санкт-Петербург]] — [[Гатчина]] — [[Луга]] — [[Псков]] — [[Белоруссия]] менән сиге |- ! А114 | | | [[Иссад]] — [[Тихвин]] — [[Вологда]] |- ! А115 | | | [[Новая Ладога]] — [[Волхов]] — [[Кириши]] — [[Зуево (Чудов районы)]] |- ! А120 | | align="center" | «Магистральная» | [[Серово (Санкт-Петербург)]] — [[Кировск (Ленинградская область)]] — [[Большая Ижора]] |- ! А121 | | | [[Санкт-Петербург]] — [[Сосновый Бор (город)]] — [[Первое Мая (ауыл)]] |- ! А122 | | | [[Санкт-Петербург]] — [[Первомайское]] — [[Толоконниково]] |- ! А123 | | | [[Сестрорецк]] — [[Зеленогорск (Санкт-Петербург)]] — [[Выборг]] |- ! А124 | | | [[Выборг]] — [[Светогорск]] — [[Финляндия]] менән сиге |- ! А125 | | | [[Молодёжное (Санкт-Петербург)]] — [[Каменка]] — [[Выборг]] |- ! А127 | | | Лосево—Житково— [[Финляндия]] менән сиге |- ! А128 | | align="center" | «Дорога жизни» | [[Санкт-Петербург]] — [[Морье]] |- ! А129 | | | [[Санкт-Петербург]] — [[Приозерск]] — [[Сортавала]] |} [[Файл:Ikarus-263.10-1.jpg|thumb|right|Автобусы [[Ikarus|Ikarus-263.10]] иң йыш эксплуатацияланған автобус]] == Административ-территориаль бүленеш == {| class="standard sortable" ! № ! '''Муниципаль берекмәләр''' ! '''ОКТМО коды''' ! '''майҙан, км²<ref>{{книга |заглавие = Ленинград өлкәһе ҡоролошо |ответственный = В. Г. Кожевников |место = |издательство = Вести |год = 2007 }} </ref> ''' ! '''Халыҡ ханы (1.01.2011)''' ! '''Тығыҙлыҡ, кеше/км²''' ! '''Ҡала тораҡ пункттар һаны''' ! '''ауыл тораҡ пункттар һаны''' ! '''Үҙәк ''' |- | 1 |align="center" | Бокситогорский муниципаль районы |align="center" |{{nobr|41 603 000 6}} |align="center" |7201,7 |align="center" |{{падение}} 53 338 |align="center" |7,40 |align="center" | 3 |align="center" | 8 |align="center" |Бокситогорск |- | 2 |align="center" |Волосовск муниципаль районы |align="center" |41 606 000 0 |align="center" |2680,5 |align="center" |{{рост}} 49 531 |align="center" |18,48 |align="center" | 1 |align="center" | 15 |align="center" |[[Волосово]] |- | 3 |align="center" |Волхов муниципаль районы |align="center" |41 609 000 3 |align="center" |5124,6 |align="center" |{{рост}} 95 567 |align="center" |18,65 |align="center" | 3 |align="center" | 12 |align="center" |[[Волхов (город)|Волхов]] |- | 4 |align="center" |[[Всеволожский район Ленинградской области|Всеволожский муниципаль районы]] |align="center" |41 612 000 5 |align="center" |3036,4<ref>[http://www.vsevreg.ru/upload/docks/111111.doc Официальный сайт Всеволожского муниципального района Ленинградской области. Схема территориального планирования.]</ref> |align="center" |{{рост}} 262 372 |align="center" |86,41 |align="center" | 8 |align="center" | 12 |align="center" |[[Всеволожск]] |- | 5 |align="center" |[[Выборгский район Ленинградской области|Выборгский муниципаль район]] |align="center" |41 615 000 9 |align="center" |7431,2 |align="center" |{{рост}} 201 640 |align="center" |27,13 |align="center" | 7 |align="center" | 6 |align="center" |[[Выборг]] |- | 6 |align="center" |[[Гатчинский район Ленинградской области|Гатчинский муниципаль районы]] |align="center" |41 618 000 2 |align="center" |2891,8 |align="center" |{{рост}} 231 709 |align="center" |80,15 |align="center" | 6 |align="center" | 11 |align="center" |[[Гатчина]] |- | 7 |align="center" |[[Кингисеппский район Ленинградской области|Кингисеппский муниципаль район]] |align="center" |41 621 000 4 |align="center" |2908,1 |align="center" |{{падение}} 77 840 |align="center" |26,77 |align="center" | 2 |align="center" | 9 |align="center" |[[Кингисепп]] |- | 8 |align="center" |[[Киришский район Ленинградской области|Киришский муниципаль районы]] |align="center" |41 624 000 8 |align="center" |3045,3 |align="center" |{{падение}} 64 278 |align="center" |21,11 |align="center" | 2 |align="center" | 4 |align="center" |[[Кириши]] |- | 9 |align="center" |[[Кировский район Ленинградской области|Кировский муниципаль район]] |align="center" |41 625 000 2 |align="center" |2590,5 |align="center" |{{рост}} 101 380 |align="center" |39,14 |align="center" | 8 |align="center" | 3 |align="center" |[[Кировск (Ленинградская область)|Кировск]] |- | 10 |align="center" |{{s|[[Лодейнопольский район Ленинградской области|Лодейнопольский муниципаль районы]]}} |align="center" |41 627 000 1 |align="center" |4910,9 |align="center" |{{падение}} 30 733 |align="center" |6,26 |align="center" | 2 |align="center" | 3 |align="center" |[[Лодейное Поле]] |- | 11 |align="center" |[[Ломоносовский район Ленинградской области|{{nobr|Ломоносовский муниципаль район}}]] |align="center" |41 630 000 3 |align="center" |1919,2 |align="center" |{{рост}} 70 971 |align="center" |36,98 |align="center" | 2 |align="center" | 13 |align="center" |[[Ломоносов (город)|Ломоносов]] |- | 12 |align="center" |[[Лужский район Ленинградской области|Лужский муниципаль районы]] |align="center" |41 633 000 7 |align="center" |6006,4 |align="center" |{{рост}} 77 339 |align="center" |12,87 |align="center" | 2 |align="center" | 13 |align="center" |[[Луга]] |- | 13 |align="center" |[[Подпорожский район Ленинградской области|Подпорожский муниципаль районы]] |align="center" |41 636 000 0 |align="center" |7705,5 |align="center" |{{падение}} 31 707 |align="center" |4,12 |align="center" | 4 |align="center" | 1 |align="center" |[[Подпорожье]] |- | 14 |align="center" |[[Приозерский муниципаль районы]] |align="center" |41 639 000 4 |align="center" |3597,0 |align="center" |{{рост}} 61 838 |align="center" |17,19 |align="center" | 2 |align="center" | 12 |align="center" |[[Приозерск]] |- | 15 |align="center" |[[Сланцевский муниципаль районы]] |align="center" |41 642 000 6 |align="center" |2191,1 |align="center" |{{падение}} 43 553 |align="center" |19,88 |align="center" | 1 |align="center" | 6 |align="center" |[[Сланцы (город)|Сланцы]] |- | 16 |align="center" |[[Сосновоборский городской округ]] |align="center" |41 754 000 1 |align="center" |72,0 |align="center" |{{падение}} 65 823 |align="center" |914,21 |align="center" | - |align="center" | - |align="center" |[[Сосновый Бор]] |- | 17 |align="center" |[[Тихвинский муниципаль районы]] |align="center" |41 645 000 6 |align="center" |7017,7 |align="center" |{{падение}} 71 211 |align="center" |10,15 |align="center" | 1 |align="center" | 8 |align="center" |[[Тихвин]] |- | 18 |align="center" |[[Тосненский муниципаль районы]] |align="center" |41 648 000 3 |align="center" |3601,9 |align="center" |{{рост}} 123 573 |align="center" |34,31 |align="center" | 7 |align="center" | 6 |align="center" |[[Тосно]] |} == Иҫкәрмәләр == <div class="reflist4" style="height: 220px; overflow: auto; padding: 3px" > {{Примечания|2}} </div> == Әҙәбиәт == * {{книга |автор = Даринский А. В. |заглавие = Ленинградская область |издание = 2-е изд., испр. и доп |место = {{Л.}} |издательство = Лениздат |год = 1975 |страниц = 384 |тираж = 55000 }} * {{книга |заглавие = Достопримечательности Ленинградской области |ответственный = Сост. Орлова И. А |место = {{Л.}} |издательство = Лениздат |год = 1977 |страниц = 480 |тираж = 25000 }} * {{книга |автор = Гоголицын Ю. М., Гоголицына Т. М. |заглавие = Памятники архитектуры Ленинградской области |место = {{Л.}} |издательство = Стройиздат |год = 1987 |страниц = 304 |тираж = 66000 }} * {{книга |автор = Даринский А. В. |заглавие = География Ленинградской области |место = {{СПб}} |издательство = Глагол |год = 2001 |страниц = 128 |isbn = 5-88729-025-0 }} * {{книга |автор = Шевчук Ю. С. |заглавие = Ленинградская область. Иллюстрированный путеводитель |место = {{СПб}} |издательство = Дискус-Медиа |год = 2003 |страниц = 132 |isbn = 5-94059-025-X }} * {{книга |заглавие = Ленинградская область: знаете ли вы? |nodot=1 |ответственный = Сост. Уланов В. А |место = {{СПб}} |издательство = Паритет |год = 2007 |страниц = 320 |isbn = 978-5-93437-281-2 }} * {{книга |заглавие = Туристский путеводитель по Ленинградской области |ответственный = Под ред. Биржакова М. Б |издание = 2-е изд., перераб. и доп |место = {{СПб}} |издательство = Герда |год = 2007 |страниц = 384 |isbn = 978-5-94125-144-5 |тираж = 5000 }} * {{книга |автор = Гуревич И. |заглавие = Ленинградская область. Путеводитель для автомобилистов |издание = 1-е изд |место = {{СПб}} |издательство = ЗАО «Карта» Лтд |год = 2008 |страниц = 192 |серия = Окно в Россию |isbn = 978-5-7678-0021-6 }} * {{книга |заглавие = Страницы истории Ленинградской области |ответственный = Автор-составитель Е. Н. Кулагина |место = {{СПб}} |издательство = Лики России |год = 2011 |том = 1. Санкт-Петербургская губерния |страниц = 312 |isbn = 978-5-87417-354-8 |тираж = 2000 }} * {{книга |автор = Александрова Е. Л. |заглавие = Санкт-Петербургская губерния. Историческое прошлое |место = {{СПб}} |издательство = Гйоль |год = 2011 |страниц = 792 |isbn = 978-5-904790-09-7 |тираж = 2000 }} == Һылтанмалар == * [http://www.lenobl.ru/ Ленинградская область — официальное представительство] * [http://www.isles.ru/depository/region_47.html Памятники архитектуры Ленинградской области. Краткий список по районам] {{Недоступная ссылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20121216100044/http://littlelada.narod.ru/books/kraeved/darinsky_lenobl/darinsky_lenobl.html Даринский А. В. Ленинградская область. — 2-е изд., испр. и доп. — Л.: Лениздат, 1975. — 384 с. ил.] * [http://enclo.lenobl.ru/start.do Электронная энциклопедия «Культура Ленинградской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128234850/http://enclo.lenobl.ru/start.do |date=2012-01-28 }} {{Рәсәйҙең федератив төҙөлөшө}} [[Категория:Рәсәй Федерацияһы өлкәләре]] [[Категория:Ленинград өлкәһе]] [[Категория:Ленинға арнап аталған объекттар]] 8vwskgbiaxbpi1j82r37dlv2erynkeb 0 67908 1308135 1258584 2026-11-02T17:37:40Z Айсар 10823 /* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ аныҡлаштырыу 1308135 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''3 ноябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 307-се көнө ([[кәбисә йыл]]ында 308-се). Йыл аҙағына тиклем 58 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-11-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: Калькулятор көнө. ** Клише көнө. ** Медуза көнө. ** Сер һаҡлау көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Доминика}} [[Доминика]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Панама}} [[Панама]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Япония}} [[Япония]]: Мәҙәниәт көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Ер}} [[Ер]]: Проект менеджеры көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1907]]: [[Франция]]ла беренсе тапҡыр вертолёт осорола. * [[1928]]: [[Төркиә]] ғәрәп алфавитынан латинға күсә. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1936]]: [[Франклин Рузвельт]] [[АҠШ]] президенты итеп икенсегә һайлана. * [[1941]]: [[Өфө]]ләге «Восход» икмәк бешереү заводы эшләй башлай. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Шәриф Сөнчәләй]] (төп исеме — Шәриф Хәмиҙулла улы Сөнчәләев; 1885—9.11.1959), ғалим-этнограф, иҡтисадсы һәм педагог. Башҡортостан мәғарифы тарихында мәктәп һәм башҡа балалар ойошмаһы эштәрен яңыса ойоштороусы хеҙмәткәр. Тарих фәндәре кандидаты (1935). * [[Туҡаев Шакир Яхъя улы]] (1900—28.11.1975), хәрби табип, медицина хеҙмәте полковнигы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Ленин ордены|Ленин]], [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Ҡыҙыл Байраҡ]], I һәм II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] һәм [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] ордендары кавалеры. [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған табибы, [[СССР]]-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Көйөргәҙе районы]] [[Иҫке Мораптал]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Стрижевский Вячеслав Александрович]] (1940), ғалим, дәүләт, [[театр]] һәм йәмәғәт эшмәкәре. Сәнғәт фәндәре кандидаты (1999). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1998) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1988) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. 1965 йылдан СССР-ҙың Журналистар, 1983 йылдан — Театр эшмәкәрҙәре союздары (1983) ағзаһы. 1983 йылдан [[Башҡортостан Республикаһы Рус дәүләт академия драма театры]] директоры, 1998 йылдан— [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]]ның генераль директоры, бер үк ваҡытта 1998—2001 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министры урынбаҫары. 2001—2006 йылдарҙа Рәсәй Театр эшмәкәрҙәре союзының үҙәк контроль-ревизия комиссияһы рәйесе; 1997—2004 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы «Возрождение» Поляк мәҙәни ағартыу үҙәге рәйесе. [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия]] лауреаты (1997). Сығышы менән [[Мәскәү]] ҡалаһынан. * [[Игнатенко Сергей Николаевич]] (1955), рәссам, [[Педагогика|педагог]]. 1993—2002 йылдарҙа «Сәнғәт» галереяһы рәссамы, 2004 йылдан [[Өфө сәнғәт училищеһы]] уҡытыусыһы, 2014 йылдан — художество бүлеге мөдире. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған рәссамы (2004). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. * [[Латипова Лилиә Фуат ҡыҙы]] (1955), ғалим-педиатр. 1993 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2005 йылдан Дипломдан һуң белем биреү институтының директор урынбаҫары, 2010—2011 йылдарҙа институттың педиатрия һәм балалар хирургияһы кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2007). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан. }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Миронов Павел Миронович]] (1861—20.09.1921), [[педагогика|педагог]], мәғрифәтсе. 1882 йылдан [[Өфө]]нөң 1-се ҡала дүрт класлы училищеһы, бер үк ваҡытта 1893—1905 йылдарҙа Мариин ҡыҙ балалар гимназияһы уҡытыусыһы; 1918 йылдан Өфө сыуаш уҡытыусылар семинарияһы мөдире. Дәреслек һәм уҡытыу-методик әсбаптар авторы. Действительный статский советник (1912). 4-се дәрәжә Изге Владимир (1913), 2-се (1910) һәм 3-сө (1903) дәрәжә Изге Анна, 2-се (1906) һәм 3-сө (1896) дәрәжә Изге Станислав ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Татарстан Республикаһы]]ның Сүпрәле районы Яңы Элмәле ауылынан. * [[Шакиров Закир Шакир улы]] (1881—3.12.1968), педагог-мәғрифәтсе, [[Тел ғилеме|тел белгесе]]. 1920—1956 йылдарҙа (өҙөклөк менән) [[К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институты]] уҡытусыһы, шул иҫәптән 1931—1951 йылдарҙа [[башҡорт теле]] һәм [[башҡорт әҙәбиәте|әҙәбиәте]] кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1932—1941 йылдарҙа [[ТТӘИ|Башҡортостан тел һәм әҙәбиәт ғилми-тикшеренеү институты]] хеҙмәткәре. [[Хеҙмәт Геройы]] (1928). [[Башҡортостан АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1944). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Сәлихов Кев Миңнулла улы]] (1936), [[Физика|физик]]-[[фән|ғалим]]. 1989—2012 йылдарҙа [[Ҡазан университеты]]ның химик физика кафедраһы мөдире. 1992 йылдан [[Татарстан Республикаһы]] Фәндәр академияһы вице-президенты. [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (2011) һәм Татарстан Республикаһы (1992) Фәндәр академиялары академигы, [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]]ның почётлы академигы (2016), физика-математика фәндәре докторы (1974), профессор (1981). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995). [[Ленин премияһы]] (1986), Татарстандың фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (1998), А. Гумбольдт исемендәге (2001) һәм Е. К. Завойский исемендәге (2004) премиялар лауреаты. [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1971), 4-се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2007), «Татарстан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2006) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Бәләбәй районы]] әле бөткән Ҡыҙыл йылға ауылынан. * [[Рәиф Әмиров]] (1941), юғары мәктәп һәм [[фән]] ветераны, әҙәбиәт белгесе, тәнҡитсе. 1974 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]] һәм [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1980 йылдан филология факультеты деканы, 1983–2008 йылдарҙа рус әҙәбиәте кафедраһы мөдире. 1981 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. Филология фәндәре докторы (1986), профессор (1987). Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2001), Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1991). Татарстан Республикаһының [[Ҡол Ғәли]] исемендәге халыҡ‑ара (1998), «Мәғрифәт» Бөтә Рәсәй мәғариф фондының Башҡортостан республика бүлексәһе, [[Мишкә районы|Мишкә]] һәм [[Ҡалтасы районы|Ҡалтасы]] райондары хакимиәттәре булдырған [[Яныш Ялкайн]] исемендәге (2012) премия лауреаты. * [[Вәлиева Роза Ғүмәр ҡыҙы]] (1951), юғары мәктәп ветераны, ғалим-инженер-электромеханик. 1974–2008 йылдарҙа [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2004), профессор (2006). }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Богданов Александр Николаевич]] (1882—5.09.1964), [[фән|ғалим]]-[[Ботаника|ботаник]], йәмәғәтсе. 1935—1959 йылдарҙа [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]] уҡытыусыһы, [[ботаника]] кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта [[Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты]] хеҙмәткәре; 1947—1956 йылдарҙа Бөтә Рәсәй тәбиғәтте һаҡлау йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе рәйесе. Профессор (1927). [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1948). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Рязань өлкәһе]] Мердуши ауылынан. * [[Мөхәмәтов Тауаш Бикйән улы]] (1937), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. 1960 йылдан [[Әбйәлил районы]] «Путь Ленина» колхозы механизаторы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1986) һәм «Почёт Билдәһе» (1973) ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[Әүмеш (Әбйәлил районы)|Әүмеш]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Таңғатарова Венера Ғәйзулла ҡыҙы]] (1937—2019), [[Малсылыҡ|малсы]], күп [[бала]]лы әсә. 1957—1987 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] «Һаҡмар» колхозы һауынсыһы. [[Герой әсәләр (Баймаҡ районы)|Герой әсә]] (1975). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы (1981) һәм [[БАССР Юғары Советы |Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1981), коммунистик хеҙмәт ударнигы (1981). Сығышы менән ошо райондың [[Юлыҡ (Баймаҡ районы)|Юлыҡ]] ауылынан. * [[Шематонова-Иванова Валентина Александровна]] (1937), [[Кушнаренко районы]] үҙәге [[Кушнаренко]] ауылындағы 2-се урта мәктәптең элекке математика уҡытыусыһы, [[РСФСР]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Талипов Флорит Сәлих улы]] (1948—21.02.2011), [[театр]] режиссёры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. [[Белоруссия]]ның Якуб Колас исемендәге Милли академия драма театрының элекке художество етәксеһе. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Балтас районы]] [[Уҫман (Балтас районы)|Уҫман]] ауылынан. * [[Зинәтуллина Фирзинә Наис ҡыҙы]] (1963), [[Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]]нең төп мөхәррире. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]] (2016). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Боченков Николай Кузьмич]] (1968—25.09.1996), [[Салауат (ҡала)|Салауат]] ҡала эске эштәр бүлегенең хеҙмәт бурысын үтәгәндә һәләк булған участка инспекторы, кесе лейтенант. [[Батырлыҡ ордены]] кавалеры (1996, үлгәндән һуң). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Ҡырмыҫҡалы районы]]ның Александровка ауылынан. * [[Асҡарова Сулпан Рәил ҡыҙы]] (1973), [[бейеү]]се, [[балет]]мейстер. 1988 йылдан [[«Ирәндек» халыҡ бейеүҙәре ансамбле (Баймаҡ)|«Ирәндек» халыҡ бейеү ансамбле]], 1993 йылдан — Сибай дәүләт филармонияһы солисы; 2001 йылдан хәҙерге [[Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның репетитор—хореографы, 2002 йылдан Республика халыҡ ижады үҙәгенең генераль директор урынбаҫары, 2012 йылдан [[Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры]] балетмейстеры. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]] (2000), балетмейстерҙарҙың республика конкурсы лауреаты (1993). Сығышы менән [[Баймаҡ]] ҡалаһынан. * [[Буранбаев Рафил Рафаил улы]] (1983), полиция хеҙмәткәре, [[көрәш]]се. 2007 йылдан [[Баймаҡ районы|Баймаҡ район]] эске эштәр бүлегенең участка оперуполномоченныйы. [[Милли көрәш]] буйынса үҫмерҙәр араһында [[Рәсәй]] чемпионы (2001). Сығышы менән ошо райондың [[2-се Этҡол]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Бартольд Василий Владимирович]] (1869—19.08.1930), ғалим-тарихсы, шәрҡиәтсе. 1920—1928 йылдарҙа [[Ленинград]] көнсығыш институты профессоры, 1928—1930 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы ҡарамағындағы Төрөк ғилеме кабинеты (Ленинград) директоры. [[Санкт-Петербург]] (1913), [[Рәсәй империяһы]] (1917) һәм СССР Фәндәр академиялары (1925) академигы. Шәреҡ тарихы докторы (1900), профессор (1901). Тәүге тапҡыр 1913 йылда [[немец теле]]ндә баҫылған «Ислам энциклопедияһы» китабында «Баджгирд» мәҡәләһендә «башҡорт» этнонимы, [[башҡорттар]], [[Башҡорт ихтилалдары (1735—1740)|17—18 быуаттарҙағы башҡорт ихтилалдары]], башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте, Башҡортостандағы ер сәйәсәте тураһында мәғлүмәттәр бирә. [[Көньяҡ Урал]], [[Себер]] һәм [[Үҙәк Азия]] буйлап фәнни сәфәр барышында 1913 йылдың майында [[Ырымбур]]ҙа, [[Өфө]]лә, [[Өфө губернаһы]]ның [[Стәрлетамаҡ өйәҙе]] [[Стәрлебаш]] ауылында була. [[Әхмәтзәки Вәлиди Туған]]дың бер нисә хеҙмәтен баҫтырып сығарыуға булышлыҡ күрһәтә, уның менән фәнни темаларға хат алыша. Рус археология йәмғиәтенең Ҙур алтын миҙалы менән бүләкләнгән (1913). Сығышы менән хәҙерге Санкт‑Петербург ҡалаһынан. * [[Йосопов Марсель Харис улы]] (1969), [[сәйәсмән]], эшҡыуар, йәмәғәтсе. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның V (2007-2011) һәм VI (2011-2016) саҡырылыш [[Дәүләт думаһы]] депутаты. 2011—2012 йылдарҙа [[Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы]] башҡарма комитеты рәйесе. Рәсәйҙең почётлы төҙөүсеһе (2009). }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:3 ноябрҙә тыуғандар</categorytree>'' * [[1801]]: Винченцо Беллини, [[Италия]] композиторы. * [[1852]]: Муцухито, [[Япония]] императоры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1895]]: Ганс Гейнц Эверс, [[Германия]] яҙыусыһы. * [[1887]]: Самуил Маршак, [[СССР]] шағиры. * [[1982]]: Евгений Плющенко, [[Рәсәй]] фигурисы. }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:3 ноябрҙә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1918]]: Александр Ляпунов, [[Рәсәй империяһы]] [[Математик|математигы]]. * [[1986]]: [[Морат Ҡужаҡов]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, [[Советтар Союзы Геройы]]. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[2003]]: [[Рәсүл Ғамзатов]], [[СССР]] шағиры. * [[2007]]: [[Илшат Йомағолов]], [[башҡорт]] театр актёры, драматург, РСФСР-ҙың һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған артисы. * [[2010]]: [[Виктор Черномырдин]], СССР һәм [[Рәсәй]]ҙең дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. }} == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|Л03]] [[Категория:3 ноябрь]] pnbt72pwdklmud3t2nj3hnvgzd4mw6q 1308136 1308135 2026-11-02T17:43:18Z Айсар 10823 /* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ аныҡлаштырыу 1308136 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''3 ноябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 307-се көнө ([[кәбисә йыл]]ында 308-се). Йыл аҙағына тиклем 58 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-11-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: Калькулятор көнө. ** Клише көнө. ** Медуза көнө. ** Сер һаҡлау көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Доминика}} [[Доминика]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Панама}} [[Панама]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Япония}} [[Япония]]: Мәҙәниәт көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Ер}} [[Ер]]: Проект менеджеры көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1907]]: [[Франция]]ла беренсе тапҡыр вертолёт осорола. * [[1928]]: [[Төркиә]] ғәрәп алфавитынан латинға күсә. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1936]]: [[Франклин Рузвельт]] [[АҠШ]] президенты итеп икенсегә һайлана. * [[1941]]: [[Өфө]]ләге «Восход» икмәк бешереү заводы эшләй башлай. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Шәриф Сөнчәләй]] (төп исеме — Шәриф Хәмиҙулла улы Сөнчәләев; 1885—9.11.1959), ғалим-этнограф, иҡтисадсы һәм педагог. Башҡортостан мәғарифы тарихында мәктәп һәм башҡа балалар ойошмаһы эштәрен яңыса ойоштороусы хеҙмәткәр. Тарих фәндәре кандидаты (1935). * [[Туҡаев Шакир Яхъя улы]] (1900—28.11.1975), хәрби табип, медицина хеҙмәте полковнигы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Ленин ордены|Ленин]], [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Ҡыҙыл Байраҡ]], I һәм II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] һәм [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] ордендары кавалеры. [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған табибы, [[СССР]]-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Көйөргәҙе районы]] [[Иҫке Мораптал]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Стрижевский Вячеслав Александрович]] (1940), ғалим, дәүләт, [[театр]] һәм йәмәғәт эшмәкәре. Сәнғәт фәндәре кандидаты (1999). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1998) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1988) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. 1965 йылдан СССР-ҙың Журналистар, 1983 йылдан — Театр эшмәкәрҙәре союздары (1983) ағзаһы. 1983 йылдан [[Башҡортостан Республикаһы Рус дәүләт академия драма театры]] директоры, 1998 йылдан— [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]]ның генераль директоры, бер үк ваҡытта 1998—2001 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министры урынбаҫары. 2001—2006 йылдарҙа Рәсәй Театр эшмәкәрҙәре союзының үҙәк контроль-ревизия комиссияһы рәйесе; 1997—2004 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы «Возрождение» Поляк мәҙәни ағартыу үҙәге рәйесе. [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия]] лауреаты (1997). Сығышы менән [[Мәскәү]] ҡалаһынан. * [[Игнатенко Сергей Николаевич]] (1955), рәссам, [[Педагогика|педагог]]. 1993—2002 йылдарҙа «Сәнғәт» галереяһы рәссамы, 2004 йылдан [[Өфө сәнғәт училищеһы]] уҡытыусыһы, 2014 йылдан — художество бүлеге мөдире. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған рәссамы (2004). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. * [[Латипова Лилиә Фуат ҡыҙы]] (1955), ғалим-педиатр. 1993 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2005 йылдан Дипломдан һуң белем биреү институтының директор урынбаҫары, 2010—2011 йылдарҙа институттың педиатрия һәм балалар хирургияһы кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2007). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан. }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Миронов Павел Миронович]] (1861—20.09.1921), [[педагогика|педагог]], мәғрифәтсе. 1882 йылдан [[Өфө]]нөң 1-се ҡала дүрт класлы училищеһы, бер үк ваҡытта 1893—1905 йылдарҙа Мариин ҡыҙ балалар гимназияһы уҡытыусыһы; 1918 йылдан Өфө сыуаш уҡытыусылар семинарияһы мөдире. Дәреслек һәм уҡытыу-методик әсбаптар авторы. Действительный статский советник (1912). 4-се дәрәжә Изге Владимир (1913), 2-се (1910) һәм 3-сө (1903) дәрәжә Изге Анна, 2-се (1906) һәм 3-сө (1896) дәрәжә Изге Станислав ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Татарстан Республикаһы]]ның Сүпрәле районы Яңы Элмәле ауылынан. * [[Шакиров Закир Шакир улы]] (1881—3.12.1968), педагог-мәғрифәтсе, [[Тел ғилеме|тел белгесе]]. 1920—1956 йылдарҙа (өҙөклөк менән) [[К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институты]] уҡытусыһы, шул иҫәптән 1931—1951 йылдарҙа [[башҡорт теле]] һәм [[башҡорт әҙәбиәте|әҙәбиәте]] кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1932—1941 йылдарҙа [[ТТӘИ|Башҡортостан тел һәм әҙәбиәт ғилми-тикшеренеү институты]] хеҙмәткәре. [[Хеҙмәт Геройы]] (1928). [[Башҡортостан АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1944). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Сәлихов Кев Миңнулла улы]] (1936), [[Физика|физик]]-[[фән|ғалим]]. 1989—2012 йылдарҙа [[Ҡазан университеты]]ның химик физика кафедраһы мөдире. 1992 йылдан [[Татарстан Республикаһы]] Фәндәр академияһы вице-президенты. [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (2011) һәм Татарстан Республикаһы (1992) Фәндәр академиялары академигы, [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]]ның почётлы академигы (2016), физика-математика фәндәре докторы (1974), профессор (1981). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995). [[Ленин премияһы]] (1986), Татарстандың фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (1998), А. Гумбольдт исемендәге (2001) һәм Е. К. Завойский исемендәге (2004) премиялар лауреаты. [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1971), 4-се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2007), «Татарстан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2006) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Бәләбәй районы]] әле бөткән Ҡыҙыл йылға ауылынан. * [[Рәиф Әмиров]] (1941), юғары мәктәп хеҙмәткәре, әҙәбиәт белгесе, тәнҡитсе. 1974 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]] һәм [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1980 йылдан филология факультеты деканы, 1983–2008 йылдарҙа рус әҙәбиәте кафедраһы мөдире. 1981 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. Филология фәндәре докторы (1986), профессор (1987). Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2001), Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1991). Татарстан Республикаһының [[Ҡол Ғәли]] исемендәге халыҡ‑ара (1998), «Мәғрифәт» Бөтә Рәсәй мәғариф фондының Башҡортостан республика бүлексәһе, [[Мишкә районы|Мишкә]] һәм [[Ҡалтасы районы|Ҡалтасы]] райондары хакимиәттәре булдырған [[Яныш Ялкайн]] исемендәге (2012) премия лауреаты. * [[Вәлиева Роза Ғүмәр ҡыҙы]] (1951), инженер-электромеханик-ғалим. 1974–2008 йылдарҙа [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2004), профессор (2006). }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Богданов Александр Николаевич]] (1882—5.09.1964), [[фән|ғалим]]-[[Ботаника|ботаник]], йәмәғәтсе. 1935—1959 йылдарҙа [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]] уҡытыусыһы, [[ботаника]] кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта [[Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты]] хеҙмәткәре; 1947—1956 йылдарҙа Бөтә Рәсәй тәбиғәтте һаҡлау йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе рәйесе. Профессор (1927). [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1948). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Рязань өлкәһе]] Мердуши ауылынан. * [[Мөхәмәтов Тауаш Бикйән улы]] (1937), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. 1960 йылдан [[Әбйәлил районы]] «Путь Ленина» колхозы механизаторы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1986) һәм «Почёт Билдәһе» (1973) ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[Әүмеш (Әбйәлил районы)|Әүмеш]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Таңғатарова Венера Ғәйзулла ҡыҙы]] (1937—2019), [[Малсылыҡ|малсы]], күп [[бала]]лы әсә. 1957—1987 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] «Һаҡмар» колхозы һауынсыһы. [[Герой әсәләр (Баймаҡ районы)|Герой әсә]] (1975). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы (1981) һәм [[БАССР Юғары Советы |Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1981), коммунистик хеҙмәт ударнигы (1981). Сығышы менән ошо райондың [[Юлыҡ (Баймаҡ районы)|Юлыҡ]] ауылынан. * [[Шематонова-Иванова Валентина Александровна]] (1937), [[Кушнаренко районы]] үҙәге [[Кушнаренко]] ауылындағы 2-се урта мәктәптең элекке математика уҡытыусыһы, [[РСФСР]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Талипов Флорит Сәлих улы]] (1948—21.02.2011), [[театр]] режиссёры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. [[Белоруссия]]ның Якуб Колас исемендәге Милли академия драма театрының элекке художество етәксеһе. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Балтас районы]] [[Уҫман (Балтас районы)|Уҫман]] ауылынан. * [[Зинәтуллина Фирзинә Наис ҡыҙы]] (1963), [[Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]]нең төп мөхәррире. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]] (2016). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Боченков Николай Кузьмич]] (1968—25.09.1996), [[Салауат (ҡала)|Салауат]] ҡала эске эштәр бүлегенең хеҙмәт бурысын үтәгәндә һәләк булған участка инспекторы, кесе лейтенант. [[Батырлыҡ ордены]] кавалеры (1996, үлгәндән һуң). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Ҡырмыҫҡалы районы]]ның Александровка ауылынан. * [[Асҡарова Сулпан Рәил ҡыҙы]] (1973), [[бейеү]]се, [[балет]]мейстер. 1988 йылдан [[«Ирәндек» халыҡ бейеүҙәре ансамбле (Баймаҡ)|«Ирәндек» халыҡ бейеү ансамбле]], 1993 йылдан — Сибай дәүләт филармонияһы солисы; 2001 йылдан хәҙерге [[Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның репетитор—хореографы, 2002 йылдан Республика халыҡ ижады үҙәгенең генераль директор урынбаҫары, 2012 йылдан [[Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры]] балетмейстеры. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]] (2000), балетмейстерҙарҙың республика конкурсы лауреаты (1993). Сығышы менән [[Баймаҡ]] ҡалаһынан. * [[Буранбаев Рафил Рафаил улы]] (1983), полиция хеҙмәткәре, [[көрәш]]се. 2007 йылдан [[Баймаҡ районы|Баймаҡ район]] эске эштәр бүлегенең участка оперуполномоченныйы. [[Милли көрәш]] буйынса үҫмерҙәр араһында [[Рәсәй]] чемпионы (2001). Сығышы менән ошо райондың [[2-се Этҡол]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Бартольд Василий Владимирович]] (1869—19.08.1930), ғалим-тарихсы, шәрҡиәтсе. 1920—1928 йылдарҙа [[Ленинград]] көнсығыш институты профессоры, 1928—1930 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы ҡарамағындағы Төрөк ғилеме кабинеты (Ленинград) директоры. [[Санкт-Петербург]] (1913), [[Рәсәй империяһы]] (1917) һәм СССР Фәндәр академиялары (1925) академигы. Шәреҡ тарихы докторы (1900), профессор (1901). Тәүге тапҡыр 1913 йылда [[немец теле]]ндә баҫылған «Ислам энциклопедияһы» китабында «Баджгирд» мәҡәләһендә «башҡорт» этнонимы, [[башҡорттар]], [[Башҡорт ихтилалдары (1735—1740)|17—18 быуаттарҙағы башҡорт ихтилалдары]], башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте, Башҡортостандағы ер сәйәсәте тураһында мәғлүмәттәр бирә. [[Көньяҡ Урал]], [[Себер]] һәм [[Үҙәк Азия]] буйлап фәнни сәфәр барышында 1913 йылдың майында [[Ырымбур]]ҙа, [[Өфө]]лә, [[Өфө губернаһы]]ның [[Стәрлетамаҡ өйәҙе]] [[Стәрлебаш]] ауылында була. [[Әхмәтзәки Вәлиди Туған]]дың бер нисә хеҙмәтен баҫтырып сығарыуға булышлыҡ күрһәтә, уның менән фәнни темаларға хат алыша. Рус археология йәмғиәтенең Ҙур алтын миҙалы менән бүләкләнгән (1913). Сығышы менән хәҙерге Санкт‑Петербург ҡалаһынан. * [[Йосопов Марсель Харис улы]] (1969), [[сәйәсмән]], эшҡыуар, йәмәғәтсе. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның V (2007-2011) һәм VI (2011-2016) саҡырылыш [[Дәүләт думаһы]] депутаты. 2011—2012 йылдарҙа [[Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы]] башҡарма комитеты рәйесе. Рәсәйҙең почётлы төҙөүсеһе (2009). }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:3 ноябрҙә тыуғандар</categorytree>'' * [[1801]]: Винченцо Беллини, [[Италия]] композиторы. * [[1852]]: Муцухито, [[Япония]] императоры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1895]]: Ганс Гейнц Эверс, [[Германия]] яҙыусыһы. * [[1887]]: Самуил Маршак, [[СССР]] шағиры. * [[1982]]: Евгений Плющенко, [[Рәсәй]] фигурисы. }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:3 ноябрҙә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1918]]: Александр Ляпунов, [[Рәсәй империяһы]] [[Математик|математигы]]. * [[1986]]: [[Морат Ҡужаҡов]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, [[Советтар Союзы Геройы]]. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[2003]]: [[Рәсүл Ғамзатов]], [[СССР]] шағиры. * [[2007]]: [[Илшат Йомағолов]], [[башҡорт]] театр актёры, драматург, РСФСР-ҙың һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған артисы. * [[2010]]: [[Виктор Черномырдин]], СССР һәм [[Рәсәй]]ҙең дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. }} == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|Л03]] [[Категория:3 ноябрь]] jiq7y9hvqxcfm7ycuu36eilosb0nl1i 1308137 1308136 2026-11-02T17:45:12Z Айсар 10823 күренеште төҙәтеү 1308137 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''3 ноябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 307-се көнө ([[кәбисә йыл]]ында 308-се). Йыл аҙағына тиклем 58 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-11-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: Калькулятор көнө. ** Клише көнө. ** Медуза көнө. ** Сер һаҡлау көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Доминика}} [[Доминика]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Панама}} [[Панама]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Япония}} [[Япония]]: Мәҙәниәт көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Ер}} [[Ер]]: Проект менеджеры көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1907 йыл]]: [[Франция]]ла беренсе тапҡыр вертолёт осорола. * [[1928 йыл]]: [[Төркиә]] [[ғәрәп алфавиты]]нан [[Латин алфавиты|латинға]] күсә. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1936 йыл]]: [[Франклин Рузвельт]] [[АҠШ президенты]] итеп икенсегә һайлана. * [[1941 йыл]]: [[Өфө]]ләге «Восход» икмәк бешереү заводы эшләй башлай. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Шәриф Сөнчәләй]] (төп исеме — Шәриф Хәмиҙулла улы Сөнчәләев; 1885—9.11.1959), ғалим-этнограф, иҡтисадсы һәм педагог. Башҡортостан мәғарифы тарихында мәктәп һәм башҡа балалар ойошмаһы эштәрен яңыса ойоштороусы хеҙмәткәр. Тарих фәндәре кандидаты (1935). * [[Туҡаев Шакир Яхъя улы]] (1900—28.11.1975), хәрби табип, медицина хеҙмәте полковнигы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Ленин ордены|Ленин]], [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Ҡыҙыл Байраҡ]], I һәм II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] һәм [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] ордендары кавалеры. [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған табибы, [[СССР]]-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Көйөргәҙе районы]] [[Иҫке Мораптал]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Стрижевский Вячеслав Александрович]] (1940), ғалим, дәүләт, [[театр]] һәм йәмәғәт эшмәкәре. Сәнғәт фәндәре кандидаты (1999). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1998) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1988) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. 1965 йылдан СССР-ҙың Журналистар, 1983 йылдан — Театр эшмәкәрҙәре союздары (1983) ағзаһы. 1983 йылдан [[Башҡортостан Республикаһы Рус дәүләт академия драма театры]] директоры, 1998 йылдан— [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]]ның генераль директоры, бер үк ваҡытта 1998—2001 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министры урынбаҫары. 2001—2006 йылдарҙа Рәсәй Театр эшмәкәрҙәре союзының үҙәк контроль-ревизия комиссияһы рәйесе; 1997—2004 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы «Возрождение» Поляк мәҙәни ағартыу үҙәге рәйесе. [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия]] лауреаты (1997). Сығышы менән [[Мәскәү]] ҡалаһынан. * [[Игнатенко Сергей Николаевич]] (1955), рәссам, [[Педагогика|педагог]]. 1993—2002 йылдарҙа «Сәнғәт» галереяһы рәссамы, 2004 йылдан [[Өфө сәнғәт училищеһы]] уҡытыусыһы, 2014 йылдан — художество бүлеге мөдире. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған рәссамы (2004). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. * [[Латипова Лилиә Фуат ҡыҙы]] (1955), ғалим-педиатр. 1993 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2005 йылдан Дипломдан һуң белем биреү институтының директор урынбаҫары, 2010—2011 йылдарҙа институттың педиатрия һәм балалар хирургияһы кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2007). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан. }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Миронов Павел Миронович]] (1861—20.09.1921), [[педагогика|педагог]], мәғрифәтсе. 1882 йылдан [[Өфө]]нөң 1-се ҡала дүрт класлы училищеһы, бер үк ваҡытта 1893—1905 йылдарҙа Мариин ҡыҙ балалар гимназияһы уҡытыусыһы; 1918 йылдан Өфө сыуаш уҡытыусылар семинарияһы мөдире. Дәреслек һәм уҡытыу-методик әсбаптар авторы. Действительный статский советник (1912). 4-се дәрәжә Изге Владимир (1913), 2-се (1910) һәм 3-сө (1903) дәрәжә Изге Анна, 2-се (1906) һәм 3-сө (1896) дәрәжә Изге Станислав ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Татарстан Республикаһы]]ның Сүпрәле районы Яңы Элмәле ауылынан. * [[Шакиров Закир Шакир улы]] (1881—3.12.1968), педагог-мәғрифәтсе, [[Тел ғилеме|тел белгесе]]. 1920—1956 йылдарҙа (өҙөклөк менән) [[К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институты]] уҡытусыһы, шул иҫәптән 1931—1951 йылдарҙа [[башҡорт теле]] һәм [[башҡорт әҙәбиәте|әҙәбиәте]] кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1932—1941 йылдарҙа [[ТТӘИ|Башҡортостан тел һәм әҙәбиәт ғилми-тикшеренеү институты]] хеҙмәткәре. [[Хеҙмәт Геройы]] (1928). [[Башҡортостан АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1944). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Сәлихов Кев Миңнулла улы]] (1936), [[Физика|физик]]-[[фән|ғалим]]. 1989—2012 йылдарҙа [[Ҡазан университеты]]ның химик физика кафедраһы мөдире. 1992 йылдан [[Татарстан Республикаһы]] Фәндәр академияһы вице-президенты. [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (2011) һәм Татарстан Республикаһы (1992) Фәндәр академиялары академигы, [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]]ның почётлы академигы (2016), физика-математика фәндәре докторы (1974), профессор (1981). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995). [[Ленин премияһы]] (1986), Татарстандың фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (1998), А. Гумбольдт исемендәге (2001) һәм Е. К. Завойский исемендәге (2004) премиялар лауреаты. [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1971), 4-се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2007), «Татарстан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2006) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Бәләбәй районы]] әле бөткән Ҡыҙыл йылға ауылынан. * [[Рәиф Әмиров]] (1941), юғары мәктәп хеҙмәткәре, әҙәбиәт белгесе, тәнҡитсе. 1974 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]] һәм [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1980 йылдан филология факультеты деканы, 1983–2008 йылдарҙа рус әҙәбиәте кафедраһы мөдире. 1981 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. Филология фәндәре докторы (1986), профессор (1987). Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2001), Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1991). Татарстан Республикаһының [[Ҡол Ғәли]] исемендәге халыҡ‑ара (1998), «Мәғрифәт» Бөтә Рәсәй мәғариф фондының Башҡортостан республика бүлексәһе, [[Мишкә районы|Мишкә]] һәм [[Ҡалтасы районы|Ҡалтасы]] райондары хакимиәттәре булдырған [[Яныш Ялкайн]] исемендәге (2012) премия лауреаты. * [[Вәлиева Роза Ғүмәр ҡыҙы]] (1951), инженер-электромеханик-ғалим. 1974–2008 йылдарҙа [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2004), профессор (2006). }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Богданов Александр Николаевич]] (1882—5.09.1964), [[фән|ғалим]]-[[Ботаника|ботаник]], йәмәғәтсе. 1935—1959 йылдарҙа [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]] уҡытыусыһы, [[ботаника]] кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта [[Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты]] хеҙмәткәре; 1947—1956 йылдарҙа Бөтә Рәсәй тәбиғәтте һаҡлау йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе рәйесе. Профессор (1927). [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1948). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Рязань өлкәһе]] Мердуши ауылынан. * [[Мөхәмәтов Тауаш Бикйән улы]] (1937), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. 1960 йылдан [[Әбйәлил районы]] «Путь Ленина» колхозы механизаторы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1986) һәм «Почёт Билдәһе» (1973) ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[Әүмеш (Әбйәлил районы)|Әүмеш]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Таңғатарова Венера Ғәйзулла ҡыҙы]] (1937—2019), [[Малсылыҡ|малсы]], күп [[бала]]лы әсә. 1957—1987 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] «Һаҡмар» колхозы һауынсыһы. [[Герой әсәләр (Баймаҡ районы)|Герой әсә]] (1975). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы (1981) һәм [[БАССР Юғары Советы |Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1981), коммунистик хеҙмәт ударнигы (1981). Сығышы менән ошо райондың [[Юлыҡ (Баймаҡ районы)|Юлыҡ]] ауылынан. * [[Шематонова-Иванова Валентина Александровна]] (1937), [[Кушнаренко районы]] үҙәге [[Кушнаренко]] ауылындағы 2-се урта мәктәптең элекке математика уҡытыусыһы, [[РСФСР]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Талипов Флорит Сәлих улы]] (1948—21.02.2011), [[театр]] режиссёры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. [[Белоруссия]]ның Якуб Колас исемендәге Милли академия драма театрының элекке художество етәксеһе. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Балтас районы]] [[Уҫман (Балтас районы)|Уҫман]] ауылынан. * [[Зинәтуллина Фирзинә Наис ҡыҙы]] (1963), [[Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]]нең төп мөхәррире. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]] (2016). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Боченков Николай Кузьмич]] (1968—25.09.1996), [[Салауат (ҡала)|Салауат]] ҡала эске эштәр бүлегенең хеҙмәт бурысын үтәгәндә һәләк булған участка инспекторы, кесе лейтенант. [[Батырлыҡ ордены]] кавалеры (1996, үлгәндән һуң). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Ҡырмыҫҡалы районы]]ның Александровка ауылынан. * [[Асҡарова Сулпан Рәил ҡыҙы]] (1973), [[бейеү]]се, [[балет]]мейстер. 1988 йылдан [[«Ирәндек» халыҡ бейеүҙәре ансамбле (Баймаҡ)|«Ирәндек» халыҡ бейеү ансамбле]], 1993 йылдан — Сибай дәүләт филармонияһы солисы; 2001 йылдан хәҙерге [[Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның репетитор—хореографы, 2002 йылдан Республика халыҡ ижады үҙәгенең генераль директор урынбаҫары, 2012 йылдан [[Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры]] балетмейстеры. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]] (2000), балетмейстерҙарҙың республика конкурсы лауреаты (1993). Сығышы менән [[Баймаҡ]] ҡалаһынан. * [[Буранбаев Рафил Рафаил улы]] (1983), полиция хеҙмәткәре, [[көрәш]]се. 2007 йылдан [[Баймаҡ районы|Баймаҡ район]] эске эштәр бүлегенең участка оперуполномоченныйы. [[Милли көрәш]] буйынса үҫмерҙәр араһында [[Рәсәй]] чемпионы (2001). Сығышы менән ошо райондың [[2-се Этҡол]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Бартольд Василий Владимирович]] (1869—19.08.1930), ғалим-тарихсы, шәрҡиәтсе. 1920—1928 йылдарҙа [[Ленинград]] көнсығыш институты профессоры, 1928—1930 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы ҡарамағындағы Төрөк ғилеме кабинеты (Ленинград) директоры. [[Санкт-Петербург]] (1913), [[Рәсәй империяһы]] (1917) һәм СССР Фәндәр академиялары (1925) академигы. Шәреҡ тарихы докторы (1900), профессор (1901). Тәүге тапҡыр 1913 йылда [[немец теле]]ндә баҫылған «Ислам энциклопедияһы» китабында «Баджгирд» мәҡәләһендә «башҡорт» этнонимы, [[башҡорттар]], [[Башҡорт ихтилалдары (1735—1740)|17—18 быуаттарҙағы башҡорт ихтилалдары]], башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте, Башҡортостандағы ер сәйәсәте тураһында мәғлүмәттәр бирә. [[Көньяҡ Урал]], [[Себер]] һәм [[Үҙәк Азия]] буйлап фәнни сәфәр барышында 1913 йылдың майында [[Ырымбур]]ҙа, [[Өфө]]лә, [[Өфө губернаһы]]ның [[Стәрлетамаҡ өйәҙе]] [[Стәрлебаш]] ауылында була. [[Әхмәтзәки Вәлиди Туған]]дың бер нисә хеҙмәтен баҫтырып сығарыуға булышлыҡ күрһәтә, уның менән фәнни темаларға хат алыша. Рус археология йәмғиәтенең Ҙур алтын миҙалы менән бүләкләнгән (1913). Сығышы менән хәҙерге Санкт‑Петербург ҡалаһынан. * [[Йосопов Марсель Харис улы]] (1969), [[сәйәсмән]], эшҡыуар, йәмәғәтсе. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның V (2007-2011) һәм VI (2011-2016) саҡырылыш [[Дәүләт думаһы]] депутаты. 2011—2012 йылдарҙа [[Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы]] башҡарма комитеты рәйесе. Рәсәйҙең почётлы төҙөүсеһе (2009). }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:3 ноябрҙә тыуғандар</categorytree>'' * [[1801]]: Винченцо Беллини, [[Италия]] композиторы. * [[1852]]: Муцухито, [[Япония]] императоры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1895]]: Ганс Гейнц Эверс, [[Германия]] яҙыусыһы. * [[1887]]: Самуил Маршак, [[СССР]] шағиры. * [[1982]]: Евгений Плющенко, [[Рәсәй]] фигурисы. }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:3 ноябрҙә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1918]]: Александр Ляпунов, [[Рәсәй империяһы]] [[Математик|математигы]]. * [[1986]]: [[Морат Ҡужаҡов]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, [[Советтар Союзы Геройы]]. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[2003]]: [[Рәсүл Ғамзатов]], [[СССР]] шағиры. * [[2007]]: [[Илшат Йомағолов]], [[башҡорт]] театр актёры, драматург, РСФСР-ҙың һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған артисы. * [[2010]]: [[Виктор Черномырдин]], СССР һәм [[Рәсәй]]ҙең дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. }} == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|Л03]] [[Категория:3 ноябрь]] 0oq40zd3lan3zkze14yqudmywn2dy0y 1308138 1308137 2026-11-02T17:49:11Z Айсар 10823 күренеште төҙәтеү 1308138 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''3 ноябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 307-се көнө ([[кәбисә йыл]]ында 308-се). Йыл аҙағына тиклем 58 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-11-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: Калькулятор көнө. ** Клише көнө. ** Медуза көнө. ** Сер һаҡлау көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Доминика}} [[Доминика]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Панама}} [[Панама]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Япония}} [[Япония]]: Мәҙәниәт көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Ер}} [[Ер]]: Проект менеджеры көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1907 йыл]]: [[Франция]]ла беренсе тапҡыр вертолёт осорола. * [[1928 йыл]]: [[Төркиә]] [[ғәрәп алфавиты]]нан [[Латин алфавиты|латинға]] күсә. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1936 йыл]]: [[Франклин Рузвельт]] [[АҠШ президенты]] итеп икенсегә һайлана. * [[1941 йыл]]: [[Өфө]]ләге «Восход» икмәк бешереү заводы эшләй башлай. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Шәриф Сөнчәләй]] (төп исеме — Шәриф Хәмиҙулла улы Сөнчәләев; 1885—9.11.1959), ғалим-этнограф, иҡтисадсы һәм педагог. Башҡортостан мәғарифы тарихында мәктәп һәм башҡа балалар ойошмаһы эштәрен яңыса ойоштороусы хеҙмәткәр. Тарих фәндәре кандидаты (1935). * [[Туҡаев Шакир Яхъя улы]] (1900—28.11.1975), хәрби табип, медицина хеҙмәте полковнигы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Ленин ордены|Ленин]], [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Ҡыҙыл Байраҡ]], I һәм II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] һәм [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] ордендары кавалеры. [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған табибы, [[СССР]]-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Көйөргәҙе районы]] [[Иҫке Мораптал]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Стрижевский Вячеслав Александрович]] (1940), ғалим, дәүләт, [[театр]] һәм йәмәғәт эшмәкәре. Сәнғәт фәндәре кандидаты (1999). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1998) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1988) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. 1965 йылдан СССР-ҙың Журналистар, 1983 йылдан — Театр эшмәкәрҙәре союздары (1983) ағзаһы. 1983 йылдан [[Башҡортостан Республикаһы Рус дәүләт академия драма театры]] директоры, 1998 йылдан— [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]]ның генераль директоры, бер үк ваҡытта 1998—2001 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министры урынбаҫары. 2001—2006 йылдарҙа Рәсәй Театр эшмәкәрҙәре союзының үҙәк контроль-ревизия комиссияһы рәйесе; 1997—2004 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы «Возрождение» Поляк мәҙәни ағартыу үҙәге рәйесе. [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия]] лауреаты (1997). Сығышы менән [[Мәскәү]] ҡалаһынан. * [[Игнатенко Сергей Николаевич]] (1955), рәссам, [[Педагогика|педагог]]. 1993—2002 йылдарҙа «Сәнғәт» галереяһы рәссамы, 2004 йылдан [[Өфө сәнғәт училищеһы]] уҡытыусыһы, 2014 йылдан — художество бүлеге мөдире. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған рәссамы (2004). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. * [[Латипова Лилиә Фуат ҡыҙы]] (1955), ғалим-педиатр. 1993 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2005 йылдан Дипломдан һуң белем биреү институтының директор урынбаҫары, 2010—2011 йылдарҙа институттың педиатрия һәм балалар хирургияһы кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2007). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан. }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Миронов Павел Миронович]] (1861—20.09.1921), [[педагогика|педагог]], мәғрифәтсе. 1882 йылдан [[Өфө]]нөң 1-се ҡала дүрт класлы училищеһы, бер үк ваҡытта 1893—1905 йылдарҙа Мариин ҡыҙ балалар гимназияһы уҡытыусыһы; 1918 йылдан Өфө сыуаш уҡытыусылар семинарияһы мөдире. Дәреслек һәм уҡытыу-методик әсбаптар авторы. Действительный статский советник (1912). 4-се дәрәжә Изге Владимир (1913), 2-се (1910) һәм 3-сө (1903) дәрәжә Изге Анна, 2-се (1906) һәм 3-сө (1896) дәрәжә Изге Станислав ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Татарстан Республикаһы]]ның Сүпрәле районы Яңы Элмәле ауылынан. * [[Шакиров Закир Шакир улы]] (1881—3.12.1968), педагог-мәғрифәтсе, [[Тел ғилеме|тел белгесе]]. 1920—1956 йылдарҙа (өҙөклөк менән) [[К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институты]] уҡытусыһы, шул иҫәптән 1931—1951 йылдарҙа [[башҡорт теле]] һәм [[башҡорт әҙәбиәте|әҙәбиәте]] кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1932—1941 йылдарҙа [[ТТӘИ|Башҡортостан тел һәм әҙәбиәт ғилми-тикшеренеү институты]] хеҙмәткәре. [[Хеҙмәт Геройы]] (1928). [[Башҡортостан АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1944). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Сәлихов Кев Миңнулла улы]] (1936), [[Физика|физик]]-[[фән|ғалим]]. 1989—2012 йылдарҙа [[Ҡазан университеты]]ның химик физика кафедраһы мөдире. 1992 йылдан [[Татарстан Республикаһы]] Фәндәр академияһы вице-президенты. [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (2011) һәм Татарстан Республикаһы (1992) Фәндәр академиялары академигы, [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]]ның почётлы академигы (2016), физика-математика фәндәре докторы (1974), профессор (1981). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995). [[Ленин премияһы]] (1986), Татарстандың фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (1998), А. Гумбольдт исемендәге (2001) һәм Е. К. Завойский исемендәге (2004) премиялар лауреаты. [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1971), 4-се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2007), «Татарстан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2006) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Бәләбәй районы]] әле бөткән Ҡыҙыл йылға ауылынан. * [[Рәиф Әмиров]] (1941), юғары мәктәп хеҙмәткәре, әҙәбиәт белгесе, тәнҡитсе. 1974 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]] һәм [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1980 йылдан филология факультеты деканы, 1983–2008 йылдарҙа рус әҙәбиәте кафедраһы мөдире. 1981 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. Филология фәндәре докторы (1986), профессор (1987). Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2001), Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1991). Татарстан Республикаһының [[Ҡол Ғәли]] исемендәге халыҡ‑ара (1998), «Мәғрифәт» Бөтә Рәсәй мәғариф фондының Башҡортостан республика бүлексәһе, [[Мишкә районы|Мишкә]] һәм [[Ҡалтасы районы|Ҡалтасы]] райондары хакимиәттәре булдырған [[Яныш Ялкайн]] исемендәге (2012) премия лауреаты. * [[Вәлиева Роза Ғүмәр ҡыҙы]] (1951), инженер-электромеханик-ғалим. 1974–2008 йылдарҙа [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2004), профессор (2006). }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Богданов Александр Николаевич]] (1882—5.09.1964), [[фән|ғалим]]-[[Ботаника|ботаник]], йәмәғәтсе. 1935—1959 йылдарҙа [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]] уҡытыусыһы, [[ботаника]] кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта [[Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты]] хеҙмәткәре; 1947—1956 йылдарҙа Бөтә Рәсәй тәбиғәтте һаҡлау йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе рәйесе. Профессор (1927). [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1948). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Рязань өлкәһе]] Мердуши ауылынан. * [[Мөхәмәтов Тауаш Бикйән улы]] (1937), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. 1960 йылдан [[Әбйәлил районы]] «Путь Ленина» колхозы механизаторы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1986) һәм «Почёт Билдәһе» (1973) ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[Әүмеш (Әбйәлил районы)|Әүмеш]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Таңғатарова Венера Ғәйзулла ҡыҙы]] (1937—2019), [[Малсылыҡ|малсы]], күп [[бала]]лы әсә. 1957—1987 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] «Һаҡмар» колхозы һауынсыһы. [[Герой әсәләр (Баймаҡ районы)|Герой әсә]] (1975). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы (1981) һәм [[БАССР Юғары Советы |Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1981), коммунистик хеҙмәт ударнигы (1981). Сығышы менән ошо райондың [[Юлыҡ (Баймаҡ районы)|Юлыҡ]] ауылынан. * [[Шематонова-Иванова Валентина Александровна]] (1937), [[Кушнаренко районы]] үҙәге [[Кушнаренко]] ауылындағы 2-се урта мәктәптең элекке математика уҡытыусыһы, [[РСФСР]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Талипов Флорит Сәлих улы]] (1948—21.02.2011), [[театр]] режиссёры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. [[Белоруссия]]ның Якуб Колас исемендәге Милли академия драма театрының элекке художество етәксеһе. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Балтас районы]] [[Уҫман (Балтас районы)|Уҫман]] ауылынан. * [[Зинәтуллина Фирзинә Наис ҡыҙы]] (1963), [[Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]]нең төп мөхәррире. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]] (2016). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Боченков Николай Кузьмич]] (1968—25.09.1996), [[Салауат (ҡала)|Салауат]] ҡала эске эштәр бүлегенең хеҙмәт бурысын үтәгәндә һәләк булған участка инспекторы, кесе лейтенант. [[Батырлыҡ ордены]] кавалеры (1996, үлгәндән һуң). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Ҡырмыҫҡалы районы]]ның Александровка ауылынан. * [[Асҡарова Сулпан Рәил ҡыҙы]] (1973), [[бейеү]]се, [[балет]]мейстер. 1988 йылдан [[«Ирәндек» халыҡ бейеүҙәре ансамбле (Баймаҡ)|«Ирәндек» халыҡ бейеү ансамбле]], 1993 йылдан — Сибай дәүләт филармонияһы солисы; 2001 йылдан хәҙерге [[Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның репетитор—хореографы, 2002 йылдан Республика халыҡ ижады үҙәгенең генераль директор урынбаҫары, 2012 йылдан [[Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры]] балетмейстеры. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]] (2000), балетмейстерҙарҙың республика конкурсы лауреаты (1993). Сығышы менән [[Баймаҡ]] ҡалаһынан. * [[Буранбаев Рафил Рафаил улы]] (1983), полиция хеҙмәткәре, [[көрәш]]се. 2007 йылдан [[Баймаҡ районы|Баймаҡ район]] эске эштәр бүлегенең участка оперуполномоченныйы. [[Милли көрәш]] буйынса үҫмерҙәр араһында [[Рәсәй]] чемпионы (2001). Сығышы менән ошо райондың [[2-се Этҡол]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Бартольд Василий Владимирович]] (1869—19.08.1930), ғалим-тарихсы, шәрҡиәтсе. 1920—1928 йылдарҙа [[Ленинград]] көнсығыш институты профессоры, 1928—1930 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы ҡарамағындағы Төрөк ғилеме кабинеты (Ленинград) директоры. [[Санкт-Петербург]] (1913), [[Рәсәй империяһы]] (1917) һәм СССР Фәндәр академиялары (1925) академигы. Шәреҡ тарихы докторы (1900), профессор (1901). Тәүге тапҡыр 1913 йылда [[немец теле]]ндә баҫылған «Ислам энциклопедияһы» китабында «Баджгирд» мәҡәләһендә «башҡорт» этнонимы, [[башҡорттар]], [[Башҡорт ихтилалдары (1735—1740)|17—18 быуаттарҙағы башҡорт ихтилалдары]], башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте, Башҡортостандағы ер сәйәсәте тураһында мәғлүмәттәр бирә. [[Көньяҡ Урал]], [[Себер]] һәм [[Үҙәк Азия]] буйлап фәнни сәфәр барышында 1913 йылдың майында [[Ырымбур]]ҙа, [[Өфө]]лә, [[Өфө губернаһы]]ның [[Стәрлетамаҡ өйәҙе]] [[Стәрлебаш]] ауылында була. [[Әхмәтзәки Вәлиди Туған]]дың бер нисә хеҙмәтен баҫтырып сығарыуға булышлыҡ күрһәтә, уның менән фәнни темаларға хат алыша. Рус археология йәмғиәтенең Ҙур алтын миҙалы менән бүләкләнгән (1913). Сығышы менән хәҙерге Санкт‑Петербург ҡалаһынан. * [[Йосопов Марсель Харис улы]] (1969), [[сәйәсмән]], эшҡыуар, йәмәғәтсе. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның V (2007-2011) һәм VI (2011-2016) саҡырылыш [[Дәүләт думаһы]] депутаты. 2011—2012 йылдарҙа [[Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы]] башҡарма комитеты рәйесе. Рәсәйҙең почётлы төҙөүсеһе (2009). }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:3 ноябрҙә тыуғандар</categorytree>'' * [[1801 йыл]]: Винченцо Беллини, [[Италия]] композиторы. * [[1852 йыл]]: Муцухито, [[Япония]] императоры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1895 йыл]]: Ганс Гейнц Эверс, [[Германия]] яҙыусыһы. * [[1887 йыл]]: Самуил Маршак, [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] шағиры. * [[1982йыл]]: Евгений Плющенко, [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] [[Фигуралы шыуыу|фигурисы]]. }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:3 ноябрҙә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1918 йыл]]: Александр Ляпунов, [[Рәсәй империяһы]] [[Математик|математигы]]. * [[1986 йыл]]: [[Морат Ҡужаҡов]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, [[Советтар Союзы Геройы]]. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[2003 йыл]]: [[Рәсүл Ғамзатов]], [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] шағиры. * [[2007 йыл ]]: [[Илшат Йомағолов]], [[башҡорт]] театр актёры, драматург, [[РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы|РСФСР-ҙың]] һәм [[Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы|Башҡорт АССР-ының]] атҡаҙанған артисы. * [[2010 йыл]]: [[Виктор Черномырдин]], СССР һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәйҙең]] дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. }} == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|Л03]] [[Категория:3 ноябрь]] r1e1qln4psnkyeq2l2a8aw9hj7xqs6t 1308139 1308138 2026-11-02T17:56:05Z Айсар 10823 өҫтәмә мәғлүмәт 1308139 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''3 ноябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 307-се көнө ([[кәбисә йыл]]ында 308-се). Йыл аҙағына тиклем 58 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-11-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: Калькулятор көнө. ** Клише көнө. ** Медуза көнө. ** Сер һаҡлау көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Доминика}} [[Доминика]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Панама}} [[Панама]]: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. * {{Япония}} [[Япония]]: Мәҙәниәт көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Ер}} [[Ер]]: Проект менеджеры көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1907 йыл]]: [[Франция]]ла беренсе тапҡыр вертолёт осорола. * [[1928 йыл]]: [[Төркиә]] [[ғәрәп алфавиты]]нан [[Латин алфавиты|латинға]] күсә. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1936 йыл]]: [[Франклин Рузвельт]] [[АҠШ президенты]] итеп икенсегә һайлана. * [[1941 йыл]]: [[Өфө]]ләге «Восход» икмәк бешереү заводы эшләй башлай. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Шәриф Сөнчәләй]] (төп исеме — Шәриф Хәмиҙулла улы Сөнчәләев; 1885—9.11.1959), ғалим-этнограф, иҡтисадсы һәм педагог. Башҡортостан мәғарифы тарихында мәктәп һәм башҡа балалар ойошмаһы эштәрен яңыса ойоштороусы хеҙмәткәр. Тарих фәндәре кандидаты (1935). * [[Туҡаев Шакир Яхъя улы]] (1900—28.11.1975), хәрби табип, медицина хеҙмәте полковнигы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Ленин ордены|Ленин]], [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Ҡыҙыл Байраҡ]], I һәм II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] һәм [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] ордендары кавалеры. [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған табибы, [[СССР]]-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Көйөргәҙе районы]] [[Иҫке Мораптал]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Стрижевский Вячеслав Александрович]] (1940), ғалим, дәүләт, [[театр]] һәм йәмәғәт эшмәкәре. Сәнғәт фәндәре кандидаты (1999). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1998) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1988) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. 1965 йылдан СССР-ҙың Журналистар, 1983 йылдан — Театр эшмәкәрҙәре союздары (1983) ағзаһы. 1983 йылдан [[Башҡортостан Республикаһы Рус дәүләт академия драма театры]] директоры, 1998 йылдан— [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]]ның генераль директоры, бер үк ваҡытта 1998—2001 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министры урынбаҫары. 2001—2006 йылдарҙа Рәсәй Театр эшмәкәрҙәре союзының үҙәк контроль-ревизия комиссияһы рәйесе; 1997—2004 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы «Возрождение» Поляк мәҙәни ағартыу үҙәге рәйесе. [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия]] лауреаты (1997). Сығышы менән [[Мәскәү]] ҡалаһынан. * [[Игнатенко Сергей Николаевич]] (1955), рәссам, [[Педагогика|педагог]]. 1993—2002 йылдарҙа «Сәнғәт» галереяһы рәссамы, 2004 йылдан [[Өфө сәнғәт училищеһы]] уҡытыусыһы, 2014 йылдан — художество бүлеге мөдире. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған рәссамы (2004). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. * [[Латипова Лилиә Фуат ҡыҙы]] (1955), ғалим-педиатр. 1993 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2005 йылдан Дипломдан һуң белем биреү институтының директор урынбаҫары, 2010—2011 йылдарҙа институттың педиатрия һәм балалар хирургияһы кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2007). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан. }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Миронов Павел Миронович]] (1861—20.09.1921), [[педагогика|педагог]], мәғрифәтсе. 1882 йылдан [[Өфө]]нөң 1-се ҡала дүрт класлы училищеһы, бер үк ваҡытта 1893—1905 йылдарҙа Мариин ҡыҙ балалар гимназияһы уҡытыусыһы; 1918 йылдан Өфө сыуаш уҡытыусылар семинарияһы мөдире. Дәреслек һәм уҡытыу-методик әсбаптар авторы. Действительный статский советник (1912). 4-се дәрәжә Изге Владимир (1913), 2-се (1910) һәм 3-сө (1903) дәрәжә Изге Анна, 2-се (1906) һәм 3-сө (1896) дәрәжә Изге Станислав ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Татарстан Республикаһы]]ның Сүпрәле районы Яңы Элмәле ауылынан. * [[Шакиров Закир Шакир улы]] (1881—3.12.1968), педагог-мәғрифәтсе, [[Тел ғилеме|тел белгесе]]. 1920—1956 йылдарҙа (өҙөклөк менән) [[К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институты]] уҡытусыһы, шул иҫәптән 1931—1951 йылдарҙа [[башҡорт теле]] һәм [[башҡорт әҙәбиәте|әҙәбиәте]] кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1932—1941 йылдарҙа [[ТТӘИ|Башҡортостан тел һәм әҙәбиәт ғилми-тикшеренеү институты]] хеҙмәткәре. [[Хеҙмәт Геройы]] (1928). [[Башҡортостан АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1944). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Сәлихов Кев Миңнулла улы]] (1936), [[Физика|физик]]-[[фән|ғалим]]. 1989—2012 йылдарҙа [[Ҡазан университеты]]ның химик физика кафедраһы мөдире. 1992 йылдан [[Татарстан Республикаһы]] Фәндәр академияһы вице-президенты. [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (2011) һәм Татарстан Республикаһы (1992) Фәндәр академиялары академигы, [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]]ның почётлы академигы (2016), физика-математика фәндәре докторы (1974), профессор (1981). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995). [[Ленин премияһы]] (1986), Татарстандың фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (1998), А. Гумбольдт исемендәге (2001) һәм Е. К. Завойский исемендәге (2004) премиялар лауреаты. [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1971), 4-се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2007), «Татарстан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2006) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Бәләбәй районы]] әле бөткән Ҡыҙыл йылға ауылынан. * [[Рәиф Әмиров]] (1941), юғары мәктәп хеҙмәткәре, әҙәбиәт белгесе, тәнҡитсе. 1974 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]] һәм [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1980 йылдан филология факультеты деканы, 1983–2008 йылдарҙа рус әҙәбиәте кафедраһы мөдире. 1981 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. Филология фәндәре докторы (1986), профессор (1987). Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2001), Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1991). Татарстан Республикаһының [[Ҡол Ғәли]] исемендәге халыҡ‑ара (1998), «Мәғрифәт» Бөтә Рәсәй мәғариф фондының Башҡортостан республика бүлексәһе, [[Мишкә районы|Мишкә]] һәм [[Ҡалтасы районы|Ҡалтасы]] райондары хакимиәттәре булдырған [[Яныш Ялкайн]] исемендәге (2012) премия лауреаты. * [[Рахманов Әнүәр Ғәзиз улы]] (1946), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. 1962-2006 йылдарҙа [[Миәкә районы]]ның «Урожай» колхозы механизаторы. [[Хеҙмәт Даны ордены|III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры (1976). Сығышы менән ошо райондан. * [[Вәлиева Роза Ғүмәр ҡыҙы]] (1951), [[Инженерлыҡ эше|инженер]]-электромеханик-ғалим. 1974–2008 йылдарҙа [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2004), профессор (2006). }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Богданов Александр Николаевич]] (1882—5.09.1964), [[фән|ғалим]]-[[Ботаника|ботаник]], йәмәғәтсе. 1935—1959 йылдарҙа [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]] уҡытыусыһы, [[ботаника]] кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта [[Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты]] хеҙмәткәре; 1947—1956 йылдарҙа Бөтә Рәсәй тәбиғәтте һаҡлау йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе рәйесе. Профессор (1927). [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1948). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Рязань өлкәһе]] Мердуши ауылынан. * [[Мөхәмәтов Тауаш Бикйән улы]] (1937), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. 1960 йылдан [[Әбйәлил районы]] «Путь Ленина» колхозы механизаторы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1986) һәм «Почёт Билдәһе» (1973) ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[Әүмеш (Әбйәлил районы)|Әүмеш]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Таңғатарова Венера Ғәйзулла ҡыҙы]] (1937—2019), [[Малсылыҡ|малсы]], күп [[бала]]лы әсә. 1957—1987 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] «Һаҡмар» колхозы һауынсыһы. [[Герой әсәләр (Баймаҡ районы)|Герой әсә]] (1975). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы (1981) һәм [[БАССР Юғары Советы |Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1981), коммунистик хеҙмәт ударнигы (1981). Сығышы менән ошо райондың [[Юлыҡ (Баймаҡ районы)|Юлыҡ]] ауылынан. * [[Шематонова-Иванова Валентина Александровна]] (1937), [[Кушнаренко районы]] үҙәге [[Кушнаренко]] ауылындағы 2-се урта мәктәптең элекке математика уҡытыусыһы, [[РСФСР]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Талипов Флорит Сәлих улы]] (1948—21.02.2011), [[театр]] режиссёры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. [[Белоруссия]]ның Якуб Колас исемендәге Милли академия драма театрының элекке художество етәксеһе. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Балтас районы]] [[Уҫман (Балтас районы)|Уҫман]] ауылынан. * [[Зинәтуллина Фирзинә Наис ҡыҙы]] (1963), [[Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]]нең төп мөхәррире. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]] (2016). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Боченков Николай Кузьмич]] (1968—25.09.1996), [[Салауат (ҡала)|Салауат]] ҡала эске эштәр бүлегенең хеҙмәт бурысын үтәгәндә һәләк булған участка инспекторы, кесе лейтенант. [[Батырлыҡ ордены]] кавалеры (1996, үлгәндән һуң). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Ҡырмыҫҡалы районы]]ның Александровка ауылынан. * [[Асҡарова Сулпан Рәил ҡыҙы]] (1973), [[бейеү]]се, [[балет]]мейстер. 1988 йылдан [[«Ирәндек» халыҡ бейеүҙәре ансамбле (Баймаҡ)|«Ирәндек» халыҡ бейеү ансамбле]], 1993 йылдан — Сибай дәүләт филармонияһы солисы; 2001 йылдан хәҙерге [[Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның репетитор—хореографы, 2002 йылдан Республика халыҡ ижады үҙәгенең генераль директор урынбаҫары, 2012 йылдан [[Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры]] балетмейстеры. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]] (2000), балетмейстерҙарҙың республика конкурсы лауреаты (1993). Сығышы менән [[Баймаҡ]] ҡалаһынан. * [[Буранбаев Рафил Рафаил улы]] (1983), полиция хеҙмәткәре, [[көрәш]]се. 2007 йылдан [[Баймаҡ районы|Баймаҡ район]] эске эштәр бүлегенең участка оперуполномоченныйы. [[Милли көрәш]] буйынса үҫмерҙәр араһында [[Рәсәй]] чемпионы (2001). Сығышы менән ошо райондың [[2-се Этҡол]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Бартольд Василий Владимирович]] (1869—19.08.1930), ғалим-тарихсы, шәрҡиәтсе. 1920—1928 йылдарҙа [[Ленинград]] көнсығыш институты профессоры, 1928—1930 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы ҡарамағындағы Төрөк ғилеме кабинеты (Ленинград) директоры. [[Санкт-Петербург]] (1913), [[Рәсәй империяһы]] (1917) һәм СССР Фәндәр академиялары (1925) академигы. Шәреҡ тарихы докторы (1900), профессор (1901). Тәүге тапҡыр 1913 йылда [[немец теле]]ндә баҫылған «Ислам энциклопедияһы» китабында «Баджгирд» мәҡәләһендә «башҡорт» этнонимы, [[башҡорттар]], [[Башҡорт ихтилалдары (1735—1740)|17—18 быуаттарҙағы башҡорт ихтилалдары]], башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте, Башҡортостандағы ер сәйәсәте тураһында мәғлүмәттәр бирә. [[Көньяҡ Урал]], [[Себер]] һәм [[Үҙәк Азия]] буйлап фәнни сәфәр барышында 1913 йылдың майында [[Ырымбур]]ҙа, [[Өфө]]лә, [[Өфө губернаһы]]ның [[Стәрлетамаҡ өйәҙе]] [[Стәрлебаш]] ауылында була. [[Әхмәтзәки Вәлиди Туған]]дың бер нисә хеҙмәтен баҫтырып сығарыуға булышлыҡ күрһәтә, уның менән фәнни темаларға хат алыша. Рус археология йәмғиәтенең Ҙур алтын миҙалы менән бүләкләнгән (1913). Сығышы менән хәҙерге Санкт‑Петербург ҡалаһынан. * [[Йосопов Марсель Харис улы]] (1969), [[сәйәсмән]], эшҡыуар, йәмәғәтсе. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның V (2007-2011) һәм VI (2011-2016) саҡырылыш [[Дәүләт думаһы]] депутаты. 2011—2012 йылдарҙа [[Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы]] башҡарма комитеты рәйесе. Рәсәйҙең почётлы төҙөүсеһе (2009). }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:3 ноябрҙә тыуғандар</categorytree>'' * [[1801 йыл]]: Винченцо Беллини, [[Италия]] композиторы. * [[1852 йыл]]: Муцухито, [[Япония]] императоры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1895 йыл]]: Ганс Гейнц Эверс, [[Германия]] яҙыусыһы. * [[1887 йыл]]: Самуил Маршак, [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] шағиры. * [[1982йыл]]: Евгений Плющенко, [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] [[Фигуралы шыуыу|фигурисы]]. }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:3 ноябрҙә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1918 йыл]]: Александр Ляпунов, [[Рәсәй империяһы]] [[Математик|математигы]]. * [[1986 йыл]]: [[Морат Ҡужаҡов]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, [[Советтар Союзы Геройы]]. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[2003 йыл]]: [[Рәсүл Ғамзатов]], [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] шағиры. * [[2007 йыл ]]: [[Илшат Йомағолов]], [[башҡорт]] театр актёры, драматург, [[РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы|РСФСР-ҙың]] һәм [[Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы|Башҡорт АССР-ының]] атҡаҙанған артисы. * [[2010 йыл]]: [[Виктор Черномырдин]], СССР һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәйҙең]] дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. }} == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|Л03]] [[Категория:3 ноябрь]] p96sqndhyiwvx3e45u90o0g6or8rbgi 0 67915 1308202 1258819 2026-11-03T11:00:36Z Айсар 10823 өҫтәмә мәғлүмәт 1308202 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''4 ноябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 308-се көнө ([[кәбисә йыл]]ында 309-сы). Йыл аҙағына тиклем 57 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-11-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: Касса аппаратының тыуған көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|АҠШ}}: [[Кәнфит]] көнө. ** Перолы ручка көнө. * {{Италия}} [[Италия]]: Милли берҙәмлек көнө. * {{Флагификация|Мысыр}}: [[Мөхәббәт]] көнө. * {{Панама}} [[Панама]]: Милли флаг көнө. * {{Рәсәй}} [[Рәсәй]]: Халыҡтар берҙәмлеге көнө. ==== Төбәк байрамдары ==== * [[Удмурт Республикаһы]]: [[Дәүләт]]селек көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Флагификация|Иран}}: [[Студент]]тар көнө. * {{Флагификация|Туркменистан}}: Таможня органы хеҙмәткәрҙәре көнө. * {{Флагификация|Әрмәнстан}}: Социаль хеҙмәткәрҙәр көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1493 йыл]]: [[Христофор Колумб]] экспедицияһы Гваделупа утрауын аса. * [[1862 йыл]]: Ричард Гатлинг беренсе күп көбәкле пулемёт уйлап таба. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1890 йыл]]: [[Лондон]]да донъялағы тәүге метро асыла. * [[1926 йыл]]: [[Силәбе өлкәһе]]ндә [[Кәҫле районы]] ойошторола. * [[1946 йыл]]: [[ЮНЕСКО]] ойошмаһы эш башлай. * [[1952 йыл]]: [[Дуайт Эйзенхауэр]] [[АҠШ президенты]] итеп һайлана. * [[1967 йыл]]: Останкино телебашняһы сафҡа индерелә. * [[1967 йыл]]: [[Илеш районы]]ның Тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы асыла. * [[2008 йыл]]: [[Барак Обама]] АҠШ президенты итеп һайлана. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Агаронов Ашот Моисеевич]] (1895—21.08.1962), [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР-ҙың]] табип-[[фән|ғалимы]], акушер, гинеколог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәтсе. [[Башҡорт дәүләт медицина институты]]ның акушерлыҡ һәм гинекология кафедраһын ойоштороусы һәм уның тәүге мөдире (1935—1945). [[Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы|Бөтә Рәсәй]] акушер-гинекологтар йәмғиәте [[Башҡорт АССР-ы|Башҡортостан]] филиалының 1935—1945 йылдарҙағы рәйесе. Медицина фәндәре докторы (1940), профессор (1935). [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡорт АССР-ының]] (1945) һәм [[Әрмәнстан|Әрмән ССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1961). * [[Надежкин Станислав Наумович]] (1940), [[Агрономия|агроном]]-ғалим. 1968—2013 йылдарҙа [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1981—1989 йылдарҙа агрономия факультеты деканы, 1983—2012 йылдарҙа аҙыҡ етештереү кафедраһы мөдире. Халыҡ-ара аграр белем академияһы академигы, ауыл хужалығы фәндәре докторы (1995), профессор (1992). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Бүздәк районы]] [[Комсомол (Бүздәк районы)|Комсомол]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Фәйезов Рөстәм Шәриф улы]] (1950), СССР һәм [[Рәсәй]] [[спорт]]сыһы һәм [[бобслей]] буйынса тренеры. 1994 йылдан Башҡортостан Республикаһының Юғары спорт оҫталығы мәктәбенең өлкән тренеры, бер үк ваҡытта [[РСФСР]] (1987—1991), Рәсәй (1992 йылдан) йыйылма командалары тренеры һәм Рәсәй үҫмерҙәр йыйылма командаһының (2010 йылдан) өлкән тренеры; 2009 йылдан — [[Өфө ҡалаһы]]ндағы 15-се Олимпия резервы балалар һәм үҫмерҙәр махсус спорт мәктәбенең бобслей буйынса тренеры. СССР-ҙың спорт мастеры. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған тренеры (2001), бөтә Рәсәй категорияһындағы судья. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1998) һәм [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы ордены]] кавалеры (2006). * [[Ярмуллин Азат Шакирйән улы]] (1975), [[Журналистика|журналист]], [[тарих]]сы, дәүләт хеҙмәткәре һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2018 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Милли архивының бүлек начальнигы. [[Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы]]ның Башҡарма комитет һәм Башҡарма комитеттың Совет ағзаһы (2016). [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия]] лауреаты (2010). }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Ярославцева Елизавета Викторовна]] (1891—1982), [[Педагогика|педагог]]. 1910—1957 йылдарҙа хәҙерге [[Балаҡатай районы]] [[Иҫке Балаҡатай]] башланғыс мәктәбе уҡытыусыһы. [[Ленин ордены]] кавалеры (1947). Сығышы менән хәҙерге [[Татарстан Республикаһы]]ның [[Бөгөлмә (Татарстан)|Бөгөлмә]] ҡалаһынан. * [[Кармишин Дмитрий Дмитриевич]] (1926—7.11.1956), [[хәрби хеҙмәткәр]]. 1956 йылда [[Венгрия]]лағы хәрби хәрәкәттәрҙә һәләк булған лётчик, [[Капитан (хәрби дәрәжә)|гвардия капитаны]]. [[Советтар Союзы Геройы]] (1956, үлгәндән һуң). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Шаран районы]] Предтечино ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Әхмәҙиев Наил Хатип улы]] (1946—3.07.1997), механик-[[фән|ғалим]]. 1973 йылдан [[СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы]]ның Физика һәм математика бүлеге ғилми хеҙмәткәре; 1992 йылдан Механика институтының лаборатория мөдире, бер үк ваҡытта Өфө сервис-технология институтының теоретик һәм ғәмәли механика кафедраһы мөдире, 1995 йылдан фәнни эштәр буйынса проректор. Физика-математика фәндәре докторы (1990), профессор (1994). [[Башҡортостан комсомолы]] премияһы лауреаты (1978). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. * [[Вилданов Урал Сәлим улы]] (1956), [[Философия|философ]]-ғалим. 2010 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]] социология факультетының социаль хеҙмәт кафедраһы мөдире. 2021 йылдан — М. Солтанова исемендәге Ислам колледжы уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (2000), профессор (2001). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2012). * [[Әкрәмов Робис Ғәрифйән улы]] (1961), хирург. Кушнаренко үҙәк район дауаханаһы табибы. Башҡортостандың атҡаҙанған табибы. * [[Ҡәҙерғолов Илгиз Раян улы]] (1976), физик-ғалим. 2017—2021 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы]] ректоры. [[Физика]]-[[математика]] фәндәре докторы. }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Әбделкәбирова Мәүхиҙә Аҙнағол ҡыҙы]] (1917—2003), [[фән|ғалим]]-[[Геология|геолог]], геология-минералогия фәндәре докторы (1973). 1941—1983 йылдарҙа [[Ҡаҙаҡ ССР-ы]] Фәндәр академияһының Геология институтында сектор мөдире. [[Ҡаҙағстан]]дың дәүләт премияһы лауреаты (1990). * [[Шарыгин Владимир Михайлович]] (1947), [[Педагогика|педагог]]. [[Өфө сәнғәт училищеһы]]ның физик тәрбиә етәксеһе. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Зыязитдинов Рәфис Миңлеғәли улы]] (1952), ғалим-[[тарих]]сы. [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]] уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (2011), профессор. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2015) һәм мәғариф отличнигы (2002). * [[Әҡсәнов Фәнил Әүхәҙи улы]] (1957), юрист. 1983 йылдан прокуратура органдары хеҙмәткәре, 2004 йылдан [[Өфө ҡалаһы]] [[Ленин районы (Өфө)|Ленин районы]] хакимиәтенең территориялар һәм кадрҙар менән эшләү идаралығы начальнигы; 2008 йылдан [[Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте|Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Аппаратының]] хоҡуҡ экспертизаһы һәм административ органдар бүлегенең баш кәңәшсеһе, бүлек етәксеһе урынбаҫары, бүлек етәксеһе; 2012—2016 йылдарҙа Рәсәй Федераль миграция хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының [[Нефтекама]] ҡалаһындағы бүлеге начальнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (2010). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Әбйәлил районы]] [[Ҡушый (ауыл)|Ҡушый]] ауылынан. * [[Хөсәйенова Гөлшат Нәбиулла ҡыҙы]] (1967), педагог. 2007 йылдан [[Дүртөйлө]] ҡалаһының [[Назар Нәжми]] исемендәге башҡорт гимназияһы директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы 2019) һәм мәғариф отличнигы (2016). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Ҡырмыҫҡалы районы]] [[Иҫке Муса (Ҡырмыҫҡалы районы)|Иҫке Муса]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Чернов–Шер Александр Александрович]] (1863—2.05.1948), [[йыр]]сы, [[Педагогика|педагог]]. 1892—1917 йылдарҙа [[Рәсәй империяһы]]ның төрлө ҡалаларында опера театрҙары артисы, 1922 йылдан [[Башҡорт музыка техникумы]] (хәҙер [[Өфө сәнғәт училищеһы]] уҡытыусыһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1940). * [[Карпов Михаил Яковлевич (яҙыусы)|Карпов Михаил Яковлевич]] (1898—16.07.1937), [[яҙыусы]], [[Журналистика|журналист]]. [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|Граждандар һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Мәскәү]]ҙә нәшер ителгән «Земля Советская» [[журнал]]ының яуаплы мөхәррире. «Азнаево» романының авторы. [[Бөтә Союз]] [[радио]]һы өсөн «Башкирская литература» йыйынтығын төҙөүсе. Сәйәси золом ҡорбаны. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ишембай районы]] [[Тимашевка (Ишембай районы)|Тимашевка]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ҡаймирасова Таңһылыу Ғимал ҡыҙы]] (1923—27.05.2016), [[Тау эше|тау инженеры]]‑[[Геология|геолог]]-[[фән|ғалим]]. 1943 йылдан [[Ҡаҙағстан]] геофизика тресының магниторазведка отряды, 1949 йылдан — геофизика партияһы начальнигы, 1958 йылдан — Атасу геофизика экспедицияһы геологы; 1960—1988 йылдарҙа [[Ҡаҙаҡ ССР-ы]] Фәндәр академияһы К. И. Сатпаев исемендәге Геология фәндәре институтының ғилми һәм өлкән ғилми хеҙмәткәре. [[Геология]]-[[минералогия]] фәндәре кандидаты (1972). [[СССР]]-ҙың дәүләт премияһы лауреаты (1977). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Салауат районы]] [[Арҡауыл (Салауат районы)|Арҡауыл]] ауылынан. * [[Йәғәфәров Роберт Миҙхәт улы]] (1948—4.10.2011), табип, [[Һынлы сәнғәт|рәссам]]-график. 1977 йылдан [[Өфө|Өфө ҡалаһы]] 13-сө дауаханаһының инфекционист-табибы, 1982—1994 йылдарҙа — инфекция бүлеге мөдире. 1995 йылдан — профессиональ рәссам. 1997 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Рәссамдар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2012, үлгәндән һуң). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Көйөргәҙе районы]] [[Яңы Мораптал]] ауылынан. * [[Бикбулатов Илдар Ғәлимнур улы]] (1953), рәссам, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1986 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы.[[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған рәссамы (1999). * [[Докичев Владимир Анатольевич]] (1953), [[Органик химия|химик-органик]]-ғалим. 1976 йылдан [[Органик химия институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)|Органик химия институты]]ның ғилми хеҙмәткәре, 1995—2005 йылдарҙа директор урынбаҫары, бер үк ваҡытта 1996 йылдан лаборатория мөдире һәм 2000—2006 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Президиум рәйесе урынбаҫары; 2010 йылдан [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]]ның дөйөм химия кафедраһы, 2014 йылдан — лаборатория мөдире, бер үк ваҡытта 2017 йылдан Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының химик технологиялар һәм яңы материалдар бүлегенең академик-секретары. [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]]ның мөхбир ағзаһы (2016), [[химия]] фәндәре докторы (1999), профессор (2003). Рәсәй Фәндәр академияһының А. М. Бутлеров (2003) һәм Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Д. Ф. Варфоломеев (2012) исемендәге премияһы лауреаты. * [[Бәҙәмшина Лилиә Әхмәт ҡыҙы]] (1958), «Иҙел» мәҙәниәткә ярҙам итеү һәм уны үҫтереү фондының башҡарма директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. * [[Сафина (Круговых) Наилә Файыҡ ҡыҙы]] (1963), табип-патофизиолог-ғалим. 1988 йылдан [[Ишембай районы|Ишембай район]] үҙәк дауаханаһы табибы, 1994—2003 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2001 йылдан — [[биология]] кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (2001). * [[Асҡарова Сулпан Рәил ҡыҙы]] (1973), [[балет]] артисы, [[Хореография|хореограф]]. Сибай дәүләт филармонияһының элекке артисы, 2017 йылдан [[Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы]] эстрада буйынса художество етәксеһе. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы]] (2020). * [[Хәбибуллина Айгөл Рәфҡәт ҡыҙы]] (1973), [[Этнография|этнограф]]-ғалим, [[дәүләт]] органдары хеҙмәткәре. 1999 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]] укытыусыһы, бер үк ваҡытта 2001 йылдан [[Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығы]] хеҙмәткәре. Тарих фәндәре докторы (2011), профессор (2012) }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Гузаков Пётр Васильевич]] (1889—9.12.1944), большевик-революционер, [[СССР]]-ҙың дәүләт, [[КПСС|партия]] һәм хужалыҡ эшмәкәре. [[1921 йыл]]дың июнь—октябрендә [[Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш комиссияһы]] рәйесе. [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|Граждандар һуғышында]] ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны. * [[Хәлитов Рәйес Йосоп улы]] (1934—14.09.2008), рәссам. 1968 йылдан [[СССР]] Рәссамдар союзы ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған рәссамы (1995). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:4 ноябрҙә тыуғандар</categorytree>'' * [[1874]]: [[Александр Колчак]], [[Рәсәй империяһы]] адмиралы. * [[1956]]: Игорь Тальков, Рәсәй йырсыһы. == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:4 ноябрҙә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1847]]: [[Феликс Мендельсон]], [[Германия]] композиторы, пианист һәм дирижёр. * [[1995]]: [[Жиль Делёз]], [[Франция]] [[Философия|философы]]. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[2000]]: [[Муллаҡаева Нурия Камалетдин ҡыҙы]], [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]]. }} == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|Л04]] [[Категория:4 ноябрь]] 9001tuwchaumu6uyvutm0egysjgsg82 0 73814 1308123 989241 2026-11-02T14:45:37Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308123 wikitext text/x-wiki {{Хребет |Название = Йүкәле тауҙары |Национальное название = |Изображение = |Подпись = |Координаты = 53.6114843/0/0/N/57.078355/0/0/E |region = RU-BA |CoordScale = |Регион = Башҡортостан |Горная система = Урал тауҙары |Период образования = |Площадь = |Длина = 20 |Ширина = 3 |Высочайшая вершина = |Высота = 673 |Страна = Рәсәй |Позиционная карта 1 = Россия Башкортостан Ишимбайский район |Категория на Викискладе = }} '''Йүкәле тауҙары''' — Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт. Ишембай районы буйлап Әселе йылғаһы (Еҙем йылғаһы бассейны) алып Нөгөш йылғаһының киңлек ағымына тиклем меридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо яҡынса 20 км, киңлеге 1,5—3 км, абс. бейеклеге 673 м. Һыртта 450—673 м бейеклектәге 20‑гә яҡын түбә (Ҡоҙаш, Ҡалынтау, Ҡылысҡыр тауҙары һ.б.) айырыла. Битләүҙәре һөҙәк. Вендтың әшә свитаһы ҡомташтарынан, алевролиттарынан, һәүерташтарынан тора. Һыртта Алағузлы, Әселе, Бәләкәй һәм Оло Ҡоҙаш йылғалары (Ағиҙел йылғаһы бассейны) һәм уларҙың ҡушылдыҡтары башлана. Өҫтө (ландшафт) һоро урман һәм кәҫле көлһыу тау тупраҡтарындағы ҡатнаш урмандар менән ҡапланған. == Сығанаҡ == * https://web.archive.org/web/20140305210854/http://chel-portal.ru/?site=encyclopedia&t=kalaktau&id=6570 [[Категория:Башҡортостан тау һырттары]] [[Категория:Урал тау һырттары]] 1x8fqfvtdvrc9piubc0rywq64klml3i 0 73815 1308184 967598 2026-11-03T07:14:09Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308184 wikitext text/x-wiki {{Хребет |Название = Мағаш |Национальное название = |Изображение = |Подпись = |Координаты = 52/31/30/N/57/52/33/E |region = RU-BA |CoordScale = |Регион = Башҡортостан |Горная система = Урал тауҙары |Период образования = |Площадь = |Длина = 7 |Ширина = 5 |Высочайшая вершина = Яндыҡ тауы |Высота = 409 |Страна = Россия |Позиционная карта 1 = |Категория на Викискладе = }} '''Мағаш''' — Башҡортостандың Урал алдындағы һырт. [[Архангел районы]] буйлап [[Мағаш]] ауылынан алып [[Еҙем]] йылғаһына тиклем субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо яҡынса 7 км, киңлеге яҡынса 5 км, абсолют бейеклеге 409 м. Көньяҡ-көнбайыш һәм көнсығыш битләүҙәре текә, төньяҡ‑көнсығыш һәм төньяҡ‑көнбайышы — һөҙәк. Аҫҡы триас ҡомташтарынан, алевролиттарынан, балсыҡтарынан, конгломераттарынан тора. Һыртта Ҡыҫынды, Мағашйылға йылғалары (Еҙем йылғаһы ҡушылдыҡтары) башлана. Ландшафы һоро урман тупрағындағы киң япраҡлы урмандарҙан тора. Аҫҡы триас ҡомташтарынан, алевролиттарынан, балсыҡтарынан, конгломераттарынан тора. Һыртта Ҡыҫынды, Мағашйылға йылғалары ([[Еҙем]] йылғаһы ҡушылдыҡтары) башлана.  Ландшафты — һоро урман тупрағындағы киң япраҡлы урмандарҙан тора. Атамаһын ғалим-тюрколог [[Кейекбаев Жәлил Ғиниәт улы|Жәлил Кейекбаев]], боронғо венгрҙар Уралдан күсеп киткән тигән гипотезаға таянып, венгр телендәге «мағаш» бөйөк, мөһәббәт тигән һүҙ менән бәйләй. Башҡа ғилимдар бының менән килешмәй, сөнки Башҡортостанда мағаш топонимы менән бәйле ауыл һәм һыу объекты ла бар. Мағаш һүҙе [[Башҡорттарҙың һинд-иран сығышы тураһында гипотеза]] менән бәйле булыуы мөмкин<ref>З.Г.Аминев. О некоторых, так называемых венгерских топонимах в башкирских землях // Ядкяр. 2008. №1. С.61-67.</ref> == Сығанаҡ == * https://web.archive.org/web/20140305210854/http://chel-portal.ru/?site=encyclopedia&t=kalaktau&id=6570 [[Категория:Башҡортостан тау һырттары]] [[Категория:Урал тау һырттары]] 770wjm1cwk77glznrasy1scl4agfc3v 0 82171 1308148 696039 2026-11-02T20:06:15Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308148 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Ҡала һәм коммуна |русское название = Койайке |оригинальное название = {{lang-es|Coihaique}} <br /> |подчинение = |страна =Чили |герб =Escudo de Coihaique.svg |флаг = |ширина герба = 120 |ширина флага = 120 |lat_dir= S|lat_deg =45|lat_min =34|lat_sec = |lon_dir= W|lon_deg =72|lon_min =4|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |размер карты страны = 100 |размер карты региона = |размер карты района = |вид региона = Өлкә |регион = Айсен (өлкә){{!}}Айсен |регион в таблице = |вид района = Провинция |район = Койайке (провинция){{!}}Койайке |район в таблице = |вид общины = Коммуна |община = Койайке |община в таблице = |карта страны = |карта региона = |карта района = |внутреннее деление = |вид главы = Алькальд |глава = David Sandoval Plaza |дата основания = 1929 |первое упоминание = |прежние имена = |статус с = |площадь = 7290,2 |вид высоты = |высота центра НП =302 |климат = |официальный язык = испан теле{{!}}испан теле |официальный язык-ref = |население = 55381 |год переписи =2007 |плотность = 6,86 |агломерация = |национальный состав = |конфессиональный состав = |этнохороним =coyhaiquino/a |часовой пояс =-4 |DST = есть |телефонный код = |почтовый индекс = |почтовые индексы = |автомобильный код = |вид идентификатора = |цифровой идентификатор = |категория в Commons =Coihaique |сайт =http://www.coyhaique.cl/ |язык сайта = es |add1n = Карта ||add1 =[[Файл:Comuna de Coyhaique.svg|150px|Картала [[Айсен (өлкә)|Айсен]] өлкәһенең Койайке коммунаһы]] }} '''Койайке''' ({{lang-es|Coihaique}}) — [[Чили]]лағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның, [[Койайке (провинция)|Койайке]] провинцияһының һәм [[Айсен (өлкә)|Айсен]] өлкәһенең административ үҙәге. Коммуна [[Койайке (провинция)|Койайке]] провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 44 850 кеше (2002). Коммунаның майҙаны — 7290,2 км². Халыҡ һаны — 55381 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 6,86 кеше/км². == Географик урыны == Чилиҙың баш ҡалаһынан ([[Сантьяго]]) 1431 саҡрым (1350 км) көньяҡта урынлашҡан. Коммуна сиктәштәре: * төньяҡта — [[Лаго-Верде (Чили)|Лаго-Верде]] коммунаһы; * көнсығышта — [[Чубут]] ([[Аргентина]]) һәм [[Санта-Крус (провинция)|Санта-Крус]] ([[Аргентина]]) провинцияһы; * көньяҡта — [[Рио-Ибаньес (коммуна)|Рио-Ибаньес]] коммунаһы; * көнбайышта — [[Айсен (Чили)|Айсен]] һәм [[Сиснес (Чили)|Сиснес]] коммунаһы. == Демографик мәғлүмәттәр == Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны — 55 381 кеше, шуларҙың 28 211 ир-егеттәр һәм 27 170 ҡатын-ҡыҙҙар. == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20100329072842/http://www.coyhaique.cl/ Коммунаның рәсми сайты] [[Категория:Чили коммуналары]] pwfe9lppcbx6pg7nrtekx264n2rnxl7 0 87587 1308197 1280788 2026-11-03T09:27:18Z StarDeg 16129 1308197 wikitext text/x-wiki {{персона}} '''Джордж Уокер Буш''' ({{lang-en|George Walker Bush}}) — [[Америка Ҡушма Штаттары]]ның 43-сө президенты. == Һылтанмалар == * [https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/georgewbush Джордж Буш Аҡ йорттың рәсми сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160830095431/https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/georgewbush |date=2016-08-30 }} {{ref-en}} == Иҫкәрмә == {{President-stub}} {{АҠШ президенттары}} [[Категория:Алфавит буйынса сәйәсмәндәр]] [[Категория:АҠШ Республика партияһы ағзалары]] [[Категория:Йель университетын тамамлаусылар]] m7na1lpb6h4w8nwy2mkxgaqcvb3xanb 0 105382 1308161 1302999 2026-11-02T23:26:25Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308161 wikitext text/x-wiki {{Государственный деятель | имя = Леонид Данилович Кучма | оригинал имени = {{lang-uk|Леонід Данилович Кучма}} | изображение = | ширина = | должность = Украинаның 2-се Президенты | флаг = Flag of the President of Ukraine.svg | флаг2 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | порядок = 2 | периодначало = [[19 июль]] [[1994 йыл]] | периодконец = [[23 ғинуар]] [[2005 йыл]] | предшественник = Леонид Кравчук | гражданство = {{UKR}} | преемник = Виктор Ющенко | премьер = Виталий Масол (1994-1995)<br>Евгений Марчук (1995-1996)<br>Павел Лазаренко (1996-1997)<br>Василий Дурдинец (вазифа башҡарыусы, 1997)<br>Валерий Пустовойтенко (1997-1999)<br>Виктор Ющенко (1999-2001)<br>Анатолий Кинах (2001-2002) <br>Виктор Янукович (2002-2005)<br>Николай Азаров (вазифа башҡарыусы, 2005) | должность_2 = Украинаның 2-се Премьер-министры | флаг_2 = Flag of Ukraine.svg | порядок_2 = [[Кучма Хөкмәте|2]] | периодначало_2 = [[13 октябрь]] [[1992 йыл]] | периодконец_2 = [[21 сентябрь]] [[1993 йыл]] | предшественник_2 = Витольд Фокин<br>Валентин Симоненко (вазифа башҡарыусы) | преемник_2 = Ефим Звягильский (вазифа башҡарыусы)<br>Виталий Масол | президент_2 = Леонид Кравчук | дата рождения = 9.08.1938 | место рождения = Чернигов өлкәһе, Новгород-Северский районы, Чайкино ауылы, УССР, [[СССР]] | вероисповедание = | отец = Даниил Прокофьевич Кучма (1901 — 7 февраль 1942) | мать = Прасковья Трофимовна Кучма | супруга = Людмила Кучма (1940) | образование = Днепропетровск милли университеты | профессия = инженер-механик | дети = Елена Пинчук (1970) | партия = КПСС (1960-1991) | учёная степень = {{Учёная степень|кандидат|технических наук}} | учёное звание = профессор | награды = {{{!}}style="background: transparent" {{!}}{{Орден За заслуги перед Отечеством 1 степени}} {{!}}} {{{!}}style="background: transparent" {{!}}{{Большой крест Орден Витаутаса Великого}}{{!!}}{{Кавалер Большого креста ордена Великого князя Литовского Гядиминаса}}{{!!}}{{Орден Золотого орла}} {{!}}- {{!}}{{Орден Белого орла (Польша)}}{{!!}}{{Орден Звезды Румынии}}{{!!}}{{Орден Республики (Молдова)}} {{!}}- {{!}}{{Большая цепь ордена Инфанта дона Энрике}}{{!!}}{{Цепь ордена Гражданских заслуг}}{{!!}}{{Большая Звезда Почёта за Заслуги перед Австрией}} {{!}}- {{!}}{{Большой крест с лентой Ордена За заслуги перед Итальянской Республикой}}{{!!}}{{Орден За выдающиеся заслуги (Узбекистан)}}{{!!}}{{Орден Королевской семьи Брунея 1 класса}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Орден Трудового Красного Знамени}}{{!!}}{{Медаль Астана}}{{!!}}{{Медаль Вифлием 2000}} {{!}}} {{{!}}style="background: transparent" {{!}}{{Государственная премия Украины в области науки и техники}}{{!!}}{{Ленинская премия|1979}}{{!!}}{{Почётный гражданин Кривого Рога}} {{!}}} | автограф = }} '''Кучма Леонид Данилович''' ({{lang-uk|Леонід Данилович Кучма}}; [[9 август]] [[1938 йыл]]) — [[Украина]]ның сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре. [[1992]]—[[1993 йыл]]дарҙа — Украинаның премьер-министры, [[1994]]—[[2005 йыл]]дарҙа — Украина президенты (ике президент мөҙҙәте эшләй). Фән кандидаты. == Биографияһы == Леонид Данилович Кучма 1938 йылдың 9 авгусында [[Украина ССР-ы]] [[Чернигов өлкәһе]] Новгород-Северск районының Чайкино ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Атаһы, өлкән сержант Даниил Прокофьевич Кучма (1901 йылда тыуған) һуғышҡа тиклем урмансы булып эшләгән. 1942 йылдың 7 февралендә Новгород өлкәһенең Новоселицы ауылындағы 756-сы армия госпиталендә, совет ғәскәрҙәре Волхов йылғаһын аша сыҡҡанда үпкәһенә һыуыҡ тейҙергәндән һуң мандый алмайынса, вафат була. Октябрҙә Волховтың һул ярында 111-се уҡсылар дивизияһы ҡамауға эләгә. 560-сы сапер батальоны дивизияны эвакуациялауға ебәрелә. Йылғаны аша сыҡҡанда яугирҙарға боҙло һыуҙа эшләргә тура килә. Был хәрби батырлығы өсөн өлкән сержант Даниил Кучма, СССР Юғары Советы Президиумының 1941 йылдың 27 декабрендә указына ярашлы, [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] менән бүләкләнә. 1996 йылға тиклем Даниил Кучма хәбәрһеҙ юғалған тип һанала. Уның ерләнгән урынын Новгород эҙәрмәндәре тарафынан<ref>[http://www.kramatorsk.info/index.php?view&36567 Kramatorsk.]</ref> табыла. Әсәһе — Прасковья Трофимовна Кучма (1906—1986, Днепропетровск)<ref name="maidan.org.ua">[http://maidan.org.ua/blogs/lukanov/?p=295 Розділ 1.]</ref>, [[колхоз]]да эшләгән һәм өс бала<ref>[http://www.rian.ru/society/20020809/204930.html К 64-летию Леонида Кучмы — справка | Общество | Лента новостей «РИА Новости»]</ref><ref>[http://fakty.ua/20314-leonid-kuchma-sejchas-chasto-govoryat-danilych-prosti-ya-ochen-dorozhu-etim-ubezhden-chto-vremya-rasstavit-vse-neobhodimye-akcenty-i-v-ocenke-razvitiya-strany-v-gody-moego-prezidentstva?logout=1 Леонид кучма: "сейчас часто говорят: "данилыч, прости… " я очень дорожу этим.]</ref><ref>[http://files.korrespondent.net/politics/kuchma/ Досье — Корреспондент] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110125004826/http://files.korrespondent.net/politics/kuchma |date=2011-01-25 }}</ref> үҫтерә. === Белеме === [[Чернигов]] өлкәһе Семеновск районының Костобобровский урта мәктәбендә уҡый. [[1960 йыл]]да Днепропетровск дәүләт университетының физика-техник факультетын тамамлай һәм шунда уҡ КПСС сафына инә. Һөнәре буйынса «инженер-механик», техник фәндәр кандидаты. === Карьераһы === Университетты тамамлағандан һуң,"Южное" ([[Днепропетровск]]) конструкторлыҡ бюроһының ракета-космик тармағында эшләй. 28 йәшендә Байконур космодромында һынауҙар үткәреүҙең техник етәксеһе була. Геннадий Тумановтың, "Южмаш"тың баш инженеры урынбаҫары (1952—1966), СССР-ҙың Дөйөм машиналар эшләү министрлығының баш техник идаралығы баш инженерының (1966—1976) ҡыҙлыҡҡа алған ҡыҙы Людмила Талалаеваға өйләнә. 38 йәшендә "Южмаш"та партком секретары, УКП-ның Үҙәк комитеты ағзаһы була. КПСС-тың XXVII һәм XXVIII съездары делегаты. [[1979 йыл]]да ракеталар төҙөүсе инженер буралаҡ, Ленин премияһын ала. [[1982 йыл|1982]] йылдан — генераль конструкторҙың беренсе урынбаҫары, [[1986 йыл|1986]]-[[1992 йыл|1992]] йылдарҙа — «Көньяҡ машина эшләү заводы» етештереү берекмәһенең генераль директоры. 1990 йылдар башынан — директорат (Украинаның I саҡырылыш Юғары Радаһындағы эре предприятиелар директорҙары төркөмө) лидерҙарҙың береһе, I саҡырылыш халыҡ депутаты. 1991 йылда ул нигеҙ һалыусыларҙың береһе Украина Технологик фәндәр академияһы . [[1992 йыл|1992]] йылдың октябрендә директорат ярҙамында Украина премьер-министры булып китә һәм был вазифаны 1993 йылдың сентябренә тиклем биләй. Был вазифаны биләргә ризалашыр өсөн Кучма алты айға диктатор вәкәләттәренә эйә булыу, аныҡлап әйткәндә, закондарға тиңләштерелгән декреттар сығарыу һәм төбәк етәкселәрен тәғәйенләү, шартын ҡуя. Был талапты 1992 йылдың 18 ноябрендә ҡабул ителгән № 2796-XII закон ҡәнәғәтләндерә. Әлеге закондың ғәмәле бөткәндән һуң, Кучма уны оҙайтыуҙы талап итә, тик Юғары Рада һорауын кире ҡаҡҡас, отставкаға сыға. [[1993 йыл|1993]] йылдың декабренән — Украина Сәнәғәтселәре һәм эшҡыуарҙары берлеге президенты. 1994 йылдың мартында Украинаның II саҡырылыш халыҡ депутаты итеп һайлана. 1[[1994 йыл|994 йылдың 10 июлендә]] Украина президенты итеп һайлана. 1994 йылғы һайлауҙарҙа (һайлау кампанияһы рәйесе — Табачник Дмитрий Владимирович) уны, Леонид Кравчукка ҡаршы тауыш биреп, көнбайыш Украина халҡы яҡлай. Төп һайлау алды лозунгылары — сәнәғәт үҫеше, сәйәсәттә иҡтисади өҫтөнлөк була. Раҫлау уны буйынса экс-кәңәшсеһе Анатолий Гальченко<ref>{{Cite web|url=http://forbes.ua/magazine/forbes/1332698-anatolij-galchinskij-vse-premer-ministry-vandnbspukraine-byli-tehnicheskimi|title=Анатолий Гальчинский: «Все премьер-министры в Украине были техническими» - Журнал Forbes - Журнал - Forbes.ua, Форбс Украина|accessdate=2013-01-15|archiveurl=http://www.webcitation.org/6DnLNrmUj|archivedate=2013-01-19}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130222144301/http://forbes.ua/magazine/forbes/1332698-anatolij-galchinskij-vse-premer-ministry-vandnbspukraine-byli-tehnicheskimi |date=2013-02-22 }}</ref>: == Кучма исеме менән бәйле эштәр == === Евгения Щербанде үлтереү === Юрий Дидух, Щербандең элекке бизнес-партнеры, АТОН корпорацияһын ойоштороусылар советы башлығы, ТВi телеканалы эфирында: Щербань Кучманы отставкаға ебәреү идеяһы менән йөрөнө, тип белдерә. === Ҡара диңгеҙ өҫтөндә Ту-154 авиаһәләкәтенә мөнәсәбәте === [[Файл:Vladimir_Putin_with_Leonid_Kuchma-5.jpg|слева|мини|Кучма Владимир Путин менән]] Л. Д. Кучма 2001 йылдың 10 октябрендә журналистарҙың 2001 йылдың 4 октябрендә Тель-Авивтан Новосибирскка осҡан Рәсәйҙең «Сибирь» авиакомпанияһының Ту-154 самолетын Ҡара диңгеҙ өҫтөндә украин самолетының бәреп төшөрөүенә һәм унда 78 кеше һәләк булыуына ҡарата биргән һорауына «ҙур масштаблы фажиғә» тип яуап биреп, донъя йәмәғәтселеген аптырата. Еңел-елпе белдереү рәсми Израилдең асыуын ҡабарта<ref>[http://www.pravda.com.ua/news/2001/10/11/2984359/ На Западе шокированы реакцией Кучмы. Новость от 11 октября 2001 г.]</ref> === Георгий Гонгадзе үлтереү һәм Кучмаға ҡаршы енәйәт эше === [[2000 йыл]]дың ноябрендә власҡа яраҡлашмаған журналист Георгий Гонгадзены юҡ итеүҙә ғәйепләнә. Украинаның Социалистик партияһы лидеры Александр Мороз президент хакимиәте башлығы Владимир Литвин һәм Украинаның эске эштәр министры Юрий Кравченконың Гонгадзеның юғалыуына ҡағылышлы һөйләшеүҙең аудиояҙмаһын халыҡҡа сығара. Был оппозицияның «Украина — Кучмаһыҙ» акцияһын башлауына юл аса. Акция урамдарҙа күп халыҡты йыйған демонстрациялар ойоштороу һәм [[Киев]] үҙәгендә палатка ҡаласыҡтарын тәшкил итә. «Украина — Кучмаһыҙ» [[2001 йыл]]дың 10 мартында ҡыйратыла. 22 мартта генераль прокурор урынбаҫары Ренат Кузьмин Гонгадзеның үлемендә Кучманың да ҡатнашлығы булыуы ихтималлығы буйынса, уға ҡарата енәйәт эше асылыуын белдерә. Кучмаға илдән ситкә сығыу тыйыла<ref>{{Cite news|url=http://www.pravda.com.ua/news/2011/03/22/6040160/|title=ГЕНПРОКУРАТУРА ПІДТВЕРДИЛА СПРАВУ ПРОТИ КУЧМИ ЗА ВБИВСТВО ГОНГАДЗЕ|date=2011-03-22|work=Українська правда|lang=uk|accessdate=2013-01-31}}</ref>. Икенсе көндө ул генпрокурорға яуап бирергә килә, әммә Николай Мельниченко<ref>{{Cite news|url=http://www.pravda.com.ua/news/2011/03/23/6044561/|title=КУЧМА ПІШОВ З ОЧНОЇ СТАВКИ З МЕЛЬНИЧЕНКОМ|date=2011-03-23|work=Українська правда|lang=uk|accessdate=2013-01-31}}</ref> менән күҙмә-күә осрашыуҙан баш тарта. 24 мартта Кучма Алексей Пукач менән күҙләштерелгәндән һуң, уға ғәйепләү белдерелә<ref>{{Cite news|url=http://www.pravda.com.ua/news/2011/03/24/6047990/|title=КУЧМІ ВИСУНУЛИ ОБВИНУВАЧЕННЯ. Пукач - свідок|date=2011-03-24|work=Українська правда|lang=uk|accessdate=2013-01-31}}</ref>. Уның һүҙҙәре буйынса, ғәйепләү пленкаларға һәм Николай Мельниченконың менән Александр Мороздың<ref>{{Cite news|url=http://www.pravda.com.ua/news/2011/03/24/6046900/|title=Справа Кучми базується на свідченнях Мельниченка і Мороза|date=2011-03-24|work=Українська правда|lang=uk|accessdate=2013-01-31}}</ref> күрһәтмәләренә нигеҙләнә. 4 апрелдә Кучма менән Мельниченко күҙләштерелә<ref>{{Cite news|url=http://www.pravda.com.ua/news/2011/04/4/6077843/|title=Кучмі не вдалося уникнути очної ставки з Мельниченком. Його пишуть|date=2011-04-04|work=Українська правда|lang=uk|accessdate=2013-01-31}}</ref>. 26 апрелдә тикшереү тамамланыу тураһында иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=http://www.pravda.com.ua/news/2011/04/26/6140324/|title=ГЕНПРОКУРАТУРА ЗАКІНЧИЛА З КУЧМОЮ|date=2011-04-26|work=Українська правда|lang=uk|accessdate=2013-01-31}}</ref>. 2011 йылдың 21 октябрендә Конституция суды, енәйәт ҡылыуҙа ғәйепләү законһыҙ рәүештә алынған мәғлүмәттәргә нигеҙләнә алмай, тиг№н ҡарар сығара. 14 декабрҙә Киевтың Печерск суды, енәйәт эшен ҡуҙғатыуҙың законһыҙ булыуын танып<ref>{{Cite news|url=http://www.pravda.com.ua/news/2011/12/14/6835703/|title=СУД "ВІДМИВ" КУЧМУ ВІД СПРАВИ ПРО ВБИВСТВО ГОНГАДЗЕ|date=2011-12-14|work=Українська правда|lang=uk|accessdate=2013-01-31}}</ref>, генпрокуратураның ҡарарын көсөнән сығара. === Импичмент яһарға тырышыу === [[2001 йыл|2001]] Юғары Рада бер нисә тапҡыр Леонид Кучмаға ҡарата импичмент процедураһын башларға тырыша. Уны законһыҙ ҡорал һатыуҙа, депутат Александр Теляшевты туҡмауҙа ғәйепләйҙәр. Леонид Кучма популярлығын юғалта бара. Уның ышаныс рейтингы 20 % булһа, ышанмаусылыҡ белдереүселәр яҡынса 60 % тәшкил итә. 2002 йылдағы парламент һайлауҙарында Кучма хакимиәт башлығы Владимир Литвин етәкләгән «Берҙәм Украина өсөн!» блогын яҡлай, икенсе урынға Украинаның премьер-министры Анатолий Кинах сыға. 2002 йылдың 15 октябрендә Киев судьяһы Юрий Василенко Кучмаға ҡарата енәйәт эше ҡуҙғата. Әммә 2002 йылдың декабрендә эште Юғары суд яба, ә Василенко эшенән ебәрелә. == Президентлыҡтан һуң тормош == [[2005 йыл|2005]] йылдың 19 ғинуарында Украина премьеры вазифаһын башҡарыусы Николай Азаров «Хеҙмәт урынында файҙаланыу өсөн» тигән билдә менән № 15-р хөкүмәт ҡарарына ҡул ҡуя. Уның буйынса Кучма үлгәнгә тиклем ҙәмәлдәге президенттың эш хаҡы күләмендә түләү ала, уға Конча-Заспела шәхси ҡулланыуға дәүләт дачаһы ([[Киев]] сите, Украина элитаһының төп йәшәү урыны), хе: мәтләндереүсе персонал (дүрт водитель, ике горничная, ике официант һәм аш-һыу оҫтаһы), ике машина; дәүләт һағы, ярҙамсы һәм кәңәшсе бирелә. Текста шулай уҡ, Леонид Кучманы ҡарау, уның ҡулланыуында булған күсемле һәм күсемһеҙ милек, хеҙмәтләндереүсе персонал өсөн сығымдар дәүләт бюджетынан ҡапланасаҡ, тип билдәләнә. Әммә февраль айында Украинаның юстиция министры Роман Зварич, элекке президентты тәьмин итеү һәм хеҙмәтләндереүҙе ҡабаттан ҡараясағын белдерә. Уны премьер Юлия Тимошенко ла хуплай һәм алдағы хөкүмәт бындай ҡарар ҡабул итеп, үҙенең вәкәләттәрен арттырған, ти. [[2005 йыл|2005]] йылдың 25 февралендә Украина хөкүмәте сираттан тыш ябыҡ ултырышында № 15-р ҡарарынан баш тарта. [[2007 йыл|2007]] йылдың 28 апрелендә Виктор Януковичтың министрҙар кабинеты 2005 йылдың 28 февралендәге документты ҙәмәлдән сығарып, 19 ғинуарҙағы ҡарарҙы ҡабаттан тергеҙә. Шулай итеп, Леонид Кучмаға барлыҡ льготалары киренән ҡайтарыла<ref>[https://web.archive.org/web/20070707165258/http://www.kommersant.ua/doc.html?DocID=760742&IssueId=41288 Ъ — Бывшие // Леонида Кучму вернули на пожизненное содержание]</ref> «Мысль» журналы билдәләүенсә, Кучманың шәхси байлығы 1,5 миллиард АҠШ доллары тәшкил итә<ref>http://www.uatoday.net/rus/news/polit/218294 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821193813/http://www.uatoday.net/rus/news/polit/218294 |date=2008-08-21 }}</ref> Леонид Данилович «Леонид Кучманың „Украина“ Президент Фонды» хәйриә фондын етәкләй, уның эшмәкәрлеге түбәндәге йүнәлештәр буйынса алып барыла: * граждандарҙың мәҙәни кимәлен һәм эстетик тәрбиәһен күтәреү; * мәҙәниәтте, сәнғәтте һәм рухиәтте яҡлау маҡсатында саралар ойоштороу һәм уларҙы тормошҡа ашырыу; * китап нәшер итеү; * мәғариф өлкәһендәге таланттарға ярҙам итеү; * перспективалы ижади йәштәргә ярҙам итеү; * ауыл китапханаларына ярҙам итеү 2014 йылдың июненән [[Украина]]ның Донбасстағы низағты<ref>{{Cite web|url=http://www.gazeta.ru/politics/news/2015/02/02/n_6884041.shtml|title=Порошенко назначил Кучму представителем на переговорах еще в июле|accessdate=2015-02-02}}</ref> көйләү буйынса өс яҡлы бәйләнеш төркөмө вәкиле. == Ғаиләһе == * Ағаһы Александр Кучма (1928—1984), шахтер, үпкә яман шешенән үлә<ref name="maidan.org.ua"/>. ** Ағаһының улы Владимир Кучма — бизнесмен.<ref>[http://www.segodnya.ua/news/12050423.html Селяне ходят к Кучме домой, а на его 70-летие споет Элтон Джон | Новости Украины | Накануне юбилея бывшего президента мы побывали на месте будущего праздника и в его родном се …] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211054032/http://www.segodnya.ua/news/12050423.html |date=2008-12-11 }}</ref>. * Апаһы Вера Тимошенко (Кучма), электровоз машинисы булып эшләй, инсульттан 48 йәшендә<ref name="maidan.org.ua"/> вафат була . * Ҡатыны Людмила Кучма (1940) (Талалаева). ** Ҡыҙы Елена Пинчук (1970), «АНТИСПИД» фондына нигеҙ һалыусы, СТБ, ICTV, Яңы, QTV, М, M2 һәм башҡа ҡайһы бер медиакомпанияларҙы үҙ эсенә алған StarLightMedia медиагруппаһының күҙәтеү советы башлығы. Билдәле эшҡыуар һәм йәмәғәт эшмәкәре Виктор Пинчукта<ref>[http://tsn.ua/ukrayina/dochka-kuchmi-zminila-prizvische.html Дочка Кучми змінила прізвище — Укрaїнa — ТСН.ua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020072256/http://tsn.ua/ukrayina/dochka-kuchmi-zminila-prizvische.html |date=2015-10-20 }}</ref> кейәүҙә, тәүге ире — Игорь Франчук. *** Ейәндәре: *** Роман Франчук (3 апрель, 1991)<ref>[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2003/12/22/4376066/ Игорь Франчук: Я не обращаю внимания на характеристики «держатель наследства внука президента» | Украинская правда]</ref> *** Екатерина Пинчук (4 июнь, 2003)<ref>[http://fakty.ua/140609-doch-leonida-kuchmy-rodila-devochku Елена Пинчук родила дочь — Газета «ФАКТЫ и комментарии»]</ref> *** Вероника Пинчук (28 сентябрь, 2011)<ref>[http://reporter-ua.com/2011/09/28/u-kuchmy-rodilas-vnuchka У Кучмы родилась внучка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309075947/http://reporter-ua.com/2011/09/28/u-kuchmy-rodilas-vnuchka |date=2016-03-09 }}</ref>. == Әйтемдәре == * «Мин шуны яҡшы беләм: беҙ илде тарҡаттыҡ». <small>(27 октябрь, 1992)</small><ref name="ReferenceA">''Л. Д. Кучма.'' «После майдана. Записки президента. 2005—2006». Киев: 2007</ref> * «Ниндәй ижтимағи йәмғиәт төҙөргә йыйыныуыбыҙҙы әйтһәгеҙ, мин уны төҙөйәсәкмен». <small>(октябрь, 1992)</small><ref name="ReferenceA"/> * 2001 йылда мин, «Украинаның сәйәси етәкселегенең өҫтөнлөклө йүнәлештәренең береһе булып»<ref>[http://fakty.ua/100479-snachala-prezidentam-ukrainy-i-rossii-leonidu-kuchme-i-vladimiru-putinu-v-sevastopole-prodemonstrirovali-quot-morskuyu-mocsh-quot-a-zatem-ugostili-makaronami-quot-po-flotski-quot Сначала президентам Украины и России Леониду Кучме и Владимиру Путину в Севастополе… — Газета «ФАКТЫ и комментарии»]</ref> йәмғиәтте рухи тергеҙеү тора, тип белдерҙем. * «Власть бер ҡасан да илдә сәйәси логиканы илдә агрессив аҙсылыҡ өйрәтеүенә юл ҡуймаясаҡ». <small>(ноябрь 2004)</small><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=9xghbGiX4yQ Кучма.avi — YouTube]</ref> * «Фанатиктар тормошҡа ашыра, ә уларҙың емештәрен ҡәбәхәттәр файҙалана. Революция булмаясаҡ, ә XXI быуаттың Европа иленә лайыҡлы һайлауҙар буласаҡ».<small>(ноябрь 2004)</small><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=-j-lLlihfHc&feature=related kuchma — YouTube]</ref> * «Мин һәр ваҡыт, дәүләт теле берәү булырға тейеш, тинем һәм был хаҡта бер шигем дә булманы» (2012)<ref>[http://podrobnosti.ua/opinion/2012/08/21/853688.html]</ref>. == Наградалары һәм исемдәре == * Хеҙмәт Ҡыҙыл Байрағы Ордены ([[1976]]) * I дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены ([[Рәсәй]], 20 апрель, 2004 й.) — ''Рәсәй һәм Украина халыҡтары араһында дуҫлыҡты һәм хеҙмәттәшлекте нығытыуға индергән ҙур өлөшө өсөн''<ref>[http://pravo.msk.rsnet.ru/proxy/ips/?docbody=&link_id=0&nd=102086293&intelsearch=&firstDoc=1&lastDoc=1 Указ Президента Российской Федерации от 20 апреля 2004 года № 556 «О награждении орденом „За заслуги перед Отечеством“ I степени Кучмы Л. Д.»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140509001826/http://pravo.msk.rsnet.ru/proxy/ips/?docbody=&link_id=0&nd=102086293&intelsearch=&firstDoc=1&lastDoc=1 |date=2014-05-09 }}</ref> (орденды Леонид Кучмаға Рәсәй Федерацияһы Президенты [[Медведев Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Медведев]] [[Кремль (Москва)|Кремлдә]] 2011 йылдың 28 июлендә тапшыра)<ref>[http://www.rbc.ua/rus/newsline/show/v-kremle-medvedev-vruchil-kuchme-orden-za-zaslugi-pered-otechestvom--28072011180100 В Кремле Медведев вручил Кучме орден «За заслуги перед Отечеством» I степени // РБК-Украина, 28.07.2011]</ref> * Ҙур Тәре кавалеры, Бөйөк Витаутас ордены ([[Литва]], 1996) * Ҙур Тәре кавалеры, Бөйөк кенәз Гядиминас ордены ([[Литва]], 1998)<ref>[http://paulauskas.president.lt/ordinai/table_e.phtml Сайт Президента Литвы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060103174259/http://paulauskas.president.lt/ordinai/table_e.phtml |date=2006-01-03 }}</ref> * Аҡ бөркөт ордены ([[Польша]], 1997) * Алтын бөркөт ордены ([[Ҡаҙағстан]], 1999)<ref>[http://karaganda.pmicro.kz/DB/Busn/Govern/Laws/Ukase/Kuchma.htm ''Указ Президента Республики Казахстан о награждении орденом «Золотого орла» (Золотой Орел) Л. Д. Кучмы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308035428/http://karaganda.pmicro.kz/DB/Busn/Govern/Laws/Ukase/Kuchma.htm |date=2008-03-08 }}''</ref> * Республика ордены ([[Молдавия]], 2003)<ref>[http://www.tvc21.md/prn_news.php?id=3926&par=0 ''Владимир Воронин наградил Леонида Кучму «Орденом Республики»''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071218191951/http://www.tvc21.md/prn_news.php?id=3926&par=0 |date=2007-12-18 }}</ref> * І дәрәжә Брунеяның король ғаиләһе ордены ([[Бруней]], 2004)<ref>[http://www.umoloda.kiev.ua/number/136/113/4451/ ''Кучма в гостях у султана''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210831030814/http://www.umoloda.kiev.ua/number/136/113/4451/ |date=2021-08-31 }}</ref> * Ҙур сынйыр — Инфант дон Энрике ордены ([[Португалия]], 16 апрель, 1998)<ref>[http://www.ordens.presidencia.pt/?idc=154&list=1 Информация на сайте Президента Португалии]{{ref-pt}}</ref> * Румыния йондоҙо ордены * «Вифлием-2000» миҙалы (Фәләстан милли хакимиәте, 2000)<ref>[http://www.omsa.org/files/jomsa_arch/Splits/2004/60087_JOMSA_Vol55_3_13.pdf Medal of Bethlehem, 2000]{{ref-en}}</ref>. * Господня табуты сынйыры ордены ([[Иерусалим]] Православие Патриархы, 2000) * I дәрәжә Илья Муромец ордены (2004)<ref>[http://www.interfax-religion.ru/print.php?act=archive&id=12652 В [[Севастополь|Севастополе]] освящён восстановленный храм святого равноапостольного князя Владимира] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929090916/http://www.interfax-religion.ru/print.php?act=archive&id=12652 |date=2007-09-29 }}</ref> * Ленин премияһы ([[1979]]) * Украинаның фән һәм техника өькәһендәге дәүләт премияһы, 1993 йыл — ''ЮМЗ-Т серияһындағы ҙур күләмле пассажир троллейбустарын эшләү конструкцияһын, технологияһын әҙерләү һәм уны күпләп сығарыуҙы үҙләштергәне өсөн'' (коллектив составында)<ref>[http://zakon.rada.gov.ua/laws/show/617/93 Указ Президента України № 617/93 від 31 грудня 1993 року «Про присудження Державних премій України в галузі науки і техніки 1993 року»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181115113048/http://zakon.rada.gov.ua/laws/show/617/93 |date=2018-11-15 }}{{ref-uk}}</ref> * Донецк өлкәһенең абруйлы гражданины (2002)<ref name="novosti.dn.ua">[http://novosti.dn.ua/details/2644/ Бубка стал Почетным гражданином Донецкой области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111205040326/http://novosti.dn.ua/details/2644/ |date=2011-12-05 }}</ref> * Севастополдең абруйлы гражданины (2002) * Кривой Рогтың абруйлы гражданины (22.10.1999)<ref>[http://kryvyirih.dp.ua/ua/st/pg/141209854288387_s/ Кучма Леонид Данилович — Почётный гражданин Кривого Рога] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402150552/http://kryvyirih.dp.ua/ua/st/pg/141209854288387_s/ |date=2015-04-02 }}</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == {{Навигация |Викицитатник=Леонид Данилович Кучма |Тема=Леонид Данилович Кучма }} * Президентские выборы на Украине (2004) * Оранжевая революция * Убийство Георгия Гонгадзе * Внутренняя политика Украины * Украина — не Россия == Һылтанмалар == * {{ВТ-ЛП|Кучма, Леонид}} * [http://www.ladno.ru/person/kuchma/bio/ Кучма Леонид Данилович: биография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403203743/http://ladno.ru/person/kuchma/bio/ |date=2016-04-03 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=HLCL1V1xv8s/ Кучма которого мы не знали] * [http://rus.newsru.ua/ukraine/30mar2011/postanova.html Опубликовано постановление по делу Кучмы: как отдавался преступный приказ] == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} [[Категория:Украина Президенттары]] tbqournns7e4iohla8d8h2cw3n1fe5q 0 107144 1308147 1150993 2026-11-02T19:37:15Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308147 wikitext text/x-wiki {{Спортсмен |имя = Яна Клочкова |изображение = Yana Klochkova 2010 001.jpg |ширина = 200px |описание изображения = 2010 йылдың ғинуары |пол = |полное имя = Яна Александровна Клочкова |оригинал имени = {{s|{{lang-uk|Яна Олександрівна Клочкова}} }} |прозвища = ''Золотая Рыбка'' |гражданство = {{флагификация|Украина}} |специализация = Йөҙөү |клуб = «Динамо» спорт йәмғиәте, «ИСД» спорт клубы |дата рождения = 7.8.1982 |место рождения = {{ТУ|Симферополь|Симферополдә}}, Украина ССР-ы, [[СССР]] |года карьеры = [[1989]]—[[2009]] |тренеры = {{s|Украинаның атҡаҙанған тренеры:}} <br> Нина Кожух <br> {{s|СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры:}} <br> Александр Кожух |рост = 182 см |вес = 70 кг |медали = {{ОИ-спорт|Йөҙөү (Ҡатын-ҡыҙҙар)}} {{турнир|[[Йәйге Олимпия уйындары]]}} {{медаль|Серебро|[[Летние Олимпийские игры 2000|Сидней 2000]]|[[Плавание на летних Олимпийских играх 2000 — 800 метров вольным стилем (женщины)|800 м, вольный стиль]]}} {{медаль|Золото|[[Летние Олимпийские игры 2000|Сидней 2000]]|[[Плавание на летних Олимпийских играх 2000 — 200 метров комплексным плаванием (женщины)|200 м, компл. плавание]]}} {{медаль|Золото|[[Летние Олимпийские игры 2000|Сидней 2000]]|[[Плавание на летних Олимпийских играх 2000 — 400 метров комплексным плаванием (женщины)|400 м, компл. плавание]]}} {{медаль|Золото|[[Летние Олимпийские игры 2004|Афины 2004]]|[[Плавание на летних Олимпийских играх 2004 — 200 метров комплексным плаванием (женщины)|200 м, компл. плавание]]}} {{медаль|Золото|[[Летние Олимпийские игры 2004|Афины 2004]]|[[Плавание на летних Олимпийских играх 2004 — 400 метров комплексным плаванием (женщины)|400 м, компл. плавание]]}} {{турнир|[[Чемпионат мира по водным видам спорта|Чемпионаты мира (50 м)]]}} {{медаль|Серебро|[[Чемпионат мира по водным видам спорта 1998|Перт 1998]]|400 м, комплекс}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат мира по водным видам спорта 2001|Фукуока 2001]]|400 м, вольный стиль}} {{медаль|Серебро|[[Чемпионат мира по водным видам спорта 2001|Фукуока 2001]]|200 м, комплекс}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат мира по водным видам спорта 2001|Фукуока 2001]]|400 м, комплекс}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат мира по водным видам спорта 2003|Барселона 2003]]|200 м, комплекс}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат мира по водным видам спорта 2003|Барселона 2003]]|400 м, комплекс}} {{турнир|[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Чемпионаты мира (25 м)]]}} {{медаль|Серебро|[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 1999|Гонконг 1999]]|200 м, комплекс}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 1999|Гонконг 1999]]|400 м, комплекс}} {{медаль|Серебро|[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2000|Афины 2000]]|400 м, вольный стиль}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2000|Афины 2000]]|200 м, комплекс}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2000|Афины 2000]]|400 м, комплекс}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2002|Москва 2002]]|400 м, вольный стиль}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2002|Москва 2002]]|400 м, вольный стиль}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2002|Москва 2002]]|400 м, комплекс}} {{турнир|[[Чемпионат Европы по водным видам спорта|Чемпионаты Европы (50 м)]]}} {{медаль|Бронза|Севилья 1997| 200 м, комплекс}} {{медаль|Серебро|Севилья 1997| 400 м, комплекс}} {{медаль|Бронза|Стамбул 1999| 400 м, вольный стиль}} {{медаль|Золото|Стамбул 1999| 200 м, комплекс}} {{медаль|Золото|Стамбул 1999| 200 м, комплекс}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат Европы по водным видам спорта 2000|Хельсинки 2000]]| 400 м, вольный стиль}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат Европы по водным видам спорта 2000|Хельсинки 2000]]| 200 м, комплекс}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат Европы по водным видам спорта 2000|Хельсинки 2000]]| 400 м, комплекс}} {{медаль|Золото|Берлин 2002| 400 м, вольный стиль}} {{медаль|Золото|Берлин 2002| 200 м, комплекс}} {{медаль|Золото|Берлин 2002| 400 м, комплекс}} {{медаль|Бронза|Берлин 2002| 4x100 м, комбинированная}} {{медаль|Серебро|[[Чемпионат Европы по водным видам спорта 2004|Мадрид 2004]]| 400 м, вольный стиль}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат Европы по водным видам спорта 2004|Мадрид 2004]]| 200 м, комплекс}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат Европы по водным видам спорта 2004|Мадрид 2004]]| 400 м, комплекс}} {{медаль|Серебро|[[Чемпионат Европы по водным видам спорта 2004|Мадрид 2004]]| 4x100 м, комбинированная}} {{турнир|[[Чемпионат Европы по плаванию на короткой воде|Чемпионаты Европы (25 м)]]}} {{медаль|Золото|Лиссабон 1999|400 м, вольный стиль}} {{медаль|Золото|Лиссабон 1999|800 м, вольный стиль}} {{медаль|Золото|Лиссабон 1999|200 м, комплекс}} {{медаль|Золото|Лиссабон 1999|400 м, комплекс}} {{медаль|Золото|Валенсия 2000|200 м, комплекс}} {{медаль|Золото|Валенсия 2000|400 м, комплекс}} {{медаль|Серебро|[[Чемпионат Европы по плаванию на короткой воде 2001|Антверпен 2001]]|400 м, вольный стиль}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат Европы по плаванию на короткой воде 2001|Антверпен 2001]]|200 м, комплекс}} {{медаль|Серебро|[[Чемпионат Европы по плаванию на короткой воде 2001|Антверпен 2001]]|400 м, комплекс}} {{медаль|Серебро|Риза 2002|400 м, вольный стиль}} {{медаль|Золото|Риза 2002|200 м, комплекс}} {{медаль|Золото|Риза 2002|400 м, комплекс}} {{турнир|[[Летняя Универсиада]]}} {{медаль|Золото|[[Летняя Универсиада 2001|Пекин 2001]]|800 м, вольный стиль}} {{медаль|Золото|[[Летняя Универсиада 2001|Пекин 2001]]|200 м, комплекс}} {{медаль|Золото|[[Летняя Универсиада 2003|Тэгу 2003]]|200 м, вольный стиль}} {{медаль|Золото|[[Летняя Универсиада 2003|Тэгу 2003]]|200 м, баттерфляй}} {{медаль|Золото|[[Летняя Универсиада 2003|Тэгу 2003]]|200 м, комплекс}} {{медаль|Золото|[[Летняя Универсиада 2003|Тэгу 2003]]|400 м, комплекс}} {{медаль|Серебро|[[Летняя Универсиада 2007|Бангкок 2007]]|200 м, комплекс}} {{медаль|Золото|[[Летняя Универсиада 2007|Бангкок 2007]]|400 м, комплекс}} {{турнир|Государственные награды}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Орден Золотая Звезда (Украина)}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Орден За заслуги ІІІ степени (Украина)}} {{!!}}{{Орден княгини Ольги I степени}} {{!!}} {{Орден княгини Ольги III степени}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Почётная грамота Кабинета Министров Украины}} {{!!}} {{Почётная грамота Кабинета Министров Украины}} {{!}}} }} '''Клочкова Яна Александровна''' ({{lang-uk|Яна Олександрівна Клочкова}}; [[7 август]] [[1982 йыл]]) — [[Украина]] йөҙөүсеһе, дүрт тапҡыр Олимпия чемпионы, Украинаның Олимпия уйындары тарихында иң титуллы спортсыһы. Өс йәйге Олимпиадала: 2000, 2004, 2008 (һуңғыһында ярыштарҙа ҡатнашмай) ҡатнашыусы. Украина геройы (2004). == Биографияһы == Яна Александровна Клочкова 1982 йылдың 7 авгусында [[Симферополь|Симферополдә]] тыуған. * Йәшәү урыны — [[Симферополь]], һуңынан [[Харьков]], унан һуң — [[Киев]]. * Спорт йәмғиәте — «Динамо», [[Майор|Украина Эске эштәр министрлығы майоры]]. * 2003 йылдың 1 авгусынан — «СК ИСД» ағзаһы. * Йөҙөң дәрестәрен башлай — 1989 йыл. Тренерҙары — Украинаның атҡаҙанған тренеры, республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре Нина Кожух һәм СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры, Украинаның атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре Александр Кожух. === Йөҙөү юлы менән хушлашыу === 2008 йылдың ғинуарында Клочкова ҙур спорттан китеүе хаҡында белдерә. 2009 йылдың 24 мартында [[Харьков]]та Клочковская урамындағы «Акварида» олимпиада бассейнында Украина Кубогының беренсе этабы барышында трибуналар туп-тулы саҡта Янаның Клочкова һыу менән рәсми «хушлаша». Башта экранда уның карьераһынан, ярыштарынан, наградалар алыуынан, тормошонан күренештәр күрһәтелә. Һуңынан рәсми вәкилдәр (ҡала башлығы Михаил Добкин, вице-губернатор Сергей Стороженко, Украинаның Йөҙөү федерацияһы башлығы Олег Демин, ике тапҡыр Олимпия чемпионы, волейболсы Юрий Поярков һәм башҡалар) йөҙөүселәр тураһында һөйләй. Артабан теләүселәр бүләктәр һәм сәскәләр гөлләмәһе тапшыра. Клочковаға — аквариумда тере алтын балыҡ, ә Стороженкоға еңеү символы, алиһә Ника статуэткаһы тапшырыла. === Сәйәси эшмәкәрлеге === * партияһыҙ == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == === Маҡтаулы исемдәре === * «Йыл кешеһе-2000» номинацияһында «Йыл спортсыһы» * «Йыл кешеһе-2003» номинацияһында «Йыл спортсыһы» === Миҙалдары === ''Олимпия уйындарынан тыш)'' * 1996 йылда [[Дания]]ла Европаның юниорҙар чемпионатының көмөш призеры. * Ике тапҡыр еңеүсеһе Юниорс Европа чемпионаттары 1997 йылда Глазгола һәм 1998 йылда Антверпенда Европаның юниорҙар чемпионатының ике тапҡыр еңеүсеһе. * 1997 йылда Севильела Европа чемпионатының көмөш һәм бронза призеры. * 1998 йыла Пертта Донъя чемпионатының көмөш призеры. * 1998, 1999 йылдарҙа Донъя кубогында ҡатын-кыҙҙар араһында комплекслы йөҙөү номинацияһында еңеүсе. * 1999 йылда [[Гонконг]]та Донъя чемпионы. * 1999 йылда [[Истанбул]]да Европа Чемпионатының ике тапҡыр еңеүсеһе һәм призеры. * 1999 йылда [[Лиссабон]]да 25 метрлы бассейндарҙа дүрт тапҡыр Европа Чемпионаты еңеүсеһе. * 2000 йылда Хельсинкиҙа Өс тапҡыр Европа чемпионкаһы. * 2000 йылда Валенсияла ике тапҡыр Европа чемпионкаһы. * 2001 йыла Фукуокала ([[Япония]]) Донъя чемпионатының Ике тапҡыр чемпионы һәм көмөш призеры. * 2001 йылда Пекинда Бөтә Донъя универсиадаһында ике тапҡыр чемпионы. Яна Клочкова 25 һәм 50-метрлы бассейндарҙа 100, 200, 400 метрға комплекслы йөҙөү, 200, 400 һәм 800 метрға ирекле стиль, 100 һәм 200 метр арҡала, 200 метрға баттерфляй һәм эстафета йөҙөү буйынса 50 тапҡыр Украина рекорды ҡуя. Сиднейҙа үткән [[Олимпия уйындары]]нда 400 метрға комплекслы йөҙөүҙә донъя рекорды, 200 метрға комплекслы йөҙөүҙә Европа рекорды ҡуйҙы. === Украина наградалары === * III дәрәжә Княгиня Ольга ордены (23.09.1999)<ref><span class="citation" contenteditable="false">[http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=1210/99 Указ Президента України № 1210/99 від 23 вересня 1999 року «Про відзначення нагородами України»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200617073442/https://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=1210%2F99 |date=2020-06-17 }}.</span><span contenteditable="false"> </span></ref> * Украина Министрҙар кабинетының Маҡтау ҡағыҙы(11.10.1999)<ref>[http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/1875-99-%D0%BF Постановление Кабинета Министров Украины № 1875-99-п от 11 октября 1999 года «О награждении Почётной грамотой Кабинета Министров Украины»]</ref> * I дәрәжә Княгиня Ольга ордены (06.10.2000)<ref><span class="citation" contenteditable="false">[http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=1114/2000 Указ Президента України № 1114/2000 від 6 жовтня 2000 року «Про нагородження учасників збірної команди України XXVII літніх Олімпійських ігор»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180901215921/http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=1114%2F2000 |date=2018-09-01 }}.</span><span contenteditable="false"> </span></ref> * Премияһы лауреаты КМ Украина Министрҙар кабинетының йәштәрҙең дәүләт үҫешенә индергән өлөшө өсөн премияһы лауреаты (25.06.2001). * III дәрәжә «Ҡаҙаныштары өсөн» ордены (30.01.2002)<ref><span class="citation" contenteditable="false">[http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=87/2002 Указ Президента України № 87/2002 від 30 січня 2002 року «Про відзначення державними нагородами України учасників збірної команди України XXI Всесвітньої літньої Універсіади»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200617073435/https://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=87%2F2002 |date=2020-06-17 }}.</span><span contenteditable="false"> </span></ref> * Украина Геройы (2004 йылдың 18 авгусы — Олимпия уйындарында иҫ киткес спорт ҡаҙаныштары, күрһәткән батырлығы, фиҙакәрлеге һәм еңеүгә ихтыяры, донъяла Украинаның спорт өлкәһендәге абруйын күтәреү спорт абруйын күтәргәне өсөн).<ref>{{Cite web|url=http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=916/2004|title=Указ Президента України № 916/2004 від 18 серпня 2004 року «Про присвоєння Я. Клочковій звання Герой України»}}</ref> * Украина Министрҙар кабинетының Маҡтау ҡағыҙы (16.09.2004)<ref>[http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/1212-2004-%D0%BF Постановление Кабинета Министров Украины № 1212-2004-п от 16 сентября 2004 года «О награждении Почётной грамотой Кабинета Министров Украины»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311170216/http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/1212-2004-%D0%BF |date=2016-03-11 }}</ref> * Эске эштәр министрлығының Дан тәреһе. == Ҡыҙыҡлы факттар == * Клочкованың «дөйөм украин» ҡушаматы бар— ''алтын балыҡ''. 2009 йылдың 24 мартында спорт менән рәсми хушлашҡан ваҡытта уға алтын балыҡлы<ref name="Золотая рыбка передала эстафету">Спорт: Золотая рыбка передала эстафету. «Харьковские известия» № 37(2006), 26 марта 2009, стр. 15</ref> аквариум бүлөк итәләр. * Клочкова — [[Харьков]]тың һәм [[Донецк]]тың маҡтаулы гражданины. * Харьковтың ҡайһы бер кешеләре олимпия һәм ҡалалағы иң ҙур «Акварена» бассейны урынлашҡан Клочкова урамын Клочкова<ref name="100 знаменитых харьковчан">{{Китап|заглавие=100 знаменитых харьковчан|автор=Владислав Карнацевич.|место=Харьков|издательство=Фолио|год=2005|страниц=512|тираж=3000|isbn=966-03-3202-5}}</ref> хөрмәтенә аталған, тип уйлай. Ғәмәлдә урам [[XVIII быуат]]тың полк судьяһы Тимофе Клочко фамилияһы менән атала. == Ғаиләһе == * улы Александр Клочков (2010 йылда тыуған) * атаһы Александр Васильевич Клочков * әсәһе Елена Валентиновна Клочкова * өләсәһе ДинаВасильевна * һеңлеһе Анна Александровна Клочкова (1985 йылда тыуған) == Шәхси тормошо == Улы Александр Александрович Клочковтың (21 июнь, 2010<ref>{{Cite web|url=http://ru.tsn.ua/ukrayina/yana-klochkova-pokrestila-syna.html|title=Яна Клочкова окрестила сына - Украина - ТСН.ua<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CXvUM1qY|archivedate=2012-11-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630211504/http://ru.tsn.ua/ukrayina/yana-klochkova-pokrestila-syna.html |date=2012-06-30 }}</ref>) атаһы — грузин спортсыһы һәм бизнесмены Леван Нодарович Ростошвили (1983)<ref name="bulvar.com.ua">{{Cite web|url=http://www.bulvar.com.ua/arch/2009/48/4b1541d58dce5/|title=Газета «Бульвар Гордона». Мама Яны КЛОЧКОВОЙ Елена Валентиновна: «У нас все нормально: ни свадьбы, ни женихов нет»<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CXvRJkMl|archivedate=2012-11-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://bliksekret.ua/news/paparazzi/njanchit-syna-klochkovoj-priehali-levan-i-vse-ego-rodstvenniki--604/|title=Нянчить сына Клочковой приехали Леван и все его родственники<!-- Заголовок добавлен ботом -->|deadlink=unknown-host|archiveurl=http://web.archive.org/20110408180001/bliksekret.ua/news/paparazzi/njanchit-syna-klochkovoj-priehali-levan-i-vse-ego-rodstvenniki--604/|archivedate=2011-04-08}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110408180001/http://bliksekret.ua/news/paparazzi/njanchit-syna-klochkovoj-priehali-levan-i-vse-ego-rodstvenniki--604/ |date=2011-04-08 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ru.tsn.ua/glamur/svitska-hronika/yana-klochkova-syna-budet-vospityvat-sama.html|title=Яна Клочкова сына будет воспитывать сама - Светская хроника - ТСН.ua<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CXvXmZ6H|archivedate=2012-11-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110915110825/http://ru.tsn.ua/glamur/svitska-hronika/yana-klochkova-syna-budet-vospityvat-sama.html |date=2011-09-15 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://photo.segodnya.ua/kultura/yana-klochkova-pokazala-syna/|title=Яна Клочкова показала сына. Фотогалерея. Сегодня.ua<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CXvaNEIK|archivedate=2012-11-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319071751/http://www.segodnya.ua/culture/showbiz/jana-klochkova-pokazala-cyna.html |date=2017-03-19 }}</ref> == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * {{Cite web|url=http://www.vlada.kiev.ua/fcontent.php?pacode=327&topic=59195|title=Клочкова Яна Олександрівна|deadlink=404}}{{Ref-uk}}(укр.) * {{Cite web|url=http://www.yanaklochkova.openua.net/bio.php|title=Клочкова Яна Олександрівна - БІОГРАФІЯ|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CXvcik9Y|archivedate=2012-11-30}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111070807/http://www.yanaklochkova.openua.net/bio.php |date=2012-01-11 }}{{Ref-uk}}(укр.) kukz7xo9v7vuyfdonpwflfb6h33njtt 8 109937 1308145 861142 2026-11-02T19:30:08Z Maintenance script 11939 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1308145 javascript text/javascript // ____________________________________________________________________________________________ // | | // | Перенесено из | // | https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-refToolbar.js&oldid=69451068 | // |____________________________________________________________________________________________| // var numforms = 0; var wikEdAutoUpdateUrl; // Toolbar buttons var addOldToolbarButton = function() { var $toolbar = $( '#gadget-toolbar' ); if ( !$toolbar.length ) { $toolbar = $( '#toolbar' ); } $( '<div>' ) .addClass( 'mw-toolbar-editbutton' ) .attr( 'alt', 'Добавить шаблон цитирования' ) .attr( 'title', 'Добавить шаблон цитирования' ) .css( 'background-image', 'url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ea/Button_easy_cite.png)' ) .appendTo( $toolbar ) .on( 'click', refbuttons ); }; var addNewToolbarButton = function() { $( '#wpTextbox1' ).wikiEditor( 'addToToolbar', { 'section': 'main', 'group': 'format', 'tools': { 'reftools': { label: 'Добавить шаблон цитирования', type: 'button', icon: '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/WikiEditor_Cite.svg/26px-WikiEditor_Cite.svg.png', action: { type: 'callback', execute: function() { refbuttons(); } } } } } ); }; if ( $.inArray( mw.config.get( 'wgAction' ), [ 'edit', 'submit' ] ) !== -1 ) { mw.loader.using( 'user.options', function () { if ( mw.user.options.get( 'usebetatoolbar' ) === 1 ) { if ( mw.user.options.get( 'showtoolbar' ) === 1 ) { $.when( mw.loader.using( ['ext.wikiEditor', 'schema.Edit'] ), $.ready ).then( addNewToolbarButton ); } } else { mw.loader.using( 'mediawiki.toolbar', function() { $( addOldToolbarButton ); }); } } ); } function refbuttons() { if ( ! $('#citeselect').length ) $('#editform').prepend( '<div id="citeselect">'+ '<input type=button value="Web" onclick="citeWeb()" />'+ '<input type=button value="News" onclick="citeNews()" />'+ '<input type=button value="Книга" onclick="citeBook()" />'+ '<input type=button value="Статья" onclick="citeJournal()" />'+ '<input type=button value="Именованные сноски" onclick="citeNamedRef()" />'+ '<input type=button value="Поиск ошибок" onclick="dispErrors()" />'+ '<input type=button value="Отмена" onclick="hideInitial()" /></div>') else $('#citeselect').toggle() } function hideInitial() { document.getElementById('citeselect').style.display = 'none'; oldFormHide(); } function oldFormHide() { if (numforms != 0) { document.getElementById('citediv'+numforms).style.display = 'none'; } if (document.getElementById('errorform') != null) { document.getElementById('citeselect').removeChild(document.getElementById('errorform')); } } function getTime() { var time = new Date(); var nowdate = time.getUTCDate(); if (nowdate<10) { nowdate = "0"+ nowdate.toString(); } var nowmonth = time.getUTCMonth()+1; if (nowmonth<10) { nowmonth = "0"+ nowmonth.toString(); } var nowyear = time.getUTCFullYear(); newtime = nowyear + '-' + nowmonth + '-' + nowdate; return (newtime); } function citeWeb() { citeNewsWeb("cite web"); } function citeNews() { citeNewsWeb("cite news"); } function citeNewsWeb(templatename) { oldFormHide(); template = templatename; var legend; if (template == "cite web") { legend = "Ссылка на источник из интернета"; } else { legend = "Ссылка на новостной источник"; } newtime = getTime(); numforms++; form = '<div id="citediv'+numforms+'">'+ '<fieldset><legend>'+legend+'</legend>'+ '<table cellspacing="5">'+ '<input type="hidden" value="'+template+'" id="template">'+ '<tr><td width="120"><label for="url">&nbsp;URL: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="url"></td>'+ '<td width="120"><label for="title">&nbsp;Заголовок: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="title"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="last">&nbsp;Фамилия: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="last"></td>'+ '<td width="120"><label for="first">&nbsp;Имя: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="first"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="author">&nbsp;Автор: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="author"></td>'+ '<td width="120"><label for="coauthors">&nbsp;Соавторы: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="coauthors"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="quote">&nbsp;Цитата: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="quote"></td>'+ '<td width="120"><label for="date">&nbsp;Дата публикации: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="date"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="work">&nbsp;Работа: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="work"></td>'+ '<td width="120"><label for="publisher">&nbsp;Издатель: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="publisher"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="format">&nbsp;Формат: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="format"></td>'+ '<td width="120"><label for="description">&nbsp;Описание: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="description"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="pages">&nbsp;Страницы: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="pages"></td>'+ '<td width="120"><label for="lang">&nbsp;Язык: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="lang"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="accessdate">&nbsp;Дата проверки: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="accessdate" value="'+ newtime +'"></td>'+ '<td width="120"><label for="refname">&nbsp;Имя сноски: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="refname"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="archiveurl">&nbsp;Архивная копия: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="archiveurl"></td>'+ '<td width="160"><label for="archivedate">&nbsp;Дата архивной копии: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="archivedate"></td></tr>'+ '</table>'+ '<input type="button" value="Добавить" onClick="addcites()">'+ '</fieldset></div>'; document.getElementById('citeselect').innerHTML += form; } function citeBook() { oldFormHide(); template = "книга"; numforms++; form = '<div id="citediv'+numforms+'">'+ '<fieldset><legend>Ссылка на книгу</legend>'+ '<table cellspacing="5">'+ '<input type="hidden" value="'+template+'" id="template">'+ '<tr><td width="120"><label for="автор">&nbsp;Автор: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="автор"></td>'+ '<td width="120"><label for="часть">&nbsp;Часть: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="часть"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="заглавие">&nbsp;Заглавие: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="заглавие"></td>'+ '<td width="120"><label for="оригинал">&nbsp;Оригинал: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="оригинал"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="ссылка">&nbsp;Ссылка: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="ссылка"></td>'+ '<td width="120"><label for="ответственный">&nbsp;Ответственный: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="ответственный"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="издание">&nbsp;Издание: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="издание"></td>'+ '<td width="120"><label for="место">&nbsp;Место: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="место"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="издательство">&nbsp;Издательство: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="издательство"></td>'+ '<td width="120"><label for="год">&nbsp;Год: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="год"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="том">&nbsp;Том: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="том"></td>'+ '<td width="120"><label for="серия">&nbsp;Серия: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="серия"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="страницы">&nbsp;Страницы: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="страницы"></td>'+ '<td width="120"><label for="страниц">&nbsp;Страниц всего: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="страниц"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="pages">&nbsp;Pages: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="pages"></td>'+ '<td width="120"><label for="allpages">&nbsp;All Pages: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="allpages"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="isbn">&nbsp;ISBN: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="isbn"></td>'+ '<td width="120"><label for="тираж">&nbsp;Тираж: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="тираж"></td></tr>'+ '<td width="120"><label for="refname">&nbsp;Имя сноски: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="refname"></td></tr>'+ '</table>'+ '<input type="button" value="Добавить" onClick="addcites()">'+ '</fieldset></div>'; document.getElementById('citeselect').innerHTML += form; } function citeJournal() { oldFormHide(); template = "статья"; numforms++; form = '<div id="citediv'+numforms+'">'+ '<fieldset><legend>Ссылка на статью</legend>'+ '<table cellspacing="5">'+ '<input type="hidden" value="'+template+'" id="template">'+ '<tr><td width="120"><label for="автор">&nbsp;Автор: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="автор"></td>'+ '<td width="120"><label for="заглавие">&nbsp;Заглавие: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="заглавие"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="оригинал">&nbsp;Оригинал: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="оригинал"></td>'+ '<td width="120"><label for="ссылка">&nbsp;Ссылка: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="ссылка"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="язык">&nbsp;Язык: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="язык"></td>'+ '<td width="120"><label for="автор издания">&nbsp;Автор издания: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="автор издания"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="издание">&nbsp;Издание: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="издание"></td>'+ '<td width="120"><label for="тип">&nbsp;Тип: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="тип"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="место">&nbsp;Место: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="место"></td>'+ '<td width="120"><label for="издательство">&nbsp;Издательство: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="издательство"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="год">&nbsp;Год: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="год"></td>'+ '<td width="120"><label for="том">&nbsp;Том: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="том"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="выпуск">&nbsp;Выпуск: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="выпуск"></td>'+ '<td width="120"><label for="номер">&nbsp;Номер: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="номер"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="страницы">&nbsp;Страницы: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="страницы"></td>'+ '<td width="120"><label for="issn">&nbsp;ISSN: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="issn"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="isbn">&nbsp;ISBN: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="isbn"></td>'+ '<td width="120"><label for="doi">&nbsp;DOI: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="doi"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="pmid">&nbsp;PMID: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="pmid"></td>'+ '<td width="120"><label for="bibcode">&nbsp;Bibcode: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="bibcode"></td></tr>'+ '<tr><td width="120"><label for="arXiv">&nbsp;arXiv: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="arXiv"></td>'+ '<td width="120"><label for="refname">&nbsp;Имя сноски: </label></td>'+ '<td width="400"><input type="text" tabindex=1 style="width:100%" id="refname"></td></tr>'+ '</table>'+ '<input type="button" value="Добавить" onClick="addcites()">'+ '</fieldset></div>'; document.getElementById('citeselect').innerHTML += form; } function addcites(template) { cites = document.getElementById('citediv'+numforms).getElementsByTagName('input'); var citebegin = '<ref'; var citename = ''; var citeinner = ''; for (var i=0; i<cites.length-1; i++) { if (cites[i].value != '' && cites[i].id != "refname" && cites[i].id != "template") { citeinner += "|" + cites[i].id + "=" + cites[i].value.replace(/\|/g, '{{!}}'); } else if (cites[i].value != '' && cites[i].id == "refname" && cites[i].id != "template") { citebegin += ' name="' + cites[i].value + '"'; } else if (cites[i].value != '' && cites[i].id != "refname" && cites[i].id == "template") { citename = '>{{' + cites[i].value; } } cite = citebegin + citename + citeinner + "}}</ref>"; $('#wpTextbox1') .textSelection('encapsulateSelection', {'peri':cite}) .focus(); document.getElementById('citediv'+numforms).style.display = 'none'; } function getNamedRefs(calls) { if (typeof(wikEdUseWikEd) != 'undefined') { if (wikEdUseWikEd == true) { WikEdUpdateTextarea(); } } text = document.getElementById('wpTextbox1').value; var regex; if (calls) { regex = /< *?ref +?name *?= *?(('([^']*?)')|("([^"]*?)")|([^'"\s]*?[^\/]\b)) *?\/ *?>/gi //' } else { regex = /< *?ref +?name *?= *?(('([^']*?)')|("([^"]*?)")|([^'"\s]*?[^\/]\b)) *?>/gi //' } var namedrefs = new Array(); var i=0; var nr=true; do { ref = regex.exec(text); if(ref != null){ if (ref[5]) { namedrefs[i] = ref[5]; } else if (ref[3]) { namedrefs[i] = ref[3]; } else { namedrefs[i] = ref[6]; } i++; } else { nr=false; } } while (nr==true); return namedrefs; } function citeNamedRef() { namedrefs = getNamedRefs(false); if (namedrefs == '') { oldFormHide(); numforms++; out = '<div id="citediv'+numforms+'"><fieldset>'+ '<legend>Сноски в тексте</legend>В тексте отстутствуют именованные сноски (<tt>&lt;ref name="Name"&gt;</tt>)</fieldset></div>'; document.getElementById('citeselect').innerHTML += out; } else { oldFormHide(); numforms++; form = '<div id="citediv'+numforms+'">'+ '<fieldset><legend>Сноски в статье</legend>'+ '<table cellspacing="5">'+ '<tr><td><label for="namedrefs">&nbsp;Именованные сноски:</label></td>'+ '<td><select name="namedrefs" id="namedrefs">'; for (var i=0;i<namedrefs.length;i++) { form+= '<option value="'+namedrefs[i]+'">'+namedrefs[i]+'</option>'; } form+= '</select>'+ '</td></tr></table>'+ '<input type="button" value="Добавить" onClick="addnamedcite()">'+ '</fieldset></div>'; document.getElementById('citeselect').innerHTML += form; } } function addnamedcite() { name = document.getElementById('citediv'+numforms).getElementsByTagName('select')[0].value; ref = '<ref name="'+name+'"/>'; $('#wpTextbox1') .textSelection('encapsulateSelection', {'peri':ref}) .focus(); document.getElementById('citediv'+numforms).style.display = 'none'; } function getAllRefs() { if (typeof(wikEdUseWikEd) != 'undefined') { if (wikEdUseWikEd == true) { WikEdUpdateTextarea(); } } text = document.getElementById('wpTextbox1').value; regex = /< *?ref( +?name *?= *?(('([^']*?)')|("([^"]*?)")|([^'"\s]*?[^\/]\b)))? *?>((.|\n)*?)< *?\/? *?ref *?>/gim //" var allrefs = new Array(); var i=0; var nr=true; do { ref = regex.exec(text); if(ref != null){ if (ref[0].search(/[^\s]{150}/) != -1) { ref[0] = ref[0].replace(/\|([^\s])/g, "| $1"); } ref[0] = ref[0].replace(/</g, "&lt;"); ref[0] = ref[0].replace(/>/g, "&gt;"); allrefs[i] = ref[0]; i++; } else { nr=false; } } while (nr==true); return allrefs; } function NRcallError(namedrefs, refname) { for (var i=0; i<namedrefs.length; i++) { if (namedrefs[i] == refname) { return true; } } return false; } function errorCheck() { var allrefs = getAllRefs(); var allrefscontent = new Array(); var samecontentexclude = new Array(); var sx=0; var templateexclude = new Array(); var tx=0; var skipcheck = false; var namedrefcalls = getNamedRefs(true); for (var i=0; i<allrefs.length; i++) { allrefscontent[i] = allrefs[i].replace(/&lt; *?ref( +?name *?= *?(('([^']*?)')|("([^"]*?)")|([^'"\s]*?[^\/]\b)))? *?&gt;((.|\n)*?)&lt; *?\/? *?ref *?&gt;/gim, "$8"); //" } var namedrefs = getNamedRefs(false); var errorlist = new Array(); var q=0; unclosed = document.getElementById('unclosed').checked; samecontent = document.getElementById('samecontent').checked; templates = false //templates = document.getElementById('templates').checked; repeated = document.getElementById('repeated').checked; undef = document.getElementById('undef').checked; for (var i=0; i<allrefs.length; i++) { if (allrefs[i].search(/&lt; *?\/ *?ref *?&gt;/) == -1 && unclosed) { errorlist[q] = '<tr><td width="75%"><tt>'+allrefs[i]+'</tt></td>'; errorlist[q] += '<td width="25%">Unclosed <tt>&lt;ref&gt;</tt> tag</td></tr>'; q++; } if (samecontent) { for (var d=0; d<samecontentexclude.length; d++) { if (allrefscontent[i] == samecontentexclude[d]) { skipcheck = true; } } var p=0; while (p<allrefs.length && !skipcheck) { if (allrefscontent[i] == allrefscontent[p] && i != p) { errorlist[q] = '<tr><td width="75%"><tt>'+allrefscontent[i]+'</tt></td>'; errorlist[q] += '<td width="25%">Несколько сносок имеют одинаковое содержание, вместо этого надо использовать <a href="//ru.wikipedia.org/wiki/Википедия:Сноски#Повторное_использование_одной_и_той_же_сноски">именованные сноски</a></td></tr>'; q++; samecontentexclude[sx] = allrefscontent[i] sx++; break; } p++; } skipcheck=false; } if (templates) { if (allrefscontent[i].search(/\{\{cite/i) == -1 && allrefscontent[i].search(/\{\{citation/i) == -1 && allrefscontent[i].search(/\{\{Comic (book|strip) reference/i) == -1 && allrefscontent[i].search(/\{\{Editorial cartoon reference/i) == -1 && allrefscontent[i].search(/\{\{harv/i) == -1) { for (var x=0; x<templateexclude.length; x++) { if (allrefscontent[i] == templateexclude[x]) { skipcheck = true; } } if (!skipcheck) { errorlist[q] = '<tr><td width="75%"><tt>'+allrefs[i]+'</tt></td>'; errorlist[q] += '<td width="25%">Does not use a <a href="//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Citation_templates">citation template</a></td></tr>'; q++; templateexclude[tx] = allrefscontent[i]; tx++; } skipcheck = false; } } } if (repeated) { var repeatnameexclude = new Array(); var rx=0; for (var k=0; k<namedrefs.length; k++) { for (var d=0; d<repeatnameexclude.length; d++) { if (namedrefs[k] == repeatnameexclude[d]) { skipcheck = true; } } var z=0; while (z<namedrefs.length && !skipcheck) { if (namedrefs[k] == namedrefs[z] && k != z) { errorlist[q] = '<tr><td width="75%"><tt>'+namedrefs[k]+'</tt></td>'; errorlist[q] += '<td width="25%">Повторяющиеся сноски с одинаковым <a href="//ru.wikipedia.org/wiki/Википедия:Сноски#Повторное_использование_одной_и_той_же_сноски">именем</a></td></tr>'; q++; repeatnameexclude[rx] = namedrefs[z]; rx++; break; } z++; } skipcheck = false; } } if (undef) { var undefexclude = new Array(); var ux=0; for (var p=0; p<namedrefcalls.length; p++) { for (var d=0; d<undefexclude.length; d++) { if (allrefscontent[i] == undefexclude[d]) { skipcheck = true; } } if (!skipcheck) { if (!NRcallError(namedrefs, namedrefcalls[p])) { errorlist[q] = '<tr><td width="75%"><tt>'+namedrefcalls[p]+'</tt></td>'; errorlist[q] += '<td width="25%"><a href="//ru.wikipedia.org/wiki/Википедия:Сноски#Повторное_использование_одной_и_той_же_сноски">Именованная сноска</a> используется, но её текст не задан</td></tr>'; q++; undefexclude[ux] = namedrefs[p]; ux++; } } skipcheck = false; } } if (q > 0) { return errorlist; } else { return 0; } } function dispErrors() { oldFormHide(); form = '<div id="errorform"><fieldset>'+ '<legend>Поиск ошибок</legend>'+ '<b>Искать:</b><br/>'+ '<input type="checkbox" id="unclosed" /> Незакрытые теги <tt>&lt;ref&gt;</tt><br/>'+ '<input type="checkbox" id="samecontent" /> Сноски с одинаковым содержанием<br/>'+ '<input type="checkbox" id="repeated" /> Множественные сноски с одинаковым именем<br/>'+ '<input type="checkbox" id="undef" /> Пустые именнованные сноски<br/>'+ '<input type="button" id="errorchecksubmit" value="Искать выбранные ошибки" onclick="doErrorCheck()"/>'+ '</fieldset></div>'; document.getElementById('citeselect').innerHTML += form; } function doErrorCheck() { var errors = errorCheck(); document.getElementById('citeselect').removeChild(document.getElementById('errorform')); if (errors == 0) { if (numforms != 0) { document.getElementById('citediv'+numforms).style.display = 'none'; } numforms++; out = '<div id="citediv'+numforms+'"><fieldset>'+ '<legend>Поиск ошибок</legend>Ошибки не найдены.</fieldset></div>'; document.getElementById('citeselect').innerHTML += out; } else { if (numforms != 0) { document.getElementById('citediv'+numforms).style.display = 'none'; } numforms++; form = '<div id="citediv'+numforms+'">'+ '<fieldset><legend>Поиск ошибок</legend>'+ '<table border="1px">'; for (var i=0; i<errors.length; i++) { form+=errors[i]; } form+= '</table>'+ '</fieldset></div>'; document.getElementById('citeselect').innerHTML += form; } } g753vpqplen43ktfu0lih7t665l3jr1 0 124413 1308155 1280021 2026-11-02T22:30:55Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308155 wikitext text/x-wiki {{Яҙыусы |Исеме = Фёдор Крюков |Төп исеме = |Рәсеме = Fyodor Kryukov2.jpg |Киңлек = |Рәсем аңлатмаһы= |Тыуған ваҡыттағы исеме = |Псевдонимдары = А. Березинцев; А. Б-цев; <br> А. Б.; Ф. Кр.; Ф. К.; <br> И. Гордеев; Ив. Гордеев |Тыуыу датаһы = 14.2.1870 |Тыуған урыны = [[Рәсәй империяһы]] Дон Ғәскәре Өлкәһе Глазуновская станицаһы |Вафат булыу датаһы = 4.3.1920 |Вафат булған урыны = Кубань Халыҡ Республикаһы Незаймановский утары |Гражданлығы = {{Флагификация|Российская империя}}<br> [[Файл:Flag of Don Cossacks.svg|border|22px]] Бик бөйөк Дон Ғәскәре |Эшмәкәрлек төрө = яҙыусы, публицист, педагог, йәмәғәт эшмәкәре |Әүҙемлек йылдары = 1892—1920 |Йүнәлеше = Реализм |Жанр = повесть, хикәйә, очерк, публицистика, рецензия |Әҫәрҙәренең телдәре = |Дебют = |Премиялары = |Наградалары = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Орден Святой Анны 2 степени}}{{!!}}{{Орден Святого Станислава 3 степени}} {{!}}} |Ҡултамғаһы = |Lib = http://az.lib.ru/k/krjukow_f_d/ |Сайты = |Викикитапхана = |Commons = }} '''Крюков Фёдор Дмитриевич''' ([[14 февраль]] [[1870 йыл]] — [[4 март]] [[1920 йыл]]) — рус яҙыусыһы, [[Казактар|казак]], {{comment|Аҡтар хәрәкәтендә|Белое движение}} ҡатнашыусы. Рәсәй империяһының беренсе саҡырылыш Дәүләт думаһы ағзаһы. == Биографияһы == Фёдор Дмитриевич Крюков 1870 йылдың 4 февралендә [[Рәсәй империяһы]]ның Дон Ғәскәре өлкәһе Усть-Медведицкий округының<ref>Хәҙер Волгоград өлкәһе Кумылженский районы</ref> Глазуновская станицаһында тыуған. Атаман улы. Әсәһе — дон дворяны ҡыҙы. Ғаиләлә барыһы өс бала булған. 1918 йылда ҡыҙылгвардеецтар урмансы булып хеҙмәт иткән ҡустыһын, интеллигент ҡиәфәте өсөн поездан төшөрөп, үлтерә. Федор Усть-Медведицкий гимназияһында (көмөш миҙал менән тамамлай) Филипп Миронов (2-се Атлы армияның буласаҡ командармы), Александр Попов (буласаҡ яҙыусы А. С. Серафимович) һәм Петр Громославский ([[Шолохов Михаил Александрович|М. А. Шолоховтың]] ҡайныһы) менән бергә уҡый. 1892 йылда Петербург тарих-филология институтын тамамлай. Статский советник. 1893—1905 йылдарҙа Орёл гимназияһында тарих һәм география уҡытыусыһы, пансион тәрбиәсеһе булып эшләй<ref>{{Мәҡәлә|автор=Власов В.|заглавие=Орловские годы Ф. Крюкова|издание=Просторы России|год=1995, 4—10 июня}}</ref><ref>{{Мәҡәлә|автор=Воробьёва В. Я.|заглавие=Роль Орловской гимназии начала XX века в образовании и воспитании юношества|ссылка=http://www.jeducation.ru/4_2005/95.html|издание=Образование и общество|тип=журнал|год=2005|номер=4}}</ref>. [[1906]] [[1906 йыл|йылда]] Дон Ғәскәре өлкәһенән 1-се саҡырылыш Дәүләт Думаһына ағза итеп һайлана. Хеҙмәт төркөмө составына ингән<ref>''Бонч-Осмоловский И. А.'' (сост.). Работы Первой Государственной Думы. Издание Санкт-Петербургского комитета [//ru.wikipedia.org/wiki/Трудовая_группа Трудовой Группы] / Ред. [//ru.wikipedia.org/wiki/Бондарев,_Сергей_Иванович С. И. Бондарев]. — СПб.: Тип. т-ва «Дело», 1906. — С. 490.</ref>. 1906 йылдың 10 июлендә, Выборгта 1-се саҡырылыш Дәүләт Думаһын таратҡанға саҡлы, "Выборгское воззвание"ға ҡул ҡуйған өсөн, Енәйәт Уложениеһының 129-сы статьяһының 1-се бүлеге 3-сө һәм 51-се пп. буйынса хөкөм ителә, Петербургтағы «Кресты»<ref>[http://volgastars.ru/krukov/krukov.html Фёдор Дмитриевич Крюков.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012234530/http://volgastars.ru/krukov/krukov.html |date=2017-10-12 }}</ref> төрмәһендә өс ай ултыра. 1906 һәм 1907 йыл аҙаҡтарында — Халыҡ социалистар партияһын ойоштороусыларының һәм күренекле идеологтарының береһе. «Русское богатство» журналының әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлеге мөдире (мөхәррир һәм нәшриәттәше В. Г. Короленко). Орёл һәм [[Түбәнге Новгород]] гимназияларында рус әҙәбәите һәм тарих уҡытыусыһы. Шағир Александр Тиняковтың тәрбиәсеһе<ref name="Чернов">''Чернов А.'' [http://www.novayagazeta.ru/data/2010/016/35.html Запрещённый классик] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120071411/https://novayagazeta.ru/data/2010/016/35.html |date=2021-01-20 }}. // Новая газета. — № 16. — 15.2.2010.</ref>. Беренсе донъя һуғышында кенәз Варлам Геловани етәкселегендәге санитар отрядында хеҙмәт итә, хәрби госпиталь көнкүреше һәм санитарҙар тураһында бер нисә очерк яҙа, һәм улар "Тымыҡ Дон"дың хәрби темаларына ауаздаш була. [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|Граждандар һуғышы]] осоронда {{comment|Бик бөйөк|Всевеликий}} Дон Ғәскәре хөкүмәте яҡлы була. Аҡтар хәрәкәте идеологтарының береһе. {{comment|Ғәскәри|Войсковой}} круг даирәләре сәркәтибе. [[1920 йыл]]да Дон армияһы ҡалдыҡтары менән Новороссийскиға сигенә. Незаймановский утарындағы монастырь госпиталендә [[Сабыртмалы тиф|тимгелле сыпной тиф]] сиренән 4 мартта вафат була һәм шунда уҡ ерләнә. И. Н. Медведев-Томашевская, А . Солженицын һ. б. фаразына ярашлы, Фёдор Крюков — "Тымыҡ Дон"дың «тәүге тексы» авторы, ә чекистар тарафынан Крюков прототекстарын күсереп яҙыу өсөн һәм уның архивы авторы тип тәғәйенләнгән [[Шолохов Михаил Александрович]] уны ҡулланған булып сыға<ref name="Чернов"/><ref>''М. Мезенцев''. [http://www.philol.msu.ru/~lex/td/?pid=01212&oid=0121 Судьба романов].</ref><ref name=enes>[http://fedor-krjukov.narod.ru/slovar.htm Словарь параллелей прозы Крюкова и «Тихого Дона»] (по материалам Национального корпуса русского языка)</ref>. Шолохов «Тымыҡ Дон» авторы булыу-булмауында шикләнеү теорияһын барыһы ла хупламай<ref>''Карасёв А., Фролов И.'' [http://litrossia.ru/2009/40/04576.html Автор «Тихого Дона» будет найден!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150330082348/http://www.litrossia.ru/2009/40/04576.html |date=2015-03-30 }} // Литературная Россия. — 09.10.2009.</ref>. Крюков — А. И. Солженицындың {{comment|«Ҡыҙыл тәгәрмәс»|«Красное колесо»}} эпопеяһының мөһим персонаждарының береһе Фёдор Ковынёвтың прообразы. == Фёдор Дмитриевич Крюковтың әҫәрҙәре == {{col-begin}} {{col-3}} * «Казачьи станичные суды», 1892 * [http://www.philol.msu.ru/~lex/td/?pid=0121833&oid=041 «Гулебщики», 1892] * «Шульгинская расправа», 1894 * «Казачка», 1896 * [http://www.fedor-krjukov.narod.ru/PUBLICIST_DO_1917/Na_tihom_Donu.htm «На тихом Дону», 1898] * «В родных местах», 1903 * «Из дневника учителя Васюхина», 1903 * «Картинки школьной жизни», 1904 * «К источнику исцелений», 1904 * «Станичники», 1906 * «Шаг на месте», 1907 * «Новые дни», 1907 * «Жажда», 1908 * «Мечты», 1908 * [http://www.philol.msu.ru/~lex/td/?pid=0412&oid=041 «Зыбь», 1909] * «Товарищи», 1909 * «Отрада», 1909 * «Шквал», 1909 * «Полчаса», 1910 * «В камере № 380», 1910 * «Мать», 1910 {{col-3}} * «Угловые жильцы», 1911 * «Мельком», 1911 * «Спутники», 1911 * «Счастье», 1911 * «Будни», 1911 * [http://www.fedor-krjukov.narod.ru/proza/Na_rechke_lazorevoy.htm «На речке лазоревой», 1911] * «Сеть мирская», 1912 * [http://www.fedor-krjukov.narod.ru/proza/oficersha.htm «Офицерша», 1912] * «Меж крутых берегов», 1912 * «Среди углекопов», 1912 * «Уездная Россия», 1912 * «В нижнем течении», 1912 * «Без огня», 1912 * «Неопалимая купина», 1913 * [http://www.fedor-krjukov.narod.ru/PUBLICIST_DO_1917/V_glubine.htm «В глубине», 1913] * «Мельком», 1913 * «Отец Нелид», 1913 * «Мельком», 1914 * «Тишь», 1914 * «С южной стороны», 1914 * «Около войны», 1914—1915 {{col-3}} * «Четверо», 1915 * «За Карсом», 1915 * «В Азербайджане», 1915 * «В глубоком тылу», 1915 * «Ратник», 1915 * «Душа одна», 1915 * «У боевой линии», 1915 * «В сфере военной обыденности», 1915 * «Первые выборы», 1916 * «В углу», 1916 * [http://www.fedor-krjukov.narod.ru/proza/GruppaB.htm «Группа Б», 1916] * «В сугробах», 1917 * [https://nestoriana.wordpress.com/2017/01/19/krukov_obval/ «Обвал», 1917] * «Мельком», 1917 * «Новое», 1917 * «В углу», 1918 * [http://uni-persona.srcc.msu.su/f-krukov/kniga/vojskovoj_krug_i_rossia.htm «Войсковой круг и Россия», 1918] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170813175927/http://uni-persona.srcc.msu.su/f-krukov/kniga/vojskovoj_krug_i_rossia.htm |date=2017-08-13 }} * «В гостях у товарища Миронова», 1919 * «После красных гостей», 1919 * «Усть-Медведицкий боевой участок», 1919 * [http://uni-persona.srcc.msu.su/f-krukov/kniga/tsvetok-tatarnik.htm «Цветок-татарник», 1919] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170917053529/http://uni-persona.srcc.msu.su/f-krukov/kniga/tsvetok-tatarnik.htm |date=2017-09-17 }} {{col-3}} {{col-end}} == Айырым баҫмалары == [[Файл:Мемориал Федор Крюков.jpg|мини|''Яҙыусы ''Фёдор Крюков''тың ''140 ''йәше хөрмәтенә Глазуновская станицаһында ҡуйылған мемориал таш '']] * В родных местах: Рассказ. — Ростов н/Д: [1905]. — 39 с. * Казацкие мотивы: Очерки и рассказы. — СПб: 1907. — 439 с. * Рассказы. Т. I. — М.: Книгоиздательство писателей в Москве, 1914. * Офицерша: Повести и рассказы. / ''Кубанская библиотека'' — Краснодар: Кн. изд-во, 1990. — 362 с. — ISBN 5-7561-0482-8. * Рассказы. Публицистика. — М.: Советская Россия, 1990. — 571 с. — ISBN 5-268-01132-4. * Казацкие мотивы: Повесть, рассказы, очерки, воспоминания, стихотворение в прозе. / ''Забытая книга'' — М.: Художественная литература, 1993. — 444 с. — ISBN 5-280-02217-9. * Булавинский бунт (1707—1708 г.). Этюд из истории отношений Петра Великого к Донским казакам. Неизвестная рукопись Федора Крюкова из Донского архива писателя. М.: АИРО-ХХI; СПб.: Дмитрий Буланин, 2004. — 208 с. — ISBN 5-88735-124-1. * Казачьи повести : [повести, рассказы]. Москва : Вече, 2005. — 384 с. — ISBN 5-9533-0787-X * Родимый край: Рассказы, очерки. / Ф. Д. Крюков. — М.: МГГУ им. М. А. Шолохова, 2007. — 550 с. (Донская литература) — ISBN 978-5-8288-1014-7 * Обвал. Смута 1917 года глазами русского писателя. — М.: АИРО-ХХI, 2009. — 368 с. — ISBN 978-5-91022-087-8 * Федор Крюков. Православный мир старой России. — М.: АИРО-XXI, 2012. — 200 с. — ISBN 978-5-91022-077-9 * Федор Крюков. Эпоха Столыпина. Революция 1905 года в России и на Дону / Предисловие и составление А. Г. Макарова. — М.: АИРО-XXI, 2012. — 362 с. — ISBN 978-591022-123-3 * Федор Крюков. Картинки школьной жизни старой России. — М.: АИРО-XXI, 2012. — 328 с. — ISBN 978-5-91022-133-2 * Фёдор Крюков. На Германской войне. На фронте и в тылу. — М.: АИРО-ХХI, 2013. — 548 с. — ISBN 978-591022-177-6 == Шулай уҡ ҡарағыҙ == Проблема авторства текстов М. А. Шолохова == Иҫкәрмәләр == {{Примечания}} ↑ Власов В. Орловские годы Ф. Крюкова // Просторы России. — 1995, 4—10 июня. ↑ Воробьёва В. Я. Роль Орловской гимназии начала XX века в образовании и воспитании юношества // Образование и общество : журнал. — 2005. — № 4. ↑ Бонч-Осмоловский И. А. (сост.). Работы Первой Государственной Думы. Издание Санкт-Петербургского комитета Трудовой Группы / Ред. С. И. Бондарев. — СПб.: Тип. т-ва «Дело», 1906. — С. 490. ↑ Фёдор Дмитриевич Крюков. Биография ↑ Шунда өҫкә күсергә 1 2 Чернов А. Запрещённый классик. // Новая газета. — № 16. — 15.2.2010. ↑ М. Мезенцев. Судьба романов. ↑ Словарь параллелей прозы Крюкова и «Тихого Дона» (по материалам Национального корпуса русского языка) ↑ Карасёв А., Фролов И. Автор «Тихого Дона» будет найден! // Литературная Россия. — 09.10.2009. == Әҙәбиәт == * Русские писатели, 1800—1917 : Биографический словарь. М., 1994. Т. 3. С. 187—189. ISBN 5-85270-112-2. * Государственная дума Российской империи, 1906—1917 : Энциклопедия. Москва : Российская политическая энциклопедия, 2008. ISBN 978-5-8243-1031-3. * Астапенко М. П. Его называли автором «Тихого Дона». — Ростов-на-Дону: Единство, 1991. — 112 с. * Горнфельд А. Г. Рассказы Крюкова. // Критика начала XX века. — М.: АСТ, Олимп, 2002. — С. 49—57. * Федору Крюкову, певцу Тихого Дона. Переиздание сборника «Родимый край» (Усть—Медведицкая, 1918), посвящённого 25-летию литературной деятельности русского писателя Ф. Д. Крюкова (1893—1918). Сост. А. Г. Макаров и С. Э. Макарова. — М.: АИРО-XX, 2003. — 88 с. ISBN 5-88735-091-1 * Смирнова Е. А. Проза Ф. Д. Крюкова в публицистическом контексте «Русского богатства». Диссертация … канд. филол. наук: 10.01.10. — Волгоград, 2004. * Малюкова Л. Н. «И покатился с грохотом обвал…» Судьба и творчество Ф. Д. Крюкова. — Ростов-на-Дону: Дониздат, 2007. — 254 с. ISBN 5-85216-074-1 == Һылтанмалар == * [http://www.svoboda.org/content/transcript/27645931.html Андрей Чернов. Как украли «Тихий Дон»] * [https://web.archive.org/web/20191119030556/http://krukov-fond.ru/ Фонд Фёдора Дмитриевича Крюкова] (биография писателя, литературные произведения, а также архив фото- и видеоматериалов) * [http://www.fedor-krjukov.narod.ru/ Фёдор Крюков. Неполное собрание сочинений.] * [http://www.novayagazeta.ru/data/2010/016/35.html Новая Газета № 16 15 февраля 2010 г. Запрещённый классик] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120071411/https://novayagazeta.ru/data/2010/016/35.html |date=2021-01-20 }} * [http://uni-persona.srcc.msu.su/f-krukov/kniga/index.htm Ф. Д. Крюков. Над обрывом. Очерки и статьи последних лет жизни (1917—1919). М.-СПб. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716095631/http://uni-persona.srcc.msu.su/f-krukov/kniga/index.htm |date=2017-07-16 }} * Документальный фильм «Казак». Режиссёр И. Сафаров. Россия, 2005. 44 мин. [[Категория:Дон казактары]] [[Категория:III дәрәжә Изге Станислав ордены кавалерҙары]] [[Категория:II дәрәжә Изге Анна ордены кавалерҙары]] [[Категория:Шәхестәр:Аҡтар хәрәкәте]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:XX быуат Рәсәй яҙыусылары]] [[Категория:Алфавит буйынса Рәсәй яҙыусылары]] [[Категория:Алфавит буйынса яҙыусылар]] [[Категория:XX быуат рус яҙыусылары]] [[Категория:Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусылар (Рәсәй)]] [[Категория:Рәсәй империяһының беренсе саҡырылыш Дәүләт думаһы ағзалары]] e8fqxqevy7nvdcpwnzx1pj3iz5qmqnl 0 139905 1308117 1123678 2026-11-02T12:20:57Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308117 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Исәмәт ауыл Советы ''' — [[Рәсәй Федерацияһы]] [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Илеш районы]] муниципаль районының [[Муниципаль берәмек|муниципаль берәмеге]]. Административ үҙәге — [[Исәмәт (Илеш районы)|Исәмәт]] ауылы. == Тарихы == «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы [[ауыл биләмәһе]] статусына эйә[<ref name="RBzakon">Закон о границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан (в ред. Законов РБ от 20.07.2005 N 211-з, от 21.06.2006 N 329-з, от 29.12.2006 N 404-з)</ref>. == Халҡы == {{ Население | Исаметовский сельсовет (Илишевский район) }} == Ауыл биләмәһе составы == {{Автонумерация | Столбцов = 4 | Заголовок2 = Тораҡ пункты | Заголовок3 = Тораҡ пункты тибы | Заголовок4 = Халҡы | Выравнивание4 = right |%| [[Исәмәт (Илеш районы)|Исәмәт]] | ауыл, {{s|административ үҙәк}} | {{ Население | Исаметово (Илишевский район) |тс}} | | [[Турасы]] | ауыл | {{ Население | Турачи | тс }} | | [[Йәйләү (Илеш районы)|Йәйләү]] | ауыл | {{ Население | Зяйлево | тс }} | | [[Туҡайтамаҡ]] | ауыл | {{ Население | Тукай-Тамак | тс }} }} == Топонимикаһы, һөйләше == Сәхибгәрәева Элена. Илеш районы Исәмәт ауылының топонимдары һәм диалект үҙенсәлектәре.<ref>[https://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/6b98eacaf783e95dff3e387ae39ba314.pdf Тыуған яҡ: топонимдар һәм һөйләү теле. Диалектология һәм ономастика буйынса һәләтле уҡыусыларҙың III Республика ғилми-ғәмәли конференция материалдары. 23 март 2017 йыл. 3-сө йыйынтыҡ. 110 - 122-сы биттәр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220703105754/https://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/6b98eacaf783e95dff3e387ae39ba314.pdf |date=2022-07-03 }}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} {{Илеш районы муниципаль берәмектәре}} [[Категория:Илеш районы муниципаль берәмектәре]] [[Категория:Башҡортостандың муниципаль берәмектәре]] rxf4ezbxlqhjfiaxhjipx0wackq5w5x 0 147980 1308203 1180559 2026-11-03T11:03:13Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308203 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Мысыр-Рәсәй университеты''' (ҡыҫҡартып '''ЕРУ''', {{Lang-ar|الجامعة المصرية الروسية}}) —2006 йылда нигеҙ һалынған<ref>[http://www.egypt.mid.ru/culture/ Посольство Российской Федерации в Арабской Республике Египет. Культурные связи] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603032800/http://www.egypt.mid.ru/culture/ |date=2013-06-03 }}</ref><ref>[http://www.egyptinrussia.com/ Египет. История. Перспективы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140608121339/http://www.egyptinrussia.com/ |date=2014-06-08 }} // Информационный сайт посольства АРЕ в РФ</ref> [[Яҡын Көнсығыш]]та беренсе [[Рәсәй]] университеты<ref name="rm">{{cite web|url=http://russkiymir.ru/news/34173/|title=Египетско-российский университет в Каире выпустил первых бакалавров|author=Иван Крылов|date=2011-09-30|publisher=[[Русский мир (фонд)|Фонд «Русский мир»]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150612201428/http://russkiymir.ru/news/34173/ |date=2015-06-12 }}</ref>, Бадр-Сити ҡалаһында, [[Ҡаһирә|Ҡаһирәнән]] 45 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Университет шәхси уҡыу йорто. == Тарихы == Университет [[Мысыр]] инвесторҙары төркөмө инициативаһы буйынса булдырыла, инвесторҙар ролендә эшҡыуарҙар түгел, ә ғалимдар <ref name="fac">{{cite web|url=http://www.facultet.ru/2006/08/07/egipetskorossijjskijj_universitet_v_sentjabre_prim.html|title=Египетско-российский университет в сентябре примет первых студентов|date=2006-08-07|publisher=facultet.ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806062831/http://www.facultet.ru/2006/08/07/egipetskorossijjskijj_universitet_v_sentjabre_prim.html |date=2020-08-06 }}</ref>сығыш яһай. Уны булдырыу тураһында килешеүгә Рәсәй президенты [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путиндың]] 2005 йылдың апрелендә [[Ҡаһирә|Ҡаһирәгә]] сәфәре ваҡытында өлгәшелә. Өлгәшелгән килешеүҙәрҙе үтәй барып Рәсәй мәғариф һәм фән министры Андрей Фурсенко 2005 йылдың 23-25 майында Мысырға бара. Мысыр президенты Хөсни Мөбәрәк [[2006 йыл]]дың 15 июлендә Мысыр-Рәсәй университетын ойоштороу тураһындағы указға ҡул ҡуя, шул уҡ йылда беренсе студенттар ҡабул ителә. Проектты тормошҡа ашырыу Рәсәй мәғариф министрлығы һәм Мысырҙағы [[Рәсәй Федерацияһы]] Илселеге ҡатнашлығында һәм ярҙамында үтә. Университетың уҡыу программаһы Рәсәйҙең бер нисә университеттары менән академик һәм фәнни хеҙмәттәшлек һөҙөмтәһе булып тора. Мысыр-Рәсәй университетының уҡыу планын Мысыр университеттарының Юғары советы аккредитациялаған. 2011 йылда университеттың тәүге бакалаврҙар сығарылышы була<ref name="rm" />. Университеттың студенттары һәм аспиранттары даими рәүештә Берҙәм урыҫ теле Көнөн байрам итеүҙә ҡатнашалар<ref>{{cite web|url=http://www.ruvek.ru/?module=news&action=view&id=14003|title=Египтяне отметили День русского языка|date=2014-06-05|publisher=Русский век. Портал для российских соотечественников}}</ref><ref>{{cite web|url=http://russkiymir.ru/news/141396/|title=День русского языка и 215-летие Пушкина отметили в Каире|author=Александр Кустов|date=2014-06-05|publisher=[[Русский мир (фонд)|Фонд «Русский мир»]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606211625/http://russkiymir.ru/news/141396/ |date=2014-06-06 }}</ref>. [[Файл:View_of_the_Egyptian_Russian_University.jpg|центр|мини|800x800пкс|Мысыр-Рәсәй университеты]] == Структураһы == Факультеттар: * инженер; * фармакология; * стоматология (асыуға әҙерләнә)<ref name="mk" /> Уҡытыу [[Инглиз теле|инглиз телендә]] алып барыла. Шуның менән бергә бөтә факультеттарҙың студенттары мотлаҡ рәүештә [[урыҫ теле]]н өйрәнәләр, шул уҡ ваҡытта йыл һайын Рәсәй уҡыу йорттарында практика үтәләр. Университет уҡытыусылары араһында бер нисә Рәсәй белгестәре бар<ref name="mk">{{cite web|url=http://www.mk.ru/social/article/2011/10/09/630941-obrazovatelnyiy-asuan.html|title=Уникальный каирский вуз — Египетско-российский университет — выпустил первых специалистов|author=Марина Лемуткина|date=2011-10-09|publisher=[[Московский комсомолец]]}}</ref>. 2009 йылдан башлап йыл һайын университет базаһында Роснано белгестәре ҡатнашлығында [[Нанотехнология|нанотехнологиялар]] буйынса халыҡ-ара конференция үткәрелә<ref name="rm" /><ref name="mk" />. == Партнер юғары уҡыу йорттары == ; Рәсәй * Мәскәү энергетика институты * М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты * [[Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университеты]] * Томск политехник университеты * Рәсәй дәүләт гуманитар университеты * Магнитогорск дәүләт техник университеты == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20190307140045/http://www.eruegypt.com/ ERU] * [http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-131325315.html EGYPT: RUSSIAN UNIVERSITY ESTABLISHED IN BADAR CITY] // encyclopedia.com * [http://www.university-directory.eu/Egypt/Egyptian-Russian-University-ERU.html Egyptian Russian University (ERU)] // university-directory.eu — Catyalog entry * [http://www.ghana.mid.ru/for_223.html RUSSIAN UNIVERSITY IN EGYPT TO OPEN ON OCTOBER 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006212334/http://www.ghana.mid.ru/for_223.html |date=2011-10-06 }} // ghana.mid.ru * [https://web.archive.org/web/20110722100232/http://susanin.udm.ru/analytics/digest/2009/08/07/172527 Студенты египетско-российского университета в ИЖГТУ] // Удмуртская Правда № 85, 07.08.2009 * [https://web.archive.org/web/20111002225520/http://www.minatom.ru/en/news/9172_27.03.2008 Egyptian-Russian University to train nuclear power engineers] // Минатом, 2008 == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Ҡаһирәлә мәғариф]] [[Категория:Мысыр университеттары]] [[Категория:Алфавит буйынса университеттар]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Страницы с непроверенными переводами]] tfdj4saxkyuxc9w1fl1y6hnnbiz79y7 0 149209 1308168 1300442 2026-11-03T02:11:59Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308168 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Арктика үҙәге''' — был [[Арктика]]ны өйрәнеү менән шөғөлләнеүсе Лапландия университетының халыҡ-ара тикшеренеү институты һәм ғилми үҙәге. Ул Арктика мөхите, йәмғиәте һәм климатының үҙгәреүе тураһында дисциплина-ара тикшереүҙәр үткәрә. «[[Арктикум]]» үҙәгенең бер өлөшө булып тора. == Тарихы == [[1989 йыл]]да нигеҙ һалынған Арктика үҙәге Рованиеми ҡалаһында Арктикум бинаһында урынлашҡан<ref>[http://noyabrsk.bezformata.com/listnews/arkticheskij-tcentr-universiteta-laplandii/6767439/ Окружной Музейно-выставочный комплекс им. И.С. Шемановского и Арктический Центр Университета Лапландии подпишут соглашение о сотрудничестве]</ref>. Бина Лапландияның тәбиғи ресурстарын ҡулланып төҙөлгән. Быяла ҡыйыҡлы Арктикумдың 172 метрлыҡ коридоры комплекстың төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан һәм төрлө тикшеренеүҙәр өсөн платформа булып тора. Арктикумда ғилми күргәҙмә һәм Арктика үҙәгендә китапхана һәм Лапландия Өлкә музейы урынлашҡан. == Тикшеренеүҙәр == Арктика үҙәге Лапландия ландшафтына туристик үҙәктәрҙең, Ямал ярымутрауындағы һәм Себерҙәге үҫешкән нефть һәм газ сәнәғәтенең төбәктең үҫемлектәр донъяһына һәм бигерәк тә болансылыҡҡа йоғонтоһон өйрәнә<ref>[http://newsprom.ru/news/134855255602875.shtml Арктический центр из Лапландии будет изучать Крайний Север вместе с ямальцами] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130042204/http://newsprom.ru/news/134855255602875.shtml |date=2024-11-30 }}</ref>. Тикшеренеү сиктәрендә халыҡ-ара тикшеренеүселәр төркөмө Шпицберген утрауында боҙлоҡ керндарын быраулау юлы менән йыйған бер нисә мең йыл дауамындағы булған европа климаты тураһында мәғлүмәттәр ала<ref>[https://regnum.ru/news/1402611.html В сентябре 2011 года начнет работу Арктический центр университета Лапландии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130830132212/http://regnum.ru/news/1402611.html |date=2013-08-30 }}</ref>. Арктика үҙәге шулай уҡ заказ буйынса тикшереүҙәр үткәрә. Компаниялар, фирмалар һәм муниципалитеттар Арктика үҙәгенең, шулай уҡ Үҙәктең төп халыҡ-ара тикшеренеүселәренең экология мәсьәләләре буйынса методологик һәм юридик экспертизаларын ҡуллана. == Етәкселеге == [[2016 йыл]]дан алып 2020 йылға тиклем биш йыл осорға<ref>[http://www.ulapland.fi/news/Timo-Koivurova-valittu-Arktisen-keskuksen-johtajaksi/1906/16c74562-f9c1-4c3c-aec3-17bd882de080 Timo Koivurova valittiin Arktisen keskuksen johtajaksi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304221111/http://www.ulapland.fi/news/Timo-Koivurova-valittu-Arktisen-keskuksen-johtajaksi/1906/16c74562-f9c1-4c3c-aec3-17bd882de080 |date=2016-03-04 }}</ref> Арктика үҙәге менән Койвуров Тимор идара итә<ref>[http://yle.fi/uutiset/timo_koivurova_valittiin_arktisen_keskuksen_johtajaksi/8428052 Timo Koivurova valittiin Arktisen keskuksen johtajaksi]</ref>. == Иҫкәрмәләр == <references group="" responsive=""></references> [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Финляндия]] [[Категория:Университеттар]] q4c2gfoi221j8efbo4znna2hx5bn21g 0 150020 1308178 1304092 2026-11-03T04:52:48Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308178 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Магнит тауы''' — ({{lang-ru|Магнитная, устаревшее название Атач (Атачи)}}) — [[Көньяҡ Урал]]дағы тимер мәғдәне сығанағы булараҡ файҙаланылған тау. Башҡорт телендә '''''Әтәстау''''' тип яҙыу ҡабул ителгән, әммә атама буйынса бәхәстәр дауам итә. == Этимологияһы == Тауҙың боронғо исеме урыҫ телендәге сығанаҡтарҙа ''Атач, Атачи<ref>Энциклопедический лексикон. Санкт-Петербург, 1835 г.</ref>, Улу-Утассе-Тау, Маячная'' тип яҙып алынған<ref>[http://legendymagnitki.ru/%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8B-%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B9/ Легенды Магнитки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190914014203/http://legendymagnitki.ru/%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8B-%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B9/ |date=2019-09-14 }}</ref>. «Магнитная гора по башкирскому названию Атачи именуется», — тип яҙған П. И. Рычков «Топографии Оренбургской губернии» тигән китабында<ref>П. И. Рычков «Топографии Оренбургской губернии» — 1762 г.</ref>. Немец этнографы, тәбиғи фәндәр ғалимы [[Гмелин Йоһанн Георг|Гмелин И. Г.]] ({{lang-ru|Иога́нн Гео́рг Гме́лин}} {{lang-de|Johann Georg Gmelin}}) 1743 йылда үҙенең яҙмаларында был тауҙы ''Улу-Утассе-Тау'' тип яҙып алған, был атаманы уға юл күрһәтеп йөрөгән башҡорттар әйткән. Атаманың килеп сығышын һораған. <blockquote>Они (местные жители) не могут объяснить происхождение слова Утассе и полагают, что оно происходит от имени бывшего башкирского вождя, который жил в этой местности, потому что многие другие горы этих мест названы таким образом<ref name="ReferenceA">ВОСТОЧНАЯ ЧАСТЬ ЮЖНОГО УРАЛА (УРАЛ-ТАУ, ИРЕНДЫК И ВОСТОЧНЫЕ ПРЕДГОРЬЯ)[ttps://uralsky.info/geografiya/uralskie-gory/yuzhnyj-ural/vostochnaya-chast-gory-ural-tau-i-irendyk.html]</ref>.</blockquote> Силәбелә йәшәп киткән, тау сәнәғәте буйынса ғилми хеҙмәттәр яҙған, крайҙы өйрәнеүсе белгес [[Альбрут Моисей Исаакович|М. И. Альбрут]]<ref>[http://chel-portal.ru/?site=encyclopedia&t=Elbrus&id=432 Альбрут Моисей Исаакович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190418185049/http://chel-portal.ru/?site=encyclopedia&t=Elbrus&id=432 |date=2019-04-18 }}</ref> оронимдың Әтәс ({{lang-ru|петух}}) тигән вариантын ҡырҡа кире ҡаға һәм тауҙың бөтөнләй әтәскә оҡшамауын яҙа. Ул тау атамаһын «ас ат» тигәндән килеп сыҡҡан тип һанаған, сөнки тау, ысынлап та, үҫемлектәргә ярлы булған. Шулай уҡ ул тау башына ерләнгән Атач исемле башҡорт ҡаһарманы тураһында легенданы килтерә<ref name="ReferenceA"/>. Әйткәндәй, ул батырҙың Әтәс түгел, Атас тигән ҡушамат менән йөрөгән булыуы ла ихтимал. Атас — төҫө, ҡылыҡ-фиғеле, холҡо менән атаһына ныҡ оҡшаған кеше<ref>Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. — Мәскәү, 1993. — 1-се том, 88-се бит</ref>. Әтәс исемле батыр исеменән сыҡҡан тигән фаразды иһә Әбйәлил районы уҙаманы Ғилманов Илдар Ғүмәр улы кире ҡағып, «Ватандаш» журналында былай тип яҙа: <blockquote>Магнит тауының боронғо исемен хәҙер Әтәс (Атач) тауы тип, туҙға яҙмаған легендалар (Әтәс исемле батыр булған, йәнәһе) уйлап сығарыусы «тарихсылар» күп булды. Был тау тураһыдағы иң беренсе тарихи яҙмаларҙа рус телендә исеме «гора Атачи» тип иҫкә алына. «Атачи» — тауҙың башҡортса исеме "Отасы"ның русса әйтелеше! Беҙҙең халыҡ тауҙы «Отасы тау» тип, магнитлы тимер рудаһын «отасы таш» тип атаған. Һүҙлектәрҙә «отасы» һүҙен таба алманым, минеңсә, был ҡаҙаҡсанан алынған һүҙ булырға тейеш. Ҡаҙаҡса «от тасы» — ут ташы, утлы таш. Атайым был тауҙың да ысын исемен тергеҙеү өсөн тырышты<ref>[http://vatandash.ru/pics/pdf/2679.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190423202647/http://vatandash.ru/pics/pdf/2679.pdf |date=2019-04-23 }} («Ватандаш» — 2015, № 12, 174—189 бб.)</ref></blockquote>. 1901 йылғы яҙмаларҙа «Маячная» тигән атама килеп сыға<ref>[http://legendymagnitki.ru/%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8B-%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B9/ Названия горы Магнитной] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190914014203/http://legendymagnitki.ru/%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8B-%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B9/ |date=2019-09-14 }}</ref>. == Урынлашыуы == [[Көньяҡ Урал]]дың көнсығыш битләүендә, Яйыҡ (Урал) йылғаһының һул (Азия) ярында урынлашҡан. Административ йәһәттән [[Силәбе өлкәһе]] [[Магнитогорск]] ҡалаһына ҡарай. Бейеклеге 616 м. Географик координаттары: оҙонлоғо — 53° 26′ 8″ N, киңлеге — 59° 8′ 32″ E. 53,435556°, 59,142222° == Тарихы == 1747 йылда тау сәнәғәтсеһе И. Б. Твердышевтың мәғдән белгестәре Магнит тауында шурфтар ҡаҙып, эргәлә мәғдән заводы төҙөү өсөн мәғдән етеү-етмәүен асыҡлаған<ref>{{ВТ-РБС|Твердышевы, Иван Борисович и Яков Борисович}}</ref>. Магнит тауы эргәһендәге [[1743 йыл]]да ҡәлғә булараҡ казак станицаһы барлыҡҡа килә — ул [[Ырымбур|Ырымбур төбәгенең]] сик һәм оборона линияһы терәк пункты булып тора. [[Файл:Greater Bashkiria in 1922.svg|thumb|right|250px|1922 йылда [[Оло Башҡортостан]]]] 1922 йылдың 22 июненән 17 авгусына ҡәҙәр [[Башҡортостан АССР-ы]] ([[Оло Башҡортостан]]) составында булған. [[СССР|Совет власы]] йылдарында уның янында, тәбиғи байлыҡтарын файҙаланыу маҡсатында, ҙур [[Магнитогорск металлургия комбинаты|металлургия комбинаты]] һәм Магнитогорск ҡалаһы төҙөлгән. [[Файл:Группа комсомольцев (Магнитогорск, 1932).jpg|thumb|справа|250 px|Комсомолдар төркөмө (Магнитогорск, 1932)]] Был тауҙы сеймал сығанағы сифатында ҡулланалар (Магнитогорск ятҡылыҡтары). Хәҙер тауҙың күп өлөшө ҡаҙып төшөлгән. == Орографияһы == Магнит тауы ғәмәлдә бер нисә тауҙан тора — Аташ (Утташы), Йыраҡтау (Дальняя), Үҙән (Узянка, шулай уҡ Магнитная тип тә атала), Ежовка, Ҡайынлытау (Березовая). Майҙаны яҡынса 25 кв. км. Магнит тауы ултырма тоҡомдар ([[эзбизташ]], ҡомташ) һәм эффузив тау тоҡомдары һыҙатында урынлашҡан. Түбән ташкүмер күмер осоро ҡатламдары [[гранит]], диабаз һәм башҡа тоҡомдар менән сыбарланған. Ултырма һәм ер аҫтынан урғылып сыҡҡан тоҡомдарҙың бәйләнештәренән эре [[Магнетит|магнит тимере]] ятҡылыҡтары барлыҡҡа килгән. == Мәғдән сығарыу == XVIII быуаттың 30-сы йылдарына тиклем Аташ тауының мәғдәне менән [[башҡорттар]] файҙаланған:{{начало цитаты}}«…До последнего большого мятежа (Башкирские восстания (1735—1740)), башкирцы весьма простым способом добывали из этой горы железо, и в особенности отличную сталь; но при начале мятежа, в 1735 году, (Указы от 11 февраля 1736 года) разработка им воспрещена…»{{конец цитаты|источник=[http://dlib.rsl.ru/viewer/01003822971#?page=389 Атачи // Энциклопедический Лексиконъ. Т.3. Ара—Афо. С.-Пб., 1835. С.383.]}} 1747 йылдың 24 декабрендә [[Ырымбур губернаһы|Ырымбур]] губерна канцелярияһына заводсы И. Б. Твердышев тимер ятҡылыҡтары табылыуы тураһында иғлан итә: «близ реки Яика по примеру расстоянием от оной в восьми верстах, так же и от устья речки Верхнего Кизилу в восьми верстах в горе, именуемой Атачи в трех местах». [[Бер туған Твердышевтар|Иван Борисович Твердышев]] кейәүе һәм компаньоны [[Мясников Иван Семёнович]] менән, Берг-коллегияның 1719—1734 йылғы положениеларына һәм Магнит тауы бер кем милке лә итеп яҙылмауы менән файҙаланып, үҙҙәренә «на вечные времена» тип һорап алалар. 1752 йылдың 27 октябрендә Ырымбур губерна канцелярияһы Твердышевҡа һәм Мясниковҡа мәғдән сығарырға һәм [[Әүжән]] һәм [[Тирлән]] заводтарын төҙөргә рөхсәт ҡағыҙҙары бирә. Буласаҡ Белорет металлургия комбинатына руданы Магнит тауынан ташыйҙар. [[Файл:Antenna on Mt Magnitnaya gora.jpg|thumb|300px|Тау түбәһендәге антенналар]] == Иҫтәлеге == [[Файл:Pam1palatka.jpg|thumb|left|300px|Беренсе палаткаға бағышланған һәйкәл. Унда ошондай юлдар уйылған: «Мы жили в палатке с зелёным оконцем, промытой дождями, просушенной солнцем, Да жгли у дверей золотые костры На рыжих каменьях Магнитной горы» (Б.Ручьев, «Песня о брезентовой палатке»)]] 1971 йылдың 15 майында Үҙән тауы һыртында «Рудниктың 40 йыллығына» тип аталған монумент асылған. Аҫҡуйманың алғы йөҙөндә мемориаль таштаҡта ҡуйылған булған, хәҙер ул юҡ. Арт яғында яҙма: 40 йыл, 1971. Алғы яҡта һәйкәл нигеҙендә ике ҙур мәғдән киҫәге ҡуйылған. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://www.mmk.ru/about/history/mountains/ Были горы Магнитной] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190423202646/http://www.mmk.ru/about/history/mountains/ |date=2019-04-23 }} * [http://raritet-chel.ucoz.ru/load/istoricheskie_spravki/iz_letopisi_magnitogorska_u_gory_magnitnoj/4-1-0-82 Из летописи Магнитогорска. У горы Магнитной] * [http://maps.vlasenko.net/?lon=59.102615&lat=53.436323 Карта] * [http://perevalnext.ru/taynyi-goryi-magnitnoy/ Магнит тауы сере] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926074037/http://perevalnext.ru/taynyi-goryi-magnitnoy/ |date=2020-09-26 }} [[Категория:Силәбе өлкәһе тауҙары]] [[Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы]] fnc2ag3zeef64vxmnw6lupqi9d5nhfq 0 151274 1308172 1184216 2026-11-03T02:54:49Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308172 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:Lenin_daugavpils.jpg|мини|250x250пкс|Владимир Ильич Ленин Һәйкәле]] [[Файл:Vienibas_laukums.jpg|мини|250x250пкс|Майҙан, унда элек һәйкәл урынлашҡан була.]] '''Ленин һәйкәле''' (Даугавпилс) —[[Даугавпилс]]та ([[Латвия]]) [[Ленин Владимир Ильич]] һәйкәле. [[1970 йыл]]да төҙөлгән. Һәйкәлдең скульпторы — А Н. Черницкий, архитекторы — Владимир Калныньш. Һәйкәл ҡуйылғанға тиклем скверҙа В.И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыуға ([[1970]]) һәйкәл ҡуйыласаҡ тигән текст менән стела урынлаша. Күсереп ултыртҡанда һәйкәлдең бер өлөшө зыян күрә, зыян күргән өлөшө төҫө менән айырылған гранит менән алмаштырыла<ref>{{cite web|url=http://www.chas-daily.com/win/2007/04/18/g_032.html|title=Беспамятные...|datepublished=2007-04-18|author=Светлана Гартованова|publisher=[[Час (газета)|Час]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/66UWCpt3M?url=http://www.chas-daily.com/win/2007/04/18/g_032.html|archivedate=2012-03-28|accessdate=2009-05-05|deadlink=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.chas-daily.com/win/2004/07/28/g_030.html|title=Даугавпилс - кузница кадров|author=Светлана Гартованова|publisher=[[Час (газета)|Час]]|datepublished=2004-07-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/66UWEqwvj?url=http://www.chas-daily.com/win/2004/07/28/g_030.html|archivedate=2012-03-28|accessdate=2009-05-05|deadlink=no}}</ref> [[1991 йыл]]дың сентябрь урталарында, етәксе вазифаһын башҡарыусы Валдис Лаускистың ваҡытлыса идаралығы ваҡытында һәйкәл һүтеп алына. Һүтеп алынғандан һуң постаменты тороп ҡала. Һәйкәлдең өҫкө өлөшөн трос менән һүтеп алғанда, скульптураның өҫкө өлөшө кителеп төшә. Һуңыраҡ [[1991 йыл]]да постаменты ла һүтеп алына. [[Даугавпилс тыуған яҡты өйрәнеү һәм сәнғәт музейы]]нда һәйкәлде һүтеп алыуҙың фотоһүрәттәре бар. [[2004 йыл]]да Берҙәмлек майҙанының реконструкцияһынан һуң унда һәйкәл өлөшө урынлашҡан урын үҙгәртелә Был һәйкәл [[Даугавпилс]]та В.И. Лениндың берҙән-бер һәйкәле була. == Ҡыҙыҡлы факттар == * Һүтеп алынғандан һәйкәлде билдәһеҙ йүнәлештә алып китәләр. Күпмелер ваҡыт үткәс (уның бер өлөшө) һәйкәлдең 2-се Пассажир урамындағы ҡаланы төҙөкләндереү предприятиеһы складтарының береһендә булыуы асыҡлана. Һуңынан һәйкәл тағы юҡҡа сыға. Әлеге ваҡытта билдәле булыуынса, һәйкәл Лабиекартошан -Д ҡала предприятиеһы территорияһында күмелгән, әммә уның теүәл урынын предприятие етәкселеге йәшереп тота. * Ике һәйкәл булыуы тураһында версия бар, береһендә ул яҙғы-көҙгө кейемдә һәм яланбаш — Даугавпилс өсөн, ә икенсеһе, ҡышҡы пальтола һәм кәпәс кейгән — [[Северодвинск]] өсөн. Һәйкәлдәрҙе ҡуйыуға урындарына ебәргәндә, ҡалалар бутала, һәм яланбаш Ленин [[Төньяҡ Двина]]ға, ә ҡышҡы кейемдәге Ленин скульптураһы [[Көнбайыш Двина]]ға ([[Даугава]]).ебәрелә. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{Cite web|url=http://www.dautkom.lv/?lang=ru&id=3&year=2004&month=4&n=51&full=1&item=465|title=Пропал памятник Ленину|datepublished=2004-04-22|publisher=Даугавпилсская газета «Сейчас»|author=Анатолий Вавинский|archiveurl=https://www.webcitation.org/66UWGK7qS?url=http://dautkom.lv/|archivedate=2012-03-28|accessdate=2009-03-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512040204/http://www.dautkom.lv/ |date=2012-05-12 }} * [https://web.archive.org/web/20190823221659/https://gorod.lv/novosti/88359/segodnya_den_rozhdeniya_vozhdya_mirovogo_proletariata Фотография памятника и площади] * [http://www.ljplus.ru/img3/a/u/auseklitis/lenins7.jpg Фотография памятника] [[Категория:1991 йылда юҡ булғандар]] [[Категория:Владимир Ленин һәйкәлдәре]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Алфавит буйынса һәйкәлдәр]] [[Категория:Латвия һәйкәлдәре]] km7ulx8enn98iav8m7vl3uh0i7wpsuf 0 154113 1308193 906647 2026-11-03T08:57:17Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308193 wikitext text/x-wiki {{Район Берлина | название = Моабит | карта = Berlin Mitte Moabit.svg }} '''Моаби́т''' ({{lang-de|Moabit}}) — [[Берлин]] уртаһындағы район. [[2001]] йылғы административ реформаға тиклем Тиргартен (зоопарк) районына ингән, хәҙерге ваҡытта [[Митте (округ Берлина)|Берлин-Митте]] округына инә. Өс яҡтан һыу менән сикләнгән — [[Шпрее]], Берлин-Шпандау каналы һәм Вестхафен каналы, улар аша 25 йәйәүлеләр, автомобилдәр һәм тимер юл күперҙәре төҙөлгән. Был районда тарихҡа ингән Моабит каторга төрмәһендә төрлө осорҙа билдәле тарихи шәхестәр ултырған: рус разведчигы, Россия генераль штабы капитаны Михаил Костевич (1911-1912), коммунистар Карл Радек (1919, Австрия), Георгий Димитров (1933,Болгария),[[Германия коммунистар партияһы]] етәксеһе [[Эрнст Тельман]] (1933-1944), [[Эрих Хонеккер]] (ГДР етәксеһе) (1992). Бөйөк татар шағиры [[Муса Йәлил]]дең бында 1944 йылда яза көткәндә яҙған шиғырҙары йыйынтығы "Моабит дәфтәрҙәре",тип атала. Был төрмәлә ултырған немец яҙыусыһы, шағир Вольфганг Борхерттың (1944,сентябрь- 1945,май) "Моабит" исемле шиғыры бар. == Тарих == Был урында элек урман, һаҙлыҡ булған. [[1716 ]] йылда Пруссия короле [[Фридрих I]] (протестант) [[Франция|Франция]]нан ҡасҡан [[гугеноты|гугенот]]тарға (протестанттар) [[Берлин]] янындағы буш урында йәшәргә рөхсәт бирә( Шпрее менән Альт-Моабит араһында), уларға ебәк ҡорто үрсетер өсөн 24 ер участкаһы бүлә. Күптәр фекеренсә, Гугеноттар был ергә ''terre de moab'' атамаһы биргән. [[Моав]]- Мысырҙан ҡасҡан йәһүдтәр ваҡытлыса йәшәп торған ер. [[XVIII быуат]]та Моабит [[фарфор]] һәм [[дары]] эшләү фабрикалары, металлургия һәм ҡорал заводы, боеприпастар заводы төҙөлә. [[1861 ]] йылда Моабит Берлинға ҡущыла, уның инфраструктураһы тиҙ үҫешә башлай: яңы күперҙәр һәм каналдар, яңы кварталдар, мәктәптәр, сиркәүҙәр, дауаханалар һәм электростанция төҙөлә. Етеҙ үҫешкән сәнәғәт районында [[1910 ]] йылда 190 мең кеше йәшәгән ( [[1801]] йылда 120 кеше). 1918-1920 йылдарҙа Веддинг кварталында йәшәгән эшселәр революция хәрәкәтендә әүҙем ҡатнаша(Йыр. Der rote Wedding. Г.Эйслер музыкаһы, Э.Вайнерт һүҙҙәре). == Күренекле урындары == <gallery> InvalidenstrBerlin 12-2017 img1.jpg|[[Гамбургский вокзал (Берлин)|Гамбургский вокзал]] Hospital Moabit 003.jpg|Больница Моабит Berlin Moabit Spreebogen.jpg|Офисные здания Моабита на [[Шпрее]] Moabit_Stadtteilgarten.jpg|Районный парк </gallery> == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20071008194659/http://www.moabitonline.de/?p=28 Moabit Online] {{ref-de}} * [https://web.archive.org/web/20070709010332/http://www.moabitwest.de/Geschichte-des-Ortsteils-Moabit.1895.0.html История Моабита] {{ref-de}} {{germany-geo-stub}} {{Районы округа Берлин-Митте}} {{Административные округа Берлина}} {{Внешние ссылки}} [[Категория:Округ Митте]] [[Категория:Моабит|*]] q23z1kvll0rqo76u8die46laokzgvzb 0 154618 1308181 1299211 2026-11-03T05:33:47Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308181 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Малая Любовь Трофимовна''' ([[13 ғинуар]] [[1919 йыл]] — [[14 апрель]] [[2003 йыл]]) — [[СССР]] һәм [[Украина]]ның ғалим-терапевы. Медицина фәндәре докторы (1954), профессор (1955), СССР Медицина Фәндәре академияһы академигы (1974). [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1979). Украина Геройы (1999). Украина ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1968). СССР-ҙың (1980) һәм Украинаның (2003, үлгәндән һуң) дәүләт премиялары лауреаты. == Биографияһы == Любовь Трофимовна Малая 1919 йылдың 13 ғинуарында Украинаның Запорожье өлкәһе Ореховский районының Копани ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. [[1938 йыл]]да Харьковтың 1-се медицина институтын тамамлағандан һуң, Ворошиловоград өлкәһенең Иванов районы петровеньки ауылында ауыл участка дауаханаһында табип булып эшләй. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]ның тәүге көнөнән алып [[1946 йыл]]дың сентябргә тиклем Совет Армияһы сафында сортировкаланған эвакуация госпиталдәре начальнигы урынбаҫары, Төньяҡ Кавказ фронтының фронт эвакуация пунктының эвакуация бүлеге начальнигы ярҙамсыһы, Харьков хәрби округының дауалау бүлеге начальнигы ярҙамсыһы була. [[1946 йыл]]дан Харьков медицина институтында эшләй: клиника ординаторы ([[1946]]—[[1949]]), аспирант ([[1949]]—[[1952]]), докторант ([[1952]]—[[1954]]), доцент ([[1954]]—[[1955]]). [[1955 йыл]]дан — санитар-гигиена һәм педиатрия факультетында терапия кафедраһы мөдире, [[1961 йыл]]дан — госпиталь терапияһы кафедраһы мөдире һәм бер үк ваҡытта ([[1962 йыл]]дан) шул уҡ институтының проблемалы кардиология лабораторияһының ғилми етәксеһе. [[1986 йыл]]дан — Украина ССР-ы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының ҡабаттан булдырылған Харьков терапия фәнни-тикшеренеү институты директоры (хәҙер Украина Медицина Фәндәре академияһының Терапия институты). [[1950 йыл]]да Б. М. Хмельницкий етәкселегендә — «Туберкулинодиагностика һәм эске ауырыуҙар клиникаһында туберкулинотерапия» темаһына кандидатлыҡ, ә [[1954 йыл]]да «Туберкулез булғанда йөрәк-ҡан тамырҙары системаһындағы үҙгәрештәр» тигән темаға докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Ул — 500-ҙән ашыу ғилми эш, шул иҫәптән 24 монография, 26 авторлыҡ уйлап табыуы һәм 21 патент авторы. Л. Т. Малая әүҙем йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә: * Совет ҡатын-ҡыҙҙары комитеты ағзаһы ([[1963]]), * Халыҡ-ара интернистар ассоциацияһы ағзаһы ([[1968]]), * Бөтә союз кардиологтар ғилми йәмғиәте президиумы ағзаһы ([[1973]]), * Бөтә союз терапевтары ғилми йәмғиәте рәйесе урынбаҫары ([[1975]]), * СССР Медицина фәндәре академияһы ҡарамағанда Бөтә союз йөрәк-ҡан тамырҙары системаһы ауырыуҙарына ҡаршы көрәш буйынса комитет президиумы ағзаһы. [[Харьков]]та йәшәй һәм эшләй. [[2003 йыл]]дың 1 апрелендә вафат була.<ref>[http://www.medicusamicus.com/index.php?action=5x249-15x1 Слово об учителе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220228105925/http://www.medicusamicus.com/index.php?action=5x249-15x1 |date=2022-02-28 }}</ref> Харьков ҡалаһының 2-се зыяратында ерләнгән. == Маҡтаулы исемдәрое һәм башҡа бүләктәре == * СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән 1979 йылдың 12 ғинуарында Малая Любовь Трофимовнаға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә, [[Ленин ордены]], [[«Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы]] тапшырыла. * Украина президенты указы менән [[1999 йыл]]дың [[12 ғинуар]]ында Украинала медицина фәнен үҫтереүҙәге шәхси хеҙмәте өсөн, кардиология өлкәһендәге фундаменталь тикшеренеүҙәре өсөн Украинаның Медицина фәндәре академияһының Терапия институты директоры, Украина НАН-ы һәм МФА академигы Любовь Трофимовна Малаяға «Украина Геройы» исеме бирелә һәм Держава ордены тапшырыла<ref>[http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/7/99 Президент України; Указ від 12.01.1999 № 7/99] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160424132248/http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/7/99 |date=2016-04-24 }}</ref>. * [[Ленин ордены]] ([[1979]]). * II дәрәжә Ватан һуғышы ордены ([[1985]]). * [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] ([[1960]]). * V дәрәжә кенәз Ярослав Мудрый ордены ([[1998]])<ref>[http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/898/98 Президент України; Указ від 19.08.1998 № 898/98]</ref>. * III дәрәжә Богдан Хмельницкий ордены ([[1995]])<ref>[http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/349/95 Президент України; Указ від 7.05.1995 № 349/95]</ref>. * Миҙалдар, шул иҫәптән «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн». * С. П. Боткин исемендәге почетлы миҙал менән бүләкләнә ([[1984]]). * Академик С. И. Вавилов исемендәге грамота менән билдәләне. ([[1989]]). * СССР дәүләт премияһы ([[1980]]). * Украинаның дәүләт премияһы ([[2003]], үлгәндән һуң). * СССР МФА-ның Н. Д. Стражеско исемендәге премияһы ([[1983]]). * Украина МФА-ның Н. Д. Стражеско исемендәге премияһы. ([[1998]]). * Украина ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре ([[1968]]). * Харьков ҡалаһының почётлы гражданы ([[1999]]). == Хәтер == * Американың Биографик институты [[1996 йыл]]да Малаяға «Йыл кешеһе» исемен бирә, ә халыҡ-ара Биографик үҙәк (Кембридж, Англия) уны «XX быуаттың күренекле 2000 ғалимы» баҫмаһына индерә ([[1998]]). * Украинаның Министрҙар Кабинеты ҡарары менән [[2004 йыл]]дың [[9 апрель|9 апрелендә]] Украина Медицина фәндәре академияһының Терапия институтына Л. Т. Малая исеме бирелә. * [[Украинала декоммунизация|Декоммунизация]] сиктәрендә 2015 йылдың ноябрендә Харьковта Постышев проспекты Любовь Vалая проспекты тип үҙгәртелә. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == {{Warheroes|id=11553|star=Labor}} * [https://web.archive.org/web/20130625205113/http://ukrgeroes.narod.ru/MalaLT.html ГЕРОЙ УКРАЇНИ — Малая Любов Трохимівна]{{ref-uk}} * [http://geroiros.narod.ru/wwsoldat/200/ARTICLES/BIO/malaya_lt.htm МАЛАЯ Любовь Трофимовна] * [http://www.city.kharkov.ua/ru/person/view/id/41 Малая Любовь Трофимовна]{{Недоступная ссылка|date=Июль 2018|bot=InternetArchiveBot}} * [https://web.archive.org/web/20101127135927/http://nbuv.gov.ua/institutions/therapy/mala.html Мала Любов Трохимівна]{{ref-uk}} * [https://web.archive.org/web/20081203131522/http://who-is-who.com.ua/bookmaket/nagorody2006/8/427.html Мала Любов Трохимівна (1919−2003)]{{ref-uk}} [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:СССР Дәүләт премияһы лауреаттары]] [[Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Ленин ордены кавалерҙары]] [[Категория:V дәрәжә кенәз Ярослав Мудрый ордены кавалерҙары]] [[Категория:Социалистик Хеҙмәт Геройҙары]] [[Категория:Украинаның Милли фәндәр академияһы ғәмәли ағзалары]] [[Категория:Медицина фәндәре докторҙары]] [[Категория:Харьковта вафат булғандар]] [[Категория:2003 йылда вафат булғандар]] [[Категория:14 апрелдә вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1919 йылда тыуғандар]] [[Категория:13 ғинуарҙа тыуғандар]] 54q91ieaz1tnyjd47umucc2l4uq671b 0 157449 1308179 1277562 2026-11-03T05:03:47Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308179 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Мазепа Всеволод Григорьевич''' ([[2 август]] [[1939 йыл]], Казатин, Украина ССР-ы, СССР — [[22 октябрь]] [[2018 йыл]], [[Киев]], [[Украина]])— украин архитекторы, «Мазепалар ғаиләһе» халыҡ-ара йәмғиәте ойошмаһы советы рәйесе. Украинаның атҡаҙанған архитекторы, беренсе булып Иван Мазепа Тәреһе менән бүләкләнгән. == Биографияһы == Всеволод Григорьевич Мазепа [[1956 йыл]]дан [[1961 йыл]]ға тиклем Днепропетровск транспорт инженерҙары институтында уҡый [[1969 йыл]]ға тиклем — архитекторы, Львов, Днепропетровск, Омск, Алматы һәм башҡа ҡалаларҙа ҡала-ара телефон станциялары проекттарының авторы. [[1969 йыл|1969]]-[[1977 йыл]]дарҙа — ГНИ «Укрдипроводгосп» проекттарының баш архитекторы, Каховский һуғарыу системаһында гидротехник ҡоролмалар һәм торлаҡ ҡасабалар авторы. [[1977 йыл|1977]]-[[1980 йыл]]дарҙа — «Киевгипротранс» институтының баш архитекторы һәм бүлек начальнигы, Ургал станицияһының (БАМ) пассажир вокзалы станцияһы авторы. [[1980 йыл]]дан [[2002 йыл]]ға тиклем Киев ҡала дәүләт хакимиәтендә ҡала төҙөлөшө һәм архитектура идаралығында эшләй, шул иҫәптән идаралыҡ начальнигының беренсе урынбаҫары вазифаһын биләй. [[2002 йыл]]дан хаҡлы ялда. [[2008 йыл]]дан — «Мазепалар ғаиләһе» халыҡ-ара йәмғиәт ойошмаһы советы рәйесе. Украина Архитекторҙарының милли союзы ағзаһы ([[1968 йыл|1968]]), Украина архитектураһы академияһының вәкиле итеп тәғәйенләнгән ағзаһы (1996), Украина Төҙөлөшө академияһының ғәмәли ағзаһы (1998). Улы — Игорь (1966 й.), төҙөүсе, «Мазепалар ғаиләһе» ойошмаһы рәйесе, III дәрәжә [[«Хеҙмәттәре өсөн» ордены (Украина)|«Хеҙмәттәре өсөн»]] ордены кавалеры (2008 й.) == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Украинаның атҡаҙанған архитекторы ([[23 май]] [[1997 йыл]]) — ''Киев ҡалаһын социаль-иҡтисади үҫтереүҙә, милли мәҙәни мираҫын байытыуға тос өлөш индергәне, юғары профессионализм өсөн''<ref>[http://zakon.rada.gov.ua/laws/show/468/97 Указ Президента України № 468/97 від 23 травня 1997 року «Про присвоєння почесних звань України працівникам підприємств, установ, організацій міста Києва»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181119011045/http://zakon.rada.gov.ua/laws/show/468/97 |date=2018-11-19 }}</ref> * Украина президенты билдәһе — Иван Мазепа Тәреһе ([[18 август|18 август,]] [[2009 йыл]]; награда № 0001) — ''Украина дәүләтенең'' ''социаль-иҡтисади, мәҙәни үҫешенә шәхси өлөш индергәне өсөн һәм Украина бойондороҡһоҙлоғоноң 18-йыллығы уңайы менән''<ref>[http://zakon.rada.gov.ua/laws/show/619/2009 Указ Президента України № 619/2009 від 18 серпня 2009 року «Про відзначення державними нагородами України працівників підприємств, установ та організацій»]</ref> * «Киевтың 1500-йыллығы иҫтәлегенә» СССР миҙалы ([[1982 йыл|1982]]), [[«Хеҙмәт ветераны» миҙалы|«Хеҙмәт ветераны»]] ([[1989 йыл|1989]]) * Украина Министрҙар кабинетының почет грамотаһы ([[29 июль]] [[1999 йыл|1999]]) — ''юғары профессионализм, Украинала архитектура эшенә тос өлөш индергәне өсөн һәм тыуған көнөнөң 60-йәшлек уңайы менән''<ref>[http://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1368-99-п Постанова КМУ від 29 липня 1999 р. № 1368 «Про нагородження Мазепи В. Г. Почесною грамотою Кабінету Міністрів України»]</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Родина Мазеп == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * [http://who-is-who.ua/main/page/bild2010/9/503 Хто є хто в будівництві та архітектурі 2010 — Мазепа Всеволод Григорович // Who-is-Who.ua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714141726/http://who-is-who.ua/main/page/bild2010/9/503 |date=2014-07-14 }} * [https://uk-ua.facebook.com/ClanMazepa/photos/a.301466459931576.68300.271994942878728/301466499931572/?type=1 Посвідчення № 1 нагородженого Хрестом Івана Мазепи // «Родина Мазеп» на Facebook] [[Категория:Украина Министрҙар кабинетының Почет грамотаһы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:«Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:Киевта вафат булғандар]] [[Категория:2018 йылда вафат булғандар]] [[Категория:22 октябрҙә вафат булғандар]] [[Категория:1939 йылда тыуғандар]] [[Категория:2 августа тыуғандар]] mmz49a1kzb1b467yxo6unm6c3dnnhmp 0 157934 1308205 1291537 2026-11-03T11:54:29Z Makenzis 21282 /* Ҡаҙаныштары */ 1308205 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''«Кауно Жальгирис»''' ({{Lang-lt|Futbolo klubas Kauno Žalgiris}}) — [[Литва]] футбол клубы, Кауно Жальгирис исемле ҡалала урынлашҡан. [[2004 йыл]]да барлыҡҡа килгән. == Тарих == <..> == Клуб төҫтәре, формаһы һәм эмблемаһы == {| style="margin-bottom: 10px;" | {{Футбольная форма|pattern_la=_blueshoulders|pattern_b=_blueshoulders|pattern_ra=_blueshoulders|leftarm=FFFF00|body=FFFF00|rightarm=FFFF00|shorts=0000FF|socks=0000FF|title=2013}} | {{Футбольная форма|pattern_la=_whiteshoulders|pattern_b=_thinwhitesides|pattern_ra=_whiteshoulders|pattern_sh=_whitesides|pattern_so=_whitetop|leftarm=008800|body=008800|rightarm=008800|shorts=008800|socks=008800|title=2015}} | {{Футбольная форма|pattern_la=_zalgiris1819h|pattern_b=_zalgiris1819h|pattern_ra=_zalgiris1819h|pattern_sh =_zalgiris1819h|pattern_so=_zalgiris1819h |leftarm=009900|body=009900|rightarm=009900|shorts=009900|socks=009900|title=2018}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_hummelcoreXKwb |pattern_b=_hummelcoreXKwb |pattern_ra=_hummelcoreXKwb |pattern_sh=_hummelcoreXKwb |pattern_so=_hummel20w |leftarm=FFFFFF |body=FFFFFF |rightarm=FFFFFF |shorts=FFFFFF |socks=FFFFFF |title=с 2022}} |} == Ҡаҙаныштары == * '''Литва Чемпионы ''':<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/litochamp.html</ref> * Литва чемпионы (2): 2025, 2026 * Литва вице-чемпионы (1): [[2022]] * Литва чемпионатының бронза призеры (1): [[2020]], [[2021]], [[2024]]. * '''Литва кубогы эйәһе (0)''':<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/litocuphist.html</ref> * Литва кубогы финалсыһы (0): == Сығыштар статистикаһы (2013—2026) == ;2004—2016 — «Спирис» {|class="wikitable" ! Миҙгел ! Кимәл ! Лига ! Урын ! Иҫкәрмәләр |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2013''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''I ліга''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2014''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''I ліга''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2015''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- |} ;ФК Каунo Жальгирис {|class="wikitable" ! Миҙгел ! Кимәл ! Лига ! Урын ! Иҫкәрмәләр |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''8.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''8.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''ТОПЛИГА''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Ағымдағы составы == 2019 йылдың 14 сентябренә ҡарата<ref>https://alyga.lt/</ref> <...> == Билдәле уйынсылар == * {{Флаг Литвы|20px}} * {{Флаг России|20px}} * {{Флаг Словении|20px}} == Иҫкәрмәләр == <references group="" responsive="1"></references> == Һылтанмалар == * [https://zalgiris.lt/komandos/fk-kauno-zalgiris Клубтың рәсми сайты] [[Категория:Литва футбол клубтары]] [[Категория:Алфавит буйынса футбол клубтары]] 5d739hps3kgoiqbjgp9m0e1bp0empbn 1308206 1308205 2026-11-03T11:54:53Z Makenzis 21282 /* Сығыштар статистикаһы (2013—2026) */ 1308206 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''«Кауно Жальгирис»''' ({{Lang-lt|Futbolo klubas Kauno Žalgiris}}) — [[Литва]] футбол клубы, Кауно Жальгирис исемле ҡалала урынлашҡан. [[2004 йыл]]да барлыҡҡа килгән. == Тарих == <..> == Клуб төҫтәре, формаһы һәм эмблемаһы == {| style="margin-bottom: 10px;" | {{Футбольная форма|pattern_la=_blueshoulders|pattern_b=_blueshoulders|pattern_ra=_blueshoulders|leftarm=FFFF00|body=FFFF00|rightarm=FFFF00|shorts=0000FF|socks=0000FF|title=2013}} | {{Футбольная форма|pattern_la=_whiteshoulders|pattern_b=_thinwhitesides|pattern_ra=_whiteshoulders|pattern_sh=_whitesides|pattern_so=_whitetop|leftarm=008800|body=008800|rightarm=008800|shorts=008800|socks=008800|title=2015}} | {{Футбольная форма|pattern_la=_zalgiris1819h|pattern_b=_zalgiris1819h|pattern_ra=_zalgiris1819h|pattern_sh =_zalgiris1819h|pattern_so=_zalgiris1819h |leftarm=009900|body=009900|rightarm=009900|shorts=009900|socks=009900|title=2018}} | {{Футбольная форма |pattern_la=_hummelcoreXKwb |pattern_b=_hummelcoreXKwb |pattern_ra=_hummelcoreXKwb |pattern_sh=_hummelcoreXKwb |pattern_so=_hummel20w |leftarm=FFFFFF |body=FFFFFF |rightarm=FFFFFF |shorts=FFFFFF |socks=FFFFFF |title=с 2022}} |} == Ҡаҙаныштары == * '''Литва Чемпионы ''':<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/litochamp.html</ref> * Литва чемпионы (2): 2025, 2026 * Литва вице-чемпионы (1): [[2022]] * Литва чемпионатының бронза призеры (1): [[2020]], [[2021]], [[2024]]. * '''Литва кубогы эйәһе (0)''':<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/litocuphist.html</ref> * Литва кубогы финалсыһы (0): == Сығыштар статистикаһы (2013—2026) == ;2004—2016 — «Спирис» {|class="wikitable" ! Миҙгел ! Кимәл ! Лига ! Урын ! Иҫкәрмәләр |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2013''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''I ліга''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2014''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''I ліга''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2015''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- |} ;ФК Каунo Жальгирис {|class="wikitable" ! Миҙгел ! Кимәл ! Лига ! Урын ! Иҫкәрмәләр |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''8.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''8.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''А лига''' | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''ТОПЛИГА''' | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Ағымдағы составы == 2019 йылдың 14 сентябренә ҡарата<ref>https://alyga.lt/</ref> <...> == Билдәле уйынсылар == * {{Флаг Литвы|20px}} * {{Флаг России|20px}} * {{Флаг Словении|20px}} == Иҫкәрмәләр == <references group="" responsive="1"></references> == Һылтанмалар == * [https://zalgiris.lt/komandos/fk-kauno-zalgiris Клубтың рәсми сайты] [[Категория:Литва футбол клубтары]] [[Категория:Алфавит буйынса футбол клубтары]] fcj20xseixkoumsiuf3zwpf1y18uenm 0 159036 1308132 1070562 2026-11-02T16:51:47Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308132 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Альма Ида Вилибальда Максимилиана Карлин''' ({{Lang-sl|Alma Ida Wilibalda Maximiliana Karlin}}; {{Тыуған көнө|12|10|1889}}, {{ТыуыуУрыны|Целе}}, — {{Үлгән көнө|15|1|1950}}, {{ВафатБулыуУрыны|Печовник}}) — [[Словения]]-[[Австрия]] сәйәхәтсеһе, [[Әҙип|яҙыусы]], шағирә, коллекционер, полиглот һәм теософ. == Биографияһы == Альма Карлин [[1889 йыл]]дың [[12 октябрь|12 октябрендә]] Штирияның ул ваҡытта [[Австро-Венгрия]]ға ингән Целе ҡалаһында (хәҙер Словенияның бер өлөшө) тыуа. Австро-Венгрия армияһы майоры Якоб Карлиндың һәм уҡытыусы Вилибальда Михеляктың ҡыҙы. Альмаға һигеҙ йәш булғанда атаһы үлә<ref name="MMC2011">{{Cite news|url=http://www.rtvslo.si/kultura/knjige/alma-m-karlin-nenavadna-zenska-kot-kolumbova-hci/248421|title=Alma M. Karlin: "Nenavadna ženska" kot Kolumbova hči|date=12 января 2011|language=Slovenian|publisher=MMC RTV Slovenia}}</ref>. Альма немец теле өҫтөнлөк иткәнмөхиттә үҫә, үҙен этник немка йәки словенка тип түгел, ә нигеҙҙә австрийка тип иҫәпләй. Грацела урта мәктәпте тамамлағандан һуң [[Лондон]]ға китә һәм белем алыуын унда дауам итә. [[Инглиз теле|Инглиз]], [[Француз теле|француз]], [[Латин теле|латин]], итальян, норвег, [[Дан теле|дан]], [[Фин теле|фин]], [[Урыҫ теле|урыҫ]] һәм [[Испан теле|испан тел]]дәрен өйрәнә. Артабанғы йылдарҙа шулай уҡ [[Фарсы теле|фарсы]], [[Ҡытай теле|ҡытай]] һәм [[Япон теле|япон телдәрен]] үҙләштерә<ref name="MMC2011"/>. Шулай уҡ Альма Карлин ярты йылын Парижда үткәрә һәм унда [[Париж университеты|Сорбонна]]ла төрлө тел курстарына йөрөй. Нәҡ шул ваҡыт үҙ өҫтөндә эшләй башланй һәм тағы ла ун, шул иҫәптән словен телен дә өйрәнә. 1914 йылда [[Беренсе донъя һуғышы]] башында Карлинға [[Швеция]]ға һәм [[Норвегия]]ға күсергә тура килә, сөнки ул [[Бөйөк Британия]]ла үҙенең австро-венгр сығышлы булыуы менән ''нон грат'' ''персонаһы тип таныла''. [[Скандинавия]]ла ул швед яҙыусыһы [[Сельма Лагерлёф|Сельма Лагерлеф]] менән таныша. Сальма Карлин ижады менән шул тиклем һоҡлана, хатта уны [[Нобель премияһы]]на тәҡдим итә<ref name="NUK">{{Cite news|url=http://www.ukom.gov.si/fileadmin/ukom.gov.si/pageuploads/Sinfo/2005-april.pdf|title=Exhibition on Alma Karlin in the National and University Library in Ljubljana|date=апрель 2005|page=27|first=Klara|last=Krapež|accessdate=4 апреля 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120308084700/http://www.ukom.gov.si/fileadmin/ukom.gov.si/pageuploads/Sinfo/2005-april.pdf|archivedate=2012-03-08}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308084700/http://www.ukom.gov.si/fileadmin/ukom.gov.si/pageuploads/Sinfo/2005-april.pdf |date=2012-03-08 }}</ref>. 1919 йылда ул өйөнә — ул ваҡытта [[Югославия короллеге]] составына ингән Целеға әйләнеп ҡайта. Әммә шунда уҡ тиерлек киләһе сәйәхәте өсөн аҡса туплай башлай. Ошо маҡсат менән Целела асылған был мәктәптә тел өйрәнеү буйынса мәктәп аса һәм унда көнөнә унар сәғәт уҡыта, ә буш ваҡытта һүрәт төшөрөү ҙәм яҙыусылыҡ менән шөғөлләнә. 1919 йылдың 24 ноябрендә ул ҡабаттан тыуған ҡалаһын ташлап китә, был юлы туғыҙ йыллыҡ ер шарын буйлап сәйәхәткә юллана. Карлин Көньяҡ һәм Төньяҡ америкала, Тымыҡ океан утрауҙарында, Австралияла һәм Азияның төрлө илдәрендә була. Ер шары буйлап сәйәхәтендә [[Һиндостан]] уның һуңғы пункты булып тора. 1928 йылдың ғинуарында Альма үлем алдында ятҡан әсәһенең үтенесе буйынса өйөнә ҡайта. Был ваҡытта ул үҙе лә физик йәһәттән йонсоған һәм тәрән депрессияла була. Башҡаса ул бер ваҡытта ла сәйәхәткә сыҡмай. Ваҡытының күп өлөшөн яҙыҡсылыҡҡа бағышлай. 1934 йыл тирәһендә Карлин теософия менән ҡыҙыҡһына башлай. Артабанғы йылдарҙа, бигерәк тә [[Икенсе донъя һуғышы]] ваҡытында католицизмға ылыға. Карлин үҙенең сәйәхәттәре тураһында төрлө гәзит- журналдарҙа, шул иҫәптән «Cillier zeitung», «Neue Illustrierte Zeitung» һәм «Der Deutschen Bergknappe» гәзиттәрендә баҫылған йөҙҙәрсә отчеттарында ентекле яҙа. Өйҙә булғанында бик күп әҙәби һәм әҙәби булмаған әҫәрҙәр яҙа. Ул Германияла власҡа нацистар килгәнгә тиклем немецса яҙа, һуңынан протест йөҙөнән немец теленән баш тарта. Германияла нацистар уның китаптарын яндыра. Карлин шулай уҡ инглиз өлкәләрендә йәшәүселәр өсөн инглиз телендә яҙа<ref name="MMC2011"/>. 1937—1938 йылдарҙа франко-немец журналисы һәм антинацист-яҙыусы Ганс Иоахим Бонсак уның өйөндә йәшеренеп йәшәй. «Күсәр» илдәр һәм уларҙың союздаштары 1941 йылдың апрелендә [[Югославия]]ға баҫып ингәс Түбәнге Штирия немец оккупацияһында ҡалғас, Карлин ҡулға алына һәм [[Марибор]]ға оҙатыла. Унда меңәрләгән серб менән бергә [[Сербия]]ға оҙатыла. Альма әхирәте Тея Гамелендың актив ҡыҫылышы ярҙамында азат ителә. Ул Целеға кире ҡайтып, өйҙәге арест аҫтында ҡала. 1944 йылдың яҙында Көньяҡ Словенияның партизандар контролендә булған Белая Карниола өлкәһенә ҡасырға ҡарар итә. Ҡаты ауырыуына ҡарамаҫтан, коммунистар уға Италияның көньяғында урынлашҡан һәм союздаштар ҡулы аҫтында булған Бари ҡалаһына сығырға рөхсәт итмәй. Уның урынына уны Далмацияға сығаралар һәм ул һуғыш ахырына тиклем шунда ҡала, һуңынан Целеға ҡайта. Альма Карлин 1950 йылдың 14 ғинуарында Целе эргәһендәге Печовник ауылында күкрәгендәге яман шештән һәм туберкулездан вафат була. Светинский зыяратында Тея Шрайбер Гамелен (1906—1988) йәнәшәһендә ерләнә. Альма Карлин эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә ирекһеҙҙән коллекционер һәм этнолог та була. Сәйәхәт ваҡытында алған күпселек әйберҙәрен ул өйөнә ебәрә һәм һуңынан бәләкәй генә шәхси музей аса. Әлеге ваҡытта уның экспонаттары Целеның төбәк музейында һаҡлана. Эштәренең күпселеге баҫтырылмаған; улар Словенияның Милли һәм университет китапханаһында, шулай уҡ Берлин дәүләт китапханаһында һаҡлана. Карлин Альма тураһында Словения яҙыусыһы Милан Деклев «Гражданка мира» ({{Lang-de|Die Weltbürgerin}}) биографик романын яҙа<ref>.[https://www.drava.at/buch/die-weltbuergerin/ drava.at]{{ref-de}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * [https://books.google.com/books?id=rSjo63beYPoC&pg=PA124 Neva Šlibar: Traveling, Living, Writing From and At the Margins. Alma Maximiliana Karlin and her Geobiographical Books", in: ''The Politics of Piety'', 2004] == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20150113121243/http://www.almakarlin.si/?&lang=en Alma M. Karlin (1889—1950) Virtual Home] {{Тышҡы һытанмалар}} [[Категория:Туберкулёздан үлеүселәр]] [[Категория:XX быуат шағирҙары]] [[Категория:Сәйәхәтселәр]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1950 йылда вафат булғандар]] [[Категория:15 ғинуарҙа вафат булғандар]] [[Категория:14 ғинуарҙа вафат булғандар]] [[Категория:1889 йылда тыуғандар]] [[Категория:12 октябрҙә тыуғандар]] nzaw0xd8vhutluel9u3w6thrmomvils 0 159304 1308160 1307851 2026-11-02T23:06:52Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308160 wikitext text/x-wiki {{Спортсмен |имя = Елизавета Кунстман |пол = ҡатын-ҡыҙ |полное имя = Елизавета Владимировна Кунстман |дата рождения = 6.8.1998 |место рождения = [[Рәсәй]], [[Силәбе өлкәһе]] [[Копейск]] ҡалаһы |гражданство = {{Флагификация|Россия}} |рост = |вес = |позиция = |нынешний клуб = {{Флаг России}} ЦСП-Крылатское |клубы = {{спортивная карьера||{{Флаг России}} ЦСП-Крылатское|}} |национальная сборная = {{спортивная карьера||{{Флаг России}} [[Женская сборная России по волейболу сидя|Россия (паралимп.)]]|}} | медали = {{ОИ-спорт|[[Волейбол]]}} {{турнир|[[Чемпионат мира по волейболу сидя среди женщин|Донъя чемпионаттары]]}} {{медаль|Бронза|[[Чемпионат мира по волейболу сидя среди женщин 2014|Эльблонг 2014]]}} {{медаль|Алтын|[[Чемпионат мира по волейболу сидя среди женщин 2018|Роттердам 2018]]}} {{турнир|[[Чемпионат Европы по волейболу сидя среди женщин|Европа чемпионаттары]]}} {{медаль|Алтын|[[Чемпионат Европы по волейболу сидя среди женщин 2017|Пореч 2017]]}} {{медаль|Алтын|[[Чемпионат Европы по волейболу сидя среди женщин 2019|Будапешт 2019]]}} {{турнир|Дәүләт наградалары}} {{Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры}} }} '''Елизавета Владимировна Кунстман''' ([[6 август]] [[1998 йыл]])<ref>[https://minsport.samregion.ru/wp-content/uploads/sites/8/2019/06/oda.pdf Список кандидатов в спортивные сборные команды России по спорту лиц с поражением ОДА (летние дисциплины) на сезон 2019 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318203750/https://minsport.samregion.ru/wp-content/uploads/sites/8/2019/06/oda.pdf |date=2020-03-18 }} {{ref-ru}}</ref> — ултырып волейбол уйнаусы, «ЦСП-Крылатское» уйынсыһы; 2018 йылда рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар команда составында донъя чемпионы<ref>[https://www.championat.com/volleyball/news-3496755-zhenskaja-sbornaja-rossii-po-volejbolu-sidja-vpervye-vyigrala-chm.html Женская сборная России по волейболу сидя впервые выиграла ЧМ] {{ref-ru}}</ref>, 2017<ref>[https://krylatskoe.com/sport_i_zdorovie/sportsmenki-csp-krylatskoe-stali-chempionkami-evropy-po-volejjbolu-sidya.html Спортсменки ЦСП «Крылатское» стали чемпионками Европы по волейболу сидя] {{ref-ru}}</ref> һәм 2019 йылда<ref>[https://rg.ru/2019/11/14/zaderzhan-moshennik-obmanuvshij-chlena-paralimpijskoj-sbornoj-rossii.html Задержан мошенник, обманувший волейболистку паралимпийской сборной России] {{ref-ru}}</ref> Европа чемпионы. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2018)<ref>[http://www.copmos.ru/sport/type22 ЦОП Москомспорта. ВОЛЕЙБОЛ СИДЯ (спорт лиц с поражением ОДА)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318203748/http://www.copmos.ru/sport/type22 |date=2020-03-18 }}</ref>. == Биографияһы == Елизавета Владимировна Кунстман 1998 йылдың 8 авгусында [[Копейск]] ҡалаһында тыуған. Лиза 8 йәшендә нвалид ҡала, вагондан сығып торған сым арҡаһында ул поездың тәгәрмәстәре аҫтына әләгә. Ҡыҙҙың аяғын ампутацияларға тура килә, әммә Лиза ҡул эштренә ҡарағанда волейбол уйындарына өҫтөнлөк бирә<ref>[http://www.newsru.com/sport/28oct2019/lisa.html Волейболистка сборной РФ стала жертвой мошенника, пообещавшего ей протезы] {{ref-ru}}</ref>. Шулай уҡ коляскала ултырған килеш баскетбол уйнай<ref>[https://multiurok.ru/files/volieibol-sidia-kak-paralimpiiskii-vid-sporta.html Волейбол сидя как паралимпийский вид спорта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318194520/https://multiurok.ru/files/volieibol-sidia-kak-paralimpiiskii-vid-sporta.html |date=2020-03-18 }}</ref>. Мәскәү «ЦСП-Крылатское» командаһы өсөн сығыш яһай<ref>[https://tverisport.ru/news/konakovskaya-volejbolistka-stala-chempionkoj-mira/ 39-летняя Любовь Пермякова добилась исторического успеха в составе сборной России по волейболу сидя] {{ref-ru}}</ref>, [[Балашиха]]ла йәшәй. Һигеҙ тапҡыр Рәсәй чемпионы<ref>[https://www.tvc.ru/news/show/id/171295 Волейболистку-паралимпийку обманул на миллионы производитель протезов] {{ref-ru}}</ref>. 2017 һәм 2019 йылда рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы составында Европа чемпионатында еңеү яулай<ref>[http://mosday.ru/news/item.php?1076236 Спортсменки из района Восточный стали чемпионками по волейболу сидя] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919001517/http://mosday.ru/news/item.php?1076236 |date=2020-09-19 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/20-07-2019-muzhskaya_i_zhenskaya_sbornye_komandy_rossii_vyigrali_chempionat_evropy_po_voleybolu_sidya/ МУЖСКАЯ И ЖЕНСКАЯ СБОРНЫЕ КОМАНДЫ РОССИИ ВЫИГРАЛИ ЧЕМПИОНАТ ЕВРОПЫ ПО ВОЛЕЙБОЛУ СИДЯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210045410/https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/20-07-2019-muzhskaya_i_zhenskaya_sbornye_komandy_rossii_vyigrali_chempionat_evropy_po_voleybolu_sidya/ |date=2021-02-10 }} {{ref-ru}}</ref>, шулай уҡ 2018 йылда донъя чемпионатында еңеүсе була<ref>[https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/zhenskaya_sbornaya_komanda_rossii_po_voleybolu_sidya_vpervye_zavoevala_titul_chempiona_mira/ ЖЕНСКАЯ СБОРНАЯ КОМАНДА РОССИИ ПО ВОЛЕЙБОЛУ СИДЯ ВПЕРВЫЕ ЗАВОЕВАЛА ТИТУЛ ЧЕМПИОНА МИРА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318203751/https://paralymp.ru/press_center/news/voleybol_sidya/zhenskaya_sbornaya_komanda_rossii_po_voleybolu_sidya_vpervye_zavoevala_titul_chempiona_mira/ |date=2020-03-18 }} {{ref-ru}}</ref>. Шулай уҡ 2014 йылда донъя чемпионатында бронза миҙалы ала<ref>[https://paralymp.ru/sport/athletes/elizaveta-kunstman/ Профиль на сайте Паралимпийского комитета России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924130702/https://paralymp.ru/sport/athletes/elizaveta-kunstman/ |date=2020-09-24 }} {{ref-ru}}</ref>. 2018 йылда донъя чемпионатында еңеүе өсөн Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры исемен ала. 2017 йылда Елизавета Реабилитация һәм юридик ярҙам үҙәге башлығы эшҡыуар Валерий Перевозниковтың мутлығы ҡорбаны була, ул элегерәк ғ 2014—2015 йылда ғаиләгә протез алырға ярҙам итә<ref>[https://74.ru/text/criminal/66290161/ Челябинку из паралимпийской сборной России обманули при покупке протезов на 9,5 миллиона] {{ref-ru}}</ref>. Ул Елизаветаны яңы бионик протездар һатып алыу өсөн 5 миллион һум суммаға кредит алырға күндерә, әммә һуңыраҡ юҡҡа сыға, ә ҡыҙ банкҡа яҡынса 9,5 млн. һум аҡса түләргә тейеш була. 2019 йылдың февралендә Перевозник ҡулға алына: күренеүенсә, 45 кеше уның махинацияларының ҡорбаны була (дөйөм суммаһы яҡынса 200 млн. һум), шул иҫәптән ултырып волейбол уйнаусы Анна Годовицына ла мутлыҡ ҡорбаны була<ref>[https://www.1tv.ru/news/2019-10-29/374828-voleybolistka_paralimpiyskoy_sbornoy_rossii_elizaveta_kunstman_stala_zhertvoy_moshennika Волейболистка Паралимпийской сборной России Елизавета Кунстман стала жертвой мошенника] {{ref-ru}}</ref> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} [[Категория:Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастерҙары]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1998 йылда тыуғандар]] [[Категория:6 августа тыуғандар]] f8s7dog9l5wripo4a6cvyd0hpd7fyip 0 163784 1308119 1105078 2026-11-02T13:11:37Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308119 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Иҙиәтуллин Хәсән Сәғитйән улы''' ({{lang-ru|Идиатуллин Хасан Сагитзянович}}; ([[15 ғинуар]] [[1957 йыл]]) — ауыл хужалығы ветераны, йәмәғәтсе. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы. == Биографияһы == Хәсән Сәғитйән улы Иҙиәтуллин 1957 йылдың 15 ғинуарында [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Шишмә районы]] [[Тәпәреш]] ауылында тыуған. Милләте татар, юғары белемле: 1974—1976 йылдарҙа Ырымбур Юғары авиация институтында (хәҙерге Ырымбур юғары хәрби авиация лётчиктары училищеһы) уҡыған, 1980 йылда [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]]н тамамлаған. Хеҙмәт юлын 1980 йылда [[Илеш районы]] «Дружба» колхозында баш агроном булып башлай. 1981—1985 йылдарҙа [[Шишмә районы]]ның «Рассвет» һәм «Большевик» колхоздарында баш агроном, артабан Оло-Теләк совхозы директоры. 1991 йылдан [[Иглин районы]] «Оло-Теләк» крҫтиән хужалыҡтары ассоциацияһы рәйесе. <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.удк 930 5-8258-0204-5ISBN</ref> Иглин районы 210-сы Оло Теләк һайлау округы [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы була. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> Ғаиләһендә ҡатыны менән ике ҡыҙ һәм ике ул үҫтергәндәр. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Шәхестәр:Шишмә районы]] [[Категория:Шәхестәр:Илеш районы]] [[Категория:Шәхестәр:Иглин районы]] fhuel3xss7w1ph9y16qeknb7hmfulrk 0 163786 1308120 1183586 2026-11-02T13:13:13Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308120 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Иҙрисов Мәхмүтйән Мөҙәрис улы''' ({{lang-ru|Идрисов Махмутзян Мударисович}}; [[20 февраль]] [[1948 йыл]] — [[24 ғинуар]] [[2022 йыл]]) — СССР һәм [[КПСС|партия]] органдары хеҙмәткәре. 1988 йылдан [[КПСС]]-тың [[Краснокама районы|Краснокама район]] комитетының икенсе секретары, артабан район Советы башҡарма комитеты рәйесе; 1991—2003 йылдарҙа район хакимиәте башлығы. Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Краснокама районының почётлы гражданы (2019). 1990 йылдың 11 октябрендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның ун икенсе саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советының]] өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, халыҡ депуттары советы, идара үҫеше һәм үҙидара мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы. == Биографияһы == Мәхмүтйән Мөҙәрис улы Иҙрисов [[1948 йыл]]дың [[20 февраль|20 февралендә]] Башҡорт АССР-ының Краснокама районы [[Күпербаш]] ауылында тыуған. Милләте башҡорт, юғары белемле — 1979 йылда [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]]н, 1992 йылда [[Урал идара итеү институты|Свердловск Юғары партия мәктәбен]] тамамлаған. 1966—1967 йылдарҙа Аксенов ауыл хужалығы техникумында уҡый, артабан Совет Армияһыда хеҙмәт итә һәм, запасҡа сығарылғас, уҡыуын дауам итә. Хеҙмәт юлын 1971 йылда, техникумды тамамлағас, Краснокама районы колхоздарында зоотехник булып башлай. 1975—1983 йылдарҙа «Красный партизан» колхозының партия ойошмаһы секретары. 1983—1985 йылдарҙа Краснокама районы «Маяҡ» колхозы рәйесе. 1988 йылдан халыҡ депутаттарының Краснокама район Советы башҡарма комитеты рәйесе; 1991—2003 йылдарҙа район хакимиәте башлығы.<ref>// Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.удк 930 5-8258-0204-5ISBN</ref> Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советына депутат итеп һайлана, Юғары Советтың халыҡ депуттары советы, идара үҫеше һәм үҙидара мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> Хеҙмәт ветераны 2022 йылдың 24 ғинуарында вафат булды<ref>[https://www.bashinform.ru/news/politics/2022-01-26/ushel-iz-zhizni-eks-glava-krasnokamskogo-rayona-bashkirii-mahmutzyan-idrisov-2669169 Ушел из жизни экс-глава Краснокамского района Башкирии Махмутзян Идрисов. ИА «Башинформ», 26 января 2022 года]{{ref-ru}}{{V|27|01|2022}}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. * Краснокама районының почётлы гражданы (2019)<ref>[https://krasnokama.bashkortostan.ru/district/honorary/1036/ Администрация муниципального района Краснокамский район Республики Башкортостан. Официальный сайт. Почётные граждане] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127054549/https://krasnokama.bashkortostan.ru/district/honorary/1036/ |date=2022-01-27 }}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] Краснокама районы, 229-сы Редькин һайлау округы * [https://apkrb.info/press-service/news-districts/i-eto-byli-ne-samye-lyogkie-vremena И это были не самые лёгкие времена. МИНИСТЕРСТВО СЕЛЬСКОГО ХОЗЯЙСТВА РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН. Официальный сайт. Новости районов. 25 февраля 2021 года]{{ref-ru}}{{V|27|01|2022}} [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Свердловск Юғары партия мәктәбен тамамлаусылар]] [[Категория:Колхоз рәйестәре]] [[Категория:Шәхестәр:Краснокама районы]] [[Категория:Халыҡ депутаттарының район Советы башҡарма комитеты рәйестәре]] [[Категория:Краснокама районы башлыҡтары]] [[Категория:КПСС ағзалары]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәре]] 1ipxrprdoz5gwzmjnqoz6v7dat88pbl 0 163819 1308126 1136843 2026-11-02T15:38:03Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308126 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Кавардаков Владимир Александрович''' ([[22 май]] [[1937 йыл]] — [[22 август]] [[2018 йыл]]) — [[СССР|совет]] һәм [[КПСС|партия]] эшмәкәре, 1991 йылдан КПСС-тың Асҡын райкомының беренсе секретары. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, Аҙыҡ-түлек һәм аграр мәсьәләләр буйынса комиссия ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған инженеры. == Биографияһы == Кавардаков Владимир Александрович [[1937 йыл]]дың [[22 май]]ында Башҡорт АССР-ының [[Асҡын районы]] [[Асҡын (Асҡын районы)|Асҡын]] ауылында тыуған. Милләте рус, юғары белемле — 1966 йылда [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]]н тамамлаған. Хеҙмәт юлын, 1955 йылда, ауыл хужалығы механизацияһы училищеһен тамамлағас, комбайнер булып башлай. 1956—1959 йылдарҙа хәрби хеҙмәттә була. Армиянан һуң институтта уҡый. Юғары белем алғас, райондың «Сельхозтехника» берекмәһендә өлкән, баш инженер, управляющий, атамаһы үҙгәртелгәндән һуң ремонт-техник предприятиеһе директоры була. 1991 йылдан КПСС-тың Асҡын райкомының беренсе секретары. <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.удк 930 5-8258-0204-5ISBN</ref> Асҡын районы, 157-се Асҡын һайлау округы [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының аҙыҡ-түлек һәм аграр мәсьәләләр буйынса комиссия ағзаһы. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 34</ref> Ветеран 2018 йылдың 22 авгусында Асҡын ауылында вафат була. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы инженеры * [[«Почёт Билдәһе» ордены]] * миҙалдар, * Райондың почётлы гражданы (2019, үлгәндән һуң). == Шулай уҡ ҡарағыҙ == *[[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаусылар]] [[Категория:КПСС-тың Башҡортостан райком комитетының беренсе секретарҙары]] [[Категория:Асҡын районы башлыҡтары]] nqsn7nssopzg3eexoe6ylgjgspxsneu 0 163895 1308129 1241765 2026-11-02T16:08:58Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308129 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Камалетдинов Венер Хәйернас улы''' ({{lang-ru|Камалетдинов Венер Хаернасович}}) ([[20 август]] [[1947 йыл]] ) — [[СССР]] һәм [[КПСС|партия]] эшмәкәре, 1988—1992 йылдарҙа КПСС-тың Благовар райомының беренсе секретары, район Советы Халыҡ депутаттарының рәйесе, 1922 йылдан Благовар районы администрацияһы башлығы, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. == Биографияһы == Камалетдинов Венер Хәйернас улы [[1947 йыл]]дың [[20 август]]ында [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Благовар районы]] [[Иҫке Күсәрбай]] ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт, юғары белемле — 1971 йылда [[Башҡорт дәүләт аграр университеты|Башҡортостан ауыл хужалығы институтын]] тамамлаған. Хеҙмәт юлын, 1971 йылда, институтты тамамлағас Благовар районында «Россия» колхозында инженер булып башлай. Артабан, БашЦИК совхозы директоры, Благовар районы агросәнәғәт берекмәһе рәйесе булып эшләй. 1988—1992 йылдарҙа КПСС-тың Благовар райомының беренсе секретары, район Советы Халыҡ депутаттарының рәйесе. 1922 йылдан Благовар районы администрацияһы башлығы. <ref>// Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Благовар районы, 183-сөТаң һайлау округы [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 34</ref><ref>[http://viperson.ru/people/kamaletdinov-vener-haernasovich Випперсоны]</ref> == Ҡарағыҙ == *[[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{Примечания}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] ‎ ‎{{Представители Республики Башкортостан в Федеральном Собрании}} [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Благовар районы башлыҡтары]] [[Категория:Халыҡ депутаттарының район Советы башҡарма комитеты рәйестәре]] [[Категория:КПСС-тың район комитетының беренсе секретарҙары]] [[Категория:Шәхестәр:Благовар районы]] [[Категория:Рәсәй Федерацияһының 4-се саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаттары]] jnqlnwhnsefbpspx9yy83ye22o1e8bv 0 163903 1308130 1183591 2026-11-02T16:09:10Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308130 wikitext text/x-wiki {{Ук}} {{фамилиялаш|Камалов}} '''Камалов Атлас Закир улы''' ({{lang-ru|Камалов Атлас Закирович}}; [[12 август]] [[1950 йыл]]) — СССР, хужалыҡ һәм [[КПСС|партия]] органдары ветераны, ғалим-[[Агрономия|агроном]]. 1991—1995 йылдарҙа [[Мәсетле районы|Мәсетле район]] хакимиәте башлығы. [[Ауыл хужалығы]] фәндәре кандидаты (2005). 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, Һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы.<ref>[https://dmshf.ucoz.ru/vid_vip.htm Выдающиеся люди. Мечетлинский район]</ref> == Биографияһы == Атлас Закир улы Камалов 1950 йылдың 12 авгусында [[Башҡорт АССР-ы]]ның Мәсетле районы [[Оло Ыҡтамаҡ]] ауылында тыуған. Милләте башҡорт, юғары белемле — 1979 йылда Силәбе педагогия институтын, 1986 йылда [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]]н тамамлаған. 1972 йылда Күмертау педагогия училищеһын тамамлағандан һуң хеҙмәт юлын Мәсәғүт педагогия училищеһының физкультура уҡытыусыһы булып башлай. 1975—1984 йылдарҙа КПСС-тың Мәсетле район комитетында инструктор, «Комсомолец» колхозының парком секретары, Мәсетле районында Фрунзе колхозы рәйесе. 1984—1990 йылдарҙа КПСС-тың район комитетында икенсе секретарь, артабан район халыҡ контроле комитеты рәйесе. 1990 йылдан халыҡ депутаттарының Мәсетле районы Советы рәйесе, Мәсетле районы хакимиәте башлығы. <ref>// Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Мәсетле районы 239-сы Ләмәҙтамаҡ һайлау округынан [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> == Ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{Примечания}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] ‎ ‎ [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡортостан райондарының администрация башлыҡтары]] [[Категория:Халыҡ депутаттарының район Советы башҡарма комитеты рәйестәре]] [[Категория:КПСС-тың район комитетының икенсе секретарҙары]] [[Категория:Шәхестәр:Мәсетле районы]] [[Категория:Мәсетле районы башлыҡтары]] 0rz54e0xnh6df44qwlqhusx03gv1rj6 0 163906 1308131 976653 2026-11-02T16:30:17Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308131 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Каракуц Владимир Никитович''' ([[28 май]] [[1941 йыл]] ) — [[СССР|совет]] һәм [[КПСС|партия]] эшмәкәре, 1987 йылдан «Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводы»ның ([[Башнефть-Новойл]]) генераль директоры, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының сәнәғәт, энергетика, транспорт, элемтә, информатика, төҙөлөш һәм архитектура буйынса комиссия рәйесе. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. == Биографияһы == Каракуц Владимир Никитович [[1941 йыл]]дың [[28 май]]ында [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Бәләбәй]] ҡалаһында тыуған. Милләте буйынса украин, юғары белемле — 1975 йылда [[Өфө дәүләт нефть техник университеты|Өфө нефть институтын]] тамамлаған. Хеҙмәт юлын,1958 йылда Черниковка нефть эшкәртеү заводында оператор ярҙамсыһы булып башлай. 1962—1978 йылдарҙа [[Башнефть-Өфөнефтехим|XXII партсъез исемендәге Өфө нефть эшкәртеү заводында]] синтетик май кислоталары производствоһында оператор, смена начальнигы, завод директоры урынбҫары булып эшләй. 1987 йылдан «Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводы»ның ([[Башнефть-Новойл]]) генераль директоры. <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Өфө ҡалаһының Орджоникидзе районы 50-се Нефтезавод һайлау округы [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының сәнәғәт, энергетика, транспорт, элемтә, информатика, төҙөлөш һәм архитектура буйынса комиссия рәйесе. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 34</ref> == Ҡарағыҙ == *[[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{Примечания}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Өфө дәүләт нефть техник университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Сәнәғәт предприятиелары директорҙары]] [[Категория:Башнефть-Новойл]] ‎ de7aghvj0aa6yo73ax0lf9y1mylrgd1 0 163908 1308164 1142825 2026-11-03T00:30:20Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308164 wikitext text/x-wiki {{Ук}} {{фш|Кәримов}} '''Кәримов Азат Әхмәтхан улы''' ({{lang-ru|Каримов Азат Ахматханович}}; [[20 июнь]] [[1952 йыл]] — [[26 декабрь]] [[2017 йыл]]) — һаулыҡ һаҡлау өлкәһе хеҙмәткәре, 1994 йылдан Учалы ҡалаһы мотлаҡ медицина страховкаһы фонды директоры. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, Юғары Советтың Һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эштәре буйынса комиссия ағзаһы. == Биографияһы == Кәримов Азат Әхмәтхан улы [[1952 йыл]]дың [[20 июнь|20 июнендә]] [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Учалы районы]] [[Илсе]] ауылында тыуған. Милләте башҡорт, юғары белемле — 19765 йылда [[Башҡорт дәүләт медицина институты]]н тамамлаған. Хеҙмәт юлын 1975 йылда институтты тамамлағас Учалы район больницаһында терапевт булып башлай. Артабан район туберкулез диспансеренда баш врач, ауыл амбулаторияһы баш врачы, район дуаханаһы баш врачы булып эшләй. Учалы ҡалаһы 146-сы Горный һайлау округы 1994 йылдан Учалы ҡалаһы мотлаҡ медицина страховкаһы фонды директоры. <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> Кәримов Азат Әхмәтхан улы 2017 йылдың 26 декабрендә вафат була<ref>[https://ufa.bezformata.com/listnews/respubliki-bashkortostan-azat-ahmathanovich/63784340/ Ушел из жизни заслуженный врач Республики Башкортостан Азат Ахматханович Каримов]</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Алфавит буйынса табиптар]] [[Категория:Шәхестәр:Учалы районы]] Учалы ҡалаһы, 146-сы Горный һайлау округы r756xzvnjnqhaz3rybl5waswnlji7p6 0 163916 1308133 986684 2026-11-02T17:32:43Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308133 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Катаев Николай Анатольевич''' ([[22 ноябрь]] [[1939 йыл]]) — ғалим-хоҡуҡ белгесе, юғары мәктәп һәм йәмәғәт эшмәкәре.1992 йылдан [[Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты]] начальнигы. Юридик фәндәр кандидаты, генерал-майор, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советыны Президиумы ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. == Биографияһы == Катаев Николай Анатольевич [[1939 йыл]]дың [[22 ноябрь|22 ноябрендә]] [[Вологда өлкәһе]] Сокол ҡалаһында тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1964 йылда йылда Һарытау юридик институтын (хәҙерге Һарытау дәүләт юридик академияһы) тамамлаған. Хеҙмәт юлын 1956 йылда Герьев балыҡ комбинатында эшсе булып башлай. Институтты тамамлағас шул уҡ институтта уҡтыусы, өлкән уҡытыусы булып эшләй. 1971—1985 йылдарҙа өлкән уҡытыусы, СССР Эске эштр министрлығының Рязань юғары мәктәбендә кафедра начальнигы, партком секретары. 1985—1988 йылдарҙа СССР Эске эштәр министрлығы Һарытау юғары курстарында начальник урынбаҫары. 1992 йылдан Рәсәй Федерацияһы [[Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты]] начальнигы. <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Өфө ҡалаһының Киров районы 20-се Перовский һайлау округы [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советыны Президиумы ағзаһы. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Башҡортостандың атҡаҙанған юрисы == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты]] [[Категория:Һарытау дәүләт юридик академияһын тамамлаусылар]] [[Категория:Рәсәй Федерацияһы юғары уҡыу йорттары ректорҙары]] [[Категория:Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ағзалары]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған юристары]] [[Категория:Өфө юридик институты уҡытыусылары]] 7u7yns4vsfgmdv48sfs9kc3m16wyhdx 0 163922 1308134 976659 2026-11-02T17:33:58Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308134 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Катков Алексей Алексеевич''' ([[2 ғинуар]] [[1944 йыл]] ) — [[СССР|совет]] һәм [[КПСС|партия]] эшмәкәре, Ишембай үҙәк дауаханыһы баш табибы, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. == Биографияһы == Катков Алексей Алексеевич [[1944 йыл]]дың [[2 ғинуар]]ында [[Ҡаҙағстан]]дың Кокчетав өлкәһендә тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1966 йылда Омск медицина институтын (хәҙергә Омск дәүләт медицина академиһы) тамамлаған. Хеҙмәт юлын, 1966 йылда медбрат булып башлай. Омск медицина институтын тамамлағас [[Пермь өлкәһе]]ндә хирург булып эшләй. 1969 йылдан Башҡорт АССР-ы Ишембай үҙәк дауаханыһында анестезиолог, хирург, баш табип булып эшләй. 1988 йылдан транспорт машина төҙөлөшө заводында медик-социаль часының баш табибы. <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Ишембай ҡалаһы 88-се Промысла һайлау округы [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 34</ref> Ҫаиләһендә ике ҡыҙ үҫтергәндәр. == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == «Почёт Билдәһе» ордены, миҙалдар. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы. == Ҡарағыҙ == *[[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{Примечания}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Омск дәүләт медицина академияһын тамамлаусылар]] [[Категория:Шәхестәр:Ишембай районы]] [[Категория:Башҡортостан дауаханаларының баш табибтары]] lwasvxv5t1gu4gkq79gzpyiljid59gw 0 164194 1308165 1184097 2026-11-03T00:41:50Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308165 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Кәүҫәров Роберт Дамир улы''' ({{lang-ru|Каусаров Роберт Дамирович}}; [[16 апрель]] [[1941 йыл]]) — һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны. 1976 йылдан [[Өфө ҡалаһы]]ндағы 17-се клиник дауаханының баш табибы. 1990 йылдың 11 октябрендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның ун икенсе саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советының]] өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. Юғары Советтың Закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы. == Биографияһы == Роберт Дамир улы Кәүҫәров [[1941 йыл]]дың [[16 апрель|16 апрелендә]] Башҡорт АССР-ының [[Краснокама районы]] [[Яңы Ҡайынлыҡ]] ауылында тыуған. Милләте татар, юғары белемле — 1969 йылда [[Башҡортостан медицина институты]]н тамамлаған. Хеҙмәт юлын, 1960 йылда Бөрө медицина училищеһын тамамлағас, [[Яңауыл]] район дауаханаһында башлай. 1960—1963 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хәрби хеҙмәттә була. 1969 йылда Башҡортостан медицина институтын тамамлағас, нейрохирург булып эшләй. 1976 йылдан Өфө ҡалаһында 17-се клиник дауаханының (хәҙерге 17-се балалар клиник ҡала дауаханаһы) баш табибы. 26 йыл дауамында 670 урынлы дауахананың баш табибы булып эшләй, был ваҡытта дауаханала үҙәк һәм периферик нерв системасының ауырыуҙары һәм йәрәхәттәре ваҡытында операцияларҙең барлыҡ төрҙәре эшләнә. Уның инициативаһы буйынса 1978 йылда 17-се дауаханала 45 урынға иҫәпләнгән балалар нейрохирургия бүлеге асыла. Бүлек заманса дауалау-диагностика аппаратураһы менән йиһазландырыла: «Оптон» операция микроскобы, микрохирургия ҡоролмаһы, 1995 йылда «Соматон» компьютер томографы алына. <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Өфө ҡалаһының [[Орджоникидзе районы (Өфө)|Орджоникидзе районы]] 54-се Строитель һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы.<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * 1980 йылда «СССР-ҙың Һаулыҡ һаҡлау отличнигы» билдәһе бирелә * 1991 йылда «Башҡортостандың атҡаҙанған табибы» исеме бирелә * 1996 йылда «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы» исеме бирелә.<ref>[https://health.bashkortostan.ru/activity/15313/ Министерство здравоохранения Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730002403/https://health.bashkortostan.ru/activity/15313/ |date=2021-07-30 }}</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт медицина университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡортостан дауаханаларының баш табибтары]] ppm4vdt0ya3g4ockrr1a8ut1l399mjg 0 164236 1308176 1047133 2026-11-03T04:10:34Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308176 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Лукьянчикова Любовь Алексеевна''' ([[13 июль]] [[1950 йыл]]) — банк хеҙмәткәре, 1993 йылда «Олимп» коммерция банкы директоры, 1994 йылдан «Информсвязь» коммерция банкының Стәрлетамаҡ филиалы директоры. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, Закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы. == Биографияһы == Лукьянчикова Любовь Алексеевна [[1950 йыл]]дың [[13 июль|13июлендә]] [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһында тыуған. Милләте рус, юғары белемле — 1981 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]]н тамамлаған. Хеҙмәт юлын 1966 йылда Стәрлетамаҡ станоктар төҙөү заводының механика цехында электромонтажник өйрәнеүсе булып башлай. 1969 йылда ошо уҡ предприятиеның ВЛКСМ комитеты секретары, өлкән машинистка, завод радиоһы мөхәррире, инженер-конструктор, технолог була. 1976 йылда заводтың сәйәси аҡартыу кабинеты мөдире, Стәрлетамаҡ халыҡ депутаттарының ҡала советының социаль тәьминәт бүлеге мөдире. 1992—1993 йылдарҙа «Восток» коммерция банкы юрисы. 1993 йылда «Олимп» коммерция банкы директоры. 1994 йылдан «Информсвязь» коммерция банкының Стәрлетамаҡ филиалы директоры. <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Стәрлетамаҡ ҡалаһы 134-се Станкостроительный һайлау округынан [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы.<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == «За доблесный труд» һәм «Лениндың 100 йыллығы» миҙалдары. == Ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{Примечания}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:«Восток» банкы]] 8bsefp3hivyrzekyq6kl6aqp41wpfip 0 164257 1308204 1010343 2026-11-03T11:23:07Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308204 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Мәмлиев Рәшит Фәрит улы''' ({{lang-ru|Мамлеев Рашит Фаритович}}) ([[1 март]] [[1945 йыл]]) — хужалыҡ эшмәкәре, 1988 йылдан эре парелле йорттар төҙөү идаралығының генераль директоры. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советының]] өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, Республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы. == Биографияһы == Рәшит Фәрит улы Мәмлиев [[1945 йыл]]дың [[1 март]]ында [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Шишмә районы]] [[Шишмә]] ауылында тыуған. Милләте татар, юғары белемле — 1984 йылда [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]]н тамамлаған.<ref>[http://viperson.ru/people/mamleev-rashit-faritovich Мамлеев Рашит Фаритович — биография]</ref> Хеҙмәт юлын, 1964 йылда Өфө автотранспорт техникумын тамамлағас, төҙөлөш идараһында мастер булып башлай. 1964—1967 йылдарҙа Совет Армияһында хәрби хеҙмәттә була. 1967—1986 йылдарҙа «Башнефтезаводстрой», «Башсельстрой» трестарында өлкән инжеренр, төҙөлөш идараһы начальнигы булып эшләй. Артабан «Башглавстрой» идаралығында начальник урынбаҫары. 1988 йылдан эре парелле йорттар төҙөү идаралығының генераль директоры.<ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Өфө ҡалаһының Октябрь районы 37-се Российский һайлау округынан [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы.<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе, * Рәсәйҙең атҡаҙанған төҙөүсеһе. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүселәре]] [[Категория:Рәсәйҙең почётлы төҙөүселәре]] [[Категория:Башҡортостан төҙөүселәре]] [[Категория:Сәнәғәт предприятиелары директорҙары]] 7yvdb81j61blacxesxh37m4rn7wqccw 0 164259 1308175 976686 2026-11-03T04:03:37Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308175 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Лоҡманов Ильвер Әнүәрбәк улы''' ({{lang-ru|Лукманов Ильвер Ануарбекович}}) ([[11 апрель]] [[1946 йыл]] ) — [[СССР|совет]] һәм [[КПСС|партия]] эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. == Биографияһы == Лоҡманов Ильвер Әнүәрбәк улы [[1946 йыл]]дың [[11 апрель|11 апрелендә]] [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Саҡмағош районы]] [[Саҡмағош]] ауылында тыуған. Милләте буйынса татар, юғары белемле — 1969 йылда [[Башҡорт дәүләт аграр университеты|Башҡортостан ауыл хужалығы институтын]] тамамлаған. Хеҙмәт юлын, 1969 йылда [[Башҡорт дәүләт аграр университеты|Башҡортостан ауыл хужалығы институтын]] тамамлағас, К. Маркс исемендәге колхозда баш агроном булып башлай. Артабан Саҡмағош районы «Волга» колхозы рәйесе була. 1986 йылдан КПСС-тың Саҡмағош район комитетында ауыл хужалығы бүлеге мөдире була. 1987 йылдан Саҡмағош районының «Родина» крәҫтиәндәр ассоциацияһы советы рәйесе. <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Саҡмағош районы 271-се Саҡмағош һайлау округы [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 34</ref> == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == [[«Почёт Билдәһе» ордены]]. == Ҡарағыҙ == *[[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{Примечания}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Колхоз рәйестәре]] [[Категория:Шәхестәр:Саҡмағош районы]] ft4og3b7b2kbmz8godepud85zdufqk5 0 164260 1308171 1282735 2026-11-03T02:40:15Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308171 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Лебедьков Валерий Иванович''' ([[22 июнь]] [[1947 йыл]]) — хужалыҡ эшмәкәре, 1994 йылдан «Уфамолагропром» акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, Аҙыҡ-түлек һәм аграр мәсьәләләр буйынса комиссия ағзаһы.<ref>[https://candidates.golosinfo.org/p/819056-lebedkov-valeriy-ivanovich Российская энциклопедия кандидатов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130113244/https://candidates.golosinfo.org/p/819056-lebedkov-valeriy-ivanovich |date=2020-11-30 }}</ref> == Биографияһы == Валерий Иванович Лебедьков [[1947 йыл]]дың [[22 июнь|22 июнендә]] [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Мәләүез]] ҡалаһында тыуған. Милләте рус, юғары белемле — 1969 йылда Ленинград технология институтын (хәҙерге Санкт-Петербург дәүләт технология институты) тамамлаған. Хеҙмәт юлын 1962 йылда Мәләүез һөт-консерва заводында токарь булып башлай. 1969 йылда, институтты тамамлағас, Күмертау ҡала һөт завадында баш инженер булып эшләй. 1994 йылдан «Уфамолагропром» акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры. <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref>ң Өфө ҡалаһының Калинин районы, 8-се Кремль һайлау округы [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының аҙыҡ-түлек һәм аграр мәсьәләләр буйынса комиссия ағзаһы. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены]], [[«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы]], Башҡортостан Республикаһының почет грамотаһы, Башҡорт АСССр-ы аҙыҡ-түлек индустрияһының атҡаҙанған хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының аҙыҡ-түлек индустрияһының атҡаҙанған хеҙмәткәре.<ref>[http://viperson.ru/people/lebedkov-valeriy-ivanovich Випперсоны]</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 * [http://viperson.ru/people/lebedkov-valeriy-ivanovich ВИППЕРСОНЫ] == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Санкт-Петербург дәүләт технология институтын тамамлаусылар]] [[Категория:Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалерҙары]] [[Категория:«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән наградланыусылар]] [[Категория:Шәхестәр:Мәләүез]] [[Категория:Шәхестәр:Күмертау]] cpapxa78hqnkmhbzvf6yawarh3ecf1o 0 164265 1308174 1010608 2026-11-03T03:49:09Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308174 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Литюшкин Пётр Николаевич''' ([[2 март]] [[1951 йыл]]) — хужалыҡ эшмәкәре һәм муниципаль хеҙмәткәр. 1990—1994 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Мәләүез ҡала Советы рәйесе — Мәләүез ҡалаһы хакимиәте башлығы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. Юғары Советтың Сәнәғәт, энергетика, транспорт, элемтә, информатика, төҙөлөш һәм архитектура буйынса комиссия рәйесе. == Биографияһы == Пётр Николаевич Литюшкин [[1951 йыл]]дың [[2 март]]ында Башҡорт АССР-ының [[Бүздәк районы]] [[Вознесенка (Бүздәк районы)|Вознесенка]] ауылында тыуған. Милләте рус, юғары белемле — 1979 йылда Силәбе политехник институтын (хәҙерге Көньяҡ Урал дәүләт университеты) тамамлаған. Хеҙмәт юлын, 1968 йылда Ҡфҡ индустрия техникумын тамамлағас, слесарь булып башлай. 1972 йылда «Башкирстройтранс» автобазаһында слесарь, мастер, инженер, эксплуатация начальнигы булып эшләй. 1981—1990 йылдарҙа Мәләүез ҡалаһы «Башавтотранс» автоколоннаһы начальнигы, директоры. 1990 йылдан 1994 йылға тиклем халыҡ депутаттарының Мәләүез ҡала Советы рәйесе — Мәләүз ҡалаһы администрацияһы башлығы.<ref>[https://www.lawmix.ru/zakonodatelstvo/1471961 Указ Президента Республики Башкортостан от 07.07.1994 № УП-291]</ref> <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Мәләүез ҡалаһы 9-сы Завод һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының сәнәғәт, энергетика, транспорт, элемтә, информатика, төҙөлөш һәм архитектура буйынса комиссия рәйесе. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Көньяҡ Урал дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Халыҡ депутаттарының ҡала комитеты рәйестәре ]] [[Категория:Мәләүез ҡалаһы башлыҡтары]] [[Категория:Шәхестәр:Мәләүез]] fs6oo7m2sxzw0a46ed7jqw7nban7wzi 0 164318 1308169 1257809 2026-11-03T02:27:37Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308169 wikitext text/x-wiki {{Ук}} {{фш|Латипов}} '''Латипов Наил Миңнеәхмәт улы''' ({{lang-ru|Латипов Наиль Миниахметович}}) ([[28 октябрь]] [[1963 йыл]] ) — [[СССР|совет]] һәм [[КПСС|партия]] эшмәкәре, 1989—1992 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Благовещен ҡала комитетының икенсе секретары, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының экология, тәбиғи ресурстарҙы рациональ файҙаланыу буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. == Биографияһы == Латипов Наил Миңнеәхмәт улы [[1963 йыл]]дың [[28 октябрь|28 октябры]] [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Бөрйән районы]] [[Иҫке Собханғол (Бөрйән районы)|Иҫке Собханғол]] ауылында тыуған. Милләте буйынса [[Башҡорттар|башҡорт]], юғары белемле — 1986 йылда [[Өфө дәүләт нефть техник университеты|Өфө нефть институтын]] тамамлаған. Хеҙмәт юлын, 1986 йылда [[Өфө дәүләт нефть техник университеты|Өфө нефть институтын]] тамамлағас, [[Ишембай нефть эшкәртеү заводы]]нда слесарь булып башлай. 1989—1992 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Благовещен ҡала комитетының икенсе секретары итеп һайлана, «Башҡортостан» консорциумының производство начальнигы вазифаһында эшләй. 1992 йылдан [[Благовещен (ҡала, Башҡортостан)|Благовещен]] ҡалаһында «Батекс» акционерҙар йәмҡиәтенең генераль директоры урынбаҫары <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref>. Благовещен ҡалаһы 83-сө Седов һайлау округы буйынса [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының экология, тәбиғи ресурстарҙы рациональ файҙаланыу буйынса комиссия ағзаһы<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 34</ref>. == Ҡарағыҙ == *[[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Өфө дәүләт нефть техник университетын тамамлаусылар]] [[Категория:ВЛКСМ-дың Башҡортостан ҡала комитеттарының икенсе секретарҙары]] [[Категория:Шәхестәр:Благовещен]] kj9f1zqc2kumh2ua1bnvhvw8es3qr0y 0 164322 1308166 976696 2026-11-03T01:42:45Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308166 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Лаврентьев Владимир Николаевич''' ([[4 октябрь]] [[1944 йыл]] ) — [[СССР|совет]] һәм [[КПСС|партия]] эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының халыҡ көнкүреше тауарҙары, сауҙа, клммуналь-көнкүреш һәм халыҡҡа башҡа хеҙмәт күрһәреү буйынса комиссия ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының сәнәғәт, энергетика, транспорт, элемтә, информатика, төҙөлөш һәм архитектура буйынса комиссия рәйесе. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. == Биографияһы == Лаврентьев Владимир Николаевич [[1944 йыл]]дың [[4 октябрь|4 октябрендә]] [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Белорет]] ҡалаһында тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1974 йылда Магнитогорск тау-металлургия институтын (хәҙерге Магнитогорск дәүләт техник университеты) тамамлаған. 1964—1967 йылдарҙа, Белорет металлургия техникумын тамамлағас, Савет армияһына саҡырыла. 1967 йылдан Белорет трактор рессорҙары һәм пружиналары заводында мастер, өлкән мастер, планлаусы булып эшләй. 1975—1981 йылдарҙа КПСС-тың Белорет ҡала комитеты сәнәғәт бүлегендә инструктор 1981—1993 йылдарҙа торлаҡ-коммуналь хужалыҡ идаралығы начальнигы, Белорет ҡалаһы ремонт-төҙөлөш идаралығы начальнигы. 1993 йылдан махсуслаштырылған идаралыҡ начальнигы. <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Белорет ҡалаһы 76-сы Куйбышев һайлау округынан [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының халыҡ көнкүреше тауарҙары, сауҙа, клммуналь-көнкүреш һәм халыҡҡа башҡа хеҙмәт күрһәреү буйынса комиссия ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының сәнәғәт, энергетика, транспорт, элемтә, информатика, төҙөлөш һәм архитектура буйынса комиссия рәйесе. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 34</ref> == Ҡарағыҙ == *[[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{Примечания}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Шәхестәр:Белорет]] m08lpc44jtcqzz64e8vgkojyshdhifr 0 164323 1308158 1248878 2026-11-02T22:48:59Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308158 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Кузьменко Владимир Петрович''' ([[8 август]] [[1954 йыл]] ) — табип, йәмәғәтсе. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, Ҡатын-ҡыҙҙар эше, ғаиләне һаҡлау, әсәлек һәм балалыҡ буйынса комиссия ағзаһы. == Биографияһы == Владимир Петрович Кузьменко 1954 йылдың 8 августында [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Өфө]] ҡалаһында тыуған. Милләте украин, юғары белемле — 1981 йылда [[Башҡорт дәүләт медицина институты]]н тамамлаған. Хеҙмәт юлын 1971 йылда, урта мәктәпте тамамлағас, Өфө электр лампалары заводында токарь булып башлай. 1972—1974 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә. 1981 йылда медицина институтын тамамлағас, Салауат машина эшләүселәр заводының медик-санитар бүлегендә табиб булып эшләй. 1982—1988 йылдарҙа Өфө ҡалаһының 8-се дауаханаһында хирург булып эшләй. 1988 йылдан Өфө ҡалаһы Орджоникидзе районы һаулыҡ һаҡлау бүлеге мөдире вазифаһында эшләй. <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Өфө ҡалаһының Орджоникидзе районы 53-сө Северный һайлау округынан [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының ҡатын-ҡыҙҙар эше, ғаиләне һаҡлау, әсәлек һәм балалыҡ буйынса комиссия ағзаһы.<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 34</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == *[[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт медицина университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Шәхестәр:Салауат]] [[Категория:Шәхестәр:Өфө]] jisws49rhdmxbzz5381s01xjims06sf 0 164348 1308159 976700 2026-11-02T22:52:39Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308159 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Кулагин Евгений Анатольевич''' ([[7 октябрь]] [[1953 йыл]] ) — [[СССР|совет]] һәм [[КПСС|партия]] эшмәкәре, 1992 йылдан халыҡ депутаттарының Октябрь районы советы башҡарма комитеты рәйесе — Өфө ҡалаһының Октябрь рйоны администрацияһы башлығы. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. == Биографияһы == Кулагин Евгений Анатольевич [[1953 йыл]]дың [[7 октябрь|7 октябрендә]] [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Өфө]] ҡалаһында тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1975 йылда [[Өфө дәүләт нефть техник университеты|Өфө нефть институтын]] тамамлаған. Хеҙмәт юлын, 1975 йылда [[Өфө дәүләт нефть техник университеты|Өфө нефть институтын]] тамамлағас, Өфө ҡалаһында эре панелле йорттар төҙөү (КПД) тресында башлай. 1976—1979 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Өфө ҡалаһы Калинин райкомының икенсе секретары, ВЛКСМ-дың Башҡортостан Өлкә комитетының инструкторы. 1979—1986 йылдарҙа КПД тресында бүлек мөдире, баш инженер. КПСС-тың Өфө ҡалаһы Октябрь районы инструкторы, КПСС-тың Өфө ҡала комитетында бүлек мөдире урынбаҫары, Октябрь райкомының икенсе секретары. 1992 йылдан халыҡ депутаттарының Октябрь районы советы башҡарма комитеты рәйесе — Өфө ҡалаһының Октябрь районы администрацияһы башлығы.<ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Өфө ҡалаһының Октябрь районы 35-се Лесопарковый һайлау округынан [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы.<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 34</ref> == Ҡарағыҙ == *[[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{Примечания}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Өфө дәүләт нефть техник университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Өфө ҡалаһының Октябрь районы администрацияһы башлыҡтары]] mtltrxdlydl8b85frwxdma98109ugxo 0 164396 1308157 1236408 2026-11-02T22:47:12Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308157 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Кузнецов Анатолий Васильевич''' ([[3 май]] [[1923 йыл]] — ??) —сәнәғәт, [[КПСС|партия]] органдары һәм фән өлкәһе хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1957—1961 йылдарҙа Өфө «Электроаппарат» заводы директоры. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, Сәнәғәт, энергетика, транспорт, элемтә, информатика, төҙөлөш һәм архитектура буйынса комиссия рәйесе. == Биографияһы == Кузнецов Анатолий Васильевич [[1923 йыл]]дың [[3 май]]ында [[Украина ССР-ы]]ның [[Херсон]] ҡалаһында тыуған. Милләте [[Урыҫтар|рус]], [[юғары белем]]ле — 1951 йылда Одесса электротехник институтын тамамлаған. 1941—1945 йылдарҙа армияла хеҙмәт итә, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1945—1951 йылдарҙа Одесса электротехник институтында уҡый. Юғары һөнәри белем алғас, [[Өфө]] ҡалаһында төҙөлөш-монтаж идаралығында начальник, Өфө элемтә идаралығында баш инженер, идаралыҡ начальнигы урынбаҫары булып эшләй.<br> 1955—1957 йылдарҙа [[КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты]]нда инструктор.<br> 1957—1961 йылдарҙа Өфө «Электроаппарат» заводының директоры.<br> 1961 йылда партияның Башҡортостан өлкә комитетының бүлек мөдире.<br> 1988—1991 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]]нда бүлек мөдире <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref>. Өфө ҡалаһының Совет районы 59-сы Володар һайлау округынан [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының сәнәғәт, энергетика, транспорт, элемтә, информатика, төҙөлөш һәм архитектура буйынса комиссия рәйесе <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * [[Октябрь Революцияһы ордены]], * 1-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]], * [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]], * [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены]], * [[«Почёт Билдәһе» ордены]], * миҙалдар. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалерҙары]] [[Категория:Октябрь Революцияһы ордены кавалерҙары]] [[Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалерҙары]] [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Сәнәғәт предприятиелары директорҙары]] g1o6h76enoarduemkmzte8lo05clgkv 0 164591 1308156 1183593 2026-11-02T22:33:40Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308156 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Крючков Анатолий Иванович''' ([[10 октябрь]] [[1947 йыл]] — [[11 июль]] [[2020 йыл]]) — зоотехник, [[ауыл хужалығы]], [[КПСС|партия]] һәм совет органдары хеҙмәткәре. 1987—1992 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Мәсетле районы Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, рәйесе. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, Йәштәр эштәре, физик культура һәм туризм буйынса комиссия рәйесе. == Биографияһы == Анатолий Иванович Крючков [[1947 йыл]]дың [[10 октябрь|10 октябрендә]] [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Мәсетле районы]] [[Оло Ыҡтамаҡ]] ауылында тыуған. Милләте рус, юғары белемле — 1970 йылда [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]]н тамамлаған. Хеҙмәт юлын 1970 йылда Мәсетле районы ауыл хужалығы идаралығының тоҡомсолоҡ буйынса зоотехнигы булып башлай, артабан шунда уҡ агроном була. 1979 йылдан Мәсетле районы буйынса ауыл хужалығы продукцияһын һатыу алыуҙар һәм сифаты буйынса баш дәүләт инспекторы булып эшләй. 1982 йылдан КПСС-тың Мәсетле район комитетының ауыл хужалығы бүлеге мөдире, 1984 йылдан ауыл хужалығы идараһы начальнигы, РАПО советы рәйесе. 1987—1992 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Мәсетле районы Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, рәйесе. 1992 йылдан Башсбербанктың Мәсетле бүлексәһе идарасыһы. . <ref>// Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Мәсетле районы, 238-се Оло Ыҡтамаҡ һайлау округы [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының йәштәр эштәре, физик культура һәм туризм буйынса комиссия рәйесе. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> 2020 йылдың 11 июлендә вафат була.<ref>[https://apkrb.info/press-service/news-districts/veteran-selskogo-hozyaystva-kryuchkov-anatoliy-ivanovich МИНИСТЕРСТВО СЕЛЬСКОГО ХОЗЯЙСТВА РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН]</ref> == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * [[«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы]] == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] ‎ [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаусылар]] [[Категория:«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән наградланыусылар]] [[Категория:Халыҡ депутаттарының район Советы башҡарма комитеты рәйестәре]] [[Категория:Шәхестәр:Мәсетле районы]] gqgnwkngntufgj79xstghhgfwxcru8f 0 165039 1308152 1227608 2026-11-02T21:34:05Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308152 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Котов Александр Тимофеевич''' ([[31 март]] [[1928 йыл]]) — хәрби хеҙмәткәр, эске эштәр органдары ветераны. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, Юғары Советтың Мандат комиссияһы ағзаһы. == Биографияһы == Александр Тимофеевич Котов [[1928 йыл]]дың [[31 март]]ында [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Стәрлетамаҡ районы]] [[Николаевка (Алатана ауыл советы, Стәрлетамаҡ районы)|Николаевка]] ауылында тыуған. Милләте рус, юғары белемле — 1947 йылда [[:ru:Московский пограничный институт ФСБ России|Мәскәү сик буйы училищеһын]], 1970 йылда КПСС Үҙәк Комитетының юғары партия мәктәбен тамамлаған. 1945 йылда, нефть техникумын тамамлағас, сик буйы ғәскәрҙәрендә офицер булып хеҙмәт итә. 1958 йылда демобилизациянан һуң [[Салауат нефть химияһы комбинаты]] дөйөм ятаҡтарында тәрбиәсе булып эшләй, ҡала коммуналь хужалығы идаралығында инженер һәм мөдир булып эшләй. 1968—1970 йылдарҙа КПСС-тың Салауат ҡала комитетында инструктор, «Салауатстрой» тресында рәйес урынбаҫары. 1970 йылдан Салауат ҡалаһы эске эштәр идаралығында начальник урынбаҫары. 1990 йылдан халыҡ депутаттарының Салауат ҡала Советының экология буйынса комиссия рәйесе. 1992 йылдан хаҡлы ялда. <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Салауат ҡалаһы 120-се Үҙәк һайлау округы [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының Мандат комиссияһы ағзаһы. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == 2-се дәрәжә «[[Ватан һуғышы ордены]]», Советтар Союзы миҙалдары. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Рәсәй Федерацияһы ФСБ Мәскәү сик буйы ғәскәрҙәре институтын тамамлаусылар]] [[Категория:2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалерҙары]] [[Категория:Шәхестәр:Салауат]] 39fkqpun6lz6ylmpoj2d8hdz1kfe1vp 0 165045 1308154 1043370 2026-11-02T22:05:40Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308154 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Крицкий Иван Романович''' ([[25 июнь]] [[1951 йыл]]) — хужалыҡ эшмәкәре. 1994 йылдан «Ишембайнефть» акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, Республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы. == Биографияһы == Иван Романович Крицкий [[1951 йыл]]дың [[25 июнь|25 июненндә]] [[Украина]]ның [[Ивано-Франковск өлкәһе]] Угоржеки ауылында тыуған. Милләте украин, юғары белемле — 1973 йылда Ивано-Франковск нефть һәм газ институтын, 1986 йылда [[Өфө нефть институты]]н тамамлаған. Хеҙмәт юлын 1973 йылда «Нижневартовскнефть» нефть һәм газ табыу идаралығында слесарь булып башлай, артабан технолог, участка начальнигы булып эшләй. 1977—1993 йылдарҙа «Ишембайнефть» нефть һәм газ табыу идаралығында өлкән механик, промысл начальнигы булып эшләй. 1994 йылдан «Ишембайнефть» акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры. <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Ишембай ҡалаһы 87-се Май һайлау округы буйынса [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Юғары Советтың Республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы.<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Сәнәғәт предприятиелары директорҙары]] ‎[[Категория:Өфө дәүләт нефть техник университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Шәхестәр:Ишембай]] [[Категория:Ивано-Франковск нефть һәм газ институтын тамамлаусылар]] s6g5m6m69tyfh341id1wwbhxzqzbwpm 0 165047 1308150 1029745 2026-11-02T21:09:48Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308150 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Корольков Григорий Прокофьевич''' ([[20 апрель]] [[1930 йыл]]) — совет органдары һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1965—1967 йылдарҙа [[Белорет]] ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары, 1967—1972 йылдарҙа [[Белорет металлургия комбинаты]] директорының капиталь төҙөлөш буйынса урынбаҫары. 1990 йылдың 11 октябрендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, Аҙыҡ-түлек һәм аграр мәсьәләләр буйынса комиссия ағзаһы. == Биографияһы == Григорий Прокофьевич Корольков [[1930 йыл]]дың [[20 апрель|20 апрелендә]] Башҡорт АССР-ының [[Белорет районы]] [[Үҙән (Башҡортостан)|Үҙән]] ауылында тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1964 йылда Магнитогорск тау-металлургия институтын ситтән тороп, 1970 йылда Мәскәү инженер-иҡтисад институтының менеджерҙар факультетын тамамлаған. Хеҙмәт юлын 1950 йылда металлургия техникумын тамамлағас Белорет металлургия комбинатында мартен мейесе мастеры булып башлай. 1950—1953 йылдарҙа Совет Армияһында хәрби хеҙмәттә була. Запасҡа сыҡҡандан һуң, Белорет металлургия комбинатында ОТК контролеры, технадзор инженеры, цех начальнигы, кадырҙар бүлеге начальнигы булып эшләй. 1965—1967 йылдарҙа Белорет ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары. 1967—1972 йылдарҙа [[Белорет металлургия комбинаты]] директорҙың капиталь төҙөлөш буйынса урынбаҫары. <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана, Аҙыҡ-түлек һәм аграр мәсьәләләр буйынса комиссия ағзаһы. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> == Ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{Примечания}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Магнитогорск дәүләт техник университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Шәхестәр:Белорет]] gqbd8vx1oy8ixu4f0a4suzvd1ho3bmf 0 165051 1308140 1183592 2026-11-02T19:03:20Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308140 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Кинйәғолов Барый Исмай улы''' ({{lang-ru|Кинзягулов Барый Исмаевич}}) ([[1 июнь]] [[1948 йыл]] — [[25 июнь]] [[2018 йыл]]) — [[КПСС|партия]] һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре, 1991 йылдан Ғафури районы халыҡ депутаттары башҡарма комитеты рәйесе — Ғафури районы администрацияһы башлығы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, Халыҡ мәғарифы, фән, мәҙәниәт, милли һәм интернациональ традициялар, тарихи мираҫты һаҡлау мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы. == Биографияһы == Барый Исмай улы Кинйәғолов [[1948 йыл]]дың [[1 июнь|1 июнендә]] [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Ҡырмыҫҡалы районы]] [[Иҫке Йәнбәк]] ауылында тыуған. Милләте башҡорт, юғары белемле — 1971 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]]н тамамлаған. Хеҙмәт юлын, 1971 йылда урта мәктәп директоры урынбаҫары булып башлай, артабан мәктәп директоры, Ғафури районының халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире булып эшләй. 1982—1985 йылдарҙа Ғафури район советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары. 1985 йылда район башҡарма комитеты рәйесе. 1991 йылдан Ғафури районы халыҡ депутаттары башҡарма комитеты рәйесе — Ғафури районы администрацияһы башлығы. <ref>// Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Ғафури районы 193-сө Красноусол һайлау округынан [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының халыҡ мәғарифы, фән, мәҙәниәт, милли һәм интернациональ традициялар, тарихи мираҫты һаҡлау мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 34</ref> 1996 йылдан Башҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе булып 12 йыл эшләй. 2018 йылдың 25 июнендә вафат булды.<ref>[https://www.bashinform.ru/news/1178774-ushel-iz-zhizni-byvshiy-predsedatel-tsentrizbirkoma-bashkirii-baryy-kinzyagulov/ Башинформ. 26 июня 2018]</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104 == Һылтанмалар == * {{БЭ|85805}}{{V|30|05|2021}} * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Шәхестәр:Ғафури районы]] [[Категория:Халыҡ депутаттарының район Советы башҡарма комитеты рәйестәре]] [[Категория:Ғафури районы башлыҡтары]] p7x20ttr9bf1a3afwzjtwrjamg177u6 0 165079 1308186 1021464 2026-11-03T07:27:52Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308186 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Мерзляков Владимир Филиппович''' ([[23 март]] [[1949 йыл]]) — нефть сәнәғәте ветераны, хужалыҡ эшмәкәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, Экология, тәбиғи ресурстарҙы рациональ файҙаланыу буйынса комиссия ағзаһы. == Биографияһы == Владимир Филиппович Мерзляков [[1949 йыл]]дың [[23 март]]ында [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Яңауыл районы]] [[Айбүләк]] ауылында тыуған. Милләте рус, юғары белемле — 1972 йылда [[Ҡазан дәүләт университеты]]н тамамлаған. Хеҙмәт юлын 1966 йылда «Арланнефть» нефть промыслы идаралығында оператор булып башлай. Ҡазан дәүләт университетын тамамлағас Совет Армияһы сафтарында офицер булып хеҙмәт итә. 1974—1987 йылдарҙы «Арланнефть» нефть һәм газ табыу идаралығында өлкән инженер, өлкән геолог, фәнни-тикшереү һәм производство цехы начальнигы булып эшләй, артабан идаралыҡта партком секретары итеп һайланы. 1987 йылдан «Аксаковнефть» нефть һәм газ табыу идаралығында начальник вазифаһында эшләй.<ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> [[Бәләбәй]] ҡалаһы 73-сө Приют һайлау округы буйынса [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының экология, тәбиғи ресурстарҙы рациональ файҙаланыу буйынса комиссия ағзаһы.<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Һылтанмалар == * {{БЭ|87758}}{{V|22|03|2021}} * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Ҡазан университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Шәхестәр:Бәләбәй]] 79g56lxcyogv1yftjmvexp8hgd6gqnm 0 165160 1308201 1267005 2026-11-03T10:48:56Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308201 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Мусин Хәбир Хәләф улы''' ({{lang-ru|Мусин Хабир Халяфович}}; [[26 апрель]] [[1950 йыл]] — [[22 ғинуар]] [[2024 йыл]]) — ауыл хужалығы, комсомол, [[КПСС|партия]], дәүләт һәм муниципаль органдар хеҙмәткәре. 1991 йылдан Миәкә районы халыҡ депутаттары советының рәйесе — Миәкә районы администацияһы башлағы, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының халыҡ мәғарифы, фән, мәҙәниәт, милли һәм интернациональ традициялар, тарихи мираҫты һаҡлау мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. == Биографияһы == Мусин Хәбир Хәләф улы [[1950 йыл]]дың [[26 апрель|26 апрелендә]] [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Миәкә районы]] [[Күл-Ҡуңҡаҫ]] ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт, юғары белемле — 1973 йылда [[Башҡорт дәүләт аграр университеты|Башҡортостан ауыл хужалығы институтын]] тамамлаған. Хеҙмәт юлын 1973 йылда институтты тамамлағас Миәкә районы «Ленин юлы» колхозында баш агроном булып башлай. 1976 йылда ВСКСМ-дың Миәкә районы комитетына секретарь итеп һайлана. 1980—1982 йылдарҙа Свердловск юғары партия мәктәбендә уҡый. Парияның Миәкә ракомында ауыл хужалығы б-леген етәкләй. 1984—1985 йылдарҙа Миәкә район советында беренсе секретарь була. 1988—1991 йыоларҙа КПСС-тың Миәкә райомында беренсе секретарь. 1991 йылдан Миәкә районы халыҡ депутаттары советының рәйесе — Миәкә районы администацияһы башлығы.<ref>// Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Миәкә районы, 242-се Биҡҡол һайлау округынан [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының халыҡ мәғарифы, фән, мәҙәниәт, милли һәм интернациональ традициялар, тарихи мираҫты һаҡлау мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы.<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> == Ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 * [http://viperson.ru/people/musin-habir-halyafovich Мусин Хабир Халяфович — биография. Випперсон] == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] ‎ [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Халыҡ депутаттарының район Советы башҡарма комитеты рәйестәре]] [[Категория:КПСС-тың район комитетының беренсе секретарҙары]] [[Категория:ВЛКСМ-дың Башҡортостан район комитеттарының беренсе секретарҙары]] [[Категория:Миәкә районы башлаҡтары]] rfur04s69k3skgee71096cm53wp6auy 0 165168 1308200 1299223 2026-11-03T10:48:54Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308200 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Мусин Рәзил Ситдиҡ улы''' ({{lang-ru|Мусин Разил Ситдикович}}) ([[20 июль]] [[1943 йыл]] — [[9 март]] [[1994 йыл]]) — [[СССР|совет]] һәм [[КПСС|партия]] эшмәкәре, 1994 йылдан Дүртөйлө ҡалаһы һәм Дүртөйлө районы администрацияһы башлығы, Башҡортостан Республикаһының Юғары советы рәйесе. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. == Биографияһы == Мусин Рәзил Ситдиҡ улы [[1943 йыл]]дың [[20 июль|20 июлендә]] [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Илеш районы]] [[Иғмәт]] ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт, юғары белемле — 1965 йылда [[Башҡорт дәүләт аграр университеты|Башҡортостан ауыл хужалығы институтын]] тамамлаған. Хеҙмәт юлын 1960 йылда [[Илеш районы]] Ульянов исемендәге колхозда колхозсы булып башлай. Институтты тамамлағас колхозда агроном, рәйес урынбаҫары, колхоз рәйесе булып эшләй. 1975 йылдан Дүртөйлө районы башҡарма комитеты рәйесе, 1975 йылдан КПСС-тың Башҡоpтостан өлкә комитеты инструкторы. 1979—1988 йылдарҙа КПСС-тың Дүртөйлө райкомының беренсе секретары, 1989 йылдан партияның Дүртөйлө ҡала комитетының беренсе секретары. 1990—1993 йылдарҙа Башпромбанк акционер йәмғиәтенең Дүртөйлө филиалы директоры. 1994 йылдан [[Дүртөйлө]] ҡалаһы һәм [[Дүртөйлө районы]] администрацияһы башлығы. Башҡортостан Республикаһының Юғары совекты рәйесе.<ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Мусин Рәзил Ситдиҡ улы 1994 йылдың 9 мартында фажиғалы рәүештә вафат була.<ref>[https://ilish-muzey.my1.ru/index/musin_razil_sitdikovich/0-450 Илишевский историко-краеведческий музей Республики Башкортостан ]</ref> Дүртөйлө районы 201-се Әсән һайлау округынан [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана.<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]], миҙалдар == Хәтер == [[Дүртөйлө]] ҡалаһында Рәзил Мусин исемен йөрөткән урам бар. <ref>[http://rus.bashenc.ru/index.php/component/content/article/20-nazvaniya-ulits/18656-ulitsy-g-dyurtyulej {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201014133104/http://rus.bashenc.ru/index.php/component/content/article/20-nazvaniya-ulits/18656-ulitsy-g-dyurtyulej |date=2020-10-14 }} Улица Разила Мусина [Мусин Разил Ситдикович (1943–94). В 1978–91 первый секретарь Дюртюлинского райкома, с 1994 глава администрации района и г.Дюртюли] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201014133104/http://rus.bashenc.ru/index.php/component/content/article/20-nazvaniya-ulits/18656-ulitsy-g-dyurtyulej |date=2020-10-14 }}</ref> == Ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{Примечания}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Дүртөйлө районы башлыҡтары]] [[Категория:Дүртөйлө ҡалаһы башлыҡтары]] [[Категория:КПСС-тың Башҡортостан райком комитетының беренсе секретарҙары]] [[Категория:Шәхестәр:Дүртөйлө районы]] [[Категория:Шәхестәр:Дүртөйлө]] [[Категория:Шәхестәр:Илеш районы]] t9zxbh2z7axftrd17xh23p4u8rd9igy 0 165186 1308192 977106 2026-11-03T08:35:14Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308192 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Михайлов Владимир Сергеевич''' ([[22 сентябрь]] [[1948 йыл]] ) — [[СССР|совет]] һәм [[КПСС|партия]] эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының Мандат комиссияһы ағзаһы, Юғары совет президиумы ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. == Биографияһы == Михайлов Владимир Сергеевич [[1948 йыл]]дың [[22 сентябрь|22 сентябрендә]] [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Мәләүез районы]] [[Сухаревка (Мәләүез районы)|Сухаревка]] ауылында тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1971 йылда [[Башҡорт дәүләт аграр университеты|Башҡортостан ауыл хужалығы институтын]] тамамлаған.<ref>[http://viperson.ru/people/mihaylov-vladimir-sergeevich-9a5da4ae-cbde-489a-b616-ed64ee61cc6f Михайлов Владимир Сергеевич – биография]</ref> Хеҙмәт юлын, 1971 йылда [[Башҡорт дәүләт аграр университеты|Башҡортостан ауыл хужалығы институтын]] тамамлағас «Ашҡаҙар» инженер һәм баш инжерен булып башлай. Артабан Мәләүез районы ауыл хужалығы идаралығында баш инженер булып эшләй. 1980 йылдан КПСС-тың Мәләүз районы ҡала комитетыныңауыл хужалығы мөдире булып эшләй. 1982 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының инструкторы, консультанты. 1991—1992 йылдарҙа «Сельхозхимия» берекмәһе рәйесе урынбаҫары. 1992 йылдан «[[Башнефть-Новойл|Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводы]]» директоры урынбаҫары. 1998 йылдан Өфө ҡалаһы Калинин районы администрацияһы башлығы. 1991—1996 йылдарҙа Дәүләт йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. 1998 йылдан Өфө ҡала советы депутаты.<ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Благовещен районы, 185-се Благовещен һайлау округынан [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының Мандат комиссияһы ағзаһы. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 34</ref> == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == [[«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы]] == Ҡарағыҙ == *[[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{Примечания}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаусылар]][[Категория:«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән наградланыусылар]] [[Категория:Өфө ҡалаһы Калинин районы администрацияһы башлыҡтары]] 1b3y3exi9foqfgbnosyhc9h4bfrwy6x 0 165188 1308198 979437 2026-11-03T09:52:07Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308198 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Мороз Галина Ивановна''' ([[8 апрель]] [[1949 йыл]] ) — [[СССР|совет]] һәм [[КПСС|партия]] эшмәкәре, 1992 йылдан Стәрлетамаҡ ҡала администрацияһының һаулыҡ һаҡлау бүлеге мөдире урынбаҫары; Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. == Биографияһы == Мороз Галина Ивановна [[1949 йыл]]дың [[8 апрель|8 апрелендә]] [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Стәрлетамаҡ районы]] [[Түрешле]] ауылында тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1976 йылда Ырымбур медицина институтын тамамлаған. Хеҙмәт юлын 1968 йылда шәфҡәт туташы булып башлай. 1976 йылда медицина институтын тамамлағас, Стәрлетамаҡ балалар кардио санаторийында табиб-ординатор, баш табиб булып эшләй. 1990—1992 йылдарҙа Стәрлетамаҡ үҙәк дауаханаһының баш табибы урынбаҫары вазифаһын башҡара. 1992 йылдан Стәрлетамаҡ ҡала администрацияһының һаулыҡ һаҡлау бүлеге мөдире урынбаҫары.<ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһы 137-се Хоҙайберҙин һайлау округы буйынса [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы.<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 34</ref> Ғаиләһендә ике бала үҫтергәндәр. == Ҡарағыҙ == *[[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{Примечания}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Ырымбур дәүләт медицина университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Шәхестәр:Стәрлетамаҡ]] [[Категория:Башҡортостан дауаханаларының баш табибтары]] 9xxmwvjko91n5ay07kuel6hapgk5pr1 0 165190 1308188 1183595 2026-11-03T08:20:08Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308188 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Миронов Валерий Гавриилович''' ([[24 декабрь]] [[1946 йыл]] ) — [[СССР]] һәм [[КПСС|партия]] эшмәкәре, 1991 йылдан «Лукойл» халыҡ-ара концернында бүлек мөдире; Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. == Биографияһы == Миронов Валерий Гавриилович [[1946 йыл]]дың [[24 декабрь|24 декабрендә]] [[Чита]] ҡалаһында тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1967 йылда [[Өфө дәүләт нефть техник университеты|Өфө нефть институтын]] тамамлаған. Хеҙмәт юлын 1967 йылда Өфө нефть техникумын тамамлағас, фәнни-тикшеренеү институтында өлкән техник булып башлай. 1973—1974 йылдарҙа Совет Армияһы сафтарында хеҙмәт итә. [[Өфө дәүләт нефть техник университеты|Өфө нефть институтын]] тамамлағас, ошо уҡ треста партком секретары булып эшләй. 1979—1983 йылдарҙа Өфө ғалаһы Орджоникидзе районының халыҡ контроле комитеты рәйесе. 1983—1991 йылдарҙа район советы башҡарма комитеты рәйесе.<ref>[https://rb7.ru/news/220777 Они возглавляли Орджоникидзевский район]</ref> 1991 йылдан «Лукойл» халыҡ-ара концернында бүлек мөдире.<ref>// Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref><ref>[https://ufacity.info/press/news/291995.html?sphrase_id=1194960 Они возглавляли Орджоникидзевский район: В.Г. Миронов]</ref> Өфө ҡалаһының Орджоникидзе районы, 56-сы Ульянов һайлау округынан [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы.<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 34</ref> == Ҡарағыҙ == *[[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{Примечания}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] ‎ [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Өфө дәүләт нефть техник университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Халыҡ депутаттарының район Советы башҡарма комитеты рәйестәре]] [[Категория:Өфө ҡалаһы Орджоникидзе районы администрацияһы башлыҡтары‎]] ml777x06h134w0kg21ey80wohtcyw6e 0 165219 1308189 1028653 2026-11-03T08:21:48Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308189 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Мирғәлиев Ринат Хәтмулла улы''' ({{lang-ru|Миргалиев Ринат Хатмуллинович}}; [[15 апрель]] [[1951 йыл]]) — [[КПСС|партия]] органдары хеҙмәткәре һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың Дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. Закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы. == Биографияһы == Ринат Хәтмулла улы Мирғәлиев [[1951 йыл]]дың [[15 апрель|15 апрелендә]] [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Кушнаренко районы]] [[Шәрип (Кушнаренко районы)|Шәрип]] ауылында тыуған. Милләте татар, юғары белемле — 1976 йылда [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]]н тамамлаған. 1969—1971 йылдарҙа Совет Армияһы сафына сағырыла. Хәрби хеҙмәт итеп ҡайтҡас, Башҡортостан ауыл хужалығы институтында уҡый. Юғары һөнәри белем алғас, хеҙмәт юлын, Кушнаренко районы колхозында зоотехник һәм баш зоотехник булып башлай. Артабан КПСС-тың район комитетында инструктор булып эшләй. 1983 йылдан ошо райондың «Алға» колхозы рәйесе. Хеҙмәт биографияһы ауыл хужалығы менән бәйләнгән. Өйләнгән, ғаиләһендә ҡыҙ һәм ул үҫтергәндәр.<ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Кушнаренко районы 235-се Шәрип һайлау округынан [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы.<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Шәхестәр:Кушнаренко районы]] [[Категория:Колхоз рәйестәре]] h2h5waee9n582ztgmwolshtpk69d9ma 0 165220 1308190 1051393 2026-11-03T08:21:49Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308190 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Мирғәсимов Феликс Мирғәриф улы''' ({{lang-ru|Миргасимов Феликс Миргарифович}}; ([[13 август]] [[1939 йыл]]) — иҡтисадсы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|Башҡортостан Республикаһының Дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, Аҙыҡ-түлек һәм аграр мәсьәләләр буйынса комиссия ағзаһы. == Биографияһы == Феликс Мирғәриф улы Мирғәсимов [[1939 йыл]]дың 13 авгусында [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Илеш районы]] [[Яңы Айыу]] ауылында тыуған. Милләте башҡорт, юғары белемле — 1968 йылда ситтән тороп [[:ru:Всероссийский заочный финансово-экономический институт|Бөтә Союз финанс-иҡтисад институтын]] тамамлаған. Хеҙмәт юлын 1956 йылда ауыл клубы мөдире булып башлай. Өфө финанс техникумын тамамлағандан һуң Илеш районы дәүләт банкында эшләй. 1959—1962 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә, артабаш Илеш, Шаран, Нуриман райондары финанс органдарында эшләй. 1978—1984 йылдарҙа Башҡортостандың госбанк контораһы рәйесе урынбаҫары. 1984 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетында иҡтисад бүлеге инструкторы. 1984—1990 йылдарҙа СССР Агробанкының Башҡортостан идаралығы начальнигы. 1991 йылдан «Башҡортостан» агробанкының идара рәйесе.<ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> Бәләбәй районы 171-се Малиновка һайлау округынан [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының аҙыҡ-түлек һәм аграр мәсьәләләр буйынса комиссия ағзаһы.<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 34</ref> == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы]] == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]][[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған иҡтисадсылары]] [[Категория:Бөтә Рәсәй финанс-иҡтисад институтын тамамлаусылар]] [[Категория:Шәхестәр:Илеш районы]] pywh3b8pr1gdesw8n667l2xmz9oytyj 0 165259 1308185 1172330 2026-11-03T07:24:15Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308185 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Мельников Анатолий Иванович''' ([[16 сентябрь]] [[1954 йыл]] ) — нефтсе, йәмәғәтсе. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|Башҡортостан Республикаһының Дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты, Юғары Советтың республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы.. == Биографияһы == Анатолий Иванович Мельников [[1954 йыл]]дың [[16 сентябрь|16 сентябрендә]] [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Өфө районы]] [[Покровка (Өфө районы)|Покровка]] ауылында тыуған. Милләте рус, юғары белемле — 1977 йылда [[Өфө нефть институты]]н тамамлаған. Хеҙмәт юлын эшсе булып башлай. Өфө нефть институтын тамамлағас, Әлмәт нефть идаралығында өлкән инженер, прораб, бүлек начальнигы булып эшләй. Артабан 1982—1989 йылдарҙа «Башэлектроремонт» заводында баш метролог, баш инженер урынбаҫары, КИП хеҙмәте начальнигы, Октябрьский түбән вольтлы аппаратура заводында «Рельеф» кооперативы рәйесе булып эшләй. 1989 йылда Өфө нефть институтында әйҙәүсе инженер, «Восток» банкы идараһы рәйесе урынбаҫары, «Башресурс» акционерҙар йәмғиәтендә баш белгес. 1994 йылдан «БИД» акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры урынбаҫары.<ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы.<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 34</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == *[[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Өфө дәүләт нефть техник университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Шәхестәр:Октябрьский]] okw40e1ue2rlguoizlo4ho2ei7eqoug 0 167185 1308167 1288711 2026-11-03T02:06:01Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308167 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ландскрона''', йәки '''''Ландскруна''''' ({{Lang-sv|Landskrona}} «ер тажы») — 1300 йылда Охта морононда, Охта йылғаһы [[Нева]]ға ҡойған урында шведтар төҙөгән ҡәлғә. 1301 йылда рус ғәскәре баҫып ала һәм тулыһынса емерелә. == Урыҫ-швед һуғышы башы == XII быуаттың икенсе яртыһында — XIII быуаттың беренсе яртыһында шведтар Көньяҡ-Көнбайыш һәм Үҙәк [[Финляндия]]<ны яулап алғандан һуң уларҙың экспансияһы бер нисә тиҫтә йылға туҡталып тора. Урыҫ-швед бәрелештәренең яңы серияһы [[XIII быуат]]тың 80-се йылдарында башлана. 1283 йылда шведтар Нева аша үтеп, Новгород ерҙәренә барымта яһай, әммә кире ҡайтҡанда Нева йылғаһында уларҙы новгородсылар эләктерә. Киләһе йылда шведтарҙың яңы отряды Нева тамағында тар-мар ителә. 1292 йыл үҙ-ара барымта менән билдәләнә. [[Файл:Knutsson.jpg|мини|236x236пкс|Выборгта Кнутссонға һәйкәл. Ҡалаға ул нигеҙ һалған тип иҫәпләнә ]] Өсөнсө швед тәре походы 1293 йылда башлана һәм хәрби хәрәкәттәрҙең яңы этабына юл аса. Походтың рәсми маҡсаты — «мәжүси»ҙәрҙе христианлаштырыу, ғәмәлдә — [[Карелия]]<ның көньяҡ-көнбайышында швед хакимлығын нығытыу була. Поход һөҙөмтәһендә Выборг ҡалаһына нигеҙ һалына, ул оҙаҡ ваҡыт швед хакимлығы үҙәге булып тора. Тиҙҙән уның власы аҫтында 14 карел общинаһы эләгә. Ҡала [[Балтик диңгеҙе]]нән [[Ладога|Ладога күле]]нә сыҡҡан Вуокса сауҙа юлын эләктерә һәм урыҫтар өсөн диңгеҙгә сығыуҙың төп юлы булған Нева тамағына ла янай. Урыҫтарҙың үҙ-ара эске тартҡылашы һөҙөмтәһендә новгородтар Выборгҡа ни бары 1294 йылдың ҡышында ғына поход ойоштора ала, әммә ул уңышһыҙ тамамлана. 1295 йылда шведтар [[Корела (ҡәлғә)|Корела]] ҡалаһын баҫып алып, Вуокса һыу юлының икенсе осонда ла нығынырға тырыша. Шулай итеп шведтар үҙ хакимлығын Карел муйынында нығытып ҡына ҡалмай, ә фин ҡәбиләләренең [[Новгород республикаһы]] менән бәйләнешенә кәртә ҡуя. Әсе тәжрибәгә эйә булған новгородтар кисекмәҫтән ғәскәр ебәрә, ҡаланы баҫып ала һәм тотош гарнизонды ҡыйрата, ни бары ике кеше генә иҫән ҡала өйрәтеү, ғәскәре ебәрҙе новгород, гарнизондарҙа һәм ҡалаларҙа ҡырылып бөтә, ул бары тик ике кеше араһында ҡаса. Ладога буйында уңышһыҙлыҡ кисергән шведтар һөжүмдең ауырыу Нева ярҙарына күсерергә ниәтләй. Урыҫтарҙың диңгеҙгә сыға торған төп юлын ҡулға төшөрөү [[Бөйөк Новгород]]тың һәм [[Бөйөк Владимир кенәзлеге|Рус]]тең байтаҡ өлөшөнөң барлыҡ сауҙа һәм иҡтисади тормошон контролгә ала{{Sfn|Шаскольский И. П.|1987}}{{Sfn|Гадзяцкий С.|1941}}{{Sfn|Гиппинг|2003}}. Новгородтарҙың ул ваҡытта Нева тамағында бер ниндәй ҙә нығытмаһы булмай. Яҡын ҡәлғәләрҙән ([[Копорье (ҡәлғә)|Копорье]], Ладоганан һәм Корела) Нева тамағына тиклем юл ике-өс көнлөк була, ә [[Бөйөк Новгород|Новгород]]тан иһә — аҙнанан артыҡ. Унда урыҫ ҡәлғәһе төҙөү ҙур сығымдар талап итә, шул уҡ ваҡытта ул даими рәүештә диңгеҙҙән баҫып алыу хәүефе аҫтында була{{Sfn|Предшественники Петербурга: Ландскрона — Невское устье — Ниеншанц|}}. Шведтарҙың планы буйынса, йәй миҙгелендә ҙур ғәскәр артында улар ҡеүәтле ҡәлғә төҙөй, уның гарнизоны новгородтарҙың һөжүмен ҡышын да, төп ғәскәр [[Швеция]]ға ҡайтҡас та, кире ҡағырға һәләтле булырға тейеш{{Sfn|Шаскольский И. П.|1987|с=36}}. == Ландскронаны нигеҙләү == Ул йылдарҙа итальян һәм швед ҡәлғәләре таштан төҙөлә. Ғәскәрҙә итальян һәм швед һәм төҙөүселәренең булыуы Ландскрона баштағы план буйынса таштан төҙөлөргә тейеш була, тип күҙалларға мәжбүр итә. Әммә ҡала эргәһендә тәбиғи таштарҙы йәки гранит ташын сығарыу булмағанлыҡтан, ул ағас-ерҙән эшләнә. Ҡәлғә өсөн урын алдан һайлана. Ландскронаны Охтаның [[Нева]]ға ҡойған урынында барлыҡҡа килгән моронда төҙөй башлайҙар. Был диңгеҙҙә иң яҡын, бер ҡасан да һыу баҫмаған урын була. Охта флот өсөнтәбиғи гавань булып хеҙмәт итә. Охта менән Нева буласаҡ ҡәлғәне өс яҡтан ҡаплап тора, бары тик дошман өсөн көньяҡтан ғына ҡаршылыҡ булмай. Тап ошо урында һаҡланыу өсөн соҡорҙар ҡаҙа башлайҙар. Урын бик уңайлы була — һуңынан был урында Нева тамағы торағы, ә 300 йылдан һуң [[Ниеншанц]] ҡәлғәһе төҙөлөүе лә осраҡлы түгелдер, моғайын. Ҡәлғә төҙөлөп бөтмәһә лә соҡорҙар ҡаҙыла. Урыҫтар ҡәлғәгә ҡоро ерҙән килеп, соҡорҙарҙы үтеп һөжүмгә ташлана. Алыш ҡаты була, әммә шведтар, һөжүмле кире ҡаға. Урыҫтар урман ауыҙына сигенә, унда киҫентеләр артына йәшеренә, һуңынан яҡтар бер тәүлеккә килешеү төҙөй. Швед ғәскәрҙәре яңы һуғышҡа әҙерләнә башлай, ләкин таңға урыҫ ғәскәре киткән була. Күрәһең, командирҙар бындай шарттарҙа Ландскронаны алыу мөмкин түгел тигән һығымтаға килә{{Sfn|Предшественники Петербурга: Ландскрона — Невское устье — Ниеншанц|}}{{Sfn|Шаскольский И. П.|1987}}. Новгородтар киткәс, шведтар көҙгә тиклем нығытмалар төҙөүҙе дауам итә. Ҡәлғә төҙөлөп бөткәс, унда 300 яугирҙан торған гарнизон ҡалдырыла, ҡалғандар, юл ыңғай тирә-яҡты талап, кире ҡайта{{Sfn|Гиппинг|2003|с=88}}. Швед флоты [[Стокгольм]]ға 1300 йылдың 29 сентябрендә ҡайтып етә. == Ҡәлғә == Ландскрона яҡынса 15 000 квадрат метр майҙанды биләгән тура мөйөшлө бина һәм Выборг ҡәлғәһенән ике тапҡырҙа ҙурыраҡ була. Тәрәнлеге 2 метрҙан ашыу булған ике параллель соҡор менән уратып алына. Һәр соҡор [[трапеция]] рәүешендә була, стенаһының ауышлығы яҡынса 40°. Эске соҡор киңлеге 15 метр самаһы, унна 14-15 метр алыҫлыҡта булған тышҡы соҡорҙоҡо — 11 метр. Ҡәлғә өсөн һайланған ер участкаһы тигеҙ булмағанлыҡтан, соҡорораҡ ерҙәргә ағас ботаҡтары һалып, уның өҫтөнә ағас-ер платформаһы һалына. Уның нигеҙендә кәҫ, [[ҡом]] һәм башҡа материалдар менән тултырылған 8-16 метрлыҡ ситлектәр тора. Ҡәлғә диуары һигеҙ [[башня]]нан тора, уларҙа ҡорал урынлаштырыла. Ҡәлғәнең көнбайыш өлөшөндә башнялары-донжон була. Ул ергә Нева кимәленән ике метрға түбәнерәк төшә, эсендә ҡоҙоғо була, һәм, күрәһең, күҙәтеү өсөн ҡулланыла. Ҡәлғә ысын оҫталар эшләгән көслө оборона ҡоролмаһы була<ref name="svpressa.ru">[http://svpressa.ru/all/article/16584/ Газпром оплатил смерть своего детища — Охта-центра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303214527/http://svpressa.ru/all/article/16584/ |date=2012-03-03 }}</ref><ref name="autogenerated3">{{Cite web|url=http://www.archeo.ru/rus/projects/nien.htm|title=Раскопки крепости Ниеншанц|accessdate=2011-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110119144509/http://www.archeo.ru/rus/projects/nien.htm|archivedate=2011-01-19}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110119144509/http://www.archeo.ru/rus/projects/nien.htm |date=2011-01-19 }}</ref><ref name="autogenerated2">{{Cite web|url=http://spbae.ru/spbved_2010.htm|title=Интервью с Петром Сорокиным о раскопках на Охтинском мысу. Санкт-Петербургские ведомости|accessdate=2011-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131209183445/http://spbae.ru/spbved_2010.htm|archivedate=2013-12-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131209183445/http://spbae.ru/spbved_2010.htm |date=2013-12-09 }}</ref>. == Һылтанмалар == 1992 йылда Охта морононда П. Е. Сорокин етәкселегендә мәҙәни ҡатламды тикшереү һәм археологик күҙәтеүҙәр алып барыла. 2000 йылдар урталарында бында Охта-үҙәк эшлекле кварталын төҙөү планлаштырылыуы тураһында мәғлүм була. [[2006 йыл]]<дан төҙөлөш күҙалланған урында киң күләмле археологик ҡаҙыу эштәре алып барыла һәм [[Ниеншанц|Ниеншанец]] урҙары һәм соҡорҙар, артабанғы эҙләнеүҙәр һөҙөмтәһендә Ландскрона ҡәлғәһе табыла. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == == Археологик ҡаҙыныуҙар == Ҡәлғә күҙалланғандан күпкә яҡшыраҡ һаҡланған. Асылған 12 000 кавдрат метрҙа соҡорҙар, диуар ҡалдыҡтары, башня-донжондың үҙенсәлекле ағас нигеҙе, арбалет болттары, уның уҡ башаҡтарытабыла, янғын эҙ асыҡлана. Ҡаҙыныуҙар үҙенсәлекле фәнни материал булып тора һәм ҡәлғәне күҙалларға, бик күп һорауҙарға яуап табырға мөмкинлек бирә. Археологик ҡомартҡыһы «Петербург Торяһы» тип иғлан ителә. Йәмәғәтселек бейек йорт төҙөү өсөн икенсе урын һайлауҙы, ә Охта моронон фән өсөн һаҡлауҙы талап итә башлай. Һөҙөмтәлә Юҡҡа төҙөлөш проекты кире алына<ref>[http://gov.spb.ru/print_version/news7169.html Принято окончательное решение о переносе проекта Охта-центра]{{Недоступная ссылка|date=Октябрь 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>. * [[Ниеншанц]] * Швед-новгород һуғыштары * Рус-швед һуғыштары * Эрик хроникаһы == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|27em}} == Әҙәбиәт == * {{Китап|автор=[[Шаскольский, Игорь Павлович|Шаскольский И. П.]]|заглавие=Борьба Руси за сохранение выхода к Балтийскому морю в XIV веке|ссылка=http://militera.lib.ru/research/shaskolsky_ip01/index.html|место=Л.|издательство=Наука|год=1987|страниц=176|ref=Шаскольский И. П.}} * {{Китап|автор=Гиппинг А. И.|заглавие=Нева и Ниеншанц|место=М.|издательство=Российский архив|год=2003|страниц=472|isbn=5-86566-045-4|ref=Гиппинг}} * {{Китап|автор=Гадзяцкий С.|заглавие=Карелы и Карелия в Новгородское время|место=Петрозаводск.|издательство=Государственное издательство Карело-Финской ССР|год=1941|страниц=194|ref=Гадзяцкий С.}} * {{Китап|автор=Сорокин П. Е.|заглавие=Предшественники Петербурга: Ландскрона — Невское устье — Ниеншанц|ссылка=http://www.mitropolia-spb.ru/eparhialnie-smi/eparchialnie_vedomosti/30-31/txt/sorokin_pradshestveniki_peterburga-1.php|ref=Предшественники Петербурга: Ландскрона — Невское устье — Ниеншанц}} Архивная копия от 25 декабря 2009 на Wayback Machine * {{Китап|заглавие=Хроника Эрика|ссылка=http://norroen.info/src/other/erik/|ответственный=А. А. Сванидзе; Перевод со старошведского А. Ю. Желтухина|издание=2-е изд|место=М.|год=1999|ref=Хроника Эрика}} * {{Китап|автор=Шарымов А.|заглавие=Предыстория Санкт-Петербурга. 1703 год. Книга исследований|ссылка=http://gorchev.lib.ru/ik/Predystoriya%20SPb_1703god/Index_contents.html|место=СПб.|издательство=Журнал Нева|год=2004|страниц=784|ref=Шарымов А.}} * [https://web.archive.org/web/20100723091208/http://spbae.ru/aospb_2009.htm Сорокин П. Е., Иванова А. В., Андреева О. В., Михайлов К. В., Кутимов Ю. Г., Лазаретов И. П., Гукин В. Д., Ахмадеева М. М., Гарбуз И. А., Новоселов Н. В., Короткевич Б. С., Чистов Д. Е., Стоянов Р. В. Археологические исследования в г. Санкт-Петербурге в устье реки Охты в 2009 г. // САНКТ-ПЕТЕРБУРГСКАЯ АРХЕОЛОГИЧЕСКАЯ ЭКСПЕДИЦИЯ. Археологические раскопки в Санкт-Петербурге и окрестностях] * [http://ecominfo.spb.ru/news/index.php?id=1440 Заключение комиссионной историко-культурной археологической экспертизы. 22 июля 2010. Центр экспертиз Санкт-Петербургского общества естествоиспытателей «ЭКОМ»]{{Недоступная ссылка|date=Октябрь 2018|bot=InternetArchiveBot}} * [https://web.archive.org/web/20120303214527/http://svpressa.ru/all/article/16584/ И.Смирнова. Газпром оплатил смерть своего детища — Охта-центра. «Свободная пресса», 7 ноября 2009 года] * [https://web.archive.org/web/20110817074217/http://www.spbae.ru/nien_itogi_2009.htm Предварительные результаты охранных археологических раскопок в устье реки Охта. // САНКТ-ПЕТЕРБУРГСКАЯ АРХЕОЛОГИЧЕСКАЯ ЭКСПЕДИЦИЯ] * [https://web.archive.org/web/20131015190652/http://spbae.ru/map_archeo.jpg Сводный план раскопок и выявленных объектов культурного наследия в устье реки Охта. // САНКТ-ПЕТЕРБУРГСКАЯ АРХЕОЛОГИЧЕСКАЯ ЭКСПЕДИЦИЯ] * [http://norroen.info/src/other/erik/ Хроника Эрика. — М., 1999. — Второе издание, исправленное и дополненное. — Составитель, ответственный редактор и редактор перевода А. А. Сванидзе. Перевод со старошведского А. Ю. Желтухина. Комментарии А. Ю. Желтухина и А. А. Сванидзе.] * [https://web.archive.org/web/20131209183445/http://spbae.ru/spbved_2010.htm Интервью с Петром Сорокиным о раскопках на Охтинском мысу // Санкт-Петербургские ведомости. 12 ноября 2010] * [https://web.archive.org/web/20140714121853/http://spbae.ru/troits_01.htm Клейн Л. Лохи из Петербурга //Троицкий вариант. — 2009. — № 21. — С. 14. // Белецкий С. В. О раскопках на Охте, судьбе охтинского мыса и попугае Джона Сильвера //Троицкий вариант. — 2009. — № 4. — С. 14-15.] * [http://spbstarosti.ru/video-starosti/pyat-tysyach-let-do-peterburga.html Пять тысяч лет до Петербурга. Видеофильм. «Петербургские старости»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210510042159/http://spbstarosti.ru/video-starosti/pyat-tysyach-let-do-peterburga.html |date=2021-05-10 }} * [https://web.archive.org/web/20131209182908/http://spbae.ru/arh_ochta_NR_2011rus.htm Сорокин П. Е. Археологические памятники Охтинского мыса //Наука в России. — 2011. — № 3. — С. 19-25.] {{Тышҡы һытанмалар}} [[Категория:Санкт-Петербург тарихы]] [[Категория:Алфавит буйынса Рәсәйҙең мәҙәни мираҫы объекттары]] nevhxdbp24qgytgzhun8xhuoznps8i2 0 168929 1308153 1300981 2026-11-02T22:05:18Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308153 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Криптография, элемтә һәм информатика институты''' ({{lang-ru|Институт криптографии, связи и информатики}} ИКСИ) — Рәсәй Федераль Именлек хеҙмәте академияһының структура подразделениеһы, мәғлүмәт тапшырыу, һаҡлау һәм эшкәртеү буйынса белгестәр әҙерләй. ИКСИ Рәсәй буйынса мәғлүмәт хеүфһеҙлеге өлкәһендә төп уҡыу йорто булып тора. == Тарихы == [[1949 йыл]]дың 19 октябрендә ҡарар ВКП(б) Үҙәк Комитеты Политбюроһы ҡарары менән Криптографтарҙың юғары мәктәбе ойошторола, ә [[Мәскәү дәүләт университеты]]ның Механика-математика факультетында СССР Министрҙар Советы ҡарары менән ябыҡ бүлексә булдырыла. 1960 йылда уларҙы берләштереү нигеҙендә СССР КГБ Юғары мәктәбенең 4-се (техник) факультеты барлыҡҡа килә<ref>[http://ovvkus.ru/kgb5491/school/highschool.htm Высшая школа КГБ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170720083813/http://ovvkus.ru/kgb5491/school/highschool.htm |date=2017-07-20 }} на неофициальном сайте ОВВКУС СМ КГБ СССР.</ref>. 1962 йылдың 10 майында КГБ рәйесе бойороғо менән факультетының 5 йыл уҡыу ваҡыты менән көндөҙгө бүлеге асыла. Факультетты математик, криптограф һәм педагог И. Я Верченко етәкләй, ул 1972 йылға тиклем факультеттың юғары математика кафедраһы начальнигы (1962 йылдың 5 июленән), факультет начальнигы (1963 йылдың майынан) һәм физика-математика һәм техник фәндәр кандидаты һәм докторы ғилми дәрәжәһен биреү буйынса Ғилми совет рәйесе вазифларын бер үк ваҡытта башҡара. [[1992 йыл]]да Юғары мәктәптең техник факультеты Криптография, элемтә һәм информатика институты (ИКСИ) тип үҙгәртелә. Әҙерлектең төп йүнәлештәре булып: [[криптография]], ғәмәли математика, [[информатика]] һәм [[Компьютер|иҫәпләү техникаһы]], [[Электроника|электрон техника]], [[радиотехника]] һәм элемтә тора. ИКСИ составында түбәндәге факультеттар эшләй: ғәмәли математика<ref>[http://www.academy.fsb.ru/i_faculty_pm.html Факультет прикладной математики на официальном сайте Академии ФСБ РФ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129090646/http://academy.fsb.ru/i_faculty_pm.html |date=2017-11-29 }}</ref>, махсус техника<ref>[http://www.academy.fsb.ru/i_faculty_st.html Факультет специальной техники на официальном сайте Академии ФСБ РФ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171121181003/http://www.academy.fsb.ru/i_faculty_st.html |date=2017-11-21 }}</ref>, мәғлүмәт хәүефһеҙлеге<ref>[http://www.academy.fsb.ru/i_faculty_ib.html Факультет информационной безопасности на официальном сайте Академии ФСБ РФ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119192342/http://www.academy.fsb.ru/i_faculty_ib.html |date=2017-11-19 }}</ref> һәм оператив-техник факультет<ref>[http://www.academy.fsb.ru/i_faculty_ot.html Оперативно-технический факультет на официальном сайте Академии ФСБ РФ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117142648/http://www.academy.fsb.ru/i_faculty_ot.html |date=2017-11-17 }}</ref>, тәбиғәт фәндәре кафедраһы, инглиз теле һәм махсус профилдәр киске физика-математика мәктәбе, бюджетҡа ҡарамған ғилми-тикшеренеү лабораторияһы. == Ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлеге == Институтта 200-ҙән ашыу профессор-уҡытыусылар составы эшләй. Улар араһында 150-нән ашыу фән докторҙары һәм кандидаты, академиктар һәм төрлө академияларҙың мөхбир ағзалары бар<ref>[http://www.mathnet.ru/php/organisation.phtml?orgid=3787&option_lang=rus&fletter=all Профиль ИКСИ на сайте www.mathnet.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201030610/http://www.mathnet.ru/php/organisation.phtml?orgid=3787&option_lang=rus&fletter=all |date=2017-12-01 }}</ref>. Рәсәй Федерацияһы Президенты гранты ярҙамында ике фәнни мәктәп (алгебра һәм радиотехника йүнәлешендә) булдырылған. Институттың йәш ғалимдарының ғилми тикшеренеүҙәре Президенттың шәхси гранттары менән хуплана. Академияла институт проыиле буйынса адъюнктура, диссертациялар советы эшләй. == Мәғлүмәт хәүефһеҙлеге өлкәһендәге уҡыу-методик берекмәһе == Рәсәй Госкомвузының 1996 йылдың 9 апрелендәге 613-сө бойороғо<ref>[http://fgosvo.ru/news/9/1310 Приказ Госкомвуза России от 9 апреля 1996 года № 613] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201040126/http://fgosvo.ru/news/9/1310 |date=2017-12-01 }}</ref> менән ИКСИ базаһында мәғлүмәт хәүефһеҙлеге буйынса Рәсәй юғары уҡыу йорттарының Уҡыу-методик берекмәһе (УМО ИБ) ойошторола<ref>[http://www.isedu.ru/ Официальный сайт УМО ИБ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513035835/http://www.isedu.ru/ |date=2012-05-13 }}</ref>. Уға 74 юғары уҡыу йортона вәкилдәре, шулай уҡ ведомстволар, предприятиелар, учреждениелар һәм ойошмалар вәкилдәре инә. УМО ИБ мәғлүмәт хәүефһеҙлеге буйынса белгестәр әҙерләргә теләгән юғары уҡыу йорттары өсөн белем биреү стандарттарын, уҡыу пландарын, уҡыу программаларын эшләй, вуздарҙы лицензиялау, аттестациялау һәм аккредитациялауҙа ҡатнаша. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * [http://www.academy.fsb.ru/index_i.html ИКСИ на официальном сайте Академии ФСБ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090316091409/http://www.academy.fsb.ru/index_i.html |date=2009-03-16 }} {{v|19|11|2017}} * ''Погорелов Б. А., Мацкевич И. В.'' [http://emag.iis.ru/arc/infosoc/emag.nsf/BPA/2bc575e2571effc8c32575bd00428b4e О подготовке кадров в области информационной безопасности] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171111043901/http://emag.iis.ru/arc/infosoc/emag.nsf/BPA/2bc575e2571effc8c32575bd00428b4e |date=2017-11-11 }}{{v|19|11|2017}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000898713 50 лет Институту криптографии, связи и информатики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201040140/https://search.rsl.ru/ru/record/01000898713 |date=2017-12-01 }} : (Ист. очерк) / В. И. Бондаренко (рук.), В. В. Андроненко, М. В. Гаранин и др.; Ред. комис. Б. А. Погорелов (отв. ред.) и др. — М., 1999. — 271 с. {{v|19|11|2017}} * {{YouTube|jiY6ka19DjU|В Академии ФСБ прошла олимпиада по математике и криптографии: Россия-1, Ярославль (7 апр. 2014 г.)|logo=1}} {{Тышҡы һытанмалар}} [[Категория:Криптография]] [[Категория:Алфавит буйынса университеттар]] [[Категория:Рәсәй мәғарифы]] aoekc40d32p4g08m12pftp8jw2qcf31 0 170098 1308170 1214796 2026-11-03T02:27:55Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308170 wikitext text/x-wiki '''Латипов Әхәт Фәсхетдин улы''' ({{lang-ru|Латыпов Ахат Фасхутдинович}}) — ([[10 февраль]] [[1933 йыл]]) — хужалыҡ эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының экология һәм тәбиғәт ресурстарын рациональ файҙаланыу буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|Башҡортостан Республикаһының Дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. == Биографияһы == Әхәт Фәсхетдин улы Латипов [[1933 йыл]]дың [[10 февраль|10 февралендә]] [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Миәкә районы]] [[Тауҡай-Гәйнә]] ауылында тыуған. Махсус урта белемле. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1953 йылда техник училище тамамлағандан һуң Бәләбәй быраулау контораһында быраулаусы булып башлай. 1955—1957 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә, запасҡа ҡайтарылғас, быраулаусы булып эшләүен дауам итә. 1964—1967 йылдарҙа — “Башюгнефтеразведка” тресының (Ишембай ҡалаһы) Иҫәнғол быраулау контораһында быраулаусы. 1967 −1969 йылдарҙа Һиндостан Республикаһында белгес булараҡ техник ярҙам күрһәтеү өсөн эш сәфәрендә була. 1969 йылдан — «Башнефть» берекмәһенең Бәләбәй быраулау эштәре идаралығында быраулау мастеры. <ref> // Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5</ref> 1990 йылда Бәләбәй ҡалаһындағы 74-се Дала һайлау округынан [[Башҡорт АССР-ы]]ның 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана, Юғары Советтың экология һәм тәбиғәт ресурстарын рациональ файҙаланыу буйынса комиссия ағзаһы. <ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 34</ref> == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * СССР-ҙың дәүләт премияһы * Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1982) * «Почет Билдәһе» ордены (1977) * «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы * Бәләбәй ҡалаһының почётлы гражданы<ref>[http://gsrb.ru/ru/organization/deputats/news/62890/70002/ В Белебеевском районе отпраздновали 100-летие Республики Башкортостан]</ref> == Ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 == Һылтанмалар == * {{БЭ|87102}}{{V|9|02|2023}} * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары]] [[Категория:СССР Дәүләт премияһы лауреаттары (Башҡортостан)]] aqtkillfmjewosr5syvd0fvcm2kwkgf 0 170640 1308182 1307549 2026-11-03T05:42:27Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308182 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Маликов Рәмил Фәрүҡ улы''' ([[20 ғинуар]] [[1951 йыл]]) − ғалим-физик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Физика-математика фәндәре докторы (1998), профессор (2000). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2008), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (1998). 1974 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]] һәм [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2003 йылдан — Һөнәри белем биреү һәм мәғлүмәт технологиялары институтының Мәғлүмәт технологиялары үҙәге директоры, 2006—2015 йылдарҙа мәғлүмәт һәм полиграфия системалары һәм технологиялары кафедраһы мөдире. == Биографияһы == Рәмил Фәруҡ улы Маликов [[1951 йыл]]дың [[20 ғинуар]]ында [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Бөрйән районы]]ның [[Иҫке Собханғол (Бөрйән районы)|Иҫке Собханғол]] ауылында тыуған. Әсәһе башланғыс кластар уҡытыусыһы, атаһы — [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, дүрт орден кавалеры була. Мәктәпкә үҙ теләге менән алты йәштән уҡырға бара. Уны бигерәк тә математика ҡыҙыҡһындыра, мәктәп һәм олимпиадаларында ҡатнашып, юғары һөҙөмтәләргә өлгәшә. Юғары белемде [[Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институты]]нда ала. Мәктәптәге ҡыҙыҡһыныуы физика-математика факультетына алып килә. Студент сағында уҡ фәнни эштәр менән шөғәлләнә башлай. 1972 йылда юғары уҡыу йортон тамамлағандан һуң МДПУ-ға һәм Мәскәү өлкә педагогия институтына маҡсатлы урындарға аспирантураға тәҡдим итәләр. Экзамендарын һәйбәт тапшыра. Ләкин конкурс ҙурлыҡтан икенсе йылға ҡалдыралар. Хеҙмәт юлын өлкән лаборант булып үҙе уҡып сыҡҡан белем учреждениеһының физика кафедраһында башлай. 1973 йылдың яҙында Совет Армияһына хеҙмәткә алына. 1974 йылдың сентябренән [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]]нда эшләй башлай. Теоретик һәм эксперименталь физика кафедраһында ассистент була. 1976 йылда һөнәри белеме буйынса А. И. Герцен исемендәге Ленинград дәүләт педагогия институтының аспиранты булып китә. Теоретик физика кафедраһы ҡарамағындағы аспирантурала уҡый. Стажировканы билдәле ғалим, профессор, оптика һәм ҡаты матдәләр физикаһы буйынса белгес Евгений Дмитриевич Трифоновта үтә. * 1981 йылда «Ҡаты есемдәр физикаһы» буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. * 1980−1997 йылдар эсендә башта теоретик һәм эксперименталь физика кафедраһы ассистенты була. Унан өлкән преподаватель, дөйөм физика кафедраһы доценты булып эшләй. * 90-сы йылдар башынан мәктәптәрҙең, вуздарҙың уҡыу процесына беренсе быуын информатика һәм илебеҙҙәге компьютер техникаһы киң индерелә башлай. Рәмил Фәруҡ улы дөйөмләштереү системалары, бухгалтер һәм педагогик программа саралары өсөн программа һәм методик тәьминәт әҙерләү процесына ҡушылып китә. Был практик эшмәкәрлек һөҙөмтәһендә дөйөмләштерелгән, системалаштырылған уҡыу-методик әсбаптары сығарыла. Шул уҡ ваҡытта компьютер техникаһын ҡулланыу өлкәһендә уҡытыусыларҙың квалификацияһын күтәреү һәм уҡытыу буйынса эш алып барыла. Был йылдарҙа бөтә ил һәм беҙҙең республикала компьютер «ликбезы» була. * 1992−1995 йылдарҙа республикалағы мәктәптәр, лицейҙар, гимназиялар һәм башҡа уҡыу йорттары өсөн педагогик программа средстволары эшләү буйынса Үҙәк (1993 йылдан «Ғалим» предприятиеһе) етәксеһе булып эшләй. * 1995 йылда докторлыҡ диссертацияһына әҙерләнеү өсөн ижади ял ала һәм физика өлкәһендәге ғилми эшмәкәрлегенә ныҡлап тотона. * 1998 йылда математик модулләү һәм һыҙыҡлы булмаған спектроскопия өлкәһендә фәнни-тикшеренеү эшмәкәрлеге буйынса [[Башҡорт дәүләт университеты|Башҡорт дәүләт университетының]] математика советында докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. Был өлкәлә илебеҙҙә, шулай уҡ сит ил баҫмаларында уның 100-ҙән артыҡ фәнни эше баҫылған. Көслө нурланыш һәм ультраҡыҫҡа импульстарҙы когерентлы көсәйтеү күренештәре буйынса классик эштәрҙең авторҙарының береһе булараҡ илебеҙҙә һәм сит илдәрҙә киң билдәлелек яулаған ғалимдарҙың береһе булып тора. * 1998 йылдан Р. Маликовтың ғилми ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе — информатика һәм ҡатмарлы системаларҙы компьютерҙа моделләү. * 2000 йылда [[Рәсәй Федерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығы]] Маликов Рәмил Фәруҡ улына дөйөм физика кафедраһы буйынса профессор исемен бирә. Уның тарафынан информатика һәм мәғлүмәт технологиялары өлкәһе буйынса 30 фәнни эш, информатика һәм физика буйынса 2 монография, 15 уҡыу әсбабы һәм китап нәшер ителгән. Мәғариф өлкәһендә эшмәкәрлеге өсөн Рәмил Фәруҡ улы Маликов Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы(1998), Рәсәй Федерацияһының Почетлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2008) тигән маҡтаулы исемдәргә лайыҡ була. ВЛКСМ Өлкә комитетының һәм [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты|БДПУ]]-ның Почет грамоталары менән бүләкләнгән. * 2003 йылдың майында Мәғлүмәт технологиялары үҙәгенә етәксе итеп тәғәйенләнә. Был структураны өр-яңынан булдырырға тура килә. 2006 йылға тиклем БДПУ-ның мәғлүмәт технологиялары Үҙәге директоры вазифаһын башҡара. * 2006—2015 йылдарҙа — мәғлүмәт һәм полиграфия системалары һәм технологиялары кафедраһы мөдире. Рәсәй Федерацияһының почетлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре. * 2015 йылдан — М. Аҡмулла исемендәге БДПУ-ның «Системалы анализ һәм математик моделләү» фәнни-тикшеренеү лабораторияһы етәксеһе, мәғлүмәт системалары һәм технологиялары кафедраһы профессоры. == Ғаиләһе == Ҡатыны Маликова Рәмилә Сәйфий ҡыҙы доцент, педагогик фәндәр кандидаты, 1953 йылдың 25 ноябрендә [[Өфө]]лә тыуған. Октябрҙең 40 йыллығы исемендәге Башҡорт дәүләт университетында география факультетын тамамлай. Юғары уҡыу йортон тамамлағандан һуң Алкин ауыл мәктәбендә география уҡытыусыһы, унан [[Шишмә районы]]нда РОНО-ла методист булып эшләгән. 1981 йылдан 2018 йылға тиклем география кафедраһында Башҡорт дәүләт педагогия институтында (университетта) эшләй. Ҡыҙы Әдилә Усманова (Маликова) 2001 йылда [[Дим районы]]ның 104-се урта мәктәбен тамамлай. 2006 йылда ул [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның география факультетын уңышлы тамамлай. 2013 йылда ла аспирантураға һәм «ХХ быуатта Көньяҡ Уралда һәм Урал буйында физик-географик тикшеренеүҙәр» исемле кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Етәксеһе — география фәндәре докторы, профессор [[Псәнчин Айбулат Вәли улы|Айбулат Вәли улы Псәнчин]]. Әле Әдилә Усманова Башҡорт дәүләт университетының физик география, картография һәм геодезия кафедраһында эшләй, доцент. Улы — Маликов Азат Рәмил улы [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты|Өфө дәүләт сәнғәт академияһы]]ның театр факультетын тамамлаған. 2008—2019 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры|М.Кәрим исемендәге йәштәр театры]]нда актер булып эшләй. == Фәнни эшмәкәрлеге == === Монографиялары === * Маликов Р. Ф. Математическое моделирование кооперативных когерентных эффектов в спектроскопии. Монография. Уфа: Изд-во «Гилем», 2006. — 206 с. * Исхаков, А. Р., Маликов Р. Ф. Моделирование систем технического зрения в модифицированных дескриптивных алгебрах изображений: Монография . — Уфа: Изд-во БГПУ, 2015. — 160 с. === Дәреслектәр һәм уҡыу әсбаптары === # Маликов Р. Ф., Сулейманов Р. Р. Информатика занимательная и не только…Методическое пособие для студентов и учителей. — Уфа, БГПИ, 2001. −112 с. # Маликов Р. Ф., Сулейманов Р. Р. Информатика классная и внеклассная. Учебно-методическое пособие (исправл. и дополненное). 2-е изд., перераб. — Уфа: Изд-во Гилем, 2004. — 370с. # Маликов Р. Ф., Практикум по компьютерному моделированию физических явлений и объектов . Учеб. пособие. — Уфа: Изд-во БашГПУ, 2004. — 235 с. # Жданов Э. Р., Маликов Р. Ф., Хисматуллин Р. К. Компьютерное моделирование физических объектов и явлений методом Монте-Карло. Учеб. пособие. — Уфа, БГПУ, 2005. — 123 с. # Маликов Р. Ф. Основы систем компьютерного моделирования. Учеб. пособие. — Уфа: Изд-во БГПУ, 2008. — 279с. # Маликов Р. Ф. Основы математического моделирования. Учеб. пособие. — М: Изд-во «Горячая линия -Телеком», 2010. — 348с. # Маликов Р. Ф. Основы разработки компьютерных моделей сложных систем. Учеб. пособие. — Уфа: Изд-во БГПУ, 2012. — 256с. # Маликов Р. Ф. Практикум по имитационному моделированию сложных систем в среде AnyLogic: учебное пособие. — Уфа: Изд-во БашГПУ, 2013. — 295с. # Абдрафиков М. А. и др. Управление программными проектами: теория и практика: учеб. пособие [Текст] / М. А. Абдрафиков, В. Е. Гвоздев, Р. Ф. Маликов, А. Р. Исхаков. — Уфа: Изд-во БГПУ, 2015. — 128 с. # Маликов Р. Ф. Практикум по дискретно-событийному моделированию сложных систем в расширенном редакторе GPSS World: практикум. — Уфа: Изд-во БашГПУ, 2017. — 280с. # Маликов Р.Ф, Усманова А. Р. Путь карагай-кыпчаков из глубины веков до наших времен. — Уфа, 2020. — 150 с. === Фәнни мәҡәләләре === # Маликов Р. Ф., Е. Д. Трифонов, А. И., Зайцев. Сверхизлучение протяженной системы // ЖЭТФ,1979, т.76. с.65-75. # Маликов Р. Ф., В.А Малышев, Е. Д. Трифонов. О форме спектра сверхизлу¬чения // Оптика и спектр.1981.Т.50.С.406-410. # Маликов Р. Ф., В.А Малышев, Е. Д. Трифонов. Влияние релаксации на дина¬мику кооперативного излучения протяженной системы. // Оптика и спектр., 1982, Т.53. С.652-659. {| | {{Начало скрытого блока |Заголовок = Р. Маликовтың башҡа мәҡәләләре |Фон_заголовка = #ccc }} <blockquote> # О.P.Varnavsky, A.N.Kirkin, A.M.Leontovich, Malikov R.F., R.G.Mirzoyan, A.M.Mozharovsky, E.D.Trifonov. Coherent transiet effekt in generation and amplification of ulrashort pulses in Nd: YAG and Ruby at low temperature // Optics commun. 1983, v.46, p.131-134. # Malikov R.F., Trifonov E.D. Induced superradiance in activited cristals // Opt. Commun., 1984, v.52, p.74-76. # О. П. Варнавский,А. Н. Киркин, А. М. Леонтович, Маликов Р. Ф., А. М. Можаровский, Е. Д. Трифонов. Когерентное усиление ультракоротких импульсов в активированных кристаллах. //ЖЭТФ, 1984, т.86,с.1227-1239. # Варнавский О. П., В. В. Головлев, А. Н. Киркин, Р. Ф. Маликов, А. М. Можаровский, А. М. Леонтович, Е. Д. Трифонов. Режимы когерентного усиления в активированных кри¬сталлах // Известия АН СССР, сер. «Физическая», 1986, т.50, с.647-653. # О. П. Варнавский, В. В. Головлев, А. Н. Киркин, Р. Ф. Маликов А. М. Мо¬жаровский, А. М. Леонтович, М. Бенедикт, Е. Д. Трифонов. Когерентное распространение импульсов малой площади в активированных кристаллах // ЖЭТФ. 1986. Т.90,в.5,с.1556-1609. # Маликов Р. Ф., Мустафин Р. Х. Кинетика и спектр импульса света при пикосекундной голографии. //Опт. и спектр. 1987, т.62, с.631-635 # Маликов Р. Ф., В. А. Малышев, О. П. Варнавский. Когерентное усиление и ком¬прессия световых импульсов с узким спектром в резонансной неоднородноуширенной двухуровневой среде с инверсией населенности.// Оптика и спектр. 1993, Т.51, в.3, с.406. # Маликов Р. Ф. Когерентное усиление УКИ света и сверхизлучение в примесных кристаллах при селективном возбуждении неоднородного контура // Оптика и спектр. 1998, т.85, № 3, с.443-449. # Маликов Р. Ф., Когерентное распространение ультракоротких импуль¬сов света в трехуровневых неоднородноуширенных системах // Оптика и спектр. т.86, № 2, 1999, с. 266—273. # Маликов Р. Ф., Р. Р. Сулейманов. Моделирование электрических схем из школьного курса физики в интегрированной системе Electronics Workbench 5. 12 // Учитель Башкортостана. 2002. № 12. С. 68-72. # Маликов Р. Ф., Р. Р. Сулейманов. Образовательные сайты в Интернете // Учитель Башкортостана, 2003. № 11. С. 76-79. # Маликов Р. Ф. Кооперативные когерентные процессы в спектроскопии// Вестник Башгоспедуниверситета, 2003 # Маликов Р. Ф., Р. Р. Сулейманов. Работа в редакторе Frontpage // Учитель Башкортостана. 2004. № 4. Стр. 74-80. # Аслаева А. Ш., Маликов Р. Ф. Динамика когерентных коо¬перативных эффектов в про¬тяженных системах при не¬когерентной накачке // Оптика и спектр. 2004, т. 97, с.814-822. # Киселев О. И., Маликов Р. Ф., Салихов А. Т. Критерии оценки и технологии анализа качества образовательных порталов // Научно-методический журнал «Информатизация образования и науки». М.: 2010 Вып.4(8), с. 3-14. # Маликов Р. Ф., Габидуллин Ю. З., Богданов М. Р. Компьютерное моделирование вегетационной динамики растительного покрова пастбищ // Известия Самарского научного центра РАН, 2011. — Т.13, № 5(3). — С.21-25. # Zakharov A.V., Bogdanov M.R., Malikov R.F., Dumchikova I.N. On the Theory of Persecution // World Academy of Science, Engineering and Technology, 2014. V.5, P741-746. # Исхаков А. Р., Маликов Р. Ф. Calculation of Aircraft area on Satellite Images by Genetic Algorithm // Mathematical Modeling, Programming & Computer Software Vol.9, no.4. — 2016. 148—154 pp. # Malikov R.F., Malyshev V.A. Optical bistability and hysteresis of a thin layer of resonant emitters: interplay of inhomogeneous broadening of the absorption line and the Lorentz local field. Optics and Spectroscopy. 2017. Т. 122. № 6. С. 955—963. # Malyshev V. A., Zapatero P.A, Malyshev A.V., Malikov R. F., Ryzhov I. V. Nonlinear optical dynamics of a 2D semiconductor quantum dot super-crystal: Emerging multistability, self-oscillations and chaos (EXCON 2018). Journal of Physics: Conf. Series 1220 (2019) 012006. # Ryzhov I.V., Malikov R.F., Malyshev A.V., Malyshev V.A. Nonlinear optical response of a two-dimensional quantum-dot supercrystal: emerging multistability, periodic and aperiodic self-oscillations, chaos, and transient chaos// Physical Review A. 2019. Т. 100. № 3. С. 033820. # Усманова А. Р., Маликов Р. Ф., Исхаков А. Р. Формирование научно-исследовательских компетенций инженеров на основе цифровых технологий моделирования // Инженерное образование, вып 26, 2019. — C.56-65. # Байрамдурдыев Д. Я., Маликов Р. Ф., Рыжов И. В., Малышев В. А. Нелинейная оптическая динамика и высокая отражательная способность монослоя трёхуровневых квантовых излучателей с дублетом в возбуждённом состоянии // ЖЭТФ, 2020, т.158, вып.2(8). — С. 269—281. {{Конец скрытого блока}} |} == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының Почёт грамотаһы * БДПУ-ның Почёт грамотаһы * Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (1998) * Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2008) == Һылтанмалар == * [https://tanrb.rbsmi.ru/articles/y-m-i-t/F-n-yulinda-tap-an---urinin-638337/?utm_source=vk&utm_medium=social&utm_campaign=13580677 ФӘН ЮЛЫНДА ТАПҠАН ҮҘ УРЫНЫН]{{Недоступная ссылка|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.susu.ru/sites/default/files/dissertation/malikovrf.pdf] * [https://bspu.ru/users/561 Электронная приёмная.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211120181800/https://bspu.ru/users/561 |date=2021-11-20 }} * [https://www.dissercat.com/content/matematicheskoe-modelirovanie-kooperativnykh-kogerentnykh-protsessov-v-primesnykh-kristallakэлектронная библиотека диссертаций]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://bspu.ru/index.php/news/13488 с 70-летием!] * [http://www.mathnet.ru/rus/person123452 Его труды] {{Недоступная ссылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на [[Math-Net.Ru]] [[Категория:Алфавит буйынса физиктар]] [[Категория:Алфавит буйынса ғалимдар]] [[Категория:Рәсәй физиктары]] [[Категория:Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусылары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт педагогия университеты профессорҙары]] [[Категория:Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:Физика-математика фәндәре докторҙары]] fe9r3v2s02i7q8s8pioggzkaxt1ocwk 0 172825 1308196 1287628 2026-11-03T09:26:00Z StarDeg 16129 1308196 wikitext text/x-wiki {{Государственный деятель |имя=Джо Байден |партия=Демократик партия|сайт=[https://web.archive.org/web/20080823025111/http://biden.senate.gov/ Biden.Senate.gov]|деятельность=[[сәйәсмән]], юрист|автограф=Joe Biden Signature.svg|образование=[[Делавэр]] университеты<br>Сиракуза университеты|дети=Джозеф Бо, Хантер, Наоми, Эшли|вероисповедание=католицизм|супруга=Нелия Хантер <small>(1966—1972; вафат булған)</small><br>Джилл Джейкобс <small>(1977 йылдан)</small>|мать=Кэтрин Юджиния Финнеган|отец=Джозеф Робинетт Байден-өлкән|место рождения=[[АҠШ]], [[Скрантон (Пенсильвания)]]|оригинал имени={{lang-en|Joe Biden}}|дата рождения=20 ноябрь 1942 йыл|предшественник=[[Дональд Трамп]]|вице-президент=[[Камала Харрис]]|периодначало=<small><small>20 ғинуар 2021|флаг2=US Vice President Seal.svg|флаг=Seal Of The President Of The United States Of America.svg|должность=<small>46-сы [[АҠШ президенты]]|описание изображения=Официаль портрет, 2021|изображение=Joe Biden presidential portrait.jpg|награды={{ряд |{{айырылып торған Азатлыҡ Президент Миҙалы}} |{{Эллис утрауының Маҡтаулы миҙалы}} |{{I дәрәжәле Мәрйәм ере Тәре ордены}} }} {{ряд |{{2-се дәрәжәле Пакистан ордены}} |{{Изге Георгий исемендәге Еңеү ордены}} |{{Гранд-офицер Өс йондоҙ ордены}} }} {{ряд |[[Файл:Iraq Commitment Medal Ribbon.jpg|60px|Медаль обязательств Ирака]] |{{Орден Свободы (Украина)}} }}|преемник=[[Дональд Трамп]]|периодконец=20 ғинуар 2025}}'''Джозеф Робинетт Байден-кесе (кинйә)''' ({{lang-en|Joseph Biden Robinette, Jr.}}; тыу. [[20 ноябрь]] [[1942 йыл|1942]], [[Скрантон (Пенсильвания)|Скрантон]], [[Пенсильвания]], [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]]) — Америка дәүләт һәм сәйәсәт эшмәкәре, Демократик партия ағзаһы. 2021 йылдың 20 ғинуарынан 2025 йылдың 20 ғинуарына тиклем Америка Ҡушма Штаттарының президенты<ref>[https://www.reuters.com/article/us-usa-biden-inauguration/assuming-u-s-presidency-biden-tells-divided-nation-democracy-has-prevailed-idUSKBN29P0HG 'We must end this uncivil war,' Biden says, taking over a U.S. in crisis | Reuters]</ref>. Быға тиклем — 47-се вице-президент (2009 йылдың 20 ғинуарынан 2017 йылдың 20 ғинуарына тиклем), [[Делавэр]] штатынан сенатор (1973 йылдан 2009 йылға тиклем) булды. [[Скрантон (Пенсильвания)|Скрантонда]] ([[Пенсильвания]]) һәм Нью-Клавэр ([[Делавэр]]) үҫкән, Байден Делавэр университетында уҡыған, ә 1968 йылда Сиракуз университетында юрист дипломы ала. 1970 йылда Нью-Касл округы кәңәшсеһе итеп һайлана, 1972 йылда, 29 йәшендә, АҠШ-тың Делавэр штатынан Сенатҡа һайлана һәм Америка тарихында иң оло сенатор була. Байден оҙаҡ ваҡыт Сенаттың Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр буйынса комитеты ағзаһы, шулай уҡ уның рәйесе була. 1991 йылда Фарсы ҡултығындағы һуғышҡа ҡаршы сығыш яһай, ул Көнсығыш Европала альянсты киңәйтеүгә һәм 1990-сы йылдарҙа Югославск һуғыштарында НАТО ҡатнашыуына, шулай уҡ Ирак илдәренә һөжүм итеүҙе хуплай<ref>Richter, Paul; Levey, Noam N. (August 24, 2008). «Joe Biden respected—if not always popular—for foreign policy record». ''Los Angeles Times''. Retrieved November 5, 2009.</ref>. [[Праймериз]] барышында 1988 һәм 2008 йылдарҙа Демократик партияларҙан президентта үҙ кандидатураһын уңышһыҙ күрһәтте. Байден Сенатҡа алты тапҡыр уңышлы һайлана һәм 2017 йылға тиклем эшләгән АҠШ вице-президенты вазифаһына күскәнсе дүртенсе оло сенатор була<ref>''Almanac of American Politics'' 2008, p. 366.</ref>. Вице-президент сифатында Байден 2008 йылда башланған донъя иҡтисади көрсөгөнә ҡаршы көрәш буйынса саралар ҡабул итте, шулай уҡ АҠШ-тың тышҡы сәйәсәте менән шөғөлләнде. 2019 йылда тышҡы сәйәсәттең украин йүнәлешендәге эшмәкәрлеге арҡаһында «Украинагейт» ағзаһы булды<ref>Miller, Greg; Jaffe, Greg; Parker, Ashley (October 2, 2019). «Trump involved Pence in efforts to pressure Ukraine’s leader, though aides say vice president was unaware of pursuit of dirt on Bidens». ''The Washington Post''. Archived from the original on October 3, 2019. Retrieved October 2, 2019.</ref>. 2020 йылда һайлауҙар барышында АҠШ президенты итеп һайлана. 2025 йылда уның президент мөҙҙәте тамамлана. == Биография == === Килеп сығышы һәм иртә тормош йылдары === 1942 йылдың 20 ноябрендә [[Скрантон (Пенсильвания)|Скрантон]], [[Пенсильвания]] штатында тыуған. Ата-әсәһе: атаһы Джозеф Робинетт Ба́йден-өлкән (Joseph Robinette Biden Sr., 1915—2002)<ref>{{Cite news|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0F5D5B2EC83D6A9E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|title=Joseph Biden Sr., 86, father of the senator|date=2002-09-03|page=B4|format=fee required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112201923/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0F5D5B2EC83D6A9E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |date=2012-01-12 }}</ref> һәм әсәһе Кэтрин Юджиния (Джин) Финнеган (Catherine Eugenia «Jean» Finnegan, 1917—2010)<ref name="ap010810">{{Cite news|url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/ap/top/all/6805988.html|title=Vice President Biden's mother, Jean, dies at 92|author=Chase, Randall|date=2010-01-08|accessdate=2010-01-08}}{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>. Ул әсә һыҙаты буйынса төрлө сығанаҡтар буйынса булған дүрт<ref name="ap-timeline">{{Cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2008/08/22/politics/p222636D16.DTL|title=Timeline of Biden's life and career|date=August 23, 2008|accessdate=September 6, 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925021142/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL |date=September 25, 2008 }}</ref> [[Католицизм|католик]] ғаиләһенең беренсеһе,[[Ирландия|Ирландияла]] Лаут графсыларынан<ref>[http://www.huffingtonpost.com/megan-smolenyak-smolenyak/joe-bidens-irish-roots_b_1641678.html Joe Biden’s Irish Roots | HuffPost]</ref>, йә Дерри графтарынан (хәҙерге [[Төньяҡ Ирландия]])<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/7574085.stm|title=Profile: Joe Biden|publisher=BBC News|accessdate=October 24, 2008}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/sunday-life/number-two-biden-has-a-history-over-irish-debate-14048948.html|title=Number two Biden has a history over Irish debate|publisher=''[[The Belfast Telegraph]]''|date=November 9, 2008|accessdate=January 22, 2008}}</ref>. Джозеф Байден Уилмингтонда Изге Еленә мәктәбендә, һуңынан [[Делавэр]] штатындағы Клеймонттағы "Арчмер Академияһы" шәхси әҙерлек мәктәбендә уҡыған. Һуңыраҡ ул Делавэр университетында уҡый, тарих һәм политология фәндәре буйынса бакалавр дәрәжәһенә эйә була. 1968 йылда Байден Нью-Йорк штатындағы Сиракуза университеты юридик мәктәбен хоҡуҡ докторы дәрәжәһе менән тамамлай (Doctor of LAW).<ref name="Биография Байдена2">[http://news.ru.msn.com/voting/?cp-documentid=10382256 Биография Байдена]{{Недоступная ссылка|date=Январь 2020|bot=InternetArchiveBot}} {{недоступная ссылка|число=05|месяц=09|год=2013|url=http://news.ru.msn.com/voting/?cp-documentid=10382256|id=20081106}}</ref><ref>это специфически американское наименование для всех выпускников юридических вузов, соответствующее европейскому и российскому магистру, его не следует путать с учёной степенью доктора юридической науки ({{нп3|Doctor of Juridical Science|||Doctor of Juridical Science}}).</ref> === Сәйәси карьера башы (1970-1972) === 1970 йылда Байден 4 округтан Ньюкасл округ Советы ағзаһы итеп һайлана<ref>[[Байден, Джо#Witcover|Witcover (2010)]], p. 59.</ref><ref>{{Cite news|last=Harriman|first=Jane|date=December 31, 1969|title=Joe Biden: Hope for Democratic Party in '72?|page=3|work=Newspapers.com|publisher=The News Journal|url=http://www.newspapers.com/image/?clipping_id=8326887|accessdate=May 1, 2019|archivedate=August 2, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200802170920/http://www.newspapers.com/image/?clipping_id=8326887}}</ref>. Уға тиклем республика вәкиле Генри Р. Фолс 5 округтан совет ағзаһы булырға һайлана<ref>{{Cite news|date=October 1, 1969|title=County Ponders Housing Code|url=https://www.newspapers.com/clip/67562209/housing-code/|work=[[The News Journal]]|location=Wilmington, DE|page=2|accessdate=January 24, 2021|archivedate=January 15, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115185425/https://www.newspapers.com/clip/67562209/housing-code/}}</ref><ref>{{Cite news|last=Lockman|first=Norm|date=December 20, 1969|title=New Housing Code Favored for County|url=https://www.newspapers.com/clip/67562907/housing-code/|work=[[The News Journal]]|location=Wilmington, DE|page=2|accessdate=January 24, 2021|archivedate=January 15, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115185426/https://www.newspapers.com/clip/67562907/housing-code/}}</ref>. 1971 йылдың 5 ғинуарында Байден ант килтерә<ref>{{Cite news|date=January 2, 1971|title=County Council to Take Oath|url=https://www.newspapers.com/clip/67554678/council-oath/|work=[[The News Journal]]|location=Wilmington, DE|page=4|accessdate=January 24, 2021|archivedate=January 15, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115185436/https://www.newspapers.com/clip/67554678/council-oath/}}</ref><ref>{{Cite news|date=January 6, 1971|title=Conner Calls Shake of 7 Lucky Omen for Council|url=https://www.newspapers.com/clip/67567899/lucky-omen/|work=[[The News Journal]]|location=Wilmington, DE|page=3|accessdate=January 24, 2021|archivedate=January 15, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115185426/https://www.newspapers.com/clip/67567899/lucky-omen/}}</ref>. Советта ул үҙ округы территорияһында юғары тиҙлекле магистралдәр төҙөүгә ҡаршы булараҡ хәтерҙә ҡалды<ref>[[Байден, Джо#Witcover|Witcover (2010)]], p. 62.</ref>. 1973 йылдың 1 ғинуарында Байден АҠШ-тың Сенатҡа һайланыуы менән бәйле округ советынан отставкаға китә. Уның урынына демократ Р. Свифт һайлана<ref>{{Cite news|date=January 2, 1973|title=Maloney Seeks New Businesses|url=https://www.newspapers.com/clip/67556072/maloney-seeks/|work=[[The News Journal]]|location=Wilmington, DE|page=4|accessdate=January 24, 2021|archivedate=January 15, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115185512/https://www.newspapers.com/clip/67556072/maloney-seeks/}}</ref><ref>{{Cite news|date=March 30, 1972|title=Swift Seeks 4th District County Seat|url=https://www.newspapers.com/clip/67555654/swift-seeks/|work=[[The News Journal]]|location=Wilmington, DE|page=41|accessdate=January 24, 2021|archivedate=January 15, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115185450/https://www.newspapers.com/clip/67555654/swift-seeks/}}</ref><ref>{{Cite news|date=November 8, 1972|title=GOP Decade Ends with Slawik Win|url=https://www.newspapers.com/clip/67555456/gop-decade/|work=[[The News Journal]]|location=Wilmington, DE|page=3|accessdate=January 24, 2021|archivedate=January 15, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115185431/https://www.newspapers.com/clip/67555456/gop-decade/}}</ref><ref>{{Cite news|last=Zintl|first=Terry|date=March 14, 1973|title=Shop Center Hackles Rise In Hockessin|url=https://www.newspapers.com/clip/67561659/shop-center/|work=[[The News Journal]]|location=Wilmington, DE|page=64|accessdate=January 24, 2021|archivedate=January 15, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115185432/https://www.newspapers.com/clip/67561659/shop-center/}}</ref>. === АҠШ Сенатында (1972-2008) === [[Файл:Biden-Church-Sadat.jpg|слева|мини|280x280пкс|Сенаторҙар Байден һәм Чёрч 1979 йылда Египет президенты [[Әнүәр Саҙат|Әнүәр Садат]] менән осрашыуҙа]] 1972 йылда Джо Байден тәүге тапҡыр АҠШ-та Сенатына Делавэр штатынан, хәҙерге сенатор һәм элекке губернатор Калеб Боггсты көтмәгәндә еңеп һайланды. Һайланып ҡуйылған мәлгә уға 29 йәш, 30 йәш сенаторҙар өсөн минималь йәш, уға ул инаугурация алдынан тулды. 1978, 1984, 1990, 1996, 2002 һәм 2008 йылдарҙа яңынан һайланды. 1974 йылда Time журналы редакцияһы сенатор Байденды " тарих яһаусы киләсәктең 200 йөҙө" араһына индерҙе<ref name="Биография Байдена">[http://news.ru.msn.com/voting/?cp-documentid=10382256 Биография Байдена]{{Недоступная ссылка|date=Январь 2020|bot=InternetArchiveBot}} {{недоступная ссылка|число=05|месяц=09|год=2013|url=http://news.ru.msn.com/voting/?cp-documentid=10382256|id=20081106}}</ref>. 1987-1995 йылдарҙа Сенатта суд комитетын етәкләй. 1988 йылда Байденға ике баш мейе тамырҙары аневризия диагнозы ҡуйыла, ҡаты торошта ул госпиталгә оҙатыла, унда ашығыс операция эшләнә. Ете айҙан һуң ул Сенатҡа эшкә ҡайта. 1979 һәм 1988 йылдарҙа сенатор Мәскәүгә ике тапҡыр совет етәкселеге саҡырыуы буйынса барып ҡайтты, Алексей Косыгин һәм [[Громыко Андрей Андреевич|Андрей Громыко]] ҡабул уны иттеләр һәм ҡоралһыҙландырыу проблемаһы тураһында һөйләштеләр. Байден йыш әрмән лобби мәнфәғәтен яҡлап эшләне һәм 1995-2007 йылдарҙа АҠШ Конгрестың әрмән эштәре буйынса төркөмөнә инде<ref name="mm">Галстян А. С. Армянское лобби в США: формирование и основные направления деятельности (1915—2014 гг.). Диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. — Томск, 2015. — С. 237—238. Режим доступа: http://www.tsu.ru/science/disadvice/announcement_of_the_dissertations_in_the_tsu.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403201734/http://www.tsu.ru/science/disadvice/announcement_of_the_dissertations_in_the_tsu.php |date=2016-04-03 }}</ref>. Ул 907-се Азербайжанға ҡаршы төҙәтмә ҡабул итеү һәм һәм 1992-2008 йылдарҙа [[Әрмәнстан|Әрмәнстанға]] һәм [[Таулы Ҡарабах Республикаһы|Таулы-Ҡарабах Республикаһына]] Америка финанс ярҙамы бүлеп биреү өсөн тауыш бирҙе. Өс тапҡыр (2001-2003 йылдарҙа һәм 2007-2009 йылдарҙа) халыҡ-ара мөнәсәбәттәр буйынса сенатор комитеты рәйесе була. === Аҡш-та президент һайлауҙары (2008) === 2008 йылға тиклем Делавэрҙан 35 йыл үрге палата ағзаһы вазифаһында тороп, иң тәжрибәле сенаторҙарҙың береһе булды. 2008 йылғы президент һайлауҙары алдынан Байден Демократик партиянан үҙ кандидатураһы өсөн көрәште, ләкин 3 ғинуарҙа ул [[Праймериз|праймериздан]] баш тартты һәм Сенатҡа ҡабат һайлауҙа тупланды. Партияларҙан кандидат итеп [[Барак Обама]] һайланғас, ул 2008 йылдың 23 авгусында вице-президент вазифаһына кандидат итеп Джозеф Байденды һайланы. Бынан һуң Байден үҙенең сенатлы кампанияһын да дауам итте. === АҠШ вице-президенты (2009-2017) === Барак Обама һәм Джо Байдендың инаугурацияһы 2009 йылдың 20 ғинуарында булды. Быға тиклем биш көн алдан, 2009 йылдың 15 ғинуарында Байден Сенаттан отставкаға китте. Уның урынына Делавэр губернаторы Демократик партияның икенсе вәкилен Теда Кауфманды ике йылға тәғәйенләне. === Отставкала (2017-2019) === 2016 йылдың декабрендә Байден журналистарға 2020 йылда ил президенты вазифаһына дәғүә итә алыуын белдерҙе<ref name="usaone">{{Cite news|title=Джо Байден нашёл новую работу|author=|url=https://usa.one/2017/02/dzho-bajden-nashel-novuyu-rabotu/|work=USA.one|date=}}</ref>. 2017 йылдың февралендә [[Дональд Трамп]] власҡа килгәс, элекке вице-президент студенттарға Пенсильвания университетында халыҡ-ара дипломатияны уҡытырға ҡарар итте. === Һайлау алды кампанияһы 2020 йыл === === Аҡш президенты === [[Файл:Biden_oath_of_office.jpg|мини|270x270пкс|Джо Байден инаугурацияла, [[Вашингтон (Колумбия федераль округы)|Вашингтон]], 2021 йылдың 20 ғинуарында]] [[Файл:P20210122AS-0386_(50912466281).jpg|мини|270x270пкс|АҠШ Президенты Джо Байден эш бүлмәһендә, 2021 йылдың 22 ғинуарында]] 2021 йылдың 20 ғинуарында 11: 49 Төньяҡ Америка ваҡыты буйынса Джо Байден Библияла ант бирҙе һәм 46-сы дәүләт башлығы вазифаһына инде. 59-сы тапҡыр инаугурация тантанаһы сиктәрендә Байден Капитолияның Библияла 35 һүҙҙән торған ант уҡыны. Ант итеүҙе Юғары суд рәйесе Джон Робертс ҡабул итте. Шунан һуң Байден илде берләштереүгә арналған 20 минутлыҡ телмәр тотто<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://iz.ru/1114127/2021-01-20/nachalas-tceremoniia-priniatiia-prisiagi-dzho-baidenom|title=Байден вступил в должность президента США|author=Евгения Чукалина|date=2021-01-20|accessdate=2021-01-20}}</ref>. ==== Кабинет формалаштырыу ==== ==== Эске сәйәсәт ==== ==== Тышҡы сәйәсәт ==== == Наградалар == [[Файл:Joe_Biden_Receives_Presidential_Medal_of_Freedom.jpg|слева|мини|300x300пкс|АҠШ Президенты [[Барак Обама]] Вице-президент Байденды Азатлыҡ президент миҙалы менән бүләкләй]] ; Америка * Эллис утрауының Маҡтаулы миҙалы (1992)<ref>{{Cite web|url=http://www.neco.org/medal-of-honor/medalists-database?ltr=B|title=Hon. Joseph Biden|publisher={{нп5|Национальная этническая коалиция организаций|Национальная этническая коалиция организаций|en|National Ethnic Coalition of Organizations}}|date=|accessdate=5 октября 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228223558/http://www.neco.org/medal-of-honor/medalists-database?ltr=B |date=2021-02-28 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/EIHonors/status/819656489744863233|title=Congrats to 1992 EIMoH recipient VP Joe Biden on receiving the Presidential Medal of Honor from President Obama|publisher={{нп5|Национальная этническая коалиция организаций|Национальная этническая коалиция организаций|en|National Ethnic Coalition of Organizations}}|date=|accessdate=5 октября 2017}}</ref>. * Кеше хоҡуҡтары өлкәһендә Афинагора премияһы (2015)<ref>{{Cite web|url=https://www.archons.org/-/vice-president-joe-biden-is-recipient-of-the-2015-athenagoras-human-rights-award|title=Vice President Joe Biden is recipient of the 2015 Athenagoras Human Rights Award|date=|publisher=[[Архонты Вселенского патриархата]]}}</ref>. * айырылып торған Азатлыҡ Президент Миҙалы (2017)<ref>{{Cite web|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2017/01/12/remarks-president-and-vice-president-presentation-medal-freedom-vice|title=Remarks by the President and the Vice President in Presentation of the Medal of Freedom to Vice President Joe Biden|publisher=[[Белый дом]]|date=12 января 2017|accessdate=5 октября 2017}}</ref>; АҠШ-тың гражданлыҡ кешеләре өсөн юғары дәүләт наградаһы<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/01/12/us/politics/joe-biden-presidential-medal-freedom.html|title=Obama Surprises Joe Biden With Presidential Medal of Freedom|publisher=[[The New York Times]]|date=12 января 2017|accessdate=5 октября 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cnn.com/2017/01/12/politics/biden-awarded-presidential-medal-of-freedom/index.html|title=Biden awarded presidential Medal of Freedom|publisher=[[CNN]]|date=13 января 2017|accessdate=5 октября 2017}}</ref>. ; Сит ил * I дәрәжәле Мәрйәм ере Тәре ордены (2004, [[Эстония]])<ref>{{Cite web|url=https://www.president.ee/en/estonia/decorations/bearer/462/joseph-r-biden|title=Joseph R. Biden. Maarjamaa Risti I klassi teenetemärk|publisher=[[Президент Эстонии]]|date=5 февраля 2004|accessdate=5 октября 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821115526/https://www.president.ee/en/estonia/decorations/bearer/462/joseph-r-biden |date=2018-08-21 }}</ref>. * Пакистан ордены йондоҙ менән (2009, [[Пакистан]])<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/biden-holds-talks-with-pakistani-leaders/|title=Biden Holds Talks With Pakistani Leaders|publisher=[[CBS News]]|date=9 января 2009|accessdate=5 октября 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://nation.com.pk/politics/10-Jan-2009/hilalipakistan-conferred-on-us-vpelect|title=Hilal-i-Pakistan conferred on US VP-elect|publisher={{нп5|The Nation (Пакистан)|The Nation|en|The Nation (Pakistan)}}|date=10 января 2009|accessdate=5 октября 2017}}</ref>. * Изге Георгий исемендәге Еңеү ордены(2009, [[Грузия]])<ref>{{Cite web|url=http://www.georgiatimes.info/en/analysis/17360.html|title=Biden’s visit to Tbilisi: no promising the moon|publisher={{нп5|The Georgian Times|The Georgian Times|en|The Georgian Times}}|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006062223/http://www.georgiatimes.info/en/analysis/17360.html |date=2017-10-06 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://1tv.ge/ge/news/view/6255.html|title=ჯოზეფ ბაიდენი პრეზიდენტის სასახლეში ქართველ ხელოვანთა კონცერტს დაესწრო|publisher={{нп5|Первый канал (Грузия)|Первый канал|en|First Channel (Georgian TV channel)}}|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006013438/http://1tv.ge/ge/news/view/6255.html |date=2017-10-06 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/1832358.html|title=ჯოზეფ ბაიდენი თბილისში|publisher=[[Радио Свобода]]|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}</ref>. * II дәрәжәле Өс йондоҙ ордены (2011, [[Латвия]])<ref>{{Cite web|url=http://president.lv/pk/content/?cat_id=603&art_id=17205|title=Baidens pateicas Valsts prezidentam par Latvijas partnerību Afganistānas drošības veicināšanā|publisher=[[Президент Латвии]]|date=1 апреля 2011|accessdate=5 октября 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006012655/http://president.lv/pk/content/?cat_id=603&art_id=17205 |date=2017-10-06 }}</ref>. * Берләштерелгән миҙалы^{<nowiki>[</nowiki>[[:en:Iraq Commitment Medal|en]]<nowiki>]</nowiki>} (2011, [[Ираҡ]])<ref>{{Cite web|url=https://www.dvidshub.net/news/80810/iraqi-government-honors-commitment-american-service-members|title=Iraqi Government honors commitment of American service members|publisher=[[DVIDS]]|date=1 декабря 2011|accessdate=5 октября 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.afcent.af.mil/News/Article/218938/iraqi-government-honors-commitment-of-american-service-members/|title=Iraqi government honors commitment of American service members|publisher={{нп5|Центральное командование военно-воздушных сил США|Центральное командование военно-воздушных сил США|en|United States Air Forces Central Command}}|date=1 декабря 2011|accessdate=5 октября 2017}}</ref>. * Азатлыҡ Ордены (2017, [[Украина]])<ref>{{Cite web|url=http://www.president.gov.ua/documents/2502017-22442|title=Указ Президента України від 23 серпня 2017 року № 250/2017 «Про відзначення державними нагородами України громадян іноземних держав»|publisher=[[Президент Украины]]|date=23 августа 2017|accessdate=5 октября 2017}}</ref>. == Мемуарҙар == * Джо Байден «Вәғәҙә ит миңә, атай» (2017)<ref>[https://mobile.nytimes.com/2017/11/13/books/review-joe-biden-promise-me-dad-memoir.html In Joe Biden’s Memoir, Private Grief and Its Effect on a Public Life]</ref>. == Шәхси тормош == == Иҫкәрмә == {{Иҫкәрмәләр|2|refs=<ref name="cby-43">''Current Biography Yearbook 1987'', p. 43.</ref>}} == Һылтанмалар == * [https://joebiden.com/ Президент кампанияһы сайты]{{ref-en}} * [https://obamawhitehouse.archives.gov/vp Аҡ йортта биография] (архив){{ref-en}} * [http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=b000444 Биографияһы] {{Тәржемәһеҙ|АҠШ Конгресы белешмәһендә|АҠШ Конгресы белешмәһендә||Biographical Directory of the United States Congress}}<span class="noprint" style="white-space: nowrap; font-size: 85%;">)</span>{{ref-en}} * [https://www.fec.gov/data/candidate/P80000722 Финанс мәғлүмәт (федераль офис)] АҠШ федераль һайлау комиссияһы{{ref-en}} * [https://www.congress.gov/member/joseph-biden/B000444 Бағыусы закон проекттары] [[Конгресс китапханаһы|конгресы китапханаһы]]{{ref-en}} {{АҠШ президенттары}} * {{ВТ-ЛП|Байден, Джо}} [[Категория:Алфавит буйынса юристар]] [[Категория:АҠШ юристары]] [[Категория:АҠШ Демократик партияһы ағзалары]] [[Категория:Алфавит буйынса адвокаттар]] [[Категория:АҠШ адвокаттары]] [[Категория:Азатлыҡ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1942 йылда тыуғандар]] [[Категория:20 ноябрҙә тыуғандар]] [[Категория:АҠШ президенттары]] gd9xz84ghl3u9gn71bbm8yaga4o2j4i 0 173354 1308199 1099492 2026-11-03T10:00:09Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308199 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Морты районы''' ({{Lang-tt|Морты районы}}, {{Lang-ru|Мортовский район}}) — [[1944 йыл]]дан [[1954 йыл]]ға тиклем ғәмәлдә булған Татарстан АССР-ның юҡ ителгән административ районы. [[Алабуға (ҡала)|Алабуғанан]] Көнбайышҡа 25 саҡрым, Татарстандың төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Административ үҙәк � Костенеево ([[1944 йыл]]дың [[8 июнь|8 июненә]] тиклем) һәм Морты ауылы. == Тарих == Район территорияһы 1552 йылға тиклем [[Ҡаҙан ханлығы|Ҡазан ханлығында]], 1552 йылдан [[1708 йыл]]ға тиклем Рәсәй батшалығының Ҡазан батшалығында, [[1708 йыл]]дан [[1781 йыл]]ға тиклем [[Ҡазан губернаһы]]ның [[Алабуға өйәҙе]] Казиле һәм Черкас улустарында, [[1781 йыл]]дан [[1796 йыл]]ға тиклем Вятка наместниклығы [[Алабуға өйәҙе]] Казиле һәм Черкас улустарында, [[1796 йыл]]дан [[1917 йыл]]ға тиклем [[Вятка губернаһы]]ның [[Алабуға өйәҙе]] Казиле һәм Черкас улустарында, [[1917 йыл]]дан [[1920 йыл]]ға тиклем өр-яңынан [[Ҡазан губернаһы]]ның [[Алабуға өйәҙе]] Казиле һәм Черкас улустарында, [[1920 йыл]]дан [[1921 йыл]]ға тиклем [[Вятка губернаһы]]ның Вотяк автономиялы өлкәһе Кәстнинәй улусында, [[1921 йыл]]дан [[1928 йыл]]ға тиклем Алабуға кантоны Кәстнинәй улусында, [[1928 йыл]]дан [[1930 йыл]]ға тиклем Саллы кантоны Кәстнинәй улусында, ә [[1930 йыл]]дан [[1944 йыл]]ға тиклем [[Алабуға районы]]нда урынлашҡан. [[1944 йыл]]дың [[19 февраль|19 февралендә]] Котстенеево районы булараҡ барлыҡҡа килә. [[1946 йыл]]дың [[8 июнь|8 июнендә]] исеме Морты районына үҙгәртелә. [[1952 йыл]]дың [[8 май]]ында Татарстан АССР-дың Ҡазан өлкәһе составына, ә [[1953 йыл]]дың [[21 февраль|21 февралендә]] Чистай өлкәһе составына инә. [[1953 йыл]]дың [[30 апрель|30 апрелендә]] өлкәләр бөтөрөүгә бәйле рәүештә Татарстан АССР-дың туранан-тура ҡарамағына ҡайтарыла. [[1954 йыл]]дың [[19 ноябрь|19 ноябрендә]] Морты районы юҡҡа сыға, ә уның территорияһы [[Алабуға районы]]на тапшырыла. == Административ бүленеш == [[1948 йыл]]дың [[1 ғинуар]]ына районда 19 ауыл Советы булған. Район майҙаны 739 км2 тәшкил иткән. == Һылтанмалар == * [http://www.millattashlar.ru/index.php/МОРТ_РАЙОНЫ_(Мортовский_район) Мортовский район.] * [https://web.archive.org/web/20210603012332/https://www.kremnik.ru/node/425948 Упразднённые районы Татарстана.] [[Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы (Татарстан)]] [[Категория:Татарстан тарихы]] 7wa9g0z73rm1ic1b0f5irfea317lkw2 0 173359 1308128 1099496 2026-11-02T16:01:07Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308128 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Калинин районы''' ({{Lang-tt|Калинин районы}}, {{Lang-ru|Калининский район}}) — [[1935 йыл]]дан [[1959 йыл]]ға тиклем ғәмәлдә булған Татарстан АССР-ның юҡ ителгән административ-территориаль берәмеге. Татарстандың көнсығышында, [[Минзәлә]]нән көньяҡ-көнсығышҡа 30 саҡрым йыраклыҡта урынлашҡан. Административ үҙәге — Пусы ауылы. == Тарих == Калинин районы территорияһы [[1920 йыл]]ға тиклем [[Өфө губернаһы]] [[Минзәлә өйәҙе]] Пусы улусында, [[1920 йыл]]дан [[1930 йыл]]ға тиклем Минзәлә кантоны Пусы улусында, [[1930 йыл]]дан [[1935 йыл]]ға тиклем [[Минзәлә районы]]нда һәм [[Аҡтаныш районы]]ның Пусы ауыл Советында урынлашҡан. [[1935 йыл]]дың [[10 февраль|10 февралендә]] [[Минзәлә районы|Минзәлә]] һәм [[Аҡтаныш районы|Аҡтаныш]] райондарынан бүленеп алыу юлы менән барлыҡҡа килә. [[1952 йыл]]дың [[8 май]]ында Татарстан АССР-дың Чистай өлкәһе составына, ә [[1953 йыл]]дың [[21 февраль|21 февралендә]] Бөгөлмә өлкәһе составына инә. [[1953 йыл]]дың [[30 апрель|30 апрелендә]] өлкәләр бөтөрөүгә бәйле рәүештә Татарстан АССР-дың туранан-тура ҡарамағына ҡайтарыла. [[1954 йыл]]дың [[22 ноябрь|22 ноябрендә]] Калинин районына юҡ ителгән Матвеевка районы биләмәһенең бер өлөшө ҡушыла. [[1959 йыл]]дың [[12 октябрь|12 октябрендә]] район юҡ ителеп, уның территорияһы Аҡтаныш, [[Минзәлә районы|Минзәлә]] һәм [[Мөслим районы|Мөслим]] райондары составына кергән. == Административ бүленеш == [[1940 йыл]]да район майҙаны 1086 км2 тәшкил иткән, ауыл советтары һаны - 31, торлаҡ пункттар - 66. Район [[1948 йыл]]дың [[1 ғинуар]]ына 25 ауыл Советын үҙ составына индерә. Район майҙаны 969 км2 тәшкил иткән. == Халыҡ == {| class="wikitable" |+ !1939 !1940 |- |37536 |37700 |} [[1939 йыл]]да халыҡ һаны 37536 кеше тәшкил иткән, шул иҫәптән [[татарҙар]] - 93,5 %, [[мариҙар]] - 3,5%, [[урыҫтар]] - 2,45 %. == Һылтанмалар == * [http://www.millattashlar.ru/index.php/КАЛИНИН_РАЙОНЫ_(Калининский_район) Калинин районы] * [https://tatarica.org/ru/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanyshskij-rajon/aktanyshskij-rajon-1 Актанышский район] * [https://web.archive.org/web/20200814174729/https://www.kremnik.ru/node/436156 Административно-территориальное деление Татарской АССР в разные годы] * [http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39_ra.php?reg=2409 Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения районов, городов и крупных сел РСФСР] [[Категория:Татарстан тарихы]] [[Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы (Татарстан)]] byucj7mw5cy6y5i6c4vzw5hx6mp6qj8 0 173631 1308162 1253543 2026-11-02T23:42:14Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308162 wikitext text/x-wiki {{Ук}} {{фш|Күзбәков}} '''Күзбәков Рөстәм Сөләймән улы''' ({{lang-ru|Кузбеков Рустэм Сулейманович}}; [[27 август]] [[1952 йыл]]) — табип-терапевт, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. == Биографияһы == Рөстәм Сөләймән улы Күзбәков [[1952 йыл]]дың 27 авгусында [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Ҡырмыҫҡалы районы]] [[Алайғыр]] ауылында тыуған. Милләте буйынса [[башҡорт]]. Юғары белемле — 1975 йылда [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] тамамлай. Хеҙмәт юлын 1972 йылда [[Өфө]] ҡалаһының 2-се балалар поликлиникаһында кесе медицина хеҙмәткәре вазифаһында башлай, травмотология бүлегендә, артабан «Тиҙ ярҙам» станцияһында фельдшер булып эшләй. 1976—1991 йылдарҙа ординатор, «Стәрлетамаҡстрой» тресының медицина-санитария бүлегенең бүлексә мөдире, баш табибтың дауалау эше буйынса урынбаҫары була.<ref>[https://deputat.openrepublic.ru/deputies/14277/ Найти своего депутата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201015044145/https://deputat.openrepublic.ru/deputies/14277/ |date=2020-10-15 }}</ref> 1997 йылға тиклем Стәрлетамаҡ ҡала дауаханаһының 2-се терапия бүлеге табип-ординаторы вазифаһынан алып баш табибына тиклем хеҙмәт юлы үтә<ref>[http://viperson.ru/people/kuzbekov-rustem-suleymanovich Кузбеков Рустэм Сулейманович — биография]</ref>. 1991 йылдан «Стәрлетамакстрой» тресы дауаханыһының баш табибы.<ref>Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005. ISBN 5-8258-0204-5</ref> 1997 йылдан — Стәрлетамаҡ ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенең һаулыҡ һаҡлау бүлеге начальнигы булып эшләй. Стәрлетамаҡ ҡалаһының 131-се Нахимов һайлау округы буйынса [[Башҡорт АССР-ы]] ХII саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советының]] халыҡ депутаты итеп һайлана, Һаулыҡ һаҡлау, ветерандар һәм инвалидтар эштәре буйынса комиссия ағзаһы була.<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 14.</ref><ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 34</ref> Тап ошо саҡырылыш депутаттары 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул итә. Артабан Күзбәков Рөстәм Сөләймән улы Стәрлетамаҡ НОРИС медицина үҙәгендә табип-терапевт, мануаль терапия табибы булып эшләй<ref>[https://noriss.ru/specialisty/spisok-specialistov/kuzbekov-rustem-sulejmanovich.html Кузбеков Рустэм Сулейманович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422020215/https://noriss.ru/specialisty/spisok-specialistov/kuzbekov-rustem-sulejmanovich.html |date=2021-04-22 }}</ref>. == Ғаиләһе == Өйләнгән, ҡатыны менән бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр. == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == * Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. == Ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * {{китап |автор= |заглавие=Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв |ответственный= |ссылка= |место=Уфа |издательство=Китап |год=1994 |том= |страниц=104 |страницы= |isbn= |ref= }} == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200929012856/http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37940/ 12 созыв (БАССР)] {{Портал|Шәхестәр}} [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт медицина университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡортостан дауаханаларының баш табибтары]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған табиптары]] fkwglqdytpmrosibfisa3jzehkar6zo 0 177129 1308125 1284177 2026-11-02T15:01:10Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308125 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Усман Хәсән улы Йәнбулатов''' ([[1876 йыл|1876]] — ?) — рус [[офицер]]ы. [[Беренсе донъя һуғышы]] геройы. == Биографияһы == Йәнбулатов Хәсән Усман улы 1876 йылда [[Ырымбур губернаһы]] [[Ырымбур өйәҙе]]ндә Сәйет улусының башҡорт ғаиләһендә тыуған. 1897 йылдан 11-се драгун Рига полкында хәрби хеҙмәттә. 1914 йылдан [[Беренсе донъя һуғышы]] ҡатнашыусыһы, 11-се драгун Рига полкында подпрапорщик. Батырлығы өсөн IV дәрәжә (№ 102974), III дәрәжә (№ 7202), II дәрәжә (№ 1450) һәм I дәрәжә (№ 131) [[Георгий тәреһе]] менән бүләкләнгән<ref>''Патрикеев С. Б.'' «Сводные списки кавалеров Георгиевского креста 1914—1922 гг. I степень № 1-42 480. II степень № 1-85030» / [Изд. Духовная Нива], М., 2015 г. — 1012 с. — ISBN 978-5-87785-072-9</ref><ref>''Курепин Ю. Г.'' [http://issuu.com/kurepin/docs/kurepin_y_g_zabytye_geroi_4 Забытые герои — 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161024023026/http://issuu.com/kurepin/docs/kurepin_y_g_zabytye_geroi_4 |date=2016-10-24 }}. — Екатеринбург, 2013. — 377 с. — илл. — Серия: Георгиевский дневник. — (Кавалеры Георгиевских наград: ЗОВО, Георгиевских крестов и медалей, Георгиевского креста с лавровой ветвью.)</ref><ref>''Семёнов В. Г.'' «[http://files.uralgenealogy.ru/14/Dopolnenie_k_spravochniku_Oficerskij_korpus_Orenburgskogo_kazachego_vojska_1891-1945.doc Офицерский корпус Оренбургского казачьего войска 1891—1945] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180209063030/http://files.uralgenealogy.ru/14/Dopolnenie_k_spravochniku_Oficerskij_korpus_Orenburgskogo_kazachego_vojska_1891-1945.doc |date=2018-02-09 }}» / Дополнение к биографическому справочнику. Оренбург. 2009 г. — 72 с. — ISВN 978-5-7689-0221-6</ref>: {{Цитата|''Дошманға ҡаршы күрһәткән батырлыҡтары өсөн''}} 1915 йылдың [[16 апрель|16 апрелендә]] «Хәрби батырлығы өсөн» Көньяҡ-Көнбайыш фронты армиялары командующийы инфантериянан генерал Н. И. Ивановтың 477 -се бойороғо менән [[прапорщик]] званиеһы бирелә. 1915 йылдың көҙөндә үҙ теләге менән 11-се кавалерия дивизияһының партизан отрядына инә. 1915 йылдың 16 ноябрендә корнет дәрәжәһе бирелә. 1915 йылда батырлығы өсөн ҡылыс һәм бант менән 4 дәрәжә Изге Владимир орденына лайыҡ була: {{Цитата|''1915 йылдың 14 ноябренән 15 ноябренә ҡарай төндә Невель ауылы янында барған партизандар һөжүме ваҡытында бай йортона беренсе булып бәреп инә һәм драгундар Павел Кузнецов һәм Хрипунов менән бергә 82-се пехота дивизияһы генералы Фабариусты шәхсән әсирлеккә ала.''}} 1916 йылдың 23 февралендә күрһәткән батырлыҡтары өсөн «Батырлыҡ өсөн» тигән яҙыу менән 4 дәрәжә Изге Анна ордены менән бүләкләнә. 1917 йылдың 16 авгусында штаб-ротмистр званиеһы бирелә. 1917 йылда кавалерия дивизияһыныңт 11-се уҡсылар полкына ебәрелә. 1917 йылдың 21 октябрендә Петроград Думаһы ҡарары белән батырлығы өсөн IV дәрәжә Изге Георгий ордены менән бүләкләнә. 1917 йылдың 21 ноябрендә 7-се армия приказы менән батырлығы өсөн 1888-се Георгий ҡоралы менән бүләкләнә: {{Цитата|''1917 йылдың 6 июлендә Конюхи һәм Бышка ауылдары янында барған һуғыш өсөн һөжүм итеү эскадроны менән командалыҡ итеп, беҙҙең окоптарҙан дошманды ҡыуып сығара һәм уларҙың елкәләрендә дошман ококптарына бәреп инә унда дошмандың бер өлөшөн юҡ итеп, әсирлеккә бер офицерҙарын һәм 45 һалдатын ала.''}} [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|Граждандар һуғышы]]нда ҡатнаша. 1919 йылда — [[Башҡорт корпусы]]ның [[Әмир Ҡарамышев исемендәге 1-се Башҡорт кавалерия полкы|1-се кавалерия полкы]] командиры [[Муса Мортазин]] бригадаһында, августа бригада Ҡызыл Армия яғына күсә. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * ''Шабанов В. М.'' «Военный орден Святого Великомученика и Победоносца Георгия. Именные списки 1769—1920». (Биобиблиографический справочник). — М.: Русскій міръ, 2004. — 922 с. — 3000 экз. — ISBN 5-89577-059-2. * ''Курепин Ю. Г.'' [http://issuu.com/kurepin/docs/kurepin_y_g_zabytye_geroi_4 Забытые герои — 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161024023026/http://issuu.com/kurepin/docs/kurepin_y_g_zabytye_geroi_4 |date=2016-10-24 }}. — Екатеринбург, 2013. — 377 с. — илл. — Серия: Георгиевский дневник. — (Кавалеры Георгиевских наград: ЗОВО, Георгиевских крестов и медалей, Георгиевского креста с лавровой ветвью.) * ''Патрикеев С. Б.'' «Сводные списки кавалеров Георгиевского креста 1914—1922 гг. I степень № 1-42 480. II степень № 1-85030» / [Изд. Духовная Нива], М., 2015 г. — 1012 с. — ISBN 978-5-87785-072-9 * ''Патрикеев С. Б.'' «Сводные списки кавалеров Георгиевского креста 1914—1922 гг. III степень. № 1-120000» / [Изд. Духовная Нива], М., 2015 г. — 1232 с. — ISBN 978-5-87785-073-6 == Сығанаҡтар == * ''Семёнов В. Г.'' «[https://web.archive.org/web/20180209063030/http://files.uralgenealogy.ru/14/Dopolnenie_k_spravochniku_Oficerskij_korpus_Orenburgskogo_kazachego_vojska_1891-1945.doc Офицерский корпус Оренбургского казачьего войска 1891—1945]» / Дополнение к биографическому справочнику. Оренбург. 2009 г. — 72 с. — ISВN 978-5-7689-0221-6 * [http://nasa-istoria.blagorussia.ru/istoriceskie-dokumenty/georgievskij-krest/alfavitnyj-ukazatel-geroev---anb/anbulatov-usman-hasanovic Янбулатов Усман Хасанович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927044128/http://nasa-istoria.blagorussia.ru/istoriceskie-dokumenty/georgievskij-krest/alfavitnyj-ukazatel-geroev---anb/anbulatov-usman-hasanovic |date=2018-09-27 }} * [http://cavalier.rusarchives.ru/holders/holder?id=10836 Георгиевские кавалеры Великой войны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200914053147/http://cavalier.rusarchives.ru/holders/holder?id=10836 |date=2020-09-14 }} * РГВИА: Ф.409. Оп.4, Д.8465 (1917); Ф.2067. Оп.2. Д.924. Л.10-13 (1915) * РГИА: Ф.496. Оп.3. Д.1126; Д.1161 (1917) {{Портал|Шәхестәр}} {{Башҡорттар}} [[Категория:Изге Георгий ордены билдәһенең тулы кавалерҙары]] [[Категория:Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәрҙәре]] [[Категория:IV дәрәжә Изге Анна ордены кавалерҙары]] [[Категория:IV класлы Изге Георгий ордены кавалерҙары]] [[Категория:Вафат булыу датаһы асыҡланмаған шәхестәр]] [[Категория:1876 йылда тыуғандар]] [[Категория:Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусылар (Рәсәй)]] [[Категория:Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнашыусылар]] [[Категория:Башҡорттар]] kg922at1gjb0zjx7hcsspvhs8mjjd6n 0 183033 1308191 1184426 2026-11-03T08:27:50Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308191 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Мифтахетдинов Альберт Вәли улы''' ([[11 май]] [[1937 йыл]] — [[4 ноябрь]] [[1991 йыл]]) — Алыҫ Көнсығыш совет [[Әҙип|яҙыусы]]һы, [[Журналистика|журналист]], сәйәхәтсе, йәмәғәт эшмәкәре. == Биографияһы == Альберт Вәли улы Мифтахетдинов 1937 йылдың 11 майында [[Өфө]] ҡалаһында флот офицеры ғаиләһендә тыуа. Мәктәп йылдары Североморскиҙа, студент йылдары — [[Киев]]та үтә. Бында ул [[Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты|Киев университеты]]ның журналистика факультетында уҡый. 1959 йылда димлом алғандан һуң эшкә [[Чукот автономиялы округы|Чукотка]]ға китә. Хеҙмәт юлын «Совет Чукоткаһы» гәзитенең үҙ хәбәрсеһе булып башлай. 1960—1970 йылдарҙа урындағы гәзиттәрҙә хәбәрсе, техник-ихтиолог, коллектор, каюр, «ҡыҙыл яранга» инспекторы (күсмә культуртрегер бригадаһы) була, киносценарийҙар яҙа, төрлө журналдар менән хеҙмәттәшлек итә. 1962 йыл — «Советская Чукотка» гәзитенең яуаплы сәркәтибе вазифаһын башҡара.<br> 1965 йыл — Чукотка радиоһы хәбәрсеһе.<br> 1966 йыл — Анадырь комплекслы геологик экспедицияның кесе технигы.<br> 1966 йыл — телевидениеның Магадан студияһының өлкән мөхәррире.<br> 1970 йыл — [[СССР Яҙыусылар союзы|СССРЯҙыусылар союзы]] ағзаһы.<br> 1970 йыл — «Магаданская правда» гәзитенең Чукотка һәм Провиденск райондары буйынса үҙ хәбәрсе.<br> 1973 йыл — Магадан яҙыусылар ойошмаһының яуаплы сәркәтибе.<br> 1973 йылдан Магаданда йәшәй. А. Мифтахетдинов — СССР география йәмғиәтенең тулы хоҡуҡлы ағзаһы, Йәш әҙәбиәтселәрҙең V Бөтә союз кәңәшмәһендә ҡатнаша, 1973—1982 йылдарҙа СССР Яҙыусылар союзының Магадан бүлексәһен етәкләй, РСФСР Яҙыусылар союзының 4-се һәм 5-се съездары делегаты, РСФСР Яҙыусылар союзы идараһы ағзаһы (1974—1978 йылдар). Альберт Вәли улы — «Встреча с Чукоткой», «Амгуэма», «Перевал», «Сиреники», «Берег молчания», «Фруктовый рейс» һәм башҡа документаль фильмдар сценарийы авторы. Телевизион фильмдар конкурсында «Перевал» беренсе премия ала, ә атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре оператор А. Ю. Личко менән эшләгән документаль фильмдары [[Монреаль|Монреалдә]] кинодокументалистиканың иң яҡшы эштәре рәтендә күрһәтелә. А. Мифтахетдинов символик «[[Ключ от Полярного круга]]», «[[Кодекс Чести Северянина]]» уйлап таба<ref name="а">[http://www.vmagadan.ru/index.php?newsid=226 Ключ от Полярного круга]</ref>. Һуңғы тапҡыр Чукоткала 1991 йылдың авгусында, вафатына ике ай ҡала була — «Чукотка үҙәге» геодезия билдәһен урынлаштырыу буйынса экспедиция ойоштора<ref>{{Cite web|url=http://www.debri-dv.ru/article/27636/na_chukotke_oboznachili_geograficheskiy_centr|title=На Чукотке обозначили географический центр < Новости {{!}} Дебри-ДВ}}</ref>. Дуҫтары уны «Мифта» тип йөрөтә<ref>[http://magadanmedia.ru/news/589270/ Ко дню рождения Альберта Мифтахутдинова в Магадане выйдет первое собрание его сочинений] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170802082454/http://magadanmedia.ru/news/589270/ |date=2017-08-02 }}</ref>. А. Мифтахетдинов 1991 йылдың ноябрендә Мәскәүҙә вафат була. Магаданда ерләнә. == Ижады == Тәүге әҫәрҙәре 1960 йылдар башында «Смена» журналында, «На Севере Дальнем» альманахында донъя күрә. Магадан китап нәшриәтендә «Расскажи про Одиссея» (1967) и «Головы моих друзей» (1969) тәүге хикәйәләре һәм повестары йыйынтығы сығыуы авторҙа өлкәлә билдәлелек килтерә. Күләме ҙур булмаған был китаптарҙың төп темаһы булып геройҙар өсөн тундра мөхите һәм уның хәйләһеҙ йән эйәләре, ысын төньяҡ дуҫлығы тора. Һуңыраҡ А. Мифтахетдинов Мәскәүҙең «Современник» нәшриәтендә баҫыла — «Очень маленький земной шар» (1972) һәм «Аттаукай — похититель женщин» (1977) китаптары сыға. Һуңынан «Время Игры в Эскимосский Мяч» (Магадан, 1978), «Дни ожиданий» (Владивосток, 1979), «Спроси заклинателя духов» (М., 1982), «Совершенно секретное дело о ките» (Магадан, 1983), «Закон полярных путешествий» (Магадан, 1986) әҫәрҙәре донъя күрә. Альберт Вәли улының төп темалары — [[Алыҫ Төньяҡ|Төньяҡ]], уның тәбиғәте, кешеләре, хеҙмәт, әхлаҡи ориентир эҙләү, изгелек һәм дуҫлыҡҡа тоғролоҡ. Яҙыусы ижадына Төньяҡҡа, Чукотканың изге һәм балаларса бер ҡатлы аҫаба халҡына һөйөү. Яҙыусының әҫәрҙәре ниндәйҙер кимәлдә документаль: ул, нигеҙҙә, үҙ ҡатнашҡан ваҡиғалар тураһында яҙа. А. Мифтахетдинов ижадына мажор тон хас, ул юмор, ирония ярата. Уның әҫәрҙәре композиция оҫталығы, диалогтарҙың төҙөклөгө, һүҙҙәрҙең моңо, әммә иң мөһиме — геройҙарҙың эске донъяһын психологие аныҡ һүрәтләнеүе менән айырыла. === Ижадын баһалауҙар === {{Цитата|Альберт Мифтахутдинов порой пишет слишком красиво. Я бы не назвал это недостатком. Скорее это свойство меняющегося, развивающегося таланта. Избыток чувств и мыслей ищет выхода, ищет своего выражения. Иногда берутся первые попавшиеся слова и из них пытаются лепить образ Севера. Порой проглядывает что-то знакомое, волнующее, но в целом это лишь вызывает сочувственную улыбку. Север сдержан и мужествен в проявлении своих чувств. Все это трудно выразить словами, трудно написать, потому что это по-настоящему прекрасно. Мифтахутдинов ищет. Находки с годами становятся все более частыми. Юрий РЫТХЭУ.|}}<br> {{Цитата|Из этого парня выйдет настоящий писатель. Потому что он долго и тяжело болеет типичной болезнью — романтической влюбленностью в Север. Люди, перенесшие эту болезнь, на всю жизнь сохраняют верность к холодным краям и (это — уже загадка эволюции) почему-то становятся писателями... Фарли МОУЭТ.|}} == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Магадан комсомолы премияһы лауреаты (1973, «Бик бәләкәй ер шары» йыйынтығы өсөн). * «[[«Почёт Билдәһе» ордены|Почет билдәһе]]<nowiki/>» ордены (1984) . * «[[РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре]]<nowiki/>» (1989). == Төп баҫмалары == * 1963 йылда «Смена» журналында тәүге «Я привезу тебе кактус» хикәйәһе баҫыла. * 1967 йылда «Расскажи про Одиссея» тәүге хикәйәләр китабы сыға (Магадан). * 1969 йыл — «Головы моих друзей» (Магадан). * 1972 йыл — «Очень маленький земной шар» (Мәскәүҙә нәшер ителгән беренсе китап). * 1977 йыл— «Аттаукай — похититель женщин» («Слвременник» нәшриәте, Мәскәү). * 1979 йыл — «Дни ожиданий: повести и рассказы» (Владивосток). * 1978 йыл — «Аремя игры в эскимосский мяч» (Магадан). * 1982 йыл — «Спроси заклинателей духов» (Мәскәү). * 1983 йыл — «Совершенно секретное дело о ките» (Магадан). * 1986 йыл — «Закон полярных путешествий» (Магадан). * 1994 йыл — «Крестовый поход на блондинок» (Магадан). 2017 йылда яҙыусының 80 йәшенә ҡарата Магадандың «Охотник» нәшриәтендә өс томлыҡ йыйынтыҡ сығарыла, унда А. Мифтахетдиновтың хикәйәләре һәм повестары, фотоһүрәттәр, таныштары һәм дуҫтарының хәтирәләре баҫыла<ref>[http://vmagadan.su/article/124041/ Мифтахутдинов в трех томах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170511105549/http://vmagadan.su/article/124041/ |date=2017-05-11 }}</ref><ref>[http://magadanmedia.ru/news/610451/ Собрание сочинений Мифтахутдинова подготовили магаданские книгоиздатели к юбилею автора] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170802081957/http://magadanmedia.ru/news/610451/ |date=2017-08-02 }}</ref>: * Мифтахутдинов, А. В. Головы моих друзей : рассказы. — Магадан : Охотник, 2017. — Т. 1 — 505 с. — ISBN 978-5-906641-26-7 * Мифтахутдинов, А. В. Очень маленький земной шар : повести. — Магадан : Охотник, 2017. — Т. 2. — 553 с. — ISBN 978-5-906641-26-7 * Мифтахутдинов, А. В. Альберт Мифтахутдинов : воспоминания, письма, фотографии, очерки. — Магадан : Охотник, 2017. — Т. 3. — 479 с. — ISBN 978-5-906641-26-7 === Китаптарының тәржемәләре === * «Очень маленький земной шар» китабы Варшавала, поляк телендә сыға (1975). * «Аттаукай — похититель женщин» китабы Пловдивта — болгар телендә (1981), Варшавала поляк телендә (1983) нәшер ителә. * == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Писатели Дальнего Востока. Биобиблиографический справочник. Вып. 2 — Хабаровск: Хабаровское книжное издательство, 1989 === Тормошо һәм ижады тураһында әҙәбиәт === * Николаев К. Севером овеянные строки: Ст. и очерки о творчестве писателей Северо-Востока. — Магадан: Кн. изд-во, 1977. — 230 с. — Из содерж.: [О творчестве А. Мифтахутдинова]. — С. 213—219. * На польском языке: [Изд. кн. А. Мифтахутдинова в Польше]//Магад. правда. — 1978. — 18 февр. * Казарин В. В поиске: О молодых прозаиках Дал. Востока// Литературный Владивосток. — Владивосток, 1979. — С. 322—329. — Из содерж.: [О творчестве А. Мифтахутдинова]. — С. 324—325: * На разных языках: [Изд. кн. А. Мифтахутдинова на венг., чехосл., болг. и пол. яз.]//Магад. правда. — 1980. — 31 дек. * Подзорова Н. Причастны лично: Заметки о прозе писателей-дальневосточников: [В том числе о творчестве А. Мифтахутдинова, его повести «Перегон лошадей к устью реки Убиенки»]//Правда. — 1980. — 22 сент. * В Болгарии читают о Чукотке: [Изд. кн. Мифтахутдинова в Болгарии]//Магад. правда. — 1981. — 4 дек. * Бирюков А. Чукотка стала мне родиной: [О творчестве А. Мифтахутдинова]//Созвездие братства. — Улан-Удэ, 1982. — С. 72—77. * Христофоров В. Похвала повторению пройденного: Заметки о прозе А. Мифтахутдинова//На Севере Дальнем. — 1983. — № 2. — С. 121—124. * Литвиненко И. Северный орнамент: Размышление о прозе А. Мифтахутдинова//Дал. Восток. — 1984. — № 4. — С. 143—154. * Шпрыгов Ю. М. Творчество, рожденное Чукоткой//Библиотека и читатель. — Магадан, 1984. — Вып. 26. — С. 27—42. * Лобов Д. О Чукотке читают за рубежом: [Изд. кн. Мифтахутдинова в Чехословакии]//Магад. Правда. — 1985. — 22 окт. * Альберту Мифтахутдинову — 50 лет//Дал. Восток. — 1987. — № 5. — С. 160. * Христофоров В. Не размениваясь на суету: А. Мифтахутдинову — 50 лет//На Севере Дальнем. — 1987. — № 1. — С. 140—141. * Литвиненко И. Северный орнамент//Литвиненко И. Утренний берег России: Лит.-крит. очерки. — Хабаровск, 1988. — С. 31—55. * Юрина, М. А. Эволюция жанра повести в творчестве А. Мифтахутдинова : учебное пособие / М. А. Юрина ; Федеральное агентство по образованию, Северо-Восточный гос. ун-т. — Магадан : Северо-Восточный гос. ун-т, 2008. — 80, [1] с. == Сығанаҡтар == * Мифтахутдинов Альберт Валеевич // Северная энциклопедия = [Practical Dictionary of Siberia and North] / сост. Е. Р. Акбальян. — [На рус. и англ. яз.]. — М.: Paulsen : Европейские издания, 2004. — С. 566. — 5000 экз. — ISBN 5-98797-001-6. == Һылтанмалар == * [https://www.youtube.com/watch?v=K9K6xWCLOAM А. Мифтахутдинов. Звонок в Копенгаген (1991 г.)] * [https://www.youtube.com/watch?v=U18yt9DQSxY А. Мифтахутдинов. Кто встретится в пути (1980 г.)] * [https://www.youtube.com/watch?v=a_Qb39nEQOg А. Мифтахутдинов. Фрагмент из произведений (1986 г.)] * [https://www.youtube.com/watch?v=GlardplrmZM А. Мифтахутдинов и О. Куваев (Архив 1987г.)] [[Категория:Алыҫ Көнсығыш тарихы]] [[Категория:Шәхестәр:Магадан өлкәһе]] [[Категория:Шәхестәр:Чукот автономиялы округы]] [[Категория:СССР яҙыусылары]] [[Категория:Алфавит буйынса Рәсәй яҙыусылары]] [[Категория:РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:СССР журналистары]] [[Категория:Алфавит буйынса журналистар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:XX быуат Рәсәй яҙыусылары]] [[Категория:Алфавит буйынса яҙыусылар]] [[Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар]] [[Категория:1991 йылда вафат булғандар]] [[Категория:4 ноябрҙә вафат булғандар]] [[Категория:Өфөлә тыуғандар]] [[Категория:1937 йылда тыуғандар]] [[Категория:11 майҙа тыуғандар]] cixvu0pr6uzf7jubapcwso2i2pivx73 0 183612 1308151 1307841 2026-11-02T21:32:02Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308151 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Костюк Плато́н Григо́рьевич''' ({{Lang-uk|Платон Григорович Костюк}}; [[20 август]] [[1924 йыл]], [[Киев]] — [[10 май]] [[2010 йыл]], шунда уҡ) — [[СССР]] һәм [[Украина]] ғалимы һәм дәүләт эшмәкәре. [[Украинаның Милли фәндәр академияһы|УССР Фәндәр академияһы]] академигы (1969), Украина Медицина фәндәре академияһы академигы (1994), 1991 йылдан СССР Фәндәр академияһы академигы), Леопольдина (1966<ref>[http://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/member/31/ List of Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171004034921/http://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/member/31/ |date=2017-10-04 }}</ref>), Европа академияһы (1989), Чехословакия Фәндәр академияһы (1990), Венгрия Фәндәр академияһын (1990) академигы. Украинаның атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (2003). Украинаның фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1976, 1992, 2003). СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1983). Украина ССР-ы Юғары Советы депутаты (1980—1990). 1985—1990 йылдарҙа — Украин ССР-ы Юғары Советы рәйесе. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1984). Украина Геройы (2007).Украина Фәндәр академияһының А. А. Богомолец исемендәге Физология институты директоры. == Биографияһы == Платон Григорьевич Костюк [[Киев]]та билдәле Украина психологы Григорий Силович Костюк һәм Матрена Федоровна Ляшенко ғаиләһендә тыуа. [[Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]н ([[1946]]) һәм Киев медицина институтын (1949) тамамлай. === Фәнни эшмәкәрлеге === 1956 йылдан — Киев университеты ҡарамағындағы Хайуандар физиологияһы институтының бүлек мөдире. 1958 йылдан — Украина ССР-ы Фәндәр академияһының А. А. Богомольц исемендәге физиология институтында ул ойошторған нервы системаһының дөйөм физиологияһы бүлеге мөдире, ә 1966 йылдан алып был институттың директоры була. Төп хеҙмәттәре Нервы системаһы эшмәкәрлегенең күҙәнәкле механизмдарын өйрәнеүгә арналған. П. Г. Костюк СССР-ҙа тәүге тапҡыр нервы күҙәнәктәренең эшмәкәрлеген өйрәнеүҙә микроэлектрод техникаһын ҡуллана һәм ошо өлкәлә тикшеренеүселәр мәктәбен аса. 1992 йылдан — Украина Фәндәр академияһының Халыҡ-ара молекуляр физиология үҙәгенә нигеҙ һалыусы һәм уның директоры. ЮНЕСКО-ның Халыҡ-ара Молекуляр физиология үҙәге ҡарамағындағы Молекуляр һәм күҙәнәк физиологияһы кафедраһына нигеҙ һалыусы һәм уның мөдире.1993—1999 йылдарҙа — Украина Фәндәр академияһының вице-президенты. Физика-Техник Ғилми үҙәккә нигеҙ һалыусы һәм уның молекуляр физиология һәм биофизика кафедраһы мөдире (1978). Украинаның Дәүләт фундаменталь тикшеренеүҙәр фондына нигеҙ һалыусы һәм уның рәйесе (2001). 1961 йылда Костюк Нобель лауреаты, бөтә донъяға билдәле профессор Экклс лабораторияһында стажировка үтә. Шул ваҡыттан алып ул һәм институт хеҙмәткәрҙәре сит илдәргә конференцияларға ғына түгел, тәжрибә уртаҡлашыу өсөн дә даими рәүештә йөрөгән. Институт базаһында, уның булышлығында, Бөйөк Британия, Германия, Италия, Франция, АҠШ, Япония һәм башҡа илдәрҙең алдынғы физиология һәм патофизиология үҙәктәре ҡатнашлығында йыл һайын бөтә донъя форумдары уҙа. 2000 йылда институт һәм Халыҡ-ара молекуляр үҙәк нигеҙендә «Молекулярные механизмы пластичности нервной системы» темаһына дәрестәр үткәрелде, уны Германиянан Нобель премияһы лауреаты Эрвин Негер асты. ЮНЕСКО-ның һәм шәхсән Эрвин Негерҙың ярҙамы арҡаһында институт Украинаның төрлө ҡалаларынан йәш белгестәрҙе алдынғы донъя ғалимдарының лекцияларына саҡырҙы. Ғилми тикшеренеүҙәр йүнәлеше — нейрофизиология, күҙәнәк һәм молекуляр биология биофизика. Донъя фәнендә тәүге тапҡыр нервы күҙәнәгенең күҙәнәк эсе диализы методикаһын төҙөгән һәм уны ошо күҙәнәктең мембраналы һәм молекуляр механизмдарын тикшереү өсөн ҡулланған. Нервы күҙәнәктәрендә кальций иондарының гомеостазын һәм мейе патологияһы, ишемия/гипоксия, эпилепсия, шәкәр диабеты, ауыртыу синдромдары, фенилкетонурия ваҡытында уның боҙолоуын асыуға ҙур өлөш индерә<ref>Ігор Шаров. 100 сучасників: роздуми про Україну. — К.: АртЕк, 2004. ISBN 966-505-163-6{{ref-uk}}</ref>. '''Төп ғилми хеҙмәттәре:''' * «Двухнейронная рефлекторная дуга» (1959), * «Микроэлектродная техника» (1960), * «Calcium ions in nerve cell function» (1992); * «Calcium signaling in the nervous system» (1995), * «Plasticity in Nerve Cell Function» (1998); * «Биофизика» (2001), * «Ионы кальция в функции мозга. От физиологии к патологии» (укр. 2005), * «Над океаном времени» (2005), * «Внутриклеточная кальциевая сигнализация: структуры и функции» (укр. 2010). '''П.Г.Костюктың күренекле эштәре:''' * Eccles JC, Kostyuk PG, Schmidt RF (1962) Central pathways responsible for depolarization of primary afferent fibres. J Physiol. 161: 237—257. PMID 13889054. * Araki T, Ito M, Kostyuk PG, Oscarsson O, Oshima T. (1962) Injection of alkaline cations into cat spinal motoneurones. Nature 196: 1319—1320, PMID 14013543. * Kostyuk PG, Krishtal OA, Pidoplichko VI (1975) Effect of internal fluoride and phosphate on membrane currents during intracellular dialysis of nerve cells. Nature 257 (5528): 691—693, PMID 1186845. * Kostyuk PG, Krishtal OA, Pidoplichko VI (1977) Asymmetrical displacement currents in nerve cell membrane and effect of internal fluoride. Nature 267 (5606): 70-72, PMID 859639. === Сәйәси эшмәкәрлеге === Украина ССР-ы Юғары Советына һайланып ҡуйылған рәйес булараҡ, был пост почетлы, әммә етди бурыстар менән бәйле булмаған осорҙа Костюк Юғары Советтың иҫке закон буйынса һайланған һуңғы сессияһы ултырышын үткәрергә мәжбүр була. Унда Украина совет парламенты тарихында тәүге тапҡыр мөһим закондар ҡабул итеү - Украина ССР-ы Конституцияһына йылдың яңы телдәрендә үҙгәрештәр индереү һәм 1989 йылдың 27 октябрендә власты ойоштороу тураһында ирекле бәхәс йәйелдерелә. Костюк сессияларҙа рәйеслек итеү функцияларын ғына башҡарыусы Украина ССР-ы Юғары Советының һуңғы рәйесе була. 1989 йылда Конституцияға индерелгән үҙгәрештәргә ярашлы, 1990 йылғы һайлауҙарҙан һуң һайланған Юғары Советтың яңы рәйесе үҙ ҡулында парламент башлығы һәм дәүләт башлығы функцияларын берләштерә. Улар Украина ССР-ы Юғары Советы Президиумынан күсә. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Украина Геройы, Держава орденын тапшырып (2007 йыл, 16 май) — ''Украинаның фәнни потенциалын нығытыуға индергән шәхси өлөшө, нейрофизиология өлкәһендә донъя фәне ҡаҙаныштарына әйләнгән ҙур ҡаҙаныштары, күп йыллыҡ һөҙөмтәле ғилми һәм ижтимағи-сәйәси эшмәкәрлеге өсөн''.<ref>Указ Президента України № 409/2007 від 16 травня 2007 року «Про присвоєння П.Костюку звання Герой України»</ref> * [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1984). * V дәрәжә Кенәз Ярослав Мудрый ордены (1998 йылдың 26 ноябрендә) — ''Украина дәүләте алдында фәнде үҫтереүҙә, ватан ғилми мәктәптәре ойоштороуҙа һәм Украина Милли фәндәр академияһының 80 йыллығы айҡанлы ҙур шәхси ҡаҙаныштары өсөн''<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1313/98 Указ Президента України № 1313/98 від 26 листопада 1998 року "Про нагородження відзнакою Президента України «Орден князя Ярослава Мудрого»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220306082554/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1313/98 |date=2022-03-06 }}</ref>. * Украина Президентының Почет билдәһе (1993 йыл, 19 август) — ''нейробиология фәнен үҫтереүгә һәм нейрофизиология буйынса милли ғилми мәктәп төҙөүгә шәхси өлөш индергән өсөн''<ref>[http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/324/93 Указ Президента України № 324/93 від 19 серпня 1993 року «Про нагородження Почесною відзнакою Президента України»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304205346/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/324/93 |date=2016-03-04 }}</ref>. * [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)|Дуҫлыҡ ордены]] (2010 йылдың 12 майында, [[Рәсәй Федерацияһы|Россия]]) — ''Донъя фәнен үҫтереүгә һәм Рәсәй-Украина ғилми бәйләнештәрен нығытыуға ҙур өлөш индергән''<ref>[http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1;1263386 Указ Президента Российской Федерации от 12 мая 2010 года № 569 «О награждении государственными наградами Российской Федерации граждан Украины»]{{Недоступная ссылка|date=Октябрь 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>. * Ике [[Ленин ордены]] (1981, 1984). * Ике [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] (1967, 1974). * [[«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы]] * «Намыҫлы хеҙмәт өсөн. В.И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы» миҙалы. * Украинаның атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (2003 йыл 26 ноябрь) — ''ватан фәнен үҫтереүҙәге, фәнни-техник потенциалды нығытыуҙағы шәхси ҡаҙаныштары өсөн һәм Украина Милли фәндәр академияһының 85 йыллығы айҡанлы''<ref>[https://www.president.gov.ua/documents/13582003-1374 Указ Президента України № 1358/2003 від 26 листопада 2003 року «Про відзначення державними нагородами України працівників установ Національної академії наук України»]</ref>. * Фән һәм техника өлкәһендә [[СССР Дәүләт премияһы]] (1983) — «Исследование ионных механизмов возбудимости сомы нервной клетки» ''эштәр циклы өсөн (1969-1981)''. * Фән һәм техника өлкәһендә Украина Дәүләт премияһы (2003 йыл, 23 декабрь) — '' «Синоптическая передача сигналов в нервной системе: клеточные и молекулярные механизмы и пути коррекции их нарушений» эше өсөн''<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1480/2003 Указ Президента України № 1480/2003 від 23 грудня 2003 року «Про присудження Державних премій України в галузі науки і техніки 2003 року»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229152854/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1480/2003 |date=2019-12-29 }}</ref>. * 1992 йылда Украина фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт премияһы (1992 йыл 19 декабрь) — ''«Биофизика» дәреслеге өсөн (К., «высшая школа», 1988)''<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/611/92 Указ Президента України № 611/92 від 19 грудня 1992 року «Про присудження Державних премій України в галузі науки і техніки 1992 року»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012004731/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/611/92 |date=2020-10-12 }}</ref>. * Украина ССР-ының фән һәм техника өлкәһендә Дәүләт премияһы (1976). * И. П. Павлов исемендәге премия (1960). * И. М. Сеченов исемендәге премия (1977). * А. А. Богомолец исемендәге премия (1987). * Джорджтаун университетының Луиджи Гальвани исемендәге премия (АҠШ, 1992). * Украина Милли фәндәр академияһының В. И. Вернадский исемендәге алтын миҙал (2004). * Халыҡ-ара Азатлыҡ миҙалы (2006). * Украина өсөн Алтын миҙал, АҠШ (2007), * Европа тәбиғи фәндәр академияһының [[Леонард Эйлер]] миҙалы, Ганновер (2009). * Мәскәү Физика-техника институтының «почетлы профессоры исеме (2003)<ref>{{Мәҡәлә|автор=[[Кудрявцев, Николай Николаевич|Н. Н. Кудрявцев]]|заглавие=О деятельности института в прошедшем году и задачах на 2004 год|ссылка=http://za-nauku.mipt.ru/hardcopies/2004/1676/|издание=За науку|год=2004|номер=14(1676)|страницы=}}</ref>. * «Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университетының почетлы докторы» (2009). * РФА-ның И.М. Сеченов исемендәге алтын миҙалы (2009). == Иҫкәрмәләр == <references group="" responsive="1"></references> == Сығанаҡтар == * ''П. Г. Костюк'' «Над океаном времени» изд. «Наукова думка», Киев, 2005, 202 с. * ''Ю. Виленский и А. Шевко'' [http://www.day.kiev.ua/86298/ Бой идет не ради славы, а ради жизни] // «День», № 146, среда, 18 августа 2004 * ''Т. Галковская'' [https://web.archive.org/web/20070716095103/http://www.zn.ua/3000/3760/47504/ Академик Платон Костюк: «У меня есть собственное государство»] // «Зеркало Недели» № 33 (508) 21—27 августа 2004 * ''И. Трахтенберг'' [http://dspace.nbuv.gov.ua:8080/dspace/bitstream/handle/123456789/3406/07-recheziy.pdf?sequence=1 «Океан» Академіка Платона Костюка]{{Недоступная ссылка|accessdate=Октябрь 2018|fix-attempted=InternetArchiveBot}} // «Весник Национальной Академии Наук Украины», 2008, № 8 (на украинском) * ''Т. Галковская'' [https://web.archive.org/web/20090910171546/http://www.zn.ua/3000/3100/67059/ Платон Костюк в научном мире звучит как пароль] // «Зеркало Недели», № 33 (761) 5—11 сентября 2009 * ''П. Брежестовский.'' [http://trv-science.ru/2010/05/25/missioner-v-nauke/ Миссионер в науке] // «Троицкий вариант», 2010, № 54, c. 8 * ''И. Осипчук'' [http://www.facts.kiev.ua/archive/2010-05-26/106478/index.html/ В конце 1950-х моего отца выпустили из СССР поработать в Австралии у будущего лауреата Нобелевской премии Джона Экклса. Папу сопровождал «товарищ в штатском», не знавший английского языка]{{Недоступная ссылка|accessdate=Октябрь 2018|fix-attempted=InternetArchiveBot}} // «ФАКТЫ», 2010, № 91 (3102), с.5 * ''И. Трахтенберг'' [https://web.archive.org/web/20100602220908/http://www.zn.ua/3000/3760/69546/ Академик Костюк о жизни и науке. Прощальное эссе] //«Зеркало недели», 2010, № 20 (800), с.11 * {{Мәҡәлә|заглавие=Пам’яті академіка П. Г. Костюка|издание=[[Фізіологічний журнал]]|том=56|номер=4|страницы=139—149|место=Київ|ссылка=http://biph.kiev.ua/fiziol/2010_V.56/Fiziologichnyi%20Zhurnal%2056%284%29_2010/Fiziologichnyi%20Zhurnal%2056%284%29__2010_139-148.pdf|язык=und|автор=О. О. Лук’янець|год=2010}} == Һылтанмалар == * {{Warheroes|id=11714|star=Labor}} * [https://web.archive.org/web/20140828212802/http://ukrgeroes.narod.ru/KostyukPG.html Герой України — Костюк Платон Григорович]{{Ref-uk}} * {{Сотрудник РАН|1824|Платона Григорьевича Костюка}} * [http://biograph.ru/index.php/persons/4259-kostyuk Биография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305103934/http://biograph.ru/index.php/persons/4259-kostyuk |date=2021-03-05 }} * [https://web.archive.org/web/20100808210328/http://www.nbuv.gov.ua/people/kostyuk.html Костюк Платон Григорович, фізіолог і біофізик, академік НАН і АМН України (Київ) — наукова біографія]{{Ref-uk}} * [https://web.archive.org/web/20070901225844/http://www.vlada.kiev.ua/fcontent.php?pacode=327 Костюк Платон Григорович]{{Ref-uk}} {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:Леопольдина ағзалары]] [[Категория:Киев университетын тамамлаусылар]] [[Категория:СССР Дәүләт премияһы лауреаттары]] [[Категория:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Ленин ордены кавалерҙары]] [[Категория:Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй) кавалерҙары]] [[Категория:Украинаның «Ҡаҙаныштар өсөн» (Почёт билдәһе) ордены кавалерҙары]] [[Категория:V дәрәжә кенәз Ярослав Мудрый ордены кавалерҙары]] [[Категория:Социалистик Хеҙмәт Геройҙары]] [[Категория:Украинаның Милли фәндәр академияһы ғәмәли ағзалары]] [[Категория:Биология фәндәре докторҙары]] [[Категория:Мәскәү физика-техник университетының уҡытыусылары]] [[Категория:Киевта вафат булғандар]] [[Категория:2010 йылда вафат булғандар]] [[Категория:10 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:Киевта тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1924 йылда тыуғандар]] [[Категория:20 августа тыуғандар]] jsz8ivfq9cy8k5v39quhi1abpoh67bp 0 191512 1308149 1238481 2026-11-02T21:06:50Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308149 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Кордопулов йорто''' ({{Lang-bg|Кордопулова къща}}) — [[Балҡан ярымутрауы|Балҡанда]] болгар яңырыуы осорона ҡараған иң ҙур торлаҡ йорт. Мелник ҡалаһының көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан һәм уның төп иҫтәлекле урындарының береһе булып тора. Йорт янында ғаилә сиркәүе емереклектәре бар. Йорт 1754 йылда төҙөлгән һәм бай грек сауҙагәр-шарап эшләүсе Кордопулос ғаиләһенә ҡараған. (Шуны билдәләп үтергә кәрәк, 1913 йылғы Икенсе Балҡан һуғышына тиклем Мелникта күпселеге ерле грек халҡы йәшәй). Йорт [[шарап]] етештереү, һаҡлау һәм сауҙа итеү маҡсатында ҡулланылған. Хәҙер ул шәхси [[музей]]. Бында даими рәүештә шарап келәттәренә барыуҙы һәм шараптарҙы тәмләп ҡарауҙы үҙ эсенә алған экскурсиялар үткәрелә<ref name="history">[http://www.kordopulova-house.com/index.php?lang=BG&menu=history {{Wayback|url=http://www.kordopulova-house.com/index.php?lang=BG&menu=history |date=20180826135947 }} {{Wayback|url=http://www.kordopulova-house.com/index.php?lang=BG&menu=history |date=20180826135947 }} {{Wayback|url=http://www.kordopulova-house.com/index.php?lang=BG&menu=history |date=20180826135947 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180826135947/http://kordopulova-house.com/index.php?lang=BG&menu=history |date=2018-08-26}} Кордопулова къща История] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180826135947/http://kordopulova-house.com/index.php?lang=BG&menu=history |date=2018-08-26 }}{{bg icon}}</ref>. == Архитектураһы == Йорт архитектураһы [[Яңырыу|ренессанс]] стилендә башҡарылған. Йорт үҙенең тәүге ҡиәфәтендә бик яҡшы хәлдә һаҡланған. 1974—1980 йылдарҙа өйгә реставрация үткәрелә. Кордопулов йорто дүрт ҡаттан тора, уларҙың икеһе таштан. Йорттоң ике өҫкө ҡатында торлаҡ булған. Йорттоң өҫкө ҡаттарының боронғо биҙәлеше бик яҡшы һаҡланған. Йорттоң иң ҙур бүлмәһе — ҡунаҡ бүлмәһе. Ҡунаҡ бүлмәһендә ике ярус итеп урынлаштырылған егерме дүрт тәҙрә бар. Тәҙрәләрҙең өҫкө рәттәре төрлө бай төҫтәр һәм көнсығыш элементтары ҡатнашмалы венеция быялаһы менән биҙәлгән. Түбәнге рәттә (12 дана) [[Яңырыу|Яңырыу дәүере]] сәнғәте өсөн хас типик болгар тәҙрәләр. Ҡунаҡхананың бөтә төньяҡ стенаһы [[барокко]] стилендәге орнаменттар менән биҙәлгән шкафтарҙан тора. Ҡунаҡ бүлмәһенең түшәме ағастан эшләнгән. Унда ун ике осло тура мөйөшлө ҡояш һүрәтләнгән, улар символик рәүештә йылдың айҙар һанын сағылдыра<ref name="history"/>. Йорттоң бөтә ҡаттарын һәм сарҙаҡтарын ете эске баҫҡыс тоташтыра. Йортта ҡасандыр ҡунаҡтар эскән шарап өсөн тәғәйенләнгән һауыт-һаба һаҡланған. Шулай уҡ йортта экспозицияның бер өлөшө булып торған ҡулдан эшләнгән күп кенә келәмдәр һаҡлана. Кордопулов йортоноң аҫҡы ҡатында шарап келәте урынлашҡан ҡаяға тәрән итеп һалынған оҙон туннелдәр бар. Мөгәрәптәргә 250—300 тонна шарап һыйған. Мөгәрәптә һаҡланған иң ҙур мискәнең һыйҙырышлылығы 12,5 тонна. Шарапты дөрөҫ һаҡлау өсөн туннелдәрҙә вентиляция системаһы һалынған. Туннелдәр ҡая эсендә һалынғанлыҡтан, уларҙа һәр ваҡыт даими температура һаҡлана. Ер аҫты коридорҙары сағыштырмаса тығыҙ һәм тар. Тоннелдең стеналары тәңкәләр менән көпләнгән. Туристар теләк әйтәләр һәм тәңкәне стенаға беркетәләр — әгәр тәңкә йәбештерелһә, теләк үтәләсәк<ref name="history"/><ref name="architecture">{{Cite web |url=http://samsobi.com.ua/index.php/bulgaria/architecture/248-blahoievhrad-melnyk-budynok-sim-i-kordopulos |title=Достопримечательности Болгарии. Благоевград. Мельник. Дом семьи Кордопулос |access-date=2020-03-23 |archive-date=2019-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508133413/http://samsobi.com.ua/index.php/bulgaria/architecture/248-blahoievhrad-melnyk-budynok-sim-i-kordopulos |deadlink=no }}</ref>. == Тарихы == Кордопулос ғаиләһенең һуңғы вәкиле Манолис [[Беренсе Балҡан һуғышы|Балҡан һуғышы]] осоронда һәләк булған. 1912 йылда Манолис Мелникты Ғосман хакимлығынан азат итеүсе болгар революционеры Яне Санданскийға һыйыныу урыны бирә. 1912 йылдың октябрендә Манолис Кордопулос Яне Санданскийҙың баш күтәреүселәр отрядтарына ярҙам итеүҙә һәм бәйләнештәрҙә ғәйепләнеп ҡаланан киткән төрөктәр тарафынан үлтерелә. Балҡан һуғышы ваҡытында Мелник ҡалаһы ҙур емереклектәр кисерә һәм харабаларға әйләнә, әммә Кордопулов йорто ул ваҡытта ныҡ зыян күрмәй. Манолис үлгәндән һуң йортто урында йәшәгән Агнесса мираҫ итеп ала, ул йә Кордопуловтың һеңлеһе, йә хеҙмәтсеһе була. Ул Георгий Цинцарға кейәүгә сыға һәм уның менән бергә йорт хужабикәһе булып китә. Цинцар ғаиләһе балаһыҙ булғанлыҡтан, улар туғаны Гавраилды уллыҡҡа ала. Хәҙер Гавраилдың улы Николай Паспалев — йорт хужаһы<ref name="architecture"/>. == Әһәмиәте == Кордопулос ғаиләһенең йорто Болгарияның йөҙ милли туристик объектына инә һәм улар араһында дүртенсе урынды биләй<ref name="history"/>. 1998 йылда Болгарияның мәҙәниәт министрлығы Кордопулов йортон архитектура, художество һәм тарихи мәҙәниәт ҡомартҡыһы тип иғлан итә<ref>[https://dv.parliament.bg/DVWeb/broeveList.faces № 25 газеты «Държавен вестник» от 4 марта 1998 года, страница 8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508122437/https://dv.parliament.bg/DVWeb/broeveList.faces |date=2019-05-08 }}, {{bg icon}}</ref>. == Галерея == <gallery widths="200" heights="200"> Файл:Melnik 12.04.2008 053.jpg|<center>Даими экспозиция</center> Файл:House of Kordopoulos Melnik 2.JPG|<center>Кордопулов йортондағы ҡунаҡ бүлмәһе</center> Файл:House of Kordopoulos Melnik 3.JPG|<center>Ҡунаҡ бүлмәһенең төньяҡ диуары</center> Файл:The Kordopulov House 033.jpg|мини|<center>Кордопулов йортондағы мөгәрәптәр</center> Файл:The Kordopulov House 035.jpg|мини|<center>Тоннель диуарҙарындағы тәңкәләр</center> </gallery> == Әҙәбиәт == * Енциклопедия «Пирински край», том I. Благоевград, Редакция «Енциклопедия», 1995. ISBN 954-90006-1-3. С. 455—456. == Һылтанмалар == * [https://www.kordopulova-house.com Официальный веб-сайт Дома Кордопулова] * [https://web.archive.org/web/20190508122437/https://dv.parliament.bg/DVWeb/broeveList.faces Веб-сайт газеты «Държавен вестник»] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:Болгария музейҙары]] [[Категория:Болгарияның 100 туристик объекты]] rs9r7wgdgnro1jwxbkpyr5p3cuf9lni 0 197550 1308195 1269309 2026-11-03T09:23:05Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1308195 wikitext text/x-wiki [[Файл:Sofia Dragomirova by V.Serov (1889, Tatarstan museum).jpg|thumb|300px|[[Серов, Валентин Александрович|В. А. Серов]], Муйынында классик монисто менән С. М. Драгомирова портреты]] [[Файл:Independence Day Parade - Flickr - Kerri-Jo (215).jpg|thumb|300px|Төркмән ҡатын-ҡыҙҙары монистола, 27 октябрь 2011 йыл]] '''Монисто''' — ынйы, тәңкә, айыл, сәйлән, муйынсаҡ, төрлө төҫтәге таштар, мәрйендәр менән биҙәлгән һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың социаль статусын күрһәткән<ref>{{Cite web |url=http://roskoshka.ru/blog/kole-busyi-tsepochki/monisto-ukrashenie-drevnih-zhenshhin.html |title=Монисто — украшение древних женщин. |access-date=2024-02-21 |archive-date=2024-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008170201/http://roskoshka.ru/blog/kole-busyi-tsepochki/monisto-ukrashenie-drevnih-zhenshhin.html |deadlink=no }}</ref> традицион биҙәүес. Алтын<ref>''Иван Забелин'' Домашний быт русских цариц в XVI и XVII столетиях. Том 2. Стр. 500—503.</ref>, көмөш, аҫыл таштарҙан яһалған монисто, тейелгеһеҙ запас тип аталған башҡа ҡиммәтле әйберҙәр кеүек үк, хужаһының «һәр осраҡҡа» эшләнгән. == Тарихы == Иң боронғо муйын биҙәүесе муйынсаҡ рәүешендә тәреле һәм тәңкәле сылбырҙан йәки бауҙан тора. Йылъяҙмаларҙа һәм боронғо грамоталарҙа монисто ғәҙәттә ҡатын-ҡыҙҙар исемдәре менән телгә алына. Батша һәм империя осоронда Рәсәйҙә ҡунаҡта Булған Көнбайыш Европа сәйәхәтселәре үҙҙәренең хәтирәләрендә «славян ҡатын-ҡыҙҙары аҡсаны бөтә йортҡа ҡарағанда муйынында күберәк йөрөтә» тип яҙа. Төрлө формала була. Һүҙ боронғо һинд-европа тамыры "*monī- " һүҙенән килеп сыҡҡан, ул муйын тигәнде аңлата (шул уҡ тамырҙан боронғо һинд һүҙе "mаnуā" елкә һәм инглизсә «mane — » «ял» («грива») килеп сыҡҡан)<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://lexicography.online/etymology/vasmer/%D0%BC/%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE|title=Этимология слова монисто|website=ΛΓΩ|accessdate=2020-10-15|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120105818/https://lexicography.online/etymology/vasmer/%D0%BC/%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE|deadlink=no}}</ref>. Тәңкәләрҙән яһалған муйынсаҡтарҙы борон ювелирҙар түгел, ә тимерселәр эшләгән. Тимер изделиелар бик юғары баһаланған һәм киң популярлыҡ яулаған. Һәр тимерлек индивидуаль булған һәм бер төр изделиеларға махсуслашҡан. Бында барыһы ла оҫтаның ижади һәләтенә һәм урындағы халыҡтың ихтыяжына бәйле була. Шуға күрә төрлө урындарҙа эшләнгән биҙәүестәр айырылып торған һәм үҙенсәлекле һыҙаттарға эйә булған. Бер генә уртаҡлыҡ бар: биҙәүестәрҙә металл өҫтөнлөк итә башлай. Ә ата-бабалар ырымға ышанған кешеләр булғанлыҡтан һәм үҙҙәрен һәр төрлө яуызлыҡтан һаҡлаған, биҙәүестәр ҙә яуыз көстәрҙән һаҡланыу өсөн хеҙмәт итергә тейеш булған<ref>[https://www.livemaster.ru/topic/2652171-monisto-kak-simvol-ukrashenie-i-semejnaya-relikviya?ysclid=lsvizawlle324617571 Монисто как символ, украшение и семейная реликвия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240221093045/https://www.livemaster.ru/topic/2652171-monisto-kak-simvol-ukrashenie-i-semejnaya-relikviya?ysclid=lsvizawlle324617571 |date=2024-02-21 }}</ref>. Монистоларҙа күп күләмдә тәңкә сулпылар өҫтөнлөк итә. Кулондар һәр бер хәрәкәттә һәм бер-береһенә ҡағылып, шалтыраған. Тауыш, йәки шалтырау яман көстәрҙе ҡурҡытыуы мөмкин тип ҡабул ителгән был боронғо мәжүси хөрәфәткә ышаныу һуңғараҡ христиандар йолаһына әүерелә, унда ҡыңғырау яңғырашы йәнде дауалай һәм бөтә организмға ыңғай йоғонто яһай, тип һаналған<ref>[https://www.alltime.ru/blog/?page=post&blog=watchblog&post_id=chto-takoe-monisto-kak-vyglyadit-i-chto-znachit&ysclid=lsvg5d5ez3477873877 Что такое монисто: как выглядит и что значит]</ref>. [[XVI быуат]]та Рәсәйҙә монисто һәм муйынсаҡ ябай сигеү биҙәүестәренә күсә. Башлыса донъяның төрлө халыҡтары ҡатын-ҡыҙҙары<ref>''Л. В. Орленко'', Терминологический словарь одежды. 1996.</ref> кейемдәге муйынсаҡ рәүешендә, уны биҙәү өсөн яҫы металл фурнитура булараҡ ҡулланыла. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * ''Д. Н. Ушаков'', Толковый словарь Ушакова. 1935—1940. * Словарь древнерусского языка (XI—XIV веков) / АН СССР. Институт русского языка. — М.: Русский язык. Главный редактор Р. И. Аванесов. 1988. * ''Л. В. Орленко'', Терминологический словарь одежды. 1996. * ''Иван Забелин'' Домашний быт русских цариц в XVI и XVII столетиях., Том 2. Стр. 500—503. [[Категория:Биҙәүестәр]] [[Категория:Рәсәй мәҙәниәте]] [[Категория:Урта Азия мәҙәниәте]] [[Категория:Проект:Халыҡ мәҙәниәте һәм ҡатын-ҡыҙ 2024]] 3zx8se5w3q4oq9waf8pj9ovg3ypc7k1 10 201627 1308127 2026-11-02T15:46:35Z Frhdkazan 2112 Яңы бит: Pez ballesta ondulado (Balistapus undulatus), mar Rojo, Egipto, 2023-04-15, DD 45.jpg 1308127 wikitext text/x-wiki Pez ballesta ondulado (Balistapus undulatus), mar Rojo, Egipto, 2023-04-15, DD 45.jpg 8pmg1iokfjv20qcrrvzk2ajwace6c6g